comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quã suauis ẽ dñs. quamq: be¬
atus uir qui sperat in eum
Adsumptoq: pi&atis & hum¬
litatis habitu. ad requiem
animarum suarũ atitingere
contendit. Uellunt spi¬
cas quȩ forte occurnunt¬
la discutiunt donec in eis
me dullam dilectionis quȩ
lxtere uidebatur. inuenien¬
tes exthraant. Sicut eñ
asperitate aristarum quȩ
horrent uelantur granatri¬
tici quȩ reficiunt: ita sepe
sub ea quȩ uidebatꝰ uilitate
littere : teguntur dona di¬
uinȩ dilectionis. quȩ m̃tes
fidelium esurientes sitientes¬
q iustitiam. suauitatis int̃nȩ
dapib: pascant . Uerum hȩc
mentium refectio. stultis qui¬
dem sab bati defensorib displi¬
c& : sed ad nõ sabbati ꝓbatur:
Quia quisolam littere suꝑ¬
ficiem sequuntꝰ nec ueram men¬
tium refectionẽ nosse. nec.
ad internam ꝑuenire anima¬
rum requiem norunt. Un¬
de te meritas eoꝵ. merito
ueritatis ore confunditur.
dum subditur: Et ait illis.

Expanded text:
quam suavis est Dominus, quamque bequam suavis est Dominus, quamque beatus vir qui sperat in eo . Assumptoque pietatis et humilitatis habitu, ad requiem animarum suarum attingere contendunt. Vellunt spicas quae forte occurruntla discutiunt, donec in eis medullam dilectionis quae latere videbatur invenientes extrahant. Sicut enim asperitate aristarum, quae horrent, velantur grana tritici quae reficiunt, ita saepe sub ea quae videbatur utilitate litterae teguntur dona divinae dilectionis, quae mentes fidelium esurientes sitientesque justitiam suavitatis internae dapibus pascant. Verum haec mentium refectio stultis quidem Sabbati defensoribus displicet, sed a Domino Sabbati probatur, quia qui solam litterae superficiem sequuntur, nec veram mentium refectionem nosse, nec ad internam pervenire animarum requiem norunt. Unde temeritas eorum merito Veritatis ore confunditur, dum subditur: Et ait illis:
Abbreviated transcription (Latin):
b uitioꝵ ꝑora p̃dicantium
ec clesiȩ membris incorpora¬
ri & bene hȩc dispłi pregre¬
dientes ante dnm̃ fecisse.
memorantur.:  quia docto¬
ris ne cesse ẽ sermo p̃cedat :¬
& sic eor. auditoris subsequens.
gratia suꝑnȩ uisitationis in lus¬
tr& : Bene sabbatis . quia seĩ
doctores & ipsi imp̃dicando
prospe futurȩ qui &is laborant
& auditores aeque suos ammo¬
nent non propter : amorem
scłi suꝑ uacuis insistere. nego¬
tus. sed potius ꝓa&ernareqͥe
bonis insudare laborib. Item
ꝑsatas aradulant cũ dño qui
diuinis op temperare stai¬
dentes imperiis. u soller ter
eloquia sacra meditari de¬
lectantur Esuriunt
insatis cum in eisdem sacris elo¬
qui is quȩ legendo ꝑtranse¬
unt panem uitȩ inuenire.
desiderant. Noc ẽ. ad illa
curant uerba ꝑuenire quib
ampliurem inse sui conditiris
amorem incendant. Ꝙ hoc
insabbatis cum sopita m̃te.
aturbulentis cogitationib
uacare gaudent . & uidere

Expanded text:
bus vitiorum per ora praedicantium bus vitiorum per ora praedicantium Ecclesiae membris incorporari. Et bene haec discipuli praegredientes ante Dominum fecisse memorantur, quia doctoris necesse est sermo praecedat, et sic cor auditoris subsequens gratia supernae visitationis illustret. Bene Sabbatis, quia sancti doctores et ipsi in praedicando pro spe futurae quietis laborant, et auditores aeque suos admonent non propter amorem saeculi supervacuis insistere negotiis, sed potius pro aeterna requie bonis insudare laboribus. Item per sata ambulant cum Domino, qui divinis obtemperare studentes imperiis solerter eloquia sacra meditari delectantur. Esuriunt in satis, cum in eisdem sacris eloquiis quae legendo pertranseunt panem vitae invenire desiderant, hoc est, ad illa curant verba pervenire, quibus ampliorem in se sui Conditoris amorem incendant. Et hoc in Sabbatis, cum sopita mente a turbulentis cogitationibus vacare gaudent, et videre
Abbreviated transcription (Latin):
sor primus quondam inter
p̃ces esuriens. mox oblatis
sibi eis quãs desi derabat da¬
pib audiuit: Surge p&re
occide & manduca. Et
mira sacram̃ti concordia.
quia & ibi mactari Ac man¬
ducari iubentur. animalia
cȩlitus missa. & hic spicas dño
lus trante consecratas uulsis¬
se dispłi. atq iuxta alioꝵ nar¬
rationẽ euangelistarum: con¬
fricantes manib: manducas¬
se ꝑhibent . Noc ẽ enim quod
ait apłs Mortificate m̃¬
bra urã quȩ sunt suꝑ terram
& exuite uos u&erem hom¬
nem cum actibus suis. Quia
non aliter transit quisq: in
corpus xp̃i. non aliter doc¬
torem profectus sui fructib
homo fuerit factus : Uel¬
lere itaq spicas ẽ. homines a
terena intentione: qua
solum m̃tis quasi radicem
fixerant eruere : fricare
aũ manib: exemplis uir¬
tutũ. ab ipsa &iam carnis
concupis centia quasi folli¬
culis atq integum̃tis aris¬
tarum puritatẽ m̃tis exuere.
Crana uero manducare ẽ
ẽmundatum quẽq: a sordi¬

Expanded text:
sorum primus quondam inter sorum primus quondam inter preces esuriens, mox oblatis sibi eis quas desiderabat dapibus, audivit: Surge, Petre, occide et manduca . Et mira sacramenti concordia, quia et ibi mactari ac manducari jubentur animalia coelitus missa, et hic spicas Domino lustrante consecratas vulsisse discipuli, atque juxta aliorum narrationem evangelistarum confricantes manibus manducasse perhibentur. Hoc est enim quod ait Apostolus: Mortificate membra vestra quae sunt super terram, et exuite vos veterem hominem cum actibus ejus . Qunon aliter transit quisque in corpus Christi, non aliter doctorem profectus sui fructibusus homo fuerit factus. Vellere itaque spicas est homines a terrena intentione, qua solum mentis quasi radicem fixerant, eruere. Fricare autem manibus, exemplis virtutum ab ipsa etiam carnis concupiscentia, quasi folliculis atque ex tegumentis aristarum puritatem mentis exuere. Grana vero manducare est emundatum quemque a sordi
Abbreviated transcription (Latin):
eiterum cũ sabbatis am¬
bular& ꝑsata: & discipuli
se quentib quia erant qui¬
ueniebant & rediebant mul¬
ti: & nec manducandi qui¬
dem spacium habebant: &
ideo quasi homines esurie¬
bant. Quod aũ spicas sẽ¬
g&um manib: confricant¬
& in ediam consolantur.
uitȩ austerioris inditium
ẽ. non preparatas epulas
a postoli saluatoris. literam
sabbatis destruunt. Adũ¬
sum hebionitas qui cum c&e¬
ros recipiant apłos. paulũ
quasi trans gressorem legis
repudiant. R. mystice
aũ discipuli ꝑsata transeunt.
illi uidelic&. de quib: dñs ait.
Leuate oculos urõs & uide¬
te regiones quia albȩ sunt
iam ad messem: &. qui meit
mercedẽ accipit. Cui
Cum
doctores scĩ eos quos infide
ueritatis instituere quer̃
cura piȩ sollicitudinis in¬
spiciunt. & qualit̃ unũquẽ¬
que quo ue ordine. ad salutẽ
ad trahere debeant. sedula
consideratione ꝑpenduat.
Atq ideo nihil melius esu¬
rire quã salutẽ intelleguã
hominum Quam ipse mes¬

