comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quos uult uiuificat: & ten&e. hic ergo non solũ potesta¬
em filii : uerum &iã uoluntatẽ : Et filiur quos uult uiui¬
ficat & pater quos uult uiui ficat: et ipsos filiur. quor &pa¬
ter:: Ac ꝑ hoc eccdem patiis ac filii & potestas ẽ &uolun¬
tas: Quid est ergo quod se quitur: Neque enim pater
iudicat quem quã: sed iuditium omne dedit silio: ut
omner honon ficent filiũ. Sicut honon ficant patrem:
quodita sub iunxit : Tam quã rationẽ reddenr supe¬
rions sententiae mul tum mou& intenti esto de: Hi lius
quosuult uiuificat : pater quos uult uiuificat. Filius
suscitat mortuor sicut pater suscitat mortubs: Neq
enim pat᷑ iudicat quem quẽ simiudicio suscttanedis
mortuis Quomodo pater suscitat mor tuos sinoniudi¬
cat quemquã : omne quippe iudiciũ dedit filio. In illo
ccutem iuditio suscitantur mortui & resurgent: alu ad
uitã alii ad poenã: quod totũ si filius facit: pater autẽ

Expanded text:
quos vult vivificat. Tenete hic ergo non solum potestaquos vult vivificat. Tenete hic ergo non solum potestatem Filii, verum etiam voluntatem. Et Filius quos vult vivificat, et Pater quos vult vivificat; et ipsos Filius quos et Pater: ac per hoc eadem Patris et Filii et potestas est et voluntas. Quid est ergo quod sequitur? Neque enim Pater judicat quemquam, sed judicium omne dedit Filio, ut omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem: quod ita subjunxit, tanquam rationem reddens superioris sententiae. Multum movet, intenti estote. Filius quos vult vivificat, Pater quos vult vivificat: Filius suscitat mortuos, sicut Pater suscitat mortuos. Neque enim Pater judicat quemquam. Si in judicio suscitandi sunt mortui, quomodo Pater suscitat mortuos, si non judicat quemquam? Omne quippe judicium dedit Filio. In illo autem judicio suscitantur mortui; et resurgunt alii ad vitam, alii ad poenam: quod totum si Filius facit, Pater autem
Abbreviated transcription (Latin):
filio non dũ de monstratũ sit: Esa aliquid apud pa¬
trem qđ cod huc latebat filiũ quando ista filius lo¬
que batur : Sienim de monstrabut hocẽ demons¬
ctraturus ẽ : non dum demonstrauit : Et tunc filio
demonstraturus ẽ quando &istis: Sequitur enim
utuos miremini: Et hoc difficile ẽ uidere quo mo¬
do tam quãtẽ poraliter filio coa&erno alique
demnon str& a&ernus pater: omnia scienti quaes
cepud patrem: quaes tã in illa maior&. hoc enim¬
forte facile ẽ intellegere Si cut enim pater in¬
quit suscitat mor tuos &uiuificat sic & filius quꝰ¬
uult uiuificat: Maiora ergo sunt opera mortuor
suscitare: quã langui dossanare: Sed suscitat pat̃
mortuor &uiuificat : sc & filius quos uult uiuificat:
Alior ergo pater alios filiur sed omnia ꝑ ipsũ ipsos
itaq filius quor & pater quia non alia n& aliter
ged h&̧ & filius similiter facit: ita plane intelle¬
gendũ ẽ & itatenendũ: Sed me mentote quia filius

Expanded text:
Filio nondum demonstratum sit? est aliquid apud Patrem quod adhuc latebat Filium, quando ista Filius loquebatur? Si enim demonstrabit, hoc est, demonstraturus est; nondum demonstravit; et Filio tunc demonstraturus est, quando Ut vos miremini. « Et hoc difficile est videre, quomodo tanquam temporaliter Filio coaeterno aliqua demonstraret aeternus Pater, omnia scienti quae sunt apud Patrem. Quae sunt tamen illa majora? Hoc enim facile est intelligere. Sicut enim Pater, inquit, suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quvult vivificat. Majora ergo sunt opera mortuos suscitare, quam languidos sanare. Sed sicut suscitat Pater mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Non alios ergo Pater, alios Filius: sed omnia per ipsum; ipsos itaque Filius quos et Pater: quia non alia, nec aliter, sed haec Filius similiter facit. Ita plane intelligendum est, et ita tenendum: sed mementote, quia Filius
Abbreviated transcription (Latin):
re debemus: Neque enim fal sũ credidimur in fine
resur rationem mor tuorum: non sicut lazari uel
filui illius uiduȩ: uł filiȩ archi si nagogi : quire surrexe¬
run montun : Nac̃ & ipsorum mortuorum quȩ dã
re surr&tio facta ẽ antere surr&tionẽ mortuorum
Sed sicut hic dicit. Hab& inquit uitã a&erhã &iniudi¬
cium non uenit sed transiit amorte aduitã Ad quã
uitã ad a&einã: non ergo sicut corpus lazari : transi¬
it enim &ille ccmnorte sepul cri ceduitã hominum:
Sed non a&ernã. iterum monturus. resurrecturi au
infine scłi mor tui. inuita a&erhã transibunt Cum
tionem mor tuorum: in a&ernem uita: ante resurrec

Expanded text:
re debemus; neque enim falsum credimus in fine re debemus; neque enim falsum credimus in fine resurrectionem mortuorum; non sicut Lazari , vel filii illius viduae , vel filiae archisynagogi , qui resurrexerunt morituri nam et ipsorum mortuorum quaedam resurrectio facta est ante resurrectionem mortuorum: sed sicut hic dicit, Habet, inquit, vitam aeternam; et in judicium non venit, sed transiit a morte ad vitam. Ad quam vitam? Ad aeternam. Non ergo sicut corpus Lazari: transiit enim et ille a morte sepulcri ad vitam hominum, sed non aeternam, iterum moriturus; resurrecturi autem in fine saeculi mortui, in vitam aeternam transibunt. Cumctionem mortuorum in aeternam vitam, ante resurrec
Abbreviated transcription (Latin):
pitiam apenre se & loqui dere suscitatione mortuo¬
rũ : Et &ceiam resurgunt mortui: qui enĩ uerbũ
meum ccudit & credit ei qui misit me: hab& uitã a&er¬
nã & iniudiciũ nonueni&: proba quia resurrex̃ sederh¬
sut inquit amorte aduitã quitransi it amorte
ceduitam nullo dubitante utiq resurrecit : Non
enim transir& de morte aduitã: nisi primo ess& in
morte & noness& inuita: Cũ ccũ transient. ent inuita &
non ent inmorte : Mortuus ergoerat & reuix̃: penerd
& inuentus ẽ : Fit proinde iam quedã resurr&do&
transeunt homines a morte quadã col quandã uitam:¬
a morte in fidelitates: cduitã fidei: a morte falsitatis.
aduitã uentatis: amorte iniquitatis: cduitã iustitiae:
ct illam plenius & dilucescat nobis ut coepit: Amenam̃
dico uobis quiccuenit hora & nuncest : Nos & p& tabams
infine sesursectionem mos tuorum: Namita credi¬
dimus: immno non & pectabamus. Sed plane ex pocta¬

