comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uno in loco habitare centenos. s &
bina & t̾na milia in hisdem uicłis
agere constabat. Nec saue ibi mi¬
norẽ putetis diuersantiũ ĩ mul¬
titudine monachoꝵ eẽ uircutem:
quam eoꝵ ee cognoscitis. qui se ab
humanis conspectib remouerunt.
Precipua ut iam direram ibi uirtꝰ
& pͥma est obedientia. Neq alit̾ ad¬
ueniens a monasterii abbate susci
pit᷑. quam qui temptatus fuerit &
ꝓbatus: nullum unquã recusaturꝰ
quamlib& arduũ ac difficile. indig¬
nũq toleratu abbatis imꝑiũ.
uo uobis referam incredibilis
obedientiȩ. ad modum magna
miracula: licet suppetant plura reco¬
lenti. S ad excitandam uirtutũ emu¬
lationem. cui pauca ñ sufficiunt.
multa ñ ꝓde unt. Ergo cum qͥdam
seculi actibus abdicatis monasteri¬
um magnȩ dispositionis ingressus
cepisset rogare. abbas ei cep̃multa
ꝓponere: graues eẽ istius disciplinȩ
labores. sua uͦ dura imꝑia. quȩ nulliꝰ

Expanded text:
uno in loco habitare centenos: sed et uno in loco habitare centenos: sed et bina et terna millia in iisdem viculis degere constabat. Nec sane ibi minorem putetis diversantium in multitudine monachorum esse virtutem, quam eorum esse cognoscitis qui se ab humanis coetibus removerunt. Praecipua, ut jam dixeram, ibi virtus et prima est obedientia; neque aliter adveniens a monastepitur, quam qui temptatus prius fuerit et probatus, nullum umquam recusaturus quamlibet arduum ac difficile indignumque toleratu abbatis imperium. Duo uobis referam incredibilis oboedientiae admodum magna miracula, licet suppetant plura recolenti: sed ad incitandam uirtutum aemulationem, cui pauca non sufficiunt, multa non proderunt. ergo cum quidam saeculi actibus abdicatis monasterium magnae dispositionis ingressus suscipi se rogaret, abbas ei coepit multa proponere: graues esse istius disciplinae labores, sua uero dura imperia, quae nullius
Abbreviated transcription (Latin):
pone contiguũ neqͣquam
pocest. Int̾ huius recessus ana
ita aliquis eẽ ferebat᷑: quẽ diu
Itumq quesitum uidere non
tur Qui fere iam ante quinqua¬
inta annos a conuersatione huma¬
na remotus. nullo uestis usu setis
corꝑis sui tectus: nuditatẽ suam
diuino munere uestiebat. Hic quo¬
ties eum religiosi uiri adire uolu¬
erunt. cursu auia petens. congres¬
sus uitabat humanos. Uni cantũ¬
mͦ ferebatur seante quinquẽni¬
um p̾buisse. qͥ credo potenti fide id
obtinere ꝓmeruit. Cui intra mul¬
ta colloquia ꝑcunctanti. cur ho¬
mines tantoꝑe uitaret: respon¬
disse ꝑhibetur. eum qͥ abhomini¬
b frequentaretur ñ posse ab an¬
głis frequentari. Unde non imme¬
rito recepta opinione multoꝵ fa¬
ma uulgauerat scm illũ ab angłis
uisitari. Ego aut̃ a syna monte
digressus. ad nilum flum̃ regressꝰ.
cuius ripas frequentib monaste¬
riis consertas utraq ex parte lustra¬
iii. plerũq uidi ut dudũ dixerã

Expanded text:
pene contiguum nequaquam pene contiguum nequaquam adiri potest. Inter hujus recessus anachoreta esse aliquis ferebatur, quem diu multumque quaesitum videre non potui, qui fere jam ante quinquaginta annos a conversatione humana remotus, nullo vestis usu, setis corporis sui tectus, nuditatem suam divino munere nesciebat. Hic quoties eum religiosi viri adire voluerunt, cursu avia petens, congressus vitabat humanos. Uni tantummodo ferebatur se ante quinquennium praebuisse, qui credo potenti fide id obtinere promeruit: cui inter multa collo juia percunctanti, cur homines tantopere vitaret, respondisse perhibetur, eum qui ab hominibus frequentaretur, non posse ab angelis frequentari: unde non immerito recepta opinione multorum fama vulgaverat, Sanctum illum ab angelis visitari. Ego autem a Sina monte digressus ad Nilum flumen regressus sum, cujus ripas frequentibus monasteriis consertas utraque ex parte lustravi; plerumque vidi, ut dudum dixeram,
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ia penitꝰ quȩ eent edenda for¬
dans. septimũ in ieuiniis diẽ spũ
deficiente ducebat: cum ad eũ fera
cui ibicis ẽ. nom̃ accessit. Huic
ꝓpius astanti. fasciculum herbarũ
quem collectum pͥdie attingere ñ
audebat obiecit. S feraquȩ uirulen¬
taerant ore discutiens. quȩ iunox¬
ia nouerat eligebat. Ita uir sc̃s eius
exemplo qͥd eddere qͥd respuere deberet
edoctus. & ꝑiculum famis euasit.
&. herbarum uenena uitauit. Sed
longũ ẽ de om̃ib qu heremum
incolunt comꝑta nobis uł audita
memorare. Annũ integrũ. e septẽ
fere menses intra solitudines con¬
stitutꝰ exegi: magis uirtutis ãmi¬
rator alienȩ. quam qͦd ipse tam ar¬
duũ atq difficile potuerim tẽpta¬
re ꝓpositum. Sepius tam̃ cũ sene
illo qui puteum et bouem habe¬
bat habitaui.
uo beati antonii monasteria
adii: quę hodieq ab eius disci¬
pulis incolunt᷑. Ad eum etiã locũ
in quo beatissimꝰ paulus primus

Expanded text:
omnia penitus quae sunt edenda formiomnia penitus quae sunt edenda formidans septimum ieiunus diem spiritu deficiente ducebat, cum ad eum fera, cui ibicis est nomen, accessit. huic propius adstanti fasciculum herbarum, quem collectum pridie adtingere non audebat, obiecit: sed bestia quae uirulenta erant ore discutiens, quae innoxia nouerat eligebat. ita uir sanctus eius exemplo quid edere, quid respuere deberet edoctus, et periculum famis euasi herbarum uenena uitauit. sed longum est, de omnibus, qui eremum incolunt, conperta nobis uel audita memorare. annum integrum et septem fere menses intra solitudinem constitutus exegi, magis uirtutis admirator alienae, quam quod ipse tam arduum adque difficile potuerim temptare propositum: saepius tamen cum sene illo, qui puteum et bouem habebat, habitaui. Duo beati Antoni monasteria adii, quae hodieque ab eius discipulis incoluntur. ad eum etiam locum, in quo beatissimus Paulus primus
Abbreviated transcription (Latin):
illi anachorita quem desiderabant ui¬
sitato. cum ad modum fruetuosa labo¬
ris sui mercede redierunt: qui in tes¬
timonium tante uirtutis admissi. fi
testificata uidissent. Mira dicturus
sum leenam post dies qunq ad aue
torem tanti beneficii reuertisse. eidẽ¬
q in usitate ferȩ pellẽ ꝓmunere de¬
tulisse. Qua plerunq sc̃s ille quasi
aminiło circũtectus ñ dedignatus
ẽ munus ꝑ bestiam sumere. eulꝰ ali¬
um potiꝰ int̾pretabatur auctorẽ.
rat etiam alteriꝰ anachoritę
in illis regionib nom̃ illustre:
qͥ in ea parte deserti quȩ sienis un¬
git᷑ habitabat. Hic eum pͥmũ se ad
heremum contulisset. herbis herba¬
rũq radicib quas p̃dulces uitdũ
& saporis eximi fert harena uictu¬
ris: ignarus germinis eligendi.
noria plerũq carpebat. Nec erat
facile uim radicũ sapore discerne
quens uomitus cruciatib ie
ferendis ipsam animȩ sedem
macho iam fatiscente dissoluc

