comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Aimẽẽ ꝓprii arbitrii łuoluntatis. Quod
sicut ipse econtrario ueniensdicit cuius
uult miser&ur dĩ & quem uult indurat:
nihil difest quod figulus trastat in
manibus quod fingendo ex seucs aliqđ
contradicere non potest quid ex eouult
efficere: hicaũ in eo in quo contradicit.
queritur dedĩ uoluntate. ostendit li¬
beri ẽẽ arbitrii. qui aud & dĩ iudicio
r& ractare : Item sinon ẽ uolentis neq
currentis  quid amputant: quare hic¬
ipse cucurrit dicens. Cursum consu¬
iacui &alios utcurrerent adhor¬
tatur dicens sic currite utomnes
conprehendatis: unde intellegitur quicchic inter¬
rogantis uocȩ utitur. & red crguentis potius.
quam negantis
Dicit enimscriptureepharconi quic in hoc ipsũ
excitecuite ut ostendem inteuir tutem meam.
& cdnunti &urnomen meum in uniũ sã terrã:
Et hoc alu mcle ꝓponunt: sedhic locus duobus
modis adiuersis exponitur. siue quod unus¬
quisque modo & sine peccatorum suorum in¬
pl&cipuniatur. sicut sodo mitȩ &gomorrei

Expanded text:
rii arbitrii, vel voluntatis, quod si ut ipsi econtrario veniens dicit: Cujus vult, miseretur Deus, et quem vult indurat: nihil differt, quod figulus tractat in manibus, quod fingendi ex se vas aliquid contradicere non potest, quid ex eo vult efficere; hic autem in eo in quo contradicit, queritur de Dei voluntate, ostendit liberi esse arbitrii: qui audet de Dei judicio retractare. Item si non est volentis neque currentis, ut quidam putant, quare ipse currit, dicens: Cursum consummavi, Et alios, ut currerent, adhortatus est, dicens: Sic currite, ut omnes comprehendatis. Unde intelligitur, quia hic interrogantis voce utitur, et redarguentis potius quam negantis. Dicit enim Scriptura Pharaoni: Quia in hoc ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam, et ut annuntietur nomen meum in universa terra. Hoc et illi male proponunt. Sed hic locus duobus modis a diversis exponitur: sive quod unusquisque modum et finem peccatorum suorum implet, ut puniantur, sicut Sodomitae et Amorrhaei.
Abbreviated transcription (Latin):
iustificari seputans in legem iustitiȩ id est
adsidem xp̃i dedignando ñ potuit ꝑ uenire
ffendunt enim in lapidem offensionis sic̃
scriptumẽ eccepono insion lapidem offensi¬
onis & p&rcm scan dccli
runt sed idcrco lapis offensionis & p&ra
scandali prȩdictus ẽ xp̃s quic multi in natiui¬
tate eius & passione scandelum patiuntur

Expanded text:
justificari se putans, in legem justitiae, id est, ad fidem Christi dedignando non potuit pervenire. Offenderunt enim in lapidem offensionis, sicut scriptum est: Ecce pono in Sion lapidem offensionis, et petram scandali. rent. Sed idcirco lapis offensionis et petra scandali praedictus est Christus, quia multi in nativita
Abbreviated transcription (Latin):
miseri cordiȩ quȩ p̃pcrauit in gloriam
Dignieraent mi sen cordice quia & minorio
commis si erant & grauiter fuerant
afflicti
uor& uocauit non solum ex iudeis sed
&icm exgentibus
Iuicc & tunc aliqueenti ȩgyptiorum
exiercn cum filiis isrł quod ni dr̃ ꝑsonu
acciper& solus isrł debuit haberes alutem
It c& nunc non solum iudeor sed &icc̃gen¬
qui hȩc non excopostolis sed exiud eorum
ꝑ sona diciputant intantum inquiunt
quos uoluit saluauit ut &icm gentesele

Expanded text:
cordiae, quae praeparavit in gloriam. Digni erant misericordia: quia et minora commiserant, et graviter fuerant afflicti. Quos et vocavit, non solum ex Judaeis, sed etiam ex gentibus. Quia et tunc aliquanti Aegyptiorum exierant, cum filiis Israel, quod si Deus personam acciperet, solus Israel debuit habere salutem. Ita et nunc non solum Judaeos, sed etiam genqui haec non ex Apostoli, sed ex Judaeorum persona dici putant: Intantum, inquiunt, quos voluit, salvavit; ut etiam gentes ele
Abbreviated transcription (Latin):
Visi dñs scbcoth reliquisset nobis semen
sicut sodoma facti essemus & sicut
go murra similes fuis semur
Quia non ẽ pacrsus pacucos iustos perire cum
multitudinempiorum siuenisi semen
abraham xp̃s fuiss& missus ad populum

Expanded text:
s semen, sicut Sodoma facti essemus, et sicut Gomorrha similes fuissemus. Quia non est passus paucos justos perire cum multitudine impiorum in fide, nisi semen Abraham Christus fuisset missus ad populum
Abbreviated transcription (Latin):
uentis est dĩ : Hoc lo copcculur apłs usque
adillum locum quidergo cadhucqueritur
uoluntati enim eius quir resis tere poterit : :¬
ꝑsonam de contracrio cdsumit uenientis.
&dicentis non esse in nobis aut recteaut
medeagere sed in dĩ arbitrio constitutũ.
qui cuius uultmiseretur : &quemuult in¬
durat : Ohomotuquises qui contradm̃
dicas numquid dicitfigmentum ei qui
sefinxit quid me fecistisic: Nuncapłscon
tra dicentem sibi superius increpat: osten¬
dens hocipsum quod dicit. cui uult misere¬
tur & que muult indurtoi : & quid eed huc
queritur uoluntati enim eius quisre

Expanded text:
s usque ad illum locum: Quid enim adhuc queritur? voluntati enim ejus quis resistere poterit? personam de contrario assumit, venientis et dicentis, non esse in nobis, aut recte, aut malum agere, sed in Dei arbitrio constitutum: qui cujus vult, miseretur, et quem vult indurat. Homo tu quis es qui contradicas Deo? Numquid dicit figmentum ei, qui se finxit, Quid me fecisti sic? Nunc Apostolus contradicentem sibi superius increpat, ostendens hoc ipsum, quod dicit. Cujus vult, miseretur, et quem vult indurat: et quid adhuc queritur? Voluntati enim
Abbreviated transcription (Latin):
cuius uult miser&ur &quem uult indu¬
rat nonenim apostolus tollit quod in
propria uoluntate superius dicit ignorcens
uiabonitas dĩ codpenitentiamte adducit.
&iterum timotheas̃ scribit. in magnecautem
domu nonsolum sunt uasa aurea & cergentea
ped& lignecc & fictilia & qued am quidemin
honoro quedam in contum eliã: si quis ergo

