comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
desiit: ñ necesse est ut hoc aut uolens aut nolens fecisse dicat᷑.
Uoluit tam̃ aliqͥd qͦd uolendo quia cũ isto uelle ñ potuit. desiit is¬
tua uelle quod uoluit. Nec ido illuid uolinit. quia stua uelle desiit
sed potiꝰ istud ido uelle desiit. quia illud uolinit. O Quare gͥ ma¬
gis dicit᷑ peccasse in eo qͦd istud uelle desiit: qͣm ieo qͦd illud uel¬
le incepit. M Quiasi hoc uelle ñ desmeret: siue illua siue aliud
uolendo. numquã peccare potuisset.  Quid gͦ iusticia: o Men¬
sura in appetitu cõmodi. D Quid÷ appetitꝰ iusticiȩ:ᷤ MAmorm̃¬
surȩ. O Quid hoc gͦ uoluit: ut hoc uelle desineret.: m uoluit
aliqͥd extra m̃surã. D Numqͥa &s hoc uelle peceatũ fuit ONõ qͦa¬
hoc uolint peccatũ fuit: sed quod hoc uolendo m̃surã uolendi.
id a̾ppetitũ iusticiȩ amisit. D Qui d uoluit extram̃surã:o Simi¬

Expanded text:
desiit, non necesse est ut hoc aut volens aut nolens fecisse dicatur. desiit, non necesse est ut hoc aut volens aut nolens fecisse dicatur. Voluit tamen aliquid quod volendo quia cum isto velle non potuit, desiit istud velle quod voluit; nec ideo illud voluit quia velle desiit; sed potius ideo istud velle desiit quia illud voluit. D. Quare ergo magis dicitur peccasse in eo quod istud velle desiit quam in eo quod illud velle incoepit? M. Quia si hoc velle non desineret, sive illud sive aliud volendo, nunquam peccare potuisset. D. Quid est ergo justitia? M. Mensura in appetitu commodi. D. Quid est appetitus justitiae? M. Amor mensurae. D. Quid ergo voluit ut hoc velle desineret? M. Voluit aliquid extra mensuram. D. Nunquid et hoc velle peccatum non hoc voluit peccatum fuit, sed quod hoc volendo mensurae volendi, id justitiae appetitum amisit. D. Quid voluit extra mensuram? M. Simi
Abbreviated transcription (Latin):
sponte dereliquit. iccirco iuste & iusticiã suam & cõmodũ ꝑdidit.
solũ appetitũ cõmodi ad augm̃tũ felicitatis retmendo: quia sicut
augñtũ głe finsset in iusticia ꝑseueranti ñ posse ab amore habiti
boni tepescere: ita mͦ cumulus miseriȩ: ab appetitu boni ñ posse se
quamius illud adipiscinequeat cohibere. DUtrũ uolens aut nolens
landa quã eulꝑa. Si aũ uoluntas ineꝯ p̃cessisse dicit᷑. iam ipsa deser¬
tio usticiȩ pͥmũ peccatũ fuisse negat᷑: nec pot̾i̾t inueniri uñ tał
uoluntas ei aduenerit. ut uellet bonũ deserere. quia nec asemetip
so aliquid uelle potuit: nec a do quicqͣm p̃ter cõmoũ & iustũ uelle
potestatẽ accepit. D Timc cũ deseruit: eredendus÷ uoluise qͥd fe¬
cit. N Recte hoc diceres: si desinere. aliqͥd eẽt facere. Quia aũ ille ñ
cepit uelle qͦd prius uoluit. sed tantũ mͦ quod priꝰ uoluit uelle

Expanded text:
sponte dereliquit, idcirco juste et justitiam et commodum perdidit; sponte dereliquit, idcirco juste et justitiam et commodum perdidit; solum appetitum commodi ad augmentum infelicitatis retinendo; quia sicut augmentum gloriae fuisset in justitia perseveranti non posse ab amore habito boni tepescere, ita modo cumulus miseriae est ab appetitu boni non posse se quamvis illud adipisci nequeat cohibere. D. Utrum volens an nolens landa est quam culpa; si autem voluntas praecessisse in eo dicitur, jam ipsa desertio justitiae primum peccatum fuisse negatur; nec poterit inveniri unde talis voluntas ei advenerit ut vellet bonum deserere; quia nec a semetipso velle aliquid potuit, nec a Deo quidquam praeter commodum et justum velle potestatem accepit. D. Tamen cum deseruit voluisse credendus est quod fecit. M. Recte hoc diceres si desinere aliquid esset facere. Quia autem ille non velle coepit quod prius noluit, sed tantummodo quod prius voluit, velle
Abbreviated transcription (Latin):
eritis sicut dii. ꝑ auariciã cũ dixit. scientes bonũ & malũ. Ouellẽ
it ipsam r̾adicẽ peccati explicares: & sicut demonstrasti quo ordine
patratũ sit. ita cẽ quid sit ostend̾es. MIn pͥmo homine duo posuerat.
indelicet appetitũ iusti. & appetitũ commodi: unũ id appetitũ iusti
scđm uoluntatẽ. alt̾m id appetitũ cominodi. scđm necessitatẽ. Illũ aũ¬
do eũ posset deserere: siue male deserendo cũ posset ritmnere. Hunc
aũ necessariũ ꝓpterea cẽ uoluit. quatinꝰ in eo remuneraret᷑ homo:
siue ad penã si illũ desereret. siue ad głam si illũ retineret. Cẜ iccirco
illi effectũ suum id iusticiã inseparabilit̃ adumxit. istiuͦ iffectum
sitũ id cõmotũ separabiłe ꝓposuit: quatinꝰ homo uel illoamisso.
huiꝰ & illiꝰ effectũ ꝑdet. uel illosolo retento huiꝰ & illiꝰ effectumreti¬
neret. Sed homo hoc solũ qͦd potuit fecit. Ꝙ quia appetitũ iusti

Expanded text:
Eritis sicut dii. Per avaritiam, cum dixit: scientes bonum et malum. D. Vellem ut ipsam radicem istius peccati explicares: et sicut demonstrasti mihi quo ordine patratum sit, ita etiam quid sit ostenderes. M. In primo homine Deus duo posuerat, videlicet appetitum justi et appetitum commodi; unum, id est appetitum justi, secundum voluntatem; alterum, id est appetitum commodi, secundum necessitatem. Illum audo cum posset deserere, sive male deserendo cum posset retinere. Hunc autem necessarium propterea esse voluit; quatenus in eo remuneraretur homo, sive ad poenam si illum desereret, sive ad gloriam si illum retineret. Et idcirco illi effectum suum, id est justitiam inseparabiliter adjunxit, isti vero effectum suum, id est commodum separabilem proposuit, quatenus homo vel illo solo amisso hujus et illius affectus perderet; vel illo solo retento hujus et illius effectum retineret. Sed homo hoc solum quod potuit fecit; et quia appetitum justi
Abbreviated transcription (Latin):
in euuangłio dicat. pat̾ meus isq mͦ oꝑat᷑. & ego oꝑor: M Ds multi
est opꝰ ꝓpagationis. od ÷ opus gubernationis. Opis creationis anteoo¬
nẽ dict fecet. opus dispositionis sex diebꝰ compleutt. opiis ꝓpagati¬
oinis usq in diem secłi non deserit: ab oꝑe gubernationis usq mȩ
t̾nũ ñ cessabit. D Si septima die pͥmũ requieuit as: qͥdgͦ egit
ab inicio pͥmȩ diei postquã lucẽ fecerat usq ad exortũ sequentis.
qñ firmam̃tũ faciebat: MSi ꝓpius rem intueri uelis. unuenes ne¬
quaquã dm pͥma aie post exordiũ luicis ab om̃i penitꝰ oꝑe quieuisse.
quia ñ solũ hoc qͦa lux facta ad opus eiꝰ ꝑtinuit. sed ã quod directa