Expanded text:
illi, anachoreta quem desiderabant viilli, anachoreta quem desiderabant visitato, cum admodum fructuosa laboris sui mercede redierunt: qui in testimonium tantae virtutis admissi, fidtestificanda, vidissent. Mira dicturus sum: letorem tanti beneficii reuertisse eidemque inusitatae ferae pellem pro munere detulisse: qua plerumque sanctus ille quasi amiculo circumtectus non dedignatus est munus per bestiam sumere, cuius alium potius interpretabatur auctorem. Erat etiam alterius anachoretae in illis regionibus nomen inlustre, qui in ea parte deserti, quae est Syenis, habitabat. hic cum primum se ad eremum contulisset, herbarum radicibus, quas praedulcis interdum et saporis eximii fert harena, uicturus, ignarus germinis eligendi nociua plerumque carpebat. nec erat facile uim radicum sapore discernerfrequens uomitus cruciatibus non ferendis ipsam animae sedem stomacho iam fatiscente dissolueret,
Abbreviated transcription (Latin):
abeuntes: leenam mirȩ magnitudiniꝰ
aduenire conspiciunt. Bestia lica tͥb
reꝑtis ñ incerta quẽ peteret. anacho¬
rite pedib ad uoluit᷑. & cũ fletu qͦdã
ac lam̃tatione ꝓcumbens. indicabat
Mouit om̃s. & p̃cipue illum qui se
intellererat expetitum. Precedentem
sequunt᷑. Nam p̾iens. & subinde res¬
tans. & subuide respectans. facile po¬
terat intelligi. id eam uelle. ut quo
illa ducebat. anchorita sequeretur.
Quid multis: Ad spelũcam bestie ꝑ¬
uenit᷑: ubi illa adultos iam quinq
catulos male feta nutriebat. Qui ut
clausis luminib ex aluo matris eri¬
erant: cecitate ꝑpetua tenebant᷑. Quos
singulos de rupe ꝓlatos: ante a nacho¬
rite pedes mat̾ exposuit. Tũ demũ
sc̃s anunadu̾tit: qͥd bestia postularet.
Inuocatoq dĩ nomine. contrecta uit
manu lumina clausa catuloꝵ: ac sta¬
tim cecitate depulsa. aꝑtis oculis bes¬
tiarum diunegata lur patuit. Ita fr̃s

Expanded text:
abeuntes, leaenam mirae magnitudinis abeuntes, leaenam mirae magnitudinis ad se venire conspiciunt. Bestia, licet tribus repertis, non incerta quem peteret, anachoretae pedibus advolvitur, et cum fletu quodam et lamentatione procumbens indicabat Movit omnes, et praecipue illum qui se intellexerat expetitum. Praecedentem sequuntur: nam praeiens, et subinde restitans subindeque respectans, facile poterat intelligi, id eam velle, ut quo illa ducebat, anachoreta sequeretur. Quid multis? ad speluncam bestiae pervenitur, ubi illa adultos jam quinque catulos male feta nutriebat: qui ut clausis luminibus ex alvo matris exierant, caecitate perpetua tenebantur; quos singulos de rupe prolatos ante anachoretae pedes mater exposuit. Tum demum Sanctus animadvertit quid bestia postularet, invocatoque Dei nomine, contrectavit manu lumina clausa catulorum: ac statim caecitate depulsa, apertis oculis bestiarum diu negata lux patuit. Ita fratres
Abbreviated transcription (Latin):
uideat᷑: maiora memorabo.
Fides xp̃i adest me nichil fingere
neq incertis auctorib uulgata
narrare: sed quȩ ꝑfideles uiros¬
m̃ compta sunt explicabo. Habi¬
tant pleriq in heremo sine ullis
tabernaculis. quos anachoritas uo¬
cant. Uiuunt herbarum radicib nul¬
lo unquam cerco loco consiftunt. ne
coegerit sedes habent. Ad quendam
igitur hoc ritu atq hac lege uiuentẽ:
duo ex nitria monachi lic& longa et
diuersa regione tam̃ quia ipsis olim
in monasterii conuersatione carus&
familiaris fuisset: auditis eiꝰ uirtuti¬
b tetenderunt. Quẽ diu multumq
quesitũ. tandem mense septimo re¬
periunt: in extremo illo deserto qͦd
ẽ. memphis contiguũ demorantem.
Quas ille solitudines: iam ꝑ anuos
duodecim dicebat᷑ habitare. Quilicos
omĩum hominũ uitaret occursus.
tam̃ agnitos ñ refugit. seq carissimis
ꝑ triduũ ñ negauit. Quarco die ali¬
quantulũ ꝓgressus cum ꝓsequeret᷑

Expanded text:
uideatur, maiora memorabo. uideatur, maiora memorabo. fides Christi adest me nihil fingere, neque incertis auctoribus uulgata narrabo, sed quae mihi per fideles uiros conperta sunt, explicabo. habitant plerique in eremo sine ullis tabernaculis, quos anachoretas uocant. uiuunt herbarum radicibus: nullo umquam certo loco consistunt, ne coegerit, sedes habent. ad quendam igitur hoc ritu adque hac lege uiuentem duo ex Nitria monachi, licet longe diuersa regione, tamen quia olim ipsis in monasterii conuersatione carus et familiaris fuisset, auditis eius uirtutibus, tetenderunt: quem diu multumque quaesitum tandem mense septimo reppererunt in extremo illo deserto, quod est Memphis contiguum, demorantem: quas ille solitudines iam per annos duodecim dicebatur habitare. qui licet omnium hominum uitaret occursum, tamen agnitos non refugit seque carissimis per triduum non negauit. quarquantulum progressus, cum prosequeretur
Abbreviated transcription (Latin):
set inuiriã: egre patiebat᷑ here
indiam penitentis ñ ausa ꝓpiꝰ
lere: deiectis in t̾ram ꝓfundo
dore luminib qd palam licebat
telligi quandam ueniã p̃cabat᷑.
Quam illiꝰ confusionẽ heremita mi¬
seratus. iubet eam ꝓpius accedere:
acmanu blanda caput triste ꝑmul¬
cet. Dem pane duplicato: reã suã
refecit. Ita indulgentiã consecuta.
officii consuetudinẽ deposito mero¬
re reparauit. Intuemini queso xp̃i
etiam in hac parte uirtutẽ. cui sa¬
pit omne qͦdbrutũ est: cui mite ẽ
omne qͦd seuit. Tupa p̃stat officiũ.
lupa furti crimen agnoscit. lupa
conscia pudore confundit᷑. Uocata
adẽ. caput p̾bet. & habet sensum
indultȩ sibi ueniȩ. sic̃ pudorẽ ges¬
sit errati. Tua hȩc urtꝰ xp̃e. tua
sunt hȩc xp̃e miracula. Et enĩquȩ
in tuo nomine oꝑantur serui tui.
tua sunt. Et in hoc ingemiscimꝰ.
qͦd maiestatẽ tuam fere sentiunt
homines ñ uerentur. ix¬
e eui aũt hoc incredibile fore

