comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quo xp̃c incelũ cũ carne in qua resurre¬
xit ascendit: negare non possumus
In eisdẽ quippe ueracissimis libris cuii¬
cta conscripta sunt. & quę facta sunt &
propter quod credendũ facta sunt. Hȩc
ut fidem facerent innoduerunt: hec ꝑfi
deni quã fecerunt multo clarius innotes¬
cunt. Leguntur quippe inpopłis ut cre¬
dantur: nec in popłis tamen nisi credita
legerentur. Nametiã nunc fiunt mira¬
cula in eius nomine siue ꝑsacram̃ta eius
torem suũ iam constructa & dedicata tã¬
quã deũ coluit intemplo. hȩc autẽ ieru¬
salem conditorem suũ dm̃ xp̃m. ut con-¬
strui posset & dedicari. posuit infidei fun¬
damento. Illa illum amando ẽẽ dm̃ cre¬
didit: ista istũ dm̃ ẽẽ credendo amauit.
Sicut enĩ p̃cessit unde amaret illa &
de amato iam libenter etiã falsum bonũ
crederet: ita p̃cessit unde ista crederet. ut
recta fide non temere quod falsum sed qͦd

Expanded text:
quo Christus in caelum cum carne in qua resurrequo Christus in caelum cum carne in qua resurrexit adscendit, negare non possumus. In eisdem quippe ueracissimis libris cuncta conscripta sunt, et quae facta sunt, et propter quod credendum facta sunt. Haec, ut fidem facerent, innotuerunt; haec per fidem, quam fecerunt, multo clarius innotescunt. Leguntur quippe in populis, ut credantur; nec in populis tamen nisi credita legerentur. Nam etiam nunc fiunt miracula in eius nomine, siue per sacramenta eiustorem suum iam constructa et dedicata tamquam deum coluit in templo; haec autem Hierusalem conditorem suum Deum Christum, ut construi posset et dedicari, posuit in fidei fundamento. Illa illum amando esse deum credidit, ista istum Deum esse credendo amauit. Sicut ergo praecessit unde amaret illa et de amato iam libenter etiam falsum bonum crederet: ita praecessit unde ista crederet, ut recta fide non temere -quod falsum, sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
ẽẽ non fiunt: Possem quide dicere neces¬
saria fuisse priusquã crederet mundus.
adhoc ut crederet mundus. Quisquis
adhuc ꝓdigia ut credat inquirit: mag¬
num. ẽ. ipse ꝓdigium. qui mundo cre¬
dente non credit. Uerum hoc ido dicunt.
ut nec tunc illa miracula facta fuisse cre
Unde tẽꝑib eruditis & omne qͦd fieri
non potest respuentib sine ullis miracu¬
lis. nimium mirabiliter incredibilia cre¬
didit mundus: An forte credibilia fu¬
isse. & icło credita ẽẽ dicturi sunt: Cur
ergo ipsi non credunt : Breuis. ẽ. igitur
nr̃a complexio. Aut incredibilis rei quȩ
non uidebatur. alia incredibilia que tam̃
fiebant & uidebantur fecerunt fidem.
aut certe resita credibilis ut nullis qui¬
b ꝑsuaderet᷑ miraculis indigeret. isto¬
rũ nimĩa redarguit infidelitat̾ẽ. Hoc
ad refellendos uanissimos dixerim. Nã
facta ẽẽ multa miracula quȩ attestaren¬
tur illi um grandi salubriq miraculo

Expanded text:
esse, non fiunt? Possem quidem dicere, necesesse, non fiunt? Possem quidem dicere, necessaria fuisse priusquam crederet mundus, ad hoc ut crederet mundus. Quisquis adhuc prodigia ut credat inquirit, magnum est ipse prodigium, qui mundo credente non credit. Verum hoc ideo dicunt, ut nec tunc illa miracula facta fuisse credunde temporibus eruditis, et omne quod fieri non potest respuentibus, sine ullis miraculis nimium mirabiliter incredibilia credidit mundus? An forte credibilia fuisse, et ideo credita esse dicturi sunt? Cur ergo ipsi non credunt? Brevis est igitur nostra complexio: Aut increnon uidebatur, alia incredibilia, quae tamen fiebant et uidebantur, fecerunt fidem; aut certe res ita credibilis, ut nullis quibus persuaderetur miraculis indigeret, istorum nimiam redarguit infidelitatem. Hoc ad refellendos uanissimos dixerim. Nam facta esse multa miracula, quae adtestarentur illi uni grandi salubrique miraculo,
Abbreviated transcription (Latin):
tyberio eruditiorib utiq temporib.
resurrectionem carnis. xp̃i atq in cȩ¬
lum ascensionẽ. tanquã id qͦd fieri non
potest mens humana ferre non posset.
eludensq aurib cordibq respueret :
nisi eã fieri potuisse atq factam ẽẽ di¬
uinitas ipsius ueritatis uel diuinitatis
ueritas & contestantia miraculoꝵ signa
monstrarent: ut terrentib & contradi¬
centib tam multis tamq magnis ꝑse¬
cutionib p̃cedens in xp̃o deinde incęte¬
ris ad nouum scłm secutura resurrectio.
atq immortalitas carnis & fidelissime
crederetur & p̃dicaretur intrepide. &
ꝑ orbem terrarũ pullulatura fecun¬
dius cũ martyrũ sanguine sereret᷑:
Legebantur enĩ p̃conia p̃cedentia pro¬
phetarũ. concurrebant ostenta uirtu¬
tũ. & ꝑsuadebatur ueritas noua consue¬
tudini non contraria rationi. donec or¬
bis terre qui ꝑsequebatur furore ꝑseqͤre¬
nunc illa miracula quȩ p̃dicatis facta

Expanded text:
Tiberio eruditioribus utique temporibus Tiberio eruditioribus utique temporibus resurrectionem carnis Christi adque in caelum adscensionem, tamquam id quod fieri non potest, mens humana ferre non posset eludensque ab auribus cordibusque respueret, nisi eam fieri potuisse adque factam esse diuinitas ipsius ueritatis uel diuinitatis ueritas et contestantia miraculorum signa monstrarent; ut terrentibus et contradicentibus tam multis tamque magnis persecutionibus praecedens in Christo, deinde in ceteris ad nouum saeculum secutura resurrectio adque inmortalitas carnis et fidelissime crederetur et praedicaretur intrepide et per orbem terrae pullulatura fecundius cum martyrum sanguine sereretur. Legebantur enim praeconia praecedentia prophetarum, concurrebant ostenta uirtutum, et persuadebatur ueritas noua consuetudini. non contraria rationi, donec orbis terrae, qui persequebatur furore, sequenunc illa miracula, quae praedicatis facta
Abbreviated transcription (Latin):
mul periculum ita duo ssta concurre¬
rint ut teneri alterũ sine alterius amis¬
sione non possit quid sit potius eligendũ.
Profecto enim saguntini si salutẽ eligerẽt
fides eis fuerat deserenda: si fides tenen¬
da. amittenda utiq salus: sicut factũ
est. Salus autẽ ciuitatis dĩ talis est ut cũ
fide ac ꝑfidem teneri uel potius adqui¬
ri possit: fide autẽ ꝑdita adeam quisq
uenire non possit. Que cogitatio firmis¬
simi ac patientissimi cordis tot ac tan¬
tos martyres fecit. qualem ne unũ qui¬
dem habuit uel habere potuit quan¬
do est deus creditus Romulus.U
E D ualde ridiculum est: de Romuli
falsa diuinitate cũ de xp̃o loquimur
facere mentionẽ. Ueruntamen cũ sercen¬
tis ferme annis ante ciceronem romu¬
lus fuerit. atq illa etas iam fuisset do¬
ctrinis dicata & exculta. ut qͦd fieri ñ
potest omne respueret: quandomagis
post sexcentos annos ipsius temꝑe cicero¬
nis. maxime spostea sub augusto atq