Expanded text:
pit jam aperire se, et loqui de resurrectione mortuopit jam aperire se, et loqui de resurrectione mortuorum, et ecce jam resurgunt mortui. Qui enim verbum meum audit, et eredit ei qui misit me, habet vitam aeternam, et in judicium non veniet. Proba quia resurrexit. Sed transiit, inquit, a morte in vitam. Qui transiit a morte ad vitam, nullo dubitante utique resurrexit. Non enim transiret de morte ad vitam, nisi primo esset in morte, et non esset in vita: cum autem transierit, erit in vita, et non erit in morte. Mortuus ergo erat, et revixit; perierat, et inventus est . Fit proinde jam quaedam resurrectio, et transeunt homines a morte quadam ad quamdam a morte infidelitatis ad vitam fidei; a morte falsitatis ad vitam veritatis; a morte iniquitatis ad vitam justitiae. t illam plenius, et dilucescat nobis, ut coepit. Amen, amen dico vobis, quia venit hora, et nunc est. Nos exspectabamus in fine resurrectionem mortuorum; nam ita credidimus: imo non exspectabamus, sed plane exspecta
Abbreviated transcription (Latin):
transi&. Nonnuno transit sediam transiit amor¬
te inuitã Et hoc adtendite: qui uerbũ meũ audit:
& non dix̃ cred& mihi : Sed creditei quimisit me: uer¬
bum ergo filu ccudiat ut patri credat: Qucc re uer¬
bum ccudit tuum. & credit alten᷑ : Nonne cũ uerbum
alicuiur ccudimur. eidẽ uerbũ proferenti credimus
loquenti nobis fidẽ ac commodamur : Quidergouo¬
luit dicere. qui uerbũ meum audit &credit ei qui misit
Credit ccũ ei quimi sit me : quia cũ illi credit uerbo eius¬
credit: Cũccũ uerbo eius creditmihi credit: quia uer¬
bum pectiis ego sum: paxergo in scriptuns & omnia
disposita ne quaquã rix antiatua bicelitẽ cordistui :
intellege concordia sciipturccrũ: Num quid contra¬
ria sibi dicer& uentar : quiuerbum meum ccudit &
credit ei qͥmisit me hab& uitam a&ernã & iniuditi¬
ũ nonuenit sedtran siit amorte aduitã: Meminis¬
tis qđ superius posueramur : quia si c̃pater suscitat
mort & uiuificat: sic & filius quos uult uiuficat : Inci¬

Expanded text:
tam. Non nunc transit, jam transiit a morte in vitam. Et hoc attendite, qui verbum meum audit: et non dixit: credit mihi; sed, credit ei, qui misit me. Verbum ergo Filbum audit tuum et credit alteri? Nonne cum verbum alicujus audimus, eidem verbum proferenti credimus, loquenti nobis fidem accommodamus? Quid ergo voluit dicere, « qui verbum meum audit, et credit ei qui misit m ei qui misit me, quia cum illi credit, verbo ecredit: cum autem verbo ejus credit, mihi credit; quia Verbum Patris ego sum. Pax ergo in Scripturis, et omnia disposita, nequaquam rixantia. Tu abjice litem cordis tui, intellige concordiam Scripturarum. Numquid contraria sibi diceret veritas? 8. Qui verbum meum audit, et credit ei qui misit me, habet vitam aeternam; et in judicium non venit, sed transiit a morte in vitam. Meministis quod superius posueramus, quia sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Inci
Abbreviated transcription (Latin):
quia ille baptismum io hannis dictusest: Probabo ip¬
sauentate dicente. qundo inter rogauit iudaeor.
Baptis mum io hannis undeẽ decaelo an & hominibur :
Ergon&ot baptismi dicerentur quot essent serui
qui bapti za bnt accepta potestate adnõ: Sibitenuit
dnr̃ bapti zan di po destatem: seruis ministerium deđ
dicit seseruus baptiz are recte dicit. Sicut aposta¬
lus dicit. Bapti zaui aũ & seephanȩ domum sed tam¬
quam mimister deo sisit &malur. & contingat illȩha
bere misterium : & si &im homines nonnorunt. Etdr̃¬
illũ nouit ꝑmittit dr̃ bapti ⁊ ari per eum : qui sibi tenuit

Expanded text:
quod ille baptismus Joannis dictus est. Probabo, ipquod ille baptismus Joannis dictus est. Probabo, ipsa Veritate dicente, quando interrogavit Judaeos: Baptisma Joannis unde est? de coelo, an ex hominibus ? Ergo ne tot baptismata dicerentur, quot essent servi qui baptizarent accepta potestate a Domino; sibi tenuit Dominus baptizandi potestatem, servis ministerium dedit. Dicit se servus baptizare; recte dicit, sicut Apostolus dicit, Baptizavi autem et Stephanae domum : sed tanquam minister. Ideo si sit et malus, et contingat illi habere ministerium, et si eum homines non norunt, et Deus cum novit: permittit Deus baptizari per eum, qui sibi tenuit
Abbreviated transcription (Latin):
alicui seruo suo : ut dar& baptismum suum. tam quamui¬
cesua trans ferre a sebapti ħandi potestatem & consai¬
tuere in aliquo seruo suo: Ettantum uimdar& bap¬
tismo trans lato inseruo: quan tam im haber&
baptismum datus adnõ: hoc noluit̃ergo ut in illo spes
ess& baptizatorum. a quo se baptizatos agnoscerent.
Noluit ergo seruum ponere spem inseruo: ideoq: clamat
apostolus Cum uider& homines uolentes ponere spẽ
inseipso Num quid paulus prouobis crucifixus est aut
in nomine pauli bapti zatiestis : Bapti zauit ergo paulis
tam qumminister. nontm qum ipsa potestas: Baptiza¬
uit aũ dnr̃ tam qum potesar: intendite : & potuit hanc
potestatem seruis dare noluit: Sienim dar& hanc poteste¬
tem seruir: idese ut ipsorum &r& quod dnĩ erł totes¬
sen baptismi quot essent serui: Vt quomodo dictus esa
baptis mum io hnñ. Sic diceretur baptis mũ p̃&n. Sic
baptirmus pauli. baptis mum ia cobi. Baptismum tho¬
dictusest: Sed forte aliquir &xcistit & dicit: proba nob

Expanded text:
alicui servo suo, ut daret baptismum suum tanquam vice sua, et transferre a se baptizandi potestatem, et constituere in aliquo servo suo, et tantam vim dare baptismo translato in servum, quantam vim haberet baptismus datus a Domino. Hoc noluit ideo, ut in illo spes esset baptizatorum, a quo se baptizatos agnoscerent. Noluit ergo servum ponere spem in servo. Ideoque clamabat Apostolus, cum videret homines volentes ponere spem in seipso: Numquid Paulus pro vobis crucifixus est? aut in nomine Pauli baptizati estis ? Baptizavit ergo Paulus tanquam minister, non tanquam ipsa potestas: baptizavit autem Dominus tanquam potestas. Intendite. Et potuit hanc potestatem servis dare, et noluit. Si enim daret hanc potestatem servis, id est, ut ipsorum esset quod Domini erat, tot essent baptismi quot essent servi; ut quomodo dictum est baptisma Joannis, sic diceretur baptisma Petri, sic baptisma Pauli, sic baptisma Jacobi, baptisma Thodictus est. Sed forte aliquis dicet: Proba nobis
Abbreviated transcription (Latin):
Ncc̃ dicere ut est quirpo desq : Audeo dicere fracares mei for¬
sitan n& ipse io hannes dixit ut est: Sed &ipse ut potuit.
quiccdedõ homo dixia: E quidem in spiraaur cdo sed tam̃
homo : quic inspiratur dixit cliquid: si non in spiratur
esr& dixirr&nihil : Quiccuero homo inspiraaur non totũ
quod est dix̃ sed quod potuit homo dix̃: Ercet enim iste