Expanded text:
set iniuriam —, aegre patiebatur eremset iniuriam —, aegre patiebatur eremuerecundiam paenitentis, non ausa propius accedere, deiectis in terram profundo pudore luminibus, quod palam licebat intellegi, quandam ueniam precabatur: quam illius confusionem eremita miseratus iubet eam propius accedere ac manu blanda caput triste permulcet: dein pane duplicato ream suam reficit. ita indulgentiam consecuta officii consuetudinem deposito maerore reparauit. intuemini, quaeso, Christi etiam in hac parte uirtutem, cui sapit omne quod brutum est, cui mite est omne quod saeuit. lupa praestat officium, lupa furti crimen agnoscit, lupa conscio pudore confunditur: uocata adest, caput praebet et habet sensum indultae sibi ueniae, sicut pudorem gessit errati: tua haec uirtus, Christe, tua sunt haec, Christe, miracula. etenim quae in tuo nomine operantur serui tui, tua sunt, et in hoc ingemescimus, quod maiestatem tuam ferae sentiunt, homines non uerentur. Ne cui autem hoc incredibile forte
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑfuisset offerret. Iulam mand
lambere solitã: atq ita quasi impli¬
to officio & p̃stita consolatione disci¬
dere. S forte accidit ut sc̃s ille dũ
frẽm qͥ ad eum uenerat. leducit
ab euntem. diutiꝰ abesset: et ñ nͥ¬
sub nocte remaneret. Interĩ bestia
ad consuetudinariũ illud cenȩ tẽpꝰ
occurrit: uacuam cellulã cũ fami¬
liarem patronũ abee sentiret in¬
gressa. curiosius explorans ubinã
esset habitator. casu contigua cũ
panib quinq palmitia sportella
pendebat: er his unũ pͣsumit &
deuorat. Dein perpetrato scelere
discedit. Regressus heremita: ui¬
dit sportulam dissolutã. Non
constande panũ numero: dãpnũ
rei familiaris intelligit. Ac ꝓpe
lim̃ panis absũpti fram̃ta cog¬
noscit. S ñ erat incerta suspicio:
que furtũ ꝑsona fecisset. Ergo
cum sequentib dieb scđ̾m con¬
suetudinẽ bestia ñ uenisset. ni¬
mirũ audacis facti conscia. ad
eũ uenire dissimulans cui fecis¬

Expanded text:
superfuisset, offerret: illam manum superfuisset, offerret: illam manum ejus lambere solitam: atque ita quasi impleto officio et praestita consolatione discedere. Sed forte accidit, ut sanctus ille, dum fratrem qui ad eum venerat deducit abeuntem, diutisub nocte remearet. interim bestia ad consuetudinarium illud cenae tempus occurrit. uacuam cellulam, cum familiarem patronum abesse sentiret, ingressa, curiosius explorans ubinam esset habitator. casu contigua cum panibus quinque palmicia fiscella pendebat. ex his unum praesumens deuorat, dein perpetrato scelere discedit. regressus eremita uidet sportulam dissolutam, non constantem panum numerum: damnum rei familiaris intellegit ac prope limen panis absumpti fragmenta cognoscit. sed non erat incerta suspicio, quae furtum persona fecisset. ergo cum sequentibus diebus secundum consuetudinem bestia non ueniret nimirum audacis facti conscia ad eum uenire dissimulans, cui fecis
Abbreviated transcription (Latin):
uerit. an solis natura gignat ignoro:
nͥ si d̾s pͥscius habitandã quandoq
a scĩs heremũ hȩc seruis suis paraue¬
rit. Ex maiore enim parte qͥ int̾ illa
secretia consistunt. cum alia ibi gra¬
mina nulla succedunt: istarũ arboꝵ
pomis alunt᷑. Ergo ubi ad illã ad quã
nos humanitas nr̃i hospitis ducebat
arborem ꝑuenimꝰ. leonẽ ibi offendimꝰ
Quo uso: ego & dux m̃s intremuimꝰ.
Sc̃s uͦ ille in cunctant᷑ accessit: nos lic&s
trepidi secuti sumꝰ. Ferã paululũ cer
neres imꝑatam a dõ modesta dis¬
cessit. & constitit: dum ille attigua
ramis humiliorib poma decerꝑet
Cũq plenam palmulis manũ obtu¬
lisset. occurrit bestia: accepitq tã
libere quã nullũ animal domestiẽ.
Et cũ comediss&: discessit. Nos hec
intuentes & adhuc trem̃tes facile
potiumꝰ expendere. quanta in illo
illi ad legitimam horam relt
occurreret: & tam diu ꝓforib
pectaret. donec ille panẽ qͥ cenu

Expanded text:
uerit, an soli natura gignat, ignoro, uerit, an soli natura gignat, ignoro, nisi Deus praescius habitandam quandoque a sanctis eremum haec seruis suis parauerit. ex maiore enim parte, qui intra illa secreta consistunt, cum alia ibi germina nulla succedant, istarum arborum pomis aluntur. ergo ubi ad illam, ad quam nos humanitas nostri hospitis ducebat, arborem peruenimus, leonem ibi offendimus: quo uiso ego et ille dux meus intremuimus, sanctus uero ille incunctanter accessit: nos licet trepidi secuti sumus. neres imperatam a Deo modesta secessit et constitit, dum ille attigua ramis humilioribus poma decerperet: cumque plenam palmulis manum obtulisset, accurrit bestia, accepitque tam libere quam nullum animal domesticum: et cum comedisset, abscessit. Nos haec intuentes et adhuc trementes, facile potuimus expendere, quanta in illo quin illi ad legitimam horam refectionis occurreret, et tamdiu pro foribus exspectaret, donec ille panem qui coenulae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfundum putei ferebat᷑. Hortꝰ illic
erat: multis holerib copiosus. Idqͥdẽ
contra naturam heremrubi omĩa
arentia erusta solis ardorib nulliꝰ
unquã seminis uł exiguam radicẽ
ferunt. Uerum hie sc̃õ illi labor cũ
pecore cõmunis: & ꝓpͥa p̃stabat indus¬
tria. Frequens enĩ irrigatio aquarũ
tantam pinguedinẽ harenis dabat.
ut mirũ inmodũ uiuere atq frue¬
tificare horti illiꝰ holera uideremꝰ.
Ex his igit᷑ una cum año bos ille
uiuebat. Nobis qͦq ex ea copia cenã
sc̃s dedit. Ibi uidi qͦd uos galli forte
ñ creditis. ollam cum holerib que
nobis in cenam p̾parabat᷑ sine igne
feruere. Tanta uis ẽ solis: ut qͥb lib&
coquis etiã ad galloꝵ pulmenta suf¬
ficiat. Post cęnam autẽ iam inclinan¬
te uesꝑa. inuitat nos ad arborẽ palmã.
cuiꝰ int̾dum pomis uti solebat: qͥ fere
duob milib aberat. Namhȩ tantũ
Tam̃ qͦd utrũ sollers antiqͥtas ꝓcura¬

