comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Nec tamen qm̃ diximus iusto di iudi¬
cio unum quemq pro uirtutis sue
quantitate temptari: iocuto putan¬
dum est. quia omni genere debeat
uincere qui temptatur: sicut nec¬
ille quidem qui inagone contendit.
quamuis ȩqua moderatione comꝑa-¬
tus sit aduersutio. non camen om̃i
genere uicere poterit. uerum nͥ
equalis fuerit concertandium uir¬
tus: non erit iusta palma uin¬
centis: nec iuste culpabitur
uictus. ꝓpter quod ꝑ mittit¬
nos quidem temptari: non ta¬
men supra id quod poᷤsumus.
Pro uirib enim nr̃is temptam᷑:
nec tamen scriptum est quia
faciet intemptatione etiam
exitum sustinendi. s exitum
ut sustinere possimus: idẽ ipse¬
Ut uero hoc quod posse nobis
ipse dedit uel strenue. uel seg¬
niter impleamus: in nobis est.
dubium enu non est quod in
omni temptatione. ad est nob
tolerandi uirtus: si tamen nos
competenter utamur uirtute
concessa. Non enim idem est
habere uincendi uirtutem et

Expanded text:
Nec tamen quoniam diximus justo Dei judiNec tamen quoniam diximus justo Dei judicio unumquemque pro virtutis suæ quantitate tentari, idcirco putandum est quia omni genere debeat vincere qui tentatur: sicut ille quidem qui in agone contendit, quamvis æqua moderatione comparatus sit adversario, non tamen omni genere vincere poterit. Verum nisi æqualis fuerit concertantium virtus, non erit justa palma vincentis, nec juste culpabitur victus, propterea quod permittit quidem nos tentari, non tamen supra id quod possumus: pro viribus enim nostris tentamur: nec tamen scriptum est, quia faciet in tentatione etiam exitum sustinendi, sed exitum ut sustinere possimuUt vero hoc quo posse nobis ipse dedit vel strenue vel segniter impleamus, in nobis est. Dubium enim non est quod in omni tentatione adest nobis tolerandi virtus, si tamen nos competenter utamur virtute concessa. Non enim idem est habere vincendi virtutem, et
Abbreviated transcription (Latin):
hos humanȩ uitȩ descendint agones.
iustissima modatione dispenset. scdin
rationem uniuscuiusq uirtutis. ꝗ¬
quam ipse solus. qui solus corda homi¬
num intuetur agnoscit. Ut alius qui¬
dem pugnet adu̾sus carnem talem.
alius uero aduersus talemꝰ et alius
quidem intantum tempus. alius uͦ
intantum: et ut alter instiaguetur
carne in hoc uel illud. alius uero ina¬
liud: tum uero ut alius resistat ad¬
uersus inimicam pocestatem illam
uel illam. alius uero aduersus duas
uel tres simul: aut rainc quidem ao¬
uersus aliam. nunc iterum adu̾sus
aliam: et certo quo cempore aduersus
illam. et certo quod ailuersus aliam.
uel post quȩ gesta. aduersus quas
pugnet. postquȩ uero aduersus ali¬
as. Intuere enim: ne forte tale aliquio
indigetur per hoc quod dicit apłs.
fidelis autem est ds qui non ꝑmittet
uos temptari supra id quod potestis:
idẽ ꝓed quod singuli pro uirtutis suȩ
quantitate. uel posibilitate temptant᷑.

Expanded text:
hos humanæ vitæ descenderint agones, hos humanæ vitæ descenderint agones, justissima moderatione dispenset secundum rationem uniuscujusque virtutis, quam ipse solus, qui solus corda hominum intuetur, agnoscit: ut alius quidem pugnet adversus carnem talem, alius vero adversus talem; et alius quidem in tantum tempus, alius vero in tantum; et ut alter instigetur carne in hoc vel illud, alius vero in aliud: tum vero ut alius resistat adversus inimicam potestatem illam vel illam, alius vero adversus duas vel tres simul; aut nunc quidem adversus aliam, nunc iterum adversus aliam; et certo tempore quodam adversus illam, et certo quodam adversus aliam; vel post quæ gesta adversus quas pugnet, post quæ vero adversus alias. Intuere enim, ne forte tale aliquid indicetur per hoc quod dicit Apostolus: «Fidelis autem Deus qui non patietur vos tentari supra id quod potestis,» id est, pro eo quod singuli pro virtutis suæ quantitate vel possibilitate tentantur.
Abbreviated transcription (Latin):
tium sumant: manifestissime decla¬
rat apłs paulus meo cum dicit. Caro
resistunt: ut non quȩ uultis. illa faciatis.
Si ergo caro concupiscit aduersus sp̃m.
et sp̃s aduersus carnem: est nob̾ aliquan¬
do conluctatio aduersus carnem et san¬
guinem: idẽ cum homines sumus. et
scđłm carnem ambulamus: et cum
non possumus temptari in maiorib
temptationib quam humanis: cum
dicitur de nob̾. quia temptatio uos
non comprehendit nisi humana. fide¬
lis autem est ds: qui non ꝑmictat uos
temptari supra id quod potestis. Sic̃
enim hi qui agonib presunt. eosqui
ad certamen ueniunt non ut cumq
fortuito inter se sinunt nure certami¬
na. s diligenti examinatione pto ut
uel corpora uiderint. uel ęcates.
Equissima comꝑatione iungentes illũ
cum illo. Uerbi gr̾a pueros cum pue¬
ris. uiros cum uiris. qui inter se uel
eui uel roboris propinquitate conueni¬
ant: intelligendum est &iam de di¬
uina prouidentia:. quod om̃s qui in

Expanded text:
tium sumant, manifestissime declatium sumant, manifestissime declarat Apostolus Paulus in eo dum dicit: «Carosibi invicem resistunt, ut non quæ vultis illa faciatis.» Si ergo caro concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem, est nobis aliquando colluctatio adversus carnem et sanguinem, id est cum homines sumus, et secundum carnem ambulamus, et cum non possumus tentari in majoribus tentationibus quam humanis, cum dicitur de nobis: Tentatio vos non comprehendat nisi humana. Fidelis autem Deus qui non permittet vos tentari supra id quod potestis.» Sicut enim hi qui agonibus præsunt, eos qui ad certamen veniunt, non utcumque, neque fortuito inter se sinunt inire certamina, sed diligenti examinatione prout vel corpora viderint, vel ætates, æquissima comparatione jungentes illum cum illo, verbi gratia, pueros cum pueris, viros cum viris, qui sibi vel ævi vel roboris propinquitate conveniant: ita intelligendum est etiam de divina Providentia, quod omnes qui in
Abbreviated transcription (Latin):
suggerentib ac ꝑ urgentib pecu¬
nia iam non desid̾atur s rapitur.
et ui aut etiam sanguinis humani
profusione conquiritur. Ad certiorẽ
deniq rei fidem. quod im mensita¬
ces iste uiciorum a demonib ue¬
niant. contẽplari et ex eo facile po¬
test: quod nichil minus his qui
&iam illi patiuntur. qui uel im-¬
modatis amorib. uel ire intem¬
ꝑantiȩ: uel nimietate cristiciȩ ꝑur¬
gentur. Nam et in non nullis his¬
toriis refertur quod ininsaniam
quidam ex amore decideri nt:
alii ex iracun dia: non nulli ex
tristicia. uel nimio gaudio. Quod
arbitror. ideo accidere: quia contra¬
riȩ iste uirtutes. idẽ demones. loco
sibi ineorum mentib dato. quem
intemꝑantia prius patefecit sensum
eorum penitus possederint: maxi¬
me cum nulla eos ad resistendum
uirtutis gła concitarit. Quod
autem sint quedam peccata. quȩ
non a contiariis uirtutib ueniant.
si ex naturalib corꝑis motib inu¬