Expanded text:
iterum cum Sabbatisiterum cum Sabbatisper sata, et discipuli sequentibveniebant et redibant multi, et nec manducandi quidem spatium habebant, et ideo quasi homines esuriebant. Quod autem spicas segetum manibus confricant, et inediam consolantur, vitae austerioris indicium est, non praeparatas epulas,apostoli Salvatoris litteram Sabbati destruunt adversum Hebionitas. qui cum caeteros recipiant apostolos, Paulum quasi transgressorem legis repudiant. Mystice autem discipuli per sata transeunt, illa videlicet de quibus Dominus ait: Levate oculos vestros et videte regiones, quia albae sunt jam ad messem. Et qui metit, mercedem accipit , cum doctores sancti eos quos in fide veritatis instituere quaerunt cura piae sollicitudinis inspiciunt, et qualiter unumquemque quove ordine ad salutem attrahere debeant sedula consideratione perpendunt. Atque ideo nihil melius esurire quam salutem intelliguntur hominum, quam ipse mes
Abbreviated transcription (Latin):
parat utrib: quos uino nouo.
id÷ spiritalib preceptis faci¬
lius difrumpi. quam id posse
continere dicit. Erant aũ
iam utres noui: cum post as¬
censum dñi desiderio conso¬
lationis eius. orando. & spe¬
rando innouantur. Tunc
enim acceperunt spm̃ scm̃.
quo impl&i cum lingius om¬
tantib: dictum ẽ. quia musto
plenis isti. Nouum eni ui¬
num iam nouis utrib uenerat.
hoc ẽ sp̃s scĩ feruor spiritalium
corda repleuerat. Aliter ÷
Ca uendum doctoriẽ ne animȩ
nondum renouatȩ : sed inu&us¬
tatem malitiȩ ꝑduranti. nouoꝵ
mysterioꝵ secr&a cõmittat.
Quod si quęrit aliquis quid in¬
t̃ uinum nouũ mrstice & ues¬
timentum dist& nouum.
facile pat&. quia uino in tus
reficimur & in ebriamur:
uestimento aũ for insecus
na quȩ foras agimus. & qui¬
b: coram hominib: lucemus.
insinuat. Uino aũ nouo.
feruor fidei spei. & carita¬
tis. quo in conspectu nr̃ĩ c̃¬
ditoris in nouitate sensus
nr̃i intus ipsi refor mamur
exprimitur. Et factum .uiii.

Expanded text:
us utribus, quos uino nouo, id est spiritalibus praeceptis, facilius dirrumpi quam id posse continere dicit. erunt autem iam utres noui, cum post ascensum domini desiderio consolationis eius orando et sperando innouantur. tunc enim acceperunt spiritum sanctum, quo impleti, cum om Quia musto pleni sunt isti . Novum enim vinum jam novis utribus venerat, hoc est Spiritus sancti fervor spiritualium corda repleverat. Aliter. Cavendum doctori est ne animae nondum renovatae, sed in vetustate malitiae perduranti, novorum mysteriorum secreta committat. Quod si quaerit aliquis quid inter vinum novum mystice et vestimentum distet novum, facile patet, quia vino intus reficimur et inebriamur, vestimento autem forinsecus na quae foris agimus, et quibus coram hominibus lucemus, insinuat. Vino autem novo fervor fidei, spei, et charitatis, quo in conspectu nostri Conditoris in novitate sensus nostri intus ipsi reformamur, exprimitur. Et factum est
Abbreviated transcription (Latin):
ueracit̃ inspũ scõ bapti zare
ualentẽ. Nos quoq uox eadẽ
docuit. ꝑ aquã ab lutionis &
spm̃ scĩficationis dĩ posse filios
effici: Quot quot enim rece¬
perunt eum dedit eis potestatẽ
filios dĩ fieri.⁊ Bene autem
inspeciȩ columbę descendit
sp̃s sc̃s: quod multũ simplex ẽ
animal: atq amalitia fellis
alienũ. Ut figurate nobis
insinuar&. quia simplicia cor¬
da querit: nec habitare dig¬
natur inmentibus inpuris. qua¬
lis fuit simon ille cui dicebat
p&rus: non est tibi pays neq:
sors insermone hoc Infelle
enim amaritudinis &obliga¬
tione iniquitatis: uideo te. ee.
e statim sp̃s expulit eum
in desertum: & erat in deser¬

Expanded text:
o baptizare valentem. Nos quoque vox eadem docuit per aquam ablutionis et spiritum sanctificationis Dei posse filios effici. Quotquot enim receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri . Bene autem in specie columbae descendit Spiritus sanctus, quod multum simplex est animal, atque a malitia fellis alienum, ut figurate nobis insinuaret quod simplicia corda quaerit, nec habitare dignatur in mentibus impuris, qualis fuit Simon ille cui dicebat Petrus: Non est tibi pars, neque sors in sermone hoc; in felle enim amaritudinis et obligatione iniquitatis video te esse . Et statim Spiritus expulit eum in desertum,
Abbreviated transcription (Latin):
aqua mentem suam regi plus no¬
bis ille utique sentiebat. ita
hoc scriptum relinquer& sicut
eum ammonendo constituerat
ei dñs.: Adinformandos nos
tantam uerborum suorũ ꝓphe
tas inter esse concordiã. ut ñ
absurde immo congruentissi¬
me &iam esaie deputaremus.
quod ꝑmalachiam dictum rep¬
perimus
uit iohannes in deserto bap¬

Expanded text:
a quo mentem suam regi plus noa quo mentem suam regi plus nobis ille utique sentiebat, ita hoc scriptum relinqueret? Sic enim admonendo constituerat ei Dominus ad informandos nos tantam verborum suorum inter prophetas esse concordiam, ut non absurde, imo congruentissime, etiam Isaiae deputaremus quod per Malachiam dictum repperimus. Fuit Joannes in deserto bap
Abbreviated transcription (Latin):
Potuit autẽ fieri. ut animo
marci euangelium conscriben¬
tis : ꝓmalachia esaias occur¬
rer& ut fieri sol&. quod tam̃
sine ulla dubitatione emenda¬
r&. saltim ab aliis admonitus.
qui ipso adhuc incarne uiuen¬
te hoc legere potuerunt. nisi
cogitar& recordationis suȩ
quȩ sc̃o spũ regebatur: non frus¬
tra occurrisse aliud palio no¬
hoc scribi constituit.: Cur
autem ita constituerat dñs.
prima illa causa utilissima de¬
b& facillime cogitari. &iam sic
eẽ insinuatum. Ita omnes scõs
ꝓph&as. uno spu locutos. mirabi¬
li inter se consensione constare.
ut hoc multo amplius sit. quã
si omnium omnia ꝓph&arum.
uno unius hominis ore diceren¬
turꝰ & ideo indubitanter acci
esaiam. tam sint malachiȩ quã
esaiȩ. & quȩ dicta sunt ꝑ male¬
chiam. tam sint esaiȩ quã ma¬
lechiȩ. quidopus erat ut emen¬
dar& marcus. cum aliud ꝓalio
sibi nomen occurrens a se scrip¬
tum legiss& . Ac non potius
sequens auctoritate sp̃s scĩ:

