comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uirtuti belli fortuna peꝑcit Foꝵdem me libertati par¬
cere certum ẽ. Dono ducite: doq uolentibus cum ma¬
gnis dis. Regalis sane et digna eacidaꝵ gñe snia.
runt ẽ in eo ipso fides conseruanda. Ut primo punico
bello regulus captus a poenis. cum de captiuis cõmu¬
tandis romam missus eẽt iurassetq se rediturum pri¬
mum ut uenit. captiuos reddendos in senatu non cẽ¬
suit. dein cum retineretur a ꝓpinꝗs et amicis. ad sup¬
plicium redire maluit. ꝗͣ fidem hosti datam fallere.
Ac de bellicis ꝗdem officiis satis dictum ẽ MEMI¬
nerimus autem etiam aduersus infimos iustitiam eẽ
seruandam. Est autem infima conditio et fortuna
seruoꝵ. quibus non male praecipiunt qui ita iubẽt
uri ut mercenaris ad oꝑam exxigendam et iusta prae¬
benda. Cum autem duobus modis .i. aut ui. aut
fraude fiat iniuria. fraus quasi uulpeculae. visleo¬
nis uidetur. Utrunq ab homine alienissimum. Sed

Expanded text:
virtuti belli fortuna pepercit, Eorundem libertati me parvirtuti belli fortuna pepercit, Eorundem libertati me parcere certum est. Dono, ducite, doque volentibus cum magnis dis. Regalis sane et digna Aeacidarum genere srunt, est in eo ipso fides conservanda, ut primo Punico bello Regulus captus a Poenis cum de captivis commutandis Romam missus esset iurassetque se rediturum, primum, ut venit, captivos reddendos in senatu non censuit, deinde, cum retineretur a propinquis et ab amicis, ad supplicium redire maluit quam fidem hosti datam fallere. Ac de bellicis quidem officiis satis dictum est. Meminerimus autem etiam adversus infimos iustitiam esse servandam. Est autem infima condicio et fortuna servorum, quibus non male praecipiunt qui ita iubent uti, ut mercennariis: operam exigendam, iusta praebenda. Cum autem duobus modis, id est aut vi aut fraude, fiat iniuria, fraus quasi vulpeculae, vis leonis videtur; utrumque homine alienissimum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tustas. A peregrino eĩ recessit. et ꝓprie in eo ꝗ contra ar¬
ma ferret remansit. Gum uͦ de imꝑio decertatur. bello¬
q quaeritur głia causas omnino subeẽ tñ oportet. easdđ
quas dixi paulo ante iustas cãs eẽ belloꝵ. Sed ea
Ut eĩ cum ciuiliter contendimus aliter si ẽ inimicꝰ. aliter
si ẽ competitor. Cum altero certamen ẽ honoris et digni¬
tatis cum altero capitis et famae. Sic cum celtiberis
cum cimbris bellum ut cum inimicis gerebatur uter
eẽt non uter imparet. Cum latinis. sabinis samnitibꝰ
ooenis. Pyrrho de imꝑio dimicabatur. Poeni fcedi fragi
crudelis hãnibal reliqui iustiores. Pyrrhi ꝗdem de
captiuis reddendis illa praȩclara. Nec mi aurum posco
nec mi precium dederitis. Nec cauponantes bellum
sed belligerantes. Ferro. non auro uitam cernamꝰ utrio
Uosne uelit an me regnare hera. quidue ferat fors Uir¬
tute experiamur. Et hoc simul accipe dictum. Quoꝵ

Expanded text:
tustas; a peregrino enim recessit et proprie in eo, qui arma cotustas; a peregrino enim recessit et proprie in eo, qui arma contra ferret, remansit. Cum vero de imperio decertatur belloque quaeritur gloria, causas omnino subesse tamen oportet easdem, quas dixi paulo ante iustas causas esse bellorum. Sed ea Ut enim cum civi aliter contendimus, si est inimicus, aliter, si competitor cum altero certamen honoris et dignitatis est, cum altero capitis et famae, sic cum Celtiberis, cum Cimbris bellum ut cum inimicis gerebatur, uter esset, non uter imperaret, cum Latinis, Sabinis, Samnitibus, Poenis, Pyrrho de imperio dimicabatur. Poeni foedifragi, crudelis Hannibal, reliqui iustiores. Pyrrhi quidem de captivis reddendis illa praeclara: Nec mi aurum posco nec mi pretium dederitis, Nec cauponantes bellum, sed belligerantes Ferro, non auro vitam cernamus utrique. Vosne velit an me regnare era, quidve ferat Fors, Virtute experiamur. Et hoc simul accipe dictum: Quorum
Abbreviated transcription (Latin):
cato ad popilium scripsit ut si eum pateretur
in exercitu remanere. scđo eum obligaret sacra¬
mento militiae qr priore amisso.iure cum hostibꝰ
pugnare non poterat.adeo sũma erat obserua¬
tio in bello mouendo. M. ꝗđ catonis senis est
epła ad .M.filium in qua scribit se audisse eũ
missum factum eẽ a consule cum in macedonia
bello ꝑsico miles eẽt. Monet igitur ut caueat
ne proelium in eat. Negat eĩ ius eẽ ꝗ miles nõ
sit cum hoste pugnare. Eꝗdem etiam illud aĩad¬
uerto. quod qui ꝓprio noĩe ꝑduellis eẽt is hostis
uocaretur Laenitate uerbi rei tristitiam mitigãte
Hostis eĩ apud maiores nrõs is dicebatur que:
nunc peregrinum dicimꝰ. Indicant. xii. tabulȩ
aut status dies cum hoste. Itemq aduersus
hostem aeterna auctoritas. Quid ad hanc man¬
suetudinem addi põt. eum qui cum bellum geras tam mol¬
li noĩe appellare: Quãꝗͣ id nomen durius efficit iam ue¬

Expanded text:
Cato ad Popilium scripsit, ut, si eum patitur Cato ad Popilium scripsit, ut, si eum patitur in exercitu remanere, secundo eum obliget militiae sacramento, quia priore amisso iure cum hostibus pugnare non poterat.Adeo summa erat observatio in bello movendo. M. quidem Catonis senis est epistula ad M. filium, in qua scribit se audisse eum missum factum esse a consule, cum in Macedonia bello Persico miles esset. Monet igitur, ut caveat, ne proelium ineat; negat enim ius esse, qui miles non sit, cum hoste pugnare. Equidem etiam illud animadverto, quod, qui proprio nomine perduellis esset, is hostis vocaretur, lenitate verbi rei tristitiam mitigatam. Hostis enim apud maiores nostros is dicebatur, quem nunc peregrinum dicimus. Indicant duodecim tabulae: aut status dies cum hoste, itemque: adversus hostem aeterna auctoritas. Quid ad hanc mansuetudinem addi potest, eum, quicum bellum geras, tam molli nomine appellare? Quamquam id nomen durius effect iam ve
Abbreviated transcription (Latin):
habitura sit insidiaꝵ semꝑ ẽ consulendum. In
quo si mihi eẽt obtemꝑatum. si non optimam.
at aliquam rempu. quae nunc nulla ẽ heremꝰ.
Et cum iis quos ui deuiceris consulendum est.
tum i ꝗ armis positis ad imꝑatoꝵ fidem confu¬
gient. qͣuis murum aries ꝑcusserit. recipiendi.
In quo tantope apud nr̃os iustitia culta ẽ. ut ii
ꝗ ciuitates aut nationes deuictas bello in fidẽ
recepissent. eaꝵ patroni ẽẽnt more maioꝵ. Nc
belli ꝗđ aeꝗtas sanctissime pheciali ppł̃i r iure
ꝑscripta ẽ. Ex quo intelligi põt nullum bellu
eẽ iustum nisi quod aut rebus repetitis gerat᷑
aut denuntiatum ante sit et indictum. Popiliꝰ
imꝑator tenebat ꝓuinciam in cuius exercitu
catonis filiꝰ tyro militabat. Cum at̾ popilio ui¬
deretur unam dimittere legionem. catonis qͦq
filium ꝗ in eadem legione militabat. dimisit. S
cum amore pugnandi in exercitu remansisset.