Expanded text:
profundum putei ferebatur. hortus illic profundum putei ferebatur. hortus illic erat multis Tioleribus copiosus, id quidem contra naturam eremi, ubi omnia arentia, exusta solis ardoribus, nullius umquam seminis uel exiguam radicem ferunt. uerum hoc sancto illi labor cum pecore communis et propria praestabat industria: frequens enim inrigatio aquarum tantam pinguedinem harenis dabat, ut mirum in modum uirere adque fructificare horti illius holera uiderimus. ex iis igitur una cum domino bos ille uiuebat: nobis quoque ex ea copia cenam sanctus dedit. ibi uidi, quod uos Galli forte n creditis, ollam cum holeribus, quae nobis in cenam praeparabantur, sine igne feruere: tanta uis solis est, ut quibuslibet coquis etiam ad Gallorum pulmenta sufficiat. post cenam autem iam inclinante uespera inuitat nos ad arborem palmam, cuius interdum pomis uti solebat, quae fere duobus milibus aberat. nam hae tantum tamen. quod utrum sollers antiquitas procura
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cipis: quatinꝰ tam studiosos au¬
diendi eẽ uos uideo. S mem̃itote:
quia ñ sine fenore istũ apud uos
depono sermonẽ. Uibens p̃sto qͦd
poscitis.: dum modo paulo post
qͥd poposcero ñ negetis. Nos uero
inquã nichil habemꝰ: in qͦ tibi mu¬
tuum uł sine fenore restituere pos¬
simus. S tñ quicqͥd putaueris impe¬
rato: dum mͦ ut ceperas desideriis
nr̃is satisfacias. Ualde enim nos dua
delectat oratio. Nichil inquit postu¬
mianus ur̃a studia fraudabo. Et
quia heremite unus incipientis ur¬
uobis pauca de plurimis.
Irgo ubi prima heremi ingssus
sum: duo decim fere a nilo mili¬
bus. habebam aũt unũ ẽ fr̃ib ducẽ.
locoꝵ ꝑitum: ꝑuenimꝰ ad quendã
senem monachũ sub radice montiᷤ
habitantẽ. Ibi qͦd in illis locis rarissi¬
mũ ẽ puteus erat. Bouẽ unũ habe¬
bat. cuiꝰ hic erat totus labor impul¬
sa rotali machina aquã ꝓducere.
Nam fere mille aut ampliꝰ pedũ.

Expanded text:
praecipis, quatenus tam studiosos aupraecipis, quatenus tam studiosos audiendi esse vos video; sed mementote, quia non sine fenore istum apud vos depono sermonem: libens praesto quod poscitis, dummodo paulo post quod poposcero non negetis. Nos vero, inquam, nihil habemus, in quo tibi mutuum vel sine fenore restituere possimus. Sed tamen quidquid putaveris, imperato, dummodo, ut coeperas, desideriis nostris satisfacias: valde enim nos tua delectat oratio. Nihil, inquit Postumianus, vestra studia fraudabo: et quia eremitae unius incipientis agvobis pauca de plurimis. Ergo ubi prima eremi ingressus sum, duodecim fere a Nilo milibus - habebam autem unum ex fratribus ducem locorum peritum — peruenimus ad quendam senem monachum sub radice montis habitantem. ibi, quod in illis locis rarissimum est, puteus erat. bouem unum habebat, cuius hic erat totus labor, impulsa rotali machina aquam producere: nam fere mille aut amplius pedum
Abbreviated transcription (Latin):
isset epulantẽ. alt̾um
Niudisset iratum. Ad hȩc
me intuens: osi nr̃ ille nolo
i dicere. nunc adesset. uellem¬
odum istud audiret exẽplum:
m in multoꝵ sepe ꝑsonis nimiũ
ti sumus uehement̾ irasci Sed
Am̃ quia inimicis suis quãtum au¬
dio nuꝑ ignouit. si istud audiret
magis magisq ꝓposito firmaret᷑
eremplo: p̃claram eẽ uirtutẽ iracũ¬
dia ñ moueri. Nec uͦ inficiabor ius¬
tas illi causas iratum fuisse. s uͥ
durior pugna. ibi gloriosior ẽ coro¬
na Unde quendã si agnoseis cen-¬
seo iure laudandum: qͦd cũ eum li¬
bertꝰ deseruerit ingratus miserat᷑
ẽ potius quam insectatus abeun¬
tem. S neq illi irascit᷑: a qͦ uidet᷑
abductus. Ego aũt nͥ istud iuncen¬
dȩ iracundię postumianꝰ ꝓdidis¬
set eremplũ grauit̾ irascerer dis¬
cessione fugitiui. S quia irasci ñ¬
licet: tota istoꝵ cõmemoratio quȩ
nos conpungit abolenda ẽ. Te
inquã postumiane. te potiꝰ audi¬
amus. faciam inquit galle quod

Expanded text:
isset epulantem, alterum numquam uidisset iratum. Ad haec Gallus me intuens: o si uester ille — nolo nomen dicere - nunc adesset, uellem admodum istud audiret exemplum, quem in multorum saepe personis nimium experti sumus uehementer irasci: sed tamen, quia inimicis suis, quantum audio, nuper ignouit, si istud audiret, magis magisque proposito confirmaretur exemplo, praeclaram esse uirtutem iracundia non moueri. nec uero infitiabor iustas illi causas irarum fuisse: sed ubi durior pugna, ibi gloriosior est corona. unde quendam, si agnoscis, censeo iure laudandum, quod cum eum libertus deseruerit ingratus, miseratus est potius quam insectatus abeuntem. sed neque illi irascitur, a quo uidetur abductus. Ego autem: nisi istud uincendae iracundiae Postumianus prodidisset exemplum, grauiter irascerer discessione fugitiui: sed quia irascilicet, tota istorum commemoratio quae nos compungit, abolenda est. Te, inquam, Postumiane, te potius audiamus. Faciam, inquit, Sulpici, quod
Abbreviated transcription (Latin):
sun de qͥquã temere iudicare. Prestan¬
cissumi tñ uiri & doctissimi: ferebant᷑
in hoc e̾tamine dissidẽ. S tñ siue illud
error est ut ut ego sentio. siue heresis
ut putabat᷑. ñ solum repͥmi ñ potust
multis animadu̾sionib sacdotũ. E
nequaquã se late potuisset effundere
ñ contentione creuisset. Istĩ modia gͦ
ebatione cũ ueni alerandriã fluctua¬
excepit: et secum tenere temptabat
S ñ fuit animꝰ ibi consistere. uͥrecens
fr̃ne elacus feruebat inuidia Nam&
si fortassẽ uideant᷑ parere ep̃is debu¬
isse: ñ ob hanc tñ causam multitudi¬
nem tantam sub xp̃i confessione ui¬
uentem p̃serti ab ep̃is oportuiss&. ał
gitur inde digressus iuii. flige¬
bethleem opiciũ petii qͦd ab iherosoli¬
mis sermilib disꝑat᷑. ab alexan dria
aũt serdecĩ mansionib ab ẽ. Eçcliam
loci illiꝰ ihao¬