Expanded text:
Potuit autem fieri ut animo Potuit autem fieri ut animo Marci Evangelium conscribentis pro Malachia Isaias occurreret, ut fieri solet. Quod tamen sine ulla dubitatione emendaret, saltem ab aliis admonitus, qui ipso adhuc in carne vivente hoc legere potuerunt, nisi cogitaret recordationi suae quae sancto Spiritu regebatur, non frustra occurrisse aliud pro alio nohoc scribi constituit. Cur autem ita constituerit Dominus, prima illa causa utilissima debet facillime cogitari, etiam sic esse insinuatum, ita omnes sanctos prophetas uno spiritu locutos mirabili inter se consentione constare, ut hoc multo amplius sit, quam si omnium omnia prophetarum uno unius hominis ore dicerentur. Et ideo indubitanter accip sunt per Isaiam tam sint Malachiae quam Isaiae, et quae dicta sunt per Malachiam tam sint Isaiae quam Malachiae, quid opus erat ut emendaret Marcus, cum aliud pro alio sibi nomen occurrens a se scriptum legisset? ac non potius sequens auctoritatem Spiritus sancti,
Abbreviated transcription (Latin):
demalechia posuit inueniun¬
tur in esaia. sensus tamen eoꝵ
inuenit᷑ inesaia. & in non nul¬
sis locis aliis: & manifestius in
eo. quod hic ipse subiunxit.⁊
Ux clamantis in deserto: pa¬
rate uiam dñi. rectas facite
semitas eius.: Quisenim nonui¬
deat: quanta set in utraq sen¬
tentia concordia.: Nam qđ
dixit malachias. mit tendum
angelum ante fatiem dñi. qui p̃¬
par& uiam eius. Hoc est utiq
quod dixit esaias. uocem cla¬
mantis audiendam in desesto:
quȩ dicer&. Parate uiam dñi
rec tas facite semitas eius. ⁊¬
Quia sicut iohannes rec te
angelus potuit uocari: ꝓ eo
qđ faciem dñi euangelitando
preuenit : Ita recte apellari
& uox potuit. quia uerbum
dĩ sonando prȩibat: sicut &
supra dictum ẽ.: Inutraque
autem sententia. similiter pa¬
randa uia dnĩ prȩdicatur.
ideoq non fallitur euangelis¬
ta. qui hoc dic tum abesa ia
scribit. : Quod & si non eisdẽ
uerbis: eodem tamen sensu ab
ipso scriptum inuenitur.

Expanded text:
de Malachia posuit inveniunde Malachia posuit inveniuntur in Isaia, sensus tamen eorum invenitur in Isaia, et in nonnullis locis aliis, et manifestius in eo quod hic ipse subjunxit: Vox clamantis in deserto: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Quis enim non videat quanta sit in utraque sententia concordia? Nam quod dixit Malachias, mittendum angelum ante faciem Domini qui praepararet viam ejus, hoc est utique quod dixit Isaias, vocem clamantis audiendam in deserto, qui diceret: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Quia sicut Joannes recte angelus potuit vocari, pro eo quod faciem Domini evangelizando praevenit, ita recte appellari et vox potuit, quia Verbum Dei sonando praeibat, sicut et supra dictum est. In utraque autem sententia similiter paranda via Domini praedicatur. Ideoque non fallitur evangelista, qui hoc dictum ab Isaia scribit: quod etsi non eisdem verbis, eodem tamen sensu ab ipso scriptum invenit.
Abbreviated transcription (Latin):
Iohannes ergo uox. aꝓph&a
uocatus qui a uerbũ p̃cedit.:
Aduentum itaq: dominicũ
precurrens uox dicitur: quia
ꝑ eius ministerium. patris uer¬
bum ab hominibus audit᷑
Qui & iam indeserto clamat.
quia derelictȩ. Ac destitutȩ
iudeȩ: solatium redempto¬
ris adnuntiat. Quid autem
clamar&. aperitur cum sub¬
ditur.: Parate uiam dñi
rectas facite semitas eius:
Omnis quifidem rectam. &
bona opera predicat: quid
aliud: quã uenienti dño ad
corda audientium uiã parat.
ut hec uis gratiȩ penetr&. &
lumen ueritatis in lustr&.
Ut rectas dõ semitas faciat.
dum mundas in animo cogita¬
tiones. persermone bone
p̃dicationis format.: Sane
notandum quod ex testimo¬
niis ꝓph&icis. quȩ posuit mar¬
cus. unum solum modo. in esaia.
aliud uero inuenitur in mala¬
chia.: Nec tamen falli. aut
fallere putandus ẽ euangelis¬
ta. qui hoc scriptũ dicat in
esaia. quod esaias nonscripse¬
rit. sed potius intellegendum:
Quia & si non hȩc uerba quȩ

Expanded text:
Joannes ergo vox a propheta Joannes ergo vox a propheta vocatur, quia verbum praecedit. Adventum itaque dominicum praecurrens vox dicitur, quia per ejus ministerium Patris Verbum ab hominibus auditur. Qui etiam in deserto clamat, quia derelictae ac destitutae Judaeae solatium redemptionis annuntiat. Quid autem clamaret, aperitur cum subditur: Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus. Omnis qui fidem rectam et bona opera praedicat, quid aliud quam venienti Domino ad corda audientium viam parat, ut haec vis gratiae penetret, ut lumen veritatis illustret, et rectas Deo semitas faciat, dum mundas in animo cogitationes per sermonem bonae praedicationis format? Sane notandum quod ex testimoniis propheticis quae posuit Marcus, unum solummodo in Isaia, alterum vero invenitur in Malachia. Nec tamen falli aut fallere putandus est evangelista, qui hoc scriptum dicat in Isaia quod Isaias non scripserit, sed potius intelligendum quod etsi non haec verba quae
Abbreviated transcription (Latin):
atestamento dĩ remaner&.
cce mit to angelum meum¬
Angelus uocatur iohannes
nonnature soci&ate. luxta
heresim origenis. sed officii
dignitate. Angelus enim
grece: latine nuntius dicit᷑
Quo nomine reete appella¬
ri potuit homo ille qui fuit
missus ado: ut testimonium
ꝑ hiber& delumine. & uenien¬
tem incarne dñm mundo nun¬
tiar&. ⁊ Nec mirandum mys¬
tice angelum nominari eũ.
quo inter natos mulierum
maior nemo surrexit. Cum
const& omnes quis acerdo cui
gradu rite funguntur. ob
euangeliz andi officiũ an¬
gelus posse uocari. ⁊ Dicen¬
te ꝓph&a. Labia sacerdo¬
tis custodient scientiam.
& legem requirent exore
ercituum est.
xox clamantis in deser¬
to parate uiam dñi.¬
Constat quia unigenitus
filius uerbum patris uocatur.
Iohanne at testante quiait.
Inprincipio erat uerbum.
& uerbũ erat apud dm̃ & ds̃
erat uerbum . Et ex ipsa nr̃a
locutione cognoscimus. quia
prius uox sonat: ut uerbum
post modum possit audiri:

Expanded text:
a testamento Dei remaneret. a testamento Dei remaneret. Ecce mitto angelum meumAngelus vocatur Joannes, non naturae societate juxta haeresim Origenis, sed officii dignitate. Angelus enim Graece, Latine nuntius dicitur. Quo nomine recte appellari potuit homo ille qui fuit missus a Deo ut testimonium perhiberet de lumine , et venientem in carne Dominum mundo nuntiaret. Nec mirandum mystice Angelum nominari eum quo inter natos mulierum major nemo surrexit , cum constet omnes qui sacerdotii gradu rite funguntur ob evangelizandi officium angelos posse vocari, dicente propheta: Labia sacerdotis custodient scientiam, et legem requicercituum est . Vox clamantis in deserto: Parate viam DomiConstat quia unigenitus Filius Verbum Patris vocatur, Joanne attestante qui ait: In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum . Et ex ipsa nostra locutione cognoscimus quia prius vox sonat, ut verbum postmodum possit audiri.
Abbreviated transcription (Latin):
prȩcursoris inchoans. euange¬
lium terminauit in ascensione
dominica. Cum redeuntes dis¬
cipuli hierosolimam: aduentũ
scĩ sp̃s. diuinis in laudibus expec¬
tant.: Io hannes ab&ernita te
uerbi dĩ. ꝑ quod omnia facta
sunt. principium sumens. & ip¬
se ad tempus usq dominice
resurrectionis. euangelitando
ꝑtingit.: Scripturus igitur
euangelium marcus: Congraȩ
primo omnium ponit testi¬
monia ꝓph&arum: quibus hoc
futurum iam olim precineban
Vt eo cunctis uera. ac sine
scrupulo dubi&atis suscipien¬
da que scriber& intimar&
scita: ac predicta eẽ monstra¬
r&. Simulq uno eodemq
euangelii siu principio. &
iu deos qui legem ac ꝓphe¬
tas sus ceperant. ad suscipi¬
enda &iam euangelii sacra¬
menta. quȩ ipsoꝵ proph&e
p̃dixerant instituit. & gen
ritatẽ quoq legis & ꝓph&arũ
suscipiendam. uenerandam que
ꝓuocat. : Nesiquis iuxta he¬
reticos aut uetus solum mo do
testamentum: Aut solum modo
nouum suscepiss&. Alienus

Expanded text:
praecursoris inchoans Evangepraecursoris inchoans Evangelium terminavit in ascensione dominica, cum redeuntes discipuli Jerosolymam adventum sancti Spiritus divinis in laudibus exspectabant. Joannes, ab aeternitate verbi Dei, per quod omnia facta sunt, principium sumens, et ipse ad tempus usque dominicae resurrectionis evangelizando pertingit. Scripturus ergo Evangelium Marcus, congrue primo omnium ponit testimonia prophetarum quibus hoc futurum jam olim praecinebant. Ut eo cunctis vera ac sine scrupulo dubietatis suscipienda quae scriberet intimaret, scita ac praedicta esse monstraret, simulque uno eodemque Evangelii sui principio et Judaeos qui legem ac prophetas susceperant, ad suscipienda etiam Evangelii sacramenta quae ipsorum prophetae praedixerant instituit, et genritatem quoque legis et prophetarum suscipiendam venerandamque provocat, ne si qui juxta haereticos aut Vetus solummodo Testamentum, aut solummodo Novum suscepisset, alienus
Abbreviated transcription (Latin):
agite. ad propinquabit enĩ
regnũ celoꝵ: Hominis itaq
ẽ humanitus nasci. dĩ uero
regni cȩlestis introitum.
penitentib: predicare. Et
ideo matheus recte filium da¬
uid nuncupat. quẽ in carne
uenientẽ asseuerat. Recte
marcus filium dĩ quẽ in pri¬
ma uoluminis sui fronte. auc¬
torẽ euangelii. & sponsorẽ
regni de signat a&erni
Ubi notandum quod euage¬
listȩ scĩ. qui dispensationem
nob dominicȩ incarnatio¬
nis scriptam deliquere. uno
quidem spũ accensi. ad offici¬
um scribendi accesserunt.
si diuersũ narrationis suȩ.
primor diũ singuli. diuersũ
statuere terminũ. Mathe¬
us namq anatiuitate domi¬
nica ex ordium sumens. ad tem¬
pus usque dominico resurrec¬
tionis. seriem suȩ narrationis
ꝑduxit. Marcus ab initio euan¬
gelicȩ p̃dicationis incipiens
ꝑuenit ad tempus usq: ascensio¬
nis dñi : & p̃dicationis discipu¬
lorum eius cunctis gentibus ꝑ
orbem.: Lucas angtiuita te

Expanded text:
agite, appropinquabit enim agite, appropinquabit enim regnum coelorum ? Hominis itaque est humanitus nasci, Dei vero, regni coelestis introitum poenitentibus praedicare. Et ideo Matthaeus recte Filium David nuncupat, quem in carne venientem asseverat. Recte Marcus Filium Dei, quem in prima voluminis sui fronte auctorem Evangelii et sponsorem regni designat aeterni. Ubi notandum quod Evangelistae sancti, qui dispensationem nobis dominicae incarnationis scriptam reliquere, uno quidem spiritu accensi ad officium scribendi accesserunt, sed diversum narrationis suae primordium singuli, diversum statuere terminum. Matthaeus namque, a nativitate dominica exordium sumens, ad tempus usque dominicae resurrectionis seriem suae narrationis perduxit. Marcus, ab initio evangelicae praedicationis incipiens, pervenit ad tempus usque ascensionis Domini, et praedicationis discipulorum ejus cunctis gentibus per orbem. Lucas, a nativitate
Abbreviated transcription (Latin):
NITIU M
SICUT SCRIPTUM EST INESA¬
ia propheta. Conferendũ
hoc euangelii marci princi¬
pium. principio mathei
quo ait. Liber generatio¬
hominis filius ẽ intellegen¬
dus: Et apte primus euan¬
gelista: filium hominis eum.
secundus filium di nominat.
Ut aminoribus paulatim. Ad
maiora sensus nr̃ exsurger&:
Ac perfidem & sacramenta
humanitatis ad sumptȩ. ad ag¬
nitionẽ diuinȩ &ernitatis as¬
cender&. Apte qui humanã
erat generationẽ descriptu¬
rus. a filio hominis coepit.
clauid uidelic& siue abrahe
de quo rum stirpe. sub¬
santiã carnis ad sumpsit¬
Apte is quilibrũ suum. ab ini¬
tio euangelicȩ predications
inchoabat. filium magis dĩ ap¬
pellare uoluit dnm̃ nrm̃ um
xpm̃. Quia nimirum & hu¬
manȩ erat naturȩ. deꝓgenȩ
patri archarũ siue regum ueri¬
tatẽ carnis suscipere. & diui¬
nȩ fuit potentiȩ. euangeliũ
mundo p̃dicare: Euange¬
lium quippe. bonũ nuntium
dicitur : Quid aũ melius ẽ
nuntium. quã penitentiã