Expanded text:
suggerentibus ac perurgentibus, pecusuggerentibus ac perurgentibus, pecunia jam non desideratur, sed rapitur, et vi, aut etiam sanguinis humani profusione conquiritur. Ad certiorem denique rei fidem, quod immensitates istæ vitiorum a dæmonibus veniant, contemplari etiam ex eo facile potest, quod nihil minus his qui  etiam illi patiuntur, qui vel immoderatis amoribus, vel iræ intemperantia, vel nimietate tristitia perurgentur. Nam et in nonnullis historiis refertur, quod in insaniam quidam ex amore deciderunt, alii ex iracundia, nonnulli ex tristitia, vel nimio gaudio: quod arbitror ex eo accidere, quia contrariæ istæ virtutes, id est dæmones loco sibi in eorum mentibus dato quem intemperantia prius patefecerit, sensum eorum penitus possederint: maxime cum nulla eos ad resistendum virtutis gloria concitarit. III. Quod autem sint quædam peccata quæ non a contrariis virtutibus veniant, sed ex naturalibus corporis motibus ini
Abbreviated transcription (Latin):
in bonis rebus humanum propo¬
situm solum ꝑseipsumim ꝑfec¬
tum est ad consummationem bo¬
ni: ad uitorio namq diuino ad ꝑ¬
fecta quęq ꝑducitur. Ita etiam
in contrariis. initia quedaͤm et
uelud quedam semina peccatoꝵ
abhis rebus quȩ inusu naturali¬
ter habentur accipimus. Cum
uero indulserimus ultra quam
satis est. et non restiterimus ad¬
uersum primos intemꝑantiȩ
motus: tunc primi huius delic¬
ti accipiens locum uirtus inimi¬
ca instigat et ꝑurget. omĩ mͦ stu¬
dens profusius dilatare peccata.
et quidem nobis hominib occa-¬
siones et inimicitia prebentib
peccatorum: inimicis autem po¬
testatib latius ea et longius et
si fieri potest absq ullo fine pro-¬
pagantib. Ita deniq inauaritiã
lapsus efficitur. cum pͥmo homi¬
nes parum quid pecunie desi¬
derant: deinde augescente uitio¬
cupiditas increscit: post hȩc iam
etiam cum cecitas mentis ex passi¬
one successerit. inimicis uirtutib

Expanded text:
in bonis rebus humanum propoin bonis rebus humanum propositum solum per se ipsum imperfectum est ad consummationem boni, adjutorio namque divino ad perfecta quæque perducitur: ita etiam in contrariis initia quædam, et velut quæ- dam semina peccatorum ab his rebus quæ in usu naturaliter habentur, accipimus. Cum vero indulserimus ultra quam satis est, et non restiterimus adversus primos intemperantiæ motus, tunc primi hujus delicti accipiens locum virtus inimica instigat, et perurget omnibus modis, studens profusius dilatare peccata, et quidem nobis hominibus occasiones et initia præbentibus peccatorum, inimicis autem potestatibus latius ea et longius, et si fieri potest absque ullo fine propagantibus. Ita denique in avaritiam lapsus efficitur, cum primo hominés parum quid pecuniæ desiderant, deinde augescente vitiocupiditas increscit. Post hoc jam cum etiam cæcitas mentis ex passione successerit, inimicis virtutibus
Abbreviated transcription (Latin):
res posceret. uel ampluis quam ratio
in dulgeret acciꝑet: et nunquam eue¬
ntret hominib inseruando cibi mͦ
mensura que delinquere. Ego quide
non arbitror. hec abhominib ita potͣ¬
isse seruari. etiam si nulla diaboli pro¬
uocasset instinctio: ut ꝑcipiendo cibo
modum disciplinam̃q nullus excedet.
prusquam id usu longo atq exꝑien¬
tia didicissent. Quid igitur est: In
escis quidem et potu possibile erat
delinquere nos etiam sine diaboli in¬
citamentis. si forte minus continen¬
tes uel minus industriis fuissemus
inuenti: inappetendo uero coitu uel
naturalib desidiis suis temperandis
putandum est. quod non simile ali¬
quid pateremur: arbitror. autem
quod eadem rationis consequentia. etia
in cetis naturalib motib possit in¬
cellegi. cupiditatis. uel irȩ. uel
tristicie: uel omnib omnino quȩ
ꝑ intem ꝑantie uitium. modum
mensure naturalis excedunt.
E uiders igitur ratio est. quia sicut

Expanded text:
res posceret, vel amplius quam ratio res posceret, vel amplius quam ratio indulgeret, acciperet, et nunquam eveniret hominibus in servando cibi modo mensuraque delinquere. Ego quidem non arbitror hoc ab hominibus ita potuisse servari, etiamsi nulla diaboli provocasset instinctio, ut in percipiendo cibo modum disciplinamque nullus excederet, priusquam id longo usu experientiaque didicissent. Quid igitur est? In escis quidem et potu possibile erat delinquere nos etiam sine diaboli incitamentis, si forte minus continentes vel minus industrii fuissemus inventi: in appetendo vero coïtu, vel naturalibus desideriis temperandis, putandum est quod non simile aliquid pateremur? Arbitror autem quod eadem rationis consequentia etiam in cœ- teris naturalibus motibus possit intelligi cupiditatis, vel iræ, vel tristitiæ, vel in omnibus omnino quæ per intemperantiæ vitium modum mensuræ naturalis excedunt. Evidens igitur ratio est, quia sicut
Abbreviated transcription (Latin):
manifeste ex corporali necessitate des¬
cendunt. An uero putandum est quod
diabolus esuriendi uel settiendi causa
nobis existat: Neminem puto eẽ.
qui hoc audeat confirmare. Si ergo
esuriendi et siciendi non nobis ip̃se
fit causaꝰ. Quid illud cum unius cuuis¬
q etas adiurilitatis tempus aduenerit.
et naturał caloris incentiua sugges¬
serit: Consequens sine dubio est ut
ultȩ etati naturaliter suggeritur:
Idẽ appendi coitus desidium. Quam
causam non utiq semꝑ a drabolo mo¬
ueri certum est. ĩta ut putandum
sit quia sit diabolus non eẽt. huiuscẽ¬
modi ad mutionis desidium corpora
non haberent. Tum deuide considemꝰ.
si ut suꝑius ostendimus cibus homini¬
bus non ex diabolo. s naturali quodam
appetitur instinctu: utrum posset fieri
ut si diabolus non eet. humana exꝑien¬
tia tanta in ꝑcipiendo cibo disciplina
uteretur. ut nunquam penitus exce¬
deret modum: idẽ ut uel auter quam

