comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fũ .n. cor hõis iid̾e nõ possu¬
mꝰ. s si ꝑ diut᷑na tẽpora et
indu̾sis officus ꝯmissis fideli¬
ter se gessit. fidelis ẽ iudicãdꝰ
prudençia uͦ cognosci h ꝑ ea
q̃ diximꝰ ĩ pͦ libro ut si aliqͥs
sit memor ꝓuidus cautus et
minꝰ ꝑticipat de ꝯditõnib
⁊ x̾ncipibus ꝓudenda
sł indumenta ministris

Expanded text:
sum enim cor hominis videre non possumus; sed si per diuturna tempora, et in diversis officiis commissis fideliter se gessit, fidelis est iudicandus. Prudentia vero cognosci habet per ea quae diximus in primo libro: ut si aliquis sit memor, providus, cautus, etminus participat de conditionibus et principibus providenda sunt indumenta ministris
Abbreviated transcription (Latin):
seruũt młti ministrãtes quã
panci. nã ꝯmułtis idem inm¬
st̾iũ ꝯmittitur sepe illud negli¬
gitur. nã sepe quil mĩstrãciũ
huiꝰ mĩst̾iũ negligit credẽs
ꝙ aliud exsequatur illud ubi
insi multitudo illa reducat᷑
ad aliquid unũ sic̃ .n. indemꝰͦ
dinatũ eo ꝙ multitudo enciũ
esistenciũ in ip̃o reducatur ĩ
unũ pꝰ eus ut ĩ unũ deũ a qͦ
oĩa ordinãtur. sic q̃l multitu¬
do si debet ordinata eẽ o redu¬
ci ĩ unũ aliquẽ a quo ordine¬
tur. ¶ qr̃ si nutais nũstris ꝯ¬
mittitur ꝯffm̃ aliqd̾ ue illud
negligatur ⁊ ne fiat ꝯfuse
⁊ ĩ ordinate p̾ficiendiss ẽ unꝰ
architectoꝵ nũstris illis cuiꝰ
sit sollicitare ⁊ drdiuare illos
est ã hoc docinuẽtũ maxiẽ.
nccͣm in gubernatõne domo¬
rũ regaliũ nbi pp̃ magnitudi¬

Expanded text:
serviunt multi ministrantes quam pauci. Nam cum multis idem ministerium committitur; saepe illud negligitur: nam saepe quilibet ministrantium huiusmodi ministerium negligit, credens quod alius exequatur illud: ubinisi multitudo illa reducatur ad aliquid unum. Sicut videmus ntium existentium in ipso, reducatur in unum primum ens, ut in unum Deum, a quo omnia ordinantur. Sic quaelibet multitudo, si debet esse ordinata, oportet reduci in unum aliquem, a quo ordinetur. Quare si multis ministris committutur officium aliquod, ne iliud negligatur, et ne fiat confuse et inordinate, praeficiendus est unus architector ministris illis, cuius sit soliticare et ordinare illos. Est autem hoc documentum maxime necessarium in gubernatione domorum regalium, ubi propter magnitudi
Abbreviated transcription (Latin):
multitudini equoꝵ aliqui uͦ
abis reb put requirit iodꝰ
domesticus quãtũ ad p̾sens.
spectat tͥa sũt actẽtenda uide¬
l ordo umistrãdi. facilitas ex
mestica sic c̃ẽ ꝯnuttẽda nĩ¬
stris ut reseruetur ibi debit᷑
ordo minstrãdi ꝙ maxĩe fi̾.

Expanded text:
multitudini equorum, aliqui vero aliis rebus prout requirit modus domesticus: quantum ad praesens spectat, tria sunt attendenda, videlicet ordo ministrandi, facilitas exmestica sic esse committenda ministris, ut reservetur ibi debitus ordo ministrandi: quod maxime fieri
Abbreviated transcription (Latin):
ficia ⁊ magistratus ita ꝙ eidẽ
diu̾sa officia ꝯmittãt᷑. ¶ Qd̾
magna domo In domo n. ꝑ
ua ubi pauci funt ministri
⁊ ubi officia modicã curã ha¬
bent nõ ẽ ĩ ꝯueniens. pła o¬
fficia ꝯmitti eadẽ poss .n. do¬
mus eẽ a deo modica ꝙ⁊̃ fa

Expanded text:
idem diversa officia committantur. Quod magna domo. In domo enim parva, ubi pauci sunt ministri, et ubi officia modicam curam habent, non est inconveniens plura officia committi eidem: posset enim domus esse adeo modic
Abbreviated transcription (Latin):
sone ⁊ ẜ statũ nobilitatis eius
exigat ⁊ ultrã quã eiꝰ status
requirat delicata cibaria que¬
rat deliuquit qr ħ ÷ ex aliqua ĩ¬
temꝑaucia uł ex aliquo uicio ꝓ¬
ueuit ¶ sexto delinquit᷑ si qͣ¬
rãtur abaria ninus studiose

Expanded text:
 statum nobilitatis eius. exigat, et ultra quam eius status requirat, delicata cibaria quaerat, delinquit: quia hoc ex aliqua intemperantia, vel ex aliquo vitio provenit. Sexto delinquitur, si quaerantur cibaria nimis studiose
Abbreviated transcription (Latin):
dicemus quot modis pͤcatur
cͥca sũptõnẽ cibi ⁊ qualit̃ se
debeant hr̃e iuuenes gͥca ipmn¬
¶ cͥca cibũ ã ꝯtĩgit sex mo
ꝙ si ninus lante uł delicate.
sexto si ninus studiose. ¶ delui¬
quit᷑ .n. pͦ cͥca cibñ si sumatur
nalde feruent̾. nã hoc nõ so¬

Expanded text:
modis pecca ut circa sumptionem cibi: et qualiter se debeant habere iuvenes circa ipsum. Circa cibum autem contingit sex mod, si nimis laute vel delicate. Sexto, si nimis studiose. Delinquitur enim primo circa cibum, si sumatur ardenter. Nam hoc non so
Abbreviated transcription (Latin):
sũt noua maiori ardore ferũ¬
tur ĩ ea q̃ uident qr̾ si ꝯtĩgat
eos iude tin pia magis recor
pia inre. s ⁊̃ in picturis uł ĩ
ymagnub ut si nuilieres unde
eeñt depicteuł stulte nõ eẽnt in¬
uenibus ostendende. nã stasum.
satis illaetas de se ꝓuocatur ad
ut iustruautur ꝙ palpebras o¬
ꝙ oiã respiciat tãquã uoua

Expanded text:
sunt nova, maiori ardore feruntur in illa quae vident. quare si contingat eos videre turpia, magis recordpia in re, sed etiam in picturis et in imaginibus, ut si mulieres nudae essent depictae vel sculptae, non essent iuvenibus ostendendae. Nam quia satis illa aetas de se provocatur ad ut instruantur quod palpebras omnia resp
Abbreviated transcription (Latin):
benda cantela ubi ꝑiculum
nunet cohibendi sunt iu¬
uenes a locutõne lasciuia ⁊
ẜ̾ionib turpib ⁊ sunt ĩcre¬
pandi ⁊ ⁊̃ corrigẽdi si eosta
libus locutõmbus de facibiad
oꝑ a ti ꝓia inclinãtur. p̃a
.n. locutõ turpm̃ facit ĩ nob̾
memoriã delectabiliũ illicito

Expanded text:
benda cautela ubi periculum imminet, cohibendi sunt iuvenes a locutione lasciva, et a sermonibus turpibus: et sunt increpandi et etiam corrigendi, si eos talibus locutionibus de facili ad opera turpia inclinantur: ipsa enim locutio turpem facit in nobis memoriam
Abbreviated transcription (Latin):
Pħs inuenes cohibẽdos
⁊ auditũ. nõ .n. decet pu̾os.
qualit̾ꝯ loqui nec decet eos
hibendus ꝯͣ locutõm. quidã
iuenes triplicit̾ pectareni¬
dentur pͦ qr de facili locũtur
lasciuia. ẜo qr de lemi loꝯt᷑ fal¬

