comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
loqueretur: non sicut cam inquit qui ex maligno erat. et
occidit frẽm suum. Et cuius rei gr̃a occidit: qui a oꝑa illius
maligna fuerunt: frĩs aut̃ eus iusta. Datur intelligi ꝓpte¬
rea dm̃ non respexisse inmunus eius: quia boc ipse iale
diuidebat. Dans deo aliquid suum: sibi aũt se ipsum. Qł
om̃s faciunt. qui non dei. s suam sectantes uoluntatem.
idẽ non recto s ꝑuersocorde uiuentes: offerunt tamen
deo munus quoputant eum redimi ut eoꝵ non opitule¬
tur sanandis prauis cupiditatibus. s explendis. Quiesce
inquit: ad te enim conuersio eius: et tu dnaberis illius.
Desie peccato inuidie infratrem contabescere: quia ad te
erit conuersio eiusdem tuipeccati: et intuum caput iniqui¬
tas tua redundabit: et tu dñaberis illits. habens inpote¬
state ꝑ grãm diuni ad iutorii. conceptam de tuo corde repel¬
lere nequitiam. Hec ds locutus ẽ ad cain: eo more quo cum

Expanded text:
s fratribus loqueretur, Non sicut Cain, inquit, qui ex maligno erat, et s fratribus loqueretur, Non sicut Cain, inquit, qui ex maligno erat, et occidit fratrem suum. Et cujus rei gratia occidit? quia opera illius maligna fuerunt, fratris autem ejus justa ; datur intelligi propterea Deum non respexisse in munus ejus, quia hoc ipse male dividebat, dans Deo aliquid suum, sibi autem seipsum, quod omnes faciunt qui non Dei, sed suam sectantes voluntatem, id est, non recto, sed perverso corde viventes; offerunt tamen Deo munus, quo putant eum redimi, ut eorum non opituletur sanandis pravis cupiditatibus, sed explendis. Quiesce, inquit, ad te enim conversio ejus, et tu dominaberis illius. Desine peccato invidiae in fratrem contabescere, quia ad te erit conversio ejusdem tui peccati, et in tuum caput iniquitas tua redundabit, et tu dominaberis illius, habens in potestate per gratiam divini adjutorii conceptam de tuo corde repellere nequitiam. Haec Deus locutus est ad Cain, eo more quo cum
Abbreviated transcription (Latin):
non fornicaberis: nonfurtum facies: non falsum testimo¬
nium dices. Pro eo ut diceretur. dilige. et ne occidas: ne fbr¬
niceris. nefurtum facias: ne falsum testimonium dicas.
Sub te ergo inquit erit appetitus eius: et tu dñaberis illius.
Tu quia liberi es arbitriimoneo ut appetitum peccati quo¬
inpugnaris compescas: et non illud tui amplius crescens
s tumagis illius correctius uiuendo dnẽris. Hunc locum
antiquã translatio sie habet: Nonne sirecte offeras. recte¬
aut̃ non diuidas. peccasti quiesce: ad te enim conuersio eius:
et tu dnaberis illiuis. Recte aut̃ offertur deo: cui uni tantum¬
modo sacrificandum ẽ. Nonaut̃ recte diuiditur. cum non
discernuntur. Recte uel loca uel tempora oblationum. uel res
ipse que offeruntur: uel qui offert uł hii quibus aduescendũ
distribuitur quod oblatum ẽ. ut diuisionem hi c discretionem
intelligamus. In quo aut̃ horum dño displicuerit cam: facile

Expanded text:
non fornicaberis, non furtum facies, non falsum testimonon fornicaberis, non furtum facies, non falsum testimonium dices , pro eo ut diceretur: Dilige, et ne occidas, ne forniceris, ne furtum facias, ne falsum testimonium dicas. Sub te ergo, inquit, erit appetitus ejus, et tu dominaberis illius; tu quia liberi es arbitrii, moneo ut appetitum peccati impugnari compescas, et non illud tui amplius crescendo, sed tu magis illius correctius vivendo domineris. Hunc locum antiqua translatio sic habet: Nonne sic recte offeras, recteautem non dividas peccasti? quiesce, ad te enim conversio ejus, et tu dominaberis illius. Recte autem offertur Deo, cui uni tantummodo sacrificandum est. Non autem recte dividitur, cum non discernuntur recte vel loca, vel tempora oblationum, vel res ipsae quae offeruntur, vel qui offert, vel hi quibus ad vescendum distribuitur quod oblatum est, ut divisionem hic discretionem intelligamus. In quo autem horum Domino displicuerit Cain, facile
Abbreviated transcription (Latin):
egeris recipies. sin aut̃ male. statim inforibus peccatum tu¬
um adherit: Quare inquit irasceris et inuidiȩ infrẽm liuore
cruciatus. uultum demittis in t̾ram: Nonne sibene egeris
sipuramente sacrificium obtuleris. respicies respiciente
dño ad te et adsacrificium tuum. Si aut̃ male egeris: statim
inforibus peccatum tuum adherit. Et tali ianitore intrans
semꝑ exiensq comitaberis: ꝓeo ut dñs custodiret introi¬
tum tuum. et exitum tuum. Et sicut de sapientia dicitur.
qui deluce uigilauerit ad illam. non laborabit: assiclentem
enim illam inforibus suis inueniet. Et iterum qm̃ dignos
se ipsa circuit querens: et inuiis ostendit se illis hilariter.
et inomĩ ꝓuidentia occurrit illis. S sub te erit appetitus
eius: et tu dñaberis illius. Iuxta idioina lingue hebrehe.
indicatuium modum ꝓ imꝑatiuo posuit: qualia habes
innumera. Diliges dñm dm̃ tuum: diligis ꝓximum cuum:

Expanded text:
egeris, recipies; sin autem male, statim in foribus peccatum tuegeris, recipies; sin autem male, statim in foribus peccatum tuum aderit? Quare, inquit, irasceris, et invidiae in fratrem livore cruciaris, vultum dimittis in terram? Nonne si bene egeris, si pura mente sacrificium obtuleris, recipies, respiciente Domino ad te et ad sacrificium tuum: sin autem male egeris, statim in foribus peccatum tuum aderit, et tali janitore intrans semper exiensque comitaberis, pro eo ut Dominus custodiret introitum tuum et exitum tuum, et sicut de sapientia dicitur: Qui de luce vigilaverit ad illam non laborabit. Assidentem enim illam in foribus suis inveniet . Et iterum: Quoniam dignos se ipsa circuit quaerens, et in viis ostendit se illis habitator, et in omni providentia occurrit illis . Sed sub te erit appetitus ejus, et tu dominaberis illius. Juxta idioma linguae Hebraicae indicativum modum pro imperativo posuit, qualia habes innume a: Diliges Dominum Deum tuum, diliges proximum tuum,
Abbreviated transcription (Latin):
iultus eius. Unde nouerat cam respexisse dnm ad abelet ad
munera eius. a se aut̃ ac suis muneribus tiultum auertisse: ni¬
siquia sicut quidam interpretati sunt inflammauit dñs sri
ꝑabel et sacrificium eius: suꝑ cain uero et sacrificium eius ñ
nflammauit: idẽ igne misso decelis hostiam abei suscepit
qd sepissime factum offerentibus uiris scĩs legimus:. cam
uero ipse sacrificium suum consummere igne debebat. Nam
et hoe significare uidetur apłs. cum ait. fide. plurimam hosti
am abel quancam obtulit deo. ꝑ quam testimonium conse¬
atus ẽ esse iustus: testimonium ꝑhibente muneribus eĩ co.
abel ꝑfidei illius deuotionem acceptabilis deo facta ẽ. Et econ¬
trario sub intelligere debemus cam ꝓpterea reꝓbratum: qđ
non integrasuo conditori fide seruierit. Sixitq dñs adeũ
quare iratus es. et cur concidit facies tua: Nonne si bene