Expanded text:
nitium Sicut scriptum est in Isaia propheta. Conferendum hoc Evangelii Marci principium principio Matthaei, quo ait: Liber generatiohominis Filius est intelligendus. Et apte primus evangelista Filium hominis eum, secundus Filium Dei nominat, ut a minoribus paulatim ad majora sensus noster exsurgeret, ac per fidem et sacramenta humanitatis assumptae, ad agnitionem divinae aeternitatis ascenderet. Apte qui humanam erat generationem descripturus a Filio hominis coepit, David videlicet sive Abrahae, de quorum stirpe substantiam carnis assumpsitApte is qui librum suum ab initio Evangelicae praedicationis inchoabat Filium magis Dei appellare voluit Dominumum et humanae erat naturae de progenie patriarcharum, sive regum, veritatem carnis suscipere, et divinae fuit potentiae Evangelium mundo praedicare. Evangelium quippe bonum nuntium dicitur. Quod autem melius est nuntium quam: Poenitentiam
Abbreviated transcription (Latin):
Quid existis: uidere hominem
mollibus uestitum:: ecce qui
mollib uestiuntur. in domib
regum sunt.. Quia uitam
peccantiũ. nonblandimen¬
tis fou&: seduigore asperȩ
inuectionis. increpauit di¬
cens. ⁊ Cenimina uiperarũ.
qui suobis de monstrabit fuge¬
re a futura ira. Lon am pel¬
litiã habebat circa lumbossu¬
os : quia carnẽ suã crucifixit.
cumuitus & concupiscentis.
quod eorum eẽ ꝓpriũ: qui sunt
iħu xp̃i.⁊ Apostolo at testan¬
te didicimus.: Locustas & mel
siluestre edebat.: Quia dul¬
ce quidem sapiebat turbis
p̃dicatio eius: ex istimante
populo. & cogitantibus omni¬
bus in cordib suis deeo nefor¬
te ipse e& xp̃s: Sed otius
fine sortita intellegentibus
cedo: in locustis est alacer
uolatus. sed cito deciduus.¬

Expanded text:
Quid existis videre? hominem Quid existis videre? hominem mollibus vestitum? Ecce qui mollibus vestiuntur in domibus regum sunt ; quia vitam peccantium non blandimentis fovit, sed vigore asperae invectionis increpavit: dicens: Cenimina viperarum, quis vobis demonstravit fugere a futura ira? Zonam habebat circa lumbos suos, quia carnem suam crucifixit cum vitiis et concupiscentiis . Quod eorum esse qui sunt Jesu Christi, Apostolo attestante, didicimus. Locustas et mel sylvestre edebat, quia dulce quidem sapiebat turbis praedicatio ejus, existimante populo et cogitantibus omnibus in cordibus suis de eo, ne forte ipse esset Christus, sed ocius finem sortita, intelligentibus cedo, in locustis esset alacer volatus, sed cito deciduus.
Abbreviated transcription (Latin):
uari mererentur in xp̃o. Unde
& iam beato p&ro. ostensis in lin¬
teo cȩlesti. diuersi generis a¬
nimantibus: dictum est. Surge
p&re: occide & manduca.
Quodest aperte dicere: occide
infideles ab eo quod fuerant
prius. abrenuntiatione scelerũ
& ꝓmissione piȩ religionis. Ac
sic fidei xp̃i ane sacramentis
inbutos: in sc̃a ecłe membra
commuta.
t erat iohannes uestitus
uestitus non lana.Aliud
austere uestis indicium est.
aliud luxuriȩ mollioris. ⁊ Lo¬
na autẽ pellitia. qua accinc¬
tus fuit & elias: mortificatio¬
nis inditium ẽ.: Porro quod
sequitur. Et locustas & mel
siluestre edebat. : Habita¬
tori solitudinis congruum ẽ.
ut non delicias cyborum. sed
necessitatẽ humanȩ carnis ex¬
pler&. : Potest habitꝰ
& uictus eius ꝑsignifi¬
cationem: &iam qualita tem
internȩ conuersationis eius.¬
non in conuenienter exprime¬
re. : Namq: austerioribus
utebatur indumentis : sicut
& iam dñs in laudibus eius pro¬

Expanded text:
vari mererentur in Christo. Unde vari mererentur in Christo. Unde etiam beato Petro ostensis in lineo coelesti diversis generis animantibus dictum est: Surge, Petre, occide et manduca . Quod est aperte dicere: Occide infideles ab eo quod fuerant prius, ab renuntiatione scelerum et promissione piae religionis, ac sic fidei Christianae sacramentis imbutos in sanctae Ecclesiae membra commuta. Et erat Joannes vestitus vestitus, non lana. Alterum austerae vestis indicium est: alterum luxuriae mollioris. Zona autem pellicea qua accinctus fuit et Elias, mortificationis indicium est. Porro quod sequitur: Et locustas et mel silvestre edebat, habitatori solitudinis congruum est, ut non delicias ciborum, sed necessitatem humanae carnis expleret. Potest habitus et victus ejus per significationem, etiam qualitatem internae conversationis ejusnon inconvenienter exprimere; nam quia austerioribus utebatur indumentis, sic etiam Dominus in laudibus ejus pro
Abbreviated transcription (Latin):
peccatoꝵ. Cunctis legenti¬
bus liqu&: quia iohannes bap¬
tismum penitentiȩ non solum
predicauit. uerũ &iam quib¬
dam dedit: sed tamen baptismũ
suum in remissione peccatoꝵ
dare non potuit. : Remissi o¬
& enim peccatoꝵ. insolo nobis
baptismo xp̃i tribuitur. No¬
tandum itaq quoddicitur.
Predicans baptismum penitentiȩ.
in remissionẽ peccatoꝵ.⁊ Cũ o
baptismum quod peccata solue
r& : quia dare non poterat. pre¬
dicabat. Ut sicut in carnatum
uerbum patris precurrebat. uer¬
bo predicationis. Ita baptismũ
penitentiȩ: quo peccata soluun¬
tur. precurrer& suo baptis ma¬
te : quo peccata solui non pos¬
sunt
Et baptizabantur ab illo iniorda¬
ne flumine confitentes peccata sua
Ex emplum confitendi peccata.
Ac meliorẽ uitam ꝓmit tendi.
eis quibaptisma accipere desi¬
derant. sicut &iam p̾dicante
paulo in epheso: multi credenti¬
um ueniebant. confitentes & ad¬
nuntiantes ac tus suos. Quate¬
nus abdicata uita uetere. reno¬