Expanded text:
Nam dicere ut est, quis potest? Audeo dicere, fratres mei, forNam dicere ut est, quis potest? Audeo dicere, fratres mei, forsitan nec ipse Joannes dixit ut est, sed et ipse ut potuit; quia de Deo homo dixit: et quidem inspiratus a Deo, sed tamen homo. Quia inspiratus, dixit aliquid; si non inspiratus esset, dixisset nihil: quia vero homo inspiratus, non totum quod est dixit; sed quod potuit homo, dixit. 2. Erat enim iste
Abbreviated transcription (Latin):
spr̃dĩ. Eat cogrtaenter in hacc ipsec presenti gurba caente
qrurẽ necesse esse : ut multisint cenimaler quiad huc se¬
cundum ccrnem sccpiant : nondum que sepor sint ad ipin¬
talem intell&tum engere: Hesito uehementer quo mo¬
do ut dnr̃ dedent porsm dicere uł promodulo meo &x plicare
quod l&tum est & eucengelio : Inprncipio erat uerbum & uerb
ercet cepud dm̃ & drercet uerbum : Hoc enim animaelir homo
non ꝑcipit: Quidergo fratrer si lebi mur hinc quacreergo
legitur sisi lebitur : Aut quare auditur. sin on exponitur
sedut quid ex ponitur. si non intellegitꝰ : Itaq quõ rur susesse
non dubito innumero uro quordec̃ aquibus possit non solũ
&x positum capi : sed & cnte quam exponatur intellegi: Non
frccu dabo eor qui possunt eapere : dũtimeo suꝑfluds es se
ccunbus eorum qui non possunt capere : Postremo aderit
misen cordicdi foracsse ut omnibur scc ꝯrficet . & capict
quirq quod potest : Quia & quilo qui ctur dicit quod potest

Expanded text:
s Dei , et cogitans, in hac praesenti turba Charitatis vestrae necesse esse ut multi sint animales, qui adhuc secundum carnem sapiant, nondumque se possint ad spiritualem intellectum erigere, haesito vehementer, quomodo, ut Dominus dederit, possim dicere, vel pro modulo meo explicare quod lectum est ex Evangelio, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum: hoc enim animalis homo non percipit. Quid ergo, fratres? silebimus hinc? Quare ergo legitur, si silebitur? aut quare auditur, si non exponitur? sed et quid exponitur, si non intelligitur? Itaque quoniam rursum esse non dubito in numero vestro quosdam, a quibus possit non solum expositum capi, sed et antequam exponatur, intelligi; non fraudabo eos qui possunt capere, dum timeo superfluus esse auribus eorum qui non possunt capere. Postremo aderit misericordia Dei, fortasse ut omnibus satis fiat, et capiat quisque quod potest: quia et qui loquitur, dicit quod potest.
Abbreviated transcription (Latin):
homo: inqueentum coeperat esse angelus: Quia omnes
scĩ cengeli : quic ad nuntiactoresdi: ideo camelibur & cmi¬
icclibus & non ualentib: ꝑcipere quȩ sunt dĩ : quidait
ccpostolus : cumenim dicitir ego sum paculi: ego cepollo.
nonne homines estis: quid eos uolebat facere : quibus
ex probcabat quicc homines erant : Vultirnorse quid
eos fcccere uolebat᷑: audite in pialmis: ego dixi duestis
hominer: sed tunc in meliur nonenmꝰ hominer: Sipni

Expanded text:
homo? In quantum coeperat esse angelus: quia omnes homo? In quantum coeperat esse angelus: quia omnes sancti, angeli; quia annuntiatores Dei. Ideo carnalibus et animalibus non valentibus percipere quae sunt Dei, quid ait Apostolus? Cum enim dicitis, Ego sum Pauli, ego Apollo, nonne homines estis ? Quid eos volebat facere, quibus exprobrabat quia homines erant? Vultis nosse quid eos facere volebat? audite in Psalmis: Ego dixi, Dii estis, homines. Sed tunc in melius no
Abbreviated transcription (Latin):
quirque conatur admontem incidit in scexa & nonibi in¬
uenit portum sed plcłtum: Sic fuerunt quid c̃moner
& magni aepparuerun inter homines & fecerunt here¬
ses &scis mata : & diuiserunt & desic̃dĩ: Isti qui diuiser
& clencm dĩ non erant illi montes de quibur dictumẽ
suscipiaent monter pecem populo tuo: quo modo enim
peccem susciperunt : qui unitatem diuiserunt : Quiaũ
susciperun pacem nuntiandã populo: contem platir̃
ipscm sa pientiam : quantum potuit humanis cordi
iohcnnis : annon erat homo io hannes: an forte n& incor
io hannis ascendit. sed cor io hannis in illam cescendit᷑:
Quod enĩ cercendit in cor hominis: deimo est cdhominẽ :
quo ccũ ascendit cor hominis : sunumẽ cbhomine : Etã
sic ff dicipo cest. qui acsi crcendit in cor iohannis siccli¬
quomodo porese dici: intantum cescendit in cor io hannis.
in quantum ipse io hannes non erat homo: quidẽ nonerat

Expanded text:
quisque conatur ad montem, incidit in saxa; et non ibi inquisque conatur ad montem, incidit in saxa; et non ibi invenit portum, sed planctum. Sic fuerunt quidam montes, et magni apparuerunt inter homines; et fecerunt haereses et schismata, et diviserunt Ecclesiam Dei: sed isti qui diviserunt Ecclesiam Dei, non erant illi montes de quibus dictum est, Suscipiant montes pacem populo tuo. Quomodo enim pacem susceperunt, qui unitatem diviserunt? 4. Qui autem susceperunt pacem nuntiandam populo, contemplati sunt ipsam Sapientiam, quantum humanis cordibus Joannis? An non erat homo Joannes? An forte nec in cor Joannis ascendit, sed cor Joannis in illam ascendit? Quod enim ascendit in cor hominis, de imo est ad hominem: quo autem ascendit cor hominis, sursum est ab homine. Etiam fratres, dici potest quia si ascendit in cor Joannis, si aliquo modo potest dici, in tantum ascendit in cor Joannis, in quantum ipse Joannes non erat homo. Quid est, Non erat
Abbreviated transcription (Latin):
surcipiaent monter pacem populoauo & colles iusaiticm:
Monter excelrȩ animȩ sunt: coller paruulȩ animȩ sunt
Sedideo monter excipiunt pacem ut coller & cipere por¬
sint iustidam : Quȩ ẽ iusaitia quam coller &xcipiunt᷑ fides
quicciustur & fideuiuit: Non ccũ acciperent minores ani¬
mȩ fidẽ : msi maciorer animȩ : quȩ moner dictȩ sunt : cabip¬
scc sccpientia in lus arccrentur : ut possint paruulis arccicere
quod possint paruulicapere. & uiuere exfide colles: quice
montes paccem suscipiunt aebipsis montibur dicaum esa
& clesae ꝓcex uo bircum : & ipsi montes pacem adnuntiaendo
& clesiaȩ non se diuiserunt aduersur eum a quo susceperun
peccem: utueraciter non fic de nun dcerent pacem. Sun
ccũ alii montes nccu fracgo s̃i quo quisq: nacuẽ cum in pulerit.
soluitur : Ecccile est enim cum uid&ur terra apereclitan¬
tibus. quae si cona adterram: Sed cliquando ui d&
terra in monte & scexa latent sub monte: Etcum