Expanded text:
s iuvenes cohibendos et auditum: non enim decet pueros qualitercunque loqui, nec decet eos hibendus. Circa locutionem quidem iuvenes tripliciter peccare videntur. Primo, quia de facili loquuntur lasciva. Secundo, quia de levi lo
Abbreviated transcription (Latin):
ut p̾meditati sꝑndeant ⁊ ut p̾co¬
gitent ĩ łmonib ꝓferẽdis ꝑ suc¬
cessionẽ tẽporis disponẽtur ut
ꝓferãt sermones i rep̾hẽsibi¬
les. ¶Uiso qualit̾ pedagogi ⁊
doctores inuenũ debent eos ni¬
struere quõ se habeãt ad loque¬
lai. restat ind̾e quõ sũt instru¬
eudi ut se hañt circa usum Iu
uisione ã uiuenũ duplex cau¬
tela est adhibenda pͦ quãtũ ad

Expanded text:
tati respondeant, et ut praecogitent in sermonibus proferendis, per successionem temporis disponentur ut proferant sermones irreprehensibiles. Viso qualiter paedagogi et doctores iuvenum debent eos instruere quomodo se habeant ad loquelam. Restat videre, quomodo sunt instruendi, ut se habeant circa visum. In visione autem iuvenum duplex cautel
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ s ipm̃ cohitendi sũt iuuenes
ab auditõnetur ꝓũ. qr exhos
de facili inclinantur ad opus.
sõ adhibenda ẽ cautela ĩ ip̃is u¬
uenibus quãtũ ad eos quos audi¬
unt. qr sic̃ decens est eos audi¬

Expanded text:
m cohibendi sunt iuvenes ab auditione turpium: quia ex hoc de facili inclinantur ad opus Secundo, adhibenda est cautela in ipsis iuvenibus quantum ad eos quos audiunt: quia sicut decens est
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ landabił ¶t̾cio cohibẽdi st̃
ue absq pͥmeditatõne loꝙͣ¬
tur. nã uiuenes sunt ĩ expͣci
⁊ pauca cognou̾ũt qr gͦ pau¬
ca cognoscũt ad panta respi¬
cientes enũciant. facile .i.¬
enũciant cito. ⁊ debilit̾. qr̃ mo¬
nẽdi sũt ne ad int̾rogata statumm¬

Expanded text:
cohibendi sunt, ne absque praemeditatione loquantur. Nam iuvenes sunt inexperti, et pauca cognoverunt: quia ergo pauca cognoscunt, ad pauca respicientes enunciant facile, idenunciant cito et debiliter, quare monendi sunt, ne statim ad interrogata res
Abbreviated transcription (Latin):
quodã tẽplo de quib qͥdã poeta
fabulose dicebat ꝙ spõtauee se
ĩg̾ebant d̾nus obsequiis ⁊ si oĩa
organa donꝰ talia eẽnt quał erat
statua dedali de qua pħs fabu¬
lose recitat ĩ politicis. ꝙ ꝑ se.
inplebot opꝰ debitũ nulla indi¬

Expanded text:
quodam templo, de quibus quidam Poetae fabulosae dicebant, quod spontanee se ingerebant diurnis obsequiis: et si omnia organa domus talia essent, qualis erat statua Daedali, de qua Philosophus fabulose recitat in Politicis: quod per se implebat opus debitum: nulla indi
Abbreviated transcription (Latin):
ĩo ad citarizãd̾ plectrũ ĩ diget
ĩ diget uiouẽte ipm̃. s ut ait si
plectra ꝑ se citarnare̾t ⁊ pecci¬
nes ꝑ se pectinarẽt nchil o¬
pus ẽẽt architectonib mĩstroꝵ¬

Expanded text:
o ad cytharizandum plectrum indiget indiget movente ipsum. Sic ut ait si plectra per se cytharizarent, et pectines per se pectinarent, nihil opus esset architectoribus ministro
Abbreviated transcription (Latin):
lo pat̾uale regumẽ sui̾e
originẽ ex amore uidẽd̾
est gͥ quãtus sit aior patrũ
ad filios ⁊ filioꝵ ad patres ut
uobis inuoteseĩt quõ patres de¬
beant filios reg̾e ⁊ filu patͥbus
plus dilig̾e filios quã eͦ. pͣ uia
siu᷑ ex duturnitate tẽporis. ẜã
ꝑentũ ad filios diuturuior est
quã filioꝵ ad ꝑentes. nã statun
cũ filu nascĩtur ꝑentes diligũt
eos. nõ tũ filii statiuu iucipiũt

Expanded text:
paternale regimen sumere originem ex amore. Videndum est igitur quantus sit amor patrum ad filios, et filiorum ad patres, ut nobis innotescat, quomodo patres debeant regere filios, et filii patribus plus diligere filios quam econtratate temporis. Secuparentum ad filios diuturnior est, quam filiorum ad parentes. Nam statim cum filii nascuntur, parentes diligunt eos: non tamen fili
Abbreviated transcription (Latin):
fficient̾ arguere possumꝰ ꝙ ad ꝑ
re diligit ad filios u̾o ꝑtiuet
obedire ꝑentib qr quil illis o¬
cebantur. tũ ut magis speciali
entes magis afficiant᷑ cͥc filios
⁊ magis intense ueluit bonum

Expanded text:
fficienter arguere possumus, quod ad re diligit. Ad filios vero pertinet obedire parentibus: quia quilibet illis ocebantur. Tamen ut magis specialitd licet parentes magis afficiantur circa filios, et magis intende velint bonum
Abbreviated transcription (Latin):
entib. ꝓles .ii. c̾cificari nõ pt̃
qui su̾nt ꝑentes eiꝰ iusi ex qui¬
puer uidet ꝑsonas aliquas ma¬
dit ab alus ĩo sic ex seputat in
pͥncipio tũ natiuitatis eius uõ
÷ illius cogiutõnis. ut possit cog¬
filios est amor naturał tãto hiꝰ¬
tes est maior c̾citudo de ꝓle. ex
tres plus plus diligũt filios ꝙͣ
patres qr de illis c̾ciores existut

Expanded text:
entibus: proles enim certificari non potest qui fuerint parentes eius, nisi ex quipuer videt personas aliquas madit ab aliis, ideo sic esse putat. In principio tamen nativitatis eius non est illius cognitionis ut possit cogfilios est amor naturalis, tanto huiutes est maior certituido de prole. Ex tres plus diligunt filios, quam patres: quia de illis certiores existunt.
Abbreviated transcription (Latin):
tes tãquã ad eos quos uolũt ẽẽ ĩ
honore ⁊ iureu̾encia cũ honora¬
re ⁊ reu̾eri aliũ sit quodãmͦ sb̾i¬
ci illi sic̃ ex a more quẽ hñt pa¬
tres ad filios debent eos reg̾e⁊
gub̾nare sic ex dilectõne quam
hũt filu ad patres debent eis
diligũt filios quã filu ipos sed
quãtũ ad bonũ ꝙ ẽ honor ⁊ reu̾¬
eucia filu plus diligũt patres

Expanded text:
quam ad eos, quos volunt esse in honore et reverentia: cum honorari et revereri alium sit quodammodo subiici illi; sicut ex amore quem habent patres ad filios debent eos regere et gubernare, sic ex dilectione quam filii habent ad patres, debent eis diligunt filios, quam filii ipsos. Sed quantum ad bonum, quod est honor et reverentia, filii plus diligunt pat
Abbreviated transcription (Latin):
nͥtuose ⁊ beue adhibenda est
sollititudo ne femine ociose in¬
nant s ex̾citent se ccͣ aliqua
oꝑa licita ⁊ honesta ut ex hot re¬
sultet fructꝰ ⁊ utilitas ⁊ effici¬
c̾ca qualiao ꝑa sollicitari debẽt
o ĩ talib diffe̾nt̾ loqui ẜ diu̾si¬