Expanded text:
ctis legentibus liquet quia Joannes baptismum poenitentiae non solum praedicavit, verum etiam quibusdam dedit; sed tamen baptismum suum in remissionem peccatorum dare non potuit. Remissio enim peccatorum in nobis solo baptismo Christi tribuitur. Notandum itaque quod dicitur praedicans baptismum poenitentiae in remissionem peccatorum, quoniam baptismum, quod peccata solveret, quia dare non poterat, praedicabat, ut sicut incarnatum Verbum Patris praecurrebat verbo praedicationis, ita baptismum poenitentiae quo peccata solvuntur praecurrerit suo baptismate, quo peccata solvi non possunt. Et baptizabantur ab illo in Jordane flumine, confitentes peccata sua. Exemplum confitendi peccata, ac meliorem vitam promittendi, datur eis qui baptisma accipere desiderant, sicut etiam praedicante Paulo in Epheso multi credentium veniebant confitentes et annuntiantes actus suos, quatenus, abdicata vita veteri, reno
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ eũ. In euangelio luor ple¬
nius scriptũ est.: Et relictis
omnib surgens secutus. ẽ eũ.
Intellegens ergo matheus
quid sit ueraciter dñm sequi.
relictis omnib: sequit ur¬
eum.: Sequi enĩ imitari ẽ.
ldeoq ut pauperẽ xp̃m non
tam gressu quã affectu con¬
sec tari potuiss&: Reliquit
ꝓpria qui rapere solebat ali¬
ena ꝑfec tamq: nobis abre¬
nuntiationis sȩculi. formam
tribuens. non solũ luera reli¬
quit uec tigaliũ: sed &peri.¬
culũ contempsit. qđ eueni¬
re poterat aprincipib scłi.
quia uectigaliũ rationes in¬
ꝑfectas. atq: in conpositas re¬
liquerit. ⁊ Tanta enĩ cupidi¬
tate sequendi dñm ductus
ẽ: ut innullo prorsus huius
uitȩ respectum. uel cogitatio¬
nẽ sibi& reseruauerit.
Siquidem ipse dñs quihunc ex¬
terius humana allo cutione
ut se sequer&ur uocauit.
intus diuina inspiratione.
ut mox uocantẽ sequerRus
accendit: ipse inuisibili ter
quomodo obsequendũ ess&

Expanded text:
est eum. In Evangelio Lucae pleest eum. In Evangelio Lucae plenius scriptum est: Et relictis omnibus surgens secutus est eum . Intelligens ergo Matthaeus quid sit veraciter Dominum sequi, relictis omnibus sequitur. Sequi enim imitari est. Ideoque ut pauperem Christum non tam gressu quam affectu consectari posset, reliquit propria, qui rapere solebat aliena. Perfectamque nobis abrenuntiationis saeculi formam tribuens, non solum lucra reliquit vectigalium, sed periculum contempsit, quod evenire poterat a principibus saeculi, quia vectigalium rationes imperfectas atque incompositas reliquerit. Tanta enim cupiditate sequendi Dominum ductus est, ut in nullo prorsus hujus vitae respectum vel cogitationem sibimet reservarit. Si quidem ipse Dominus qui hunc exterius humana allocutione ut se sequeretur vocavit, intus divina inspiratione ut mox vocantem sequeretur accendit, ipse invisibiliter quo modo sequendum esset
Abbreviated transcription (Latin):
Ibi multos peccatores. ꝑpe
nitentiã correctos. sua dig¬
nos cȩna. suorũ auditu red¬
dit archanorũ. atq ab un¬
dis tumentib ac̃ cȩcis cupi¬
ditatẽ fallentiũ sequestra¬
tos. ad soliditatẽ qui&ȩ con¬
uersationis. quȩ ẽ in specȩles¬
tiũ bonorũ ꝑtrahit.: Nam
sequitus.t cũ p̃terir&
uidit leui alphei sedentẽ ad
me.: Ad teloneũ. adcurã
dispensationẽq uectigaliũ
dicit. Telos enĩ grece: lati¬
ne uectigal nominatur.
Idẽ autẽ leui quimatheus. ẽ
sedlucas. marcusq propter
uerecundiã & honorẽ etan¬
gelistȩ nomen ponere noluer¬
uulga tum.⁊ Ipse autẽ mathe¬
us iuxta illud quod scriptũ
ẽ. ⁊ Iustus accusator sui ẽ
inprimordio sermonis.: Ma¬
theum se & publicanũ nomi¬
nat. ut ostendat. legentibus
nullũ debere conuersum desa¬
lute diffidere: cũ ipse depubli¬
cano in apostolum. detelon ea¬
rio in euangelistã sit repente
mutatus. Et surgens secutus

Expanded text:
Ibi multos peccatores per Ibi multos peccatores per poenitentiam correctos sua dignos coena, suorum auditu reddit arcanorum, atque ab undis tumentibus, ac cetis cupiditatum fallentium sequestratos ad soliditatem quietae conversationis, quae est in spe coelestium bonorum pertrahit. Nam sequitur: Et cum praeteriret, vidit Levi Alphei, etc. Ad . Ad teloneum, ad curam dispensationemque vectigalium dicit; τέλος enim Graece, Latine vectigal nominatur: idem autem Levi qui et Matthaeus est. Sed Lucas Marcusque, propter verecundiam et honorem evangelistae, nomen ponere noluervulgatum. Ipse autem Matthaeus, juxta illud quod scriptum est, justus accusator sui est: in primordio sermonis Matthaeum se et publicanum nominat; ut ostendat legentibus nullum debere conversum de salute diffidere, cum ipse de publicano in apostolum, de teloneario in evangelistam sit repente mutatus. Et surgens secutus
Abbreviated transcription (Latin):
t statim ille surrexit sublato
grabatto. ab it coram om¬
nib lta ut mirarentur om¬
nes & honorificarent dm̃ di¬
centes. quia num quã sic uidi¬
potentiȩ uirtus. ubi nulla tem¬
poris interueniente morula
iussu saluatoris salus festina co¬
mitatur. : Merito qui ad fue¬
rant damnatis blasphemiȩ
iaculis. ad laudem tante maces¬
tatis stupentia corda conuer
tegressus ẽ rur .ui.¬
sus admare : omnisq: turba
ueniebat ad eum & docebat
eos. : Docens incapharnaum
dñs : uirtutẽ doctrinȩ suȩ
cȩlestẽ. paralitici curatione
cõmendabat.: Quo facto.
egressus ẽ admare. ut non so¬
lum ciuilẽ uitã hominũ inuia
ueritatis instituer&. uerũ &iã
habitatorib maris euange¬
liũ regni p̃dicar&. eosque
flucti uagos rerũ labentiũ
motus contempnere. ac fidei
firmitate superare docer&.
Deniq aduenientẽ adse ibi
turbã plurimã doc&. ibi pu¬
blicanũ deteloneo uocatum.
apostolũ & euangelistã facit

Expanded text:
t statim ille surrexit et sublato t statim ille surrexit et sublato grabatto abiit coram omnibus ita ut admirarentur omnes et honorificarent Deum dicentes quia numquam sic vidipotentiae virtus, ubi nulla temporis interveniente morula, jussu Salvatoris salus festina comitatur! Merito qui adfuerant, damnatis blasphemiae jaculis, ad laudem tantae majestatis stupentia corda convertunt. Et egressus est rursus ad mare, omnisque turba veniebat ad eum, et docebat eos. Docens in Capharnaum Dominus, virtutem doctrinae suae coelestem paralytici curatione commendabat. Quo facto egressus est ad mare, ut non solum civilem vitam hominum in via veritatis institueret, verum etiam habitatoribus maris Evangelium regni praedicaret, eosque fluctivagos rerum labentium motus contemnere ac fidei firmitate superare doceret. Denique advenientem ad se ibi turbam plurimam docet. Ibi publicanum de teloneo vocatum apostolum et evangelistam facit.
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta psalmistam. quiquan¬
tũ distat oriens ab occasu e¬
longabit a nobis iniquitates
nrãs & filius hominis potesta¬
tem hab& in terra dimit ten¬
di peccata. Ergo idem ipse
& ds̃ & filius hominis est.:. Ut
nitatis suȩ fragilitatẽ ꝓpec¬
catoribus mori: Spiritalit̃
autẽ degrabatto surgere ẽ.
animã a carnalibus deside¬
rus. ubi ȩgra iacebat ab¬
stra here : grabattũ uero
tollere ẽ : ipsã quoq: carnẽ
ꝑ continentiȩ frenam eo rre¬
tam : spe cȩlestiũ premiorum
adelicus segregare terrenis.
Sublato aute grabat to do¬
mũ ire. ad paradisũ redire.
Hȩc & enĩ uera ẽ domus nr̃a.
quȩ hominẽ prima suscepit.
non iure Amissa sed frau¬
de. tandẽ restituta ꝑ eum
quifraudulento hosti nihil
debuit.⁊ Aliter: sanus qui
languerat domũ reporp¬
tat grabattũ: cũ anima
remissione accepta peç ea¬
toꝵ. Ad int̾nã sui custo¬
diã cũ ipso se corpo¬
re refert. nequid post
ueniã. unde iterumN
iuste feriatur admit. tat