Expanded text:
ipiant montes pacem populo tuo, et colles justitiam . Montes, excelsae animae sunt: colles, parvulae animae sunt. Sed ideo montes excipiunt pacem, ut colles possint excipere justitiam. Quae est justitia, quam colles excipiunt? Fides, quia justus ex fide vivit . Non autem exciperent minores animae fidem, nisi majores animae, quae montes dictae sunt, ab ipsa Sapientia illustrarentur, ut possint parvulis trajicere quod possint parvuli capere, et vivere ex fide colles, quia montes pacem suscipiunt. Ab ipsis montibus dictum est Ecclesiae, Pax vobiscum: et ipsi montes pacem annuntiando Ecclesiae, non diviserunt se adversus eum a quo susceperunt pacem , ut veraciter, non ficte nuntiarent pacem. 3. Sunt enim alii montes naufragosi, quo quisque navim cum impulerit, solvitur. Facile est enim cum videtur terra a periclitantibus, quasi conari ad terram: sed aliquando videtur terra in monte, et saxa latent sub monte; et cum
Abbreviated transcription (Latin):
nascuntur  Adtende ipsũ dm̃ natũ & hominibus:
& uerbum caro factũ ẽ & habitabit in nobis: Qui uerd
uerbum caro fecctum ẽ & habitauit in nobis. Ipsa
natiuitate collynũ fecit unde t&geentur oculi
cordis nr̃i: & possemꝰ uidere magesta dem eius
ꝑ sur humilitatem ideo fccaũ est uerbũ caro & ha¬
bitabit in nobir : sc nauit oculos nror : & quid sequit
Et uidimus gloriã & : Gloriã &ꝰ nemo posr& uidere:
nisi caris humanitate san ar&ur: Vnde non potera¬
mus uidere inendatergo cacritas ur̃a &uid&e quod
dico : mnruerat homini quasi puluis in oculum. iñruerat
terra sccuciauerat oculum uidere non poterat lucẽ:
oculus iste sauliatus inungu&ur : iterra sauciatus
erat. &cterra illuc mittitur ut san&ur: omnia enĩ
collyria & medi camenta nihil sunt nisi d&erra: De
puluere c&atus es depuluere sanaris: Ergo carote
& c&ccuerat carote sana. Carnalis enim anima facta
erat consenziendo affettibus carnalibus in de fuert

Expanded text:
nascuntur? Attende ipsum Deum natum ex hominibus: nascuntur? Attende ipsum Deum natum ex hominibus: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. 16. Quia vero Verbum caro factum est, et habitavit in nobis, ipsa nativitate collyrium fecit, unde tergerentur oculi cordis nostri, et possemus videre majestatem ejus per ejus humilitatem. Ideo factum est Verbum caro, et habitavit in nobis; sanavit oculos nostros: et quid sequitur? Et vidimus gloris humilitate sanaretur. Unde non poteramus videre? Intendat ergo Charitas vestra, et videte quod dico. Irruerat homini quasi pulvis in oculum, irruerat terra, sauciaverat oculum, videre non poterat lucem: oculus iste sauciatus inungitur; terra sauciatus erat, et terra illuc mittitur ut sanetur. Omnia enim collyria et medicamenta nihil sunt nisi de terra. De pulvere caecatus es, de pulvere sanaris: ergo caro te caecaverat, caro te sanat. Carnalis enim anima facta erat consentiendo affectibus carnalibus; inde fuerat
Abbreviated transcription (Latin):
ccũ obtem perat : R&dus ergo ipse homo ubi s pr̃ impe¬
ret. caro seruit: Huergo non exuoluptate camir
neq: ex uoluptate uiri : sed &x dõ natisunt : Vt aũ homi¬
nisi matrem interra : Quicciã patrem habebat incȩlo
natur ex dõ ꝑquem efficeremur : & natur & femina p
quem reficeremur: noliergo mirari. ohomo quia effi¬
ceris per gratiam filius : quia nasceris ex dõ scđm
uerbum eius: prius ipsum uerbũ uoluit nasci ex ho¬
mine : ut gusecurs nascereris ex dõ: & dicerestibi
non sine causa dr̃ nasci e homine uoluit: nisi quiso
licuius momentime ec istimauit. ut in mortalem
me feccee & prome moracliter nascer&ur: Ideo
cum dixiss& exdõ natisunt : quasine mircramur & ex¬
horreremus tantam gratiam : ut nobis incredibi¬
le uider&ur. quia homines ex dõnatisunt quec si securũ
te fccciensait. Et uerbum caro feccitũ est & habita¬
uit in nobis: Quid ergo miraris. quia homines & dõ

Expanded text:
 obtemperat. Rectus ergo ipse homo, ubi spiritus impe obtemperat. Rectus ergo ipse homo, ubi spiritus imperat, caro servit. 15. Hi ergo non ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt. Ut autem hominisi matrem in terra, quia jam patrem habebat in coelo: natus ex Deo, per quem efficeremur; et natus ex femina, per quem reficeremur. Noli ergo mirari, o homo, quia efficeris filius per gratiam, quia nasceris ex Deo secundum Verbum ejus. Prius ipsum Verbum voluit nasci ex homine, ut tu securus nascereris ex Deo, et diceres tibi: Non sine causa Deus nasci ex homine voluit, nisi quia alicujus momenti me existimavit, ut immortalem me faceret, et pro me mortaliter nasceretur. Ideo cum dixisset, ex Deo nati sunt; quasi ne miraremur, et exhorreremus tantam gratiam, ut nobis incredibile videretur quia homines ex Deo nati sunt, quasi securum te faciens, ait: Et Verbum caro factum est, et habitavit in nobis. Quid ergo miraris quia homines ex Deo
Abbreviated transcription (Latin):
luit ille qui iner pr&a batur sic ponere : Et qua si
mint latine loqui scđm gramaticos .: &tamen expli¬
care uenta em. scđm ccuditum infirmorum :
Sienĩ dicer& sanguinem singularinu mero non ex¬
plicar& quoduolebat : Ex sanguinibus enim homi¬
nes nascuntur. mares & feminȩ : di camus ergo non
timeamus ferulas grãmaticorum: Dum tamen
cduentatem solidam & certiorem peruenia mus :
reprehendit qui intellegit in gratus quia intellexit :
non ex sanguinibur neque ex uoluntate carnis neque
exuoluntacte uin: carnem ꝓ femina posuit : qa d& costa
cum facta ess& cedã dixit : hoc ẽ nunc os deossibus mos
& caro de camemea: &ccposaalus ait: quidiligituxo¬
rem suit̃ seipsum diligit: Nemo enimum quã camẽ
suã odio hab&: ponitur ergo caro prouxore : Quo¬
modo ccliquando & spr promarito: quareͫ quia
ille regit. hcc& regitur: ille impercre deb&isacser¬
suꝑ uirum: R&cta aũ domꝰ ubi uir imperat: femina¬