Expanded text:
manifeste ex corporali necessitate desmanifeste ex corporali necessitate descendunt. An vero putandum est quod diabolus esuriendi vel sitiendi causa nobis existat? Neminem esse puto qui hoc audeat affirmare. Si ergo esuriendi et sitiendi non nobis ipse sit causa, quid aliud cum uniuscujusque ætas ad virilitatis tempus advenerit, et naturalis caloris incentiva suggesserit? Consequens est sine dubie, ut ultæ ætati naturaliter suggeritur, id est appetendi coïtus desiderium. Quam causam non utique semper a diabolo moveri certum est, ita ut putandum sit quia si diabolus non esset, hujuscemodi admixtionis desiderium corpora non haberent. Tum deinde consideremus si, ut superius ostendimus, cibus hominibus non ex diabolo, sed naturali quodam appetitur instinctu, utrum posset fieri ut si diabolus non esset, humana experientia tanta in percipiendo cibo disciplina uteretur, ut nunquam penitus excederet modum, id est, ut vel aliter quam
Abbreviated transcription (Latin):
luctamen eẽ scĩs: non aduersus
carnem et sanguinem: s ad uersum
principatus. aduersum potestates.
ad uersum mundi rectores tene¬
brarum harum: aduersum spirita¬
lia nequitie in celestib s et saluato¬
rem crucifixim eẽ dicit a princi¬
pib huius mundi qui destruen¬
tur. quorum etiam sapientiam
dicit se non loqui. ꝑ hec igitur
omnia docet nos scriptura diruna¬
eẽ quos inuisibiles hostes. dimicantes
aduersum nos: et preospit armari nos
debere contra eos. Unde et simpliciores
quiq domino xp̃o credentium. existi¬
mant quod omnia peccata quȩcũq
cominiserint homines ex histis contra¬
riis uirtutib mentem delinquentiũ
ꝑurgentib fiant: pro eo quod incerta¬
mine isto inuisibdi suꝑiores inueni¬
antur potestates: Quod si uerbi causa
diabolus non eẽt. nemo hominum
omnino delinquetet. Nos ueto ratio¬
nem diligentius intuentes. haud ita
eẽ arbitramur: considantes ea que

Expanded text:
luctamen esse sanctis non adversus luctamen esse sanctis non adversus carnem et sanguinem, sed adversus principatus, adversus potestates, adversus mundi hujus rectores tenebrarum harum, adversus spiritualia nequitiæ in cœlestibus.» Sed et Salvatorem crucifixum esse dicit a principibus hujus mundi qui destruentur, quorum etiam sapientiam dicit se non loqui. Per hæc igitur omnia docet nos Scriptura divinse quosdam invisibiles hostes dimicantes adversus nos, et præcipit armari nos debere contra eos. Unde et simpliciores quique Domino Christo credentium existimant, quod omnia peccata quæcumque commiserint homines, ex istis contrariis virtutibus mentem delinquentium perurgentibus fiant, pro eo quod in certamine isto invisibili superiores inveniantur potestates. Quod si, verbi causa, diabolus non esset, nemo hominum omnino delinqueret. II. Nos vero rationem dilucidius intuentes, hæc ita esse non arbitramur, considerantes ea quæ
Abbreviated transcription (Latin):
que habet iob et filiorum eius:
in suꝑ  corporis eius: Qui tamen
ꝑ eius patientiam uincitur. Inqͦ
libro multa responsis suis edocuit
dñs. de adu̾sante nob̃ uirtute
drachonis istius: hec interim ex
ueteri testamento. quantum ad
presens memoriȩ suecur̾re po¬
tuerunt. dicta sunt. de eo quod
contrariȩ uirtutes uel nominant᷑
inscripturis. uel humano generi
dicuntur aduersari post modum
puniendȩ. Uideamus audem et
in nouo testamento. ubi satanas
eum: sp̃s uero maligni et demonia
mimunda quȩ aliquantos obsederat᷑.
fugata sunt a saluatore de corporib
patientum: qui et lib̾ati ab eo dicrn¬
amtur. S et uidas cum᷑ diabolus mi¬
sisset incor. eius ut traderet xp̃m:
postea etiam totum sathanam sus¬
cepit insese. Scriptum ẽ enim:
quia post bucellam introuut in
eum satanas. Paulus uero apłs do¬
cet nos non debere locum dare
locum diabolo. s induite inquit
arma dĩ ut posistis resistere ad u̾¬
sum aftitias diaboli: designans

Expanded text:
quæ habet Job, et filiorum ejus, quæ habet Job, et filiorum ejus, insuper corporis ejus? Qui tamen per ejus patientiam vincitur. In quo libro multa responsis suis edocuit Dominus de adversante nobis virtute draconis istius. Hæc interim ex veteri Testamento, quantum ad præsens memoriæ succurrere potuerunt, dicta sint de eo quod contrariæ virtutes vel nominantur in Scripturis, vel humano generi dicuntur adversari, postmodum puniendæ. Videamus autem et in novo Testamento, ubi Satanas eum; spiritus vero maligni, et dæmonia immunda quæ aliquantos obsederant, fugata sunt a Salvatore de corporibus patientium, qui et liberati ab eo dicuntur. Sed et Judas cum jam diabolus misisset in cor ejus ut traderet Christum, postea etiam totum Satanam suscepit in sese: scriptum est enim quia post buccellam introivit in illum Satanas. Paulus vero Apostolus docet nos non debere dare locum diabolo: «Sed induite, inquit, arma Dei, ut possitis resistere adversus astutias diaboli: designans
Abbreviated transcription (Latin):
ostenditur uoluntate et proposito suo
elegisse sp̃squidam. ut seducet et men¬
datium oꝑetur: quo abutitur domi¬
nus ad necem achab. qui hec pati
dignus erat. In primo quoq libid
paralipomenon. Suscitauit inquiđ
dñs sa han in isrł. et concitauit
dauid ut numeraret populum.
In ps almis uero. malignus angłs
aðterere dicitur quosdam. In eccłi¬
aste quoq salomon ait. Si sp̃s po¬
testatem habentis ascendit suꝑte
locum tuum nedimitas:. qm̃ sani¬
tas compescet peccata multa. In
tacharia uero legimus diabolum
ad dextris iħu: et resistentem ei:
Isaias uero ait gladium di insur¬
gere suꝑ draconem: ꝑuersum ser¬
pentem. Quid: in autem dicam d̾
ezechiel in scda uisione ad princi¬
pem tẏri. manifestissim e de uir¬
tute. contraria ꝓpħante: qui oia
influminib eipti drachonẽ dicit
habitare:. Cotus autem liber qui
scriptus est. de iob: quid aliud
quam de diabolo continet petente
potestatem sibi dari omnium

Expanded text:
ostenditur voluntate et proposito suo ostenditur voluntate et proposito suo elegisse spiritus quidam ut seduceret, et mendacium operaretur quo abuteretur Dominus ad necem Achab qui hoc pati dignus erat. In primo quoque libro Paralipomenon: «Suscitavit, inquit, diabolus Satan in Israël, et concitavit David ut numeraret populum.» In Psalmis vero Angelus malus atterere dicitur quosdam. In Ecclesiaste quoque Salomon ait: «Si spiritus potestatem habentis ascenderit super te, locum tuum ne dimittas, quoniam sanitas compescet peccata multa.» In Zacharia vero legimus diabolum stantem a dextris Jesu, et resistentem ei. Esaias vero ait gladium Domini exsurgere super draconem serpentem perversum. Quid autem dicam de Ezechiel in secunda visione ad principem Tyri manifestissime de virtute contraria prophetante, qui etiam in fluminibus Ægypti draconem dicit habitare? Totus autem liber qui scriptus est de Job, quid aliud quam de diabolo continet, petente potestatem sibi dari omnium
Abbreviated transcription (Latin):
non ille qui sit qui in leuitico scriptꝰ ẽ
a popompeus. idẽ transmissor: de quo
ita ait scriptura. Sors una domino:
et sors una ãpopumpeo. idẽ cransmis¬
ssori: S: in primo libro regnorum. pes¬
simus sp̃s saulem dicitur offocare. In in¬
itio uero librꝗ micheas propħa dicit.
uidi dominum isrł sedentem suꝑ thro¬
num suum: et omnis milicia cȩli stabat
cuta ipsum ad dextris eius. et asinistris
eius. Et dixit dominus. Quiᷤᷤ seducet
acab regem isrł ut ascendat et cadat
in rͣminotꝰ galaat: Et dixit. iste sie:
et ille dixit sic. Et exut sp̃s. et sterit in
conspectu domini: et dixit. Ego seduca
eum. Et dixit ad eum dominus. Inquo:
& dixit. Exxam. Et ero sp̃s mendax inore
omnium piopħarum ipsius. et dixte.
Seduces: et quidem poteris. Exio eigo:
et fac cito sic. Et nunc dedit dominus
spͥm mendacem in ore omnium ꝓphe¬
tarum tuorum: et dñs locittus est
suꝑ ce mala. Sanifeste enim ꝑ hec

Expanded text:
non et ille qui sit qui in Levitico scriptus est non et ille qui sit qui in Levitico scriptus est Apopompæus, id est transmissor, de quo ait ita Scriptura: «Sors una domino, et sors una Apopompæo, id est, transmissori?» Sed et in primo libro Regnorum, spiritus pessimus Saülem dicitur effocare. In tertio vero libro Michæas propheta dicit: «Vidi Dominum Israël sedentem super thronum suum, et omnis militia cœli stabat circa eum a dextris ejus, et a sinistris ejus. Et dixit Dominus: Quis seducet Achab regem Israël, ut ascendat et cadat in Ramoth Galaad? Et dixit iste sic, et ille dixit» sic. Exiit spiritus, et stetit in conspectu Domini, et dixit:» Ego seducam eum. Et dixit Dominus ad eum: In quo? Et dixit: Exeam, et ero spiritus mendax in ore omnium pro» phetarum ipsius. Et dixit: Seduces, et quidem poteris.» Exi ergo, et fac cito sic. Et nunc dedit Dominus spiritum mendacem in ore omnium prophetarum tuorum: Dominus locutus est super te mala.» Manifeste enim per hoc
Abbreviated transcription (Latin):
idendum nunc est scđm scriptu¬
ras. quomodo contrarie uirtutes uel
ipse diabolus reluctantur humano
generi: prouocantes et instigantes
ad peccatum. Et primo quidem in
genesi. serpens ȩuam seduxisse ꝑscri¬
bitur: dequo serpente. inascensione
moysi. cuius libelli meminit in
corpore moysi: ait a diabolo inspira¬
tum serpentem. causam extitisse pre¬
uaricationis ade et e eue. S et illuo
requiritur aquibuslam. quis est
angłs qui de celo loquitur ad abra¬
ham diceis. nunc cognoui qmͣ tu ti¬
mes dm̃: et non peꝑcisti filio tuo
dilecto quem dilexisti pro me. Ga¬
nifeste enim angłs ẽẽ scribitur qui
dicit cognousse se tunc quia time¬
ret dm̃ abraham. et non peꝑcisset
filio suo dilecto sicut scriptura dicit.
s non declarauit quia pro deo. s ꝓ
se: hoc est ꝓ eo qui hec dicebat. Ne¬
quirendum &iam illud est. de quo
in exodo dicitur. quia uoluerit int̾¬
ficere moysen: pro eo quod abibat
inegiptum. S et postea. qui est. qͥ
exterminator angłs dicitur: nec¬

Expanded text:
Videndum nunc est secundum Scripturas, quomodo contrariæ virtutes vel ipse diabolus reluctantur humano generi provocantes et instigantes ad peccatum. Et primo quidem in Genesi serpens Evam seduxisse describitur: de quo in ascensione Moysi, cujus libelli meminit in corpore Moysi, ait a diabolo inspiratum serpentem causam extitisse prævaricationis Adæ et Evæ. Sed et illud requiritur a quibusdam, quis est Angelus qui de cœlo loquitur ad Abraham dicens: «Nunc cognovi quoniam tu times Deum, et non pepercisti filio tuo dilecto quem dilexisti pro me?» Manifeste enim Angelus fuisse describitur, qui dicit cognovisse se tunc quia timeret Deum Abraham, et non pepercisset filio suo dilecto, sicut Scriptura dicit: sed non declaravit quia pro Deo, sed pro se, hoc est pro eo qui hoc dicebat. Requirendum est etiam illud de quo in Exodo dicitur, quia voluerit interficere Moysen pro eo quod abibat in Ægyptum. Sed et postea quis est qui exterminator Angelus dicitur; nec
Abbreviated transcription (Latin):
fuerint. et simus quia dii estis.:
Uel nouissima quȩ sunt annun¬
tate:. et tunc uidebimus quia dii
estis. Nam et hebteus doctor. ita tra¬
debat. pro eo quod inicium omiũ
uel finis non posset abullo comp̃¬
raphin solos eẽ. qui duabus quidẽ
alis oꝑiunt ficiem dĩ. duabus uero
pedes: et duabus uolant. claman¬
tes ad inuicem sibi et dicentes. sc̃s
na est uniuersa terra gloria tua.
Quod ergo est. sola seraphim utra¬
q alas suas habent in facient di.
et in pedibus eius: audendum ẽ
pronuntiare. quod neq exercitus
neq dominationes. neq princi¬
patus. neq potestates. scire pos