Expanded text:
uxta Psalmistam, qui quantum distat Oriens ab Occasu elongavit a nobis iniquitates nostras, et Filius hominis potestatem habet in terra dimittendi peccata, ergo idem ipse et Deus, et filius hominis est, ut nitatis suae fragilitatem pro peccatoribus mori. Spiritaliter autem de grabato surgere, est animam se a carnalibus desideriis ubi aegra jacebat, abstrahere. Grabatum vero tollere, est ipsam quoque carnem per continentiae frena correptam, spe coelestium praemiorum a deliciis segregare terrenis. Sublato autem grabbato domum ire, ad paradisum redire est. Haec etenim vera est domus nostra, quae hominem prima suscepit, non jure amissa, sed fraude tandem restituta per eum qui fraudulento hosti nihil debuit. Aliter sanus qui languerat domum, reportat grabatum, cum anima remissione accepta peccatorum, ad internam sui custodiam cum ipso se corpore refert, ne quid post veniam unde iterum juste feriatur, admittat.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s. intra uterũ matris animat᷑.¬
& concipitur: quomodo is qui
rigia ergo calciamenti est: liga¬
tura m ysterii.: Iohannes itaq
soluere corrigiã. calciamenti
eius non ual&. quia incarna¬
tionis eius i ysterium.
nec ipse inuestigare
sufficit : quihanc ꝑ ꝓph&iȩ spm¬

Expanded text:
Spiritus intra uterum matris animaSpiritus intra uterum matris animatur, quomodo is qui rigia ergo calceamenti, est ligatura mysterii. Joannes itaque solvere corrigiam calceamenti ejus non valet, quia incarnationis mysterium nec ipse investigare sufficit, qui hanc per p
Abbreviated transcription (Latin):
os apud ueteres fuit: ut siquis
eam quȩ sibi conpeter& acci¬
pere uxorem noll&. ille ei cal¬
ciamentum soluer&. qui ad
hanc sponsus iure ꝓpinquita¬
tis uenir&. : Quidigitũr in¬
ter homines xp̃s. nisi sc̃ȩ ecłȩ
sponsus apparuit : : De quo
& isdem iohannes dicit.: Qui
hab& sponsam sponsus est.
Sed quia iohannẽ homines
xp̃m eẽ putauerunt: quod
idem iohannes negat: Recte
se indignum eẽ ad soluendam
corrigiam eius calciamenti de¬
nuntiat.: Ne si aꝑte dicat.
Ego redemptoris uestigia de¬
nudare non ualeo quia sponsi
nomen mihi in meritus non usur¬
po.: Quod tamen intellegi & a¬
liter potest.⁊ Quis enĩ nesciat.
quod calciamenta exmortuis
animalibus fiant :: In carnatus
uero dñs ueniens. quasi calciatꝰ
apparuit . qui indiuinitate sua.
morticina nr̃ȩ corruptionis ad¬
sumpsit.⁊ Sed huius incarnatio¬
nis mysteriũ. humanus oculus
penetrare non sufficit.⁊ Inuesti¬
gari enĩ nullatenus potest.
quomodo corporatur uerbum.
quomodo summus & uiui ficator

Expanded text:
em apud veteres fuit, ut si quis eam quae sibi competeret accipere uxorem nollet, ille ei calceamentum solveret, qui ad hanc sponsus jure propinquitatis veniret. Quid igitur intsponsus apparuit? De quo et idem Joannes dicit: Qui habet sponsam sponsus est . Sed quia Joannem homines Christum esse putaverunt, quod idem Joannes negat, recte se indignum esse ad solvendum corrigiam ejus calceamenti denuntiat. Ac si aperte dicat: Ego Redemptoris vestigia denudare non valeo, quia sponsi nomen mihi immeritus non usurpo, quod tamen intelligi et aliter potest. Quis enim nesciat, quod calceamenta ex mortuis animalibus fiant? Incarnatus vero Dominus veniens quasi calceatus apparuit, qui in divinitate sua morticina nostrae corruptionis assumpsit. Sed hujus incarnationis mysterium humanus oculus penetrare non sufficit. Investigari enim nullatenus potest, quomodo corporatur Verbum, quomodo summus vivificator
Abbreviated transcription (Latin):
positione euangelii beati lu¬
cȩ. quamante annos plurimos
auxiliante dĩ gratia conpo¬
suimus. constat ẽẽ factita¬
tum. Orantem pronobis
scĩ tatem tuam. celestis sem¬
per gratia ꝓtegat. ⁊ Sed
& hoc ante omnia. cunctos
qui hec forte lec turi sunt
corporis & animi fragilitati¬
bus: apud pium iudicem in¬
ter cessores existere dignen¬

Expanded text:
positione Evangelii beati Lupositione Evangelii beati Lucae, quam ante annos plurimos, auxiliante Dei gratia, composuimus, constat esse factitatum. Orantem pro nobis sanctitatem tuam coelestis semper gratia protegat. Sed et hoc ante omnia cunctos qui haec forte lecturi sunt corporis et animi fragilitatibus, apud pium judicem intercessores existere dignen
Abbreviated transcription (Latin):
gelica fide. ac sacramentis
inbutum. atq ex eoꝵ fuisse
numero: dequibus scribit lu¬
cas: Quia multa &iam tur¬
ba sacerdotum. oboediebał
fidei. Qua propter ut pute
legalibus institutus edictis.
optimum ꝑ omnia uiuendi or¬
dinẽ: genti quam ad fidem uo¬
cabat prȩmonstrauit. Sed
& canonicam pasche obser¬
uantiã: quȩ uniuersis xp̃i eccle¬
siis for& imitabilis ostendit :
In cuius euangelium tuo dilec¬
tissime an tistitum. acca.
nec non & aliorũ fratrum plu¬
rium commonitus ortatu. pro¬
ut dñs dederit scripturi : maxi¬
me quȩ inpatrum uenerabi¬
liũ exemplis inuenimus. hinc
inde collecta ponere cura¬
uimus. ⁊ Sed & nulla propria
adimitationẽ sensus eorum
ubi oportunũ uidebatur int̃¬
ponimus. Lectoremq: sup¬
plex obsecro: ut sihec nra
opuscula trans scriptione
digna duxerit. ad notationẽ¬
quoq nominum eoꝵ. quȩ
supra in margine adposita
sunt. diligens scriptura
conseru&. ⁊ Quomodo in ex¬