Expanded text:
mul periculum ita duo ista concurremul periculum ita duo ista concurrerint, ut teneri alterum sine alterius amissione non possit, quid sit potius eligendum. Profecto enim Saguntini si salutem eligerent, fides eis fuerat deserenda: si fides tenenda, amittenda utique salus, sicut factum est. Salus, autem ciuitatis Dei talis est, ut cum fide ac per fidem teneri uel potius adquiri possit; fide autem perdita ad eam quisque uenire non possit. Quae cogitatio firmissimi ac patientissimi cordis tot ac tantos martyres fecit, qualem ne unum quidem habuit uel habere potuit quando est deus creditus Romulus. Sed ualde ridiculum est de Romuli falsa diuinitate, cum de Christo loquimur, facere mentionem. uerum tamen cum sescentis ferme annis ante Ciceronem Romulus fuerit atque illa aetas iam fuisse doctrinis dicatur exculta, ut quod fieri non potest omne respueret, quanto magis post sescentos annos ipsius tempore Ciceronis maximeque postea sub Augusto atque
Abbreviated transcription (Latin):
paucissimos. imperitos. rem tam incre
dibilem tam efficaciter mundo & in il¬
lo etiã doctis ꝑsuadere potuisse. Ho¬
rũ trium incredibilium primũ no¬
lunt isti cũ quib agimus credere:
scđm coguntur & cernere quod ñ inue¬
niunt unde sit factũ si non credunt ter¬
tiũ. Resurrectio certe. xp̃i. & incęlũ cũ
carne inqua resurrexit ascensio: toto ĩa
mundo p̃dicatur & creditur. Si credibi¬
lis non est. unde iam toto terrarũ orbe
credita est: Si multi nobiles. sublimes.
docti. eã se uidisse dixerunt. & qͦd uide¬
runt diffamare curarunt. eis mundũ
credidisse non mirũ est: sed istos ad huc
credere nolle ꝑdurũ est. Si autem ut
qua cũ ipsa romana republica tene¬
bantur: in quo suo facto laudantur
ab hominib terrenȩ reipublicȩ ciuib.
Sed quomͦ huic disputationi possint
obedire non ideo. ubi dicit᷑ nullum
suscipiendũ ẽẽ bellũ. nisi aut ꝓ fide
aut pro salute: nec dicitur si munum si¬

Expanded text:
paucissimos, inperitos rem tam incpaucissimos, inperitos rem tam incdibilem, tam efficaciter mundo, et in illo etiam doctis persuadere potuisse. Horum trium incredibilium primum nolunt isti, cum quibus agimus, credere; secundum coguntur et cernere; quod non inveniunt unde sit factum, si non credunt tertium. Resurrectio certe Christi, et in coelum cum carne in qua resurrexit ascensio, toto jam mundo praedicatur et creditur: si credibilis non est, unde toto terrarum orbe jam credita est? Si multi nobiles, sublimes, docti eam se vidisse dixerunt, et quod viderunt, diffamare curarunt, eis mundum credidisse non mirum est; sed istos adhuc credere nolle perdurum est: si autem, utqua cum ipsa Romana re publica tenebantur; in quo suo facto laudantur ab omnibus terrenae rei publicae ciuibus. Sed quo modo huic disputationi possent oboedire, non uideo. ubi dicitur nullum suscipiendum esse bellum nisi aut pro fide aut pro salute, nec dicitur, si in unum si
Abbreviated transcription (Latin):
utrũq ineredibile quorũ uidemus unũ.
alterũ credimus meisdem litteris p̃dic¬
tũ sit ꝑ quas credidit mundus: Et ipse
modus quo mundus credidit si conside¬
retur: incredibilior inuenitur. In erudi¬
tos liberalib disciplinis. & omĩno quan¬
tũ adistorũ docꝰtrinas attinet impolitos.
non politos grãmatica. non armatos di¬
alectica. non rethorica inflatos. piscato¬
res xp̃c cum retib fidei ad mare huius
scłi paucissimos misit: atq ita ex omni
genere tam multos pisces & tanto mirabi¬
liores quanto rariores etiã ipsos philoso¬
phos cȩpit. D uob illis incredibilib si pla¬
cet immo quia placere debet: addamus
hoc tertium. Iam ergo tria sunt incredi¬
bilia: quȩ tamenfacta sunt. Incredibile
est xp̃m resurrexisse in carne & incȩlum
ascendisse cum carne. incredibile. ẽ. nun¬
dũ remtam incredibilem credidisse: in¬
credibile est homines ignobiles infimos

Expanded text:
utrumque incredibile, quorum uidemus unum, utrumque incredibile, quorum uidemus unum, alterum credimus, in eisdem litteris praedictum sit, per quas credidit mundus? Et ipse modus, quo mundus credidit, si consideretur. incredibilior inuenitur. Ineruditos liberalibus disciplinis et omnino, quantum ad istorum doctrinas adtinet, inpolitos, non peritos grammatica, non armatos dialectica, non rhetorica in flatos, piscatores Christus cum retibus fidei ad mare huius saeculi paucissimos misit adque ita et ex omni genere tam multos pisces et tanto mirabiliores, quanto rariores, etiam. ipsos philosophos cepit. Duobus illis incredibilibus, si placet, immo quia placere debet, addamus hoc tertium. Iam ergo tria sunt incredibilia, quae tamen facta sunt. Incredibile est Christum resurrexisse in carne et in caelum adscendisse cum carne; incredibile est mundum rem tam incredibilem credidisse; incredibile est homines ignobiles, infimos,
Abbreviated transcription (Latin):
EO hoc incredibile fuerit aliquan¬
do. Ecce iam credidit mundꝰ subla¬
tum terrenũ xp̃i corpus incęlum: re-¬
surrectionem carnis & ascensionem insuꝑ¬
nas sedes. paucissimis remanentib atq
stupentib uel doctis uel indoctis iam ere¬
diderunt & docti & indocti. Sirem cre¬
dibilem crediderunt: uideant quã sint
stolidi qui non credunt. Si autẽ res in¬
credibilis credita est: etiã hoc utiq in cre¬
dibile est. si creditũ est quod incredibile
est. Hec igit᷑ duo incredibilia. resurrecti¬
onẽ scilicet nr̃i corꝑis ineternũ. & rem
tam incredibilem mundũ esse creditu¬
rũ. idẽ d̾s antequã uel unum horũ fie¬
ret. ambo futura esse p̃dixit. Ynũ duoꝵ
incredibiliũ iam factũ uidemus. ut qͦd
erat incredibile crederet mundus. Cur
id quod reliquũ est desperatur. ut etiã
hoc ueniat quod incredibile credidit
mundus. sicut iam uenit quod similit̾
incredibile fuit. ut rem quam incredibi¬
lem crederet mundus. quando qͥdẽ hoc

Expanded text:
ed hoc incredibile fuerit aliquando: ecce iam credidit mundus sublatum terrenum Christi corpus in caelum; resurrectionem carnis et adscensionem in supernas sedes, paucissimis remanentibus adque stupentibus uel doctis uel indoctis. iam crediderunt et docti et indocti. Si rem credibilem crediderunt, uideant quam sint stolidi, qui non credunt; si autem res incredibilis credita est, etiam hoc utique incredibile est. sic creditum esse, quod incredibile est. Haec igitur duo incredibilia, resurrectionem scilicet nostri corporis in aeternum et rem tam incredibilem mundum esse crediturum, idem Deus, antequam uel unum horum fieret, ambo futura esse praedixit. Unum duorum incredibilium iam factum uidemus, ut, quod erat incredibile, crederet mundus: quur id quod reliquum est desperatur, ut etiam hoc ueniat, quod incredibile credidit mundus, sicut iam uenit, quod similiter incredibile fuit, ut rem tam incredibilem crederet mundus, quando quidem hoc
Abbreviated transcription (Latin):
De geminis adhuc in urero rebecoȩ matͥs
inclusis. qd indicauerit diuiua responsio.
De oraculo & benedictione. quã isaac non
aliter quam pater ipsius merito einodẽ
dilectus accepit. s gurantus:¬
De emiisso iacob in mesopotamiam ad ac¬
cipiendam uxorem. & de uisione quã
initinere somniauit. & de quatuor
ipsius feminis cũ unã petisset uaorem.¬

Expanded text:
De geminis adhuc in utero Rebeccae matris inclusis quid indicauerit diuina responsio.De oraculo et benedictione, quam Isaac non aliter quam pater ipsius, merito eiusdem dilectus, accepit. AcDe misso Iacob in Mesopotamiam ad accipiendam uxorem et de uisione, quam in itinere somniauit, et de quattuor ipsius feminis, cum unam petisset uxorem.
Abbreviated transcription (Latin):
MONACHOS. DE. ORA
ET LIBERO
ARBITRIO
LIBER.UNUS¬
Ropter eos qui cũ de¬
fenditur dĩ grã putan¬
tes negari liberum arbi¬
triũ. fic ipsi defendunt li-¬
berũ arbitͥũ. ut negent dĩ gra¬
tiã. asserentes eã sccłm merita
nr̃a dari. scripsi librũ cuius
ticulus ẽ. de grã & libero arbitrio. Ad
eos autẽ scripsi monachos adrumeti¬
nos. in quorum monasterio de hac re
ceperat eẽ contentio: ita ut me consu¬
lere eorum aliqui cogerent᷑. Hic liber
sic incipit. Propter eos qͥ hominis
liberum arbitriuos.

Expanded text:
monachos, de Gratia et Libero Arbitrio, liber unusropter eos qui, cum defenditur Dei gratia, putantes negari liberum arbitrium, sic ipsi defendunt liberum arbitrium ut negent Dei gratiam, asserentes eam secundum merita nostra dari, scripsi librum cujus titulus est, de Gratia et Libero Arbitrio. Ad eos autem scripsi monachos Adrumetinos, in quorum monasterio de hac re coeperat esse contentio, ita ut me consulere eorum aliqui cogerentur. Hic liber sic incipit: Propter eos qui hominis liberum arbitrium.
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia iusta iudicia di lateant sensus m̃ttesq
mortaliũ: cũ tam̃ in hac re piorũ fidem
non lateat iustum esse quod latet. I¬
IEMPE SaLOMON sapientissimus Rex
isrł qui regnauit mnierłm: librũ qͥ uo¬
catur eccłiastes. & a iudeis quoq habetur
insacrarũ canone litterarũ. sic exorsus est.
Uanitas uanitatũ dixit eccłiastes: uani¬
tas uanitatũ. & omĩa uanitas. Que a¬
bundantia homini in om̃i labore suo qͦ
laborat subsole: Et cũ ex hac sententia
conecꝰteret cȩt̾a. cõmemorans erunina
erroresq uite huius & euanescentes i¬
terea tẽporũ lapsus. uͥ nichil solidũ. niehi¬
stabile retinet᷑: in ea rerũ uanitate sub
sole illud etiã deplorat quodamͦ. qͦd cũ
sit abundantia sapientiȩ suꝑ insipientiã
sicut abundantia lucis suꝑ tenebras. sapien¬
tisq oculi sint incapite ip̃sius. & stultus in
tenebris ambulet. unus cam̃ incur sus incis¬
non deficit: ne pena deficiat. Adhos aũ

Expanded text:
omnia iusta iudicia dei lateant sensus mentesque omnia iusta iudicia dei lateant sensus mentesque mortalium, cum tamen in hac re piorum fidem non lateat iustum esse quod latet. Nempe Salomon, sapientissimus rex Israhel, qui regnauit in Hierusalem, librum, qui uocatur Ecclesiastes et a ludaeis quoque habetur in sacrarum canone litterarum, sic exoraus est: uanitas uanitantium, dixit ecclesiastes, uanitas uanitantium, omnia. uanitas. quae abundantia homini in omni labore suo, quo laborat sub sole? et cum hac sententia conecteret cetera, commemorans haerumnas erroresque uitae huius et uanescentes interea temporum lapsus, ustabile retinetur; in ea rerum vanitate sub sole, illud etiam deplorat quodammodo, quod cum sit abundantia sapientiae super insipientiam, sicut abundantia lucis super tenebras, sapientisque oculi sint in capite ipsius, et stultus in tenebris ambulet; unus tamen incursus incurnon deficit, ne poena deficiat. Ad hos autem
Abbreviated transcription (Latin):
UAlibet enim uideatur. animus cor¬
pori. & ratio uitiis laudabiliter impera¬
re: si do animus & ratio ipsa nonseruit sicut
sibi ẽẽ seruiendum ipse ds̃ p̃cepit. nullomͦ
corpori uitiisq recte imperat. Nam qua¬
lis corꝑis atq uitiorũ potest ẽẽ mens do¬
mina ueri dĩ nescia nec eius imperio sub
iugata. sed uitiosissimis demonib corrũ¬
pentib ꝓstituta: Proinde. uirtutes quas
habere sibi uidetur ꝑ quas imperat corꝑi
& uitiis. si ad quodlibet adipiscendũ uel te
sunt potius quã uirtutes. Nam licet a qui¬
b d̾a tunc uere atq honeste putentur esse
aliud expetuntur: & iam tunc inflate ae su¬
ꝑbe sunt. & ido non uirtutes s uitia iudi¬
canda sunt. Sicut enĩ non. ẽ. acarne sed su¬
ꝑ carnem quod carnen facit uiuere: sic ñ
est ab homine sed suꝑ hominem qͦd hominẽ
facit beate uiuere: nec solum hominem s
etiam quãlibet potestatem uirtutẽq cȩ

Expanded text:
uamlibet enim uideatur animus corpori et ratio uitiis laudabiliter imperare, si Deo animus et ratio ipsa non seruit, sicut sibi esse seruiendum ipse Deus praecepit, nullo modo corpori uitiisque recte imperat. Nam qualis corporis adque uitiorum potest esse mens domina ueri Djugata, sed vitiosissimis daemonibus corrumpentibus prostituta? Proinde virtutes, quas sibi habere videtur, per quas imperat corpori et vitiis ad quodlibet adipiscendum vel tensunt potius quam virtutes. Nam licet a quibusdam tunc verae et honestae putentur esse r aliud expetuntur; etiam tunc inflatae ac superbae sunt: et ideo non virtutes, sed vitia judicanda sunt. Sicut enim non est a carne, sed super carnem, quod carnem facit vivere: sic non est ab homine, sed super hominem, quod hominem facit beate vivere; nec solum hominem, sed etiam quamlibet Potestatem Virtutemque
Abbreviated transcription (Latin):
influminib furor tuus. uel in mari
indignatio tua: Hoc ido dictum est:
quia non uenit nunc ut udicet mun¬
dum: sed ut saluetur mundus ꝑ ipsũ.
Quia ascendis suꝑ ȩquos tuos. & ȩquita¬
tio tua salus: hoc est euanglistȩ tui por¬
tabunt te qui reguntur a te: & euan¬
geliũ tuũ salus est eis qui credunt in
te. Intendes intendens arcum tuũ suꝑ¬
sceptra dicit dñs: hoc. ẽ. cõminaberis
iudicium tuũ etiã regib terre. F lu¬
minib scinditur terra: hoc. ẽ. influ¬
entib sermonib p̃dicantiũ te aperi¬
untur ad confitendũ hominũ corda
qm̃ nunc magnificabitur usq ad sum
mũ terrȩ. Ionas autẽ ꝓpheta non
tam sermone . xp̃m quã sua quad̃a passi¬
one ꝓphetauit: ꝓfecto aꝑtius quã si enus
mortem & resurrectionem uoce clama¬
ret. Ut quid enim exceptus est uentre
beluino. & die tertio redditus : nisi ut sig¬
nificaret ap̃m de profundo inferm die
tertio rediturum: Iohel omĩa quȩ

Expanded text:
in fluminibus furor tuus aut in mari in fluminibus furor tuus aut in mari impetus tuus? hoc ideo dictum est, quia non uenit nunc ut iudicet mundum, sed ut saluetur mundus per ipsum. Quia adscendes super equos tuos, et equitatio tua salus, hoc est \'euangelistae tui portabunt te, qui reguntur a te, et euangelium tuum salus erit eis, qui credunt in te/ Intendens intendes arcum tuumsupersceptra, dicitDominus hoc est ccomminaberis iudicium tuum etiam regibus terrae.\' Fluminibus scindetur terra, hoc est influentibus sermonibus praedicantium te aperientur ad confitendum hominum corda, qmum terrae . 2. Jonas autem propheta non tam sermone Christum, quam sua quadam passione prophetauit, profecto apertius, quam si eius mortem et resurrectionem uoce clamaret. Ut quid enim exceptus est uentre beluino et die tertio redditus, nisi ut significaret Christum de profundo inferni die tertio rediturum? Ioel omnia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c: & tu inquit bethleem domus effra¬
ta minima es ut sis inmilib nida: ex te
michi ꝓdiet ut sit in principem ifrahel:
& egressus eius ab initio & ex dieb ȩter¬
nitatis. Propterea dabit eos usq ad tẽpꝰ.
parturiens pariet. Residui fr̃s eis con¬
uertentur adfilios ifrł: & stabit & uide¬
bit & pascet gregem suum inuirtute
dñi: & in honore nominis dñi di sui ert̃
SEE igicur ꝓpheta quanto pro¬
fundius quidem loquitur tanto
dperosius penetratur. Sed aliquid in-¬
loco quo dictum est eis non popłs m̃s
uos: uocabuntur & ipsi filii dĩ uiui.
Hoc testimonium ꝓpheticũ de uoca¬
tione popłi gentium qui prius non ꝑ
tinebat ad dm̃: etiam apostoli intelle¬
xerunt. Et quia ipse quoq popłs gen¬
tium spũaliter est infiliis abrahȩ: ac ꝑ
hoc recte dicitur israhel: ꝓpterea seq̃u¬
tur & dicit. Et congregabuntur filiĩ u¬
dȩ & filii isrł inidipsum. & ponent sibi

Expanded text:
Christus: Et tu, inquit, Bethleem, domus EphraChristus: Et tu, inquit, Bethleem, domus Ephrata, minima es, ut sis in milibus Iuda; ex te mihi prodiet, ut sit in principem Israel; et egressus eius ab initio et ex diebus aeternitatis. Propterea dabit eos usque ad tempus parturientis, pariet, et residui fratres eius conuertentur ad filios Israel. Et stabit et uidebit et pascet gregem suum in uirtute Domini, et in honore nominis Domini Dei sui erunt; Osee igitur propheta, quanto profundius quidem loquitur, tanto operosius penetratur. Sed aliquid inloco quo dictum est eis: Non populus meus uos, uocabuntur et ipsi filii Dei uiui. Hoc testimonium propheticum de uocatione populi gentium, qui prius non per- 5 tinebat ad Deum, etiam apostoli intellexerunt. Et quia ipse quoque populus gentium spiritaliter est in filiis Abrahae ac per hoc recte dicitur Israel, propterea sequitur et dicit: Et congregabuntur filii Iuda et filii Israel in id ipsum, et ponent sibi
Abbreviated transcription (Latin):
as qm̃ confusa es. neq reuerearis quia
ex probrata es: qm̃ confusionem ȩter¬
nam oblunsceris. & obprobrii uidinta¬
tis tuȩ non eris memor: qm̃ dñs faciens
te. dñs sabaoth nomen ei : & qui eruit
te ipse d̾s isrł uniuersȩ terrȩ uocabitur.
Et cȩtera. Uerum ista sint satis: & in
eis sunt exponenda non nulla. Sed suf¬
ficere arbitror: que ita sunt aperta ut
etiã mimici intelligere cogantur inuiti.
magni cuius da montis: hȩc loquitur.
Erit in nouissimis dieb manifestus mons
domus dñi. paratus suꝑ uertices monti¬
um. & exaltabitur suꝑ colles. & festina¬
bunt ad eum plebes. & ibunt gentes
multȩ: & dicent. Uenite ascendamus
inmontem dñi & in domum di iacob.
& ostendet nobis uiam suam & ibimus
insemitis eius: quia eir syon ꝓcedet lea. &
uerbum dm̃ ex ierusalem. Et iudicabit
inter plebes multas. & redarguet gentes
potentes usq in longinquum. Prȩdicens
iste propheta & locum in quo natus est

Expanded text:
as, quoniam confusa es, neque reuerearis, quia as, quoniam confusa es, neque reuerearis, quia exprobrata es; quoniam confusionem aeternam obliuisceris et obprobrium uiduitatis tuae non eris memor. Quoniam Dominus faciens te, Dominus Sabaoth nomen ei; et qui eruit te, ipse Deus Israel uniuersae terrae uocabitur; et cetera. Verum ista sint satis; et in eis sunt exponenda nonnulla; sed sufficere arbitror quae ita sunt aperta, ut etiam inimici intellegere cogantur inuiti. magni cujusdam montis, haec loquitur: Erit in novissimis diebus manifestus mons Domini paratus super vertices montium; et exaltabitur super colles. Et festinabunt ad eum plebes, et ibunt gentes multae et dicent: Venite, ascendamus in montem Domini et in domum Dei Iacob, et ostendet nobis uiam suam, et ibimus in semitis eius; quia ex Sion procedet lex et uerbum Domini ex Hierusalem. Et iudicabit inter plebes multas, et redarguet gentes potentes usque in longinquum. Praedicens iste propheta et locum in quo natus est
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitatem non fecit nec dolum in o¬
re suo. Et dñs uult purgare eum de
plaga. Si dederitis ꝓ peccato animam
urãm: uidebitis semen longeuum. Et
ñs uult auferre a dolore animam eiꝰ:
ostendere illi lucem & formare intellec¬
tum: iustificare iustum bene seruien¬
tem plurib. & peccata eoꝵ ipse por¬
tabit. Propterea ipse hereditauit plu¬
res & fortium diuidet spolia. propter
quod tradita est ad mort̾ẽ anima eius.
& inter iniquos estimatus est: & ipse pec¬
cata multoꝵ portabit: & propter pec¬
cata eoꝵ traditus est. Hec de xp̃o
mus. Lȩtare inquit sterilis quȩ non pa¬
ris. erumpe & exclama quȩ non par¬
turis: qm̃ multi filii desertȩ magis quã
enis quȩ habet uirum. Dilata locum
tabernaculi tui. & caularum tuarũ.
fige: noli parcere. Prolonga funculos
tuos: & palos tuos conforta. Adhuc in
dexteram & sinistram partem eartende:
& semen tuum hereditabit gentes. & ci¬
uitates desertas inhabitabis. Ne time¬

Expanded text:
iniquitatem non fecit nec dolum in oiniquitatem non fecit nec dolum in ore suo; et Dominus uult purgare eum de plaga. Si dederitis pro peccato animam uestram, uidebitis semen longaeuum; et Dominus uult auferre a dolore animam eius, ostendere illi lucem et formare intellectum, iustificare iustum bene seruientem pluribus; et peccata eorum ipse portabit. Propterea ipse hereditabit plures et fortium diuidet spolia, propter quod tradita est ad mortem anima eius, et inter iniquos aestimatus est et ipse peccata multorum portauit, et propter peccmus: Laetare, inquit, sterilis, quae non paris; erumpe et clama, quae non parturis; quoniam multi filii desertae magis quam eius, quae habet uirum. Dilata locum tabernaculi tui et aulaearum tuarum; fige, noli parcere, prolonga funiculos tuos et palos tuos conforta, adhuc in dextram et sinistram partem extende. Et semen tuum hereditabit gentes, et ciuitates desertas inhabitabis. Ne time
Abbreviated transcription (Latin):
conflatilia ponam sepulturam tuã. quia
ueloces ecce suꝑ montes pedes euangelir as¬
tis & annuntiantis pacem. Celebra iuda
dies festos tuos. redde uota tua: quia iam
non adicient ultra ut transeant inuetu¬
statem. Consuminatum est: consũptũ
est: ablatum est. Ascendit qui insufflat
infaciem tuam: eripiens te ex tribulati¬
one. Quis ascenderit ab inferis & insuf¬
flauerit infaciem uide. hoc est iudȩoꝵ
nit ȩuangłium. Ad nouum enĩ destam̃¬
tum ꝑtinent: quorũ dies festi ita spiritu¬
aliter innouantur ut inuetustatẽ transi¬
re non possint. Porro ꝑ euangłium ex¬
terminata sculptilia & conflatilia id. ẽ.
idola deoꝵ falsoꝵ. & oblunomi tanquã
sepulturȩ tradita iam uidemus: & hanc
etiam in hac re ꝓphetiam completam
petrani pedes meos & direa it gressus me-¬
os: & immisit inos meũ canticum nouum.
hymnum dõ nr̃o. Ipse ergo uincit in can¬
tico dñi. qui placet in eius laude non sua:

Expanded text:
conflatilia, ponam sepulturam tuam; quia conflatilia, ponam sepulturam tuam; quia ueloces ecce super montes pedes euangelizantis et adnuntiantis pacem. Celebra, Iuda, dies festos tuos, redde uota tua; quia iam non adicientultra, uttranseantinuetustatem. Consummatum est, consumtum est, ablatum est. Adscendit, qui insufflat in faciem tuam, eripiens te ex tribulatione. Quis adscenderit ab inferis et insufflauerit in faciem Iudae, hoc est Iudaeorunit euangelium. Ad nouum enim testamentum pertinent, quorum dies festi ita spiritaliter innouantur, ut in uetustatem transire non possint. Porro per euangelium exterminata sculptilia et conflatilia, id est idola deorum falsorum, et obliuioni tamquam sepulturae tradita iam uidemus et hanc etiam in hac re prophetiam conpletam petram pedes meos et direxit gressus meos, et inmisit in os meum canticum nouum, hymnum Deo nostro. Ipse ergo uincit in cantico Domini, qui placet in eius laude non sua,
Abbreviated transcription (Latin):
infine ipsius ꝓphetiȩ. & ascendent inquit
resaluati ex monte syon ut defendant
montem esau: & erit dño regnũ. Appa-¬
ret quippe idesse completum: cum re-¬
saluati ea monte syon idest ex iudea cre¬
dentes in xp̃m qui prȩcipue agnoscun¬
tur apłi. ascenderunt ut defenderent
mondem esau. Quomodo defenderent.
insi ꝑ euangelii predicationem saluos
faciendo eos qui crediderunt: ut erueren¬
tur de potestate tenebrarum & transfer¬
rentur in regnum di: Quod consequen¬
ter. ea pressit addendo: & erit dño reg¬
num. Mons enim syon iudȩam signifi¬
cat: ubi futura p̃dicta est salus & sc̃m
quod est itic xp̃c. Mons uero esau idu¬
mea est. ꝑ quam significata est ȩcclesia
gentium: quã defenderunt sicut expo¬
sui resaluati ex monte syon. ut ẽẽt dño
regnum. Hoc obscurum erat antequã
fieret: sed factum quis nõn fidelis agno¬
scat: Nauo uero ꝓpheta immo ꝑ illũ
ds̃: exterminabo inquit sculptilia. &

Expanded text:
in fine ipsius prophetiae: Et adscendent, inquit, in fine ipsius prophetiae: Et adscendent, inquit, resaluati ex monte Sion, ut defendant montem E sau, et erit Domino regnum. Apparet quippe id esse conpletum, cum resaluati ex monte Sion, id est ex Iudaea credentes in Christum, qui praecipue agnoscuntur apostoli, adscenderunt, ut defenderent montem Esau. Quo modo defenderent, nisi per euangelii praedicationem saluos faciendo eos qui crediderunt, ut eruerentur de potestate tenebrarum et transferrentur in regnum Dei? Quod consequenter expressit addendo: Et erit Domino regnum. Mons enim Sion Iudaeam significat, ubi futura praedicta est salus et sanctum, quod est Christus Iesus. Mons uero Esau Idumaea est, per quam significata est ecclesia gentium, quam defenderunt, sicut exposui, resaluati ex monte Sion, ut esset Domino regnum. Hoc obscurum erat, antequam fieret; sed factum quis non fidelis agnoscat? Naum uero propheta, immo per illum Deus: Exterminabo, inquit, sculptilia et
Abbreviated transcription (Latin):
RES prophetȩ de minorib. abdias
NaUM. abbacuc: nec temꝑa sua dicuns
ipsi. nec in chronicis eusebii & ieronimi
quando prophetauerint inuenitur
Abdias enim positus est quidem ab eis cũ
michea: sed non eo loco ubi tempora no
tantur quando micheam ꝓphetasse ex eiᷤ
litteris constat. quod errore negligenter
describentium labores alienos. existimo
contigisse: duos uͦ alios. commemoratos
incodicibus chroncorũ quos habumus
non potuimus inuenire .Tamen quia
canone continentur: nec ipsi oportet p̃¬
tereantur a nobis. Abdias. quantũ
adscripturam eiꝰ attinet. omniũ breuis¬
simus ꝓphetarũ. aduersus idumeam lo¬
quitur: gentem scilicet esau ea duob
geminis filiis isaac ac nepotib abrahe.
maioris illius reprobati. Porro si idume¬
am modo locutionis quo intelligitur
a parte totum accipiamus positam esse
ꝓgentib: possumus de xp̃o agnoscere
quod ait inter cȩtera. In monte autẽ sy¬
on erit salus: & erit sc̃m. Et paulopꝰt

Expanded text:
res prophetae de minoribus, Abdias, Naum, Ambacum, nec tempora sua dicunt ipsi, nec in chronicis Eusebii et Hieronymi, quando prophetauerint, inuenitur. Abdias enim positus est quidem ab eis cum Michaea, sed non eo loco, ubi notantur tempora, quando Michaeam prophetasse ex eius litteris constat; quod errore neglegenter describentium labores alienos existimo contigisse; duos uero alios commemoratos in codicibus chronicorum, quos habuimus, non potuimus inuenire. Tamen quia canone continentur, nec ipsi oportet praetereantur a nobis. Abdias, quantum ad scripturam eius adtinet, omnium breuissimus prophetarum, aduersus Idumaeam loquitur, gentem scilicet Esau, ex duobus geminis filiis Isaac, nepotibus Abrahae, maioris illius reprobati. Porro si Idumaeam modo locutionis, quo intellegitur a parte totum, accipiamus positam esse pro gentibus: possumus de Christo agnoscere, quod ait inter cetera: In monte autem Sion erit salus et erit sanctum; et paulo post
Abbreviated transcription (Latin):
genos. alii centenos: hoc indie iudicii fu¬
turũ suspicari solent. non post iudiciũ.
Qua opinione quida cum uideret homi¬
nes impunitatẽ sibi ꝑ uersissime pollicen¬
tes. eo qͦd om̃s isto modo adliberationem
ꝑtinere posse uideantur. elegantissime re¬
spondisse ꝑ hibetur. bene potius ẽẽ uiuen¬
dũ. ut inter eos quisq reperiatur qui ꝓ
aliis intercessuri sunt liberandis. ne tam
pauci sint ut cito ad numerũ suũ uł tri¬
cenũ. uel sexagenũ. uel centenũ. uno¬
quoq eorũ ꝑueniente multi remaneant
qui erui iam de penis illoꝵ intercessione
non possint: & in eis inueniatur quis qui
sibi spem fructus alieni demeritate ua¬
nissima pollicetur. Hec me illis respon¬
disse suffecerit. qui sacrarũ litderarum
quas cõmunes habemus auetoritatem
non spernunt: sed eas male intelligen¬
do non qͦd illȩ loquunt᷑. sed hoc potius
putant futurũ ẽẽ qͦd ipsi uolunt. Hac

Expanded text:
genos, alii centenos: hoc in die judicii fugenos, alii centenos: hoc in die judicii futurum suspicari solent, non post judicium. Qua opinione quidam cum videret homines impunitatem sibi perversissime pollicentes, eo quod omnes isto modo ad liberationem pertinere posse videantur, elegantissime respondisse perhibetur, bene potius esse vivendum, ut inter eos quisque reperiatur, qui pro aliis intercessuri sunt liberandis; ne tam pauci sint, ut cito ad numerum suum vel tricenum, vel sexagenum, vel centenum unoquoque eorum perveniente, multi remaneant qui erui jam de poenis illorum intercessione non possint, et in eis inveniatur quisquis sibi spem fructus alieni temeritate vanissima pollicetur. Haec me respondisse illis suffecerit, qui sacrarum Litterarum, quas communes habemus, auctoritatem non spernunt, sed eas male intelligendo, non quod illae loquuntur, sed hoc potius putant futurum esse quod ipsi volunt. Hac
Abbreviated transcription (Latin):
se obuolueret humana segnitia. nec euol¬
ui talib implicamentis ullius uirtutis ex¬
peditione curaret: sed tantũ modo quere¬
ret alioꝵ meritis liberari. quos amicos si¬
bi de mammona inquitatis elemosinarũ
largitate fecisset. Nunc uͦ dũ uenialis
iniquitatis etiã si ꝑseueret ignoratur mo¬
dus: ꝓfecto & studium in meliora ꝓfici¬
endi orando & instando uigilantius ad¬
hibet᷑. & faciendi de mammona iniquita¬
tis scõs amicos cura non spernit᷑. Uerũ.
ista liberatio que fit siue sins quibq ora¬
tionib siue intercedentib sc̃ĩs. id agit
ut inignem quisq non mittatur ȩternũ.¬
non ut cũ fuerit missus post quantũcũq¬
inde temporis eruatur. Nam & illi qui
putant sic intelligendũ ẽẽ quod scriptum
est afferre terrã bonam uberem fructũ.
aliam tricenũ. aliam sexagenũ. aliã cen¬
tenũ. ut sc̃i ꝓ suoꝵ diuersitate meritorũ.
alii tricenos homines liberent. alii sexa¬

Expanded text:
se obuolueret humana segnitia, nec euolse obuolueret humana segnitia, nec euolui talibus inplicamentis ullius uirtutis expeditione curaret, sed tantummodo quaereret aliorum meritis liberari, quos amicos sibi de mammona iniquitatis elemosynarum largitate fecisset. Nunc uero dum uenialis iniquitatis, etiamsi perseueret, ignoratur modus, profecto et studium in meliora proficiendi orando et instando uigilantius adhibetur et faciendi de mammona iniquitatis sanctos amicos cura non spernitur. Verum ista liberatio, quae fit siue suis quibusque orationibus siue intercedentibus sanctis, id agit ut in ignem quisqnon ut cum fuerit missus, post quantumcumque tempus inde eruatur. Nam et illi qui putant sic intelligendum esse, quod scriptum est, afferre terram bonam uberem fructum, aliam tricenum, aliam sexagenum, aliam centenum : ut sancti pro suorum diversitate meritorum, alii tricenos homines liberent, alii sexa
Abbreviated transcription (Latin):
quod facit in ꝓximũ: cũ audiat dicentẽ
dñm diliges ꝓx imũ tuũ tanquã te ipsũ:
itẽq audiat. miserere anime tue placeus
dõ. Hanc enĩ elemosinam idest ut do pla¬
ceat. non faciens animȩ sue: quomͦ dignas
ꝓpeccatis suis elemosinas facere dicendus. ẽ:
Adhoc enĩ & illud scriptũ est. Qui sibi
malignus est. cui bonus erit : Orationes
quippe adiuuant elemosinȩ. Et utiq in¬
tuendum est quod legimus. Fili: peccasti.
ne adicias iterũ: & de p̃teritis dep̃care ut
tibi dimittantur. Propt̃ hoc gͦ elemosine
faciende sunt: ut cũ de p̃teritis peccatis
dep̃cam exaudiam᷑: non ut ineis ꝑseue¬
rantes licentiã malefaciendi nos ꝑ elemo¬
sinas cõparare credamus. Ido̾ autẽ dñs
& dertris elemosinas ab eis factas. & sini¬
stris ñ factas se imputaturũ ẽẽ p̃dixit:
uitȩ melioris absumptis intercessio sit in¬
quirenda & speranda iustoꝵ. eis secura

Expanded text:
qui facit in proximum, cum audiat dicentem qui facit in proximum, cum audiat dicentem Deum: Diliges proximum tuum tanquam teipsum. Itemque audiat: Miserere animae tuae placens Deo. Hanc eleemosynam, id est, ut Deo placeat, non faciens animae suae, quomodo dignas pro peccatis suis eleemosynas facere dicendus est? Ad hoc enim et illud scriptum est: Qui sibi malignus est, cui bonus erit ? Orationes quippe adjuvant eleemosynae. Et utique intuendum est quod legimus: Fili, peccasti, ne adjicias iterum, et de praeteritis deprecare, ut tibi dimittantur . Propter hoc ergo eleemosynae faciendae sunt, ut cum de praeteritis peccatis deprecamur, exaudiamur, non ut in eis perseverantes, licentiam malefaciendi nos per eleemosynas comparare credamus. 3. Ideo autem Dominus et dextris eleemosynas ab eis factas, et sinistris non factas se imputaturum esse praedixit, uitae melioris absumtis intercessio sit inquirenda et speranda iustorum, eis secura
Abbreviated transcription (Latin):
absurdissimũ atq insanissimũ est dicere:
ꝓfecꝰto si quęratur quȩ digne sint ꝓpecca¬
tis elemosinȩ de quib etiam xp̃i p̃cursoꝵ
ille dicebat. facite gͦ fructus dignos peni¬
tentiȩ: ꝓculdubio non inuenientur eas fa¬
cere qui uitam siam usq ad mortem cotidi¬
anoꝵ criminum ꝑpetratione confodiunt.
primo quia in auferendis reb alienis lon¬
ge plura diripiunt. ex quib ꝑ exigua pau¬
perib largiendo xp̃m se adhoc pascere
existimant. ut licentiam malefactorum
se ab eo emisse uel cotidie potius emere cre¬
dentes: securi damnabilia tanta cõmit¬
tant. qui si ꝓ uno scelere omĩa sua distri¬
buerent indigentib membris xp̃i nisi de¬
sisterent a talib factis habendo caritatẽ
que non agit ꝑperam. aliquid eis ꝓdesse ñ
posset. Q ui ergo dignas ꝓsius peccatis ele¬
mosinas facit. prius eas facere incipit ase
ipso. Indignum. ẽ. enĩ ut inse non faciat

Expanded text:
absurdissimum atque insanissimum est dicere, absurdissimum atque insanissimum est dicere, profecto si quaeratur, quae dignae sint pro peccatis elemosynae, de quibus etiam Christi praecursor ille dicebat: Facite ergo fructus dignos paenitentiae, procul dubio non inuenientur eas facere, qui uitam suam usque ad mortem cottidianorum criminum perpetratione confodiunt: primum, quia in auferendis rebus alienis longe plura diripiunt, ex quibus perexigua pauperibus largiendo Christum se ad hoc pascere existimant, ut licentiam malefactorum ab illo se emisse uel cottidie potius emere credentes securi damnabilia tanta committant. Qui si pro uno scelere omnia sua distribuerent indigentibus membris Christi, nisi desisterent a talibus factis habendo caritatem, quae non agit perperam, aliquid eis prodesse non potest. Qui ergo dignas pro suis peccatis elemosynas facit, prius eas facere iipso. Indignum est enim ut in se non faciat
Abbreviated transcription (Latin):
debita nr̃a. si quod sequitur facere curemꝰ:
sicut & nos dimittimus debitorib nr̃is.
Non enĩ ait dñs inquiunt si dimiseritis
peccata hominib. dimittet uobis pat̃ ur
cotidiana parua peccata: sed dimittet
inquit uobis peccata ur̃a. Qualiacũq gͦ
uel quantacumq sint. etiã si cotidie ꝑ pe¬
trentur. nec ab eis uita discedat inmelius
cõmutata. ꝑ elemosinam ueniȩ ñ negate
remitti sibi posse p̃sumunt. Sed bene. quod
isti dignas ꝓpeccatis elemosinas cõmonent
esse faciendas: qm̃ si dicerent qualescũq ele¬
mosinas ꝓ peccatis & cotitianis & magnis. &
quantacũq scelerũ consuetudine miscdiã
posse impetrare diuinã. ut ea cotidiana re¬
missio sequeretur: uderẽt se rem dicere
absurdam atq ridiculam. Sic enĩ coge¬
rentur fateri fieri posse: ut opulentissimꝰ
homo decem numinulis diurnis in elemo¬
sinas impensis. homicidia. & adulteria.
& nefaria quęq facta redimeret. Quod si

Expanded text:
debita nostra, si quod sequitur facere curemus: debita nostra, si quod sequitur facere curemus: sicut et nos dimittimus debitoribus nostris. non enim ait dominus, inquiunt: "si dimiseritis peccata hominibus, dimittet nobis pater uester cotidiana parua peccata" sed: dimittet, inquit, uobis peccata uestra. qualiacumque ergo uel quantacumque sint, etiam cotidie si perpetrentur nec ab eis uita discedat in melius commutata, per elemosynam ueniae non negatae remitti posse praesumunt. sed bene, quod isti dignas pro peccatis elemosynas commonent esse faciendas; quoniam, si dicerent qualescumque elemosynas pro peccatis. cotidianis et magnis et quantacumque scelerum consuetudine misericordiam posse impetrare diuinam, ut ea cotidiana remissio sequeretur, uiderent se rem dicere absurdam atque ridiculam. sic enim cogerentur fateri fieri posse, ut opulentissimus homo decem nummulis diurnis in elemosynas impensis homicidia et adulteria et nefaria quaeque facta redimeret. quod si
Abbreviated transcription (Latin):
EST AT eis respondere qui dicunt ȩter¬
no igne illos tantũ modo arsuros. qui
ꝓpẽccatis suis facere dignas elemosinas ne¬
gligunt: propter illud quod ait apłs iaco¬
bus. iudicium autẽ sine miscdia illi qui ñ
fecit miscdĩam. Qui ergo fecit inquiunt.
quãuis non correxerit ꝑditos mores sed
nefarie ac nequiter inter ipsas suas elemo¬
sinas uixerit. cum miscdĩa illi futurũ est¬
iudicium: ut aut non damnetur omnino.
aut post aliquod tempus a damnatione
nouissima liberetur. Nec ob aliud existi¬
cꝰtu elemosinarũ discretionẽ inder dextros
& sinistros ẽẽ facturũ: quoꝵ alios in reg¬
nũ. alios insuppliciũ mittat ȩternum.
Ut autẽ cotidiana sibi opinentur quȩ face
cata: orationem quã docuit ipse dñs & suf¬
fragatricem sibi abhibere conant᷑ & testem
Sicut eñ nullus est inquiunt dies quo a
xp̃ianis hec oratio non dicat᷑. ita nullũ. ẽ.
cotidianum qualecũq peccatũ qͦd ꝑ illũ
non dimittatur cũ dicimus dimitte nobis

Expanded text:
estat eis respondere, qui dicunt aeterno igne illos tantummodo arsuros qui pro peccatis suis facere dignas elemosynas neglexerunt, propter illud quod ait apostolus Iacobus: iudicium autem sine misericordia illi qui non fecit misericordiam. qui ergo fecit, inquiunt, quamuis non correxerit perditos mores, sed nefarie ac nequiter inter ipsas suas elemosynas uixerit, cum misjudicium, ut aut non damnetur omnino, aut post aliquod tempus a damnatione novissima liberetur; nec ob aliud existictu elemosynarum discretionem inter dextros et sinistros esse facturum, quorum alios in regnum, alios in supplicium mittat aeternum. ut autem cotidiana sibi opinentur, quae facecata, orationem, quam docuit ipse dominus, et suffragatricem sibi adhibere conantur et testem. sicut enim nullus est, inquiunt, dies, quo a christianis haec oratio non dicatur, ita nullum est cotidianum qualecumque peccatum, quod per illam non dimittatur, cum dicimus: dimitte nobis
Abbreviated transcription (Latin):
gnea & fictilia ad illud referens quod
gis approbo. quod apud tyconium postea
repperi uel aduerti. in utrisq intelligen¬
dum quȩdam in honorem non sola scili¬
cet aurea & argentea: & rursus in utrisq
quȩdam in contumeliã. non utiq sola li¬
gnea & fictilia. Hoc opus incipit sic.
In eis libris quos aduersus epłam parme¬
niani.

Expanded text:
gnea et fictilia, ad illa referens quod gnea et fictilia, ad illa referens quod gis approbo, quod apud Tyconium postea repperi uel aduerti, in utrisque intellegendum quaedam in honore, non sola scilicet aurea et argentea, et rursus in utrisque quaedam in contumelia,- non utique lignea et fictilia. . 5. Hoc opus sic incipit: in eis libris, quos aduersus epi stulam Parmeniani.
Abbreviated transcription (Latin):
ontra donatistas
auctoritate bea¬
tissimi episcopi
et martyris cypͥa¬
ni se defendere
molientes. septẽ
libros de bapti¬
smo scripsi. In qͥbꝰ
docui nichil sic
ualere ad refellendos donatistas. & ad
eorum prorsus ora claudenda. ne aduer¬
sus catholicam suum scisma defendant:
quomodo litteras factumq cỹpriani.
Ubicumq autẽ in his libris commemo¬
raui ȩccłam non habentẽ maculam
aut rugam: non sic accipiendum est
quasi iam sit. sed quȩ prȩparatur ut sit:
quando apparebit etiam głosa. Hunc
enim ꝓpter quasdam ignominias & infir¬
mitates membrorum suorum. habet coti
die unde tota dicat: dimitte nobis de¬
bita nr̃a. In quarto libro cum dicerem
uicem baptismi posse habere passionẽ.
non satis idoneum posui illius latro¬
nis exemplũ. qͥa utrũ ñ fuerit baptitatꝰ
incertum ẽ. In libro septimo de uasis au-¬
reis & argenteis in domo magna con¬
stitutis. sensum cypriani secutus sum gͥ
hȩc accepit in bonis: in malis autẽ li¬

Expanded text:
Contra Donatistas auctoritate beatissimi episcopi et martyris Cypriani se defendere molientes septem libros de baptismo scripsi, in quibus docui nihil sic ualere ad refellendos Donatistas et ad eorum prorsus ora claudenda, ne aduersus catholicam suum scisma defendant, quomodo litteras factumque Cypriani. Ubicumque autem in his libris commemoraui \'ecclesiam non habentem maculam aut rugam\', non sic accipiendum est, quasi iam sit, sed quae praeparatur, ut sit, quando apparebit etiam gloriosa. nunc enim propter quasdam ignorantias et infirmitates membrorum suorum habet, unde cottidie tota dicat: dimitte nobis debita nostra. In quarto libro, cum dicerem uicem baptismi posse habere passionem, non satis idoneum posui illius latronis exemplum, quia utrum non fuerit baptizatus incertum est. In libro septimo de uasis aureis et argenteis in domo magna constitutis sensum Cypriani secutus sum, qui haec accepit in bonis, in malis autem li
Abbreviated transcription (Latin):
namq homo incipit loqui post infantiã:
que hinc appellata est quod fari non po¬
test. Quã profecto etatẽ primã dimer¬
git obliuio: sicut etas prima generis hu-¬
mani est deleta diluuio. Quotus enim
quisq est qui suam recordetur infantĩa:
Quã obrem: misto ꝓcursu cuntatis dĩ.
sicut suꝑior unam eandemq pͥmã. ita
duas etates scdam & tertiã liber iste con¬
tineat. In qua tertia: ꝓpter uacc̃a trimã.
caprã trimã. ariet̾ẽ trimũ: & impositũ
est legis iugũ. & apparuit abundantia
peccatorũ. & regni terren surrexit ex¬
ordiũ: ubi non defuerunt spũales. quoꝵ
inturture & colũba figuratũ. ẽ. sacram̃tũ:¬

Expanded text:
namque homo incipit loqui post infantiam, namque homo incipit loqui post infantiam, quae hinc appellata est, quod fari non potest. Quam profecto aetatem primam demergit obliuio, sicut aetas prima generis humani est deleta diluuio. Quotus enim quisque est, qui suam recordetur infantiam? Quam ob rem in isto procursu ciuitatis Dei, sicut superior unam eandemque primam, ita duas aetates secundam et tertiam liber iste contineat, in qua tertia propter uaccam trimam, capram trimam, arietem trimum et inpositum est legis iugum et apparuit abundantia peccatorum et regni terreni surrexit exordium, ubi non defuerunt spiritales, quorum in turture et columba figuratum est sacram