Expanded text:
dicite, et scimus quia dii estis: dicite, et scimus quia dii estis: vel novissima quæ» sunt annuntiate, et tunc videbimus quia dii estis.» Nam et Hebræus doctor ita tradebat: pro eo quod initium omnium vel finis non possit ab ullo compreraphim solos esse qui duabus quidem alis operiunt faciem Dei, duabus vero pedes, et duabus volant clamantes ad invicem sibi et dicentes: «Sancna est universa terra gloria tua.» Quod ergo sola Seraphim utrasque alas suas habent in facie Dei, et in pedibus ejus, audendum est pronuntiare quod neque exercitus neque Dominationes, neque Principatus, neque Potestat
Abbreviated transcription (Latin):
inuestigari posse uas eus. sn
posse inuestigari. Qiantum cũq
enim quis inscrutando promoue¬
at et studio intentiori proficiat.
grã quoq dĩ aduitus. sensuq illu¬
minatus : ad ꝑfectum finem eoꝵ
quȩ requituntur ꝑuenire non
poterit. Nec omnis mens quȩ cre¬
ata est. possibile habet ullo gene¬
te comprehendẽ: s ut inuenerit
runtur. iterum uidet alia que
quȩ retinenda sunt. Quod si et
ad ipsa ꝑuenerit: multo iterum
plura exillis quȩ requiti debeant
ꝑuidebit. Propter quod et sapien¬
tissimus salomon naturam re¬
rum ꝑ sapientiam contuens ait.
Drxt sapiens efficiar: et ipsa sapi¬
entia longe facta est ame: longe.
plus quam erat. et altitudinem
profundam quis inueniet:
S et ysaias sciens ierum inicia
a natura mortali inueniri non
posse:. S ne abhis quidem na¬
turis. quȩ quamuis diuiniores
sint quam humana ẽ. facte ta¬
men et ipse sunt uel create
Sciens ergo quod anulla harũ
neq initium. neq finis inue¬

Expanded text:
investigari posse vias ejus, sed non posse investigari. Quantumcumque enim quis in scrutando promoveat, et studio intentiore proficiat, gratia quoque Dei adjutus, sensuque illuminatus, ad perfectum finem eorum quæ requiruntur pervenire non poterit; nec omnis mens quæ creata est possibile habet ullo genere comprehendere, sed ut invenerit runtur, iterum videt alia quæ quærenda sunt. Quod etsi ad ipsa pervenerit, multo iterum plura ex illis quæ requiri debeant pervidebit. Propter quod et sapientissimus Salomon naturam rerum per sapientiam intuens, ait: «Dixi, Sapiens efficiar, et ipsa sapientia longe facta est a» me, longe plus quam erat: et altitudinem profundam quis inveniet? Sed et Esaias sciens rerum initia a natura mortali inveniri non posse, sed ne ab his quidem naturis quæ quamvis diviniores sint quam humana est, factæ tamen et ipsæ sunt vel creatæ: sciens ergo quod a nulla harum neque initium neque finis inve
Abbreviated transcription (Latin):
scdã legis latio deformari. que speciali¬
ter a moyseo traditur hiesu successo¬
ri eius. Qui utiq formam seruare cre¬
ditur saluatoris nr̃i: cuius scła lege
id ẽ preceptis legis ȩuangłicis ad ꝑfec¬
tum omnia ꝑducuntur s uidendũ
ẽ ne forte magis illud indicare ude¬
care uideatur. quod sicut indeuteto¬
nomio euidentior. et manifestior. legis.¬
latio declaratur quam inhis que pri¬
mo scripta sunt: Ita et ab eo aduentu
saluatoris quem in humilitate com¬
pleuit. cum formam serui suscepit:
clarior. ille et gloriosior. scds in gła
patris eius indicetur ad uentusẽt in
illo forma deuitõnomii compleatur.
cum in regno celorum. scĩ om̃s ederni
illius ȩuangłii legibus uiuent. et
sicut nunc adueniens legem repleute
eam ꝗͤ umbram habet futurortim
bonorum: ita et ꝑillum głosum ad¬
uentum. implebitur. et ad ꝑfectum
ꝑducetur huius aduentus umbra:
Ita enim dixit propħa deeo sp̃s uul¬

Expanded text:
secunda legislatio deformari, quæ specialisecunda legislatio deformari, quæ specialiter a Moyse traditur Jesu successori ejus: qui utique formam servare creditur Salvatoris nostri, cujus secunda Lege, id est præceptis evangelicis, ad perfectum omnia perducuntur. XXV. Sed videndum est ne forte magis illud indicare videatur, quod sicut in Deuteronomio evidentior et manifestior legislatio declaratur quam in his quæ primo scripta sunt, ita et ab eo adventu Salvatoris quem in humilitate complevit, cum formam servi suscepit, claríor ille et gloriosior secundus in gloria Patris ejus indicetur adventus, et in illo forma Deuteronomii compleatur, cum in regno cœlorum sancti omnes æterni illius Evangelii legibus vivent; et sicut nunc adveniens Legem replevit eam quæ umbram habet futurorum bonorum, ita et per illum gloriosum adventum implebitur et ad perfectum adducetur hujus adventus umbra. Ita enim dixit Propheta de eo: «Spiritus vul
Abbreviated transcription (Latin):
tur: uel tale aliquid quale utiq
non liceret mente confpicete.
S ne illud quidem sacramento
aliquo uacuum puto. quod qͥdã
multa corpora et multa animalia
habentes. preueniunt et preripi-¬
unt loctim aptum pastib et nutri¬
mentis pecorum. quem primum
omnium isrłitici belli dextra de¬
fenderat. quem locum a moyse
deposcentes. ultra iordanis fluenta
seꝑantur. atq a terrȩ sc̃e possessi¬
onem secernuntur: qui iordanis
uidi potest scd̃m celestium for¬
mam. rigare et inundare ani-¬
mas sçitientes: et sensus adiacen¬
tes sibi ubi ne illud quidem
ociosum uidetur. quod moy ses
quidem audit adeo. eaqͤ inleuiti¬
ci lege descripta sunt: Populus uͦ
indeutero nomio auditor. moseos
efficitur: et ab illo disci ea quȩ a
deo audire non potuit. Propterea enĩ
uelut scda lex deutero nomium dicit᷑:
quod non nullis significare uidebitur
hoc ipsum. quod cessante lege pͥma
que ꝑ moẏsen data est. uideatur