Expanded text:
habitura sit insidiarum, semper est consulendum. In habitura sit insidiarum, semper est consulendum. In quo si mihi esset optemperatum, si non optimam, at aliquam rem publicam, quae nunc nulla est, haberemus. Et cum iis, quos vi deviceris, consulendum est, tum ii, qui armis positis ad imperatorum fidem confugient, quamvis murum aries percusserit, recipiendi. In quo tantopere apud nostros iustitia culta est, ut ii, qui civitates aut nationes devictas bello in fidem recepissent, earum patroni essent more maiorum. Ac belli quidem aequitas sanctissime fetiali populi Romani iure perscripta est. Ex quo intellegi potest nullum bellum esse iustum, nisi quod aut rebus repetitis geratur aut denuntiatum ante sit et indictum. Popilius imperator tenebat provinciam, in cuius exercitu Catonis filius tiro militabat. Cum autem Popilio videretur unam dimittere legionem, Catonis quoque filium, qui in eadem legione militabat, dimisit. Sed cum amore pugnandi in exercitu remansisset,
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑis. Est eĩ ulciscendi et puniendi modus.⁊
atq haud scio an satis sit eum ꝗ lacessierit iniu¬
riae suae poenitere. ut et ipse ne ꝗd tale posthac.
et caeteri sint ad iniuriam tardiores. Atq in re
pu maxcime conseruanda sunt iura belli. Nani
cum sint duo gnͣa decertandi. unum ꝑ disce¬
ptationem alterum ꝑ uim cũq illud ꝓpriu:
sit hoĩs. hoc beluaꝵ. confugiendum ẽ ad poste¬
riꝰ si uti non licet suꝑiore. Quare suscipienda
ꝗđ bella sunt ob eam cãm ut sine iniuria in
pace uiuatur. Parta autem uictoria conseruan¬
di ii ꝗ non crudeles in bello. non imanes fuert̃
Ut maiores nr̃i tusculanos. equos uolscos. sa¬
binos. hernicos in ciuitatem etiam acceperunt.
At carthaginem et numantiam funditus
sustulerunt. Nollem corinthum. sed credo ali¬
quos secutos opportunitatem loci maxime ne
posset aliquando ad bellum faciendum locus
ipse adhortari. Mea qđ snĩa paci quae nihil

Expanded text:
acceperis. Est enim ulciscendi et puniendi modus; acceperis. Est enim ulciscendi et puniendi modus; atque haud scio an satis sit eum, qui lacessierit, iniuriae suae paenitere, ut et ipse ne quid tale posthac et ceteri sint ad iniuriam tardiores. Atque in re publica maxime conservanda sunt iura belli. Nam cum sint duo genera decertandi, unum per disceptationem, alterum per vim, cumque illud proprium sit hominis, hoc beluarum, confugiendum est ad posterius, si uti non licet superiore. Quare suscipienda quidem bella sunt ob eam causam, ut sine iniuria in pace vivatur, parta autem victoria conservandi ii, qui non crudeles in bello, non immanes fuerunt, ut maiores nostri Tusculanos, Aequos, Volscos, Sabinos, Hernicos in civitatem etiam acceperunt, at Carthaginem et Numantiam funditus sustulerunt; nollem Corinthum, sed credo aliquid secutos, opportunitatem loci maxime, ne posset aliquando ad bellum faciendum locus ipse adhortari. Mea quidem sententia paci, quae nihil
Abbreviated transcription (Latin):
iuris interpretatione: ex quo illud sumum ius
sũma iniuria factum ẽ iam tritum sermone ꝓuer¬
bium. Quo in gn̾e etiam in repu multa peccant᷑
Ut ille ꝗ cum triginta dieꝵ eẽnt cum hoste indu¬
ciae factae noctu populabatur agros. quod dierx
eent pactae. non noctium induciae. Ne noster qđ
ꝓbandus. si uerum ẽ. Q fabium labeonem seu que
alium. Nihil eĩ hẽo praeter auditum arbitrum no¬
lanis et neapolitanis de finibus a senatu datum
cum ad locum uenisset cum utrisq separatim lo¬
quutum ne cupide quid agerent ne appetenter.
atq ut regredi ꝗͣ progredi mallent. Id cũ utriq
fecissent. aliꝗͣtum agri in medio relictum ẽ. Itaq
illoꝵ fines sicut ipsi dierant terminauit. In
medio relictum quod erat ppło.r adiudicauit.
Decipe hoc ꝗdem ẽ. non iudicare. Quo circa in oĩ¬
re est fugienda talis solertia S UNTat̃ quaedã
officia etiam aduersus eos seruanda a ꝗbꝰ iniuriã

Expanded text:
iuris interpretatione. Ex quo illud Summum ius iuris interpretatione. Ex quo illud Summum ius summa iniuria factum est iam tritum sermone proverbium. Quo in genere etiam in re publica multa peccantur, ut ille, qui, cum triginta dierum essent cum hoste indutiae factae, noctu populabatur agros, quod dierum essent pactae, non noctium indutiae. Ne noster quidem probandus, si verum est Q. Fabium Labeonem seu quem alium nihil enim habeo praeter auditum arbitrum Nolanis et Neapolitanis de finibus a senatu datum, cum ad locum venisset, cum utrisque separatim locutum, ne cupide quid agerent, ne appetenter, atque ut regredi quam progredi mallent. Id cum utrique fecissent, aliquantum agri in medio relictum est. Itaque illorum finis sic, ut ipsi dixerant, terminavit; in medio relictum quod erat, populo Romano adiudicavit. Decipere hoc quidem est, non iudicare. Quocirca in omni est re fugienda talis sollertia. Sunt autem quaedam officia etiam adversus eos servanda, a quibus iniuriam
Abbreviated transcription (Latin):
cisset. theseus hyppolito filio non ẽẽt orbatus. Ex
tribus eĩ optatis. ut scribitur. hoc erat tertium qͦd
de hyppoliti interitu iratus optauit. quo imperrato
in maximos luctus incidit. Nec ꝓmissa igitur sunt
seruanda ea quae sint iis quibus ꝓmiseris inutilia
nec si plus tibi ea noceant ꝗͣillis ꝓsint cui ꝗdem¬
ꝓmiseris. Contra officium ẽ maius damnum ante¬
poni minori. Ut si constitueris cuipiam te aduo¬
catum in rem praesentem eẽ uenturum atq interi
ꝯrauiter a grotare filius coeꝑit non sit contra offin
non facere quod dixeris. magisq ille cui ꝓmissũ
sit ab officio discedat si se destitutum queratur.
Iam illis ꝓmissis standum non ẽẽ ꝗs non uidet. q̃
coactus ꝗs metu. quae deceptus dolo ꝓmiserit.
quae ꝗdem pleraq iure praetorio liberantur non
nulla legibus. Existunt etiam saepe iniuriae ca¬
lumnia quadam et nimis callida sed maliciosa

Expanded text:
cisset, Theseus Hippolyto filio non esset orbatus; ex cisset, Theseus Hippolyto filio non esset orbatus; ex tribus enim optatis, ut scribitur, hoc erat tertium, quod de Hippolyti interitu iratus optavit; quo impetrato in maximos luctus incidit. Nec promissa igitur servanda sunt ea, quae sint iis, quibus promiseris, inutilia, nec, si plus tibi ea noceant quam illi prosint, cui promiseris, contra officium est maius anteponi minori; ut, si constitueris cuipiam te advocatum in rem praesentem esse venturum atque interim graviter aegrotare filius coeperit, non sit contra officium non facere, quod dixeris, magisque ille, cui promissum sit, ab officio discedat, si se destitutum queratur. Iam illis promissis standum non esse quis non videt, quae coactus quis metu, quae deceptus dolo promiserit? quae quidem pleraque iure praetorio liberantur, non nulla legibus. Exsistunt etiam saepe iniuriae calumnia quadam et nimis callida, sed malitiosa
Abbreviated transcription (Latin):
teruallo interiecto uidemꝰ aliter de illis ac de nob̃
iudicamꝰ. Quocirca bene praecipiunt ꝗuetant ꝗcꝗͣ
agere quod dubites aequum sit an iniquum Eꝗtas
eĩ lucet ipsa ꝑ se dubitatio cogitationem significat
iniuriae. D ed incidunt saepe tpr̃a cum ea quae ma¬
xime uidentur digna eẽ iusto hoĩe. eoq quem uiru
bonum dicimꝰ cõmutantur fiuntq contraria. ut
reddere depositum etiam ne furioso facere ꝓmissũ.
quaeq ꝑtinent ad ueritatem et ad fidem ea migrare
interdum et non seruare sit iustum. Referri enim
decet ad ea quae posui principio fundamenta iu̾stiti&e.
Primum ut ne cui noceatur. dein ut cõmuni utili¬
tati seruiatur. Ea cum tp̃re cõmutantur: cõmutat᷑
officium et non semꝑ ẽ idem. Põt enim accidere
ꝓmissum aliquod et conuentum ut id effici sit inuti¬
le uel ei eui ꝓmissum sit. uel ei ꝗ ꝓmiserit. Nam si ui
in fabulis ẽ neptunus quod theseo ꝓmiserat. non fe¬

Expanded text:
tervallo interiecto videmus, aliter de illis ac de nobis tervallo interiecto videmus, aliter de illis ac de nobis iudicamus. Quocirca bene praecipiunt, qui vetant quicquam agere, quod dubites aequum sit an iniquum. Aequitas enim lucet ipsa per se, dubitatio cogitationem significat iniuriae. Sed incidunt saepe tempora, cum ea, quae maxime videntur digna esse iusto homine eoque, quem virum bonum dicimus, commutantur fiuntque contraria, ut reddere depositum, facere promissum quaeque pertinent ad veritatem et ad fidem, ea migrare interdum et non servare fit iustum. Referri enim decet ad ea, quae posui principio, fundamenta iustitiae, primum ut ne cui noceatur, deinde ut communi utilitati serviatur. Ea cum tempore commutantur, commutatur officium et non semper est idem. Potest enim accidere promissum aliquod et conventum, ut id effici sit inutile vel ei, cui promissum sit, vel ei, qui promiserit. Nam si, ut in fabulis est, Neptunus, quod Theseo promiserat, non fe
Abbreviated transcription (Latin):
at̃ erat id uoluntate fieri. Nam hoc ipsum ita iustũ
ẽ quod recte fit. si ẽ uoluntarium. Sunt et̃ ꝗ aut
studio rei familiaris tuendae. aut odio qͦdã hoium
suum se negocium agere dicant. ne facere cuiꝗͣ ui¬
deantur iniuriam. ꝗ dum altero gnͣe iniustitiae ua¬
cant. in alterum incurrunt. Deserunt eĩ uitae socie¬
tatem qr nihil conferunt in eam studii. nihil oꝑe.
nihil facultatum. Quando igitur duobus gn̾ibꝰ in¬
iustitiae ꝓpositis adiunocimꝰ causas utriq generis. eas¬
q res ante constituimus ꝗbꝰ iustitia continetur. faci¬
le quod cuiꝰq tpris officium sit poterimꝰ nisi nos met
ipsos ualde amabimꝰ iudicare. Est eĩ difficił cura
reꝵ alienaꝵ. ꝗͣꝗͣ terentianꝰ ille chremes humani ni¬
hil a se alienum putat. S tñ qr magis ea ꝑcipimus
atq sentimꝰ quae nobis ipsis aut ꝓsꝑa aut aduersa
eueniunt. ꝗͣ illa quae caeteris. quae quasi longo in¬

Expanded text:
autem erat id voluntate fieri; namhoc ipsum ita iustum autem erat id voluntate fieri; namhoc ipsum ita iustum est, quod recte fit, si est voluntarium. Sunt etiam, qui aut studio rei familiaris tuendae aut odio quodam hominum suum se negotium agere dicant nec facere cuiquam videantur iniuriam. Qui altero genere iniustitiae vacant, in alterum incurrunt; deserunt enim vitae societatem, quia nihil conferunt in eam studii, nihil operae, nihil facultatum. Quando igitur duobus generibus iniustitiae propositis adiunximus causas utriusque generis easque res ante constituimus, quibus iustitia contineretur, facile, quod cuiusque temporis officium sit, poterimus, nisi nosmet ipsos valde amabimus, iudicare; est enim difficilis cura rerum alienarum. Quamquam Terentianus ille Chremes humani nihil a se alienum putat; sed tamen, quia magis ea percipimus atque sentimus, quae nobis ipsis aut prospera aut adversa eveniunt, quam illa, quae ceteris, quae quasi longo in
Abbreviated transcription (Latin):
sulto et cogitata fiat iniuria. Leuiora eĩ sunt
ea quae repentino aliquo motu accidunt. ꝗͣ ea quae
meditata et praeparata inferuntur. Ac de inferẽ¬
da qđ iniuria satis dictum ẽ PRRETERMIT¬
tendae autem defensionis. deserendiq officii plu¬
res solent. eẽ causae. Nam aut inimicicias: aut
laborem. aut sumptus suscipe nolunt. aut etiam
negligentia. pigritia. inertia. aut suis studiis ꝗbꝰ¬
dam occupationibusue sic impediuntur. ut eos
quos tutari debeant. desertos eẽ patiantur. Itaq
uidendum ẽ ne non satis sit id quod platonem
ẽ in phos dictum quod in ueri in uestigatione
inter se digladiari soleant. contemant et ꝓnihilo
putent ꝑꝑea iuistos eẽ. Nam dum alterum iustitiae
genꝰ assequuntur in inferenda ne cui noceant. iniu¬
ria. in alterum incidunt. Discendi eĩ studio im¬
pediti quos tueri debent deserunt. Itaq eos ne
ad rempu ꝗđ accessuros putant nisi coactos. Eꝗus

Expanded text:
sulto et cogitata fiat iniuria. Leviora enim sunt sulto et cogitata fiat iniuria. Leviora enim sunt ea, quae repentino aliquo motu accidunt, quam ea, quae meditata et praeparata inferuntur. Ac de inferenda quidem iniuria satis dictum est. Praetermittendae autem defensionis deserendique officii plures solent esse causae; nam aut inimicitias aut laborem aut sumptus suscipere nolunt aut etiam neglegentia, pigritia, inertia aut suis studiis quibusdam occupationibusve sic impediuntur, ut eos, quos tutari debeant, desertos esse patiantur. Itaque videndum est, ne non satis sit id, quod apud Platonem est in philosophos dictum, quod in veri investigatione inter se digladiari soleant, contemnant et pro nihilo putent, propterea iustos esse. Nam alterum iustitiae genus assequuntur, ut inferenda ne cui noceant iniuria, in alterum incidunt; discendi enim studio impediti, quos tueri debent, deserunt. Itaque eos ne ad rem publicam quidem accessuros putat nisi coactos. Aequius
Abbreviated transcription (Latin):
nocens uituperanda ẽ. s fugienda semꝑ iniuria ẽ
Maxime autem adducuntur pleriq ut eos iustitiae capi¬
at obliuio. cum in imꝑioꝵ. honoꝵ. głiae cupiditatem
inciderunt. Quod enim ẽ apud ennium. nulla sancta
societas. nec fides regni ẽ. id latius patet. Nam
quicꝗd eiusmodi ẽ in quo non possunt plures eoccel¬
lere. in eo fit plerunq tanta contentio. ut difficil¬
limum sit seruare sanctam societatem. Declarauit
id modo temeritas.C. caesaris ꝗ omnia iura diuina
et humana ꝑuertit propter eum quem sibi opinio¬
nis errore ipse fingcerat principatum. Est autem
in hoc genere molestum quod in maxcimis animis
splendidissimisq ingeniis plerunq excistunt. hono¬
ris imꝑii. potentiae. głiae cupiditates: quo magis ca¬
uendum ẽ ne ꝗd in eo ꝯñe peccetur. Sed in omĩ
iniustitia ꝑmultum interest utrum ꝑturbatõe
aliqua aĩ quae plerunq breuis ẽ. et ad tp̃s an cõ¬

Expanded text:
nocens vituperanda est, sed fugienda semper iniuria est. nocens vituperanda est, sed fugienda semper iniuria est. Maxime autem adducuntur plerique, ut eos iustitiae capiat oblivio, cum in imperiorum, honorum, gloriae cupiditatem inciderunt. Quod enim est apud Ennium: Núlla sancta sócietas Néc fides regni ést. id latius patet. Nam quicquid eius modi est, in quo non possint plures excellere, in eo fit plerumque tanta contentio, ut difficillimum sit servare sanctam societatem. Declaravit id modo temeritas C. Caesaris, qui omnia iura divina et humana pervertit propter eum, quem sibi ipse opinionis errore finxerat, principatum. Est autem in hoc genere molestum, quod in maximis animis splendidissimisque ingeniis plerumque exsistunt honorii, potentiae, gloriae cupiditates. Quo magis cavendum est, ne quid in eo genere peccetur. Sed in omni iniustitia permultum interest, utrum perturbatione aliqua animi, quae plerumque brevis est et ad tempus, an con
Abbreviated transcription (Latin):
qua ꝑturbatione incitatus. is quasi manus afferre
uidetur socio. Qui autem non defendit. nec obsistit
si põt iniuriae. tam est in uitio ꝗͣ si parentes. amicos
aut patriam deserat. Atq illa&e ꝗdem in iuriae quae
nocendi cã de industria inferuntur. saepe a metu ꝓfi¬
ciscuntur. cum is ꝗ nocere alteri cogitat timet ne nisi
id fecerit ipse aliquo afficiatur in cõmodo. Maximã
at̃ ꝑtem ad iniuriam faciendam aggrediuntur ut
adipiscantur ea quae concupiuerunt. in quo uitiol
latissime patet auaritia. Exxpetuntur autem diui¬
tiae cum ad usus uitae necessarios. tum ad ꝑfruẽdas
uoluptates. In ꝗbus autem maior est animus. in us
pecuniae cupiditas spectat ad opes et ad gratificã¬
di facultatem. ut nuꝑ.M. crassus negabat ullam satis
cuius fructibus exercitum alere non posset. Delectãt
etiam magnifici apparatus uit aeq cultus cum elegã¬
tia et copia. quibus rebus effectum ẽ ut infinita pe

Expanded text:
qua perturbatione incitatus, is quasi manus afferre qua perturbatione incitatus, is quasi manus afferre videtur socio; qui autem non defendit nec obsistit, si potest, iniuriae, tam est in vitio, quam si parentes aut amicos aut patriam deserat. Atque illae quidem iniuriae, quae nocendi causa de industria inferuntur, saepe a metu proficiscuntur, cum is, qui nocere alteri cogitat, timet ne, nisi id fecerit, ipse aliquo afficiatur incommodo. Maximam autem partem ad iniuriam faciendam aggrediuntur, ut adipiscantur ea, quae concupiverunt; in quo vitio latissime patet avaritia. Expetuntur autem divitiae cum ad usus vitae necessarios, tum ad perfruendas voluptates. In quibus autem maior est animus, in iis pecuniae cupiditas spectat ad opes et ad gratificandi facultatem, ut nuper M. Crassus negabat ullam satis et esse, cuius fructibus exercitum alere non posset. Delectant etiam magnifici apparatus vitaeque cultus cum elegantia et copia; quibus rebus effectum est, ut infinita pec
Abbreviated transcription (Latin):
nati sum. ortusq nostri partem patria uendicat¬
partem amici. atq ut placet stoicis quae in terris
gignantur ad usum hominum omnia creari. hoies
autem hominum causa eẽ generatos. ut ipsi inter se
alii aliis prodee possent. in hoc nãm debemus du¬
cem seq cõmunes utilitates in medium afferre mu¬
tatione officioꝵ dando accipiendo tum artibus tũ oꝑa
tum facultatibus deuincire hominum inter homines
societatem E undamentum autem ẽ iustitae fides. idẽ.
dictoꝵ conuentoꝵ q constantia et ueritas. ex quo q ꝗ
hoc uidebitur fortasse cuipiam durius. tñ audeamus
imitari stoicos. qui studiose eoquirunt unde uerba
sint ducta. credamusq quia fiat quod dictum est
appellatam fidem. S ed iniustitiae duo sunt genera.
Unum eoꝵ ꝗ inferunt. alterum eoꝵ ꝗ ab iis quibꝰ
infertur. si possunt. non ꝓpulsant iniuriam. Nam ꝗ
iniuste impetum in quempiam facit aut ira. aut ali¬

Expanded text:
nati sumus ortusque nostri partem patria vindicatnati sumus ortusque nostri partem patria vindicatpartem amici, atque, ut placet Stoicis, quae in terris gignantur, ad usum hominum omnia creari, homines autem hominum causa esse generatos, ut ipsi inter se aliis alii prodesse possent, in hoc naturam debemus ducem sequi, communes utilitates in medium afferre mutatione officiorum, dando accipiendo, tum artibus, tum opera, tum facultatibus devincire hominum inter homines societatem. Fundamentum autem est iustitiae fides, id est dictorum conventorumque constantia et veritas. Ex quo, quamquam hoc videbitur fortasse cuipiam durius, tamen audeamus imitari Stoicos, qui studiose exquirunt, unde verba sint ducta, credamusque, quia fiat, quod dictum est, appellatam fidem. Sed iniustitiae genera duo sunt, unum eorum, qui inferunt, alterum eorum, qui ab iis, quibus infertur, si possunt, non propulsant iniuriam. Nam qui iniuste impetum in quempiam facit aut ira aut ali
Abbreviated transcription (Latin):
E tribus autem reliꝗs latissime patet ea ratio qua
societas hominum inter ipsos. et uitae quasi cõmu¬
nitas continetur. cuius partes duae. iustitia in qͣ
uirtutis splendor est maxcimus. ex qua uin boni
nominantur. Et huic coniuncta beneficentia. quã
ri licet. Sed iustitiae primum munus ẽ ne cui ꝗs
noceat nisi lacessitus iniuria. deinde ut cõmuni¬
bus pro cõmunibus utatur. priuatis ut suis. Sũt
autem priuata nulla natura. Sed aut uetere oc¬
cupatione. ut qui quondam in uacua uenerunt
aut uictoria ut qui bello potiti sunt. aut lege pa¬
ctione conditione. sorte. Eoc quo fit ut ager arpinas
arpinatium dicatur. tusculanus tusculanoꝵ. Simi¬
lisq ẽ priuataꝵ. possessionum descriptio. Ex quoi
q suum cuiusq fit eoꝵ quae natura fuerãt cõmu¬
nia. quod cuiq obtigit. id quisq teneat. eo si ꝗs
plus appetet. uiolabit ius humanae societatis. Sed
qm ut preclare scriptum ẽ a platone. non nob̵ solũ

Expanded text:
De tribus autem reliquis latissime patet ea ratio, qua De tribus autem reliquis latissime patet ea ratio, qua societas hominum inter ipsos et vitae quasi communitas continetur; cuius partes duae, iustitia, in qua virtutis est splendor maximus, ex qua viri boni nominantur, et huic coniuncta beneficentia, quam ri licet. Sed iustitiae primum munus est, ut ne cui quis noceat nisi lacessitus iniuria, deinde ut communibus pro communibus utatur, privatis ut suis. Sunt autem privata nulla natura, sed aut vetere occupatione, ut qui quondam in vacua venerunt, aut victoria, ut qui bello potiti sunt, aut lege, pactione, condicione, sorte; ex quo fit, ut ager Arpinas Arpinatium dicatur, Tusculanus Tusculanorum; similisque est privatarum possessionum discriptio. Ex quo, quia suum cuiusque fit eorum, quae natura fuerant communia, quod cuique obtigit, id quisque teneat; e quo si quis sibi appetet, violabit ius humanae societatis. Sed quoniam, ut praeclare scriptum est a Platone, non nobis solum
Abbreviated transcription (Latin):
multamq operam in res obscuras atq difficiles
conferunt. easdẽq non necessarias. quibus uitiis
declinatis. quod in rebus honestis et cognitione di¬
gnis operae curaeq ponetur id iure laudabitur
Ut in astrologia .e. sulpitium audiuimus. In geo¬
metria. Sex. pompeium ipsi cognouimꝰ multos in
dialecticis. plures in iure ciuili. quae omnes artes
in ueri uestigatione uersantur: cuius studio a rebꝰ
gerendis abduci contra officium ẽ. Uirtutis enim
laus omnis in actione consistit: a qua tn fit inter¬
missio saepe multiq dantur ad studia reditꝰ. tum
agitatio mentis quae nunꝗͣ acꝗescit. pot̃ nos in stu¬
diis cogitationis. etiam sine oꝑa nr̃a continere. Dĩs
at̃ cogitatio motꝰq aĩ. aut in consiliis capiendis de
rebus honestis et ꝑtinentibus ad bene beateq uiuẽ¬
dum aut in studiis scientiae cognitionisq uersa¬
bitur. Ac de primo ꝗđ officii fonte diximus.

Expanded text:
multamque operam in res obscuras atque difficiles multamque operam in res obscuras atque difficiles conferunt easdemque non necessarias. Quibus vitiis declinatis quod in rebus honestis et cognitione dignis operae curaeque ponetur, id iure laudabitur, ut in astrologia C. Sulpicium audivimus, in geometria Sex. Pompeium ipsi cognovimus, multos in dialecticis, plures in iure civili, quae omnes artes in veri investigatione versantur; cuius studio a rebus gerendis abduci contra officium est. Virtutis enim laus omnis in actione consistit; a qua tamen fit intermissio saepe multique dantur ad studia reditus; tum agitatio mentis, quae numquam acquiescit, potest nos in studiis cognitionis etiam sine opera nostra continere. Omnis autem cogitatio motusque animi aut in consiliis capiendis de rebus honestis et pertinentibus ad bene beateque vivendum aut in studiis scientiae cognitionisque versabitur. Ac de primo quidem officii fonte diximus.
Abbreviated transcription (Latin):
spiciendis eluceat. Ordo autem et constantia. et
moderatio. et ea quae sunt his similia uersantur in
eo gñe ad quod ẽ adhibenda actio quaedam non so¬
lum mentis agitatio. His enim rebus quae tractat᷑
in uita modum quendam et ordinem adhibentes ho¬
nestatem et decus conseruabim. EX QUATUOR
at̃ locis in quos honesti naturam uimq diuisimus.¬
primꝰ ille ꝗ in uen cognitione consistit. maxime na
attingit humanam. Omnes enim trahimur et duci¬
mur ad cognitionis et scientiae cupiditatem in qua
excellere pulchrum putamꝰ. Labi autem errare
nescire. decipi. et malum et turpe dicimus. In hoc
gnͣe et naturali et honesto. duo uitia uitanda sunt.
Unum ne in cognita pro cognitis habeam hisq te¬
mere assentiamur quod uitium effugere ꝗ uolet
omnes autem uelle debent. adhibebit ad conside¬
randas res et tempus et diligentiam. Aterum
ẽ uitium. quod quidam nimis magnum studium

Expanded text:
spiciendis eluceat. Ordo autem et constantia et spiciendis eluceat. Ordo autem et constantia et moderatio et ea, quae sunt his similia, versantur in eo genere, ad quod est adhibenda actio quaedam, non solum mentis agitatio. Iis enim rebus, quae tractantur in vita, modum quendam et ordinem adhibentes honestatem et decus conservabimus. Ex quattuor autem locis, in quos honesti naturam vimque divisimus,primus ille, qui in veri cognitione consistit, maxime naturam attingit humanam. Omnes enim trahimur et ducimur ad cognitionis et scientiae cupiditatem, in qua excellere pulchrum putamus, labi autem, errare, nescire, decipi et malum et turpe ducimus. In hoc genere et naturali et honesto duo vitia vitanda sunt, unum, ne incognitapro cognitis habeamus iisque temere assentiamur; quod vitium effugere qui volet omnes autem velle debent, adhibebit ad considerandas res et tempus et diligentiam. Alterum est vitium, quod quidam nimis magnum studium
Abbreviated transcription (Latin):
qͦuae fiunt. quaeq dicuntur ordine et modo. in quo
inest modestia et temꝑantia. Quae quatuor quãqͣ
enter se colligata atq implicata sunt. tñ ex singul
certa officioꝵ gn̾a nascuntur. Uelut eo ea parte
quae prima descripta ẽ. in qua sapientiam et pru¬
dentiam ponimus. in est indagatio atq inuentio ue¬
ri. eiusq uirtutis hoc munus ẽ ꝓprium. Ut enim
quisq maxime ꝑspicit quid in re quaq uerissimum
sit. quiq acutissime. et celerime põt et uidere et ex¬
Quocirca huic quasi materia quam tractet. et in qͣ
uersetur subiecta ẽ ueritas. Reliꝗs autem tribus
uirtutibus. necessitates ꝓpositae sunt ad eas res parã¬
das tuendasq ꝗbꝰ actio uitae continetur. ut et societas
hominum coniunctioq seruetur: et aĩ excellentia ma¬
gnitudoq cum in augendis opibus utilitatibꝰq et sibi
et suis comparandis. tum multo magis in his ipsis de¬

Expanded text:
quae fiunt quaeque dicuntur, ordine et modo, in quo quae fiunt quaeque dicuntur, ordine et modo, in quo inest modestia et temperantia. Quae quattuor quamquam inter se colligata atque implicata sunt, tamen ex singulis certa officiorum genera nascuntur, velut ex ea parte, quae prima discripta est, in qua sapientiam et prudentiam ponimus, inest indagatio atque inventio veri, eiusque virtutis hoc munus est proprium. Ut enim quisque maxime perspicit, quid in re quaque verissimum sit. quique acutissime et celerrime potest et videre et exQuocirca huic quasi materia, quam tractet et in qua versetur, subiecta est veritas. Reliquis autem tribus virtutibus necessitates propositae sunt ad eas res parandas tuendasque, quibus actio vitae continetur, ut et societas hominum coniunctioque servetur et animi excellentia magnitudoque cum in augendis opibus utilitatibusque et sibi et suis comparandis, tum multo magis in his ipsis de
Abbreviated transcription (Latin):
tit. Quam similitudinem natura ratioq ab oculis
ad animum transferens multo etiam magis pulchri¬
tudinem constantiam ordinem in consiliis factisq
conseruandam putat. cauetq ne ꝗd indecore effe¬
minateue faciat. tum in omnibus et opinionibus
et factis. ne quid libidinose aut faciat aut cogitet
Quibus ex rebus conflatur et efficitur id quod q̃¬
rimus honestum. quod etiam si nobilitatum non
sit tamen honestum sit. quodq uere dicimꝰ etia¬
si anullo laudetur natura esse laudabile.
FORMAM ꝗdem ipsam. M. fili et tanꝗͣ faciem ho¬
nesti uides. quae si oculis cerneretur ut ait plato mi¬
rabiles amores excitaret sapientiae. O ed omne qđ
ẽ honestum id quatuor partium oritur ex aliqua.
Aut enim in ꝑspicientia ueri solertiaq uersat᷑. aut
in hominum societate tuenda tribuendoq suũ cuiq
et reꝵꝑ contractaꝵ fide. Aut in animi excelsi atq
inuicti magnitudine ac robore. Aut in omnium

Expanded text:
tit; quam similitudinem natura ratioque ab oculis tit; quam similitudinem natura ratioque ab oculis ad animum transferens multo etiam magis pulchritudinem, constantiam, ordinem in consiliis factisque conservandam putat cavetque, ne quid indecore effeminateve faciat, tum in omnibus et opinionibus et factis ne quid libidinose aut faciat aut cogitet. Quibus ex rebus conflatur et efficitur id, quod quaerimus, honestum, quod etiamsi nobilitatum non sit, tamen honestum sit, quodque vere dicimus, etiamsi a nullo laudetur, natura esse laudabile. Formam quidem ipsam, Marce fili, et tamquam faciem honesti vides, quae si oculis cerneretur, mirabiles amores, ut ait Plato, excitaret sapientiae. Sed omne, quod est honestum, id quattuor partium oritur ex aliqua: aut enim in perspicientia veri sollertiaque versatur aut in hominum societate tuenda tribuendoque suum cuique et rerum contractarum fide aut in animi excelsi atque invicti magnitudine ac robore aut in omnium,
Abbreviated transcription (Latin):
rem gerendam facit. In primisq hominis ẽ ꝓpria
ueri inquisitio atq inuestigatio. Itaq cum sumus
necessariis negociis curisq uacui tum auemꝰ ali¬
quid uidere. audire. addiscere: cognitionemq rezꝑ
aut occultaꝵ aut admirabilium ad bene beateq t¬
uiuendum necessariam ducimꝰ Ex quo intelligit᷑
quod uerum simplex sincerumq sit id ẽẽ naturae
hominis aptissimum. Huic ueri uidendi cupidi¬
tati adiuncta ẽ appetitio quaedam principatus.
ut nemini parere animus bene in formatus a na
uelit. nisi praecipienti aut docenti aut utilitatis
causa iuste et legitime imperanti ex quo magni¬
tudo animi eocistit humanaꝵq reꝵ contemptio. Nec
uero illa parua uis naturae ẽ rationisq quod unum
hoc animal sentit quis sit ordo quid sit quod de¬
ceat in factis dictisq. qui modus. Itaq eoꝵ ipsoꝵ
quae aspectu sentiuntur nullum aliud aĩal pulchri¬
tudinem uenustatem. conuenientiam partium sen¬

Expanded text:
rem gerendam facit. In primisque hominis est propria rem gerendam facit. In primisque hominis est propria veri inquisitio atque investigatio. Itaque cum sumus necessariis negotiis curisque vacui, tum avemus aliquid videre, audire, addiscere cognitionemque rerum aut occultarum aut admirabilium ad beate vivendum necessariam ducimus. Ex quo intellegitur, quod verum, simplex sincerumque sit, id esse naturae hominis aptissimum. Huic veri videndi cupiditati adiuncta est appetitio quaedam principatus, ut nemini parere animus bene informatus a natura velit nisi praecipienti aut docenti aut utilitatis causa iuste et legitime imperanti; ex quo magntudo animi exsistit humanarumque rerum contemptio. Nec vero illa parva vis naturae est rationisque. quod unum hoc animal sentit, quid sit ordo, quid sit, quod deceat, in factis dictisque qui modus. Itaque eorum ipsorum, quae aspectu sentiuntur, nullum aliud animal pulchritudinem, venustatem, convenientiam partium sen
Abbreviated transcription (Latin):
tantum ꝗͣtum sensu mouetur ad id solum quod ⁊¬
adest quodq praesens ẽ se accõmodat. paulũ ad¬
modum sentiens praeteritum aut futurum Homo
autem quod rationis ẽ particeps ꝑ quam consequẽ¬
tia cernit. causas reꝵ uidet. eaꝵq progressus. et¬
quasi antecessiones non ignorat. similitudines com¬
parat. rebusq praesentibus adiungit atq annectit fu¬
turas. facile totius uitae cursum uidet. ad eamq
degendam praeparat. res necessarias. Eademq nat᷑a
ui rationis hominem conciliat homini et ad orõnis
et ad uitae societatem ingeneratq in primis praeci¬
puum quendam amorem in eos qui procreati sunt
impellitq ut hominum coetus et celebrari inter se et
sibi obediri uelit. ob easq causas studeat parare ea
quae suppeditent ad cultum et uictum. nec sibi sola. s
coniugi. liberis caeterisq quos caros hẽat tueriq de¬
beat. quae cura exuscitat etiam aĩos. et maiores ad

Expanded text:
tantum, quantum sensu movetur, ad id solum, quod tantum, quantum sensu movetur, ad id solum, quod adest quodque praesens est, se accommodat paulum admodum sentiens praeteritum aut futurum; homo autem, quod rationis est particeps, per quam consequentia cernit, causas rerum videt earumque praegressus etquasi antecessiones non ignorat, similitudines comparat rebusque praesentibus adiungit atque annectit futuras, facile totius vitae cursum videt ad eamque degendam praeparat res necessarias. Eademque natura vi rationis hominem conciliat homini et ad orationis et ad vitae societatem ingeneratque in primis praecipuum quendam amorem in eos, qui procreati sunt, impellitque, ut hominum coetus et celebrationes et esse et a se obiri velit ob easque causas studeat parare ea, quae suppeditent ad cultum et ad victum, nec sibi soli, sed coniugi, liberis ceterisque, quos caros habeat tuerique debeat; quae cura exsuscitat etiam animos et maiores ad
Abbreviated transcription (Latin):
cogitandi. Hac diuisione. cum praeterire aliquid
maximum uitium in diuidendo sit. duo praeter-¬
missa sunt. Nec enim solum utrum honestum an tur¬
pe sit deliberari solet. sed etiam duobus ꝓpositis
honestis utrum honestius. Itemq duobus ꝓpositis
utilibus utrum utilius. Ita quam ille triplicem pu¬
tauit eẽ rationem in quinq partes distribui debe¬
re reꝑitur. Primum igitur ẽ de honesto sed dupli¬
citer. Tum pari ratione de utili. post de compara¬
tione eoꝵ disserendum PRIN CIPIO generi ani¬
mantium omni est a natura tributum ut se uitam
corpusq tueatur. declinet ea quae nocitura uide¬
antur omniaq quae sint ad uiuendum necessaria
inquirat et paret. ut pastum. ut latibula. ut alia
generis eiusdem. Cõmune autem omnium animan
tium ẽ coniunctionis appetitus procreandi causa et
cura quaedam eoꝵ quae procreata sint. Sed inter
hominem et beluam hoc maxime interest. quod haec

Expanded text:
cogitandi. Hac divisione, cum praeterire aliquid cogitandi. Hac divisione, cum praeterire aliquid maximum vitium in dividendo sit, duo praetermissa sunt; nec enim solum utrum honestum an turpe sit, deliberari solet, sed etiam duobus propositis honestis utrum honestius, itemque duobus propositis utilibus utrum utilius. Ita, quam ille triplicem putavit esse rationem, in quinque partes distribui debere reperitur. Primum igitur est de honesto, sed dupliciter, tum pari ratione de utili, post de comparatione eorum disserendum. Principio generi animantium omni est a natura tributum, ut se, vitam corpusque tueatur, declinet ea, quae nocitura videantur, omniaque, quae sint ad vivendum necessaria, anquirat et paret, ut pastum, ut latibula, ut alia generis eiusdem. Commune item animantium omnium est coniunctionis adpetitus procreandi causa et cura quaedam eorum, quae procreata sint; sed inter hominem et beluam hoc maxime interest, quod haec
Abbreviated transcription (Latin):
mune officium uocant atq ea sic definiunt. ut rectũ
quod sit id officium ꝑfectum eẽ definiant. Mediũ
at̃ officium id eẽ dicunt. quod cur factum sit ratio ꝓ¬
babilis reddi possit FRI PLEX est igitur ut panae¬
tio uidetur consilii capiendi deliberatio. Nam hone¬
stumne factum sit. an turpe dubitant id quod in de¬
liberationem cadit. in quo considerando saepe animi
in contrarias sententias distrahuntur.Tum autẽ aut
inꝗrunt. aut consultant ad uitae cõmoditatem iocũ¬
ditatemq ad facultates reꝵatq copias. ad opes. ad
potentiam quibus et se possint utuare et suos. conducat
id necne. de quo deliberant. quae deliberatio omĩs
in rationem utilitatis cadit. Tertium dubitandi genꝰ
ẽ cum pugnare uidetur cum honesto id quod uidet᷑
eẽ utile. Cum enim utilitas ad se rapere. honestas
contra reuocare ad se uidetur. fit ut distrahatur
in deliberando animus afferatq ancipitem curam

Expanded text:
mune officium kaqh=kon vocant. Atque ea sic definiunt, ut, rectum mune officium kaqh=kon vocant. Atque ea sic definiunt, ut, rectum quod sit, id officium perfectum esse definiant; medium autem officium id esse dicunt, quod cur factum sit, ratio probabilis reddi possit. Triplex igitur est, ut Panaetio videtur, consilii capiendi deliberatio. Nam aut honestumne factu sit an turpe dubitant id, quod in deliberationem cadit; in quo considerando saepe animi in contraries sententias distrahuntur. Tum autem aut anquirunt aut consultant, ad vitae commoditatem iucunditatemque, ad facultates rerum atque copias, ad opes, ad potentiam, quibus et se possint iuvare et suos, conducat id necne, de quo deliberant; quae deliberatio omnis in rationem utilitatis cadit. Tertium dubitandi genus est, cum pugnare videtur cum honesto id, quod videtur esse utile; cum enim utilitas ad se rapere, honestas contra revocare ad se videtur, fit ut distrahatur in deliberando animus afferatque ancipitem curam
Abbreviated transcription (Latin):
naetio praetermissum eẽ miror Omnis enim quae
a ratione suscipitur de aliqua re institutio debet
a definitione proficisci. ut intelligatur quid sit id
de quo disputetur. Omnis de officio duplex ẽ
quaestio Unum genus ẽ quod ꝑtinet ad finem bo¬
noꝵ alterum quod ẽ positum in praeceptis quibus
in omnis partes usus uitae confirmari possit. Su¬
perioris generis huiusmodi sunt. exempla. Omnia¬
ne officia ꝑfecta sint. num quod officium aliud
alio maius sit. et quae sunt generis eiusdem. Q
autem officioꝵ praecepta traduntur: ea ꝗꝗͣ ꝑtineãt
ad finem bonoꝵ. tñ minus id apparet. qr magis ad
institutionem uitae cõmunis spectare uidentur. de
quibus est nobis his libris explicandum. Atq et̃
alia diuisio ẽ officii. Nam et medium quoddam offin
dicitur. et perfectum. Perfectum officium rectum o¬
pinor uocemus. quod graeci cathortoma hoc autem cõ¬

Expanded text:
naetio praetermissum esse miror. Omnis enim, quae naetio praetermissum esse miror. Omnis enim, quae a ratione suscipitur de aliqua re institutio, debet a definitione proficisci, ut intellegatur, quid sit id, de quo disputetur Omnis de officio duplex est quaestio: unum genus est, quod pertinet ad finem bonorum, alterum, quod positum est in praeceptis, quibus in omnis partis usus vitae conformari possit. Superioris generis huius modi sunt exempla: omniane officia perfecta sint, num quod officium aliud alio maius sit, et quae sunt generis eiusdem. Quorum autem officiorum praecepta traduntur, ea quamquam pertinent ad finem bonorum, tamen minus id apparet, quia magis ad institutionem vitae communis spectare videntur; de quibus est nobis his libris explicandum. Atque etiam alia divisio est officii. Nam et medium quoddam officium dicitur et perfectum. Perfectum officium rectum, opinor, vocemus, quoniam Graeci kato/rqwma, hoc autem com
Abbreviated transcription (Latin):
test. Quae ꝗͣ ꝗͣ ita sint in promptu ut res disputatio¬
ne non. egeat. tñ sunt a nobis alio loco disputata
Hae disciplinae igitur si sibi consentaneae uelint eẽ. de of¬
ficio nihil queant dicere. Neq ulla officii praecepta fir¬
ma. stabilia coniuncta naturae tradi possunt. nisi aut
ab iis qui solam. aut abiis qui maxime honestatem
propter se dicant expetendam. Ita propria ẽ ea prae¬
ceptio stoicoꝵ. achademicoꝵ. perypatheticoꝵ. quoniã
aristonis. pyrrhonis. erilli. iam pridem explosa snĩã est.
qui tñ herent ius suum disputandi de officio. sireꝵ
aliquem delectum reliquissent. ut ad officii inuentio¬
nem aditus eẽt. Sequimur igitur hoc quidem tprẽ
et in hac quaestione potissimum stoicos. non ut inter¬
pretes. sed ut solemus e fontibus eoꝵ iudicio arbitͥo¬
Sq nr̃o qͣtum quo quo modo uidebitur hauriemus
ELACET igitur quoniam omnis disputatio de offõ
futura ẽ ante definire quid sit officium. quod a pa¬

Expanded text:
test. Quae quamquam ita sunt in promptu, ut res disputatione non egeat, tamen sunt a nobis alio loco disputata. Hae disciplinae igitur si sibi consentaneae velint esse, de officio nihil queant dicere, neque ulla officii praecepta firma, stabilia, coniuncta naturae tradi possunt nisi aut ab iis, qui solam, aut ab iis, qui maxime honestatem propter se dicant expetendam. Ita propria est ea praeceptio Stoicorum, Academicorum, Peripateticorum, quoniam Aristonis, Pyrrhonis, Erilli iam pridem explosa sententia est; qui tamen haberent ius suum disputandi de officio, si rerum aliquem dilectum reliquissent, ut ad officii inventionem aditus esset. Sequemur igitur hoc quidem tempore et hac in quaestione potissimum Stoicos non ut interpretes, sed, ut solemus, e fontibus eorum iudicio arbitrioque nostro, quantum quoque modo videbitur, hauriemus. Placet igitur, quoniam omnis disputatio de officio futura est, ante definire, quid sit officium; quod a Pa
Abbreviated transcription (Latin):
teib ut possit c̃ uolu̾it aut sibi ĩtendere
aut utile fuatrib ministͣrͣe. aut ĩ otẽpla¬
tũ clestiũ reqͥeste̾. Sit fmꝰ ut nulla repẽ¬
tina ꝑt̾batõe cõcutiat᷑ ñ capiat᷑ illecebs
ñ fr̃agat᷑ melestiis. Nulla ĩ illo ĩpacia pro¬

Expanded text:
 ut possit, cum voluerit, aut sibi intendere, aut utilitati fratrum ministrare, aut in contemplatione coelestium requiescere. Sit firmus, ut nulla repentina perturbatione concutiatur; 339 non capiatur illecebris, non frangatur molestiis. Nulla ira, nulla impati
Abbreviated transcription (Latin):
dñe ꝯfessionẽ icã et respice ad pieta
sepe de memonia mã te expulit turba
ures plurimar̃ cogitationũ̃. q̃ uelut
plebs ad aliqd̾ spectacłm̃ solẽt effluere
ĩ cor meũ. dũ orare uł cãtare ĩ monas¬
tio uolo. nescio cuiꝰ modr stulta cogitatõ
cor meũ rap̃. ⁊ duc̃ ꝑ diu̾sa loca sũqr
illd̾ ad me reuoco. tene̾ ñ possũ s illia

Expanded text:
nfessionem meam; et respice ad pietatsaepe de memoria mea te expulit irruens turba plurimarum cogitationum, quae velut plebs ad aliquod spectaculum solent effluere in cor meum. Dum orare vel cantare in monasterio volo, nescio cujusmodi stulta cogitatio cor meum rapit, et ducit per diversa loca. Cumque illud ad me revoco, tenere non p
Abbreviated transcription (Latin):
pactũ pac̃ rupisti uis qd̾ nõ ius. et ñ uis
qd̾ uis a te ip̃o t̾baris. nolẽda nis. uolẽda
ñ uis. Ecce de ore iuo te iudicosue neꝗͣ
de corde oꝑat᷑ et rennet cor fluxũ et na¬
num. ne ꝑfluat in abyssum ext̾minii
uis ira seue molenta rapit regñ celors
ordinat totã familiã. motũ inti̾oꝵ¬
tiã. Si ꝓetulantia habetur ꝑ abstmnẽti¬
ã. Si fo̾citas apͥ ꝑ mansuetudinẽ. si su¬
ꝑbia unicornis ꝑ humilitatẽ qo ĩnem¬

Expanded text:
pactum pacis rupisti, vis quod non vis, et non vis quod vis: a teipso condemnaberis. Nolenda vis: volenda non vis. Ecce de ore tuo te judico, serve nde corde operatur, et retinet cor fluxum et vanum; ne profluat in abyssum exterminii. Vis ista seu violentia rapit regnum coelorum. ordinat tatam familiam motuum inttiam: si petulantia hirci, per abstinentiam: si ferocitas apri, per mansuetudinem: si superbia unicornis, per humilitatem. CAP
Abbreviated transcription (Latin):
i essturionẽ resoliuit᷑. ita ut ex reftõe de¬
ficiãt. Sic corpꝰ tuũ o pͥnceps et doꝰ corꝑis. si
regłam nectatis gassit᷑ et ad baratru cõcu¬
pisc̃ne os aꝑuit. lacũ ꝑditõis sibi effodit ĩ
helpitio reꝑatõis. ot de remedio oꝑatur

Expanded text:
ur, ita ut ex refectione deficiant. Sic corpus tuum, o princeps et domine corporis, si regulas necessitatis excesserit, et ad barathrum concupiscentiae os aperuerit, lacum perditionis sibi effodit in hospitio reparationis, et de remedio comparat
Abbreviated transcription (Latin):
toris sui. subsistat ⁊ dimittat alas suas. ittoẽ
se ⁊ hñs dĩfice cõꝑatõis se ad se colligĩs : cda¬
hibẽs ne tͣnͣsg̾diat᷑ t̾minos suos. Sic n sc̃
ancilla ĩ uisiõe ezechił c̃ fie̾t uox suꝑfi
mamentũ qd̾ ĩminebat capiti e stalim¬

Expanded text:
toris sui, subsistat et dimittat alas suas, retinens se, et habenis deificae comparationis se ad se colligens et cohibens, non transgrediatur terminos suos. Sic enim sancta animalia in visione Ezechielis, cum fieret vox super firmamentum, quod imminebat capiti eorum