Expanded text:
et bonae. Adhibenda est ergo solicitudo, ne foaeminae ociose vivant, sed exercitent se circa aliqua opera licita, et honesta, ut ex hoc resultet fructus, et utilitas, et efficicirca qualia opera solicitari debent: oportet in talibus differenter loqui s
Abbreviated transcription (Latin):
tis excicuis uagatur eiꝰ mẽs
ues qd̾ cãto inagis cauend̃
ẽ in nuslietibꝰ quã in uiris
quãto molliores sũt illis ⁊ ꝙ
do cogitãdo illicita faciln̾is
trahũtur ut ea si assit ꝯmo¬
sinͣ eefructu⁊ utilitate q̃ in¬
de ꝯlurgit. nã ñꝙͣ mlieres
post̾. se dare licit̾s ex̾cicus.
uisi inde ꝯfurgat aliq̃d̾ tonũ
eetioris oꝑis uł aliqua bona
dispõ ĩt̾ioris oꝑis uł mentis.
detet gͦ diligençia ⁊ cura ad¬
hib̾i ut inulieres fint bone ⁊

Expanded text:
s nes. quod tanto magis cavendum est in mulieribus quam in viris, quanto molliores sunt illis, et quanto cogitando illicita facilius trahuntur, ut ea si adsit commosumitur ex fructu et utilitate quae inde consurgit. Nam nunquam mulieres possunt se dare licitis exercitiis, nisi inde consurgat aliquod bonum exterioris operis vel aliqua bona dispositio interioris mentis. Debet ergo diligentia et cura adhiberi, ut mulieres sint bonae et
Abbreviated transcription (Latin):
sinuꝰ a tͥplici ma uenari ꝙ decet
oẽs ciues ⁊ młto magois nobiles
⁊ mas̾ĩe reges ⁊ pͥncipes. fic
soliatari ergi reginẽ filiaꝵ uͭ
latõ quo nide habetur. Sa ed̾
illicita sollicitudine q̃ ꝓp̃ hoc
nitat᷑. cͥcia ed fructu dutilita

Expanded text:
t omnes cives, et multo magis nobiles, et maxime reges et principes sic solicitari erga regimen filiarum ut latio, quod inde habent. Secunda ex illicita solicitudine, quae propter hoc vitatur. Tertia ex fructu et utilita
Abbreviated transcription (Latin):
ctari locis qr̃ ludus si nõ sit
rũ. quãto detestabilius ⁊̃ eos
es h̾itis ex hoc iocosa delecta¬
tõ nõ ĩ ociosa ⁊ ordinatͦ ĩ bo¬
nũ finẽ qr ĩt̾ poĩta nr̃is curis
quãdã recreatõm accipmnis
rõne cinꝰ ardencins insurgin
ut ĩ sistamꝰ bonis oꝑib quoꝵ
curã hr̃e debemꝰ. qr̃ cũ iocus
ĩ mod̾atus uł ĩ honestus distra¬
hat nos a bonis oꝑib ⁊ a de¬
bitis curis tõto detestabilius
ẽ reges ⁊ pͥncipes ĩmod̾ate
uł ĩ honestͥe uti delectatõm¬
b ludoꝵ quãto cura boni ꝯĩs
q̃ speccrit ad pͥncipẽ excelẽ¬
cior ẽ ꝙͣ sit cura alicꝰ ꝑticu¬
laris bomi. nõ gͦ oĩo phibẽ¬
da sũt u̾ba uł fcã iocosa si sit̃
houesta ⁊ mod̾ata ⁊ ħ̾ mag̃¬

Expanded text:
ctari iocis. Quare ludus si non sit rum, quanto detestabilius est eos ex habitis ex hoc iocosa delectatio non est otiosa, et ordinatur in bonum finem, quia interposita nostris curis, quandam recreationem accipimus, ratione cuius ardentius insurgimus, ut insistamus bonis operibus, quorum curam habere debemus. Quare cum iocus immoderatus, vel inhonestus distrahat nos a bonis operibus, et a debitis curis: tanto detestabilius est reges, et principes immoderate, vel inhoneste uti delectationibus ludorum, quanto cura boni communis, quae spectat ad principem excellentior est, quam sit cura alicuius particularis boni. Non ergo omnino prohibenda sunt verba, vel facta iocosa, si sint honesta et moderata: et hoc mag
Abbreviated transcription (Latin):
redũt .n. aliqui oĩa u̾ba
cis ẽẽ occõsa nõ tñ sic
se h. nã occiosum ÷ illud ꝙ ca¬
ret debito fine ꝙͥꝙͥ gͦ de se est
ordiuabile ĩ debitum fiuẽ. non
est ociosũ. ludus a̾ si sit lib̾alis¬
⁊ houestus ⁊ mod̾atus ordiua¬

Expanded text:
iqui, omnia verba cis esse ociosa, non tamen sic se habet. Nam ociosum est illud, quod caret debito fine. quicquid ergo de se est ordinabile ad debitum finem, non est ociosum. Ludus autem si sit liberalis, honestus, et modestus, ordina
Abbreviated transcription (Latin):
iͦ forefaciũt uł forefet̾ũt ii
ip̃os ¶ Delinquit gͦ hõ offenden¬
quit offendendo bestias. si aũt
redimdat ĩ offensam hoĩs ut
bestias s ⁊̃ hoĩs ad barbaros
sit iustũ bellũ. hoĩes .n. barba¬
ri ⁊ siluestres qr ab usurõis desi¬
ciũt nͣlit̾ debent eẽ sb̾iecti hõĩ

Expanded text:
modo fore faciunt vel forefecerunt in ipsos. Delinquit ergo homo offendennquit offendendo bestias. Si autem redundat in offensam hominis, bestias, sed etiam hominis ad barbaros sit iustum bellum: homines enim barbari sylvestres, quia ab usu rationis deficiunt, naturaliter debent esse subiecti h
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑati ad arua ut si ꝯtĩg̾et aliqͣ
ĩuasio s̾ita possent ĩuadẽtib
resist̾e. sic .n. dicẽdo dato ꝙ ac¬
cidẽt aliquis repẽtinus insultꝰ
excitũ ĩ qͥbus sit copiosior utr̃
Nã equites luelus se defendũt
ĩ cãpis pedites u̾o iu locis sil¬
uestrib ⁊ nõtuosis. itaq ꝑlit
uid̾it dux belli se habũdat e ni
equitib uł peditib elig̾e po¬
t̾it uias cãpestres ⁊ ãplas uł
mõtauas siluestres ⁊ uemoro

Expanded text:
et aliqua invasio subita, possent invadentibus resistere. Sic enim dicendo, dato quod accideret aliquis repentinus insultusexercitum in quibus sit copiosior, utrum Nam equites melius se defendunt in campis. Pedites vero in locis sylvestribus et montuosis. Itaque prout viderit dux belli se abundare in equitibus, vel in peditibus, eligere poterit vias campestres et amplas, vel montanas, sylvestres
Abbreviated transcription (Latin):
nã ꝯsiliũ duos ꝙͣto unnus ẽ ꝓubli¬
cũ tãto q̃ sunt in ꝯsilus delib̾ata uniꝰ
impediũtar ⁊ cioius fuu dẽbito mã¬
ꝯscͥptas ⁊ depictas ⁊ habent᷑ ꝯdicto¬
res aliqui fideles ꝙͣto hoc uriꝰ publi
cũ t et magis celat᷑ ab hostib tãto
excitꝰ magis secure ꝓficiscit᷑ ¶ Qm̃¬
çie hrẽ aliquos e quites fidelissimos
⁊ stremussi mos habentes equos ue¬
loces ⁊ fortes qui aute ⁊ a t̾go ⁊ a
dext᷑ ⁊ a leua ꝑcurrãt illustrãtes