Expanded text:
luit ille qui interpretabatur sic ponere, et quasi luit ille qui interpretabatur sic ponere, et quasi minus latine loqui secundum grammaticos, et tamen explicare veritatem secundum auditum infirmorum. Si enim diceret sanguinem singulari numero, non explicaret quod volebat: ex sanguinibus enim homines nascuntur maris et feminae. Dicamus ergo, non timeamus ferulas grammaticorum; dum tamen ad veritatem solidam et certiorem perveniamus. Reprehendit qui intelligit, ingratus quia intellexit. Non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri. Carnem pro femina posuit: quia de costa cum facta esset, Adam dixit, Hoc nunc os de ossibus meis, et caro de carne mea ; et Apostolus ait, Qui diligit uxorem suam, seipsum diligit; nemo enim unquam carnem suam odio habet . Ponitur ergo caro pro uxore, quomodo et aliquando spiritus pro marito. Quare? Quia ille regit, haec regitur: ille imperare debet, ista sersuper virum? Recta autem domus, ubi vir imperat, femina
Abbreviated transcription (Latin):
rint: illi ipñ certe illo posiidente : fiunt hereditas ipsius
uicissim fit hereditas ipsorum: audi
quomodo ipsĩfiant hereditas ipsius : Dnr̃ dix̃ ad mefili¬
us meus estu : ego hodie genuite : postula ame & dabo
tibi gentes hereditatẽ ituã: ille quo modo fit heredi¬
tar eorũ dicit in psalmo: dñr pars hereditatismee &
calicis mei : & nosillũ poss̃ deamus : &ipsenos possideat
deamꝑ si cut lucem: Quidergo dedit his qui receper
illum dedit hs potestatem filior difien his qui credunt
innomine&: ut tenean lignũ &mare. transeant:
Et quo modo illi nascunur isti quia filii difiunt
& fractres xp̃i utiq: nascuntur: nã si nonnas cantur:
filii quomodo esse possuns : sed filii hominum nascuntꝰ
excarne & sanguine : & exuo lunta teuiri &ex conplecu
coniugii: Illiccũ quo modo ei nascuntur : qui non ex san¬
guinibus tamquã marir & femine : sanguina ñ esa
latinũ Sed quiac grece positum ese pluraliter ma¬

Expanded text:
rint. Illi ipsi certe illo possidente fiunt haereditas ipsius, rint. Illi ipsi certe illo possidente fiunt haereditas ipsius, vicissim fit haereditas ipsorum. Audi quomodo ipsi fiant haereditas ipsius: Dominus dixit ad me, Filius meus es tu; ego hodie genui te. Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatetas eorum? Dicit in Psalmo: Dominus pars haereditatis meae et calicis mei . Et nos illum possideamus, et ipse nos possideatdeamus sicut lucem. Quid ergo dedit his qui receperunt illum? Dedit eis potestatem filios Dei fieri, his qui credunt in nomine ejus: ut teneant lignum, et mare transeant. 14. Et quomodo illi nascuntur? Isti quia filii Dei fiunt et fratres Christi, utique nascuntur. Nam si non nascuntur, filii quomodo esse possunt? Sed filii hominum nascuntur ex carne et sanguine, et ex voluntate viri, et ex complexu conjugii. Illi autem quomodo ei nascuntur? Qui non ex sanguinibus: tanquam maris et feminae. Sanguina non est latinum: sed quia graece positum est pluraliter, ma
Abbreviated transcription (Latin):
est: Nemoergo saluur focidur ese nisi qui xpm̃ rece¬
perat uenientan : sed addȩdit : quod quo laũ reciper
namiã unicus natus est : & noluit manere unus :
muli hominer cumfilios non habuerint. ꝑ acta a&a¬
te cdoptant sibi & uoluntate facciunt quod natura
non potuerun hoc fecciun nomines : Siaũ aliquis
hecbeat filium unicum . gacud& deillo magis. quia solur
omnia porses surus ẽ & non habebit quicum eo diuidht
heeditatem ut pauperior remaneat : Non sic dr̃ unicũ
aindẽ ipsum quẽ genuerat : & ꝑquẽ cuncta creaue¬
rat. misit in hunc mundum ut non ess& unus. sed
frccares haber& cdoptatos: Non enim nos nati sum ÷
dedõ quo modo ille unigenitur sed adoptati ꝑ gratiã
ipsius: Ille enim uenit unigenitus. ut sol uer& p&cato
quibus p&catir implicabamur neadoptar& nos pp̃t
impedimentum eorum quos sibi frr̃ facere uolebat.
ipse soluit & fec̃ coheredes: Sic enĩ dicit apostolus.
quicchereditas& non fit angusta. Simulti possede¬

Expanded text:
iet, nisi qui Christum receperit venientem. 13. Sed addidit: Quotquot autem receperunt  misericordia! Unicus natus est, et noluit manere unus. Multi homines cum filios non habuerint, peracta aetate adoptant sibi; et voluntate faciunt quod natura non potuerunt: hoc faciunt homines. Si autem aliquis habeat filium unicum, gaudet ad illum magis; quia solus omnia possessurus est, et non habebit qui cum eo dividat haereditatem, ut pauperior remaneat. Non sic Deus: Unicum eumdem ipsum quem genuerat, et per quem cuncta creaverat, misit in hunc mundum, ut non esset unus, sed fratres haberet adoptatos. Non enim nos nati sumus de Deo, quomodo ille Unigenitus, sed adoptati per gratiam ipsius. Ille enim venit Unigenitus solvere peccata, quibus peccatis implicabamur, ne adoptaret nos propter impedimentum eorum: quos sibi fratres facere volebat, ipse solvit, et fecit cohaeredes. Sic enim dicit Apostolus, quia haereditas ejus non fit angusta, si multi possede
Abbreviated transcription (Latin):
sidera quẽ confitent᷑ de monia omnia undiq cesti¬
monium ꝑ hibuerunt : Sed qui non cognouerunt
qui ccmando mundũ dictisunt mundus: amando
enim habitamꝰ conde amando aũ hoc appellari
meruerunt quod ille ubi habitabant: quomodo¬
dicimus. malcẽ illadomꝰ: aut bonaẽ illadomꝰ: non in
illam quã dicimurmalã pari&es cccus amus : autin¬

Expanded text:
sidera, quem confitentur daemonia? Omnia undique testisidera, quem confitentur daemonia? Omnia undique testimonium perhibuerunt. Sed qui non cognoverunt? Qui amando mundum dicti sunt mundus. Amando enim habitamus corde: amando autem, hoc appellari meruerunt quod ille ubi habitabant. Quomododicimus, Mala est illa domus; aut, Bona est illa domus: non in illa quam dicimus mala
Abbreviated transcription (Latin):
in pl&um que i illirẽ: paraui lucernã xpõmeo : ini¬
micoseius induam confusione: inmundo erat & mun¬
dus per ipsum fecc turẽ: neputes. quia sic erat inmundo.
quo modo inmundo ẽ terra in mundo e cȩlũ inmun¬
do ẽ sol luna stellȩ inmundo arbores pecora homines
non sic iste in mundo erat: sed quomodo erat᷑: quomo¬
do arti fex regens quod fecit: non enim sie fecit quo modo
facit faber forinsecus est arca quã feit: & illa in alio
loco poñtaẽ cum fabricatur : & quã uis iuxta sit ipse alio
cat & non recedit aliquo: nonex trinsecus qua si uersat
molem que m fabricat. prȩsentia magesta tis feccit
quod feccit: psȩsentia sua gubernat qđ fec̃: Sicergo
erat inmundo: quomodo mundus ꝑ&um facctus esa
iterum alia s̃gnificationedil&tores mundimun¬
dus dicuntur: mundur ꝑ ipsum facitus ẽ & mundur
dim non cognouit. Non enim cęli non cognouer
creatorem suum : ccut angeli non cognouerunt cre¬
atorem nium : aut non cogno uerunt creatorem suũ

Expanded text:
lucernam Christo meo; inimicos ejus induam confusione . 10. In mundo erat, et mundus per eum factus est. Ne putes quia sic erat in mundo, quomodo in mundo est terra, in mundo est coelum, in mundo est sol, luna et stellae, in mundo arbores, pecora, homines. Non sic iste in mundo erat. Sed quomodo erat? Quomodo artifex, regens quod fecit. Non enim sic fecit, quomodo facit faber. Forinsecus est arca quam facit, et illa in alio loco posita est, cum fabricatur; et quamvis juxta sit, ipse aliocat, et non recedit aliquo, non extrinsecus quasi versat molem quam fabricat. Praesentia majestatis facit quod facit; praesentia sua gubernat quod fecit. Sic ergo erat in mundo, quomodo per quem mundus factus est. Iterum alia significatione, dilectores mundi mundus dicuntur. Mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit. Num enim coeli non cognoverunt Creatorem suum, aut Angeli non cognoverunt Creatorem suum, aut non cognoverunt Creatorem suum
Abbreviated transcription (Latin):
qua si unigeniti apatre plenum gratia &ueritate :
de gractia &uentate alio loco uberius. in ipso Riange¬
lio si dns dignatur fuent donare c tractabimur: ha&
nunc sufficiant. & aedificamini inxpo. & confirma¬
miniinfide: &uigilate inbonis operibus &alig¬
no nolrte recedere. ꝑ quod possitis mare gran¬

Expanded text:
quasi Unigeniti a Patre, plenum gratia et veritate. De gratia et veritate alio loco uberius in ipso Evangelio, si Dominus dignatus fuerit donare, tractabimus. Haec nunc sufficiant, et aedificamini in Christo, et confortamini in fide, et vigilate in bonis operibus: et a ligno nolite recedere, per quod possitis mare tran
Abbreviated transcription (Latin):
in habitanterbonor. Sic & mundum q in habitan amn¬
do mundũ: qui sunt qui diligont mundum ipsi enĩ
corde habitant inmundo : Nam qui non diligun&
mundũ came uersantur inmundo : sed corde habi¬
tant cȩlum : Sicut a postolus dicit : nrã enĩ conuersa¬
tio in cȩlisese: Ergo mundus ꝑdum factus ẽ: &min¬
dus dum non cognouit: in sua propriauenit: Eit qui
aisac omnia ꝑ ipsum factac sun: & suidũ non recrper̃
qui suiꝰ homines quos fecit: iuds : quos primitus fec̃
suꝑ om̃s genes esse: quia aliae genles idola adora¬
bant & doemonib: seruiebant: ille aũ populus erat¬
restur desemine abrahã: &ipsimaxime

Expanded text:
onos. Sic et mundum, qui inhabitant amando mundum. Qui sunt? Qui diligunt mundum: ipsi enim corde habitant in mundo. Nam qui non diligunt mundum, carne versantur in mundo; sed corde inhabitant coelum, sicut Apostolus dicit: Nostra autem conversatio in coelis est . Ergo mundus per eum factus est, et mundus eum nia omnia ista per eum facta sunt. Et sui eum non receperunt. Qui sui? Homines quos fecit. Judaei quos primitus fecit super omnes gentes esse. Quia aliae gentes idola adorabant, et daemonibus serviebant; ille autem populus natus erat de semine Abrahae: et ipsi maxime
Abbreviated transcription (Latin):
arinemen cefflictionem corporis passisunt:¬
per secutionẽ quam facciun gracuior ẽ eccue quñ¬
do uult ludere is mahel cumisccac: quando tibi
blanditur: quando offer& alterũ baptismum:
Responde iã habeo baptismum: Si enim uerusẽ
istebaptis mũs qui tibi uult dare alteruman lude¬
re teuult: Eacue animȩ ꝑsecutorẽ : Nã sicprinci¬
pibus catholicis cliquid pcessaẽ parr donati: Ali¬
quaendo secundum corpus passccẽ non secundum
in lusionem sp̃r: Audite &uidere in ipsis pr&eritis
fecctis : Omnia futurccrum rerum signa & indita:
Inuenitur sccrra afflixisse agar ancillã : Scrra
libercẽ: post ea quac̃ superbire coepit ancilla ques¬
tccẽ abrcchȩ sccrra& dixit: Eice ancillã. erexit ad¬
uersum me ceruicemsuam: Et quacsi abraham
fier& decbracham quȩsacẽmulier : Abraham

Expanded text:
as; tamen afflictionem corporis passi sunt:as; tamen afflictionem corporis passi sunt:persecutio quam faciunt gravior est. Cave quando vult ludere Ismael cum Isaac, quando tibi blanditur, quando offert alterum baptismum: responde, Habeo jam Baptismum. Si enim verus est iste baptismus, qui tibi vult dare alterum, illudere te vult. Cave animae persecutorem. Nam si a principibus catholicis aliquid passa est pars Donati aliquando, secundum corpus passa est, non secundum illusionem spiritus. Audite et videte in ipsis veteribus factis, omnia futurarum rerum signa et indicia. Invenitur Sara afflixisse Agar ancillam: Sara libera est: posteaquam superbire coepit ancilla, questa est Abrahae Sara, et dixit, Ejice ancillam; erexit adversum me cervicem suam. Et quasi ab Abraham fieret, de Abraham questa est mulier. Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
dicit scripturc: ut ui deccmus. utrũ cliqueꝑse¬
cutio prȩcesserit is machelis inisaac: Et in uenimur
hoc dictũ esse ccscerra: quando uidit pueros luden¬
tes simul: quam lusionem dicit scriptura ui disse
scrrec̃ Hancper secutionẽ dicit cpostolus: Pluser¬
go uos ꝑ sequntur: quiuos in ludendo seducunt: Ne¬
niueni: bapti sccre hic hic habes uerũ baptisinũ:
Noli ludere unus ẽ uerus ille lususẽ seductoris: et
istc per secutio grauis tibi erit Melius erat ut his¬
icchelem tulucrccreris adregnũ: Sed non uult
is mahel: quiccludere uult: Ten &u hereditatem
pactris. &ccudi: Eice cencillã & filium eius non enĩ
heres erit ancillȩ cum filio meo isaac Isti &iã au¬
dent dicere: quicꝑ secutionẽ solent pecti. a catholi¬
cis regibus : aut acatholicis principibus: quã ꝑse¬
cutionem tolerant: afflictionem corporis: Si
tem̃ cli quando passi sunt: ccut quo modo pacssir̃
ipsi scicen: Sitamen conuenicent conscientias su¬

Expanded text:
secutio praecesserit Ismaelis in Isaac: et invenimus hoc dictum esse a Sara, quando vidit pueros ludentes simul. Quam lusionem dicit Scriptura vidisse Saram, hanc persecutionem dicit Apostolus. Plus ergo vos persequuntur qui vos illudendo seducunt: Veni, veni; baptizare hic, hic habes verum baptismum. Noli ludere, unus est verus; ille lusus est: seduceris, et ista persecutio gravis tibi erit. Melius tibi erat ut Ismaelem tu lucrareris ad regnum; sed non vult Ismael, quia ludere vult. Tene tu haereditatem patris, et audi: Ejice ancillam et fis ancillae cum filio meo Isaac. 13. Isti etiam audent dicere quia persecutionem solent pati a catholicis regibus, aut a catholicis principibus. Quam persecutionem tolerant? Afflictionem corporis: si tamen aliquando passi sunt, aut quomodo passi sunt, ipsi sciant, et conveniant conscientias su
Abbreviated transcription (Latin):
ges ac: Ludentes uidit &dicit : Eice ancillã & filium
hus: Quidẽ hoc frr̃ quidenim mali fecerat. ismahel
puero isccac : quicludebat cum illo: Sed illa lu¬
sio : in luno erat: illcluno: deceptionẽ significa¬
bat: Ncm maegnũ seccramentum: attendat cari¬
tas urc̃ ꝑ secutionem illã uocat cposttilus Ip sccm
lusionem. ipsum lusũ ꝑ secutionẽ uocat ait enim:
Sed sicut tunc ille qui secundũ carnẽ natus erat.
ꝑ seque batur eũ qui secundũ spm̃ . ita & nunc Idẽ
qui secundũ cacrnem natir̃ persecuntur eos qui se
res mundi: a matores scłi: qui sunt secundum spm̃
nati amatores regni caelorũ: Dil&tores xpi desi¬
dercntes uitã c&ernã : Gratis colentes dm̃: Lu¬
dunt : & dic̃ cpostolus per secutionem: Nam posa¬
ea quã dix̃ Hec& uerba apostolus. Et sicut tunc
ille qui secundũ carnẽ natuserat. perse quebatureũ
qui secundũ sprã: itac &nunc: secutus esa. Et ostendit

Expanded text:
gesta. Ludentes vidit, et dicit: Ejice ancillam et filium gesta. Ludentes vidit, et dicit: Ejice ancillam et filium ejus. Quid est hoc, fratres? Quid enim mali fecerat Ismael puero Isaac, quia ludebat cum illo? Sed illa lusio, illusio erat; illa lusio deceptionem significabat. Nam magnum sacramentum attendat Charitas vestra. Persecutionem illam vocat Apostolus; ipsam lusionem, ipsum lusum persecutionem vocat: ait enim, Sed sicut tunc ille qui secundum carnem natus erat, persequebatur eum qui secundum spiritum, ita et nunc; id est, qui secundum carnem nati sunt, persequuntur eos qui seci? Dilectores mundi, amatores saeculi. Qui sunt secundum spiritum nati? Amatores regni coelorum, dilectores Christi, desiderantes vitam aeternam, gratis colentes Deum. Ludunt, et dicit Apostolus persecutionem. Nam posteaquam dixit haec verba Apostolus, Et sicut tunc ille qui secundum carnem natus erat, persequebatur eum qui secundum spiritum, ita et nunc; secutus est, et ostendit
Abbreviated transcription (Latin):
&x semine uerbi dĩ quod figuratur iniacob: non con¬
trise&ur : simul here ditatem cum fratribus posside¬
bunt: S&urus ergo sit. qui de semine bono nascitur
Tcentũ non imit&ur cncillã : Si de ancilla nascitur:
Ancillã malã suꝑ bi entem : non imiteris: unde enim
filii iacob. de ancillis nati posseder̃ terrã promissi¬
onis cum fratribus : Is mahel aũ de ancilla natur.
& pul sur ẽ abhereditate: Vnde nisi quia ille suꝑb
erat illi humiles: erex̃ ille ceruicẽ : & uoluit seduci
frcctrẽ suũ. Iudens cũ illo: magnũ ibi sacramentũ :
Ludebant simul is mahel. & iscac : uidit illos sarro
ludentes : &at abrahȩ : Eice ancillã & filiũ eius nenĩ
hȩres erit filius cencillȩ cumfilio meo iscae ac: et cum
contris actus ess& abrahã : confirmauit ei ad nõ dic¬
tum uxores eius: Icc̃ hic manifestũ ẽ sacramentum:
quia nescio quid sacra mentum. parturibat illacres

Expanded text:
ex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, non conex semine verbi Dei, quod figuratur in Jacob, non contristentur, simul hereditatem cum fratribus possidebunt. Securus ergo sit qui de semine bono nascitur: tantum non imitetur ancillam. Si de ancilla nascitur, ancillam malam superbientem non imitetur. Unde enim filii Jacob de ancillis nati possederunt terram promissionis cum fratribus, Ismael autem de ancilla natus expulsus est de hereditate? Unde, nisi quia ille superbus erat; illi humiles? Erexit ille cervicem, et voluit seducere fratrem suum, ludens cum illo. Magnum ibi sacramentum. Ludebant simul Ismael et Isaac; vidit illos Sara ludentes, et ait Abrahae: Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio meo Isaac. Et cum contristatus esset Abraham, confirmavit ei Dominus dictum uxoris ejus. Jam hic manifestum est sacramentum, quia nescio quid futurum parturiebat illa res
Abbreviated transcription (Latin):
mus: Restat icccob: ut intribus patri corchis. quat¬
tuor generũ isttorũ ꝑfectio concludatur Habu
irł: Si numeres om̃s de quibur natisunt : ñom̃i
deliberis Nonom̃ de ancillis sedta men om̃iexu¬
no semine: Quidergo frr̃ mei nũ quid om̃s quinati
sunt de cncillis: Nonsimul posstderunt terram
promissionis cum fratribus suis: inuenis ibi bonos
filios icccob: natos de ancillir . Et bonos filios ia cob:
natos deliberis: Nihil eis obfuit natiuitas deuteris¬
aencillarum : quando in patre cognouerunt sem̃
suum. Et consequenter regnũ cũ frctrib tenuer̃
Quomodo ergo infiliisia cob non obfuit illis. quinatir
de ancillis: quominus tenerent regnũ & terrã pro¬
missionis cum fractribus. eeo quo acciperent. Non
illis obfuerunt natales ancillarum sed prȩualuit
semen paterhũ : Sic quicum que ꝑ malos bapti  antͥ
tam quac̃ de ancillis uidentur nati : Sed tamen quiã

Expanded text:
emus? Restat Jacob, ut in tribus patriarchis quaemus? Restat Jacob, ut in tribus patriarchis quatuor generum istorum perfectio concludatur. HabuiIsrael . Si numeres omnes de quibus nati sunt, non omnes de liberis, non no semine. Quid ergo, fratres mei? numquid qui nati sunt de ancillis, non simul possederunt terram promissionis cum fratribus suis? Invenimus ibi bonos filios Jacob natos de ancillis, et bonos filios Jacob natos de liberis. Nihil illis obfuit natiancillarum, quando in patre cognoverunt semen suum, et consequenter regnum cum fratribus tenuerunt. Quomodo ergo in filiis Jacob non obfuit illis, qui nati sunt de ancillis, quo minus tenerent regnum, et terram repromissionis cum fratribus ex aequo acciperent, non illis obfuerunt natales ancillarum, sed praevaluit semen paternum: sic quicunque per malos baptizantur tanquam de ancillis videntur nati, sed tamen, quia
Abbreviated transcription (Latin):
succedit inhereditatẽ : aler exheredatur. Non fe¬
cit populũ suũ dr̃ deesau sed facit deiacob Semen
unum : diuersi qui concepti sunt: uterus unus: diuer¬
si qui necti sunt: Nũ quid non libera peperit iacob:
quȩ libera peperit esau. uctabantur inutero ma¬
tris suȩ : et dictũ ẽ rebeccȩ. cumibi luctarentur .::
duo populi sunt inutero tuo: Duo homines: duopo¬
puli: Bonus populus mclus populus: Sedta men in
uno uentre luctantur: Quanti mccli sunt in eccła.
tur: Et boni ceduersus malos cdamant. Et mali
aduersus bonos reclamant: & inunius uis ceribus.
utrique luctantur: Num quid semper simul erunt
infine &ituri cdlucem: Declaratur natiuitas.
quae hic inscceramento figurctur Et tune appec¬
rebit: iccob dilexi esccu aũ odio habui Iamergo in¬
uenimus frr̃. & debonis bonor: de libera isccac:
et de mclis malor: de ancilla is mahel Deboms
malos: esccu dereb&ca: De malis bonis ubi inueni¬

Expanded text:
succedit in haereditatem, alter exhaeredatur. Non fasuccedit in haereditatem, alter exhaeredatur. Non facit populum suum Deus de Esau; sed facit de Jacob. Semen unum, diversi qui concepti sunt: uterus unus, diversi qui nati sunt. Numquid non libera peperit Jacob, quae libera peperit Esau? Luctabantur in ventre matris suae, et dictum est Rebeccae, cum ibi luctarentur, Duo populi sunt in utero tuo . Duo homines, duo populi; bonus populus, malus populus: sed tamen in uno ventre luctantur. Quanti mali sunt in Ecclesitur: et boni adversus malos clamant, et mali adversus bonos reclamant, et in unius visceribus utrique luctantur. Numquid semper simul erunt? In fine exitur ad lucem, declaratur nativitas quae hic in sacramento figuratur: et tunc apparebit, Jacob dilexi, Esau autem odio habui. 11. Jam ergo invenimus, fratres, et de bonis bonos, de libera Isaac: et de malis malos, de ancilla Ismael: et de bonis malos, Esau de Rebecca. De malis bonos ubi inveni
Abbreviated transcription (Latin):
feccere nolite: Malibonos bapti sabant: Bonima¬
los bcepti zabant. Quomodo aphilipposcõ: simon
magus bapti zatus ẽ. Nota sunt ergo ista quat tuor
generc frr̃mei: ecce iterum ecrep&o: Ten&eilla
numerate cdueritatẽ illa: cacu&e quae mala sunt:
pie uiuunt: permalor boni cum malir̃ qui bapti¬
tcent : & boni qui baptizantur: Perbonos mali cũ
bonisunt qui bapti zant: et mali qui bapti zan¬
tur: Quo modo inuenimur isaa intribus isttis no¬
minibus. Ego sũ dr̃ abrahã & dr̃ isccac & dr̃ iacob
ancillas accipimus in malis: liberas accipimus in
bonis: ꝓccriunt liberȩ bonos: sarra peperit iscac
Pccriun cncillȩ malos agarpeperit: ismahel
berc erct seb&ca. uxor iscac: legite peperit
geminos. unus erct bonur: alter malos : Habes aꝑ¬
te scripturam dicentem di uoce Iacob dilexi esau¬
ccũ odio hecbui : istos duor genuit. rebecca ĩacob.
& esccu : Vnus inde eligitur : alius improbatur: Vnꝑ

Expanded text:
facere nolite , mali bonos baptizabant. Boni mafacere nolite , mali bonos baptizabant. Boni malos baptizabant, quomodo a Philippo sancto Simon magus baptizatus est . Nota sunt ergo ista quatuor genera, fratres mei. Ecce iterum ea repeto, tenete illa, numerate illa, advertite illa; cavete quae mala sunt, pie vivunt: per malos boni, cum mali sunt qui baptizant; et boni qui baptizantur: per bonos mali, cum boni sunt qui baptizant, et mali qui baptizantur. 10. Quomodo invenimus ista in tribus istis nominibus, Ego sum Deus Abraham, Deus Isaac, et Deus Jacob? Ancillas accipimus in malis, liberas accipimus in bonis: pariunt liberae bonos; Sara peperit Isaac : pariunt ancillae malos; Agar peperit Ismael bera erat Rebecca uxor Isaac: legite, peperit geminos, unus erat bonus, alter malus. Habes aperte Scripturam dicentem Dei voce, Jacob dilexi. Esaum odio habui Istos duos genuit Rebecca, Jacob et Esau: unus inde eligitur, alius reprobatur; unus
Abbreviated transcription (Latin):
diunt in ecclena ut non ibi sint paclea: Sed frum̃¬
tu: Qucc̃ enim multi sunt. Nouit caritas urã: per
icclorboni: Ali quando baptizat cdulter: & qui
baptiatur iustificatur: ꝑ bonos mali: Ali quando
qui bapti ⁊cent scĩ sunt. Quibapti zantur tenere
& cotidianis &emplis mani festccri eaquȩ dicimꝰ:
Sed in prioribur nostris patribus ea consideremꝰ:
quiac habuer & illi ista quattuor genero: Perbons
boni: ananias pcculũ bcptizauit: quid ꝑ malos ma¬
li: dicit a postolus quosdã prȩdicatores euangelu
quor dicit non caste annuntiare solere euangeli¬
ũ quos tulerat in soci&atẽ xpi ana & dicit Quidenĩ :
dum omnimodo. siue oc casione. siue ueritate xp̃s
annunti&ur : Et in hoc gacudeo: Nũ quid maliuolis
erct : & decclieno malo gacudebat: Sed quia & perma¬
los uerum prȩdicabatur : Et permalorum ora xpr̃p̃
di cabatur: Si quos istisui similes bapti ⁊ abant:
dnr̃ cum dicit: Quaedicunt : faccite quȩ aũ facciunt

Expanded text:
diunt in Ecclesia, ut non ibi sint palea, sed frumentum. Quam enim multi sint, novit Charitas vestra. Per malos boni: aliquando baptizat adulter, et qui baptizatur justificatur. Per bonos mali: aliquando qui baptizant, sancti sunt; qui baptizantur, tenereet quotidianis exemplis manifestari ea quae dicimus: sed in prioribus nostris patribus ea consideremus, quia habuerunt et illi ista quatuor genera. Per bonos boni: Ananias Paulum baptizavit . Quid per malos mali? Dicit Apostolus quosdam praedicatores Evangelii, quos dicit non caste annuntiare solere Evangelium, quos tolerat in societate christiana, et dicit, Quid enim? dum omni modo, sive occasione, sive veritate Christus annuntietur, eerat, et de alieno malo gaudebat? Sed quia et per malos verum praedicabatur, et per malorum ora Christus praedicabatur; si quos isti sui similes baptizabant, Dominus cum dicit, Quae dicunt facite; quae autem faciunt,