Expanded text:
vultus ejus. Unde noverat Cain respexisse Dominum ad Abel et ad vultus ejus. Unde noverat Cain respexisse Dominum ad Abel et ad munera ejus; a se autem ac suis muneribus vultum avertisse, nisi quia, sicut quidam interpretati sunt, inflammavit Dominus super Abel et sacrificium ejus, super Cain vero et sacrificium ejus non inflammavit, id est igne misso de coelis hostiam Abel suscepit, quod saepissime factum offerentibus sanctis viris legimus. Cain vero ipse sacrificium suum consumere igne debebat. Nam et hoc significare videtur Apostolus, cum ait: Fide plurimam hosam Abel quam Cain obtulit deo, per quam testimonium consecutus est esse iustus, testimonium perhibente muneribus eius deoAbel per fidei illius devotionem acceptabilis Deo facta est, et e contrario subintelligere debemus Cain propterea reprobatum, quod non integra suo Conditori fide servierit. Dixitque Dominus ad eum: Quare iratus es, et cur concidit facies tua? Nonne si bene
Abbreviated transcription (Latin):
ergo cam obgenus oblationis uile reprobatus ẽ. Inde et enun
offerebat deo. unde et ipse uiuere consueuerat. s: obmentem
impiam offerentis. ipse una cum muneribus ab eo qui corda
inspicit. abiectus c̃. iuita quod sequentia uerba manifestant.
cum dicitur. Et respexit dñs adabel et admunera eius.
ad cainuerõ et admunera cius non respexit. Nonenim ait
et respexit dñs ad munera abel et ad ipsum: ad munera uero
cam et ad ipsum non respexit: s primo ꝑsonam offerentis ac¬
ceptam deo uel non acceptam: deinde munera respecta uel
non respeeta esse testatur. Homines et enim sepemuneribꝰ
eoium a quibus fuerant offensi placantur: Ds̃ aut̃ quiẽ disere¬
tor cogitationum et intentionum corclis: nullo magis munere.
quam pia offerentis deuotione placatur: Qui cum puritatẽ nr̃e
mentis ꝓb auerit: consequenter etiam uota orationum uel o¬
gum nr̃oꝵ suscipiet. ratusq ẽ cam uehement̃: et concidit

Expanded text:
ergo Cain ob genus oblationis vile reprobatus est. Inde etenim ergo Cain ob genus oblationis vile reprobatus est. Inde etenim offerebat Deo, unde et ipse vivere consueverat; sed ob mentem impiam offerentis, ipse una cum muneribus ab eo qui corda inspicit abjectus est, juxta quod sequentia verba manifestant cum dicitur: Et respexit Dominus ad Abel et ad munera ejus, ad Cain vero et ad munera illius non respexit. Non enim ait: Et respexit Dominus ad munera Abel et ad ipsum; ad munera vero Cain et ad ipsum non respexit: sed primo personam offerentis acceptam Deo vel non acceptam, deinde munera respecta, vel non respecta esse testatur. Homines etenim saepe muneribus eorum a quibus fuerant offensi placantur; Deus autem, qui est discretor cogitationum et intentionum cordis, nullo magis munere quam pia offerentis devotione placatur: Qui cum puritatem nostrae mentis probaverit, consequenter etiam vota orationum vel operum nostrorum suscipiet Iratusque est Cain vehementer, et concidit
Abbreviated transcription (Latin):
Nactum ẽ aũt post multos dies ut offerret cam de fructibꝰ
terre munera dño: abel quoq obtulit deprimogenitis gre¬
gis sui. et de adipibus eorum. Manifeste ostenditur qđ ambo
fr̃s fidem in dm̃habuerint: ambo uel naturalit̾ admoniti.
uel aparentibus edocti. nouerint: Offerenda deo dona: et re¬
atum paterne transgressionis oblatis ei sacrificiis esse dilu¬
endum.S quia non equalimente obtulerunt: non equalit̃
sunt utriusq uota accepta. Non enim in hoc peceasse cam as¬
bitror. qđ uel opus exercuit agricole. uelmunera dño defru¬
ctibus terre obtulit᷑ s qđ minus ꝑfecta pietate inagenda
carnis cura laborauerit: minus ꝓfecta deuotione ad offeren¬
da deo munera accesserit. Beniq et noe uir uir agricola
exercebat terram: plantauitq uineam. Et melchisedech sacerdos
dei altissimi: offerebat defructibus terre. panem et uinum. Non

Expanded text:
Factum est autem post multos dies, ut offerret Cain de fructibus Factum est autem post multos dies, ut offerret Cain de fructibus terrae munera Domino: Abel quoque obtulit de primogenitis gregis sui et de adipibus eorum. Manifeste ostenditur quod ambo fratres fidem in Deum habuerint, ambo vel naturaliter admoniti, vel a parentibus edocti, noverint offerenda Deo dona, et reatum paternae transgressionis oblatis ei sacrificiis esse diluendum: sed quia non aequali mente obtulerunt, non aequaliter sunt utriusque vota accepta. Non enim in hoc peccasse Cain arbitror, quod vel opus exercuit agricolae, vel munera Deo de fructibus terrae obtulit, sed quod minus perfecta pietate in agenda carnis cura laboraverit, minus perfecta devotione ad offerenda Deo munera accesserit. Denique et Noe vir agricola exercebat terram, plantavitque vineam: et Melchisedech sacerdos Dei altissimi offerebat de fructibus terrae panem et vinum. Non
Abbreviated transcription (Latin):
re mortis eius conditio. Nam et si preciosa ẽ inconspectu dñi mor
scõrum eius. gustato calice salutifere passionis. quantũ tamen
adhumanum ꝑtinet intuitum. ligubre ẽ satis in tantum nos
ab innocentia prime conditionis recessisse: ut nec illi qui pͥmi
interra editi sunt germani fr̃s pacem interse et concordiam
habere potuerunt. s alter alterum inuidendo occiderit: dũ
soli adhuc cum parentibus orbis totius dni extitissent. ma¬
nifeste iam tum presagantes: qđ scĩ inhac uita pressuras
essent areꝓbis. mortesq passuri. In quibus et hoc notandũ
qđ cam inbac uita prior natus: s abel de hac uita prior ẽ
sublatus. Quia nimirum hec uita ꝓprie malorum ẽ uita:
de qua in mortem precipitantur eternã. At uero electorum
uita ꝓprie futura ẽ uita. ad quam ut felitius ꝑueniant. mor¬
tificantur in hac uita cotidie. estimantur ut oues occisionis.

Expanded text:
rae mortis ejus conditio. Nam etsi pretiosa est in conspectu Domini mors rae mortis ejus conditio. Nam etsi pretiosa est in conspectu Domini mors sanctorum ejus, gustato calice salutiferae passionis, quantum tamen ad humanum pertinet intuitum, lugubre est satis, in tantum nos ab innocentia primae conditionis recessisse, ut nec illi qui primi in terra editi sunt germani fratres pacem inter se et concordiam habere potuerint, sed alter alterum invidendo occiderit, dum soli adhuc cum parentibus orbis totius domini exstitissent; manifeste jam tum praesagantes quod sancti in hac vita pressuras essent a reprobis mortesque passuri: in quibus et hoc notandum quod Cain in hac vita prior natus, sed Abel de hac vita prior est sublatus, quia nimirum haec vita proprie malorum est vita, de qua in mortem praecipitantur aeternam; at vero electorum vita proprie futura est vita, ad quam ut felicius perveniant, mortificantur in hac vita quotidie, et aestimantur ut oves occisionis.
Abbreviated transcription (Latin):
dam uero cognouit euam uxorem suam: que concepit.
et peꝑit cam. dicens: Possedi hominẽ ꝑ dnm̃. hinc iã
post delicias paradysi et preuaricationis prime
reatum. huius scłi ac uite mortalis gesta narrant᷑
cum ꝓthoplausti qui mortales fuerant conditi post accep¬
tam moriendi conditionem mortalium ex se sobolem gignere
incipiunt omĩbus ininiquitate conceptis. et indesictis ma¬
terno ex utero ꝓdeuntibus Int̾pretatur aut̃ cam. possessio.
uius causam uocabuli exposuit genitrix ipsa cum ait. Pos¬
sedi hominem ꝑ dnm̃. Et hoc dicto mater nr̃a iam catholica
useretione nos docet: qđ ita filium peecato sue p̃uarieati¬
onis obnorium genuit: ut tamen hoc qđ homo natus ẽ. id
ẽ qđ exanima constans et corpore. effectu diume creationis
itprime benedictionis munere possederit R ursumq:¬
peꝑit fratrem euis abel Abel interpretatur luctus: siue miserabi¬
lis. Quo nomine presagabatur aprima etatȩ: dolenda in matu¬

Expanded text:
ero cognovit Evam uxorem suam, quae concepit et peperit Cain dicens: Possedi hominem per Deum. Hinc jam post delicias paradisi et praevaricationis primae reatum, hujus saeculi ac vitae mortalis gesta narrantur, cum protoplasti, qui immortales fuerant conditi, post acceptam moriendi conditionem mortalium ex se sobolem gignere incipiunt, omnibus in iniquitate conceptis, et in delictis materno ex utero prodeuntibus. Interpretatur autem Caïn possessio, cujus causam vocabuli exposuit genitrix ipsa cum ait: Possedi hominem per Deum. Et hoc dicto, mater nostra jam catholica discretione nos docet, quod ita filium peccato suae praevaricationis obnoxium genuit, ut tamen hoc quod homo natus est, id est, quod anima constans et corpore, effectu divinae creationis ac primae benedictionis munere possideret. Rursumqperit fratrem ejus Abel. Abel interpretatur luctus sive miserabilis: quo nomine praesagabatur a prima aetate dolenda immatu
Abbreviated transcription (Latin):
indicio de ȩecłia tanquam ancillȩ filii ꝑsarram liberam ex¬
pellantur: Nichilominus om̃s inuidicio futuro qui non. in¬
tea se correxerint. abhereditate benedictionis alieni reddun¬
tur et ex torres. Omnis enĩ qui facit peccatum: seruus ẽ pecca¬
C Seruus aut̃ non manet in domo mȩternum: filius manet

Expanded text:
judicio de Ecclesia tanquam ancillae filii per Saram liberam exjudicio de Ecclesia tanquam ancillae filii per Saram liberam expellantur, nihilominus omnes in judicio futuro, qui non antea se correxerunt, ab haereditate benedictionis alieni redduntur et extorres: Omnis enim qui facit peccatum, servus est peccati; servus autem non manet in domo in aeternum; filius manet
Abbreviated transcription (Latin):
exsortes. Qui eiusdem gre uirtutem negant: aut se sine grã
de oꝑibus extollunt: Sunt et hodie non nulli in eccła noui
quidem testamenti sacramentis imbuti: s ꝑ intentionem
animi carnalis aduetus testamentum atq ad figuram
agar et ismahel ꝑtinentes:. Non qđ uere ueteris testam̃ti
mandata sectentur. Ex quibus dñs ait. Siuis uenire ad
uitam. serua mandata. S quia temporalia adnõ bene¬
ficia neglectis eternis requirunt. quȩ uetus scriptura
uirta litteram intellecta non numquã sonare uidetur.
Magis amplectentes qđ ait ꝑ ꝓpħetam dñs. si uolueritis
et audieritis me. bona terre comedetis:. Quam qđ ait
per se ipsum: Beati pauꝑes. quia ur̃m ẽ regnum dei. De quibus
dicit apłs. Onines enim sua querunt: non quȩ sunt iħu xp̃i
Quisiue in actibus nequã inter bonoscatholicos ad mortem
usq ꝑducęrent. siuc ꝓpter hereses et aꝑta seismata sacerdotali

Expanded text:
exsortes, qui ejusdem gratiae virtutem negant, aut se sine gratia exsortes, qui ejusdem gratiae virtutem negant, aut se sine gratia de operibus extollunt. Sunt et hodie nonnulli in Ecclesia novi quidem testamenti sacramentis imbuti, sed per intentionem animi carnalis ad vetus testamentum atque ad figuram Agar et Ismael pertinentes; non quod vere veteris testamenti mandata sectentur, ex quibus Dominus ait: Si vis venire ad vitam, serva mandata , sed quia temporalia a Domino beneficia neglectis aeternis requirunt, quae vetus Scriptura juxta litteram intellecta nonnunquam sonare videtur magis amplectentes, quod ait per Prophetam Dominus: Si volueritis et audieritis me, bona terrae comedetis , quam quod ait per seipsum: Beati pauperes, quia vestrum est regnum Dei ; de quibus dicit Apostolus: Omnes enim sua quaerunt, non quae sunt Jesu Christi , qui sive in actibus nequam inter bonos catholicos ad mortem usque perdurent, sive propter haereses et aperta schismata sacerdotali
Abbreviated transcription (Latin):
tia. Ablactato aut̃ ysaac uidit sarram ludentẽ ancille
filium: et eiciendum esse cum matre decreuit: Quia postꝗͣ
conualuit infide xp̃i ȩccła de gentibus: uenerunt quid am
de uidea carnales sensu quasi uere ancille filii. et needum
spũgrẽ liberi facti in xp̃o. docentes fr̃s ac dicentes. quia nͥ
circun cidamini seđm morem moysi salui fieri non potestis:
Qd̃ ludi magis et uanitatis: quam eugłiee erat ueritatis.
Immo ꝑsecutio erat non minima eos qui manifestate iam
lucis dono fruebantur. in umbras figurarum uoluisse re
gina cum suis auetoribus eiciendum eẽ decernebat:
on enim heres erit inquiens filius ancillȩ cum filio meo
ysaae. Qd̃ apłs posuit cum filio liberȩ. quia nulla ratione
debere predicant suscipiendi sunt falsi doctores. qui ita
demum nobis hanc grãm ꝓdesse confirmant. si etiam cir¬
cũcisione iuxta legis ritum consecremur. Qum potiuis

Expanded text:
tia. Ablactato autem Isaac, vidit Sara ludentem ancillae tia. Ablactato autem Isaac, vidit Sara ludentem ancillae filium, et ejiciendum esse cum matre decrevit, quia postquam convaluit in fide Christi Ecclesia de gentibus, venerunt quidem de Judaea carnales sensu, quasi vere ancillae filii, et necdum spiritu gratiae liberi facti Christo, docentes fratres ac dicentes: Quia nisi circumcidamini secundum morem Moysi, salvi fieri non potestis , quod ludi magis et vanitatis quam evangelicae erat veritatis; imo persecutio erat non minima eos qui manifestatae jam lucis dono fruebantur, in umbras figurarum voluisse redgma cum suis auctoribus ejiciendum esse decernebat. Non enim haeres erit, inquiens, filius ancillae cum filio meo Isaac. Quod Apostolus posuit cum filio liberae, quia nulla ratione  salvari debere praedicant, suscipiendi sunt falsi doctores, qui ita demum nobis hanc gratiam prodesse confirmant, si etiam circumcisione juxta legis ritum consecremur; quin potius
Abbreviated transcription (Latin):
quiq in lege. letabantur ipsam legem apopło deuotione
cordis sinẽera iuxta litteram custodire smerito. Neq enĩ
popłs idem contra grãm repugnabat. aut legem euglio
preferebat:. s ea quȩ sola aceeꝑat precepta iusticiȩ fideli
mente sectabatur: s et nato ysaae ac necdum ablactato.
uilescere quidem cepit amor ismabelSt pote congratu¬
lantibus parentibus ad natiuitatem ysaac quasi ꝓprii
amboꝵ filii. qui non tamen aliquid adhuc de expulsione
ismahel siue matris eius tractabant. Quia reuelata iam
credentium. letabantur ipsi doctores de conllata sibi ꝓ¬
missione regni deinec tamen obseruantiam cireumeisio¬
nis et host iarum feriarumq legalium. quasi suꝑ uacu¬
am confestim respuere certabant. Heq enim uolebant
ea que adeo constituta nouerant. repente quasi noxia
repellere: maxime cum inter huuismodi consuetudines
tenera adhuc et quasi lactens sc̃ẽ eccłe nutriretur in fan¬

Expanded text:
quique in lege laetabantur ipsam legem a populo devotione quique in lege laetabantur ipsam legem a populo devotione cordis sincera juxta litteram custodiri. Et merito; neque enim populus idem contra gratiam repugnabat, aut legem Evangelio praeferebat; sed ea quae sola acceperat praecepta justitiae fideli mente sectabatur. Sed et nato Isaac ac necdum ablactato, vilescere quidem coepit amor Ismael, ut pote congratulantibus parentibus ad nativitatem Isaac, quasi proprii amborum filii, qui non tamen aliquid adhuc de expulsione Ismael, sive matris ejus tractabant, quia, revelata jamcredentium, laetabantur ipsi doctores de collata sibi promissione regni Dei, nec tamen observantiam circumcisionis et hostiarum feriarumque legalium quasi supervacuam confestim respuere certabant. Neque enim valebant ea quae a Deo esse constituta noverant, repente quasi noxia repellere, maxime cum inter hujusmodi consuetudines tenera adhuc et quasi lactans sanctae Ecclesiae nutriretur infan
Abbreviated transcription (Latin):
cerent: Legi quidem hec ineccła ꝓpter auctoritatẽ ꝓphetiȩ de¬
cebatꝰ. s ꝓpter illustrationẽ grẽ sp̃italiter et non carnaliter
obseruari: Quanuis primitiua in iherolimis ȩccła multas
legis cerimonias etiam iuxta litieram obseruabat. Iudai¬
tantibus quoq eis qui ergentibus uocati ad fideni fue¬
rant. donec dilatata longe lateq ꝑ orbem etiam sacerdotes
acdoctores ceꝑat habere degentibus. qui nullam iudai¬
cȩ obseruationis curam haberent: s tantum simplicitate
xpĩana apłicis et eugłicis gauderent auscultare decretio
Cui uidelicet eccłastieȩ dispositionis pulcherrime figura
filioꝵ concinnit abrahe. Prius namq quam natus ee̾t
ysaac. abraham et sarra ad ismahel quasi ad unicum fi¬
lium adgaudebant. uit pote qui nichil adhuc suꝑbie uł
leuitatis inmente. aut moribus ostendebat: Quia ante
incarnationem dnĩcam ac reuelationẽ gr̃e etiam sp̃ĩtales

Expanded text:
cerent, legi quidem haec in Ecclesia propter auctoritatem prophetiae decerent, legi quidem haec in Ecclesia propter auctoritatem prophetiae decebat; sed propter illustrationem gratiae spiritaliter et non carnaliter observari, quamvis primitiva in Jerosolymis Ecclesia multas legis caeremonias, etiam juxta litteram, observabat, Judaizantibus quoque eis qui ex gentibus vocati ad fidem fuerant, donec dilatata longe lateque per orbem, etiam sacerdotes ac doctores coeperat habere de gentibus, qui nullam Judaicae observationis curam haberent, sed tantum simplicitate Christiana apostolicis et evangelicis gauderent auscultare decretis; cui videlicet ecclesiasticae dispositioni pulcherrime figura filiorum concinit Abrahae; prius namque quam natus esset Isaac, Abraham et Sara ad Ismael quasi ad unicum filium adgaudebant, ut pote qui nihil adhuc superbiae vel levitatis in mente aut moribus ostendebat, quia ante Incarnationem Dominicam ac revelationem gratiae, etiam spiritales
Abbreviated transcription (Latin):
docet᷑.S: carnalem eiusdem testamenti obseruantiam post
atq inspĩtalem sensum iumutatam ab heredibus noui testa¬
menti fideliter inplendam sic enim irtelligendum ẽ qđ
ait ineugłio dñs. quia iota unum aut unus apex non õteri¬
bit alegt̾. donec omĩa fiant: Qđ ea quȩ lex et ꝓphete manifeste de fide
uicritatis et oꝑum iusticie̾ coidisq purificatione ad uidendum
dm̃ loquuntur. semꝑ debeat ad litteram suscipi: Quecumq
uero carnalia adhuc popło carnaliter obseruanda precipie¬
bantur: ut ẽ ipsa circumcisio. hostiarum oblatio cotidiana.
emundatio sedule lepre. nõ hominum tantum.s et domoꝵ et
uestium. et in numera hunis modi. hec usq ad tempora dnicę
incarnationis uxta litteram obseruari debuerint. Ex quo
aut̃ resurgens amortius dñs aꝑuit discipłis sensum. ut intel¬
ligerent scripturas. et enigmata ꝓpħie manifesta luce dinos¬

Expanded text:
docet; sed carnalem ejusdem Testamenti observantiam, postdocet; sed carnalem ejusdem Testamenti observantiam, postatque in spiritalem sensum immutatam ab haeredibus Novi Testamenti fideliter implendam. Sic enim intelligendum est quod ait in Evangelio Dominus: Quia iota unum, aut unus apex non praeteribit a lege donec omnia fiant ; quod ea quae lex et prophetae manifeste de fide veritatis, aut operum justitiae, cordisque purificatione, ad videndum Deum loquuntur, semper debeant ad litteram suscipi; quaecunque vero carnali adhuc populo carnaliter observanda praecipiebantur, ut est ipsa circumcisio, hostiarum oblatio, quotidiana emundatio sedulae leprae, non hominum tantum, sed et domorum et vestium, et innumera ejusmodi, haec usque ad tempora dominicae Incarnationis juxta litteram observari debuerint. Ex quo autem resurgens a mortuis Dominus aperuit discipulis sensum ut intelligerent Scripturas, et enigmata prophetiae manifesta luce dignos
Abbreviated transcription (Latin):
lium decernit. qui choruscante eugłio ac grã noui testamenti
ꝑincarnationem dñi toto iam orbe clarescente. ichilominus
cireum cisionem et hostias cerimoniasq legales baptir atis
in xp̃o necessarias ẽẽ contendunt: contra quos maxime cum
hec feriberet ingilabat intentio: sicut totus aꝑte huius epłe
tertus hene consideratus ed ocet: Deniq uerbis suis quę
posuimus subsequenter ad nectit. Sed quid dicit seriptura:
Eice ancillam: et filium eius. Non enim heres erit filius ancillȩ:
cum filio libere. Itaq frs. non sumus ancillę filii: s libere: Quali¬
bertate: nos xp̃c liberauit: state: et nolite iterum iugo seruitu¬
tis contineri. Ecce ego paulus dico uobis: qm̃ si circum cidami¬
ni xp̃c uobis nichilꝓderit. Quibus uerbis patenter ostendit:
quia non scripturas neq scriptores testamenti ueteris quasi
ancillam et filium eius definibus eius eecłȩ pellendos esse

Expanded text:
lium decernit, qui, coruscante Evangelio, et gratia Novi Testamenti lium decernit, qui, coruscante Evangelio, et gratia Novi Testamenti per Incarnationem Domini toto jam orbe clarescente, nihilominus circumcisionem, et hostias, caeremoniasque legales baptizatis in Christo necessarias esse contendunt contra quos, maxime cum haec scriberet, vigilabat intentio, sicut totus aperte hujus Epistolae textus bene consideratus edocet, denique verbis suis quae posuimus subsequenter adnectit. Sed quid dicit Scriptura? Ejice ancillam et filium ejus; non enim haeres erit filius ancillae cum filio liberae. Itaque, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae, qua libertate nos Christus liberavit. State, et nolite iterum jugo servitutis contineri. Ecce ego Paulus, dico vobis quoniam si circumdamini, Christus vobis nihil proderit . Quibus verbis patenter ostendit quia non Scripturas neque scriptores Testamenti Veteris quasi ancillam et filium ejus de finibus Ecclesiae pellendos esse
Abbreviated transcription (Latin):
postrritatis. Qđ exponens. legem apł̃s adiungit. Nos aut̃
dempͥnat: ne ues anunidogina manichei qđ absit sua aue¬
toritate confirmet. Neq enim apłos et euglistas moysi acꝑ
phis qui uetus testamentum condiderunt. ulla ratione pre¬
ferret:. De quoꝵ commum grã sp̃c̃ uirtutis et fidei alibi
dicit. Habentes aut̃ eundem sp̃m fidei sicut scriptum est.
redidiꝓpter qđ locutus sum. et nos credimus ꝓpter qđ et lo¬
quimur: s cos nimirum uituꝑat ac domo regnipellendos
iudicat: qui legem que spitalis ẽ carnaliter intesligunt: qui
de obseruatione legis tempor alia adnõ beneficia. et regnũ
temporale. Non aut̃ eterna ineelis bona requirunt. Repre¬
hendit qui sufficere sibi ad salutem litteram legis absq grã
Ignorautes enim dei iusticiam et suam uolentes constituere:
iusticie dei non sunt subiecti. Repb at eos. et ꝑsecutores eẽ fide¬

Expanded text:
posteritatis. Quam exponens legem Apostolus adjungit: Nos autemposteritatis. Quam exponens legem Apostolus adjungit: Nos autemdemnat, ne vesanum dogma Manichaei, quod absit, sua auctoritate confirmet; neque enim apostolos et evangelistas Moysi ac prophetis, qui Vetus Testamentum condiderunt, ulla ratione praeferret, de quorum communi gratia spiritus virtutis et fidei alibi dicit: Habentes autem eumdem Spiritum fidei, sicut scriptum est: Credidi propter quod locutus sum, et nos credimus, propter quod et loquimur ; sed eos nimirum vituperat, ac domos regni pellendos judicat, qui legem quae spiritalis est carnaliter intelligunt; qui de observatione legis temporalia a Domino beneficia et regnum temporale, non autem aeterna in coelis bona requirunt; reprehendit qui sufficere sibi ad salutem litteram legis absque gratIgnorantes enim Dei justitiam et suam volentes constituere, justitiae Dei sunt subjecti : reprobat eos, et persecutores esse fide
Abbreviated transcription (Latin):
comparatur ei quȩ nune ẽ ihrłm:. et seruit cum filiis suis.
Quȩ aut̃ sursum ẽ ihrłm. libera ẽ. quȩ ẽ mater om̃ium nr̃m
Qđ̃ aut̃ dicit ancille quidem filium scđm carnem natum:
liberȩ uero ꝑ rȩpmissionẽ. patent̃ insinuat. quia illum gemi¬
it demonstrans consuetudo naturam illum uero dedit
ꝓmissio. significans grãm. Natus ẽ enim ismahel sicut na¬
scuntur homines ꝑmixtione sexus utriusq usitata lege
nature. Ideo dictum ẽ scdm carnem. non quia ista beneficia
dei non sint. s ubi significandum fuerat dei donum. quia
indebitum hominibus grã dei largiretur. si oportuit da¬
rifilium quem ad modum naturȩ non debebatur exeur¬
sibus. Non ergo scđ̾m caruem natus ẽ ysaac abraliȩ. s: exꝓmissi¬
one. Don quia eum carne non erat oꝑatus.ẜ quia de simm a
desꝑatione susceꝑat: et nisi adesset ꝓrnttens ds. nichiliam
senex deuisceribus anculȩ coniugis. spare aliquid audebat

Expanded text:
et servit cum filiis suis; quae autem sursum est Jerusalem, libera est quae est mater omnium nostrum . Quod autem dicit ancillae quidem filium secundum carnem natum, liberae vero per repromissionem, patenter insinuat quia illum genuit demonstrans consuetudo naturam; illum vero dedit promissio significans gratiam. Natus est enim Ismael sicut nascuntur homines permistione sexus utriusque usitata lege naturae; ideo dictum est secundum carnem; non quia ista beneficia Dei non sint, sed ubi significandum fuerat Dei donum, quia indebitum hominibus gratia Dei largiretur; sic oportuit dari filium quemadmodum naturae non debebatur excursibus. Non ergo secundum carnem natus est Isaac Abrahae, sed ex promissione, non quia eum carne non erat operatus, sed quia de summa desperatione susceperat, et nisi adesset promittens Deus, nihil jam senex de visceribus aniculae conjugis sperare audebat
Abbreviated transcription (Latin):
laboratis et onerati estis: et ego reficiam uos. Tollite
iugum meum suꝑuos et discĩte ame quia mitis sum et
humilis corde: et inuenietis requiem animabꝰ urĩs. Ip¬
se ueraciter ingenerationibus. idẽ in omni scõꝵ congre¬
gatione solus ꝑ omĩa uir iustus atq ꝑfectus fuit: ut pote
quia peccatum non fecit. nec inuentus ẽ dolus in ore eius
uxta aliam uero intei pretationem eque piam et catholi¬
cam. archa ȩccłam: diluuium. aquam baptismi. qua ipsa
eccła in cuctis suis menbris abluitur et scĩficatur signif¬
cat: iuxta qđ petrus apłs exponens ait. Quando erpecti¬
bant dei pacientiam indiebus noe cum fabricaretur arch
inqua paucid ẽ octo anime salue facte sunt ꝑ aquam: qd
er uos nunc similis forme saluos facit baptisina. non carns

Expanded text:
laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde, et invenietis requiem animabus vestris . Ipse veraciter in generationibus, id est, in omni sanctorum congregatione solus per omnia vir justus atque perfectus fuit, ut pote quia peccatum non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus. Juxta aliam vero interpretationem aeque piam et catholicam, arca Ecclesiam, diluvium aquam baptismi, qua ipsa Ecclesia in cunctis suis membris abluitur et sanctificatur significat, juxta quod Petrus apostolus exponens ait: Quando exspectabat Dei patientia in diebus Noe cum fabricaretur arca, in qua pauci, id est, octo animae salvae factae sunt per aquam, quod et vos nunc similis formae
Abbreviated transcription (Latin):
exerceatur: s inuita futura uelut in dextera consũmet᷑.
Sicut aut̃ facta archa et illatis in eam omnibꝰ que erant
saluanda uenit diluuium et tulit omĩa quȩ extra eam
erant: sicubi om̃s quipre ordinati sunt ad uitam eternã
eccłam intrauerint. ueniet finis mundi. et ꝑibunt om̃s
qui extra eccłam fuerint inuenti. Et ruxta hunc sensum.
manifeste archa eccłam: noe dnin. qui eccłam inscĩs suis
edificat: diluuium finem scłi. uel iudicium designat extre¬
mum Uerum excepta arche fabrica ineo etiam noe qr
requies interpretatur. et requiem daturus hominibus
siue consolaturus. presagabatur homines ab oꝑibus
et laboribus manuum suarum qui escere in terra. cui
consolatur nos ꝑ illustrationem spe sui: quiꝓpterea pa¬
raclitus idẽ consolator uocatur. Ipse eripuit nos de male¬
dicto legis. factus pro nobis maledictum. Ipse uocat ad
requiem laborantes. Uenite inquiens adme oms qui

Expanded text:
exerceatur, sed in vita futura velut in dextera consumetur. exerceatur, sed in vita futura velut in dextera consumetur. Sicut autem facta arca, et illatis in eam omnibus quae erant salvanda, venit diluvium, et tulit omnia quae extra eam erant; sic ubi omnes qui praeordinati sunt ad vitam aeternam Ecclesiam intraverint, veniet finis mundi, et peribunt omnes qui extra Ecclesiam fuerint inventi; et juxta hunc sensum manifeste arca Ecclesiam, Noe Dominum qui Ecclesiam in sanctis suis aedificat, diluvium finem saeculi vel judicium designat extremum. Verum excepta arcae fabrica, etiam in eo Noe, quia requies interpretatur, et requiem daturus hominibus sive consolaturus, praesagabatur homines ab operibus et laboribus manuum suarum quiescere, in terra cui mconsolatur nos per illustrationem Spiritus sui, qui propterea Paracletus, id est, consolator, vocatur. Ipse eripuit nos de maledicto legis, factus pro nobis maledictum. Ipse vocat ad requiem laborantes: Venite, inquiens, ad me omnes qui
Abbreviated transcription (Latin):
nis uenit coram me. repleta ẽ terra iniquitate afaciȩ eoꝵ
et ego disꝑdam eos cum terra: fac tibi archam de lignis
leuigatis: et cetera. Multi forme infabrica archȩ ac suꝑ¬
uentu diliiii continetur mysterium. Primo quidem.
qđ sicut dñs ipse ostendit: ꝑmundationem diluuii. repen¬
tina inpuisa nouissimi ex aminis hora designatur. Et sic̃
factum ẽ inquit indiebus noe: itaerit et indie filii homi¬
nis Eclebant et bibebant. uxores ducebant et dabantir
ad nuptias. usq indiem qua intrauit noc in archam: et
uenit diluuium. et ꝑdidit oms. fabricatio enim arche que
ꝑcentum annos agebatur. uniu̾sum tempus significat hu¬
uis scłi: quo et ecłã scã construitur. atq ad finem ꝑ fectum
deducitur. Nulli enuim dubium. quin numerus centenarius
ꝑfectionem significat: uel quia decem decadibus implet᷑.
uel quia de sinistra transit indexteram: uelud illam expri¬
mens actionem que inhac quidem uita quasi in leua

Expanded text:
iquitate a facie eorum, et ego disperdam eos cum terra. Fac tibi arcam de lignis laevigatis, etc. Multiforme in fabrica arcae ac superventu diluvii continetur mysterium. Primo quidem quod, sicut Dominus ipse ostendit per inundationem diluvii repentinam, improvisa novissimi examinis hora designatur: Et sicut factum est, inquit, in diebus Noe, ita erit et in die Filii hominis. Edebant et bibebant, uxores ducebant, et dabantur ad nuptias usque in diem qua intravit Noe in arcam. Et venit diluvium et perdidit omnes . Fabricatio enim arcae quae per centum annos agebatur, universum tempus significat hujus saeculi, quo et Ecclesia sancta construitur, atque ad finem perfectum deducitur. Nulli enim dubium quin numerus centenarius perfectionem significet, vel quia decem decadibus impletur, vel quia de sinistra transit in dextram, velut illam exprimens actionem, quae in hac quidem vita quasi in laeva
Abbreviated transcription (Latin):
beatorum cibus immortalis animarũ. Utrum aut̃ illo cibo
nunc uescatur aliquis. nisi forte enoch et helias: non temere
asseuerandum puto. ligno tamen illo uite qđ ẽ in sp̃itali pa¬
radyso nisi alerent᷑ anime beatorũ. non ꝓmunere pietatis
et fidelissime confessionis latronis ammȩ credentis in xp̃m
legeremus parad sum eodem die fuisse concessum. Amen
inquit dico tibi. hodie mecum eris inparadyso. Esse aut̃ ibi
cum xp̃o hoc ẽ esse cum uite ligno. Ipse ẽ quippe sapientia.
de qua scriptum ẽ. lignum uite ẽ omibus amplectentibus

Expanded text:
beatorum, cibus immortalis animarum. Utrum autem illo cibo beatorum, cibus immortalis animarum. Utrum autem illo cibo nunc vescatur aliquis, nisi forte Enoch et Elias, non temere asseverandum puto. Ligno tamen illo vitae, quod est in spiritali paradiso, nisi alerentur animae beatorum, non pro munere pietatis et fidelissimae confessionis latronis animae credentis in Christum legeremus paradisum eodem die fuisse concessum. Amen, inquit, dico tibi hodie mecum eris in paradiso . Esse autem ibi cum Christo, hoc est esse cum vitae ligno, ipse est quippe Sapientia, de qua scriptum est: Lignum vitae est omnibus amplectentibus
Abbreviated transcription (Latin):
esse collocatum: ut feriendas in nobis illecebras concupis¬
centie temporalis insinuet gladio spe qđ ẽ uerbum dei. si
ne eundem gladium uersatilem esse refert: ut indecet mysti¬
ce non nobis semꝑ hunc necessarium esse gladium: s ut scrip¬
tum ẽ tempus esse belli. tempus pacis. Belli uidelicet: cum
in huius uite stadio aduersũ aereas potestates. uel etiam
nr̃e mentis aut corporis uitia certamus Pacis aut̃. cum
ꝑfecta uictoria coronam᷑ ac fructu ligniuitȩ ꝑpetuo simne
fastidio sactamur: Querit aut̃ aduersarius legis et ꝓpħar
s ista in quiens arbor quȩ inparadyso uite fructus feriba
eiuꝓderat: Ei respondens sẽs augustinus. cu inquit. nisi prius
illis primis hominibus quimparadysofuerant constituti: dem¬
de istis deparadyso ꝓmerito sue iniquitatis eiectis. mansit ad me¬
moriam significande sp̃ĩtalis arboris uitȩ qđ ẽ sapientia.

Expanded text:
esse collocatum, ut feriendas in nobis illecebras concupisesse collocatum, ut feriendas in nobis illecebras concupiscentiae temporalis insinuet gladio spiritus, quod est verbum Dei, si bene eumdem gladium versatilem esse refert, ut indicet mystice non nobis semper hunc necessarium esse gladium, sed, ut scriptum est, tempus esse belli, tempus pacis: belli, videlicet cum in hujus vitae stadio adversum aereas potestates, vel etiam nostrae mentis aut corporis vitia certamus; pacis autem, cum perfecta victoria coronamur, ac fructu ligni vitae perpetuo sine fastidio satiamur. Quaerit autem adversarius legis et prophetarum, sed ista inquiens, arbor quae in paradiso vitae fructus ferebat cui proderat? Cui respondens S. Augustinus: Cui, inquit, nisi prius illis primis hominibus qui in paradiso fuerant constituti? Deinde istis de paradiso pro merito suae iniquitatis ejectis, mansit ad memoriam significandae spiritalis arboris vitae, quae est sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
asseueratur: ꝓeo qđ quandoq ueniret tempus. ut etiam
remoueri potuisset. Remota ẽ namq enoch: apeccatoribꝰ
translato. Remota ẽ helie incurru igneo rapto. Remo¬
ta omnibus electis: cum dnõ baptizato aꝑtisunt celi Re¬
iota item singulis electis: cum baptismi fonte lauantur.
Remota isdem ꝑfectis: cum soluti auinculis. ad celestis para¬
dysi głam suo quiq tempore conscendunt. Item quia
cherubm seuatiȩ multitudo. siue scientia multiplicata int̾¬
pretatur: Bene cherubin et flammeus gladius ad custo¬
diendam uiam ligni uite collocatus esse ꝑhibetur. quia
nimirum ꝑ disciplinam nobis scientie celestis. et ꝑ laborẽ
a łflictionum temporalium. reditus ad suꝑnam patriã
patet ex qua ꝑstulticiam preuaricationis. ꝑq appetitũ
carualium uoluptatum. discessimus. Et bene non simplieit̃
flammam. s dicit gladium flamineum ante paradysum

Expanded text:
asseveratur pro eo quod quandoque veniret tempus, ut etiam asseveratur pro eo quod quandoque veniret tempus, ut etiam removeri potuisset. Remota est namque, Enoch: peccatoribus translato; remota, Elia in curru igneo rapto; remota omnibus electis, cum, Domino baptizato, aperti sunt ei coeli; remota item singulis electis, cum baptismi fonte lavantur; remota iisdem perfectius, cum soluti a vinculis ad coelestis paradisi gloriam suo quique tempore conscendunt. Item quia cherubim scientiae multitudo, sive scientia multiplicata interpretatur, bene cherubim et flammeus gladius ad custodiendam viam ligni vitae collocatus esse perhibetur: quia nimirum per disciplinam nobis scientiae coelestis, et per laborem afflictionum temporalium reditus ad supernam patriam patet, ex qua per stultitiam praevaricationis, perque appetitum carnalium voluptatum discessimus. Et bene non simpliciter flammam, sed dicit gladium flammeum ante paradisum
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam ex communicatus. sicut etiam in hoc paradyso id
ẽ mȩccła solent asacramentis altaris uisibilibus hommes di¬
sciplina eccłastica remoueri. Eiecitq adam. et co ilocauit
antiqua translatio sic habet. Et eiecit adam et collocauit eũ
contra paradysum uoluptatis: et ordinauit cherubin. et flam¬
meam rumpheam: et cȩtera. Quam si sequimur: et hoc signifi¬
candi grã factum credere debemus. s tamen factum ut con¬
tra paradysum quo beata uita etiam spĩtaliter significaba¬
tur habitaret peccator utiq inmiseria. Quod aut̃ dicit᷑ col¬
locasse ds̃ ante paradysum uoluptatis. cherubin et flameum
ladium: boc ꝑ celestes utiq potestates inparadyso uisibili
satum eẽ credendum ẽ: ut ꝑ angłicum ministerium esset il¬
le ignea quedam custodia. Non tamen frustra factum
esse. nisi quia significat aliquid etiam de sp̃itali paradyso: non
ẽ utiq dubitandum. quȩ etiam custodia bene uersatilis esse

Expanded text:
tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id tamquam excommunicatus, sicut etiam in hoc paradiso, id est ecclesia solent a sacramentis altaris uisibilibus homines disciplina ecclesiastica remoueri. Et eiecit Adam et conlocauit antiqua translatio sic habet: Et ejecit Adam, et collocavit eum contra paradisum voluptatis, et ordinavit cherubim et flammeam rompheam, etc. « Quam si sequimur, et hoc significandi gratia factum credere debemus, sed tamen factum, ut contra paradisum, quo beata vita etiam spiritaliter significabatur, habitaret peccator utique in miseria. Quod autem dicitur collocasse Deus ante paradisum voluptatis cherubim et flammeum gladium, hoc per coelestes utique potestates in paradiso visibili factum esse credendum est, ut per angelicum ministerium esset illic ignea quaedam custodia, non tantum frustra factum esse, nisi quia significat aliquid etiam de spiritali paradiso, non est utique dubitandum: » quae etiam custodia bene versatilis esse
Abbreviated transcription (Latin):
hoc alio loco. Nec dei confͤitentis in quit uerba sunt.s. pst̃
ex ꝓbrantis. Ecce adam factus ẽ quasi unus ex ilobis. Sieut apłs
ubi dicit. donate michi hauc iniuriam. utiq a contrario uult
intelligi P unc ergo ne forte mittat manum suam. et sumat
ctiam deligno uite. et comedat. et uiuat meternum: ẽmisit
eum dñs de paradyso uoluptatis ut oꝑaretur terram. de qͥ
sumptus ẽ. Suꝑiora uerba dei sunt. Hoc aut̃ factum. ꝓpter ipsa
uerba secutum ẽ. Alienatus enim ãuita. non solum quam fuerat
si preceptum seruasset cum angłis accepturus. s ab il la etiã
quam ducebat in paradyso felici quodam corporis statu
separari utiq debuit aligno uite. siue qdđ ex ipso illi subsisteret¬
felix ille ipse status corporis exre uisibili urtute inuisibili. siue
qđ meo esset et sacramentum iusibile iniusibilis sapientiȩ.
Alienandus inde utiq fuerat. ueliam moriturus. uel etiam

Expanded text:
hoc alio loco: Nec Dei confitentis, inquit, verba sunt, sed potius hoc alio loco: Nec Dei confitentis, inquit, verba sunt, sed potius exprobrantis. » Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis, sicut Apostolus ubi dicit: Donate mihi hanc injuriam , utique a contrario vult intelligi. « Nunc ergo ne forte mittat manum suam et sumat etiam de ligno vitae et comedat et vivat in aeternum, emisit eum Dominus de paradiso voluptatis, ut operaretur terram de qua sumptus est. Superiora verba Dei sunt, hoc autem factum propter ipsa verba secutum est. Alienatus enim a vita non solum quam fuerat, si praeceptum servasset, cum angelis accepturus; sed ab illa etiam, quam ducebat in paradiso, felici quodam corporis statu, separari utiqfelix ille ipse status corporis ex re uisibili, uirtute inuisibili, siue quod in eo esset et sacramentum uisibile inuisibilis sapientiae, alienandus inde utique fuerat uel iam moriturus uel etiam
Abbreviated transcription (Latin):
post peccatum agnitam erubescebant Et ait. ecce alam
factus ẽ quasi unus ex nobis: sciens bonum et malum. De hoc
dictum sit. ds tamen dixit: non aliter intelligendum ẽ.
Q uod ait unus ex nobis. nisi ꝓpter trinitatẽ numerus pluralis
accipiatur: sicut dictum erat faciamus hominem. sicut etiã
dñs dese et patre.I. eniemus ad eum: et mansionem apud
eum faciemus. Replicatumẽ igitur in caput suꝑbi. q eri¬
tu concupiuerit. qđ aserpente suggestum ẽ: eritis sicut di¬
E ece inquit acdam factus ẽ. sicut unus ex nobis. Uerba eninist
hec dei. non tam huic insultantis. quam ceteros ita ne suꝑbi¬
ant deterrentis.ꝓpter quos ista descripta sunt. Factus est¬
inquit tanquam unus ex nobis: sciens bonum et malum.
Q uid aliud intelligendum. nisi exemplũ timoris incutiendi esst
propositũ: quia non solum nonfuerit factus. qualis fieri
uoluerit. s nec illud qd factus fuerat conseruauerit. De

Expanded text:
post peccatum agnitam erubescebant. Et ait: Ecce Adam post peccatum agnitam erubescebant. Et ait: Ecce Adam factus est quasi unus ex nobis, sciens bonum et malum. De hoc dictum sit, deus tamen dixit, non aliter intellegendum est quod ait: unus ex nobis, nisi propter trinitatem numerus pluralis accipiatur, sicut dictum erat: faciamus hominem, sicut etiam dominus de se et patre: ueniemus ad eum et mansionem apud eum faciemus. replicatum est igitur in caput superbi, quo exitu concupiuerit quod a serpente suggestum est: eritis sicut di: ecce, inquit, Adam factus est tamquam unus ex nobis. uerba enim sunt haec dei non tam huic insultantis quam ceteros ne ita superbiant deterrentis, pinquit, tanquam unus ex nobis, sciens bonum et malum. Quid aliud intelligendum nisi exemplum timoris incutiendi esse propositum? quia non solum non fuerit factus qualis fieri voluerit, sed nec illud quod factus fuerat conservaverit. De
Abbreviated transcription (Latin):
er eusationis. qua suam culpam inconditorem tranffunde¬
rent. et ipse conditor illos ꝑsententiam iusti iudicii ablato
statu uite immutabilis in anima simul et carne multauit
pena mortalitatis: Narrat aut̃ euuglica parabola quia
pius reuertenti aise ꝑpenitentiam filio luxurioso inter. alia mu¬
nera etiam stolam primam ꝓferriet eum indii precepit : Oy¬
sticȩ insinuans. qđ electi habitum in mortalitatis quemina¬
dam in exordio scłi ꝑdiderunt. infine scli sint recepturi in
xp̃o. et quidem ampliori grã. Nam adam ita immortalis
factus ẽ: ut pos sit nonmori sip̃ceptum seruaret. Filii aut̃
resurrectionis ita erunt immortales: ut nec mori unquam
nec metu mortis possint affici. Decuius receptione stole. dicit
apłs. Oportet enim corruptibile hoc induere in corruptionẽ:
et mortale hoc induere inmortalitatem. U. bunduere sonat.
oblatam utiq significat nuditatem: quam adam inse et eua

Expanded text:
excusationis, quo suam culpam in Conditorem transfundeexcusationis, quo suam culpam in Conditorem transfunderent: et ipse Conditor illos per sententiam justi judicii, ablato statu vitae immutabilis, in anima simul et carne mulctavit poena mortalitatis. Narrat autem Evangelica parabola quia pius pater revertenti ad se per poenitentiam filio luxurioso inter alia munera etiam stolam primam proferri, et eum indui praecepit, mystice insinuans quod electi habitum immortalitatis, quem in Adam in exordio saeculi perdiderunt, in fine saeculi sint recepturi in Christo, et quidem ampliori gratia. Nam Adam ita immortalis factus est, ut posset non mori, si praeceptum servaret: filii autem resurrectionis ita erunt immortales, ut nec mori unquam, nec metu mortis possint affici. De cujus receptione stolae dicit Apostolus: Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem : ubi induere sonat, ablatam utique significat nuditatem, quam Adam in se et Eva