Expanded text:
to minus est publicum, tanto quae sunt in consiliis deliberata minus impediuntur, et citius fini debito manconscriptas et depictas, et habentur conductores aliqui fideles, quanto hoc minus est publicum et magis celatur ab hostibus, tanto exercitus magis secure proficiscitur. Quiacie habere aliquos equites fidelissimos et strenuissimos, habentes equos veloces et forte; qui ante et a tergo, et a dextra et a leva percurrant, illustrantes
Abbreviated transcription (Latin):
max ꝯscͥptas et depictas. ducat dux
belli ꝯductores aͦs beue scientes iuas
sensibilit̾ uid̾euꝰ ip̃a. uã ꝓcc̃or ẽ cog¬
intõ rei ꝑ ꝙͣ cognoscit᷑ ĩ se ipa ꝙͣꝑ
ne tũ ꝯductores mollãt᷑ fl fraudes
aliquas debet coͣ eos dux bouas appo¬
u̾e custodias ne possint fug̾e. debec
⁊̃ eis nuuari mortẽ si ĩ aliquo frau
fidelit̾ gesfit. t̾cia ẽ hre secũ sapiẽ
tes płes fideles pͥncipi e̾gcrtatos iu
bellis de quoꝵ ꝯsilio agat qͥqͥd iud̾it
cͥd̾e soli sibi. ¶ quarta couela ut¬

Expanded text:
m conscriptas et depictas, ducat dux belli conductores aliquos bene scientes vias r est cognitio rei per quam cognoscitur in se ipsa, Ne tamen conductores moliantur fraudes aliquas, debet circa eos dux belli bonas apponere custodias ne possint fugere. Debet etiam eis minari mortem, si in aliquo fraudfideliter gesserint. Tertia est, habere secum plures sapientes fideles principi, exercitatos in bellis, de quorum consilio agat quicquid videcredere sibi soli. Quarta cautela
Abbreviated transcription (Latin):
ge tucꝰ poss suũ ex̾citũ duc̾e. sic .ni.
maruari facĩt qui iudẽtes ma¬
ris ꝑicula ne eoꝵ naues paciãtar
nanfragiũ descͥpfũt maris mappã
ubi portus marnu disc̾miã maris
⁊ ceta talia pportõnaliter siuit
descͥpta q̃ marmnarii intuẽtei sta¬
tiui ꝑcipiũt qualit̾ dẽbeant ꝑg̾e ⁊
qua pati possit ĩsidias nͥ qͣlitates ni

Expanded text:
ucere. Sic etiam marinarii faciunt,qui videntes maris pericula, ne eorum naves patiantur naufragium, descripserunt maris mappam ubi portus marini, discrimina maris, et cetera talia proportionaliter sunt descripta, qui marinarii intuentes, statim percipiunt qualiter debeant pergere, et qua pati possit insidias, nisi qualitates vi
Abbreviated transcription (Latin):
ta ace fodilluis debellatur. Iuqͣ¬
ħ .ii. hora sic ex̾citus se d hre.
ut si ⁊ tũt hostes p̾sentes ad¬
eẽut eis nõ possent effic̾e uo
uta debet eẽ attẽtꝰ ⁊ ingillaus
ue hostes eũ ĩuad̾e possent .q.
negligẽtẽ ⁊ dornuẽtẽ d ⁊̃ dux¬

Expanded text:
ebellatur. In qualibet enim hora sic exercitus se debet habere, ut si et tunc hostes praesentes adessent, ei non possent efficere novita, debet esse attentus et vigilans, ne hostes eum invadere possent quasi negligentem
Abbreviated transcription (Latin):
h saluari ⁊ corrũpi ut eligẽs op¬
tiuũ modũ pͥncipãdi ferat leges
iistissimas s quas saluari h pͥnci¬
patus ille. ¶ Quis sit a optimꝰ
modus pͥucipandi ⁊ quale debeat
ẽẽ regis offiñ ⁊ quõ rex se debeat
i suo dñio p̾seruare. fuit ĩ suꝑio¬

Expanded text:
 salvari et corrumpi: ut eligens optimum modum principandi, ferat leges iustissimas, secundum quas salvari habet principatus ille. Quis si autem optimus modus principandi, et quale debeat esse regis officium, et quomodo rex se debeat in suo dominio praeservare, fuit in superio
Abbreviated transcription (Latin):
uit̾ cues. Io attẽdend̾ ẽ diligẽt᷑
qui ciuũ reputãt᷑ bomi ⁊ qͥ ĩ fa¬
uies. ut ccͣ iufames muaior custo¬
dia adhibeatur. et si dẽphẽdau¬
tur uuale egisse pumãtur uł ⁊̃
totalit̾ extirpẽtur qr reges et
pͥncipes nõ debent pati malefi
gis eẽ suspectos quã alios. quia
nemorosa ⁊ uiubrosa iiagis ap¬
ta adñustificãd̾ ꝙͣ alia. ebet
gͦ adhib̾i ꝯsiliũ nt ccͣ talia ua

Expanded text:
s. Ideo attendendum est diligenter qui civium reputantur boni, et qui infames, et circa infames maior custodia adhibeatur: et si deprehendantur male egisse, puniantur, vel etiam totaliter extirpentur, quia reges et principes non debent pati maleficgis esse suspectos quam alios: quia nemorosa et umbrosa magis apta ad iniustificandum, quam alia: debet ergo adhiberi consilium, ut circa talia
Abbreviated transcription (Latin):
ordinãda sunnt ad bonũ ꝯẽ ut
ad defensionẽ regui. ⁊ ad bonũ
statũ eiꝰ tecet gͦ ꝯsiliarios scire
quatinus si quis est suꝑfliuis
⁊ ĩiuste acceptus auferatur si qͥs
u̾o deficit uł ẽ diuinuit᷑ appoua¬
tur ⁊ augeat᷑. so debet ẽẽ ꝯsili¬
nu de alnuento ut sciat᷑ utrum
sciuitas uł regnũ ui pͥucipatur
aliquis rector sufficiat sibi ĩ ali¬
iiẽto.⁊ ĩ desermentib ad suffi¬
tũ aliuẽtũ ÷ in regno uł ĩ cau

Expanded text:
ordinanda sunt ad bonum commune, ut ad defensionem regni, et ad bonum statum eius: decet ergo consiliarios scire quatenus si quis est superfluus et iniuste acceptus, auferatur: si quis vero deficit vel est diminutus, apponatur et augeatur. Secundo debet esse consilium de alimento, ut sciatur utrum civitas vel regnum cui principatur aliquis rector sufficiat sibi in alimento et in deservientibus ad suffitum alimentu
Abbreviated transcription (Latin):
quõ polleant corporalib bonis
ut quõ suit mague statura et
ꝙ habeant formositatẽ ⁊ pulcͥ¬
tudinẽ corporalem ¶tçio qr uõ
sufficit affluere bonis exciorib
⁊ pollere corporalib touis nisi
ĩquirere quõ uxores ducẽde st̃¬

Expanded text:
quomodo polleant corporalibus bonis: ut quod sint magnae statura, et quod habeant formositatem et pulchritudinem corporalem. Tertia, quia non sufficit affluere bonis exterioribus, et pollere corporalibus bonis, nisi inquirere, quomodo uxores ducendae s
Abbreviated transcription (Latin):
nescit ociosa ẽẽ statuy gͦ cã
quis nõ dat se bonis ⁊ licitis ex¬
cus eius mens uagatur cͣcͣ alia
debet eẽ ꝯiugiũ ⁊ qualit̾ oẽs ci¬
ues ⁊ max̾iẽ reges ⁊ pͥncipes se
hre debeant inducendis uxori¬
bus nã pͥusꝙͣ eas ducãt diligẽ¬
t̾ debent inquirete. pͥmo qua¬
lit̾ sunt ornate ext̾ioribus bo¬
nis ut quõ sunt nobiles gen̾e

Expanded text:
t ociosa esse. statim ergo cum quis non dat se bonis et licitis exercitiis, eius mens vagatur circa alia debet esse coniugium, et qualiter omnes cives, et maxime reges et principes se habere debent in ducendis uxoribus. Nam priusquam eas ducant, diligenter debent primo inquirere, qualiter sint ornatae exterioribus bonis: ut q
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ uichoiloꝰ ad debitã ꝓlis ꝓdu¬
Iumo pͥncipalius uiͦ ordinari ꝯ¬
sibi fidem seruẽt quã suãdo
foriucatõm uitãt ⁊ bonũ ꝓlis
inagis directe ꝑtin̾e udentur
ad ꝯiugiũ q̃ ea q̃ inp̾cedẽtica¬

Expanded text:
 ad debitam prolis produimmo principalius videtur ordinari csibi fidem servent, quam servando fornicationem vitant et bonum prolis magis directe pertinere videntur ad coniugium, quam ea q
Abbreviated transcription (Latin):
u̾sis ꝑ sonis ꝯnexis ⁊ ordinatis
ad unũ aliquid. Eut gͦ li¬
ceat figuralit̾ loqui ĩ meni¬
bris enisdẽ corporis ẽ quodã¬
mͦ duplex iusticia ꝯmutati¬
na ⁊ distributiua. Insticia.
.n. ꝓpͥe sup̃ta nõ ẽ nisi ad al¬
t̾i. et nõ est nͥ diu̾saꝵ ꝑsona

Expanded text:
versis personis connexis, et ordinatis ad unum aliquid. Ut ergo liceat figuraliter loqui, in membris eiusdem corporis est quodammodo duplex Iustitia, commutativa, et distributiva. Iustitia enim propria sumpta, non est nisi ad alterum, et non est nis
Abbreviated transcription (Latin):
cessit. sic iusticia ꝯtinet ur¬
hanitates .i. cinitates ⁊ reg¬
ua. qr sine ea dissoluitur ai¬
iutas. ⁊ nõ post̾ regna sbfi¬
st̾e. Ualde gͥ ñnuriat᷑ regno
tur iusticia. nõ solũ hus qui
tur iusticia mãif este regi ⁊¬

Expanded text:
cescit: sic iustitia continet urbanitates idest civitates, et regna, quia sine ea dissolvitur civitas, et non possunt regna subsistere. valde igitur iniuriatur regno tur Iustita, non solum iis, qui tur Iustitia, manifeste regi
Abbreviated transcription (Latin):
hũt ordinẽ ad le iiutẽ ẽ ĩeis
bent ordiunẽ ad regem uł ad
pͥncipẽ resernatur in ip̃is
rusticia distributiua ꝓut u̾o
adĩplent leges ẽ ĩ illis iusti¬
cia legalis quoꝯ tñ modo su¬
matur iusticia sine ea cinitas
uł regnũ durare nõ potest

Expanded text:
habent ordinem ad se invicem, est in eis bent ordinem ad regem, vel ad principem, reservatur in eis Iustitia distributiva. Prout vero adimplent leges, est in illis Iustitia legalis. Quocunque tamen modo sumatur Iustitia, sine ea civitas vel regnum durare non potest
Abbreviated transcription (Latin):
siuã qua pollet sb̾uenit ĩ di¬
gencie oculi. qr portat eũ. nͥ
gͦ mẽbra sic sue iudigẽcie.
sb̾uenirẽt. ut uͥ mainis pur¬
garet oculũ ⁊ oculus dirige¬
ret manũ. ⁊ nͥ pedes portarẽt
caput ⁊ caput dirig̾et pedes
coxpus nͣle nõ possit s̾fist̾e.
Sic qr nullus hõ sufficit sibiad
nã iusticiam sibi ĩnitẽ sbõue¬
nirent ut ꝙ uiius ꝯmunica¬
ret alt̾i illud ĩ quo suꝑhabũ¬
dat. ⁊ acciꝑet illud ĩ quo de¬
ficit cuntas durare nõ poss¬
¶ Sic̃ gͥ in mẽbͥs eĩdẽ corpo¬
ris ꝓut hũt ordinẽ ad se ĩui¬
cẽ ⁊ sibi ĩmcẽ sue ĩdigẽcie

Expanded text:
bvenit indigentiae oculi, quia portat eum. Nisi igitur membra sic suae indigentiae subvenirent: ut nisi manus purgaret oculum, et oculus dirigeret manum: et nisi pedes portarent caput, et caput dirigeret pedes: corpus naturale non posset subsistere. Sic quia nullus homo sufficit sibi ad vam Iustitiam sibi invicem subvenirent: ut quod unus communicaret alteri illud in quo superabundat, et acciperet illud in quo deficit, civitas durare non posset. Sicut ergo in membris eiusdem corporis prout habent ordinem ad se invicem, et sibi invicem suae ind
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯmutatiuã. gͦ iusticiã hũ si
habũdantia ⁊ defectus redũ¬
citur ad equalitatẽ qr uiuis
dat pectuniã qua habũdat¬
⁊ recipit frimiẽtũ quo ĩdi¬
get alt̾ u̾o tribuit frumẽtõ
asfluebat ⁊ suscipit peccũam
qua caret. ẽ gͥ ꝯnutatĩa isti¬
cia ꝑut unus ordiuat bona
sua in utilitatem alt̾ius Regͦ
let accumĩe ⁊ usus deficit. de

Expanded text:
mutativam ergo iustitiam huiusmodi superabundantia, et defectus reducitur ad aequalitatem: quia unus dat pecuniam qua abundat, et recipit frumentum quo indiget. Alter vero tribui frumentum qu affluebat, et suscipit pecuniam qua caret. Est igitur commutativa Iustitia, prout unus ordinat bona sua in utilitatem alterius, et let acumine visus: deficit tamen
Abbreviated transcription (Latin):
nut᷑ ex ꝑte ipiꝰ regni. regiũ
.n. ⁊ oĩs politicia ẽ quidã ordo
⁊ quidã pͥncipatus qĩ gꝰ ordo
⁊ principatus sit ip̃oꝵ sb̾dito¬
rum ꝑ respectũ ad leges ⁊
ad pͥncipem cuiꝰ ẽ leges fer¬
re ut declarari h ĩ politicis
si ciues nõ ꝑticiparẽt legalẽ
iusticiã nõ reseruaretur in
eis qrdo nec ad leges nͨ ad pͥn¬
cipeni nõ gͦ nlt̾ius resuaret᷑
in eis politicia nec eet̃ ult̾ius
regnũ. facile ẽ gͦ ostend̾e ꝙ
abs legali iusticia regna du
nõ so̾sistat regnũ. sic decla¬

Expanded text:
te ipsius regni. Regnum enim et omnis politia est quidam ordo, et quidam principatus. Cum igitur ordo, et principatus sit ipsorum subditorum per respectum ad leges, et ad principem, cuius est leges ferre, ut declarari habet in Politicis: si cives non participarent legalem Iustitiam, non reservaretur in eis ordo nec ad leges, nec ad principem. Non ergo ulterius reservaretur in eis politia, nec esset ulterius regnum. Facile est ergo ostendere, quod absque legali Iustitia regna durnon subsistat regnum, sic decla
Abbreviated transcription (Latin):
modo ꝯtẽplare iusticiam. u¬
nius .n. ⁊ enisdem corporis.
mẽbra hñt ordiuẽ ad se m¬
nitẽ ⁊ ordinãtur ad ynũ aͥd
ut ad cor a quo recipiũt mo¬
tũ ⁊ uitalẽ influenciam. ut
gͦ membra hũt ordiuẽ adse
nruucem ẽ in eis quodã modo
iusticia ꝯnutatrua. s ut or¬
dinãtur ad cor aliquo niedo
reseruatur in ip̃is institia
distͥbutiua ¶ Ex hoc .n. ẽ in¬

Expanded text:
Iustiam. Unius enim, et eiusdem corporis membra habent ordinem ad se invicem; et ordinantur ad unum aliquid, ut ad cor, a quo recipiunt motum, et vitalem influentiam. Ut ergo membra habent ordinem ad se invicem, est in eis quodammodo Iustita commutativa. Sed ut ordinantur ad cor, aliquo modo reservatur in ipsis Iustitia dist
Abbreviated transcription (Latin):
Icebatur. in
p̾cedenti capitulo du¬
as eẽ iusticias unam
ut regna sb̃sistõt ⁊ pacifice
maneant. utraq iusticia ÷̃¬

Expanded text:
icebatur in praecedenti capitulo duas esse Iustitias, unam ut regna subsistant et pacifice maneant, utraque Iustitia
Abbreviated transcription (Latin):
iusticia sine qua ciuitas uł
regnũ nõ poss sb̃sist̾e ¶se¬
ꝯdo ĩ niẽbris ÷ q̃dã distributi¬
na iusticia ꝓut hũt ordinem
ad ipm̃ cor. nã cor singulis.
⁊ motũ ita ꝙ pͥncipiũ mouẽ
ciendi ẽ in c̾ebro. sic ⁊ ĩ crui

Expanded text:
civitas, vel regnum non posset subsistere. Secundo in membris est quaedam distributiva Iustitia, prout habent ordinem ad ipsum cor. Nam cor singulis met motum: ita quod principium vendi est in corde, si
Abbreviated transcription (Latin):
suoꝵ ẜ que licite prccumam
ad quirebant. deben .ii. ꝯser¬
uare laudabiles ꝯsuecudiues
regni ẜ quas capiaut li citos
redditus nõ usur pãdo alioꝵ
riũ ⁊ ꝯsuetudiuũ appbataꝵ
⁊ nia esꝑnuentalis itilis est
regibus ⁊ pͥncipib ĩ ad qͥsitõe
peccume. Sic ⁊̃ utilis est ma
possessionalis nou solũ ĩ possõ¬
mbus inmobilibus cumi fmno¬
s ⁊̃ in possõnib mobib. dec
.ii. ip̃os pollere multitudiue te
indigẽtie uite ¶uidimnus
.n. federicũ nuꝑatorẽ qͥ tan¬
te sapĩe secularis p̾dicabat᷑
habuisse massaicias multas.
modici q̾ci existebant. nichil

Expanded text:
um quae licite pecuniam acquirebant. Debet enim conservare laudabiles consuetudines regni, secundum quas capiant licitos redditus, non usurpando aliorum  consuetudinum approbatarum, et via experimentalis; utilis est regibus et principibus in acquisitione pecuniae. Sic etiam utilis est via possessionalis non solum in possessionibus immobilibus, cuiusmo in possessionibus mobilibus. Decet enim ipsos pollere multitudine besindigentiae vitae. Vidimus enim Federicum Imperatorem, qui tantae sapientiae secularis praedicabatur, habuisse massaritias multas, modici precii existebant; nihilom
Abbreviated transcription (Latin):
regionis illius emnt totũ oleum
ꝙ recollecturi erãt ĩ anno fu¬
turo. inutuata gͦ peccuma et
dato a rabone ꝓ futuro otio. cũ
qr nullus pot̾at uend̾e oleum
na copia olei lucratus ẽ pectu¬
niam młtam. ⁊ ostendit ꝙ fa¬
cile erat pħis ditari ¶ Sed̾mn
ꝑticulare gestũ ꝙ recitat idem
pħs ẽ de quodã siculo qui eiuut
totũ ferrũ mũdinaꝵ ⁊ qr ipẽ
solus ferrũ nendehat lucra¬
tatur ꝓeccuniã ut uolebat

Expanded text:
regionis illius emit tantum oleum, quod recollecturi erant in anno futuro. Mutuata ergo pecunia, et data arra bona pro futuro oleo: tum quia nullus poterat vendere oleum, na copia olei. lucratus est pecuniam multam, et ostendit quod facile erat Philosophis ditari. Secundum particulare gestum quod recitat idem Phil. est de quodam Siculo, qui emit totum ferrum nundinarum: et quia ipse solus vendebat, lucrabatur pecuniam ut volebat.
Abbreviated transcription (Latin):
re o hec ⁊ siłia ꝑticularia gesta
ꝑ q̃ ali qui pectuniã sut luccͣti
habere in memoria ut si occur¬
reret oportimitas ꝑ siłia ges¬
ta dũ tñ illa sint licita pectu¬
mã lucraretur. ¶ Qũctana
artis uulitaris sit uictoria ⁊
mediciuał sit sauitas. singule

Expanded text:
ec et similia particularia gesta, per quae aliqui pecuniam sunt lucrari, habere in memoria: ut si occurreret opportunitas, per similia gesta, dum tamen illa sint licita, pecuniam lucraretur. Quinta via artis militaris sit victoria, medicinalis sit sanitas: singulae
Abbreviated transcription (Latin):
gat si sciatur q̃ ĩ quib ꝑtib
habũdãt ut quis illis ałibus
habũdet q̃ in ꝑtibus illis ĩ qͥb
existit meluis ꝯseruãtur. hoc
sessiones quis sehr̃e debeat ut
ut qualit̾ aues ⁊ ałia quadrupe¬
dia ꝯseruẽtur. ⁊ q̃ t̾ra magis
ualeat ꝑ agricultura q̃ iag̃
aira cͥca arbores sit gerẽda.
disposiumꝰ silencio ꝑtrãsire eo
ꝙ alii de talib sufficient̾ tradi¬

Expanded text:
git, si sciatur quae in quibus partibus abundant, ut quis illis animalibus abundet, quae in partibus illis in quibus existit melius conservantur. haec possessiones quis se habere debeat, ut qualiter aves, et animalia quadrupedia conserventur, et quae terra magis valeat pro agricultura: quae magis cura circa arbores sit gerenda, disposuimus silentio pertransire, eo quod alii de talibus sufficienter tradi
Abbreviated transcription (Latin):
hostes uelit araius diucare
¶sã cautela aDhibenda ẽ ex
ꝑte excitꝰ hostiũ. nã sic debet
decliuare bellũ ut ħ hestes
lateat i̾o uife tempore notur¬
no potus ꝙͣ duruo hot agũt ⁊
płes hant habuere cautelam
ꝙ̾ nulites stãtes in acie ex oppo¬
sito hosciũ ꝓhibẽt eos ne pedi¬
tes nd̾e possint pp̃ ad̾ pedestͥs
ꝓugna latẽt̾ recedit qua re¬
cedente equites post ea meliꝰ
possunt uitare hostiũ ꝑcussio
occid̾ent ⁊ mauis nocumiẽtũ eis
⁊ bellarent ¶ deret ⁊̃ dux belli ĩ qui¬
rereutrũ sit aliquis locus ꝓpiu¬
qus ad ꝙ̃ poss ꝯfug̾e excitũs si fu¬

Expanded text:
hostes velit acrius dimicare. Secunda cautela adhibenda est ex parte exercitus hostium. Nam sic debet deducere bellum, ut hoc hostes lateat. Ideo multi tempore nocturno potius quam diurno hoc agunt: et plures hanc habuere cautelam, quod milites stantes in acie ex opposito hostium, prohibent eos ne pedites videre possint: propter quod pedestris pugna latenter recedit, qua recedente, equites postea melius possunt vitare hostium percussionocciderent; et maius nocumentum eis t bellarent. Debet etiam dux belli inquirere, utrum sit aliquis locus propinquus, ad quem posset confugere exercitus, si fu
Abbreviated transcription (Latin):
dãdisunt hostes ĩ pugnapi¬
blica ꝙ nõ pateat eis aliquis
aditꝰ fugiendi. qr tũc desꝑãtes
.q. ncc̃itate ꝯpulsi efficũtur.
audaces uidentes .n. se ncͣcio
morituros possiuit młta uia¬
uide ẽ ꝙ laudatur scipionis.
seutẽcia dicẽtis ũꝙͣ sic cludẽ
aditus fugiendi. nã fugiẽtib
hostib nullũ ẽ ꝑiculũ ⁊ ĩ fuga
ꝑiclitãtur ułti abs uocumẽ¬

Expanded text:
cumdandi sunt hostes in pugna publica, quod non pateat aliquis aditus fugiendi: quia desperantes quasi necessitate compulsi efficiuntur audaces, videntes enim se necessario moriendos, possunt multa maInde est quod laudatur Scipionis sententia, dicentis, Nunquam sic esse aditus fugiendi. Nam fugientibus hostibus nullum est periculum, et in fuga periclitantur multi absque nocumen
Abbreviated transcription (Latin):
n ut qũ hostes sunt pauci ad
hoc qd̾ melius incdudaut᷑ ⁊ cͥcũ¬
dẽtur nõ sic intelligẽd̾ ⁊ qd̾
ita debeant cͥtũdari ꝙ nullus
pateat additus abscedendi nͥ
forte a deo eẽnt pauai ꝙ ꝙͣdũꝯ.¬

Expanded text:
ri, ut quando hostes pauci, ad hoc quod melius includantur et circundentur. Non sic intelligendum est, quod ita debeant circumdari, quod nullus pateat aditus abscindenti, nisi forte adeo essent pauci, qu
Abbreviated transcription (Latin):
a̾ debent stare bellatores uiri ꝯare¬
motis iacula iaciũt ⁊ alit̾ cũ ex ꝓpr¬
quo se f̾iũt. nã iaciendo iacula are¬
motis detent hrẽ pedes siustros aũ
in ꝑtẽ deetrã ita ꝙ ꝑs dextra ĩ ałi¬
bũs fortõ est ni mouẽdo ⁊ aptõr¬
est ad motũ ⁊ qr sꝑ mobile ĩnititur
alicu mobili ut si mouet᷑ mauꝰ ĩni¬
tit᷑ brachio stãti ⁊ si mouetur bra¬
chiũ ĩuitit᷑ corpori quiescẽti. ⁊ si ino¬
uetur uiis ꝑs ĩiupes ĩnitit᷑ alu
pedi. nõ motõ . o cũ moͦ ꝑs dextra
trũ elongatur optaue disponitur
hõ ad iaciend̾ iacula ⁊ missilia qr
tũc qͥescit ĩ fissistͣ ⁊ mouet᷑ dextra

Expanded text:
 debent stare bellatores viri, cum a remotis iacula iaciunt, et aliter cum ex propinquo se feriunt. Nam iacendo iacula a remotis, debent habere ipsos pedes sinistros ante, in partem dextram ita, quod pars dextra in animalibus fortior est in movendo, et aptior ad motum: et quia mobile semper innititur alicui immobili, ut si movetur manus, innitur brachio stanti, et si movetur brachium, innititur corpori quiescenti: et si movetur unus pes, innititur alii pedi non moto: oportet quod pars dextra trum elongatur, optime dipsonitur homo ad iacendum iacula et missilia: quia tunc quiescit in sinistra, et movetur in dextra
Abbreviated transcription (Latin):
simp᷑ abso luẽdus pugilarẽ por¬
taret uacuũ s si aliquo inͦ ꝯdẽp̃¬
nãdus ⁊ aliquo absoluẽduis per
scͥpturã det̾iaret illud. pħs aũt
assignat cãm qr ypodomꝰ sic sta¬
tuit. credebat quidem ꝙ si iudi¬
ces iuram̃to eẽnt astricti ut
dic̾ent ꝙ seutirẽt forte deg̾arẽt
timiẽdo corã alus dic̾e ꝙ senciũt
bellatores. tͥcia totum ppłm. qrͣ¬
ta pͥncipẽ. quãtũ ad sapiẽtes
eẽt expedieus cuutati ꝙ retͥbu¬
eretur ei debit᷑ honor quãtũ¬
u̾o ad bellatores ordinanit ꝙ fi¬
lii eoꝵ qui morerẽtur ĩbello fcõ
ꝓ defensione patrie ⁊ ꝑ bono cnu¬
tatis acciꝑent cibũ de errario
ꝓublico. t̾cio ꝙͫ ad totũ populũ
statuit ut totꝰ populus iudel
tã bellatores ꝙͣ artifices ⁊ agͥto¬
le ꝯuenirẽt ad electõm pͥncipis
pͥncipem deb̾e ẽẽ ꝓ ħ editatem
s ꝑ eleccõm quã electõm toti
populo tribuebat. ¶Auarto
quãtũ ad pͥncipẽ electũ statuit

Expanded text:
citer absolvendus, pugillarem portaret vacuum: sed si aliquo modo condemnandus et aliquo absolvendus, per scripturam determinaret illud. Philosophassignat, quare Hippodamus sic statuit. Credebat quidem quod si iudices iuramento essent astricti ut dicerent quod sentirent, forte degenerarent timendo coram aliis dicere quod sentiunt. bellatores, tertia tantum populum, quarta principem. Quantum ad sapientes et expediens civitati, quod retribueretur ei debitus honor. Quantum ad bellatores ordinavit, quod filii eorum, qui morerentur in bello facto pro defensione patriae et pro bono civitatis, acciperent cibum de aerario publico. Tertio quantum ad totum populum statuit, ut totus populus videlicet tam bellatores quam artifices et agricolae convenirent ad electionem principis: principem debere esse per haereditatem, sed per electionem, quam electionem toti populo attribuebat. Quarto quantum ad principem
Abbreviated transcription (Latin):
senib electis ut si caẽ male iudica¬
te fuerĩt i p̾torio ordinario. senes
illi electi ⁊ bom testimonii rectifi¬
carẽt ipõs ¶ Qũto ĩtͦmisit se de
modo ndicãdi uolebãt .n. ĩ utͥs
p̾torus tã in pͥncipali quã ĩ ordĩa¬
rio iudicia fĩ deb̾e siue collatõe
iudicũ int̾ se. dicebat ã ꝙ audita

Expanded text:
senibus electis: ut si causae male iudicare fuerunt in praetorio ordinario, senes illi electi et boni testimonii rectificant ipsas. Quinto intromisit se de modo iudicandi. volebat enim in utrisque praetoriis tam in principali quam in ordinario iudicia fieri debere sine collatione iudicum inter se. Dicebat autem, quod audita
Abbreviated transcription (Latin):
honorado eã façiendo ei oꝑꝓob¬
ꝓbria ⁊ iutuꝑia uł offendendo
ipãm faciendo ei ꝑcussiones et
uulu̾a. ĩ iustificatõm ã quãtũ ad
res appel labat nocinũtũ s ĩui¬
ꝑsone uocabat ĩ iuiriã offeusio¬
uẽ quidẽ ipiꝰ ꝑsone ꝙͫ ad ꝑcussio¬

Expanded text:
honorando eam, faciendo ei opprobria et vituperia: vel offendendo ipsam, faciendo ei percussiones et vulnera. Iniustificationes autem quantum ad res appellabat nocumentum: sed iniupersonae vocabat iniuriam: offensionem quidem ip
Abbreviated transcription (Latin):
podomꝰ ĩ tromittẽs se de
multitudinẽ ⁊ distinctõm ciui¬
ñ. ¶ sõ det̾minauit de distin¬
ccõne possõmĩ. t̾cio dedistin¬
ccõne iuditõx. quarto te distĩ¬
ccõne iudicantiũ. qm̃to de mͦ
iudicõdi. sexto ⁊ ultuno statu¬
it quastã leges tãgentes diu̾¬
troinisit se de młtitudine et
distinctõne cuinũ dicẽs ꝙ op
lia uiroꝵ hanc a̾ quãtitatẽ distĩ¬
dit intres ꝑtes indeł n bellato¬
res artifices ⁊ agͥcolas. uolebat
.n. bellatores debere hr̃e armat
uõ t̾rã agͥcolas u̾o t̾rã s nõ arma
artifices u̾on t̾rã n arma.¬
¶ Didetur .ii. hõ quãtũ ad p̾sens
lus artisicus pp̃ intẽꝑiem aeris
t̾cio ĩdiget defensione pp̃ ho¬
stes extriusecos ⁊ pp̃ seditões ⁊
litigia q̃ possunt ĩ ciuitate

Expanded text:
podamus, intromittens se de multitudinem et distinctionem civium. Secundo determinat de distinctione possessionum. Tertio de distinctione iudiciorum. Quarto de distinctione iudicantium. Quinto de modo iudicandi. Sexto et ultimo statuit quasdam leges tangentes divetromisit se de multitudine et distinctione civium, dicens quod  quantitatem distinxit in tres partes, videlicet in bellatores, artifices, et agricolas. Volebat autem bellatores debere habere arma, et non terram. Agricolas vero terram, sed non arma. Artifices quidem nec terram nec arma. Videtur enim homo quantum ad praesens liis artificis propter intemperiem aeris. Tertio indiget defensione propter hostes extrinsecos, et propter seditiones, et litigia, quae possunt in civitate
Abbreviated transcription (Latin):
tũc territoriũ cuntatis opti¬
iustrãtib ĩ temrplis d̾mis. quã
te sufficient̾ inu̾e possent. nec ⁊̃¬
dellallatorib tribuebat tͥritorito¬
ũ tã quã ꝓpͥũ s solũ tͥbuebat eis ar

Expanded text:
territorium civitatis optinistrantibus in templis divinis, quam te sufficienter vivere possent: nec etiam bellatoribus tribuebat territorium tanquam proprium, sed solum tribuebat eis arm
Abbreviated transcription (Latin):
tes ⁊ pedites liuealit̾ dispon̾e ita
medietas aciei stastim seꝑet se
a medietate alia ⁊̃ seriat᷑im ordi¬
uet se aũ aliã uł post ipãm quo
fc̃o statĩ d p̾ciꝑe due bellint aci¬
em quadratam faciãt ⁊ deinde
ut cũ statuãt trigonũ qd̃ facilit̾
fit. nã acie quadruplata ⁊ secata
dyamet᷑ ⁊ ꝑtib quadratis ꝯiuĩctis
sił faciũt trigonũ uł ut fit adu¬

Expanded text:
tes et pedites linealiter dipsonere ita medietas aciei statim separet se a medietate alia, et seriatim ordinet se ante aliam vel post ipsam. Quo facto statim debet praecipere dux belli, ut aciem quadratam faciant, et deinde, ut constituant trigonum: quod faciliter sit. Nam acie quadruplicata et secata diametro, et partibus quadratis coniunctis simul faciunt trigonum. Vel, ut sit ad u
Abbreviated transcription (Latin):
les ad belland̾ st̃ pyraundał totim¬
da ⁊ forficularis nã pugnãtes ułso¬
lũ uolut se defend̾e ⁊ sustiu̾e ictus
uł uolunt alios inuad̾e. si gͦ bellan¬
tes uõ senciũt se tãte potẽcie ut a¬
lios debellare possuit. s sufficit eis
ut se defeudant. tũc est ꝯstruẽda
acies s rotũdã foriuã ⁊ pugnãtes
de beut se magis ꝯstriug̾e ⁊ ꝯstipa¬
reut acies uõ possit ab hostib trã¬
e̾ciori ꝑte ꝯstituendi sunt hoĩes
grauioris ar mature ⁊ me lius ar¬
mati qui ab s nuuori gͣ uauitue
possint ictiss susciꝑe ¶ Si u̾opug¬
nãtes c̾dũt se ẽẽ tãte potẽcie ut pos¬
ꝓportõm hostes sũt paua uł młti.
si hostes sant ualde pauci ꝯstruẽ
acies sit aꝑta ad iuod̾ ferri. oqui
iuedio tapiat ⁊ ꝯcludat. si u̾oho¬
stes siut młti ꝯstruẽda ÷ acies ẜ̾

Expanded text:
les ad bellandum, sunt pyramidalis, rotunda et forsicularis. Nam pugnantes vel solum volunt se defendere et sustinere ictus. vel volunt alios invadere. Si ergo bellantes non serviunt se tantae potentiae ut alios debellare possint, sed sufficit eis ut se defendant: tunc est construenda acies secundum rotundam formam; et pugnantes debent se magis constingere et constipare, ut acies non possit ab hositbus tranexteriori parte constituendi sunt homines gravioris armaturae et melius armati, qui absque minori gravamine possint ictus suscipere. Si vero pugnantes credunt se esse tantae potentiae, ut posportionem hostes, vel sunt pauci, vel multi. Si hostes sunt valde pauci, construacies sit aperta ad modum ferri equi in medio capiat et concludat. Si vero host
Abbreviated transcription (Latin):
tõ bellica ⁊ ex qͥb regioui¬
b st̃ meliores pugnãtes
⁊ ex quib artib sunt ueliores
bellicosi. declarauimꝰ ⁊̃ qualit̾
ĩ excitu ꝯscruẽde st̃ munitões
⁊ castra ⁊ q̃ sũt ꝯsid̾anda si de¬
beat publica ꝓugna ꝯunti

Expanded text:
o bellica, et quibus regionibus sunt meliores pugnantes et est quibus artibus sunt meliores bellicosi: declaravimus etiam qualiter in exercitu construendae sunt munitiones et castra, et quae sunt consideranda si debeat publica
Abbreviated transcription (Latin):
re acies ꝑcute ad u̾satios ⁊ ĩ¬
uad̾e hostes. pͥus tñ dicemꝰ de
orduie acieꝵ. Si .n. ordo sne¬
tur ĩ acie nou modicũ ualet
ad pugnã nã ut ait uegeaꝰ
nͥ bellantes suit ordinati et
occupẽt debttũ sꝑaciũ bene
pugnare nõ pot̾ũt nã sim
lios ꝑcut̾e possint si u̾o uiunis
rari ⁊ ĩt̾ lucentes aditũ pͥs¬
tãt hostib. ut faciliꝰ denĩcan¬
tur ẜũare a̾ debitũ ordinẽ iii
acie ut equites ⁊ pedites suam
exutare ꝓugnatores ad seruã¬
dũ debitũ ordiuẽ ĩ acie ⁊ ad fa¬
ciẽd̾ ea q̃ reqͥrũt᷑ in bello ¶ mod̾¬

Expanded text:
sarios, et invadere hostes. Prius tamen dicemus de ordine acierum. Si enim ordo servetur in ipsa acie, non modicum valet ad pugnam. Nam, ut ait Vegetius, nisi bellantes sint ordinati, et occupent debitum spatium, bene pugnare non poterunt. Nam si lios percutere possint. Si vero nimis rari et interlucentes, aditum praestant hostibus ut facilius devincantur. Servare autem debitum ordinem in acie ut equites et pedites suam exercitare pugnatores ad servandam debitum ordinem, et ad faciendum ea quae requiruntur in bello. Mod
Abbreviated transcription (Latin):
sit hostes sand̾e et diuid̾e. nã di¬
iusis hostib. facilius debellantut¬
¶ acies gͦ ꝯstructa ĩ forma totũ¬
da utilis est ad sustinẽs̾. ĩ forma
ĩ foriua acuta ⁊ pẏranudali utilis
ẽ ad sandend̾ ⁊ d̾idend̾ cũ hostes st̾
płes. scieud̾ ẽ gͦ aĩ nu̾s acierũ ꝯstru
endus ẽ s młtitudinẽ pugna¬
tꝯꝵ ut ꝓut quis płes pauciores
pugnãtes uid̾it se hr̃e pot̾it
płes aut panciores acies ꝯstru
ue a cies ꝯfundatur apponẽdi
sũt ꝓbiores pugnatores qui
possint uitilius dnuitare¬
t̾ uilm pugnatoꝵ ꝯstitueu¬
ciũ aciem reseruandi sit a¬
liqui streum bellatores ex̃
ipãm aciem qui possint ad
illam ꝑtẽ succurrere ubi in¬
d̾uit magis aciem defic̾e. ħ¬

Expanded text:
es scindere et dividere. Nam divisis hostibus facilius debellantur. Acies ergo constructa in forma rotunda, utilis est ad sustinendum. In forma in forma acuta et pyramidali, utilis est ad scindendum et dividendum, cum hostes sunt plures. Sciendum est ndum multitudinem pugnatorum: ut prout quis plures aut pauciores pugnantes viderit se habere, poterit plures aut pauciores acies construene acies confundatur, apponendi sunt probiores pugnatores, qui possint virilius dimicareum pugnatorum constituentium aciem, reservandi sunt aliqui strenui bellatores extra ipsam aciem qui possint ad illam partem succurrere ubi viderit magis aciem deficere.