Expanded text:
 Evangelio dicat: Pater meus usque modo operatur et ego operor? M. Deus multis et est opus gubernationis; Opus creationis ante omnem diem fecit; opus dispositionis sex diebus complevit; opus propagationis usque in finem saeculi non deserit; ab opere gubernationis usque in aeternum non cessabit. D. Si septima die primum requievit Deus, quid ergo egit ab initio primae diei postquam lucem fecerat usque ad exortum sequentis quando firmamentum faciebat? M. Si propius rem intueri velis, invenies nequaquam Deum prima die post exordium lucis ab omni penitus opere quievisse; quia non solum hoc quod lux facta est ad opus ejus pertinuit; sed
Abbreviated transcription (Latin):
solationẽ accipiant. ꝑ malũ uͦ correctionẽ: ñ tñ sumiũ bonuo.
aut sumnũ malũ ibi. ut sit quo & ꝑfistentes imalo deficere.
&s recedentes a malo ꝓficere possent. Cȩlũ gͥ ÷ in summo. & infer¬
nus in iio. in medio paradisus: int̾ mectiũ & inũ nundus. ħo gͥ
qͥ a mnedio cecidat: qui a ad reparationẽ expectabat᷑. int̾ imũ & me¬
diũ collocandus erat. D Ecce diu expectat: & quid faciet.Non
pot̾it inuenire consiliũ euadendi. D Quid gͦ ꝓdest udiciũ dif¬
ferri: si homo ñ potest lib̾ari: MPerse ñ potest. Perquẽ gͥM¬
Ie qui ꝑ grãm suã differt iudiciũ: oportet int̾im ut ꝑ eande̾
grãm ostendat euadendi consiliũ. D Ergo uidex reo cõnsiliũdab̾:
ODeponet int̾im ꝑsonã iudicis: & assumet ꝑsonã consiliatoris.
Qñ ueniet: oͬ In temporibꝰ nouissimis.  Quare tam diu

Expanded text:
ant, per malum vero correctionem. Non tamen summum bonum aut summum malum ibi est, ut sit quo et persistentes in malo deficere, et recedentes a malo proficere possent. Coelum igitur est in summo; infernus est in imo; in medio paradisus; inter imum et medium mundus. Homo igitur qui a medio ceciderat quia ad reparationem exspectabatur inter imum et medium collocandus erat. D. Ecce diu exspectatur homo: et quid faciet? M. Non poterit invenire consilium evadendi. D. Quid ergo prodest judicium differri si homo non potest liberari? M. Per se non potest. D. Per quem e qui per gratiam suam differt judicium, oportet interim ut per eamdem gratiam ostendat evadendi consilium. D. Ergo judex reo consilium dabit? M. Deponet interim personam judicis, et assumet personam consiliatoris. D. Quando veniet? M. In temporibus novissimis. D. Quare
Abbreviated transcription (Latin):
malũ uͦ ꝑ soła scientiã. Postquã lignũ uetitũ tetigit. malũ iã &̃
per exꝑientiã cognoscere cepit. ñtñ natura ligni sed mobedien¬
tia hominis scientiã contulit: dũ ꝑ exꝑientiam mali õ bonũ
quã stricte fuerat tenendũ agnouit. Itaq nom̃ hoc ñ ex initura
quã habuit. sed exoccasione quã p̃stitit. ligno inditũ ẽẽ creden

Expanded text:
malum vero per solam scientiam. Postquam vero lignum vetitum tetigit, malum tum etiam per experientiam cognoscere coepit; non tamen natura ligni, sed inobedientia hominis scientiam contulit, dum per experientiam mali etiam bonum quam stricte fuerat tenendum agnovit. Itaque nomen hoc non ex natura quam habuit, sed ex occasione quam praestitit, ligno inditum esse creden
Abbreviated transcription (Latin):
uitatũ arguit᷑: quȩ ueluit exaliis uanitatib orta. & cunctaᷤᷤ
uanitatłs uanitatis ꝯparatione suꝑg̃ssa. merito uanitas uani¬
nitatum appellatirr.
otest os̃ ñ in ꝯgrue truna ħ uanitatis repeticio. ad t̾ͥa
uanitatũ gen̾a supra memorata referri: ut quasi una sit uani¬
tatũ opus hominis. alia natura mortalis. t̾cia mundus hic totꝰ
cũ sua uniu̾sitate mutabilis. Consid̾auit enĩ iste oꝑa mortaliũ:
oe uidit singła quȩq quia cũ labore & dolore ad effectũ ꝑueni¬
unt. facta breui tpr̃e subsistunt: tͣnseuntia aũ post se fructũ
cessatione uita humana att̾it᷑. & in his quȩ ꝓ sua ꝯsolatione o¬
ꝑat᷑. os quẽadmodũ fere semꝑ plꝰ detrim̃ti patit᷑ in querendo re
ne ꝯturbet᷑ om̃is ħo uiuens. admirans & stupens ait. uanitas
uanitatũ. Deinde ꝯditionẽ ipsam mortaliũ attendens. & in ea
maiorẽ ac miserabiłe uanitatẽ inueniens. uidit quia simag

Expanded text:
t ex aliis vanitatibus orta, et cunctas vanitates, vanitatis comparatione supergressa, merito vanitas vanitatum appellatur. Potest etiam non incongrue trina haec vanitatis repetitio ad tria vanitatum genera supra memorata referri, ut quasi una vanitatum sit opus hominis, alia natura mortalis, tertia mundus hic totus cum sua universitate mutabilis. Consideravit enim iste opera mortalium, et vidit singula quaeque, quod cum labore et dolore ad effectum veniunt. Facta brevi tempore subsistunt; transeuntia autem fructum post scessatione vita humana atteritur, etiam in iis quae pro sui consolatione operatur, et quemadmodum semper fere plus detrimenti patitur in quaerendo remne conturbetur omnis homo vivens, admirans, et stupens ait: Vanitas vanitatum. Deinde conditionem ipsam mortalium attendens, et in ea majorem ac miserabiliorem vanitatem inveniens, vidit quod si mag
Abbreviated transcription (Latin):
te Sic ꝑ inculcationẽ legi pot̃ sententia. uanitas uanitatũ.
uanitas uanitatũ. & om̃ia uanitas: ut in om̃ib om̃imoda uani¬
tas expͥmat᷑. & ex om̃ib sũma quęcda uanitas ꝯfici intelligat᷑. q̃
uniu̾sitas ex om̃ib collecta uanitas uanitatũ. Sic in creatõne
rerũ cũ oꝑa sua ꝯpleret deus unũ qͦdq opus ꝑ se bonũ dr: & no¬
uissime uniu̾sitas ꝑfectis om̃ib ualde bona noĩat᷑. Nam si ia qͦa
in parte bonũs in toto meliꝰ inuenit᷑: id quoq qͦd in parte ma lỹ
. in toto det̾ius eẽ necesse ÷. G uanitas  uanitatũ. & uanitas oĩũ
uanitatũ uniu̾sa uanitas. & uanitatis uniu̾sitas. & oĩa uanitas.¬