Expanded text:
sim de quoquam temere iudicare, praestansim de quoquam temere iudicare, praestantissimi tamen uiri et doctissimi ferebantur in hoc certamine dissidere. sed tamen siue ille error est, uut putatur, non solum reprimi non potuit multis animadversionibus sacerdotum, sed nequaquam tam late se potuisset effundere, nisi contentione crevisset. Istiusmodi ergo turbatione cum veni, Alexandria fluctuaexcepit et secum tenere temptauit, sed non fuit animus ibi consistere, ubi recens fraternae cladis feruebat inuidia. nam etsi fortasse uideantur parere episcopis debuisse, non ob hanc tamen causam multitudinem tantam sub Christi confessione uiuentem, praesertim ab episcopis, oportuisset adfligi. Igitur inde digressus Bethleem oppidum petii, quod ab Hierosolymis sex milibus separatur, ab Alexandria autem sedecim mansionibus abest. ecclesiam loci illius H
Abbreviated transcription (Latin):
illiꝰ multa legerent᷑. quȩ cont̾ catho¬
licam fidem scͥpta constarẽt. locꝰ
ille uł maximam parabat inuidi¬
am. in qͦ editũ legebat᷑. quia dñs¬
xp̃c sic̃ ꝓ redemptione hominis
in carne ueniss&. erucẽ ꝓ hominis
salute ꝑpessus. mortẽ ꝓhominis
ȩt̾nitate gustasset. ita esset eodem
ordine passionis &̃ diabolũ redẽp¬
turꝰ. quia hoc bonitati illiꝰ pietati¬
ꝙ congrueret. ut qͥ ꝑditũ hominẽ
reformasset. ꝓlapsum qͦ angłm
lib̾aret. Cum hȩc atq alia istiꝰ mo¬
di ab ep̃is ꝓderent᷑: ex studiis
partium orta seditio ẽ. Que cũ repͥmi
saẽdotũ auctoritate ñ posset: sceuoex¬
ti: ita ut ꝓpositis edictis. innulla con¬
sistere sede sinerentur. Illud me ad¬
modum ꝓmouebat. qͦd iheronimus
uir maxime catholicus. et saere legis
ꝑitissimus. origenem secutꝰ pͥmo tẽꝑe
putabatur: quẽ nuẽ idem p̾cipue ul
omia illiꝰ scpta dãpnaret. Nec uere ausus¬

Expanded text:
illius multa legerentur, quae contra cathoillius multa legerentur, quae contra catholicam fidem scripta constaret, locus ille uel maxime parabat inuidiam, in quo editum legebatur, quia D sicut pro redemptione hominis in carne uenisset et crucem pro hominis salute perpessus mortem pro hominis aeternitate gustasset, ita esset eodem ordine passionis etiam diabolum redempturus: quia hoc bonitati illius pietatique congrueret, ut, qui perditum hominem reformasset, prolapsum quoque angelum liberaret. cum haec adque alia istius modi ab episcopis proderentur, ex studiis partium orta seditio: quae cum reprimi sacerdotum auctoritate non posset, scaeuo exti, ita ut propositis edictis in nulla consistere sede sinerentur. illud me admodum permouebat, quod Hieronymus, uir maxime catholicus et sacrae legis peritissimus, Origenem secutus primo tempore putabatur, qui nunc idem praecipue uel omnia illius scripta damnaret. nec uero au
Abbreviated transcription (Latin):
lice disputata retineret. Non esse
aũt mirum si in libris neutericis
et recens scͥptis fraus heretica fu¬
isset oꝑata: que in qͥbdã locis ñ ti¬
muisset incidere euangłicã uerita¬
dem. adu̾sus hȩc ep̃i obstinatiꝰ reni¬
tentes ꝓ potestate cogebant recta
etiã uniu̾sa cũ pͣuis & cũ ipso acto¬
re dampnari: quia satis suꝑq suf¬
ficerent libri quos eccłia recepisset.
Respuendã eẽ penitus lectionem:
quȩ plus eẽt nocitura insipientib.
quã ꝓfutura sapientib Michi aũt
ex illis libris quedã curiosiꝰ indagan¬
ti. admodũ multa placuerunt: sed
ñ nulla rep̃hendi. in qͥb illũ p̾ua
sensisse ñ dubiũ ẽ. quȩ defensores
eiꝰ falsata contendunt. Ego miror
unũ eundemq hominem cã di¬
u̾sum a se eẽ potuisse: ut in ea parce
qua ꝓbatur neminẽ pꝰ apłos habeat
equalem: in ea uͦ qua uire rep̾hen¬
dit᷑. nemo deformius doceat᷑ errasse.
Nam cum ab ep̃is excerpta exlibris

Expanded text:
lice disputata retinerent. non esse lice disputata retinerent. non esse autem mirum, si in libris neotericis et recens scriptis fraus haeretica fuisset operata, quae in quibusdam locis non timuisset inpetere euangelicam ueritatem. aduersum haec episcopi obstinatius renitentes pro potestate cogebant recta etiam uniuersa cum prauis et cum ipso auctore damnari, quia satis superque sufficerent libri, quos ecclesia recepisset: respuendam esse penitus lectionem, quae plus esset nocitura insipientibus quam profutura sapientibus. mihi autem ex illis libris quaedam curiosius indaganti admodum multa placuerunt, sed nonnulla deprehendi, in quibus illum praua sensisse non dubium est, quae defensores eius falsata contendunt. ego miror unum eundemque hominem tam diuersum a se esse po. tuisse, ut in ea parte, qua probatur, neminem post Apostolos habeat aequalem, in ea uero, qua iure reprehenditur, nemo deformius doceatur errasse. nam cum ab episcopis excepta in libris
Abbreviated transcription (Latin):
habent neq habere cupiunt.
m cum ego p̾sbitõ illi decẽ nũ¬
os aureos obtulissem refugit:
altiore consilio ꝓtestatꝰ eccłiam au-
roñ strui. s potiꝰ destrui Aliquan¬
tulum ei uestim̃doꝵ indulsimꝰ.ui.
uod cum ille benigne accepiss&
reuocantib ad mare nautisdis¬
cessimꝰ . Psꝑoq cursu septimo die
alexandriã ꝑuenimꝰ: ubi feda int̾
ep̃os atq monachos c̾tamina gere¬
bant᷑. ex ea occasione ł causa qͥ con¬
gregati in unum sepiꝰ sac̾dotes
frequentib decreuisse synodis
uidebantur. ne quis origenis li
bros legeret aut haberet: qͥ tracꝰ¬
tator sacrarum scͥpturarũ peritis¬
simus habebatur. S ep̃i quedã in
libris illiꝰ insaniꝰ scͥpta memorabãt:
quȩ assertores eius defendere ñ
ausi ab hereticis potius inserta
dicebant. Et idõ non ꝓpt̾ illa quȩ
in rep̃hensionẽ merito uocarent᷑
&̃ reliqua eẽ dampnanda. cũ legen¬
tiũ fides facile possit hab̾e discm̃
ne falsata sequeretur: & tñ catho¬