Expanded text:
gelica fide ac sacramentis gelica fide ac sacramentis imbutum, atque ex eorum fuisse numero de quibus scribit Lucas quia multa etiam turba sacerdotum obediebat fidei. Quapropter, utpote legalibus institutus edictis, optimum per omnia vivendi ordinem genti, quam ad fidem vocabat praemonstravit. Sed et canonicam Paschae observantiam, quae universis Christi Ecclesiis foret imitabilis, ostendit. In cujus Evangelium tuo, dilectissime antistitum Acca, necnon et aliorum fratrum plurium commonitus hortatu, prout Dominus dedit, scripturi, maxime quae in Patrum venerabilium exemplis invenimus, hinc inde collecta ponere curabimus. Sed et nonnulla propria ad imitationem sensus eorum, ubi opportunum videbitur, interponemus. Lectoremque supplex obsecro, ut si haec nostra opuscula transcriptione digna duxerit, annotationem nominum eorum quae supra in margine apposita sunt, diligens scriptura conservet, quomodo in ex
Abbreviated transcription (Latin):
timonium: & iam hierapolitis
episcopus. nomie papias. qui
& hoc dicit. quod p&rus in
prima epistola sua. quamde
urbe roma scribit. memine¬
rit marci. inqua tropice roma
dicit. Salutat uos ea quȩ in
filius meus. : Ad sumpto itaq
euangelio: quod ipse confece¬
rat. ꝑrexit egyptum & primũ
alexandriȩ xp̃m adnuntians.
constituit ecclesiã. tanta doc¬
trina & uitȩ continentia ut
omnes sec tatores xp̃i. ad exem¬
plum sui coger&: Deniq phi¬
lo dissertissimus iudȩorum. ui¬
dens alex andriȩ primã ecłam.
ad huc iudaitantem: quasi in
laudem gentis suȩ. librum suꝑ
eorum conuersatione scripsit.
Et quomo lucas enarrat. hiero¬
solimȩ credentes omnia habu¬
isse communia. sic & ille qđ
alexandriȩ submarco fieri
doctore cernebat: memoriȩ
tradidit. Tradunt aut̃
hunc natione israhelitam.¬
& exsacerdotali ortum ꝓsapia
Ac post passionem. Ac resur¬
rectionem dñi saluatoris. ad
predicationẽ apostoloꝵ euan¬

Expanded text:
timonium etiam Hierapolites timonium etiam Hierapolites episcopus, nomine Papias, qui et hoc dicit, quod Petrus in prima Epistola sua, quam de urbe Roma scripsit, meminerit Marci, in qua tropice Romamdicit: Salutat vos ea Ecclesiafilius meus. Assumpto itaque Evangelio quod ipse confecerat, perrexit in Aegyptum, et primum Alexandriae Christum annuntians, constituit Ecclesiam tanta doctrina, et vitae continentia, ut omnes sectatores Christi ad exemplum sui cogeret. Denique Philo, disertissimus Judaeorum, videns Alexandriae primam Ecclesiam adhuc Judaizantem, quasi in laudem gentis suae librum super eorum conversatione scripsit. Et quomodo Lucas enarrat Jerosolymae credentes omnia habuisse communia, sic et ille quod Alexandriae sub Marco fieri doctore cernebat, memoriae tradidit. Tradunt autem hunc natione Israelitica, et sacerdotali ortum prosapia, ac post passionem ac resurrectionem Domini salvatoris ad praedicationem apostolorum evan
Abbreviated transcription (Latin):
NEXPO SITI¬
ONEM EUANGELII SECUNDŨ
martum. opitulante ipsa eu¬
angelica gratia scripturi.
Primo quȩ fuerit eidem mar¬
co causa euangelii scriben¬
di breuiter insinuandum
eẽ censuimus. Cum roma¬
ne urbi . clarum ueri dĩ lu¬
men praedicante beato
p&ro apostolo fuiss& ex¬
ortum. Ad eo sermo ueri¬
tatis uniuersorum mentes
placido in lustrabat audi¬
tu. ut tot tidie audien¬
tibus eum: nulla usquam
sati&as fier&. Unde
neque audicio eis sola
suffecit. sed marcum dis
ille uerbo predicabat
ad perp&uam eoꝵ commo¬
nitionem habendã. scrip¬
turȩ trader&. quod domi
forisquȩ in huius cemodiue¬
bi meditationibus ꝑ mane¬
rent. ⁊ Nec prius ab obse¬
crando desistunt: quamq:
oso se spoliatum comperit
furto delectatus ẽ. & fidẽ eqꝵ
deuotionemque ꝑhec conside¬
rans sactum confirmauit.
& in ꝑp&uum legenda scriptu¬
rã ecclesius tradidit. Cle¬
mens in sexto dispositionum
libro hec ita gesta esse de¬
scribit. Cuiq simise dat tes¬

Expanded text:
Expositionem Evangelii secundum Marcum, opitulante ipsa evangelica gratia, scripturi, primo quae fuerit eidem Marco causa Evangelii scribendi, breviter insinuandum esse censuimus. Cum Romanae urbi clarum veri Dei lumen praedicante beato Petro apostolo fuisset exortum, adeo sermo veritatis universorum mentes placito illustrabat auditu, ut quotidie audientibus eum nulla unquam satietas fieret. Unde neque auditio sola eis suffecit, sed Marcum discille verbo praedicabat, ad perpetuam eorum commonitionem habendam Scripturae traderet, quo domi forisque in hujusmodi verbi meditationibus permanerent. Nec prius ab obsecrando desistunt, quam qusanctum religioso se spoliatum comperit furto, delectatus est; et fidem eorum devotionemque per haec considerans, factum confirmavit, et in perpetuum legendam Scripturam Ecclesiis tradidit. Clemens in sexto Dispositionum libro haec ita gesta esse describit. Cui simile dat tes
Abbreviated transcription (Latin):
abluimur: uerũ &iã cottidiȩ
agenda. quȩ dño placent ac¬
cendimur.
t factũ est indieb illis.
ne accepit baptismũ. prima
ut quia homo natus erat : om¬
nem iustitiã: & humilita tẽ le¬
gis impler&. ⁊ Secundo ut bap¬
tismate suo. iohannis baptisma
conꝓbar& : Tertio ut iorda¬
nis aquã scĩficans: ꝑ descensionẽ
columbȩ : sp̃s scĩ in lauacro cre

Expanded text:
abluimur, verum etiam quotidie agenda quae Deo placent accendimur. Et factum est in diebus illis, epit baptismum. Primo, ut, quia homo natus erat, omnem justitiam et humilitatem legis impleret. Secundo, ut baptismate suo Joannis baptisma comprobaret. Tertio, ut Jordanis aquam sanctificans, per descensionem columb
Abbreviated transcription (Latin):
positione euangelii beati lu¬
cȩ. quamante annos plurimos
auxiliante dĩ gratia conpo¬
suimus. constat ẽẽ factita¬
tum. Orantem pronobis
scĩ tatem tuam. çelestis sem¬
per gratia ꝓtegat. ⁊ Sed
& hoc ante omnia. cunctos
qui hȩc forte lec turi sunt
corporis & animi fragilitati¬
bus: apud pium iudicem in¬
ter cessores existere dignen¬

Expanded text:
positione Evangelii beati Lucae, quam ante annos plurimos, auxiliante Dei gratia, composuimus, constat esse factitatum. Orantem pro nobis sanctitatem tuam coelestis semper gratia protegat. Sed et hoc ante omnia cunctos qui haec forte lecturi sunt corporis et animi fragilitatibus, apud pium judicem intercessores existere dignen