Expanded text:
tur, vel tale aliquid quale utique tur, vel tale aliquid quale utique non liceret mente concipere. Sed ne illud quidem sacramento aliquo vacuum puto, quod quidam multa pecora et multa animalia habentes præveniunt et præripiunt locum aptum pastibus et nutrimentis pecorum, quem primum omnium Israëlitici belli dextra defenderat. Quem locum a Moyse deposcentes, ultra Jordanis fluenta separantur, atque a terræ Sanctæ possessione secernuntur. Qui Jordanis videri potest secundum cœlestium formam rigare et inundare animas sitientes, et sensus adjacentes sibi. Ubi ne illud quidem otiosum videtur, quod Moyses quidem audit a Deo quæ in Levitici lege descripta sunt, populus vero in Deuteronomio auditor Moysis efficitur, et ab illo discit ea quæ a Deo audire non potuit. Propterea enim velut secunda lex Deuteronomium dicitur, quod nonnullis significare videbitur hoc ipsum, quod, cessante Lege prima quæ per Moysen data est, videatur
Abbreviated transcription (Latin):
inimicosq bellare. Quos sedenti
addextris suis filio suo subicit
pater. ut destruat omnem pͥn-¬
cipatum ac potestatem: ut ꝑhos
militum suorum mimeios. qui
dõ militantes non se implicant
negotiis secularib. aduersarii
regna subuertat: a quibus se¬
scuta fidi cur umferantur. et sapi¬
entiȩ tela uibrentur: et inquib
spei salutis galea cͥoruscet. ac
lorica caritatis do plenum mu-¬
niat pectus. Tales quide̾m mͥ
uidentur milites indicari et ad
huiuscemodi bella preparari.
hi qui indiuinis libris ꝑ dĩ
preceptum numerari iubent᷑.
horum ueto multo clariores ꝑ¬
fectioresq designantur illi quoꝵ
etiam capilli capitis dicuntur
ti sunt pro pecratis quorum cor¬
pora ceciderunt in deserto. Simi¬
litudinem uidentur habere eoꝵ
qui profecerant quidem non parũ:
G adfinem ꝑfectionis ꝑuenire mi¬
nume potuerunt diuersis excau¬
sis: quod uel murmurasse. uel ido¬
la coluisse. uel fornicati ẽẽ dicun¬

Expanded text:
inimicosque bellare quos sedenti inimicosque bellare quos sedenti a dextris suis Filio subjicit Pater, ut destruat omnem principatum ac potestatem: ut per hos militum suorum numeros qui Deo militantes non se implicant negotiis sæcularibus, adversarii regna subvertat; a quibus scuta fidei circumferantur, et sapientiæ tela vibrentur, etiam in quibus spei et salutis galea coruscet, ac lorica claritatis Deo plenum muniat pectus. Tales quidem mihi videntur milites indicari, et ad Dei hujuscemodi bella præparari, hi qui in divinis libris per præceptum numerari jubentur. Horum vero multo. clariores perfectioresque designantur illi quorum etiam capilli capitis numerati ti sunt pro peccatis, quorum corpora ceciderunt in deserto, similitudinem videntur habere eorum qui profecerant quidem non parum, sed ad finem perfectionis pervenire minime potuerunt diversis ex causis, quod vel murmurasse, vel idola coluisse, vel fornicati esse dicun
Abbreviated transcription (Latin):
dum sit: s et comminationes positę
sunt his qui preuaricati fuerint
legem: nec non et his qui purificatio¬
ne indigebant diuersa purificationũ
genera. uelut qui frequentius eẽnt
polluendi traduntur: ut ꝑhec tan¬
dem ad illam unam purificationem
ueniant postquam pollui ultra non
licet: s et ad numerum populus ipse
deducitur. licet non om̃s: pueriles
namq anime. nondum tempus ha¬
bent ex diuino precepto numerari:
s ne illȩ quidem anime que non pos-¬
sunt fieri alterius caput. s ipse subiec¬
tȩ sunt aliis uelut capiti. quasi mu¬
lieres nominaui ͭ. que utiq non addu¬
cuntur in numerum illum. qui a dõ¬
precipitur: s illi soli numerant᷑
qui uiri appellantur. quo scilicet
ostendetur non eas posse extrinse¬
cus numerari: s inhis qui uiri ap¬
pellantur etiam ipsas comꝑtehen¬
di precipue tamen ad sc̃m nu¬
merum ^ hi qui paratz sunt ad
isrłitica bella procedere: qui
possunt aduersum illos hostes

Expanded text:
dum sit. Sed et comminationes positæ dum sit. Sed et comminationes positæ sunt his qui prævaricati fuerint Legem: necnon et his qui purificatione indigebant, diversa purificationum genera, velut qui frequentius essent polluendi, traduntur, ut per hæc tandem ad illam unam purificationem veniant post quam pollui ultra non licet. Sed et ad numerum populus ipse deducitur, licet non omnes: pueriles namque animæ nondum tempus habent ex divino præcepto numerari: sed ne illæ quidem animæ quæ non possunt fieri alterius caput, sed ipsæ subditæ sunt aliis velut capiti; quas mulieres nominavit, quæ utique non adducuntur in numerum illum qui a Dpræcipitur: sed illi soli numerantur qui viri appellantur, quo scilicet ostenderetur non eas posse extrinsecus numerari, sed in his qui viri appellantur etiam eas comprehendi. Præcipue tamen ad sanctum numerum veniunt hi qui parati sunt ad Israëlitica bella procedere, qui possunt adversus illos hostes
Abbreviated transcription (Latin):
numerabilis quȩ descensio patrum
scorum inegiptum. in hunc mundũ
uidi poterit ad illuminationem
cetorum. atq ad humani generis in¬
structionem a prouidentia di eẽ
concessa. ut ꝑ eos cetere anime illu¬
minatȩ iuuarentur ipsis enim pͥmis
concessa funt eloquia di: qm̃ solum
istud. ẽ. genus quod uidere dicitur
dm̃. hoc enim isrłisnomen signifi¬
cat interp̃tatum. iam uero consequets
est. ut scd̃m hec aptari debeat et in¬
terpretari illud quod decem plagis
egiptus uerb̾atur. ut d̃i populum
ꝑmittat exire: uel ea quȩ indeserto cum
populo geruntur: uel quod exconllatio¬
ne omnis populi tab̃naculum cons¬
truitur. uel indum̃tum sacerdotale
conteritur. uel de uasis ministerii
tum est umbram in se formamq¬
que cestium continent. manifeste
enim paulus ait de illis. quia um-¬
bre et exemplari deseruiunt celesti¬
um. In hac eadem lege nichilominꝰ
continetur. etiam quibus legib. qͥb¬
q institutionibus. interra sc̃a uiuen¬

Expanded text:
E. XXIV. Quæ descensio sanctorum patrum in Ægyptum, in hunc mundum videri poterit ad illuminationem cæterorum atque humani generis instructionem a providentia Dei esse concessa, ut per eos cæteræ animæ illuminatæ juvarentur. Ipsis enim primis concessa sunt eloquia Dei, quoniam solum istud est genus quod videre dicitur Deum: hoc enim Israëlis nomen significat interpretatum. Jam vero consequens est ut secundum hæc aptari debeat et interpretari illud quod decem plagis Ægyptus verberatur ut Dei populum permittat exire, vel ea quæ in deserto cum populo geruntur, vel quod ex collatione omnis populi tabernaculum construitur, vel indumentum sacerdotale contexitur, vel de vasis ministerii tum est, umbram in se formamque cœlestium continent. Manifeste enim Paulus ait de illis, quia «umbræ et exemplari deserviunt cœlestium.» In hac eadem Lege etiam nihilominus continetur, quibus legibus quibusque institutionibus in terra Sancta viven
Abbreviated transcription (Latin):
ipse appellatus est inscripturis. Aut
certe accuset qui hȩc ita uult scciptu¬
re aucldritatem: quȩ dicit ad imaginẽ
dĩ factum eẽ hominem. Inquo et ma¬
nifeste diuine imaginis cognosciuit᷑
indicia. Non ꝑ effigiem corporis que
corrumꝑitur. s ꝑ animȩ prudentiã
ꝑ iusticiam. ꝑ moderationem: ꝑ uir¬
tutem. ꝑ sapientiam. ꝑ discipliuam:
ꝑ omnem deniq uittittum chorum.
Que cum deo insint ꝑ substantiam:
In hominem possunt et̃ ꝑ indu

Expanded text:
ipse appellatus est in Scripturis. Aut ipse appellatus est in Scripturis. Aut certe accuset, qui hæc ita vult, Scripturæ auctoritatem, quæ dicit ad imaginem Dei factum esse hominem: in quo et manifeste divinæ imaginis cognoscuntur indicia, non per effigiem corporis quæ corrumpitur, sed per animi prudentiam, per justitiam, per moderationem, per virtutem, per sapientiam, per disciplinam, per omnem denique virtutum chorum, quæ cum Deo insint per substantiam, in homine possunt esse per indu
Abbreviated transcription (Latin):
natus est intuentis: ita etiam de patris
ac filii et sp̃s scĩ participatione. seruan¬
da est pro intentione sensuis uel m̃tis
capacitate diuersitas. Alioquin. consi¬
deremus si non etiam impium uderet᷑.
ut mersquȩ dĩ capar est. substantia¬
lem recipiat interitum: tanquam hoc
ipsum quod intellegere dm̃ potest
et sentire. non ei sufficere possit ad ꝑ¬
petuitatem: maxime cum etiam si
ꝑ neglegentiam decidat metꝰne pu¬
re et integre inse recipiat dm̃ꝰ sem¬
per tamen habeat inse. uelut se¬
mina quedam reꝑandi ac reuocan¬
di melioris intellectus: cum adimagi¬
nem et similitudinem dĩ qui creauit
eum. interioe homo qui et rationabi¬
lis dicitur renouatur. Propter quod
et propħa dicit. Reminiscentur et
audet substantialem corruptionem
oare qui scd̾m imaginem et simili¬
tudinem dĩ factus: ut ego puto etiã
in ipsum filium dĩ causam impieta¬
tis extendit. Imago namq d̃i etiã

Expanded text:
natus est intuentis: ita etiam de Patris natus est intuentis: ita etiam de Patris et Filii et sancti Spiritus participatione servanda est pro intensione sensus vel mentis capacitate diversitas. Alioquin consideremus, si non etiam impium videtur ut mens quæ Dei capax est, substantialem recipiat interitum: tanquam hoc ipsum quod intelligere Deum potest et sentire, non ei sufficere possit ad perpetuitatem, maxime cum, etiamsi per negligentiam decidat mens ne pure et integre in se recipiat Deum, semper tamen habeat in se velut semina quædam reparandi ac renovandi melioris intellectus, cum ad imaginem et similitudinem Dei qui creavit eum, interior homo, qui et rationalis dicitur, renovatur. Propter quod et Propheta dicit: «Reminiscentur et II. Si quis vero audet substantialem corruptionem dare ei qui secundum imaginem et similitudinem Dei factus est, ut ego puto, etiam in ipsum Filium Dei causam impietatis extendit: imago namque Dei etiam
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes intellectualis lucis. idẽ
diuine naturȩ. ꝑ hoc quod sapi¬
entiȩ et scĩficationi parcicipant.
participium sumunt: et huma¬
nȩ animȩ eiusdem lucis et sapi¬
entiȩ participium sumpserunt:
uniusq substantie. In corruptȩ au¬
tem sunt et immortales cęlestes rur¬
tutes. in corrupta sine dubio etm
mortalis erit celam animȩ humanȩ
substantia. Non solum autem. s qm̃
ipsa patris et filii et sp̃s sci natura.
cuius solius intellectualis lucis uni¬
uersa creatura participium trahit.
in corrupta ẽ. et eterna:. ualde conse¬
quens & necessarium ẽ. ceiam omnẽ
sustantiam que ȩternȩ illius natu¬
rȩ participium trahit. ꝑdurare
etiam semꝑ et incorruptibilem
et ȩternam: ut diuinȩ bonitatis
ȩternitas. & iam intellegatur. dum
ȩterni sunt et hi qui eus beneficia
consequͣntur. S sicut ꝑcipiendȩ lucis
diuersitas seruata ẽ. nexemplis. cum.
uel obtusior. uel dutior. obtutus desig¬

Expanded text:
virtutes intellectualis lucis, id est, virtutes intellectualis lucis, id est, divinæ naturæ, per hoc quod sapientiæ et sanctificationi participant, participium sumunt, et humanæ animæ ejusdem lucis et sapientiæ participium sumpserunt, uniusque substantiæ. Incorruptæ autem sunt et immortales cœlestes virtutes, immortalis sine dubio et incorrupta erit etiam animæ humanæ substantia. Non solum autem, sed quoniam ipsa Patris et Filii et Spiritus sancti natura, cujus solius intellectualis lucis universa creatura participium trahit, incòrrupta est et æterna, valde consequens et necessarium est etiam omnem substantiam quæ æternæ illius naturæ participium trahit, perdurare etiam semper, et incorruptibilem esse et æternam, ut divinæ bonitatis æternitas etiam in ea intelligatur, dum et æterni sunt hi qui ejus beneficia consequuntur. Sed sicut percipiendæ lucis diversitas servata est in exemplis, cum vel obtusior vel acutior obtutus desig
Abbreviated transcription (Latin):
sane oꝑi huic nr̃o contrarium non
uideti: si etiam deim mortalitate ra¬
tionabilium naturarum quam pos-¬
sumus breluter repetamus. Omĩs
qui participat alicuius. cum eo
qui eiusdem rei particeps est. sine
dubio unius substantiȩ est. unius¬
q naturȩ. Ut puta. omnes oculi.
lucis participant: et ideo omnes
oculi qui de luce participant.
unius naturȩ sunt. S licet om¬
nis oculus de luce participet: ta
men qm̃ alius acutius. alius ob¬
tusius uidet: non omnis oculus
de luce equaliter participat. Et
rursum omnis auditus uocem
uel sonum recipit: et ideo omnis
auditus unius nature est. Uerũ
pio qualitate puri et sinceri au¬
ditus: unusquisq uelocius ati¬
dit uel tardius. Transeamus gͦ
abhis sensibilib exemplis. adin¬
tellectualium contemplationẽ.
Omnis mens quȩ deitellectuali
luce participat: cum omni mnte
quȩ simili modo deintellectuali
luce participat. unius sine dubio
debet eẽ nature. Si ergo cȩlestes

Expanded text:
sane operi huic nostro contrarium non sane operi huic nostro contrarium non videri si etiam de immortalitate rationabilium naturarum quam possumus breviter repetamus. Omnis qui participat alicujus cum eo qui ejusdem rei particeps est, sine dubio unius substantiæ est, uniusque naturæ. Utputa omnes oculi lucis participant, et ideo omnes oculi qui de luce participant unius naturæ sunt: sed licet omnis de luce participet oculus, tamen quoniam alius acutius, alius obtusius videt, non omnis oculus æqualiter de luce participat. Et rursum: omnis auditus vocem vel sonum recipit, et ideo omnis auditus unius naturæ est: verum pro qualitate puri et sinceri auditus unusquisque velocius audit, vel tardius. Transeamus ergo ab his sensibilibus exemplis ad intellectualium contemplationem. Omnis mens quæ de intellectuali luce participat, cum omni mente quæ simili modo de intellectuali luce participat, unius sine dubio debet esse naturæ. Si ergo cœlestes
Abbreviated transcription (Latin):
habet. uel uitutem. uel maliciam.
s accidentem. Qm̃ eigo ut diximus
mutabilis et conuertibilis erat natu¬
ra rationabilis. Ita ut ꝓ meritis etiam
diuerso corporis uteretur indum̃to
illius uel illius qualitatis necessario.
sicut diuersitates prenoscebat ds̃ fu¬
turas uel animarum uirtutum sp̃a¬
lium: ita etiam naturam corpoream
faceret. que ꝑmutatione qualitatũ
in omnia quȩ res posceret. conditoris
arbitrio mutaretur. Quã tam di¬
u necesse ẽ. ꝑ manere. quam diu ꝑ¬
manent ea quȩ eius indigent in
dumento. Semꝑ autem erunt rati¬
onabiles naturȩ. quȩ indigeant
indumento corporeo. Semper ergo
erit natura corporea. cuius indum̃¬
tis uti necesse est rationabiles crea¬
turas: nisi siquis putat posse se
ullis adseitionib ostendere. quod
possit natura rationabilis absq
ullo corpore uitam degere. Quod
quam difficile sit. uel pene impos¬
sibile. intellectu nr̃o: insuiꝑiorib
singula disserentes ostendimus. Puto

Expanded text:
habeat vel virtutem vel malitiam, habeat vel virtutem vel malitiam, sed accidentem. Quoniam ergo, ut diximus, mutabilis et convertibilis erat natura rationabilis, ita ut pro meritis etiam diverso corporis uteretur indumento illius vel illius qualitatis, necessarium fuit at sicut diversitates prænoscebat Deus futuras vel animarum vel virtutum spiritualium, ita etiam naturam corpoream faceret, quæ permutatione qualitatum in omnia quæ res posceret Conditoris arbitrio mutaretur. Quam tamdiu necesse est permanere, quamdiu permanent ea quæ indigent ejus indumento semper autem erunt rationabiles naturæ quæ indigent indumento corporeo: semper ergo erit natura corporea cujus indumentis uti necesse est rationabiles creaturas: nisi quis putet posse se ullis assertionibus ostendere quod possit natura rationabilis absque ullo corpore vitam degere. Sed quam difficile sit, et quam pene impossibile intellectui nostro, in superioribus singula disserentes ostendimus. XXXVI. Puto
Abbreviated transcription (Latin):
et̃ quod factum non sit. preter naturã
patris et filii et sp̃us scĩ. Ero ut potuimꝰ
insuꝑiorib demonstrauimus: et quod
uolens ds̃ qui natura bonus ẽ. habere
quibus benefaret. et qui adeptis suis¬
beneficiis lãceͣcentur: fecisse dignas creatu¬
ias. idẽ quȩ eum digne caꝑe possent. qͦs
et genuisse se filios dicit. fecit autem oia
numero et mensura. Nichil enim deo uł
fine fine. uel sine mensura est. Uirtute
enim sua omnia comprehendit:. et ipse
nullius creaturȩ senst comprehensis ẽ.
Illa enim natura soli sibi cognita est. Solus
enim pater nouit filium. et solus filius
certum apud eum numersim mensurã¬
q distinguitur. idẽ uel rationa bilium
numerus. uel mensura materiȩ corporal
Ut qm̃ necesse erat uti corporib intellec¬
tualem naturam. quȩ et cominutabilis
et conuertibilis deprehenditur ea ipsa
conditione quȩ facta est. Quod enim
non fuit et et̃ cȩpit. ex hoc ipso naturȩ mu¬
tabilis desgnatut. et iđ̃o nec substantialẽ

Expanded text:
aturam Patris et Filii et Spiritus sancti, prout potuimus in superioribus demonstravimus; et quod volens Deus, qui natura bonus est, habere quibus benefaceret, et qui adeptis beneficiis suis lætarentur, fecisset dignas creaturas, id est quæ eum digne capere possent, quos et genuisse se filios dicit. Fecit autem omnia in numero et mensura. Nihil enim Deo vel sine fine, vel sine mensura est. Virtute enim sua omnia comprehendit, et ipse nullius creaturæ sensu comprehensus est. Illa enim natura soli sibi cognita est. Solus enim Pater novit Filium, et solus Filius certum apud eum numerum mensuramque distinguitur, id est vel rationabilium numerus, vel mensura materiæ corporalis: ut quoniam necesse erat uti corporibus intellectualem naturam, quæ et commutabilis et convertibilis deprehenditur ea ipsa conditione qua facta est quod enim non fuit, et esse cœpit, etiam hoc ipso naturæ mutabilis designatur, ideo nec substantialem
Abbreviated transcription (Latin):
considerate de his singulis atq ꝑ pen¬
dere: Sunt etiam quedam inusibi¬
les uirtutes. quibus que suꝑ cerram
suit dispensanda cominissa sunt.
et non parua etiam in ipsis diffentia¬
eẽ eradenda est. sicut et in hominib
inuentar. Sane apłs paulus eẽ
quedam etiam inferna designat.
et inipsis simili modo sine dubio
uarietatis causa requirenda est. De
mutis uero animalib et uoluctib
atq de his quȩ in aquis habitant
requirere suꝑ fluum uidetur. cum
hȩc non princicipalia. s conse¬
quentia accipi debere certum sit.
me designat. dicers. Qm̃ in ipso et
ꝑ ipsum creata sunt omia. siue quȩ
incelo sunt. siue quȩ intecra. uisibi¬
lia et iniusibilia. siue thioni. siue

Expanded text:
considerare de his singulis atque perpenconsiderare de his singulis atque perpendere? Sunt et quædam invisibiles virtutes, quibus quæ super terram sunt dispensanda commissa sunt; et non parva etiam in ipsis differentia credenda est, sicut et in hominibus invenitur. Sane Apostolus Paulus esse quædam etiam inferna designat, et in ipsis simili modo sine dubio varietatis causa requirenda est. De mutis vero animalibus et volucribus, atque de his quæ in aquis habitant, requirere superfluum videtur; cum hæc non principalia, sed consequentia accipi debere certum sit. IV. me designat dicens: «Quoniam in ipso et per ipsum creata sunt omnia, sive quæ in cœlo sunt, sive quæ» in terra, visibilia et invisibilia, sive Throni, sive