Expanded text:
habent neque habere cupiunt. nam cum ego presbytero illi decem nummos aureos obtulissem, refugit, altiore consilio protestatus, ecclesiam auro non instrui, sed potius destrui. aliquantulum ei uestimentorum indulsimus. Quod cum ille benigne accepisset, reuocantibus ad mare nautis discessimus, prosperoque cursu septimo die Alexandriam peruenimus, ubi foeda inter episcopos adque monachos certamina gerebantur ex ea occasione uel causa, quia congregati in unum saepius sacerdotes frequentibus decreuisse synodis uidebanbros legeret aut haberet: qui tractator sacrarum scripturarum peritissimus habebatur. sed episcopi quaedam in libris illius insanius scripta memorabant, quae adsertores eius defendere non ausi ab haereticis potius fraudulenter inserta dicebant: et ideo non propter illa, quae in reprehensionem merito uocarentur, etiam reliqua esse damnanda, cum legentium fides facile possit habere discrimen, ne falsata sequerentur et tamen catho
Abbreviated transcription (Latin):
erat fides. cathenȩ cohi
st bienniũ demũ oratio
ad heremũ unde discesserat
reg̃ssus. & ipse correctus . & aliis¬
st futurus exẽplo: ne quẽ aut fal¬
e iusticiȩ umbra decipiat. aut inc̾¬
ta mobilitas in utili leuitate conpel¬
lat semel cepta deserere. Hec uosde
uirtutib dñi quas in seruis suis
uł imitanda oꝑatus ẽ. uł tum̃da.
scire sufficiat. S quia satisfeci ur̃is
aurib immo etiam uerbosior fus
fortasse quã debui. tumͦ. ad me aũt
loquebatur debitũ fenus exsolue:
ut de de martino tuo ut es solitus
plura referentẽ. iam pridẽ in hoc
desideriis meis estuantib audiamꝰ.
Quid inquam tͥ de martino meo
liber ille ñ sufficit: quẽ ipse tu nosti
me de illiꝰ uita atq uirtutib edi

Expanded text:
erat fides, catena cohiberet. post biennium demum oratione ad eremum, unde discesserat, mox regressus, et ipse correctus et aliis futurus exemplo, ne quem aut falsae iustitiae umbra decipiat aut incerta mobilitas inutili leuitate conpellat semel coepta deserere. haec uos de uirtutibus Domini, quae in seruis suis uel imitanda operatus est uel timenda, scire sufficiat. sed quia satisfeci uestris auribus, immo etiam uerbosior fui fortasse quam debui, tu modo — ad me autem loquebatur — debitum faenus exsolue, ut te de Martino tuo, ut es solitus, plura referentem, iam pridem in hoc desideriis meis aestuantibus, audiamus. Quid ? inquam, tibi de Martino meo liber ille non sufficit, quem ipse tu nosti me de illius uita adque uirtutibus edi
Abbreviated transcription (Latin):
si ante paululũ focis esset ereptus
ostenditur: egyptii tñ panis forma
non cernit᷑. Obstupefacti ambo: mu¬
nꝰ cȩleste cognoscunt. Cum ille hoc
abbatis aduentui p̃stitũ fateretur.
abbas uͦ illiꝰ ficdĩ ac uirtuti id potiꝰ
ascͥberet. ita ambo cȩlestem panem
cum multa exultatione fregerunt.
Quod cum senex ad monasterium
pꝰ regressus fr̃ib retulisset. tantus
om̃ium incenderat ardor animos
ut certatim ad heremũ & sacras soli¬
tudines ire ꝓperarent: miseros se
fatentes. qui duitiꝰ in congregatio¬
ne multoꝵ ubi humana ẽẽt patien¬
da conuersatio resedissent.ui¬
N hoc monasterio duos ego senes uidi:
qui iam ꝑ quadraginta annos ibi
degere ita ut nũquam inde disces¬
eorum uirtutib & abbatis ipsius
testimonio. & om̃ium fratrũ audi

Expanded text:
si ante paululum focis esset ereptus, si ante paululum focis esset ereptus, ostenditur: Aegyptii tamen panis forma non cernitur. obstupefacti ambo munus caeleste cognoscunt. cum ille hoc abbatis aduentui praestitum fateretur, abbas uero illius fidei ac uirtuti id potius adscriberet: ita ambo caelestem panem cum multa exultatione fregerunt. quod cum senex ad monasterium post regressus fratribus rettulisset, tantus omnes incesserat ardor animorum, ut certatim ad eremum et sacras solitudines ire properarent, miseros se fatentes, si qui diutius in congregatione multorum, ubi humana esset patienda conuersatio, resedissent. In hoc monasterio duos ego senes uidi, qui iam per quadraginta annos ibi degere, ita ut numquam inde disceseorum uirtutibus et abbatis ipsius testimonio et omnium fratrum audi
Abbreviated transcription (Latin):
lio ne infirma etas insolescer&e uirgis¬
utrũq conpescuit. multũ obuirgatos
cur ipsi qͦd ꝑ eos dñs oꝑatus fuerat
ꝓdidissent: opus illud ñ suȩ fidei s
diuinȩ fuisse uirtutis: discerent po¬
tius dõ in humilitate seruire. non
insignis & urtutibus głiari: quia me¬
lior esset infirmitatis conscientia uir¬
tutum uanitate. Hoc ubi ille mona¬
chus audiuit. & ꝑiclitatos infantu¬
los serpentis occursu. & ipsos insuꝑ
multa uerb̾a iuicto serpente meruis¬
se: abbatem obsecrat ne sibi post has
panis ullus aut cibus aliquis mit¬
teret᷑. Iamq octauus dies fuerat em̃¬
sus: quo se homo xp̃i intra ꝑiculum
edia fatiscebat. fides firma durabat:¬
cum interim ãmonitus abbas ille
ꝑ spm ut discipulũ uisitaret. pia
sollicitudu
uenire conspexit: occurrit. age
ambo conspiciunt palmitiã spo
calido de pane congestam foribu
affixam. de poste pendere. Ac pͥmũ
calidi panis odor sentit᷑: tactu uͦ ac

Expanded text:
lio, ne infirma aetas insolesceret, uirgislio, ne infirma aetas insolesceret, uirgis.utrumque conpescuit, multum obiurgatos, cur ipsi, quod per eos Dominus operatus fuerat, prodidissent. opus illud non suae fidei, sed diuinae fuisse uirtutis: discerent potius Deo in humilitate seruire, non in signis et uirtutibus gloriari, quia melior esset infirmitatis conscientia uirtutum uanitate. Hoc ubi ille monachus audiuit, et periclitatos infantulos serpentis occursu et ipsos insuper multa uerbera uicto serpente meruisse, abbatem obsecrat ne sibi post haec panis ullus aut cibus aliqui mitteretur. iamque octauus dies fuerat emensus, quo se homo Christi intra periculum edia fatiscebat, fides firma durabat-cmn interim admonitus abbas ille per spiritum ut discipulum uisitaret, pia sollicitudinuenire conspexit, occurrit, agitambo, conspiciunt palmiciam sportam, calido pane congestam, foribus adfixam ante postem pendere. ac primum calidi panis odor sentitur, tactu uero ac
Abbreviated transcription (Latin):
se ad heremum conferant: ñ nͥ abba
pͥma uirtus ẽ: parere alieno imꝑio.
Transgressis ad heremũ abbatis illiꝰ
ordinatione. panis ł quilib& eybus
alius ministrat᷑. Casu ꝑ eos dies qͥb
illo adueneram: cuidã qͥ nuꝑ adhe¬
remum secesserat neq ampliꝰ ab hoc
monasterio quam sex milib taber¬
naculũ sibi constituerat. panẽ abbas
ꝑ duos pueros miserat: quoꝵ ma¬
ior habebat etatis annos quindecĩ:
minor duodennis erat. His gͦ inde
redeuntib: aspis mirȩ magnitudinis
fit obuiã. Cuiꝰ occursu nichil ꝑterriti:
ubi ante pedes eoꝵ uenit quasi incan¬
tata carminib cerula colla deposuit.
Minor e pueris manu app̾hensam.
ac pallio inuolutã. ferre cepit. Dem mo¬
nasteriũ quasi uictor ingͣssus: in oc¬
cursu fratrũ spectantib cunctis cap¬
tiuam bestiam resoluto pallio ñ sine
iactantiȩ tumore deposuit. S cum
infantuim fidem atq uirtutẽ cȩte¬
ri p̃dicarent. abbas ille altiore consi¬