Expanded text:
te. Sic per inculcationem legi potest sententia. Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas, ut in omnibus omnimoda vanitas exprimatur, et ex omnibus summa quaedam confici intelligatur, quuniversitas ex omnibus collecta, vanitas vanitatum. Sic in creatione rerum, cum opera sua compleret Deus unumquodque opus per se bonum dicitur, et novissime universitas perfectis omnibus valde bona nominatur. Nam si id quod in parte bonum est in toto melius invenitur, id quoque quod in parte malum est in toto deterius esse necesse est. Ergo vanitas est vanitatum, et vanitas omnium vanitatum universa
Abbreviated transcription (Latin):
tas in cisternã aeducunt: quia uieisdẽ reb quas ꝑcipiunt neq
uniu̾sitatẽ ꝯp̃hende neq intima penetrare possunt: recte uucãr.
Nonsaturat᷑ oculus uisu. nec auris implet᷑ auditu: quia humanus
cipit. longe tam̃ ab illiꝰ plenitudine suȩ eũ ꝯctitio infirmitatis re¬
pellit. Nongͦ mirũ ÷ sihumani sermonis ariditas ad explicand̾a
rerũ difficultatẽ ñ sufficit. quia sensus &iã humatiꝰ in eiꝰ ꝯsid̾atio¬
ne subcumbit: ideoq cunctȩ res difficiles nec ualet eas homo expli¬
care sermone. ñ saturat᷑ oculus iusu. nec auris implet᷑ audity.

Expanded text:
tas in cisternam deducunt. Et quia in eisdem rebus quas percipiunt, neque tas in cisternam deducunt. Et quia in eisdem rebus quas percipiunt, neque universitatem comprehendere, neque intima penetrare valent, recte nunc dicitur: Non satiatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Quia humanus  veritate percipit: longe tamen ab ejus plenitudine, suae eum conditio infirmitatis repellit. Non ergo mirum est si humani sermonis ariditas ad explicandam rerum difficultatem non sufficit; quia sensus etiam humanus in ejus consideratione succumbit. Ideoque cunctae res difficiles, nec valet eas homo explicare sermone: non saturatur oculus visu, nec auris
Abbreviated transcription (Latin):
Scimꝰ namq quia cisterna iccirco fodit᷑ ut aqua extͥnsecus col¬
lecta in eam defluat: & ex ea rursus in usus hominũ tͣnsitura
hauriat᷑. Sed hec quia uenã uiuã ñ habet. quantũ libet magna
& aquarũ collectione redundans uideat᷑. aliquando ex hauriri
pot̃ & exsiccari: quia cũ sublatũ fuerit & consũptũ quod alum̃
infundit᷑ nichil ei de suo suꝑ est unde reparetur. Sed fons qui
inuã ħt uenã õ si modicus ÷ deficere tñ om̃mo non potest. neq ef¬
fusionis suȩ defectũ aliquando sentit. cui sine de fectu semꝑ de
ꝓpͥo increm̃tũ accedit. Corporales gͦ oculi & aures licet p̃cipuasit
instrum̃ta quib uia disciplinis aꝑit᷑ ad animũ: quia tam̃ intꝰ
a fonte ueritatis ñ ueniunt notiones rerũ uisibiliũ ad corhõĩs
ꝑ angustos capacitatis suȩ ductus quasi aquas sparsim collec¬

Expanded text:
Scimus namque quia cisterna idcirco foditur, ut aqua extrinsecus colScimus namque quia cisterna idcirco foditur, ut aqua extrinsecus collecta in eam defluat, et ex ea rursum in usus hominum transitura hauriatur. Sed haec quia venam vivam non habet, quantumlibet magna et aquarum collectione redundans videatur, aliquando exhauriri potest et exsiccari; quia, cum sublatum fuerit, et consumptum quod aliunde infunditur, nihil ei de suo superest unde reparetur. Sed fons qui vivam habet venam etiamsi modicus est, deficere tamen omnino non potest, neque effusionis suae defectum aliquando sentit, cui sine defectu semper de proprio incrementum accedit. Corporales igitur oculi et aures, licet praecipua sint instrumenta, quibus via disciplinis aperitur ad animum, quia tamen intus a fonte veritatis non veniunt notiones rerum visibilium, ad cor hominis per angustos suae capacitatis ductus et quasi aquas sparsim collec
Abbreviated transcription (Latin):
contemplari incppiat. ñ saturat᷑ oculus usu: si erudiri querat
ab alt̾o ñ implet᷑ auris auditu. Angustiȩ enĩ corporaliũ iustry¬
m̃toꝵ si se foras esfundant ꝓfunditatirerũ siue uniu̾sitati ex¬
plicandȩ ñ sufficiunt: si aũ se infundant capacitatẽ capacitatẽ¬
cordis humani unplere ñ possunt. Quia euĩ cor hominis pecca¬
ti tenebris cecatũ. untꝰ oculũ ñ habet. quo lum̃ u̾itatis plene uide¬
at nec aurẽ qua dĩ u̾bũ intͥrsecus sonans ꝑcipiat. ad ariditatẽ
ignorantiȩ suȩ riganda corporeos oculos & aures aꝑire cogit᷑.
ut foris aliquã saltẽ in rerũ sp̃e ueritatis stilła hauriat. qua
sitis eiꝰ licet ñ ualeat om̃ino extingui. uel ad modicũ ualeat tem¬
cata fecit populus ineus. Me dereliquerunt fontẽ aquȩ uiuȩ
& foderunt sibi cisternas dissipatas. & ñ ualentes aquas ꝯtinere.

Expanded text:
contemplari incipiat, non saturatur oculus visu. Si erudiri quaerat contemplari incipiat, non saturatur oculus visu. Si erudiri quaerat ab altero, non impletur auris auditu. Angustiae enim corporalium instrumentorum, si se foras effundant, profunditati rerum sive immensitati explicandae non sufficiunt. Si autem se infundant, capacitatem cordis humani implere non possunt. Quia enim cor hominis peccati tenebris caecatum intus oculum non habet, quo lumen veritatis plene videat, nec aurem qua Dei verbum intrinsecus sonans percipiat, ad ariditatem ignorantiae suae rigandam corporeos oculos et aures aperire cogitur, ut foris aliquam saltem in rerum specie veritatis stillam hauriat, qua sitis ejus licet non valeat omnino exstingui, vel ad modicum valeat temcata fecit populus meus. Me dereliquerunt fontem aquae vivae, et foderunt sibi cisternas dissipatas, et non valentes aquas continere .
Abbreviated transcription (Latin):
cendã irritant᷑. G ista onĩia quȩ foris uident᷑ ad ꝓuo canđu af¬
fectũ humanũ ñ ad saciandũ facta sunt: ut ał eis excitatus
surgat. os ea auctꝰ tͣnscendat. Qua ꝓpt̃ ñ saeiat᷑ ođr uisi. nec
auris implet᷑ auditu: quia delectat quide qͦa pulehrũ fac¬
tũ cernimꝰ. sed ñ sufficit rusi ilbũ qui fecit inuemamus.
Uel sic intelligi pot̃ quod dicit ñ saturat᷑ iusu boulꝰ. nec
auris impletur auctitu. Quia enĩ p̃miserat ounctas resẽe
dificiles. nec posse hominẽ eas explicare sermone: ne forte pute¬
tur uel scientia eas ꝯp̃hende posse adiunxit. Non saturat᷑ oculus
uisu: nec auris impletur auditu. Ac sidic̾et. Non est nurũ si ho¬
mo rerũ difficultatẽ sermone explicare ñ pot̃: qui nec sensu ede
ꝓfunditatẽ caꝑe. uł inuestigare ñ potest. Siue enĩ ꝑ semet ip̃m
inuenienda querat. siue ab alio iã inuenta audiat: infra ple¬
nitudinis sacietatẽ est om̃e quod caꝑe potest. Namsi ꝑsemet ip̃m

Expanded text:
 ista omnia quae foris videntur ad provocandum affectum humanum, non ad satiandum facta sunt, ut ab eis excitatus surgat et ea auctus transcendat. Quapropter non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Quia delectat quidem quod pulchrum factum cernimus, sed non sufficit, nisi illum qui fecit, inveniamus. Vel sic intelligi potest quod dicit: Non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Quia enim praemiserat cunctas res esse difficiles, nec posse hominem eas explicare sermone. Ne forte putaretur vel scientia eas comprehendere posse, adjunxit: Non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Ac si diceret: Non est mirum si homo rerum difficultatem cultatem sermone explicare non potest: qui nec sensu earum profunditatem capere vel pervestigare potest. Sive enim persemetipsum invenienda quaerat, sive ab alio jam inventa audiat, infra plenitudinis satietatem est omne quod capere potest. Nam, si per semetipsum
Abbreviated transcription (Latin):
pulchritudo rerũ ꝯditarũ affic̾e̾ corhumanũ potest: satare ñ
pot̃ nͥ illa sola dulcedo ad quã factũ ÷. Nã sp̃ẽs rerũ uisibiliũ
qͣsi uenȩ tantũ mͦ quȩda sunt ꝑ quas inusibilis pulctudo se ma¬
nifestans ad nos usq emanat: & ido cũ ista sensũ nrm̃ atq af¬
fectũ in se nat᷑alit̾ ꝓuocant. ñ quide desidiũ replent. sea

Expanded text:
pulchritudo rerum conditarum afficere cor humanum potest; satiare non pulchritudo rerum conditarum afficere cor humanum potest; satiare non potest, nisi sola illa dulcedo ad quam factum est. Nam species rerum visibilium quasi venae tantummodo quaedam sunt, per quas invisibilis pulchritudo se manifestans ad nos usque emanat. Et ideo, cum ista sensum nostrum atque affectum in se naturaliter provocant, non quidem desiderium re
Abbreviated transcription (Latin):
sibiliũ bonoꝵ accenctunt sinceriꝰ. Cunctȩ res difficiles: ñ ualete¬
as homo explicare sermone. Nonsaturat᷑ ocłs uisu: nec auris imi
tur auditu. Mirũ ẽ. Cor humanũ toti mundo ñ sufficit: & totus
mundus toti humano ñ sufficit. Quare gͦ cor humanũ toti nun¬
cto ñ sufficit: Quia cunctȩ res difficiles. nec ualet eas hotas expi¬
care sermone. Quare cordi humano totꝰ mundus ñ sufficit: Qu
ñ saturat᷑ ocłs usu: nec auris implet᷑ auditu. Ergo scientia sub¬
cumbit: affectꝰ tͣnscendit. Tendit se scientia qͣntũ pot̃: & totũ cis¬
ꝑe ñ potest. Amor uͦ totũ haurit: & adbuc saturari ñ pot̃. Qͣr
hoc. Quia scientiȩ caritas suꝑ eminet: nec dicitꝰ cor humanũsi
donee ad illũ ꝑueni̾t. & illud inuenit a qͦ factũ ÷ ut eẽt. & adqs
factũ ÷ ut in illo beatũ eẽt. Omis iocunditas. om̃is suauitas. oñ

Expanded text:
isibilium bonorum sincerius accendunt. Cunctae res difficiles non valet eisibilium bonorum sincerius accendunt. Cunctae res difficiles non valet eas homo expletur auditu. Mirum est. Cor humanum toti mundo non sufficit, et totus mundus cordi humano non sufficit. Quare cor humanum toti mundo non sufficit? Quia cunctae res difficiles nec valet eas homo explicare sermone. Quare cordi humano totus mundus non sufficit? Quia non saturatur oculus visu, nec auris impletur auditu. Ergo scientia succumbit, affectus transcendit. Tendit se scientia quantum potest, et totum capere non potest; amor vero totum haurit, et adhuc satiari non potest. Quare hoc? Quia scientiae charitas supereminet, nec dicit: Sufficit cor humanum, donec ad illum pervenerit, et illum invenerit a quo factum est ut esset, et ad quem factum est ut in illo beatum esset. Omnis jucunditas, omnis suavitas, omnis
Abbreviated transcription (Latin):
castis m̃tib noxiũ putet: quia si uid̾e oꝑa di om̃mno noxiũ foret.
neqͣgͣm ab ipso uidendi usus creatꝰ fuisset. Opus enĩ di quasi u̾bũ il¬
luis ÷ ꝑ qͦd nobis loquit᷑: os ipsi ocłi quasi instrum̃ta sunt. quib ꝑ
contemplatõnẽ u̾ba dei ꝑcipiuntur. Sicut gͦ aur s̃ instrum̃tỹ
est ad ꝑcipiendũ u̾bũ homtnis: sic oculus instrum̃tũ ÷ ad ꝑcipiendũ
u̾bũ creatoris. ꝓpt̾ea congrue in humano corpore & ocłi corã po¬
siti sitnt. & aures a latere constitutȩ: quasi ꝑ hoc nob̾is signisir¬
tur qͦd nr̃a intentio scdario airigi debeat ad ꝓximũ. pͥncipalit̃ il
đm. Recte gͦ cũ ostendet᷑ qualit̃ ex considatione uisibiliũ nascit
rȩ sapientiȩ & urtuti uia patet ad animũ. quia dũ iufibiliũ pi¬
chritudinẽ p̃cȩt̾is sensib merã ꝑcipiunt. soli int̾ius amorẽ inu¬

Expanded text:
castis mentibus noxium putet; quia, si videre opera Dei omnino noxium foret, castis mentibus noxium putet; quia, si videre opera Dei omnino noxium foret, nequaquam ab ipso videndi usus creatus fuisset. Opus enim Dei quasi verbum illius est, per quod nobis loquitur, et ipsi oculi quasi instrumenta sunt quibus per contemplationem verba Dei percipiuntur. Sicut ergo auris instrumentum est ad percipiverbum Creatoris. Propterea congrue in humano corpore, et oculi coram positi sunt, et aures a latere constitutae, quasi per hoc nobis significetur quod nostra intentio secundario dirigi debeat ad proximum, principaliter ad Deum. Recte ergo ut ostenderetur qualiter ex consideratione rerum visibilium, nascitur fere sapientiae et virtuti via patet ad animum, quia, dum visibilium pulchritudinem prae caeteris sensibus meram percipiunt, soli interius amorem inv
Abbreviated transcription (Latin):
parunt. Quotiens eĩ foris siue rerũ sp̃e usus afficit᷑. siue auditꝰ
nocũ ctulcedine demulcet᷑. euigilat animꝰ intꝰ miris affectib ilico
poreo trahit dulcetinẽ redeat ad inuisibiliũ bonoꝵ recordatõnẽ.
& qͦdam᷑ ex similitudine anmonitꝰ ienarrabili desidĩo illud inci¬
ꝑiat concupiscere. cuiꝰ quasi umbrã & imaginẽ in affectu corpora¬
implet᷑ auditu: quia ꝑ hos p̃cipue sensus uisibiliũ pulchritudo
aũ animũ mira iocunditate in sui contemplatione afficit. uienar¬
rabiłe in eo concupiscentiã inusibiliũ bonoꝵ accendit. Quȩ uideli¬
det coneupiscentia in effabiłe dulcedinẽ sitiens usu uł auditu corpo¬
reo qͦ excitat᷑ quantãcũq iocunditatẽ afferant. irritari pot̃ potiꝰ¬
potest potiꝰ quã expleri: & sermone humano qͣmlibet ꝓfusus fu̾it
gaudioꝵ: sed excrescente mox iuimñsũ desidio parturit ipse. &
ñ capit in tanta iocunditate. Nemo gͦ uisibiliũ rerũ aspectum

Expanded text:
dunt. Quoties enim foris sive rerum specie visus afficitur, sive auditus vocum dulcedine demulcetur, evigilat animus intus miris affectibus, illiporeo trahit dulcedinem, redeat ad invisibilium bonorum recordationem et quodammodo ex similitudine, admonitus inenarrabili desiderio illud incipiat concupiscere: cujus quasi umbram et imaginem in affectu corporaimpletur auditu. Quia per hos sensus, visibilium pulchritudo, dum animum jucunditate in sui contemplatione afficit, inenarrabilem in eo concupiscentiam invisibilium bonorum accendit. Quae videlicet concupiscentia ineffabilem dulcedinem sitiens, visu vel auditu corporeo quo excitatur quantamcunque jucunditatem afferant, irritari potest potius quam expleri, et sermone humano quantumlibet profusus gaudiorum; sed excrescente mox in immensum desiderio parturit ipse et non se capit in tanta jucunditate. Nemo ergo visibilium rerum aspectum
Abbreviated transcription (Latin):
obstacło ad suas delectationes esfluant. uel influentes inse sine dis¬
ficultate admittant. Sane duo sunt. quȩ rerũ sp̃e ꝑuisũ u
ditũ. Piusũ namq ad animi cognitionẽ ex reb ꝑuenit sub̾a & for¬

Expanded text:
obstaculo ad suas delectationes effluant, vel influentes, in se sine difobstaculo ad suas delectationes effluant, vel influentes, in se sine difficultate admittant. Sane duo sunt, quae ex rerum specie per ditum. Per visum namque ad animi cognitionem ex rebus pervenit sub
Abbreviated transcription (Latin):
ut̃ gustꝰ & tactꝰ lenitatẽ. eti qͥde om̃is corporet necessitati: uił ã uo¬
luptati seruiunt: hii uͦ duo sensus id uisus & auditꝰ almita suo
magis ad spiritałe io cunditatẽ trahunt. Uñ & illoꝵ refectio defe¬
ctionẽ ñ ħt.: qui cũ ꝑceptione dulcedinis nulła trahunt massã corrip¬
tionis. ꝓpt̃ qͦd illoꝵ refectio addulcedinis sacietatẽ ñ ꝑuenit: qui
a ꝑcipienda dulcedine appetitũ illoꝵ nec p̃currens difficultas tar¬
dat. nec succedens molestia ulla restͥngit. Lurũ gͦ aut sincerũ hoc
alim̃tũ sine om̃i corporea mole totũ in refectionẽ aniȩ t̾nsit: qͥ
licet a sp̃e corporali emianet. o ꝑ corporis setsũ tͣnseat: ñ pot̃ tñre¬
tini̾ a corpore. quia corporeũ nicħ ħt. nec ing̾it corpulentũ. Iccir¬
co gͦ iusus & auditꝰ quasi excellentiores cȩt̾is. & nicħ pondis depͥm̃ts
habentes. sublimiorẽ in corpore sed̾e sortiti sunt. ut lib̾e & sine

Expanded text:
 gustus et tactus lenitatem. Caeteri quidem omnes corporeae necessitati, vel etiam voluptati serviunt. Hi vero duo sensus, id est visus et auditus alimenta sua magis ad spiritalem jucunditatem trahunt. Unde et illorum refectio defaecationem non habet, quia cum perceptione dulcedinis nullam trahunt massam corruptionis. Propter quod illorum refectio ad dulcedinis satietatem non pervenit; quia a percipienda dulcedine appetitum illorum nec percurrens difficultas tardat, neque succedens molestia ulla restringit. Purum ergo atque sincerum hoc alimentum sine omni mole corporea totum in refectionem animae transit; quia licet a specie corporali emanet et per corporis sensum transeat, non potest tamen retineri a corpore, quia corporeum nihil habet, nec ingerit corpulentum. Idcirco ergo visus et auditus quasi excellentiores caeteris et nihil ponderis deprimentis habentes, sublimiorem in corpore sedem sortiti sunt, ut libere et sine
Abbreviated transcription (Latin):
porib it̾ato consurgere. cursũq suũ ac fatũ simile pͥori atq idem
ꝑagere. eandem qͦ legẽ patifortunãq subire. ita ut eosde homins
nasci itide eosde filios gignere. eadẽ fortuna uiuere. eade sorte
mori contingat. eunde rursũ euentũ. eande pyorsus qualitatẽ.

Expanded text:
poribus, iterato consurgere, cursumque suum ac fatum simile priori atque idem poribus, iterato consurgere, cursumque suum ac fatum simile priori atque idem peragere: eamdem quoque legem pati, fortunamque subire; ita ut eosdem homines nasci, itidem eosdem filios gignere, eadem fortuna vivere, eadem sorte mori contingat: eumdem rerum eventum, eamdem prorsus qualitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsũ quod faciendũ ÷. Nichil sub sole nouũ: nec ualet qͥs¬
quã dicere hoc recens ÷. Iam enĩ p̃cesserunt in secłis. quȩ fuerunt
ante nos. Existimet fortassis aliquis errorẽ hic illũ affirmari. qͦphi¬
losophi gentiliũ de secłoꝵ reuolutione. & rerũ omiũ recursu inidip¬
quippe rerũ mutabiliũ seriẽ ab eode ordine quo nunc cer nit᷑ cucur¬
risse & sine fine lege eade mundo insua uniu̾sitate nec pͥncipnũ nec
finẽ habente ꝑ scłã quȩda sibi succedentia cursurã. Sedm aũ inxy
sid̾ib ad locũ suũ uñ singła quęq ab initio scłi ꝓ g̃ssa fuerant reuo¬
catis: rursũq in exordiũ alt̾iꝰ secłi simili ratione & modo motũ in¬
choantib subiectãq nat᷑am simili itide ratione mouentib rursus
ea de ꝓrsus omĩa quȩ inscłis p̃cedentib ordine p̃cessissent. eode nich¬
lomuiꝰ ordine. eadẽ eẽntia. eadẽ forma. eisde om̃ino & locis & tem¬

Expanded text:
sub sole novum; nec valet quisquam dicere: Ecce hoc recens est. Jam enim praecessit in saeculis, quae fuerunt ante nos. Existimet fortassis aliquis errorem hic illum confirmari, quo philosophi gentilium de saeculorum revolutione, et rerum omnium recursu in idipquippe rerum mutabilium seriem ab aeterno eodem ordine quo nunc cernitur cucurrisse, et sine fine, lege eadem, mundo in sua universitate nec principium nec finem habente, per saecula quaedam sibi succedentia cursuram. Saeculum magnusideribus ad locum suum unde singula quaeque ab initio saeculi progressa fuerant revocatis, rursusque in exordium alterius saeculi simili ratione ac modo motum inchoantibus, subjectamque naturam simili itidem ratione moventibus: rursus eadem prorsus omnia, quem in saeculis praecedentibus ordine praecessissent, eodem nihilominus ordine, eadem essentia, eadem forma, eisdem omnino et locis et tem
Abbreviated transcription (Latin):
mo ꝑ uisũ sub̾a ex reb: qͦd ꝑ auditũ significat̃o ex uocib. Itẽq
idem facit in animo ꝑ uisũ forma ex reb: qͦd ꝑ auditũ melo¬
dia ex uocib. Duo quippe sunt qͥb animȩ rationalis natura
tota disponit᷑. uidelicet cognitio &e affectꝰ. idẽ sapientia & amor. quȩ
auo si anina ꝑfecte obtineat. & legitime disponat. beatas: siuͦꝰ uel
hor patit᷑. misera necẽe ÷ efficiat᷑. Tota gͥ animȩ rationał suba¬
miis duob regit᷑. id coga itione & affectu: ut ꝑ sapientiã qͥłe
ueritatẽ inueniat. ꝑ amorẽ aũ amplectat᷑ uirtutẽ. Ut gͥ ad
batitudinẽ suã rationali animȩ &̃ ext̾iora seruirent. posita sutꝰ
in corpore humano hȩc duo instrum̃ta sensuũ. ut ꝑ ea adanim̃ã
notiones uisibiliũ ing̃de̾nt᷑: atq in ipsa sapĩam siue iurtutẽ. uł¬

Expanded text:
m substantia ex rebus, quod per auditum significatio ex vocibus. Itemque idem facit per visum in animo forma ex rebus, quod per auditum melodia ex vocibus. Duo quippe sunt, quibus animae rationalis natura tota disponitur, videlicet cognitio et affectus, id est sapientia et amor. Quae duo si anima perfecte obtineat et legitime disponat, beata est. Si verohorum patitur, misera, necesse est, efficiatur. Tota ergo animae rationalis substantia his duobus regitur, id est cognitione et affectu, ut peniat, per amorem autem amplectatur virtutem. Ut igitur ob beatitudinem rationali animae etiam exteriora servirent, posita sunt in corpore humano haec duo instrumenta sensuum, ut per ea ad animam notiones visibilium ingrederentur atque in ipsa sapientiam sive virtute
Abbreviated transcription (Latin):
cepistultũ & uanã ẽẽ illarũ rerũ scientiã tã ꝑtinaci studio homi¬
nẽ mortałe querere. quȩ ñ solũ extra eiꝰ naturã factȩ sunt. sed
nec saluti eiꝰ siue sciant᷑ adicere qͥcqua possunt. siue nesciant᷑ au¬
ferre. Ibi gͦ uidi quia hanc opinianẽ occupationẽ pessimã dedit

Expanded text:
coepi stultum esse et vanum illarum rerum scientiam tam pertinaci studio homicoepi stultum esse et vanum illarum rerum scientiam tam pertinaci studio hominem mortalem quaerere, quae non solum extra ejus naturam factae sunt, sed nec saluti ejus sive sciantur adjicere quidquam possunt, sive nesciantur auferre. Ibi ergo vidi quod hanc occupatio
Abbreviated transcription (Latin):
meo inqͥd querere & inuestigare sapient̃ de cunctis quȩ fiunt
subsole. Ecce querere ceꝑam & inuestigare: & estimaui me int̾ã
oꝑoso studio exitũ alique inuenire. Ex tendi gͦ animũ meũ qͣntĩ
potui: cogitationẽ mneã in omĩa circũlustranda diffudi. Abstuli
somnũ ab oculis meis. uec dedirequiẽ cordi meo nocte ac die:
donec inuenirẽ quod querebãtamma mea. ut inuerͣem rationẽ de
om̃ib quȩ fuint subsole. Sed quis finis in tantis conatib ẽt potus¬
set. Fecia defeci. conabar &s reppellebar donec contabuit anima ma
& sensus contenebratisunt: qm̃ in tanta rerũ multitudine os uer
larentis ꝓfunditate dũ intellectꝰ & spargi inciꝑet & reu̾b̾ari. ꝓpon¬
cteis laboris suei q in extͥcabilis luctȩ angustĩa ultra sustiuere ñ
ualui. Tunc in memetipsum reu̾sus. & quasi repulsus ab illo cui
obniti conabar. denso ac in meabili latentis naturȩ inuio cogitam

Expanded text:
re sapienter de cunctis quae fiunt sub sole . Et ecce quaerere coeperam et investigare, et existimavi me in tam operoso studio exitum aliquem invenire. Extendi ergo animum meum quantum potui; cogitationem meam in omnia circumlustranda diffudi. Abstuli somnum ab oculis meis, nec dedi requiem cordi meo nocte ac die donec invenirem quod quaerebat anima mea, ut invenirem rationem de omnibus quae fiunt sub sole. Sed quis finis in tantis conatibus esse potuisset? Feci et defeci, conabar et repellebar, donec contabuit anima mea et sensus contenebrati sunt, quoniam in tanta rerum multitudine et veri latentis profunditate, dum intellectus et spargi inciperet et reverberari, pondus laboris et inextricabilis luctae angustiam ultra sustinere non valui. Tunc in memetipsum reversus et quasi repulsus ab illo cui obniti conabar denso ac immeabili latentis naturae invio; cogitare
Abbreviated transcription (Latin):
eũ non audiendo solum. sed exꝑiendo intelligunt didicisse quȩ do¬
cuit. Ac sidiceret. Ego qui uos doceo: expertus sum uniuersa que
dico. Nam quȩ sit uanitas inculmine terrenȩ potestatis quis me¬
lius scire potuit. Ego quippe fui rex isrł inihrłm. Satis magna
sublimitas in tanͭ magne popło & intam nobili ac famosa ciui¬
tate regnare: seq in regni solio uidere cunctis & potestate dnm.
quomodo adid peruen̾it ut nichil se esse agnosterłt: de uide pi¬
stquit᷑ dcens. Eoposu in atimo meo querere ro unueftigere. pir uden

Expanded text:
cum non audiendo solum, sed experiendo intelligunt didicisse, quae docum non audiendo solum, sed experiendo intelligunt didicisse, quae docuit. Ac si diceret. Ego qui vos doceo expertus sum universa quae dico. Nam, quae sit vanitas in culmine terrenae potestatis, quis scire melius potuit? Ego quippe fui rex Israel in Hierusalem. Satis magna sublimitas in tanto populo, et in tam nobili ac famosa civitate regnare, seque in regni solio videre cunctis, et potestate Dominum, quomodo ad id pervenerit ut nihil se esse agnosceret, deinde prosequitur dicens: Proposui in animo meo quaerere, et investigare pruden
Abbreviated transcription (Latin):
ne demonstratur. Sed quia ea quȩ inprefatione dicenda erant
expleuintus: nc̃ ad exponenda uerba narratõis eiꝰ reu̾tamur
Go ȩccłiastes fui rex isrł in ihrłm. Prinrũ michihoc neqͣqu
pretereundum uidetur. quod quida hunc librũ salomons
in pȩnitentia estimant conseripsisse. & quod iccirco in eo uanitat̃
mundanarum rerum & maxime carnalis uoluptatis tamstuduo¬
se arguat. qm̃ ipse experunento omĩa didicerit. deliciarũ lipxuo¬
ruptus. & blandimentis seductus mulierum. Eiceirco noluit au
purpura de solio suo iam descenderat. contemptaq quam male t¬
nuerat potestate. in habitu pęnitentiȩ reatũ suũ plangebat: idas
ait. rex fui ispł in ihrłm. Atq utinam hoc uerum esse constaret.¬
& tam certum de penitentia illius. quam non dubiũ de culpact¬
stimonium haberemus. Nunc autẽ quia dubia procertis affirma¬
re non possimmus: illa quȩ dubia non sunt prosequamur. Ego

Expanded text:
ine demonstratur. Sed quia, quae in praefatione dicenda erant, ine demonstratur. Sed quia, quae in praefatione dicenda erant, explevimus: nunc ad exponenda verba narrationis ejus revertamurm. Primum mihi hoc nequaquam praetereundum videtur, quod quidam hunc librum Salomonem in poenitentia existimant conscripsisse: et quod idcirco in eo vanitatem mundanarum rerum, et maxime carnalis voluptatis tam studiose arguat; quoniam ipse experimento cuncta didicerit deliciarum luxu corruptus, et blandimentis seductus mulierum. Et quod idcirco noluit dicere: purpura, de solio suo jam descenderat, contemptaque quam male tenuerat potestate, in habitu poenitentiae reatum suum plangebat, ideoque ait: rex fuit in Hierusalem. Atque utinam hoc verum esse constaret, et tam certum de poenitentia illius, quam non dubium de culpa testimonium haberemus! Nunc autem, quia dubia pro certis affirmare non possumus; illa quae dubia non sunt prosequamur. Ego
Abbreviated transcription (Latin):
consolati onẽ tota auiditate relaxat. Sed & ibi quoq uanitatem
inueniens requiescere non sinitur: quia in carnis uoluptate fugien¬
tem delectationẽ nec cum presens est detinere potest. nec cũ prete-¬
rierit reuocare. Sicq undiq fatigata & dissipata ꝓcella uanita-¬
tis suȩ concutit᷑: ut ꝑ ipsum quomale delectata abiit. salubriter
tandem afflicta redire compellatur. Ee sepe grauis quȩdã fit lu¬
cta in animo. ut dum se infimis delectari pariter & affligi considar
magno desiderio amore libertatis. dilecta & iam sifieri possit desi
concupiscat. hanc gͥ luctam & tumultuationem humanȩ men
per uaria uitȩ mortalis studia. in uerbis sequentibus om̃ium a¬
sam inse per sententiam transumens ȩccłiastes exprimet: & qualiten
de uanitate curiositatis ad uanitatem pompȩ & ambitionis. ac dẽ
ad uanitatẽ uoluptatis corruat ostendet. sicut inserie libri ors¬

Expanded text:
consolationem tota aviditate relaxat, sed, et ibi quoque vanitatem consolationem tota aviditate relaxat, sed, et ibi quoque vanitatem inveniens, requiescere non sinitur; quia in carnis voluptate fugientem delectationem nec cum praesens est retinere potest, nec cum praeterierit revocare. Sicque undique fatigata et dissipata procella vanitatis suae concutitur, ut per idipsum quo male delectata abiit, salubriter tandem afflicta redire compellatur. Et saepe gravis quaedam sit lucta in animo, ut dum se in infimis delectari pariter, et affligi considerat, magno desiderio amore libertatis dilecta etiam, si fieri possit, deserere concupiscat. Hanc igitur luctam, et tumultuationem humanae mentis per varia vitae mortalis studia, in verbis sequentibus omnium causam in se per sententiam transumens Ecclesiastes exprimet: et qualiter de vanitate curiositatis ad vanitatem pompae, et ambitionis, ac deinde ad vanitatem voluptatis corruat, ostendet sicut in serie libri ac ord
Abbreviated transcription (Latin):
illicuit ad uoluptatẽ. Sicq miser aninius post amorẽ uanȩ lay-¬
dis post ardorem magis uanȩ cupiditatis nouissime ad appetitũ
uoluptatis inflammatur: ut iam õ in carne uanitatem semina¬
re incipiat. ut post de carne caro factus fructũ uanitatis in cor¬
ruptione metat. hic est enim fructus uanitatis. ut mens misera
tandem carnalibus desideriis obruta. & in uoluptate carnali¬
um desicłioꝵ sopita. in tantum ob dormiat. ut iam nunc sapien-¬
tiam nonsolum ueritate. sed nec quidem sp̾e requirat: tantoq
auidius totamse ad carnis uoluptatem male dulcem exꝑiendam
effundat. quantomagis interius fatigata. & ab in quisiti onis suȩ in¬
tentione repulsa. de inuenienda ueritate desꝑat. Et quia supͣ
se tendens per inquisitionẽ labore se atq difficultate niia suc-¬
cubiusse consid̾at: ad aliam se. & quȩ sine labore haberi ualeat

Expanded text:
illiciunt ad voluptatem. Sicque miser animus post amorem vanae lauilliciunt ad voluptatem. Sicque miser animus post amorem vanae laudis, post ardorem magis vanae cupiditatis, novissimae ad appetitum voluptatis inflammatur, ut jam etiam in carne vanitatem seminare incipiat, ut post de carne caro factus fructum vanitatis in corruptione metat. Hic est enim fructus vanitatis, ut mens misera tandem carnalibus desideriis obruta, et voluptate carnalium desideriorum sopita, intantum obdormiat ut jam nunc sapientiam non solum veritate, sed nec specie quidem requirat. Tantoque avidius totam se ad carnis voluptatem male dulcem experiendam effundat quanto magis interius fatigata, et ab inquisitionis suae intentione repulsa, de invenienda veritate desperat. Et quia supra se tendens per inquisitionem labore se atque difficultate nimia succubuisse considerat ad aliam se, et quae sine labore haberi valeat
Abbreviated transcription (Latin):
stulta &e impudens merito prosua temeritate atteritup. dumũ
solum creatorem suũ obliuuscens. sed semet ipsam quoq atgligens
m rebis infimis quȩ ad salutem non ꝑtinent inuestigandis occupat᷑.
Et tamen aliquando scientia tali uanitate quesita. tantoq labore
ex parte quantula cũq inuenta. anriũ ꝑ suꝑbiam inflat: & de cu¬
riositate ad elationem quaside uanitate ad uanitatem precipitat.
Quȩ indelicet & elatio ambitionem scłi inducens. dum laudis cupi¬
dum effieit. ad amorem pompȩ & głam diuttiarũ animũ accen¬
dit ut dumde boni interioris gła ad appetitũ exterioris labit᷑
semꝑ addeteriorem uanitatem precipitetur. Sed̾ neq hic stare
potest semel cepta corruptio. Nam bona carnis sieut prius dĩ
non habentur ut queri debeant cupido blandumt᷑ per sꝑẽm: ita
post modum dum possidentur fractum eneruiter &s emollitũ usu

Expanded text:
stulta et impudens merito pro sua temeritate atteritur, dum non stulta et impudens merito pro sua temeritate atteritur, dum non solum Creatorem suum obliviscens, sed semetipsam quoque negligens, in rebus infimis, quae ad salutem non pertinent, investigandis occupatur. Et tamen aliquando scientia tali vanitate quaesita, tantoque labore ex parte quantulacunque inventa, animum per superbiam inflat, et de curiositate ad elationem quasi de vanitate ad vanitatem praecipitat. Quae videlicet elatio ambitionem saeculi inducens, dum laudis cupidum efficit, ad amorem pompae et gloriam divitiarum animum accendit, ut dum de boni interioris gloria ad appetitum exterioris labitur, semper ad deteriorem vanitatem praecipitetur. Sed neque hic stare potest semel coepta corruptio. Nam bona carnis sicut prius dum non habentur, ut quaeri debeant, cupido blandiuntur per speciem; ita postea dum possidentur fractum enerviter, et emollitum usu
Abbreviated transcription (Latin):
dam fastitio de aliis semꝑ ad alia appetenda discurrere. & priora abit¬
ens quasi uacua & sterilia sꝑat se desiderii siui effectũ inhisquȩ supi¬
nec unquam ad desiderii suui finem ꝑtingere: nequaquã tam̃ hȩc al¬
quando quasi uana & iufructuosa cesset ambire. Sed huiꝰ tam in¬
pudentis desiderii & stultȩ curiositatis qua se in cognitione rerũ m
sibiliũ suꝑuacue extendit: & sui creatoris cognitionẽ in qua solaui
beatitudo constat. aut habitam negligit. aut non habitã quereri
dissumilat. iusta statim pęna subsequitur: qm̃ ibidem ubi dclectatio¬
Intanta enĩ occupatione maiorem siris uiribus difficultatẽ reperi¬
ens. quasi quodam pondere anxietatis suȩ opprimitur: quia dũ el
ad querendam in huius modi rebis sapientiam ubi inueniri nonp¬
test desiderium impellit. & multitudine pariter aistrahit a po¬
funditate reuerberatur. hic est gͦ labor & asflictio sp̃c quo mens

Expanded text:
odam fastidio de aliis semper ad alia appetenda discurrere, et priora abjicodam fastidio de aliis semper ad alia appetenda discurrere, et priora abjiciens quasi vacua, et sterilia sperat se desiderii sui effectum in iis quae superustrari videat, nec unquam ad desiderii finem pertingere, nequaquam tamen haec aliquando quasi vana et infructuosa cesset ambiri. Sed hujus tam impudentis desiderii et stultae curiositatis, qua se in cognitione visibilium rerum supervacue extendit, et sui Creatoris cognitionem in qua sola vera beatitudo constat, aut habitam negligit, aut non habitam quaerere dissimulat, justa tamen poena subsequitur; quoniam ibidem ubi perverse delectatioIn tanta enim occupatione majorem viribus difficultatem reperiens, quasi quodam pondere anxietatis suae opprimitur, quia dum eum ad quaerendam in hujusmodi sapientiam ubi inveniri non potest, desiderium impellit, multitudine pariter distrahitur et profunditate reverberatur. Hic est ergo labor et afflictio spiritus, quo mens
Abbreviated transcription (Latin):
gͥ nr̃ eceliastes exemplo sui demonstrare hic ineqnit: s ꝓ per is u
tem corruat: & ipso suo uicio se ꝓpellente semper in deterius eat
ritati enũ inherere. ꝙ ipsam ꝓpter se diligere ueritatem: uerumbon
eius esse debuerat. Cum gͦ ueritatẽ deserit. & se ab illa auersionen¬
tis deflectit. hanc primũ repilsus erroris sui pęnã patitur: ut ipu
quam inse & ꝓpter se amare noluit ueritatem. iam ꝓ uanitate qui¬
re incipiat: & quia desiit illud unũ comtemplari in quo omĩa ui¬
ret. modo non tam ueritatem quam nouitatem affectans. multis¬
re concupisci̾t. Quia enĩ ilła inqua uera m̃tis refectio est incernan
contemplationem perdidit: in earũ quȩ foris sunt rerũ cognitiã
quasicibum intelligentiȩ esuriendo requirit. Sed quia meis quen
trinsecus apparent unuersis. nequaquã ꝑfecta coguitio ueritatisi¬
ueniri potest. ineipit miser defectiis sui erumpna languens quasi qs¬

Expanded text:
er Ecclesiastes exemplo sui demonstrare hic incipit, scilicet qualin vanitatem corruat, et ipso suo vitio se propellente semper in deterius eat. Veritati enim inhaerere, et ipsam propter se diligere veritatem, verum bonum ejus esse debuerat. Cum ergo veritatem deserit et se ab illa, adversionem mentis deflectit, hanc primum repulsus, erroris sui poenam patitur, ut ipsam quam in se, et propter se amare noluit veritatem, jam pro vanitate quaerere incipiat, et quia desiit illud unum contemplari in quo omnia videret, modo non tam veritatem quam novitatem affectans, multa scire concupiscat. Quia enim illam in qua vera mentis refectio est internam contemplationem perdidit, in earum, quae foris sunt rerum cognitione quasi cibum intelligentiae esuriendo requirit. Sed quia in eis, quae extrinsecus apparent universis nequaquam perfecta cognitio veritatis inveniri potest, incipit miser defectus sui aerumna languens, quasi qu
Abbreviated transcription (Latin):
de cunctis quȩ fit sub sole. Inuestiga niodo: satage. Q aoꝑii
Quere & inuenies. Quid inuenies: Sapientiam inuenrs.
Quam sapientiam: Ut cognoscas tuam stulticiam. Queres eñ
& non inuenies quod queres. laborabis & non ꝓficies: & sola uenti
dabit intellectum auditui.
anc enin occupationẽ pessimam dedit deus filiis homim̃

Expanded text:
de cunctis, quae fiunt sub sole. Investiga modo, satage, da operam. de cunctis, quae fiunt sub sole. Investiga modo, satage, da operam. Quaere, et invenies. Quid invenies? Sapientiam invenies. Quam sapientiam? Ut cognoscas tuam stultitiam. Quaeres enim et non invenies quod quaeres; laborabis et non proficies, et sola vexatio dabit intellectum auditui. Hanc enim occupationem pessi
Abbreviated transcription (Latin):
non iudeneur. Hȩe gͦ ꝓposui querere. o inuestigare sa peristꝰ et
ctis que fiunit sub soleꝰ. Magnam ꝓfecto sapientiamh abes. Qu
tib tantanisapientiam dedit : homo estu: & queres sabie uro
de om̃ib quȩ fiunt subsole: Uñ tͥ talis sapientia: Beusin qui
diedit.Uideamus modo. Non enĩ indiscussus pertransibis. Uol¬
mus enĩ prius scire utrum possis de temet ipso rationem ras
qiii cum tanto ꝓposito aduenisti. ut putes eorum quȩ funt su
sole omiumrationem muestigare. Die gͦ in illa sapientia ꝑ qu
rationemom̃iuo inuestigare ꝓponis: tuam saltem possibilitati
ad hue agnoscere potiusti: Ego inquid nisi sperassem me ipsam̃
posse ad effectum ꝑducere. quod om̃mo impossibile crecier en ui
sacere cogitarem: nequaquã tamen nie facturum ꝓponerem
Ocor insipieus hoc est quod aixi quia non cognouist. te ierre
presumpsistiappetere quod erat supra te u altm cecum. in
alt̾o tumidum. in utroq stultum. Tu gͦ in uestigabis sapienti

Expanded text:
ergo proposui, quaerere, et investigare sapienter de cunctis, quae fiunt sub sole. Magnam profecto sapientiam habes. Quis tibi tantam sapientiam dedit? Homo es tu, et quaeres sapienter de cunctis, quae fiunt sub sole? Unde tibi talis sapientia: Deus, inquis, dedit. Videamus modo. Non enim indiscussus pertransibis. Volumus enim prius scire utrum possis de semetipso rationem reddere, qui cum tanto proposito advenisti, ut putes eorum, quae fiunt sub sole, omnium rationem investigare. Dic ergo in illa sapientia, per quam rationem omnium investigare proponis, tuam saltem possibilitatem adhuc agnoscere potuisti: ego, inquit, nisi sperassem me ipsam rem posse ad effectum perducere, quod omnino impossibile crederem, et si facere cogitarem, nequaquam tamen me facturum proponerem. O cor insipiens! Hoc est quod dixi; quia non cognovisti te, idcirco praesumpsisti appetere quod erat supra te, in altero caecum, in altero tumidum, in utroque stultum. Tu ergo investigabis sapienter