Expanded text:
cujus vult miseretur: et quem vult, inducujus vult miseretur: et quem vult, indurat. Non enim Apostolus tollit, quod in propria voluntate habemus, qui superius dicit: Ignoras, quia bonitas Dei te ad poenitentiam adducit? Et iterum Timotheo scribit: In magna autem domo non solum sunt vasa aurea et argentea, sed et lignea et fictilia. Et quaedam quidem in hono
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissioner non ẽe eorum quisecundum
carnem filii sunt abrahȩ sedeorum quifi¬
dem patrum seruaueruntatq custodier̃
Quidergo dicemur. num quid iniquitas
apud dm̃ ab sit
Timuit ne quod ipse propter ea dixerat ut
ꝓbar& cpud dm̃ ꝓrerogatiuam generis
nihilualere siue lanitunc significatum
posteriorem populum meliorem futu¬
rum non intellegentes putarent eum
dicere quod alios dr̃bonas feccer& alios
malos sđm ipsorum sententi amu
quod eret iniquum punire qui non sua
sponte peccars& : & ꝓponit sibi ex diuer¬
sotestimonia quibus ipsi hoc adfirmae¬
re soleban: quibus exemplis ꝑ breues
obiectiones respondit. ostendens itec
intellegi non posse:
Moysi enim diat miserebor aumisereos
& miseri cordicom prestebo
Hoc recto sensu ucut intellegitur: Allius
miserebor quemita presciui possemise¬
ricordiam ꝓmereri itactunc illius
sim miserctus: Cuius misertusero
Econtrario iudeis sermo ẽ : Igitur non uo¬
lentis neq currentis. & iteru mergo

Expanded text:
missiones non esse eorum, qui secundum carnem filii sunt Abrahae, sed eorum qui fidem patrum servant atque custodiunt. Quid ergo dicemus? Numquid iniquitas apud Deum? Absit. Timuit, ne quod ipse propterea dixerat, ut probaret apud Deum praerogativam generis nil valere: sive jam tunc significatum posteriorem populum meliorem futurum, non intelligentes, putarent eum dicere, quod alios Deus bonos faceret, alios malos: secundum ipsorum sententiam, quod erat iniquorum punire, qui non sua sponte peccasset: proponit sibi ex adverso testimonia, quibus ipsi hoc affirmare solebant. Quibus exemplis per breves subjectiones respondet, ostendens ita intelligi non posse. Moysi enim dixit, Miserebor cui misertus sum, et misericordiam praestabo. Hoc recto sensu ita intelligitur: Illius miserebor, quem praescivi posse misericordiam promereri, ut jam tunc illius sim misertus. Cui miserebor. Econtrario Judaei sermo est. Igitur non volentis, neque currentis. Et iterum ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ intellegitur prima geminos edidisse.¬
in eo quod quacsi nouum eliquid accesserit
ꝑreterita dm̃ interrogat.
um enim nondum nacti fuissent aut aliquid
elegissen bonum aut madum ut sđm elec¬
tionem ꝓpositum dĩ maner&
Siueut hoc significar&ur quomodo &icẽ
degeminis qui non credidit abiecitur.
Non ex operib: sed ex uocante dictum ei :
Prescientiadĩ non p̃iudicat peccatores
si conuesti uoluerunt: dicit enimꝑe echi¬
elem sidixero peccatori mortemorieris.
& ille conũ sus iustitic fecerit uit ccuiu&
& non mori&ur
Quicemccior serui & minori. Ingenescor
libro dictum ẽ duogentes & duo populi inute¬
rotuo & populus populum superabit & mccior
serui& minori: Ergo ꝓph&ic non dehis est
qui secundum carnem sunt ia cob&esccu. sed
aut miscri cordiam dĩ consequi:
Sicut scriptum ẽ ia cobdilexi e sauaũ odio

Expanded text:
tri. Quae legitur primo geminos edidissetri. Quae legitur primo geminos edidisse: et eo, quasi novum aliquid accesserit, perterrita Deum interrogat. Cum enim nondum nati fuissent, aut aliquid boni egissent, aut mali: ut secundum electionem propositum Dei maneret. Sive ut hgeminis, qui non credit, abjicietur. Nox ex operibus, sed ex vocatione dictum est ei. Praescientia Dei non praejudicat peccatores, si converti voluerint. Dicit enim per Ezechielem? Si dixero peccatori, Morte morieris: et ille conversus justitiam fecerit, vita vivet, et non morietur. Quia major serviet minori. In Geneseos libro dictum est: Duae gentes, et duo populi in utero tuo, et populus populum superabit, et major serviet minori. Ergo prophetia non de his est, qui secundum carnem sunt Jacobi et Esau, sed aut misericordiam ejus consequi. Sicut scriptum est, Jacob dilexi, Esau autem odio
Abbreviated transcription (Latin):
becca deuno concubito habens isccac patris
nr̃i : Nam cum nondum nactiessent autali¬
quid egissent bonił mali. ut secundum elec¬
tionem ꝓpositum dĩ maner& non exope¬
ribus sed exuo cante dictum ei. qui cc
maior serui& minori: sicut scriptum ẽ¬
lexi ia cobantequam nascer&ur. &odio
hcbui esccu prius quam ex matris utero
funder&ur sed in posteros eoruam orem¬
meum &odium conseruccui: odium inesau
cuius montes qui appellantur seir. redigi
in solitudinem &urbes fecissedesestar. & a
serpentibus acbestus obtineri:
is mahel &isccac: qui quamuir ex uno quidẽ
patre diuersatamen matre sunt nati non
sunt unum apuddm̃ sed &iam ia cob&esccu
qui exunosunt derebecca nacti concubitd.
ante quam ncscerentur. fidei sunt futurȩ¬
apud dm̃ merito separati: ut ꝓpositum dĩ
deelegen dirbonis & refutandis melir. &icc̃
nunc quos prescit degentib: credituros. elegit :
exisrachel reiecit incredulos.
Exuno concubitu habens isccac patrenro:¬

Expanded text:
becca de uno concubitu habens Isaac patrem becca de uno concubitu habens Isaac patrem nostrum. Nam cum nondum nati essent, aut aliquid egerint boni aut mali, ut secundum electionem propositum dei maneretnon ex operibus, sed ex uocante dictum est, quod maior seruiet minori, nec ipsi tamelexi Jacob antequam nasceretur, et odio habui Esau priusquam ex matris utero fundermeum, et odium conservavi. Odium in Esau, cujus montes, qui appellantur Seir, redegi in solitudinem, et urbes feci esse desertas, et a serpentibus ac bestiis obtineri. autem Ismael et Isaac: qui quamvis ex uno quidem patre, diversa tamen matre sunt generati: non sunt unum apud Deum, sed etiam Jacob et Esau: qui ex uno sunt de Rebecca nati concubitu, antequam nascerentur fidei sunt apud Deum merito separati: ut propositum Dei de eligendis bonis et refutandis malis, etiam nunc, quos praescivit de gentibus credituros, elegit: et ex Israel rejecit incredulos. Ex uno concubitu habens Isaac patris nos
Abbreviated transcription (Latin):
Sed in isccac uocabitur tibi semen: In solo
is aac uocati sunt &icm tunc filii abrahȩ
non &iam in is mahel. cum & ipse &eius stirpe
discender&: Itemsemen isccac nonisti quise¬
huius promissio ẽ & codoptio filiorum: habe¬
cdõ dilectus nisi isrł¬
ꝓmissionis sunt a estimantur insemine
Ismahelenim scđm carnalem usum natus ẽ
ex an cilla: isccacuero suꝑ naturã desenibus
& reꝓmissione dĩ est generctus. it tenunc
xp̃i anos ꝓmissio feccit filios ab rachȩ quam
meruit fides: sclic& pater sitgentium
plurimarum:
Promis sionis enim uerbum hoc est:
Hic ostendit posteriorem populum more
isccac esse re promissionis.
Secundum hoc tempus ueniam &erit sarrȩ
filius Ante quecm nasceremini. immo
prius quam rebecca esccu&ia cobutero pro
funder& in ia cobdilexiuos. in esccuidum eos
odio habui: Quem locum paulur apłsmisti¬
ca interpr&atione euentilat scriptacad
romanos duo pcriter testimonia ad ge¬
nesi malchicq: coniungens: sed &re¬

Expanded text:
Sed in Isaac vocabitur tibi semen. In solo Isaac vocati sunt etiam tunc filii Abrahae: non etiam in Ismael, cum et ipse ex ejus stirpe descenderet. Item semen Isaac non isti, qui sehujus promissio est, et adoptio filiorum. Habeo dilectus, nisi Isrmissionis aestimantur in semine. Ismael enim secundum carnalem usum natus est ex ancilla: Isaac vero super naturam de senibus ex repromissione Dei est generatus. Ita nunc Christianos promissio facit filios Abrahae, quam meruit fides, ut scilicet pater sit gentium plurimarum. Promissionis enim verbum hoc est. Hic ostendit posteriorem populum, more Isaac, esse repromissionis. Secundum hoc tempus veniam, et erit Sarae filius. Antequam nasceremini: immo priusquam Rebecca Esau et Jacob ex utero suo funderet, in Jacob dilexi vos. In Esau Idumaeum odio habui. Quem locum Paulus apostolus mystica disputatione eventilans, scriptum est, ad Romanos: duo pariter testimonia de Genesi Malachiaque conjungit. Sed et Re
Abbreviated transcription (Latin):
& dicit ds̃ meur & dñs meur : qđ ille confir¬
matdicens qui aui disti &credi disti
Non enim qđ exciderit uerbum dĩ : lic&
apłs doleat iudeos excidisre ꝓmirsionis
gratiam ostendit tñ noninane fuisre
uerbum dĩ. & his ꝓmissa debere non qui
secundum carnem abracham &isccac &
israhelnatisunt. sed qui reruantes fidẽ
pactri archarum. in eorũ semin ereputan¬
tur : Item qui superius dixerat dolere
sequod genus isrł ꝓprio uitio excludere¬
tur a regnocȩlorum : quorum hȩc omĩa
fuerant hi costendit illos quinoncredunt
non eẽfilios abrachȩ. neom ib: ideis
preiudi careputaretur. & obiecer&ur
illi. num quiderigo dĩ mentitus ẽ abrachȩ

Expanded text:
confirmat, dicens: Quia vidisti, ideo credidisti. Non autem, quod exciderit verbum Dei. Licet Apostolus doleat Judaeos excidisse a promissionis gratia, ostendit tamen non inane fuisse verbum Dei: et his promissa deberi, non qui secundum carnem ex Abraham, Isaac et Israel nati sunt: sed qui servantes fidem patriarcharum, de quorum semine putantur. Item quia superius dixerat dolere se, quod genus Israel protur a regno, quorum haec omnia fuerant: hic ostendit illos qui non crediderunt, non esse filios Abrahae, ne omnibus Judaeis praedicare putaretur et objiceretur illi: Nunquid ergo Deus mentitus est Abrahae?
Abbreviated transcription (Latin):
ait conscientiã sibi i hac paeste testi¬
monium ꝑhibere. illũ docet ueritatẽ
dicerecui conscientia in omnib: cdtes¬
ciatur. nec eum mendacui reum int̃na
accusatione constituit: Itemapłs setris¬
tem dicit ualde ꝓfratiib suis sđm car
tatexp̃i : sciens sequando ꝑ secutor erat
& optabat anathema eẽ cexp̃o uocatũ¬

Expanded text:
bi in hac parte testimonium perhibere: illum docet veritatem dicere, cujus conscientiam in omnibus attestatur. Nec eum mendacii reum, interna accusatione constituit. Item Apostolus se tristem dicit valde pro fratribus suis secundum carnharitate Christi: sciens se quando persecutor erat, et optabat se anathema esse a Christo, vocatu
Abbreviated transcription (Latin):
secundum carnem.¬
Optaebam cliquando cum ꝑsequerer
xpm̃ non modo optccrem: sciebcc̃ enĩ¬
quo dipsorũ essent hȩc omni a. sed post¬
quecin cognoui ueritatem. dereliqui eos quo stalit̃
dili gebam & ipsi non conuertuntur
ui sunti s rahelite quorũ adoptio ẽ filiorum
ueteris latio & noui promissio
Etobsequium & promissa: Hoc ẽ ministe¬
rium congelorum ł proph&arum
q uorum patres: ab rahamisccac& ia cob.

Expanded text:
secundum carnemOptabam aliquando, cum persequerer Christum, non modo optarem: sciebam quod ipsorum essent haec omnia. Sed postquam cognovi veritatem, dereliqui eos, quos taliter diligebam, et ipsi nondum convertuntur. Qui sunt Israelitae, quorum adoptio est filiorum. egislatio. Veteris latio, et novi promissio. Et obsequium et promissa. Hoc est mysterium angelorum vel prophetarum. Quorum patres. Abraham, Isaac et Jacob.
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscent om quiamei discipuli estis. si dilex¬
eritis uos inuicem : &iohanner ait si frmquem
uides non diligis dm̃quem nonuides
quomo do potest diligese¬
eritatem
ẽ mihi magna & continuus dolor
cordimeo
Contrccuideos acturus primum illis
scctis feccit. non seodu causa hȩc dicer
sed amoris eoquod doleat illos noncre¬
uandos  ad uenerat : qđ aũ dicit

Expanded text:
cognoscent homines, quia mei discipuli estis, si dilexeritis invicem. Et Joannes ait: Si fratrem, quem vides, non diligis: Deum quem non vides, quomodo potes diligereeritatem  mihi magna est, et continuus dolor cordi meo. Contra Judaeos acturus, primum illis satisfacit, non se odii causa hoc dicere, sed amoris: eo quod doleat illos non crevandos advenerat. Quod autem dicit,
Abbreviated transcription (Latin):
iad ex side lexenim non doncet peccate seddeenit
&ideo non potest omner genter facere filio s abrec¬
hȩ quicc recundum quod omnes subpeccato inuen¬
tisunt omneseraent utiq punendi fidesautem
dimissis ꝑgraticem peccatis om̃ credenter filios
efticitabrediȩ siuenon ẽ quod preucorie&ur ubi
lex nonẽ siue non ẽ preacericitor quod uindic&ur
ubilex necessccrico non est
credentium Quiuiuificat mostuos:
hinc autemmortuos ad generaendum dicit uton
ucmuis & in principio uocauerit quȩ non
Lerun & stictim essec eperunt ta menhic
ui contrac spem inspe credidit
Sontra spemnature eret utcentum annorũ
homo ex muliere ȩque lam fessa que ic̃
iniuuentutesterilis fuiss& semensuũ
sicut stellas cȩli futurum creder& esse

Expanded text:
non donat peccata, sed damnat: et ideo non potest omnes gentes filios facere Abrahae: quia secundum quod omnes sub peccato inventi sunt, omnes erant utique puniendi. Fides autem, dimissis per gratiam peccatis, omnes credentes filios efficit Abrahae: sive quia non est quod praevaricetur, ubi lex non est: sive non est, quod vindicetur, ubi lex necessaria non estcredentium. Qui vivificat mortuos. Hic mortuos ad generandum dicit, ut pQuamvis et in principio vocaverit, quae non erant, et statim esse coeperunt: tamen hicQui contra spem in spe credidit. Contra spem naturae est: ut centum annorum homo ex muliere aeque jam fessa, quae etiam in juventute sterilis fuisset, semen suum sicut stellas coeli crederet esse
Abbreviated transcription (Latin):
engounde honeste & sin epericulo glonemur
Magna enimglorucẽ deimis codsummocres¬
cere & denihilo eedicexima ꝑuenire :
delimo ad celum & deseruitute uocamur adregnum.
tale ẽ qualosiquis num boblumbeo contentogeminã
regiam consoquatur. quam quam nec sic sitdignoc
conparatio. quia quamins hic p̃tium dist& tamen ma¬
n& utriusq: corruptio ibi uero in corruptibilibus
corruptoc &a&ernis caduca mutantur
Probatio uerospem spesaũ non confundit:
Sper futurorum omnem confunonem expellitunde ꝓ¬
batur non haberespem qui in preceptis consund& ꝓp̃i
Quia caritaer dĩ diffusa ẽ in cordibus nrĩs
AAcegnitudo beneficiorum excitatinse mcgnitudinẽ
caritatis. quȩ ꝑfecta confundi&timere non nouit
Itemmagi feste hic ostendit quiaquecumq homi¬
nibus ecdõ patredonantur. ꝑ spm̃ scm̃ tribuuntur¬

Expanded text:
ergo unde honeste, et sine periculo gloriemur. ergo unde honeste, et sine periculo gloriemur. Magna enim gloria est de imis ad summa crescere: de nihilo ad maxima pervenire: de limo ad coelum, et de servitute vocamur ad regnum:tale est, quale si quis, nummo plumbeo contempto, gemmam regiam consequatur: quamquam nec sit digna comparatio, quia quamvis hic pretium distet: tamen manet utriusque corruptio; ibi vero incorruptibilibus corrupta, et aeternis caduca mutantur. Probatio vero spem: spes autem non confundit. Spes futurorum omnem confusionem expellit. Unde probatur non habere spem, qui praeceptis confunditur Christi. Quia charitas Dei diffusa est in cordibus nostris. Magnitudo beneficiorum excitat in se magnitudinem charitatis; quae perfecta confidit, et timere non novit. Item manifeste hoc ostendit: quia quaecumque hominibus a Deo Patre donantur, per Spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
Perquem accessimus ꝓpequiercmur longe
nquastamur Qui ande iacebamus
tgloricmur inspegloriȩ filiorum dĩ
Gloriamurnos spercrefiliorum dĩglonã
possessuros tantumq: ẽ quod spercmus
quantum exsenullus ccuder& ne non spes
sedblcs phemia putcr&ur & quod multis
ꝓsuc multitudine incredibile uidectur
Consolum ccutem hoc sed & gloriamurin
nem premii cognoscenter sicut ia cobus
pati pronomine dĩ utad quiramus de
tribultione finienda premium in finitũ
Considercto enimpremio nullum possimus
condignum estimcre laborem
Num &scimus hominer ꝓpt̃ ccurum ultro
se adbesticos deputare qđ tamen inc&¬
num non potuerunt possidere
Quanto magisnos
exemplo cpostolorum
intribulationib: gcude¬
redebemus que quidem
cum sint temporales &ernã scclutem clqui¬
runt & cdolorib: liberant sempicternis
Vecti men ꝑfectam possunt consequi sccni¬
tectem. qui&icmsiꝑ uenerit pcculo post
mostẽ intercedente solu&ur. habemus

Expanded text:
quem accessimus prope, qui eramus longe. In qua stamus. Qui ante jacebamus. Et gloriamur in spe gloriae filiorum Dei. Gloriamur nos sperare filiorum Dei gloriam possessuros. Tantumque est, quod speramus, quantum ex se nullus auderet: ne non spes, sed blasphemia putaretur, eo quod multis pro sua magnitudine incredibile videatur. Non solum autem, sed et gloriamur in nem praemii cognoscentes, sicut Jacobus pati pro nomine Dei, ut acquiramus de tribulatione finienda praemium infinitum. Consideratione enim praemii nullum possumus condignum aestimare laborem. Nam et scimus homines propter aurum ultro se ad bestias deputare: quod tamen in aeternum non potuerunt possidere: quanto magis nos exemplo Apostolorum in tribulationibus gaudere debeamus! Quae quidem cum sint temporales, aeternam salutem acquirunt: et a doloribus liberant sempiternis.nec tamen perfectam possunt consequi sanitatem; quae etiam si provenerit, paulo post, morte intercedente, solvetur. Habemus
Abbreviated transcription (Latin):
tita inomnes homines mors ꝑtrensiit.
Dumita peccantes & similiter moriuntur
non enimin abralcom &iscac&ia cobper¬
trconsiit dequibus dicit omnesenim illi
uiuunt. hic autem id eo dicit omnesmortuor
quia in multitudine peccatorum non exci¬
piuntur pccuci iusti. sicutibi non ẽ qui fecciat
bonum non ẽusque cdunum. &omnis homo
mendecx siue in eos omnes ꝑtransiit qui hu¬
manon on cȩlestiritu ui uebcont itemnunc
a postolus mortem animȩ significat quia

Expanded text:
Et ita in omnes homines mors pertransivit. Et ita in omnes homines mors pertransivit. Dum ita peccant, et similiter moriuntur. Non enim in Abraham, et Isaac, et Jacob pertransiit de quibus dicit Dominus: Omnes enim illi vivunt. Hic autem ideo dicit omnes mortuos, quia in multitudine peccatorum non excipientur pauci justi, sicut ibi: Non est, qui faciat bonum: non est usque ad unum. Et omnis homo mendax. Sive in eos omnes pertransiit, qui humano, non coelesti ritu vivebant. Item nunc Apostolus mortem animae significat: quia
Abbreviated transcription (Latin):
inimicus dĩ constituitur Inimiciergo actibus
non nccture reconciliati aũ quia conciliat naturedĩt
ulto meegis reconciliati saluierimus inuitcipsi s fudrtem¬
Siꝑ mortem xp̃i scluctisumus. quan to mcogis in ȩus
glorificamus uitasi eam fuerimus mitecti
Non solum nobis uitedabitur sempit̃ na sed &i cm
quedam similitudo ꝑ xp̃m promittitur diuine
gloriȩ sicut dicit iohannes apłs nondumappa¬
ruit quid erimus scmurqm̃ cum apparuerit
similes erimus
Propter ecsicut perunum hominem
Sicut ꝑ unum hominem eucm peccatum in tracuit
inmundum: in saniunt quidicunt ante quam deci¬
peraet di abolus eucm peccatum fuis se in mundo
itẽ hicostendere uult propter ea xpm pasium.
utquisequenter cdam discesseramus cedõ¬
perxpm̃ reconciliemus dõ mo¬
Exemplo ł forma quo modo cumnoness& pec¬
catum pccdam aduenit. itc&icm cumpenȩ
intrcuit ita & ꝑ huius iustitiam uitcẽ repee¬
recta futurto non presens:

Expanded text:
inimicus Dei cognoscitur. Inimici ergo actibus, inimicus Dei cognoscitur. Inimici ergo actibus, non natura. Reconciliati autem, quia conciliati naturalitsalvi erimus in vita ipsius. Si per mortem Christi salvati sumus: quanto magis in ejus glorificabimur vita, si eam fuerimus imitati!Non solum nobis vita dabitur sempiterna, sed etiam quaedam similitudo per Christum promittitur divinae gloriae, sicut dicit Apostolus Joannes: Nondum apparuit quid erimus, quoniam cum apparuerit, similes ei erimus. Propterea sicut per unum hominem. Si per unum hominem Evam, peccatum intravit in mundum, insaniunt, qui dicunt: antequam deceperit diabolus Evam, peccatum fuisse in mundo. Item hic ostendere vult propterea Christum passum, ut qui sequentes per Christum reconciliemur Deo. IExemplo vel forma. Quomodo cum non esset peccatum, per Adam advenit, ita etiam cum pene aintravit, ita et per hujus justitiam vita est reparata futura, non praesens.
Abbreviated transcription (Latin):
in iuria sit Commendataũ succ̃ caritatem
dr̃ in nobs Ameebilem seccitcũ insinuat
qucentum nos diliget quaendo enimindebite aliquid
prestectur tunc icxime caritas commendatur
quidenim tamindebitum quamut sinepeccato dñr
proseruis impiis morir&ur &uni uersi tatis condi¬
tor dignar&ur appacrere in homine & contemni
ꝓportione propriȩ creaturȩ¬
Notcendum quod plerumq: a posto lus credentes icm
in xp̃o fuis sepeccatores dicens im non ẽe signific&
Sipeccatores tantum dilexit quantomcgisi cccusto di&iustos
nscenguine ipsius scluierimus cbira ꝑ ipsum
Non animclium sicut in lege. cauemus ergone
peccando eum pollutum ducamus si cut dic̃ ipsetc posto¬
lus codhebreos
Sienimcum inimici es semus reconciliati sumusdõ
permortem fili eius.
Peccatorer inimici suntcontemnendo si cutdicita płs¬
nescitis quia amicitia huius mundi inimicaẽ dõ
quicum que enim uoluerit amicus eẽ huius seculi

Expanded text:
injuria fiat. Commendat autem charitatem suam injuria fiat. Commendat autem charitatem suam Deus in nobis. Amabilem facit, cum insinuat quantum nos diligat: quando enim indebite aliquid praestatur, tunc maxime charitatis commendatur. Quid enim tam indebite, quam ut sine peccato Dominus pro servis impiis moreretur: et universitatis conditor dignaretur apparere in homine, et contemni pro reparatione propriae creaturNotandum quod plerumque Apostolus credentes jam in Christo fuisse peccatores, dicens, jam non esse significat: Si peccatores tantum dilexit: quanto magis custodiet justos! In sanguine ipsius salvi erimus ab ira per ipsum. Non animalium sicut in lege. Caveamus ergo, ne peccando eum pollutum dicamus: sicut dicit ipse Apostolus ad Hebraeos. Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus. Peccatores inimici sunt contemnendo, sicut dicit Apostolus: Scitis quia amicitia hujus mundi inimica est Deo: Quicumque enim voluerit amicus esse saeculi hujus,
Abbreviated transcription (Latin):
tquid enim x pr cum adhuc in firmi essemur
Utquidnos in debite p nobis mortuus ẽ ni si ut meeni¬
festar& succm caritatem cumadhuc peccatorum
& scelerum languoribus premeremur
ecundum tempus
Secundum tempus infermi quoiam defeceret
poene iustitia siue quia in ultimo tempore
dicebectur est mostuus
Pro impus mortuurẽ Vultostendere
quia ꝓ impiis mostuus ẽ ut ex beneficiorum
contem platione eius gractiam commenda¬
r& & in merito dilecti quantum eum debe¬
amus diligere de monstrar& & taento
beneficio & scõ an aliquid preponendum sit
uideremus cum ille nobis impurnecuittm
suam p̃posuerit nec neces sccriã nobis
negar& mortem
Uix enim proiusto quismoritur
Ideo proiusto difficile moritur quicciustus non
hecb& mori ꝓ morituro enim fortemontur
alter Nam ꝓbono forsitien quis audecet
&icmmori Bonus ipse ẽ qui & iustus dicit
enim alibi mcondatum scm̃ &iustum & bonum
forsitan aũ hocẽ tam feccile audecit neilli

Expanded text:
cum adhuc infirmi essemus? Ut quid indebite pro nobis mortuus est, nisi ut manifestaret suam charitatem: cum adhuc peccatorum et scelerum languoribus premeremur? Secundum tempus. Secundum tempus infirmi, quo jam defecerat pene justitia. Sive quia ultimo tempore dicebatur, est mortuus. Pro impiis mortuus est: Vult ostendere, quia pro impiis mortuus est: ut ex beneficiorum contemplatione, ejus gratiam commendaret, et in mercato delicti, quantum eum debeamus diligere, demonstraret: et tanto beneficio et sancto, an aliquid praeponendum sit, videremus: cum ille nobis impiis nec vitam suam praeposuerit, ne necessariam nobis denegaret mortem. Vix enim pro justo, quis moritur. Ideo pro justo difficile moritur, quia justus non habet mori. Pro morituro enim forte moritur alter. Nam pro bono forsitan, quis audeat mori? Bonus ipse est, qui et justus. Dicit enim alibi: Mandatum sanctum, et justum, et bonum. Forsitan autem, hoc est, tam facile audeat, ne illi
Abbreviated transcription (Latin):
peccatores liberius ł presentis uitae longitudino
fruebcntur erat quidem ante legem peccatum
sed non itccputabatur peccatum ẽẽ qiam pene
obliterctum ertt innatura. itemdicens usque
cellegem moysi significat legem unferens aũ pec¬
cutum non in putatur cum lex non ẽ . naturdem
iterum ostendit legem ꝑ quã preucricatus est
camn. & postipsum qui na turadem legem preuan¬
citisunt
Peccatum ccutem non in putatur cum lex nonẽ
Naturedem Quomodo mors regnabat si non
in puicbectur peccatum nisi subcudias in pre¬
seni non in putabatur
ed regnauitmors cbadam usq: ad moysen

Expanded text:
vitae longitudine fruebantur. Erat quidem ante legem peccatum, sed non ita putabatur esse peccatum, quia jam pene oblitteratum fuerat in natura. Item dicens: Usque ad legem, Moysi significat: Inferens autem, peccatum non imputatur cum lex non est: naturalem iterum ostendit legem, per quam praevaricatus est Cain: et post ipsum, qui naturalem legem praevaricati sunt. Peccatum autem non imputabatur, cum lex non esset. Quomodo mors regnabat, si non imputabatur peccatum? nisi subaudias, in praesenti non imputabatur. Sed regnavit mors ab Adam, u
Abbreviated transcription (Latin):
hns teentum qui sunt incircum cisione sed & his qui sectoen¬
tur uestigicc eius queẽ in preputio fidei pactris nr̃i abre¬
hȩ Vtomnes qui ex gentibus credunt filii sint abrachȩ
dumetillis solafider ad uistinam reputatur erunt¬
& ipsi circumcisi sed cordesiue quic. in preputio iustus
fuit utess& incircum cisorum pater & circum cisus
uistus ꝑmansit utcircum cisorum iustorũ fier& pat̃
Non enimꝑlegem ꝓmisio abrediȩ aut seminieius
Hic enim legem ipsam circum cisionem appelleteo
quod possit omne preceptum lex intellegi
therer err& mundi sed ꝑ iustitiam fidei
Qieut᷑ semine eius quod ẽ xpr bene dicerentur
omner gentes quȩ illiin hereditatẽ a patrosunt
date : siue utcum eo recumbant gentes in regnocȩlos
Sienim qui ex lege heredes sunt exin anitcẽ fider
ab olita ẽ promissio
Culli soli utuoraultir circuicis. hereder sunt non
implebit dr̃ ꝓmirsum abrahȩ ut pater esr&
exenimircom operctur. Quicc iniustis ẽ positeo &

Expanded text:
mcisione, sed et his qui sectantur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae. Ut omnes qui ex gentibus credunt, filii sint Abrahae: dum et illis sola fides ad justitiam reputatur. Erunt ipsi circumcisi, sed corde. Sive quia in praeputio justus fuit, ut esset incircumcisorum pater: et circumcisus justus permansit, ut circumcisorum justorum fieret pater. Non enim per legem promissio Abrahae, aut semini ejus. Hic enim legem ipsam circumcisionem appellat; eo quod possit omne praeceptum, lex intelligi. Ut haeres esset mundi: sed per justitiam fidei. Sive ut in semine ejus, quod est Christus, benedicerentur omnes gentes: quae illi in haereditatem a patre sunt datae. Sive, ut cum eo recumbant gentes in regno coelorum. Si enim qui ex lege, haeredes sunt: exinanita est fides, abolita est promissio. Si illi soli ut vos vultis, circumcisi haeredes sunt, non implevit Deus promissum Abrahae, ut pater essetLex enim iram operatur. Quia injustis est posita, et
Abbreviated transcription (Latin):
quod nongenus nec circumcisio sed sider faciat
filior abrachȩ qui ex solacprimum fide iustifica¬
tus ẽ quartetione conclusec pacem eor habere
hortatur quianemosuo merito sed omnes equa¬
liter di gractia sunt scduccti

Expanded text:
quod non genus, nec circumcisio, sed fides faciat quod non genus, nec circumcisio, sed fides faciat filios Abrahae qui ex sola prima fide justificatus est. Qua ratione conclusa, pacem eos habere hortatur: quia nemo suo merito, sed omnes aequaliter Dei gratia sunt salvati.
Abbreviated transcription (Latin):
ueritur quomodo habraham iam emortuo
ra ante non potuit id circodesarra nongenint
quia & anuserat &sterilis in illa ueroquasi in siu¬
ne cursumnature potuit facile generare
non considerauit corpussuum iamemortuum
cõnferecentũ e ẽt. annorum & emortuã
uuluam sarrae
Nihilnaturae considerat fides qui a omini poten¬
tem nouĩ essequidixit
In repromissione &iam dĩ non hesi tauit diffi¬
dentia sed con fortatusest infide
Nec desenectutir possibilitatenecdepromissionis
Tamquam de percepto gratiasagens
Ideo & reputatũ est illi adiustitiã
Quitã perfecte & firmitercredidit
Non est autemscriptum tantũ propt̃ipsum quia
itamꝑfectae credidimus xp̃m amortuis resurreuis
quomodo ille credidit corpussuum possead generandu
uiui ficariiam mortuum
nemoeorum exoperib: iustificatur sit sed omner
&side quod exemplo abrachȩ ꝓbectur cuius se
silias ẽẽ soli uidei putabant & ostens ccrectione

Expanded text:
eritur, quomodo Abraham, jam emortuo e Sara ante non potuit? Idcirco de Sara non genuit, quia et senex erat et sterilis: in illa vero quasi in juvene, cursu naturae facile potuit generare. Non consideravit corpus suum emortuum: cum fere centum esset annorum, et emortuam vulvam Sarae: Nihil naturae considerat fides, quia omnipotentem novit esse, qui dixit. In repromissione etiam Dei non haesitavit diffidentia, sed confortatus est fide. Nec de se, nec de senectutis impossibilitate, nec de promissionis Tamquam de recepto gratias agens. Ideo et reputatum est illi ad justitiam. Quia tam perfecte, et firmiter credidit. Non est autem scriptum tantum propter ipsum, quiaSi tam perfecte crediderimus Christum a mortuis resurrexisse: quomodo ille credidit corpus suum posse ad generandum vivificari jam mortuum.nemo eorum ex operibus justificatus sit, sed omnes ex fide quod exemplo Abrahae probat: cujus se filios esse soli Judaei putabant, ostendit ratione,
Abbreviated transcription (Latin):
i uero qui non operatur credentes meum qui iustificat
impium reputatur fides eius cediustitiam
Conuertentem impium ꝑfidem solam iustisi catds̃ non
operabona que non habuit alio quinꝑ impi&cctis openc
fuerat puniendus simuladtendendum qui non pecca¬
torem dicit iustificari ꝑfidem sedimpium hocẽ nuꝑ
Quod ꝓposuit gratis ꝑsolam fidem peccata dimitere
icut & đđ dicit becctitudinem hominis
Cuidr̃ accepto fertiustiticm sineo peribus
Ad hocfider prima calustiticm reputatur utdepre¬
terito absolucctur & depresenti iustific&ur & c
futura fidei opera prepicr&ur
Beccti quorum remisse sunt iniquiteter &quorum

Expanded text:
Ei vero qui non operatur, credenti autem in eum qui justificat Ei vero qui non operatur, credenti autem in eum qui justificat impium, reputatur fides ejus ad justitiam. Convertentem impium, per solam fidem justificat Deus, non opera bona, quae non habuit. Alioquin per impietatis opera fuerat puniendus. Simul attende, quia non peccatorem dicit justificari per fidem, sed impium: hoc est ntum gratiae Dei. Qui proposuit gratis per solam fidem peccata dimittere. Sicut et David dicit beatitudinem hominis.Cui Deus accepto fert justitiam sine operibus. Ad hoc fides prima ad justitiam reputatur, ut de praeterito absolvatur: et de praesenti justificetur, et ad futura fidei opera praeparetur. Beati quorum remis
Abbreviated transcription (Latin):
Siexeo quod se arcum cidit iustificaturẽ nihililli
dr̃ donccuit sed exse habuit gloricm alitersi
iis scꝑfecit apud sem&i psum heb& gloricc̃ & ñ apu d dm̃
Hab& gloricm sed noncpud dm̃
Dicens hab& gloricm sed nonapud dm̃ ostenditaĩ
exoperibus suis gloriam hcbere & non ex dõ
ummcgnafuit fides abrache ut & pristinccei
peccata doncrentur & solaꝓonmi iustiticcdu¬
cer&ur accepto & tanto sedeinceps cmore flec¬
grauit ut supomna seopercprepcrar&
treputatum ẽ ei cediustiticm Ideo heb&
gloriam apud dm̃ secundum
quodlex probecuit
Ficcutem qui o perctur mercis non imputatur
Sed secundum debitum Debitoris e.umesł feccere
quȩ iubentur & nisi paruerit daranatur sieia aũ
fecerit non hab & gloricm quiccinutilis cehuc seruus
dicitur quinihil complius quam preceptum est
operatus Aliter non illi gratis doncat iustiticc sed mercis
redditur operum pristinorum

Expanded text:
Si ex eo, quod se circumcidit, justificatus est, nihil illi Si ex eo, quod se circumcidit, justificatus est, nihil illi Deus donavit, sed ex se habuit gloriam. Aliter; Si jussa perfecit, apud semetipsum habet gloriam, non apud Deum. Habet gloriam, sed non apud Deum. Dicens, habet gloriam, sed non apud Deum: ostendit eum ex operibus suis gloriam habere, et non ex Deo. Tam magna fuit fides Abrahae, ut et pristina ei peccata donarentur, et sola prae omni justitia doceretur accepta, et tanto deinceps amore flagravit, ut super omnia se opera praeparet. Et reputatum est illi ad justitiam. Et ideo habet gloriam apud Deum, secundum quod lex probavit. Ei autem qui operatur, merces non imputatur sed secundum debitum. Debitoris enim est facere, quae jubentur: et nisi paruerit, damnatur: si autem fecerit, non habet gloriam, quia inutilis adhuc servus dicitur, qui nihil amplius, quam quod praeceptum est, operatur. Aliter: Non illis gratis donatur justitia, seu merces redditur operum pristinorum.
Abbreviated transcription (Latin):
ircum asionem exfide & preputium ꝑ fidem
psum ẽ exfide& ꝑfidem sedusus scripturacrum hicẽ
ut in hisdem causis mcllent mutarequim rep&ere
seremonem sicut indanihelo scriptum ẽ propter
ibruhcm seruum tuum &isa acdil&tum ate¬
Von contruria sibi a postolus dicit superius cesserens¬
presenti ueritate nunc autem infest cadpro¬
bccre selegem in quo ipse testimonium ꝑhib&
abraham non exoperibus legis red ex fide iusti¬
s catus estitemlegem ergo que circum cidi
precipit suꝑ fluam iudicamus cebsit immostare
ficcimus dum probamus uerum eẽ quod dix it
legem legitestamentum testamento circumcisio¬
nem circumcisioni succes surccmm.
euocauit illos ad caput circum cisionis ut quod
initio constiterit cedhibecctur in toto
Dectremnrm Patrem secundum carnis circũ¬
cisionem nam fides inmente consistit
ecundum carnem Dicens s&cundum carnem
ostendit traducem carnis eẽ non animȩ
Sienimabracham exoperibus legis iustificatus ẽ

Expanded text:
Circumcisionem ex fide, et praeputium per fidem. Ipsum est ex fide et per fidem: sed usus Scripturarum hic est, ut in iisdem causis mallent mutare, quam repetere sermonem: sicut in Daniele scriptum est: Propter Abraham servum tuum, et Isaac dilectum ttatuimus. Non contraria sibi Apostolus dicit, superius asserenpraesenti veritate: nunc autem infert approbare se legem, in quo ipse testimonium perhibet. Abraham, non ex operibus legis, sed ex fide justificatus est. Item, legem ergo, quae circumcidi praecipit, superfluam judicamus. Absit. Immo stare faciamus, dum probamus verum esse, quod dixit: legem legi, testamentum testamento, circumcisionem circumcisioni successuram. CAPAbraham. Revocavit illos ad caput circumcisionis: ut quod initio constituerit, adhibeatur in toto. Patrem nostrum. Patrem secundum carnis circumcisionem. Nam fides in mente consistit. Secundum carnem. Dicens secundum carnem, ostendit traducem carnis esse, non animae. Si enim Abraham ex operibus legis justificatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
sensui uidentur esse contrecria sinequib
operibus legis cpostulus iustificari hominem
ꝑfidem dixisse credendusẽ sclic& circum ci¬
sionis ł sabbati &c&erorum huius modi
non absque iustitiȩ operib: dequib: bectus
ia cobus dicit fides sineo perib: mostua ẽ :
hincaũ deillo dicit quical xp̃m ueniens sola
cumprimum credit fide scluctur adden¬
do aũ operibus legis ostendit esse&icm

Expanded text:
sensui videntur esse contraria: sine quibus sensui videntur esse contraria: sine quibus operibus legis Apostolus justificari hominem per fidem dixisse credendus est, scilicet circumcisionis, vel sabbati, et caeterorum hujusmodi: non absque justitiae operibus, de quibus beatus Jacobus dicit: Fides sine operibus mortua est: hic autem de illo dicit, qui ad Christum veniens sola, cum primum credit, fide salvatur. Addendo autem, operibus legis, ostendit esse etiam
Abbreviated transcription (Latin):
Qui solus uistus inuentus ẽ & quemipse iustifici¬
uorit non ex operibus sed exfide
bi est ergo gloriatio tuc exclusce est
diud eum loquitur inquagloriaris teo perib:
meruisse iustiticm. Item interrogectio
iudei ẽ & respond&ur abccpostolo exclusc est
item uideus interrogat ꝑquam legem facctorũ
idẽ ꝑnaturclis operc legis refertur cbcpostolo
non sed ꝑ legem fidei
Perquam legem fecctorum non Subaudit est
Sedꝑ legem fidei Iegem dicit stectutum fidor
terminum hoc ẽ nouum testcementum
Arbitrcmur enimiustificari hominem
ꝑfidem sine operibur legis
Cesti sumus uel iudicamus abutuntur hunc
locum quidam ad districtionem operum
iustitiae solcm fidem posse sufficere cdfir¬
maenter cum idem alibi dicat apostolus¬
& ñ hcbuero omnem fidem iacutmontes
trans fercm caritatem aũ non licbecem
nihil mihi prodest inquac caritate alioloo
legis asseruit plenitudinem contineridicens
plenitud legis ẽ cantas quod si hȩc eorum

Expanded text:
Qui solus inventus est, et quem ipse justificaverit: non ex operibus, sed ex fide. Ubi est ergo gloriatio tua? Exclusa est. Ad Judaeum loquitur: ne glorieris te operibus meruisse justitiam. Item interrogatio Judaei est. Et respondetur ab Apostolo: Exclusa est. Item, Judaeus interrogat. Per quam legem? Factorum? id est, per naturalem. Opera legis refelluntur ab Apostolo. Non. Sed per legem fidei. Per quam legem? Factorum? Non, subauditur, est: sed per legem fidei. Legem, dicit statum fidei terminum, hoc est, novum Testamentum. Arbitramur enim justificari hominem per fidem sine operibus legis. Certi sumus, vel judicamus. Abutuntur quidam hoc loco ad destructionem operum justitiae, solam fidem posse sufficere affirmantes: cum tamen alibi dicat Apostolus: Si habuero omnem fidem, ita ut montes transferam: charitatem autem non habeam, nihil mihi prodest. In qua charitate, alio loco legis asserit plenitudinem contineri, dicens: Plenitudo legis est charitas. Quod si haec eorum
Abbreviated transcription (Latin):
terꝓph&e decorum uocatione dixerunt
Inimo& gentium
Pulcremodum seruauit in uerbis inmo dixit
utos tender& magirgenter quicprimum¬
scĩ nonerant circumcisi &abrecham ante
circumcisionem iustur &rationẽ red ditneiu¬

Expanded text:
e Judaeorum vocatione dixerunt. Immo et gentium. Pulchre modum servavit in verbis. Immo dixit: ut ostenderet magis gentes, quamvis non erant circumcisi. Et Abraham ante circumcisionem justus. Et reddit
Abbreviated transcription (Latin):
I quotandem puniri decreuerat peccatores
Insus tentationem dĩ adostensionem iustiȩ eius
in hoc tempore
ult ostendere dm̃quidem adhoc expectisse
ut tendem se corrigerent delinquentes
Illos uero maleusus peccienticdĩ ad icciora pro¬
ficirse peccatte unde iob ille iustissimus sui
temporis aut depeccatore dediteids̃ locum

Expanded text:
: quo tandem punire decreverat peccatores. In sustentatione Dei, ad ostensionem justitiae ejus in hoc tempore. Vult ostendere Deum quidem ad hoc exspectasse, ut tamdem se corrigerent delinquentes. Illos vero male usos patientia Dei in majora prolapsos esse peccata. Unde Job ille justissimus suo tempo
Abbreviated transcription (Latin):
Emner enim peccauerun & egent gloricm dĩ
Quic non habent sucm Iustificatigratis pengra¬
Atiam ipsius Sine ullccopereẽ actione ꝑ baptismũ
quo omnibus non merentib: gractis peccata doncebit
erredemptionem quȩ est in xp̃o ihũ
ua nosredemit sanguine suo demorte cui ꝑ p&ca¬
tum uenditi fueramus recundum iscciam dicentẽ
peccatis ur̃is uenundatiestis quim mortem xp̃s uin
cit qui non peccauit. Omnes aũ reieramus
mortis cui seille in debite treclidit ut nos suo scen¬
guine redemer& unde predixerat ꝓph&ce
redemendi estir simul illud notiendum quiccre¬
demit nos nonemit quia ante ꝑnacturam ipsius fu¬
ercmus lic& simus nr̃is abeo alienccti delictis
Tunc sane fructuo sa erit redemptio nrc̃
sipeccare cessemus
uem proposuit dr̃¬
n prumtu ante oculo somniũ posuit & qͥredimi uult

Expanded text:
mnes enim peccaverunt, et egent gloria Dei. Quia non habent suam. Justificati gratis per gratiam ipsius. Sine ulla operum actione per baptismum, quod omnibus non merentibus gratis peccata donavit. Per redemptionem, quae est in Christo Jesu. Qua nos redemit sanguine suo de morte: cui per peccatum venditi fueramus: secundum Isaiam dicentem: Peccatis vestris venundati estis. Quam mortem Christus vicit quia non peccavit. Omnes autem rei eramus mortis: cui se ille indebite tradidit, ut nos suo sanguine redimeret. Unde Propheta praeredimendi. Simul illud notandum, quia redemit nos, non emit: quia ante per naturam ipsius fueramus, licet simus nostris ab eo alienati delictis. Tunc sane fructuosa erit redemptio nostra, si peccare cessemus. Quem proposuit DIn promptu ante oculos omnium posuit: ut qui redi
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc est quod dieit quicclustitia que inxp̃o munifes taenda
erat in lege naturali non erit cognitce Testimonio
autem legis moysi & ꝑph&ccrum adnuntitione
predicantur item sinole gelittere iustitiae mani fes¬
tacta que nobis adõ gractis donataẽ ñ nr̃o labore¬

Expanded text:
Hoc est, quod dicit: quia justitia, quae in Christo manifestanda Hoc est, quod dicit: quia justitia, quae in Christo manifestanda erat, in lege naturali non erat cognita. Testimonia autem legis Moysi et Prophetarum annuntiatione praedicantur. Item sine lege litterae justitia manifestata: quae nobis
Abbreviated transcription (Latin):
Nodo non iustificatur sine opera legis circumcisio¬
nem dicit sabbatum &c&eras cerimonics quȩ non
tĩc̃ adiustitiã quai adcarnis l&itiã ꝑtineban
Item non contraria sibi dicit cpostolus superius di¬
cens Quiostendunt opus legis scriptum in cordibus
suis & nunc dixit exoperibur legis noniustifi cari
omnem carnem carnem accusat cuius prudentia
lege dĩ subiecere non potest. lex enim ostendere
nouit peccantem non tamen ostendit qualiter
debecit obseruari & iterum puniri noxice
torum donat credentib: & doc& quomodo deberent
carnis uitia atque prudentic resecari
Perlegem enimpeccati cognitio N on remissio
peccatorum sed cognitio ideo enim ꝑlegem quid sit
peccatum cegnoscitur quic aut in obliuione eratlex
nacturȩ cut ante legem littere leuiora queque non
cognoscebantur essepeccata ld est quȩ aliis non nocebant¬
ut concupiscentia &ebri&cs & &erc huius modi
unc aũ ninelege iustitice dĩ manifestecta est

Expanded text:
odo non justificatur. Sive opera legis, circumcisionem dicit, sabbatum, et caeteras caeremonias: quae non tam ad justitiam, quam ad carnis laetitiam pertinebant. Item non contraria sibi dicit Apostolus, superius dicens: Qui ostendunt opus legis in cordibus suis. Et nunc dicit, ex operibus legis non justificari omnem carnem. Carnem accusat, cujus providentia legi Dei subjicere non potest. Lex enim ostendere noxit peccatum: non tamen ostendit, qualiter debeat observari: et iterum punire noxia, torum donat credentibus, et docet quomodo debeant carnis vitia vitari, atque prudentia resecari. Per legem enim cognitio peccati. Non remissio est peccati, sed cognitio. Ideo enim per legem quid sit peccatum, agnoscitur: quia aut in oblivione erat lex naturae: aut ante legem litterae, leviora quaeque non cognoscebantur esse peccata, id est, quae aliis non nocebantut concupiscentia, ebrietas, et caetera hujusmodi. Nunc autem sine lege justitia Dei manifestata est.