Expanded text:
se ad eremum conferant, nonnisi se ad eremum conferant, nonnisi prima uirtus est, parere alieno imperio. transgressis ad eremum abbatis illius ordinatione panis uel quilibet cibus alius ministratur. casu per illos dies quibus illo adueneram cuidam, qui nuper ad eremum secesserat neque amplius ab hoc monasterio quam sex milibus tabernaculum sibi constituerat, panem abbas per duos pueros miserat, quorum maior habebat aetatis annos quindecim, minor duodecim erat. his ergo inde redeuntibus aspis mirae magnitudinis fit obuiam, cuius occursu nihil perterriti, ubi ante pedes eorum uenit, quasi incantata carminibus caerula colla deposuit. minor e pueris manu adprehensam ac pallio inuolutam ferre coepit. dein monasterium quasi uictor ingressus in occursum fratrum, inspectantibus cunctis, captiuam bestiam resoluto pallio non sine iactantiae tumore deposuit. sed cum infantium fidem adque uirtutem ceteri praedicarent, abbas ille altiore consi
Abbreviated transcription (Latin):
est. Non die ñ nocte requiescit.
Quod nͨ mͥ fuisset firum animo.
& ꝓmissum dõ teste ꝓpositam heremũ
adire: ł exigui temꝑis puncto a tando
uiro discedere noluissem. huic ergo
traditis atq cõmissis om̃ib meis.
om̃iq familia que me cont̾ uolun¬
tatẽ animi mei secuta tenebat im¬
plicitum. exoneratꝰ quodã mͦ graui
fasce penitꝰ ac liber regssus aleran¬
driã: uisitatis ibi fr̃ib ad suꝑiorẽ
inde thebaid em idest ad egypti extre¬
ma contendi. Ibi enim uaste patentiꝰ
heremi solitudines plurimũ fereban¬
tur habere monachoꝵ.
ongum ẽ si omĩa cupiã referre
b: Haut longe ab heremo contigua
nilo: multa sunt monasteria. Habitant
uno in loco plerũq centeni: quibus
sũmum ius ẽ sub abbatis imꝑio uiue¬
re: nichil arbitͥo suo agere. ꝑ om̃ia ad
nutum illiꝰ potestatemq pendere.
Et his si qui maiorẽ uirtutem m̃te
conceꝑint ut acturi solitariã uitam

Expanded text:
est: non die, non nocte requiescit; est: non die, non nocte requiescit;  fuisset fixum animo et promissum Deo, ante propositam eremum adire, uel exiguum temporis punctum a tanto uiro discedere noluissem. huic ergo traditis adque commissis omnibus meis omnique familia, quae me contra uoluntatem animi mei secuta tenebat inplicitum, exoneratus quodammodo graui fasce penitus ac liber, regressus ad Alexandriam, uisitatis ibi fratribus ad superiorem inde Thebaidem, id est ad Aegypti extrema contendi. ibi enim uaste patentes eremi solitudines plurimum ferebantur habere monachorum. longum est, si omnia cupiam referre m. Haut longe ab eremo contigua Nilo multa sunt monasteria. habitant uno loco plerumque centeni: quibus summum ius est, abbatis imperio uiuere, nihil suo arbitrio agere, per omnia ad nutum illius potestatemque pendere. ex his si qui maiorem uirtutem mente conceperint, ut acturi solitariam uitam
Abbreviated transcription (Latin):
itia disputauit. Unde
alli fremere dicunt᷑. eum in illo
iscło scͥptum legunt. cȩlibẽ sper¬
Et uirgo germanũ frẽm: querit
ertraneũ. Ad hȩc ego. Nimiũ inquã
galle ꝓgrederis. Caue ne & te aliqͥs
qui hȩc fortassis agnoscat exaudiat:
teq una cum iheronimo incipiat
ñ amare. Nam quia scolasticꝰ es non
inmerito te u̾su comici illiꝰ ammo¬
nebo. Obsequium amicos: ueritas
odiũ parit. Tua nob̾ potiꝰ ut ceꝑas
postumiane: repetatur orientalis
oratio. Ego inquit ut dicere insti¬
tueram. apud iheronuũ sex m̃si¬
b fui: cui iugis adu̾sus malo̾ pug¬
na ꝑpetuũq e̾tamen concitauit
odia ꝑditoꝵ. Oderunt eũ heretici:
quia eos impugnare ñ desinit. Ode¬
runt clerici: quia uitia eorũ insec¬
tat᷑ & crimina. S plane eum boni
om̃s ammirant᷑ & diligunt. Nã
qͥ eum hereticũ ẽẽ arbitrant᷑ insa¬
niunt. Uere dixerim catholica ho¬
minis scientia. sana doctrina est.
Totus semꝑ in lectione. totꝰ in libriᷤ

Expanded text:
fortia disputauit! unde ita illi fremere dicuntur, cum in illo opusculo scriptum legunt: Coelibem spernit virgo germanum, fratrem quaerit extraneum. Ad haec ego, Nimium, inquam, Galle, progrederis: cave ne et te aliquis, qui haec fortassis agnoscit, exaudiat, teque una cum Hieronymo incipiat non amare. Nam quia scholasticus es, non immerito te versu Comici illius admonebo: Obsequium amicos, veritas odium parit. Tua nobis potius, ut coeperas, Postumiane, repetatur orientalis oratio. Ego, inquit, ut dicere institueram, apud Hieronymum sex mensibus fui: cui jugis adversum malos pugna perpetuumque certamen concivit odia perditorum. Oderunt eum haeretici, quia eos impugnare non desinit: oderunt clerici, quia vitam eorum insectatur et crimina. Sed plane eum boni omnes admirantur et diligunt: nam qui eum haereticum esse arbitrantur, insaniunt. Vere dixerim, catholica hominis scientia, sana doctrina est. Totus semper in lectione, totus in libris
Abbreviated transcription (Latin):
obtinuerat. ut nullũ mͥ exp̃s
rectius arbitrarer. Uir eni p̃te
latinis atq grecis. s & hebraiels
ita litt̃is institutus est: ut se illi
om̃i scientia nemo audeat comꝑar
oꝑa comꝑtus est: eum ꝑ cotũ orbẽ
legit᷑. Nlob uͦ gallus inquit: niiũ
nimũiq cõꝑtus ẽ. slam ante hoc qͥn¬
quensum quendã illiꝰ ubellũ lego
in quo cota nr̃oꝵ natio monachoꝵ
ab eo uehem̃tissime uerat᷑ et carpiᵗ.
Unde int̃dum belgieꝰ nr̃ ualde irasci
solet: qͥd duixerit nos usq ad uomiitũ
solere satiari. Ego aũt illi uiro iet¬
nosco atq ita sentio de orientalib
illũ potuis monachis quã de ocei¬
dentalib dispitasse. Nã edactras
in grecis gula ẽ in gallis natura
Tum ego. Scolastice inquã galleals¬
iste nũqͥd hoc solum uitiũ dãpuat
in monachis: Inimo uͦ inqͥt nichil
penittꝰ omisit qͦd ñ carꝑet lacera¬
ra exponeret. Precipue auarieiã
nec inuiꝰ uanitatẽ insectat᷑ ẽ. Mtl¬

Expanded text:
obtinuerat, ut nullum mihi expetendum rectius arbitrarer. uir enim praeLatinis adque Graecis, sed et Hebraeis litteris ita institutus est, ut se illi in omni scientia nemo audeat conparare. a conpertus est, cum per totum orbem legatur. Nobis uero, Gallus inquit, nimium nimiumque conpertus est. nam ante hoc quinquennium quendam illius libellum legi, in quo tota nostrorum natio monachorum ab eo uehementissime uexatur et carpitur. unde interdum Belgicus noster ualde irasci solet, quod dixerit, nos usque ad uomitum solere satiari. ego autem illi uiro ignosco, adque ita sentio, de orientalibus illum potius monachis quam de occidentalibus disputasse. nam edacitas in Graecis gula est, in Gallis natura. Tum ego, scolastice, inquam, Galle, diste numquid hoc solum uitium damnat in monachis? Immo uero, inquit, nihil penitus omisit, quod non carperet, laceraret, exponeret: praecipue auaritiam nec minus uanitatem insectatus est. mul
Abbreviated transcription (Latin):
que & mͥ insioliaris & illos fraude eir¬
cũuenis. ut sine delicto ullo familia¬
pit᷑ scͥpta. aut negligent᷑ emissa illu¬
cubrata tͥ penitus atq impolita tra¬
dant᷑. Nam ut de reliquis taceã: rogo
quem admodũ tam cito ad te epła illa
potuit ꝑuenire. quã nuꝑ ad aureliũ
diaconũ sc̃pseramꝰ Ego eni tolose po¬
situs. tu treueris constituta & tam
longe a pat̾a filio inqͥecante diuul¬
sa: qua tandẽ familiarẽ illam epłam
occasione furata es: Nãq accepi litte¬
ras tuas: qͥb sc̾bis in eadẽ epła qua de
obitu dõni martini fecerim mentio¬
ne ipsum beati uiri transitũ ex poñẽ
debuisse. Quasi uͦ ego illam eplam
ad legendũ alio p̾ter quã ipsi ad quẽ
missa uideret᷑ ediderim: aut ego
tanto sim oꝑi destinatꝰ ut omiã quę
de martino cognoscioport&. mepo¬
tissimũ sebente notescant. Itaq si qͥ
de obitu sci ep̃i audire desideras ab
illis potiꝰ qͥ uit̾ fuere eognosce. Ego

Expanded text:
quae et mihi insidiaris et illos fraude cirquae et mihi insidiaris et illos fraude circumuenis, ut sine dilectu ullo familiariter scripta aut neclegenter emissa inlucubrata tibi penitus adque inpolita tradantur. nam ut de reliquis taceam, rogo quemadmodum tam cito ad te epistula illa potuit peruenire, quam nuper ad Aurelium diaconum scripseramus. ego enim Tolosae positus, tu Treueris constituta et tam longe a patria filio inquietante diuulsa, qua tandem familiarem illam epistulam occasione furata es? namque accepi litteras tuas, quibus scribis in eadem epistula, qua de obitu sancti Martini fecerim mentionem, ipsum beati uiri transitum exponere debuisse. quasi uero ego illam epistulam aut legendam alii praeterquam ipsi, ad quem missa uidetur, ediderim, aut ego tanto sim operi destinatus, ut omnia, quae de Martino cognosci oportet, me potissimum scribente notescant. itaque si quae de obitu sancti episcopi audire desideras, ab illis potius, qui interfuere, cognosce: ego
Abbreviated transcription (Latin):
sermonẽ istũ longiꝰ ꝓferendi. ut q
doloris nuntiũ epła deferebat eadẽ
tͥ ex quadã nr̃i confabulatione p̃sta¬
ulpiciꝰ seuerus. bassule parenti
uenerabili. salutẽ. Si parentes
uocari in ius liceret: te plane expi¬
lationis furtiq ream. ad p̃toris
tͥbunal iusto loro traheremꝰ. Quid
enĩ ñ conquerar quã a te patior in¬
uiriã : Nullam mͥ domi cartulam:
nullũ libellũ. nullã epłam reliquisti.
Ita furaris omĩa: ita uniu̾sa diuul¬
gas. Si quid ad amicũ familiariter
scͥpsi. si qͥd forte dũ ludimꝰ. qͦd uelim
tñ occultum eẽ dictaui: omĩa ad te
priꝰ quã fuerint scͥpta aut dictata ꝑ¬
uenunt. Nimirũ oberratos habes
notarios meos ꝑ quos tͥ nr̃e ineptiȩ
publicantur. Nec tñ adu̾sum eos pos¬
cum moueri. si tͥ parent qͥ in uis nr̃m
er tua potissimũ lib̾alitate uenerunt.
seq adhuc tuos quã meos eẽ memine¬
runt. Tu sola es rea: tu sola culpabił.

Expanded text:
sermonem istum longius proferendi, ut quia sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eadem tibi ex quadam nostri confabulatione praestaulpicius Seuerus Bassulae parenti uenerabili salutem. Si parentes liceret in ius uocari, te plane expilationis furtique ream ad praetoris tribunal iusto dolore traheremus. quid enim non conquerar, quam a te patior iniuriam? nullam mihi domi chartulam, nullum libellum, nullam epistulam reliquisti: ita furaris omnia, ita uniuersa diuulgas. si quid ad amicum familiariter scripsi, si quid forte, dum ludimus , quod uelim tamen occultum esse, dictaui, omnia ad te prius paene quam fuerint scripta aut dictata perueniunt. nimirum obarratos habes notarios meos, per quos tibi nostrae ineptiae publicantur. nec tamen aduersus eos possum moueri, si tibi parent, qui in ius nostrum ex tua potissimum liberalitate uenerunt seque adhuc tuos quam meos esse meminerunt. tu sola es rea, tu sola culpabilis,
Abbreviated transcription (Latin):
lari ipse ñ possũ. Non deerit nobr̃
ille. mͥ crede ñ deerit. Int̾erit de se
sermocinantib: astabit orantib
Aͦq iã hodie p̃stare dignatus eft
uidendũ se in głia sua sepe p̃bebit:
et assidua sic̃ ante paululũ fecit
benedictione nos ꝓteget. Inde scdđ̾m
ordinẽ uisionis qua cęlũ sequentib¬
se patere monstrauit. qͦ sequendus
eet edocuit: qͦ spes nr̃a tendenda qͦ
animꝰ dirigendus instrur̃. Quid tũ
fiet fr̃ : Quod mͥ ipse sũ cosciꝰ. conseen¬
dere arduũ illud ac penetrare ñ po¬
tero. ita sarcina molesta me p̃grauat:
& peccati mole dep̃ssum negato in
astra conscensu: seua miserabilem
duc̃ in tartara. Spes tñ suꝑẽ illa so¬
la illa postrema: ut qd ꝑnos obtinẽ
ñ possumus. saltẽ ꝓ nob̾ orante mar¬
tino meream᷑. S qͥd te fr̃ ãuitiꝰ occu¬
po epła tam loquaei: demororq uen¬
turum: Similis iam pagina imple¬
ta ñ recip̃. Michi tñ hȩc fuit ratio

Expanded text:
lari ipse non possum. non deerit nobis lari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisionis caelum se sequentibus patere monstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus dirigendus, instruxit. quid tamen fiet, frater? quod mihi ipse sum conscius, conscendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina molesta me praegrauat et peccati mole depressum, negato in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur. sed quid te, frater, diutius occupo epistula tam loquaci demororque uenturum? simul iam pagina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio,