comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
elle enĩ mala: malos dicunt.
malũ ẽ. s intelligere uł memorare
mala: malũ ñ ẽ. quãuis eoꝵ quid̃a. eti¬
am hos actus malos esse interdũ: ñ
imꝓbe asserant. Memorat enĩ quis int̾
dũ malũ: ut faciat. & querit intelli.¬
gere uerũ : ut sciat impugnare. Eoce:
qualiter soluit᷑. p̃missa questio: abhis
qui tradunt omĩa eẽ bona: inqͣntũ
sunt. Qui uͦ dicunt. uoluntates malas
peocata esse: & nullo modo bona: breuiꝰ
respondent. dicentes. actũ uoluntatis: ñ
esse de naturalibꝰ. s uim ipãm: & potenti¬
am uolendi. que semꝑ bonũ ẽ: & in om¬
nibus ẽ. etiã inparuulis. in quibꝰ: ñ dũ¬

Expanded text:
elle enim mala malum est, sed intelligere vel memorare mala malum non est. Quamvis eorum quidam etiam hos actus malos esse interdum non improbe asserant. Memorat enim interdum quis malum ut faciat, et quaerit intelligere verum ut sciat impugnare. Ecce qualiter solvitur praemissa quaestio ab his qui tradunt omnia esse bona in quantum sunt. Qui vero dicunt voluntates malas peccata esse, et nullo modo bona, brevius respondent, dicentes actum voluntatis non esse de naturalibus; sed vim ipsam et potentiam volendi, quae semper bonum est, et in omnibus est, etiam in parvulis
Abbreviated transcription (Latin):
Eoce hic aꝑte dic̃: ne duos fines nobis ꝯsti¬
tuamꝰ. s unũ tantũ .i. regnũ dei. cũ supͣ
dixcrit: bonas uoluntates alias: & alias:
ꝓpͥos hab̾e fines. Hic ostendit᷑ qđ licet
uideat᷑. ñ repugnent p̃dicta.
ee autẽ sibi ñ repugnare animadu̾tit:
qui u̾bis p̃missis simplici oculo in¬
tendit diligent̾. Qui enĩ dix̃: ne duos
fines nobis ꝯstituamꝰ: s omĩa ꝓpt̾ regnũ
dei faciamꝰ: ip̃e p̃misit: qđ debemꝰ man¬
ducare: ut euangelidemꝰ. Cũ aut̃ hoc
manducamꝰ: & euangelũamꝰ: ꝓpt̾ regnũ.
Duos gͦ fines nobis in manducando ꝯ¬
stitiumꝰ. s ista facientes: nunqͥd pecca¬
mus. Absit. Nam & ip̃e sic facere suadet.
si diligent̾ eiꝰ uerba inspiciant᷑ Cũ gͦait:
ne duos fines nobis ꝯstituamꝰ. fines indi¬
uersa tendentes: intelligi uoluit .s. quoꝵ

Expanded text:
te dicit ne duos fines nobis constituamus, sed unum tantum, id est, regnum Dei, cum supra dixerit bonas voluntates alias et alias proprios habere fines. 5. Hic ostenditur quomodo, licet videantur, non repugnent praedicta. Haec autem sibi non repugnare animadvertit, qui verbis praemissis simplici oculo diligenter intendit; qui enim dixit, ne duos fines nobis constituamus, sed omnia propter regnum Dei faciamus, ipse praemisit quod debemus manducare ut evangelizemus. Cum autem hoc manducamus et evangelizamus propter regnum Dei. Duos igitur fines nobis in manducando constituimus. Sed ita facientes numquid peccamus? Absit. Nam et ipse sic facere suadet, si diligenter ejus verba inspiciamus. Cum ergo ait, ne duos fines nobis constituamus, fines in diversa tendentes intelligi voluit, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
huic sententiȩ uidentur adu̾sari.
eruntam̃ huic sententie: qͣ dictũ ẽ
fideliũ quasda rectas uoluntates:
diuersos fines sortiri: et tam̃ adunũ re¬
ferri: uid̾r obuiare: qđ alibi aug̃. mo¬
net. scił. ne nobis duos fines ꝯstituamꝰ.
ita inquiens. in libro de sermone dñi

Expanded text:
huic sententiae videntur adversari. huic sententiae videntur adversari. Verumtamen huic sententiae, qua dictum est fidelium quasdam rectas voluntates diversos fines sortiri, et tamen ad unum referri, videtur obviare quod alibi August. admonet, ne scilicet nobis duos fines constituamus, ita inquiens in lib. de Sermone Domini
Abbreviated transcription (Latin):
ñ referat᷑ ad aliud. s amanti ꝑse ip̃am
sufficiat. qͣmadmod̾u uoluntas uidendi:
finẽ habet. uisionẽ. & uoluntas uidendi
fenestrã: finẽ habet fenestre uisionẽ. Al¬
tera uͦ ẽ uoluntas: ꝑfenestrã uidendi
transeuntes. cuiꝰ itẽ finis ẽ: usio tͣnseun¬
tiũ. Ad qđ: etiã p̃dicte referunt᷑ uolun¬
tates. Itẽ. recte sunt uoluntates: & om̃s
sibimet religate.: si bona ẽ illa: ad ꝗͣ cunc¬
te referunt᷑. Si aut̃ praua ẽ: pͣue st̃ om̃s.
Q id̾o: rectarũ uoluntatũ ꝯnexio: iter
qͦddã ẽ ascendentiũ adbeatitudinẽ. qd̾
certis uelut passibꝰ: agit᷑. Prauarũ autẽ
& distortarũ uoluntatũ implicatio. uit¬
culũ est: quo alligabit᷑. qui hoc agit.
plures infidelibꝰ rectas ẽẽ uoluntates:
ꝓpͥos ac diu̾sos fines habentes. & tam̃:
unũ cundeq qͥa om̃s referunt᷑ ad imũ¬
finẽ: qui ẽ finis finiũ. de qͦ: paulo ante
diximꝰ. Ita eꝯu̾so. forte ẽ in malis. Qued̾a

Expanded text:
non referatur ad aliud, sed amanti per seipsam sufficiat, quemadmodum voluntas videndi finem habet visionem, et voluntas videndi fenestram, finem habet fenestrae visionem. Altera vero est voluntas per fenestram videndi transeuntes, cujus item finis est visio transeuntium. Ad quod etiam praedictae referuntur voluntates. Item ibidem rectae sunt voluntates, et omnes sibimet religatae, si bona est illa ad quam cunctae referuntur. Si autem prava est, pravae sunt omnes; et ideo rectarum voluntatum connexio iter quoddam est ascendentium ad beatitudinem, quod certis velut passibus agitur. Pravarum autem et distortarum voluntatum implicatio vinculum est, quo alligabitur qui hoc agit, ter monstratur plures in fidelibus rectas esse voluntates proprios ac diversos fines habentes; et tamen unum eumdemque, quia omnes referuntur ad unum qui est finis finium; de quo paulo ante diximus; ita e converso forte est et in malis. 4. Quaedam
Abbreviated transcription (Latin):
est: delectatio bona. uł mala. adqͣm ni¬
tit᷑ quisq ꝑuenire. Unde aug̃ suꝑ illũ
locũ psalmi: scrutans corda & renes:
ait sic. Ds̃ solus: scrutat᷑ corda .i. quid
quisq cogitet. & renes.i. quid qͣmq
delectet. quia finis cure & cogitationis:
ẽ delectatio. ad quã: cura ꝰ cogitatio¬
ne nititur quisq ꝑuenire. Et paulopꝰ.
Omia oꝑa nr̃a que sunt indictis: &̾
infactis: possunt homines uid̾e. s qͦ
animo fiant: & quo uenire cupiant:
solus ds̃ uidet. Qui cũ uidet cor eẽ
incelo: & ñ delectari nos incarne:s
& earũ sines: dirigit iustũ. Ide: suꝑ
alteriꝰ psalmi locũ. illũ .s. in laqͥo isto ꝗͤ
abscondert̃. ꝯp̃hensus ẽ pes eoꝵ dicit.
Pes amme: amor ẽ. qͥsi prauus ẽ: dr
cupiditas. uł libido. Si rectus: drca

Expanded text:
 ad quam nititur quisque pervenire. Unde August. super illum locum psal.: Scrutans corda et renes, sic ait: Deus solus scrutatur corda, id est, quid quisque cogitet; et renes, id est, quid quemque delectet; quia finis curae et cogitationis est delectatio, ad quam cura et cogitatione nititur quisque pervenire. Et paulo post: Opera nostra quae sunt in dictis et factis, possunt homines videre; sed quo animo fiant, et quo venire cupiant, solus Deus videt, qui cum videt cor esse in coelo, et non delectari nos in carne, set earum fines, dirigit justum. Idem super alterius psal. locum illum, scilicet: In laqueo isto quem absconderunt, comprehensus est pes pes animae amor est. Qui si pravus est, dicitur cupiditas vel libido; si rectus est, d
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑse pecc̃a sunt. Illa enĩ cũ quis gesserit:
finẽ. nec exfine: uoluntas ẽ mala. nec
ex uoluntate. actio fit mala. s ex actio¬
deo. quia bonũ finẽ dicunt eos sibi ꝓ¬
posuisse. scił. dei obseqͥũ. & tam̃: uo¬
luntatẽ eoꝵ: & actionẽ: ꝑuersa fore as¬
serunt. Debonis autẽ: nulla fit exceptio.
in p̃missis uerbis augustini. quin om̃iᷤᷤ
uoluntas bona: exfine sit bona. & ex
fine: mala ẽ. nec om̃ĩs mala adio: ex
fine & uoluntate: mala ẽ. Et om̃is qͥ
habet malã causã: mala ẽ. s ñ om̃is

Expanded text:
per se peccata sunt. Illa enim cum quis gesserit per se peccata sunt. Illa enim cum quis gesserit finem; nec ex fine voluntas est mala, nec ex voluntate actio fit mala, sed ex actioDeo, quia bonum finem dicunt eos sibi posuisse, scilicet Dei obsequium; et tamen voluntatem eorum et actionem perversam fore asserunt. De bonis autem nulla fit exceptio in praemissis verbis August. quin omnis voluntas bona ex fine sit bona; et exfine mala est, nec omnis mala actio ex fine et voluntate mala est; et omnis quae habet malam causam ma
Abbreviated transcription (Latin):
ñ quid fiat: s quare fiat esse qͦren
falsariũ: qͥ alienũ corrũpit testam̃tũ:
fecisse adulteriũ ostendit: ut ꝑ illã cũ
qua fecit: hominẽ de moete liberaret.
S dicet aliquis. oͦ eqͣndus ẽ fur qͥlibet:
furi qͥ uoluntate miscđie furatur. ꝗs
hoc dixerit. Sed hoꝵ duoꝵ ñ iło qͥs¬
qͣm est bonus: qͥa peior est unꝰ. Peiorẽ
enĩ: qui ꝯcupiscendo: quã qͥ miseran¬
do furat᷑. s si fuitũ om̃e pecẽm ẽ: ab
om̃i furto abstinendũ est. Quis enĩ
dicat esse peccandũ: etiã si aliud sit
gͣuiꝰ : aliud leuiꝰ peccatũ: Nunc aut̃ qͦ¬
rimꝰ: quis actus: pecẽm sit. ułñ. nun
qͥd gͣuiꝰ sit uł leuius. Intende lectoe ꝓpo¬
sitis uerbis: tota m̃tis ꝯsideratione. ꝙͣ
ñ in utilẽ habet exercitationẽ. & dinos¬
tus: qui &si bonã habeant causã: tam̃
pecc̃a sunt. ut supͣ positũ est. Exqͦ ꝯseqͥ
uidet᷑: qđ ñ semꝑ exfine : udicat᷑ uo¬
luntas: siue actio: mala. sic̃ in illis ꝗͦ

Expanded text:
n quid fiat, sed quare fiat esse quaerefalsarium qui alienum corrumpit testamentum, fecisse adulterium ostendit, ut per illam cum qua fecit, hominem de morte liberaret. Sed dicet aliquis: Ergo aequandus est fur cuilibet furi qui voluntate misericordiae furatur? Quis hoc dixerit? Sed horum duorum non ideo quisquam est bonus, quia pejor est unus. Pejor enim est qui concupiscendo, quam qui miserando furatur. Sed si furtum omne peccatum est ab omni furto abstinendum est. Quis enim dicat esse peccandum, etiamsi aliud sit gravius, aliud levius peccatum? Nunc autem quaerimus quis actus peccatum sit vel non; non quid gravius sit vel levius. Intende, lector, propositis verbis tota mentis consideratione, quae non inutilem habent exercitationem; et dignostus qui etsi bonam habeant causam, tamen peccata sunt, ut supra positum est. Ex quo consequi videtur quia non semper ex fine judicatur voluntas sive actio mala, sicut in illis quae
Abbreviated transcription (Latin):
ta & cũ dicit. ꝓpt̾ regnũ dei tantũ:
omĩa agenda: nec cũ ip̃o mercedẽ tẽ¬
poralẽ meditandã: ita intelligendũ
est: ut ñ appetendo meditem᷑ cũ regno:
mercedẽ temporalẽ. ita: qd ñ ꝓpt̾ reg¬
nũ: s ꝓpt̾ se. ut scił. regnũ ꝓpterse apꝰ¬
petamus: & ista: ꝓpt̾ illud. sic̃ ip̃e docet
Si enĩ petimꝰ uitam eternã: petimꝰq e
cedem tẽpaealẽ ñ ꝓpt̾ se meditam᷑: s ꝓpt̾
regnũ dei. ut sit leua sub capite. & dex¬
tera in amplexui. Alioquin: si hec tẽpora¬

Expanded text:
ta et cum dicit, propter regnum Dei tantum omnia agenda, nec cum ipso mercedem temporalem meditandam, ita intelligendum est, ut non appetendo meditemur cum regno mercedem temporalem, ita quod non propter regnum, sed propter se, ut scilicet regnum propter se appetamus, et ista propter illud, sicut ipse docet. Si enim petimus vitam aeternam, petimusque cedem temporalem non propter se meditamur, sed propter regnum Dei, ut sit laeva sub capite, et dextera in amplexu
Abbreviated transcription (Latin):
c̃ ad p̃missã questionẽ reũtamꝰ. uque¬
rebatur: an dspat̾ genu̾it se d̾m: an aliũ
dm̃. Ad qđ diximus: neutrũ fore xedendũ.
pater. se alt̾m genu̾it: his uerbis. Pat̾ ut ha¬
beret filiũ desc ip̃o: ñ minuit seip̃m: s
ita genuit de se: alt̾m se. ut totꝰ maneret
inse. & eẽt infilio tantus: quantꝰ & solus.
Id ita intelligi pot̾. id est dese: alt̾m a se
genuit. ñ utiq. alt̾m d̾m. s alt̾am ꝑsonã.
uł genuit se alt̾m: idẽ genuit alt̾m: qͥ ẽ

Expanded text:
c ad praemissam quaestionem revertamur; ubi quaerebatur an Deus Pater genuerit se Deum, an alium deum. Ad quod dicimus, neutrum fore concedenduPater se alterum genuit, his verbis: Pater ut hberet Filium de ipso, non minuit seipsum, sed ita genuit de se alterum se, ut totus maneret in se, et esset in Filio tantus, quantus et solus. Quod ita intelligi potest, id est, de se alterum a se genuit; non utique alterum deum, sed alteram personam: vel genuit se aiterum, id est, genuit alterum
Abbreviated transcription (Latin):
det unitatẽ: intͥnitate. & tͥnitatẽ: inuni¬
tate. Intelligit enĩ: unũ d̾m eẽ. unã eẽn¬
tiã. unũ pͥncipiũ. Intelligit enĩ: qr si
duo eẽnt: uł ut̾q insufficiens eẽt: uel
alt̾ suꝑflueret. quia si aliquid deesset u¬
ni: qd haberet alt̾: ñ esset ibi sũma ꝑfec¬
tio. Si uͦ nil uni deeẽt: qđ haberet alt̾.
cũ in uno eẽnt omĩa: alter suꝑflueret
Intellexit gͦ. unũ eẽ d̾m. unũ om̃iũ auc¬
torẽ. & uidit: quia absq sapĩa ñ sit:
quasi res fatua. u ideo: intellexit eũ ha¬
bere sapientiã. que ab ip̃o genita ẽ. & qr
sap̃iã suã diligit: intellex̾ etiã ibi esse

Expanded text:
det unitatem in Trinitate, et Trinitatem in unidet unitatem in Trinitate, et Trinitatem in unitate. Intelligit enim unum Deum esse, unam essentiam, unum principium. Intelligit enim quia si duo essent, vel uterque insufficiens esset, vel alter superflueret; quia si aliquid deesset uni quod haberet alter, non esset ibi summa perfectio. Si vero nihil uni deesset quod haberet, alter cum in uno essent omnia, alter superflueret. Intellexit ergo unum esse Deum omnium auctorem, et vidit quia absque sapientia non sit, quasi res fatua; et ideo intellexit eum habere sapientiam, quae ab ipso genita est: et quia sapientiam suam diligit, int
Abbreviated transcription (Latin):
manet trinitas .s. mens. amor. noticia Men̾
nima ẽ excellentius. ¶ Hec aut̃ tria: cuo
sint distincta a se inuicẽ: dicunt᷑ tam̃ eẽ
unũ: quia inanimo substantialit̾ existunt:¬
& ẽ sola parens: noticie sue.Tercius est a¬
mor: qui de ip̃a mente & noticia: ꝓcedit.
dũ mens oognoscit se: & diligit se. Non
enim posset se dilig̾e̾: nͥ cognosceret se. Amat
etiã placitã ꝓlem. id ẽ noticiã suã. & ita
amor: quid̾a cõplexus ẽ: parentis & ꝓlis.¬
se nouit mens: quanta ẽ. Nec minor
ẽ amor: parente ꝓle. idẽ mente. & noti¬
cia. dũ tantũ se diligit mens: quantũ se
unt eciã hec singła: in sint.¬
semetipis. quia & mens amans: in a¬
more ẽ. & amor: inamantis noticia. & no¬
ticia: inmente noscente ẽ Ecce inhis tͥbꝰ.
qualec̃q trinitatis uestigiũ aparet qͦ mͦ¬
ens traq rationalis: ꝯsiderans hec
tͥa: & illã unã eẽntiã. in qua istast̃.
extendit se ad contẽplationẽ c̾atoris. & ui¬

Expanded text:
ns nima excellentius est, et haec tria cum sint distincta a se invicem. dicuntur tamen esse unum, quia in animo substantialiter existuntet est sola parens suae notitiae. Tertius est hic amor, qui de ipsa mente et notitia procedit, dum mens cognoscens se, diligit se. Non enim posset se diligere, nisi cognosceret se. Amat etiam placitam prolem, id est notitiam, et ita amor quidem complexus est parentis et prolis,se novit mens, quanta quae est. Nec minor est amor parente et prole, id est mente et notitia, dum tantum se diligit mens quantum se unt etiam haec singula in seipsis, quia et mens amans in amore, et amor in amantis notitia, et notitia in mente noscente est. Ecce in his tribus qualecunque Trinitatis vestigium apparet. Mens itaque rationalis considerans haec tria, et illam unam essentiam in qua ista sunt, extendit se ad contemplationem Creatoris; et vi
Abbreviated transcription (Latin):
lius deus ẽ: quã pater. s unus deus cum
patre. Si uͦ additur: genuit d̾m: qͥ ñ ẽ d̾s
pat̾: hic distinguimꝰ. quia duplicit̾ pot̾
hic sensus uerus ẽ.Si uͦ intelligat᷑ sic: ge¬
nuit dm: qui ñ est ds pater: idẽ qͥñ est
dos̃. qui tam̃ est pater: hicsensus falsus

Expanded text:
lius Deus quam Pater, sed unus Deus cum Patre. Si vero additur: Genuit Deum qui non est Deus Pater; hic distinguimus, quia dupliciter potest hic sensus verus est. Si vero intelligatur sic: Genuit Deum qui non est Deus Pater, id est qui non est Deus qui Pater est, hic sensus falsus
Abbreviated transcription (Latin):
ut ds qui natura inuisibilis ẽ: etiã a
iuisibilibus posset sciri: opus fec̃: qđ opi¬
ficẽ uisibilitate sui manifestauit. ut ꝑ
certũ: incertũ posset sciri. & ille: d̾s om¬
esse niũ c̃deret᷑: qui hoc fecit: qđ ab hoĩe ĩ¬
possibile ẽ fieri. Potuert̃ gͦ cognos c̾e: siue
cognouerunt: ultra omnẽ c̾aturã ẽẽ illũ:
qui ea fec̃: que nulla c̾aturarũ face̾ uł de¬
struere ualet. Accedat quec̃q uis c̾atura:
& faciat tale celũ. & talẽ terram. &s dicã.
quia d̾s ẽ.S quia nulla c̾atura talia fa¬
cere ualet: constat: suꝑ omnẽ c̾aturã eẽ
illũ: qui cafec̃. Ac ꝑ hoc: illũ eẽ d̾m: hu¬
mana mens cognoscẽ potuitid cd̃a rõqͣ¬

Expanded text:
us qui natura invisibilis est, etiam a visibilibus posset sciri, opus fecit quod opificem visibilitate sui manifestavit; ut per certum, incertum posset sciri, et ille Deus omnium esse crederetur, qui hoc fecit quod ab homine impossibile est fieri. Potuerunt ergo cognoscere, sive cognoverunt, ultra omnem creaturam esse illum qui ea fecit, quae nulla creaturarum facere vel destruere valet. Accedat quaecumque vis creatura, et faciat tale coelum et terram; et dicam quia Deus est. Sed quia nulla creatura talia facere valet, constat super omnem creaturam esse illum qui ea fecit, ac per hoc illum esse Deum humana mens cognoscere potuit. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
Sos. & inipsis: nec ait ip̃is gła: s ip̃i: in¬
sinuauit hanc trinitatẽ: unũ dnm̃ d̾m¬
eẽ. S quia singlẽ pene sillabe noui testa¬
÷enti hanc ieffabilis unitatis atq tͥ¬
nitatis ueritatẽ concordit̾ insinuant:
inductioni testimonioꝵ suꝑ hac re suꝑ¬
sedeamꝰ. & rationibꝰ congruisq simili¬
tudinibꝰ ita eẽ: ꝓ ut infirmitas nr̃a ua¬

Expanded text:
sos, et in ipsis, nec ait ipsis gloria, sed ipsi, insinuavit hanc Trinitatem unum Deum esse. Sed quia singulae pene syllabae novi Testamenti hanc ineffabilis unitatis atque Trinitatis veritatem concorditer insinuant, inductioni testimoniorum super hac re supersedeamus, et rationibus congruisque similitudinibus ita esse, prout infirmitas n
Abbreviated transcription (Latin):
et adhuc opponunt eodem.¬
garruli ratiocinatores: dicentes. Si d̾s
pater: genuit dm: aut genuit d̾m: qͥẽ d̾s
pat̾: aut dm. qui ñ est d̾s pater. Si genu¬
it d̾m. quiñ est ds pat̾: gͦ d̾s ẽ. qui ñ ẽ d̾s
pater. Non gͦ unus tantũ: ẽ ds. Si uͦ genu¬
it dm: qui ẽ ds pater: gͦ genuit seip̃m.

Expanded text:
ed adhuc componunt garruli ratiocinatores dicentes: Si Deus Pater genuit Deum, aut genuit Deum qui est Pater, aut Deum qui non est Deus Pater. Si genuit Deum qui non est Pater, ergo Deus est qui non est Deus Pater. Non ergo unus tantum Deus est. Si vero genuit
Abbreviated transcription (Latin):
quoq scͥptũ ẽ: lum̃ delumine. dm uerũ:
de deo uero. Qd̃ aut̃ addit᷑: gͦ genuit se
deũ: uł aliũ d̾m: neutrũ concedendũ eẽ
dicimus. Qd̃ aliũ dm ñ genu̾it: manife¬
stũ ẽ. quia unus tantũ ds̃ ẽ. Qd̾ aut̃ scip̃m
scip̃m genu̾it ip̃e: eo plus errant: qđ ñ
solus ds ita ñ est. s nec spũalis. nͨ corpo¬
ralis c̾atura. Nulla enĩ res ẽ: que seip̃am

Expanded text:
quoque scriptum est: Lumen de lumine, Deum verum de Deo vero. Quod vero additur, ergo genuit se Deum, vel alium Deum; neutrum concedendum esse dicimus. Quod alium Deum non genuit manifestum est, quia unus tantum Deus est. Quod autem seipsum seipsum ipse genuerit, eo plus errat, quod non solum Deus ita non est, sed nec spiritualis nec corporalis creatura: nulla enim omnino res est quae se ipsam
Abbreviated transcription (Latin):
sũme trutatis ita gerit similitudinẽ. ut
ex maxima parte sit dissimilis. ¶ Sciendũ
diligit se: s quia pot̾ etiã: meminisse. &
intelligere &s amare illũ: a quo facta ẽ.
nominibꝰ: distingui tͥnitas in aĩa. qͦ
ẽ imago illius sũme &s ineffabilis trinita
Mens enĩ: nouit se. & amat se. nec ama¬
re se potest: nͥ eciã nou̾it se. Duo qued̃a st̃

Expanded text:
summae Trinitatis ita gerit similitudinem, ut ex maxima parte sit dissimilis. Sciendum vediligit se; sed quia potest etiam meminisse, et intelligere, et amare illum a quo facta est. 18. nominibus distingui trinitas in anima, quae est imago illius summae et ineffabilis TrinitatMens enim novit se, et amat se; nec amare se potest, nisi etiam noverit se. Duo quaedam sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Alio qͥn: ñ se iuioẽ caꝑent. Se aut̃ inuicẽ
capiunt.s apiunt᷑ enĩ & asingłis singła.
& a singłis omĩa. Memini enĩ me habere
memoriã. & intelligentiã. & uoluntatẽ.
Et intelligo me intelligere. & uelle. atq
meminisse. & uolo me uelle. & meminis¬
se. & intelligere. Hic qͦmͦ tota illa tͥa. aneoxei
otãq meã memoriã: & intelligentiã.
os uoluntatẽ: simul memini. Od enĩ
memorie mee ñ memuii: illud ñ est in
memoria mea. Nil aut̃ tã inmemoria ẽ:
qͣm ip̃a memoria. Totã gͥ memini. Item.
Quicquid intelligo: intellig̾e me scio.:
scio me uelle: quicqͥd uolo. Quicqͥd autẽ
scio: memini. Totã gͥ intelligentiã: totãq
uoluntatẽ meã: meminii. Quomͦ illa tͥa to
tͥa intelligo: tota simul intelligo. Neq
enĩ qͥoqͣm intelligibiliũ ẽ: qdđ ñ intelligã.
nͥ qđ ignoro. Qd autẽ ignoro: nec memi¬
ni nec uolo. Quicqͥd gͥ intelligibiliũ ñ in¬
telligo: ꝯsequent̾ etiã nec memini nec uo¬

Expanded text:
 non se invicem caperent; se autem invicem capiunt. Capiuntur enim et a singulis singula, et a singulis omnia. Memini enim me habere memoriam, et intelligentiam, et voluntatem; et intelligo me intelligere, et velle, atque meminisse; et volo me velle, et meminisse, et intelligere. 9. Quomodo tota illa totamque meam memoriam, et intelligentiam, et voluntatem simul memini. Quod enim memoriae meae non memini, illud non est in memoria mea: nihil autem tam in memoria est, quam ipsa memoria; totam ergo memini. Item quicquid intelligo, intelligere me scio; et scio me velle quicquid volo, quicquid autem scio memini. Totam ergo intelligentiam totamque voluntatem meam memini. 10. Quomodo illa tria toa intelligo, tota simul intelligo. Neque enim quidquam intelligendum est, quod non intelligam, nisi quod ignoro, Quod autem ignoro, nec memini, nec volo. Quidquid ergo intelligibilium non intelligo, consequenter etiam non memini, nec vo
Abbreviated transcription (Latin):
totã intelligentiã: totãq meã memo¬
riã capit. dũ utor toto eo: qđ intelligo &
memini. Cũ itaq inuicẽ a singłis: & omĩa:
& tota capiantur. eqͣlia sunt. dota singła:
totis singłis. & tota singła: simul omĩbus
totis. Et hec tria: unũ. una uita. una mẽs.
una centia. Ecce: illiꝰ sũme unitatis atq
triuitatis: ubi una ẽ eẽntia. &tres ꝑsone
ymago ẽ humana mens: licet imꝑar.
Mens autẽ hic: ꝓanimo ip̃o accipit᷑. uͭ
ẽ illa ymago tͥnitatis. ꝓpͥe aut̃ mens dr.

Expanded text:
 memoriam capit, dum utor toto eo quod intelligo et memini; cum itaque invicem a singulis et omnia et tota capiantur, aequalia sunt tota singula totis singulis, et tota singula simul omnibus totis: et haec tria unum, una vita, una mens, una essentia. Ecce illius summae unitatis atque Trinitatis ubi una est essentia et tres personae, imago est humana mens, licet impar. Mens autem hic pro animo ipso accipitur, ubi est illa imago Trinitatis. Proprie vero mens dicitur,
Abbreviated transcription (Latin):
c̾aturis p̃lucet uestigiũ crinitatis. In illa
lectatio.Sũma aut̃ origo ut aug̃ osten¬
dit in libro de uera religione: intelligit᷑
ds̃ pater. a quo sunt omĩa. Aquo. filius
te ei dissimilis. quã cũ ip̃o: & inip̃o pa¬
tre ueneram᷑. quȩ forma ẽ omĩũ. que ab
uno patre facta sunt. & ad unũ referun

Expanded text:
creaturis praelucet vestigium Trinitatis. In illa sima delectatio. Summa autem origo, ut Augustinus ostendit in libro De vera religione, intelligitur Deus Pater a quo sunt omnia, a quo Filius te ei dissimilis: quem cum ipso et in ipso Patre veneramur; quae forma est omnium, quae ab uno facta sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
in m̃te. In ip̃a enĩ mente etiã anteꝗͣ sit
particeps di: eius ymago reꝑit᷑. ꝙsi enĩ
amissa dei participatione defoemissit:
ymago tam̃ dei ꝑmanit. Eo enĩ ip̃o
imago dei ẽ mens. quo capax eiꝰ ẽ. eiꝰq
memutt sui. intelligit se. dilig̃ se hoc
si cernimus: trinitatẽ cernimꝰ. ñdũ qͥd̾e
d̾m.ẜ. ymaginẽ dei. Hic enĩ qued̃a apa¬
ret trinitas: memorie. intelligentie &
amoris. Hec gͥ tria: potissimũ tractemus.
memoriã. intelligentiã. uoluntatẽ. Hȩc

Expanded text:
in mente. In ipsa etiam mente antequam sit princeps Dei, ejus imago reperitur; etsi enim amissa Dei participatione deformis sit, imago Dei tamen permanet. Eo enim ipso imago Dei est mens, quo capax ejus est, ejusmeminit sui, intelligit se, diligit se; hoc si cernimus, cernimus Trinitatem, nondum quidem Deum, sed imaginem Dei. Hic enim quaedam apparet trinitas memoriae, intelligentiae et amoris. Haec ergo tria potissimum tractemus, memoriam, intelligentiam, voluntatem. Haec
Abbreviated transcription (Latin):
ligibilẽ: & intelligibilẽ spẽm: sensibil p̃¬
tulerunt Sensibilia dicimus: que uisu
tactuq corporis. sentiri queunt. Intelli
mus magis minusq specios a eẽnt: si au¬
tẽ om̃ino spẽ carere possent: omino nul¬
sa facta sunt: uͥ ẽ pͥma &. incõmutabilis
sp̃es. Idoq incõꝑabilis. & illud eẽ rerũ pͥn¬
cipiũ: rectissime c̾diderunt. qđ factũ ñ
Ecce. łot modis: potuit cognosci u̾itas
dei. Cũ gͦ d̾s una sit & simplex eẽntia: qͦ
exnulla diu̾sitate partiũ: uł accidentiũ
consistit: pluraliter tam̃ dic̃ apłs: inui¬
sibilia dei. quia pluribus modis cogno¬
scit᷑ ueritas dei: ꝑea que facta st̃. Exꝑpe¬
tuitate nãq c̾aturarũ: intelligit᷑ ẽẽ con¬
ditoe et̾nus. Exmagnitudine caturarũ:
omp̃s pater.: Ex cedine & dispõne: sapi¬
ens. Exgubernatione: bonus. Hec aut̃ oĩa:
aduntatẽ deitatis ꝑtinent monstrand̾a.
Quomͦ in c̾at᷑is apparet uestigiũ tͥnitatis.
unc restat ostend̾e.: utrũ ꝑea que

Expanded text:
ligibilem et intelligibilem speciem sensibili praetulerunt. Sensibilia dicimus, quae visu factuque corporis sentiri queunt; intelligmus magis minusque speciosa essent; si autem omni specie carere possent, nulla omnsa facta sunt, ubi est primum et immutabilis species, ideoque incomparabilis, et illud esse rerum principium rectissime crediderunt, quod factum non Ecce tot modis potuit cognosci veritas Dei. Cum ergo Deus una sit et simplex essentia, quae ex nulla diversitate partium vel accidentium consistit, pluraliter tamen dicit Apostolus, invisibilia Dei, quia pluralibus modis cognoscitur veritas Dei per ea quae facta sunt. Ex perpetuitate namque creaturarum intelligitur conditor aeternus; ex magnitudine creaturarum, omnipotens; ex ordine et dispositione, sapiens; ex gubernatione, bonus. Haec autem omnia ad unitatem deitatis pertinent monstrandam. 6. Quomodo in creaturis apparet vestigium Trinitatis. Nunc restat ostendere utrum per ea quae
Abbreviated transcription (Latin):
s unius hoĩs sunt. In illa uͦ sũma tͥnitate:
cuiꝰ hȩc imago ẽ: ñ uniꝰ dei st̃ illa tͥa. s unꝰ
tria: ñ hõ st̃. s hoĩs sunt. uł in hoiẽ sunt.S̾
nunqͥd possumus dic̾e̾. tͥnitatẽ sic eẽ ind̾o:¬

Expanded text:
sed unius hominis sunt. In illa vero summa Trinitate, sed unius hominis sunt. In illa vero summa Trinitate, cujus haec imago est, non unius Dei sunt illa tria, sed unus tria non homo sunt, sed hominis sunt, vel in homine sunt. Sed numquid possumus dicere Trinitatem sic e
Abbreviated transcription (Latin):
turaliter diuinitꝰ instituta: quisqͥs uiua¬
cit̾ ꝑspicit: & qͣm magnũ sit in ea: unde
pot̾ etiã sempiterna ĩmutabilisq nat᷑a
recol: conspici: concupisci. Reminiscit᷑
enĩ ꝑmemoriã: intuet᷑ ꝑ intelligentiã:
amplectit᷑ ꝑ dilectionẽ. ꝓfecto reꝑit illiꝰ
sũme trinitatis ymaginẽ. Qđ in illa similitu
erũtam̃ caueat: dine est dissimilitudo.
ne hanc imaginẽ ab ead trinitate fac¬
tam ita ei comparet: ut omĩno existi¬
meminit. intelligit. dilig̃. qui nec memo¬
ria ẽ. nec intelligentia. nec dilectio. s hoc
habetꝰ. Unus gͦ homo ẽ: qui habet hȩc tͥa. ñ
res ip̃a. aliud ẽ ymago trinitatis: in re a-¬
lia. ꝓpt̾ qͣm imaginẽ: eciã illud inqͦ sunt
& tabula: & pictura: que est in ea. s tabula:
habens illa tria: una ꝑsona ẽ. Illa uͦ trinitaᷤᷤ
ñ una ꝑsona ẽ. s tres ꝑsone. pat̾ filii. & fi¬
lius: patris. & sp̃e: patris & filii. ¶ Itaq in
ista imagine trinitatis: ñ hec tria: unꝰ hõ.

Expanded text:
turaliter diuinitus instituta quisquis uiuaciter perspicit et quam magnum sit in ea, unde potest etiam sempiterna immutabilisque natura recoli, conspici, concupisci — reminiscitur per memoriam, intuetur per intellegentiam, amplectitur per dilectionem — profecto reperit illius summae ttudine est dissimilitudo. Verumtamen caveat ne hanc imaginem ab eadem Trinitate factam ita ei comparet, ut omnino existmeminit, intelligit, diligit; qui nec memoria est, nec intelligentia, nec dilectio, sed haec habet. Unus ergo homo est, qui habet haec tria, non res ipsa, aliud imago Trinitatis in re alia: propter quam imaginem etiam illud in quo sunt  tabula et pictura quae est in ea; sed tabula habens illa tria, una persona est, illa vero Trinitas non una persona est, sed tres personae, Pater Filii, et Filius Patris, et Spiritus Patris et Filii. Itaque in ista imagine Trinitatis, non haec tria unus homo,
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a referunt᷑. ut ait aug̃ inxͦi.li. de tri.
Mens enũ amare seip̃ãm: uł meminisse
ñ pot̾: nͥ etiã nouerit se. Nã quomͦ amat:
uł meminit: qd nescit. Miro itaq modo:
ista tria inseparabilia sunt asemetipsis.
& tam̃ eoꝵ singłm: & simul omĩa: una es¬
sentia ẽ. cũ relatiue dicant᷑ ad iuicẽ.
qͦmͦ hec tria dicant᷑ una substantia.
Ideo scił. quia in pã anima uł mente:
substantialit̾ existunt. ñ sic̃ accidentia
insubiectis. que possunt adesse. & ab esse.
mursi utc̃q uidere possumꝰ: hec aut̃ in
anuo existere substantialit̾ ñ tãqͣm in
subiecto. ut coloe incorpore. quia &si re¬
latiue dicunt᷑ adinuicẽ: singła tam̃: St̃¬

Expanded text:
. Mens enim amare seipsam, vel meminisse non potest, nisi etiam noverit se. Nam quomodo amat, vel meminit quod nescit? Miro itaque modo tria ista inseparabilia sunt a semetipsis; et tamen eorum singula et simul omnia una essentia est, cum etiam relative dicantur ad invicem. odo haec tria dicantur una substantia. Ideo quia scilicet in ipsa anima vel mente substantialiter existunt, non sicut accidentia in subjectis, quae possunt adesse vel abesse; mur, si utcumque videre possumus, haec in animo existere substantialiter, non tanquam in subjecto, ut color in corpore; quia etsi relative dicuntur ad invicem, singula tamen
Abbreviated transcription (Latin):
unã sub̾am.s. nolunt concedere unũd̾m.
siue unã sub̾am: ẽẽ tres ꝑzonas. dicentes
ñ tres ꝑsonas: de diuina sub .a. Fides aut̃
uitelligit᷑ beatus. & solus potens. Ecee qͣm
xp̃sse dix̃: ip̃e deus: tͥnitas. ut ostender&.
& ip̃m dm̃: esse tͥnitatẽ. & tͥnitatẽ: ipm̃d̾m.
Itẽ in eod. Inuerbis inquit apłi: quibus de¬

Expanded text:
sed tamen nolunt concedere unum Deum sive unam substantiam esse tres personas; dicentes non tres personas de substantia divina. Fides autem intelligitur, beatus et solus potens. Ecce quam expresse dixit ipse Deus Trinitas, ut ostenderet, et ipsum Deum esse Trinitatem, et Trinitatem ipsum Deum. Item in eodem: In verbis, inquit, illis
Abbreviated transcription (Latin):
qua unitati adheremꝰ .s. dm̃. qͥ dix̃. fiat.
& u̾bũ: ꝑ quod factũ ẽ: om̃e qđ substan¬
tialit̾ & naturalit̾ ẽ. & donuĩ benignita¬
Ecce ostensũ est: quałr inc̾aturis: aliqͣte¬
nus ymago trinitatis indicat᷑. None¬
nĩ ꝑc̾aturarũ contẽplationẽ: sufficiens¬

Expanded text:
t Verbum, per quod factum est omne quod substantialiter et naturaliter est, et donum benignitaEcce ostensum est qualiter in creaturis aliquatenus imago Trinitatis indicatur; non eni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfiliũ: neq suis finibꝰ salua eẽnt: nͥ d̾s
sũe bonus eẽt. Qui etiã nulli c̾ate nat᷑e
qd abeo bona eẽt: inuidit. & ut inbo¬
no ip̃o maneret: alia quantũ uellet.
alia quantũ posset: dedit. Que bonita.

Expanded text:
is finibus salva essent, nisi Deus summe bonus esset, qui et nulli naturae, quod ab illo bono esset, invidit; et ut in bono ipso maneret, alia quantum vellet, alia quantum posset, dedit: quae bonitas
Abbreviated transcription (Latin):
Suꝑ senes intellexi: unitatẽ diuine nat᷑e
dñi. Alibi etiã: eiusd̃ unitatẽ & et̾nitatẽ
simul ostendens: ait exꝑsona dñi. Isrł. si
me audieris: ñ erit inte d̾s recens. neq
adorabis dm alienũ. Aliud hoꝵ ut dicit¬

Expanded text:
 senes intellexi, unitatem divinae naturDomini. Alibi etiam ejusdem unitatem et aeternitatem simul ostendens ait ex persona Dei Israel, si me audieris, non erit in te Deus recens, neque adorabis Deum alienum. Aliud horu
Abbreviated transcription (Latin):
uicẽ ꝓpͥetate distincti: sic fuissent natura¬
rũ ꝓpͥetatibꝰ quoq diuersitate disc̾ti. fides
unus ẽ ds pat̾. qui solus de scipõ eẽntialit̾.
unũ filiũ genuit. & unus filius ẽ: qͥ de u¬
no patre: solus eentialit̾ natus. ꝙ unꝰ sp̃c¬
sẽs: qui solus eẽntialit̾ a patre. filioq ꝓ oe¬
uit. Hoc autẽ totũ ñ potest una ꝑsona.
id ẽ gign̾e se: & nasci dese. &. ꝓcedere dese.

Expanded text:
vicem proprietate distincti, sic fuissent quoque naturarum diversitate discreti. Fides unus est Pater, qui solus de se ipso essentialiter unum Filium genuit, et unus Filius, qui de uno Patre solus est essentialiter natus: et unus Spa Patre Filioque procedit. Hoc autem totum non potest una persona, id est gignere se, et nasci de se, et procedere de se.
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c scĩ. quia nec ꝑiculosius alicubi er¬
rat᷑. nec laboriosius aliqͥd querit᷑. nͨ fructu¬
osius aliqͥd inuenit᷑  inde: omĩs qͥ audit:
o legit ea que de ineffabili: & maccessibili¬
uice deitatis dicunt᷑. studeat unitari. atq
seruare. qđ uenerabilis doctoe aug̃ in pͥ
mo.li. de tri: deseipõ ait. Non pigebit me
inquit sicubi hesito: querere. nec pude¬
bit me sicubi erro: discẽ. Quisqͥs gͦ audit
uł legit hȩc. uͥ parit certus ẽ. ꝑgat mec̃¬

Expanded text:
sancti; quia nec periculosius alicubi erratur, nec laboriosius aliquid quaeritur, nec fructuosius aliquid invenitur. Proinde omnis, qui audit et legit ea, quae de ineffabili et inaccessibili Deitatis luce dicuntur, studeat imitari atque servare, quod venerabilis doctor Au de seipso ait: Non pigebit me, inquit, sicubi haesito, quaerere; nec pudebit me, sicubi erro, discere. Quisquis ergo hoc audit vel legit, ubi pariter certus est, pergat mec
Abbreviated transcription (Latin):
singłaris. Non dic̃: posuit aliquid. Ita oẽ
cũ dicimꝰ tres ꝑsonas: singłaritatẽ. & soli-¬
tudinẽ tollimus. & qđ pater ñ est solus:
nificamꝰ. Et qd: nec pater tantũ: est os
tres ꝑsone: & utrũ aliqͦ modo sit ibi diu̾si¬
tas: uł differentia: ostendet᷑. Ad id qđ ce¬
perat redit. ut alias scõꝵ auctoritateᷤ supponat.
Tunc uͦ : ad ꝓpositũ redeamꝰ. & ad osten
denda ꝑsonarũ pluralitatẽ: atq eẽn¬
tiȩ diuine unitatẽ: alias scdm scõꝵ aucto¬
ritates: inducamꝰ. Moyses dic̃. Inpͥncipio
c̾auit ds celũ &s terrã. ꝑd̾m. significans pa¬
trẽ. ꝑpͥncipiũ: filiũ. & ꝓeo: qđ apud nos
deus dr: hebraica ueritas habet eloym. qd
est plurale: huiꝰ singularis: qđ ẽ hel. Qd̃ gͦ ñ
ẽ dictũ hel: qđ ẽ deus: s heloym: qd pot̃

Expanded text:
Posuit aliquid. Ita etiam cum dicimus tres personas, singularitatem et solitudinem tollimus; et quod Pater non est solus, nificamus; et quod nec Pater tantum est et tres personae, et utrum aliquo modo sit ibi diversitas vel differentia ostendetur. 6. Ad idem quod coeperat redit, ut alias auctoritates supponat. Nunc vero ad propositum redeamdendum personarum pluralitatem atque essentiae divinae unitatem, alias sanctorum auctoritates inducamus. Moyses dicit: In principio creavit Deus coelum et terram ; per Deum significans Patrem; per principium, Filium. Et pro eo quod apud nos Deus dicitur, Hebraica veritas habet Heloym, quod est plurale hujus singularis, quod est hel. Quod ergo non est dictum
Abbreviated transcription (Latin):
filii generationẽ insinuat: exꝑsona filii
ysaias ait Generationẽ eius quis enarra¬
bit: In libro quoq sap̃ie: et̾nitas filii cũ
patre monstrat᷑: ubi sap̃ia ita loquitur.
Dñs possedit me ininitio uiarũ suarum
antequã quicꝗͣ face̾t a principio. ab et̾no
ordinata sũ: ante ꝗͣ t̾ra fieret. necdũ erãt

Expanded text:
Filii generationem aperte insinuat ex persona Filii Isaias ait: Generationem ejus quis enarrabit? In libro quoque Sapientiae aeternitas Filii cum Patre monstratur, ubi Sapientia ita loquitur: Dominus possedit me in initio viarum suarum antequam quidquam faceret a principio. Ab aeterno ordinata
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscẽ potuerunt᷑ Ut erã aug̃ ait
in libro de ciuitate dei: uiderunt sũmi
phylos ophi: nullũ corpus eẽ dđ̾m. & ido:
cuncta corpora transcendert̃: queren¬
tes d̾m. Niderunt etiã: qͥ oqͥd mutabile

Expanded text:
cognoverunt. Ut enim Augustinus ait in libro De civitate Dei: Viderunt summi philosophi nullum corpus esse Deum, et ideo cuncta corpora transcenderunt quaerentes Deum. Viderunt etiam quidquid mutabile
Abbreviated transcription (Latin):
eo eram: cuncta cõponens. & delectabar
ꝑsingłos dies: ludens corã eo. Ecce aꝑtũ
hic habet᷑ de et̾na genitura: testimoniũ.
quo ip̃a sapĩa ꝑhibet se ante mundũ ꝯ¬
ceptã eẽ. & parturiri. id ẽ genitã. & ap̃
patrẽ et̾naliter existere. Ip̃a etiã alibi ait.
Ego exore altissimi ꝓdii: pͥmogenita añ
omnẽ caturã. Mycheas quoq ꝓpħa: et̾nã
uerbi generationẽ: & temporalem exma¬
ria: simul insinuauit. dicens. Et cu bech¬
leẽ effrata: paruulus es in milibus uida.
Ex te egrediet᷑: qui sit dñatoe mnisrł. Me
gressus eiꝰ ab initio: a diebus et̾nitatis.

Expanded text:
eram cuncta componens, et delectabar per singulos dies ludens coram eo. Ecce aptum de aeterna genitura testimonium; quo ipsa Sapientia perhibet se ante mundum conceptam esse et parturiri, id est, genitam, et apud Patrem aeternaliter existere. Ipsa etiam alibi ait : Ego ex ore Altissimi prodii, primogenita ante omnem creaturam. Micheas quoque propheta aeternam Verbi generationem, et temporalem ex Maria, simul insinuavit dicens, c. 5: Et tu Bethleem Ephrata, parvulus es in millibus Juda: ex te egredietur qui sit dominator in Israel; et egressus ejus ab initio a diebus aeternitatis.
Abbreviated transcription (Latin):
si uniꝰ ñ est diuinitatis: alienus ẽ. S nec
posterior ẽ: quia recens ñ est. nec alienꝰ.
quia expatre natus ẽ filius. expatre ꝓce¬
dit sp̃c sc̃s. Alibi quoq distinctionẽ ꝑ¬
sonarũ insinuans: ait. Uerbo dnĩ celi fir¬
mati sunt: & spu ceis eius om̃is uirtꝰ eoꝵ

Expanded text:
si unius non est divinitatis, alienus est; sed nec posterior est, quia recens non est; nec alienus, quia ex Patre natus est Filius, ex Patre procedit Spiritus sanctus. Alibi quoque distinctionem personarum insinuans ait : Verbo Domini coeli firmati sunt, et Spiritu oris ejus omnis vi
Abbreviated transcription (Latin):
intellecta conspiciunt᷑. Sempit̾na qͦq
uirtus eiꝰ i diuinitas. ꝑc̾aturã mundi: in¬
telligit᷑ hõ. ꝓpt̾ excellentiã qua excellit in¬
ter alias c̾aturas. uł ꝓpt̾ ꝯuenientiã: qͣm
habet: cũ om̃ĩ c̾atura. Homo gͦ inuisibilia
dei intellectu mentis ꝯspic̾e potuit. uł&̃¬
ꝯspex̃: ꝑea que facta sunt. id ẽ ꝑc̾aturas
uisibiles uł inuisibiles. Aduobus enĩ ui¬
ab oꝑibus a deo factis: ut manifestaret᷑

Expanded text:
 sempiterna quoque virtus ejus et divinitas. Per creaturam mundi intelligitur homo, propter excellentiam qua excellit inter alias creaturas; vel propter convenientiam quam habet cum omni creatura. Homo ergo invisibilia Dei intellectu mentis conspicere potuit, per ea quae facta sunt, id est per creaturas visibiles, vel invisibiles. A duobus enim juab operibus a Deo factis, ut manifestaretur
Abbreviated transcription (Latin):
fruim̾. ñ eis. nͥ forte aliqua uirtus sit: ds.
ut caritas. dequa post tractabit᷑.
sũma ẽ. quod alie sunt: quibus utendũ
est. alie: quibus fruendũ. Alie: quȩ fruun¬
tur & utunt᷑:. &. intereas quibus utendũ
ẽ: etiã quȩd̃a sunt: ꝑquas fruim᷑. ut uir¬
tutes. & potentie animi. que sunt natura¬
lia dona. Dequibus omĩbꝰ. antequã desig¬
nis tractemꝰ: agendũ ẽ ac primũ derebis

Expanded text:
fruimur, non eis, nisi forte aliqua virtus sit Deus, ut charitas; de qua post tractabitur,summa est: Quod aliae sunt quibus fruendum est, aliae quibus utendum est, aliae quae fruuntur et utuntur, et inter eas quibus utendum est, etiam quaedam sunt per quas fruimur, ut virtutes et potentiae animi, quae sunt naturalia bona. De quibus omnibus antequam de signis tractemus, agendum est: ac primum de rebus
Abbreviated transcription (Latin):
solitudo solitarii: recip̃. faciamꝰ. Neq qͥs¬
quã alieno ase: loquit᷑ nrãm. Ut̾q gͥ
sermo. scił. faciamus: & nr̃am: ut solita¬
riũ eundeq ñ patit᷑: ita neq diu̾sũ ase:
alienũq: sigc̃at. Solitario ꝯuen̾: faciã.
& meã. Nonsolitario uͦ: ꝯuenit dice̾: fa¬
ciamus. & nr̃ãm. Ut̾q sermo: ut ñ soli¬
tariũ: tantũ: ita neq differentẽ ẽẽ. nͨ
diu̾sũ eẽ sig̃cat. Nobis quoq: nec solita¬
rius: nec diu̾sus: ẽ ꝯfitendus. Ita gͦ d̾s:
ad cõmunẽ ͥ cũ deo imaginẽ: eand̾q
similitudinẽ: hominẽ reꝑit᷑ oꝑari: ut
nec sigc̃atio efficientis: admittat in¬
telligentiã solitudinis: nec oꝑatio ꝯ¬
stituta ad eand̃ ymaginẽ. uł similitu¬
dinẽ: paciatur diuersitatẽ diinita¬

Expanded text:
solitudo solitarii recipit faciamus; neque quisquam alieno a se loquitur nostram; uterque ergo sermo scilicet faciamus et nostram, ut solitarium eumdemque non patitur, ita neque diversum a se, alienumque significat; solitario convenit faciam et meam; non solitario vero convenit dicere faciamus et nostram; uterque sermo ut non solitarium tantum, ita neque differentem esse, vel diversum esse significat. Nobis quoque nec solitarius nec diversus est confitendus; ita ergo Deus ad communem sibi cum Deo imaginem, eamdemque similitudinem reperitur operari, ut nec significatio efficientis admittat intelligentiam solitudinis, nec operatio constituta ad eamdem imaginem vel similitudinem patiatur diversitatem divinita
Abbreviated transcription (Latin):
in libro ĩ. de tri. aug̃ docet: primũ se¬
eundũ auctoritates scãrũ scͥpturarũ: utrũ
fides ita se habeat: demonstrandũ ẽ. De¬
inde: ad uersus garrulos ratiocinatores.
elatiores magis qͥuã capatiores: rationibꝰ
catholicis: & similitudinibus congrius:
ad defensionẽ & assertionẽ fidei: utendũ
est. ut eoꝵ inquisitionibus satisfacientes:
mansuetos plenius instruamus. & si illi
nequinerint inuenire qđ quert̃. desius
m̃tibꝰ potius quã deipã ueritate: uł de¬

Expanded text:
 libro de Trin. Aug. docet, primo secundum auctoritates sanctarum Scripturarum, utrum fides ita se habeat demonstrandum est. Deinde adversus garrulos ratiocinatores, elatiores magis quam capaicores, rationibus catholicis et similitudinibus congruis ad defensionem et assertionem fidei utendum est; ut eorum inquisitionibus satisfacientes, mansuetos plenius instruamus, et illi si nequiverint invenire quod quaerunt, de suis mentibus potius quam de ipsa veritate,
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmo .li. detri: nom̃ est nature. nom̃ est
potestatis. It̾m alib d̾s ad moysen loq̃ns.
ait. Ego sum qui sũ. ꝙsi quesierint no¬
nĩ meũ: uade. & dic eis. Qui ẽ: misit me
aduos. Dicens enĩ. ego sum: ñ nos sumꝰ:
& qui ẽ: ñ qͥsumꝰ: aꝑtissime declarauit:

Expanded text:
nomen naturae nomen est potestatis. Item alibi Deus ad Moysem loquens, ait: Ego sum qui sum. Et si quaesierint nomen meum, dic eis: Qui est misit me ad vos . Dicens enim: Ego sum; non, nos sumus; et qui est, non qui sumus; apertissime declaravit
Abbreviated transcription (Latin):
nobis ꝑsuadere audent: ut ip̃am beati¬
tudinẽ ñ amemꝰ. Qđ si faciunt: etiã ipãs
utiq amare desistimus: qñ illã ꝓpt̾ quã
Solã istas amauimꝰ: ñ amamꝰ Gcce his
uerbis uidr aug̃ ostendẽ: qđ uututes

Expanded text:
nobis persuadere audent, ut ipsam beatitudinem non amemus; quod si faciunt, etiam ipsas utique amare desistimus, quando illam propter quam solam istas amavimus, non amamus. Ecce his ver
Abbreviated transcription (Latin):
mus. qđ iurtutes: ꝓpt̾ se: petende. & a¬
mande sunt. & tam̃ ꝓpt̾ solã beatitudi¬
nẽ ꝓpt̾ se quid̃ amande st̃: quia delec¬
tant sui possessores: sincera & scã deleclit̃o¬
ne. os in eis pariunt gaudiũ spĩtuale.
uerũtam̃: ñ est hic consistendũ. s ultra
gradiendũ. ñ hic hereat dilectionis gressis.
neq hic sit dilectionis i̾minꝰ. S referat᷑
hoc ad illud sũmũ bonũ: cui soli omĩ
querendũ. Illud enĩ ẽ. supp̾mꝰ finis. Id̾o:
aug̃ ait: qd eas diligimus: ꝓpt̾ solã be¬
atitudinẽ. ñ quin eas ꝓpt̾ se diligamꝰ.
s quia idip̃m qđ eas diligimus: restrimꝰ
adillud sũmũ bonũ: cui soli inherendũ
est. & in eo ꝑmanendũ. finisq leticie po¬
nendus. Quare: iurtutibus ñ est fruend̾.
S dicet aliqͥs. Frui ẽ: amore inherere ali¬
cui rei: ꝓpt̾ seipãm. ut p̃dictũ est Si gͦuir

Expanded text:
pter se petendae et amandae sunt, et tamen propter solam beatitudinem: propter se quidem amandae sunt, quia delectant sui possessores sincera et sancta delectatione, et in eis pariunt gaudium spirituale. Verumtamen non est hic consistendum, sed ultra gradiendum, non hic haereat dilectionis gressus, neque hic sit dilectionis terminus; sed referatur hoc ad illud summum bonum, cui soli omninquaerendum est; illud est enim supremus finis. Ideo Aug. dicit quod eas diligimus propter solam beatitudinem; non quin eas propter se diligamus, sed quia id ipsum quod eas diligimus, referimus ad illud summum bonum, cui soli inhaerendum est et in eo permanendum, finisque laetitiae ponendus: quare virtutibus non est fruendum. Sed, dicet aliquis: Frui est amore inhaerere alicui rei propter se ipsam, ut praedictum est. Si er
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Ait enĩ ꝓph̾a. Bonoꝵ meoꝵ ñ indige.
Non gͦfruit᷑ nobis. s utit᷑. Si enĩ nec fruit᷑.
nec utitur: ñ inuenio qͦmͦ diligat nos.
Neq tam̃ sic utitur nobis: ut nos aliis re¬
bus. Nos enĩ res quibus utim᷑. ad id refe¬
rimꝰ: ut dei bonitate ꝑfruam᷑. Ds̃ uͦ: ad su¬
am bonitatẽ. usum nr̃m refert. Ille enim
miseret᷑ nr̃i. ꝓpt̾ suã bonitatẽ. Nos aut̃ no¬
bis inuicẽ. ꝓpter illius bonitatẽ. Ille nr̃i
miseret᷑: ut se ꝑfruam᷑. Nos uͦ inuicẽ nr̃i
miserem᷑: ut eo fruam᷑. Cũ enĩ nos alicuiꝰ
miserem᷑: & alicui ꝯsulimus: adeiꝰ qͥd̾e fa¬
cimꝰ utilitatẽ. eãq intuem᷑. S & nr̃a. sit
ꝯseqͦns. cũ miscd̾iam qͣm alicui facimꝰ. ñ

Expanded text:
. non ergo fruitur nobis, sed utitur. Si enim nec fruitur, nec utitur, non invenio quomodo diligat nos. Neque tamen sic utitur nobis, ut nos aliis rebus. Nos enim res quibus utimur ad id referimus ut Dei bonitate perfruamur: Deus vero ad suam bonitatem usum nostrum refert. ille enim miseretur nostri propter suam bonitatem; nos autem nobis invicem propter illius bonitatem. Ille nostri miseretur, ut se perfruamur; nos vero invicem nostri miseremur, ut illo fruamur. Cum enim nos alicujus miseremur, et alicui consulimus, ad ejus quidem facimus utilitatem, eamque intuemur . Sed nostra fit consequens, cum misericordiam quam aliis im
Abbreviated transcription (Latin):
libro .iiͦi. detri. dic̃. his uerbis sigẽari:
qd mirinitate: nec diuersitas ẽ: nec
s̃ingłaritas. uł solitudo: s similitudo. &
pluralitas. siue distinctio. Ait enĩsic. Qͥ
ginẽ osimilitudinẽ nrãm: ostendit
Imago enĩ: sola ñ est. aesimilitudo ñ sͥẽ.

Expanded text:
erbis significari quod in Trinitate nec diversitas est, nec singularitas vel solitudo; sed similitudo, et pluralitas sive distinctio; ait enim sic: Quginem et similitudinem nostram, ostendit. Imago enim sola non est, et similitudo sibi
Abbreviated transcription (Latin):
nire cupimus. Alia det̾mminatio
otest etiã dici: qđ qui fruit᷑. etiã inhac
uita: ñ tantũ habet gaudiũ. spei:s
etiã rei quia iam delectat᷑ in eo: qđ di¬
ligit. o ita: iam rem aliquatenus te¬
diligimꝰ ꝓpt̾ se. & ea re fruendũ nobis eẽ
tantũ. qua efficim᷑ beati. Ceteris uͦ: uten¬
dũ. freqͦͤnt̾ tam̃ d̾r frui. cũ delectatione
uti. Cũ enĩ adest qđ diligit᷑: etiã delecta¬
tionẽ secũ gerit. Si tam eã ꝑtransieris.
& adillud ubi ꝑmanendũ ẽ eã retuleris:
uteris ea & abusiue: ñ ꝓpͥe: diceris frui. Si
uͦ inheseris: atq ꝑmanseris. finẽ inea po¬
nens leticie tue. tẽ uere & ꝓpͥe frui dicend̾

Expanded text:
nire cupimus. 5. Alia determinatio. Potest etiam dici quod qui fruitur etiam in hac vita, non tantum habet gaudium spei, sed etiam rei, quia jam delectatur in eo quod diligit, et ita jam rem aliquatenus tediligimus propter se, et ea re fruendum nobis esse tantum qua efficimur beati; caeteris vero utendum . Frequenter tamen dicitur frui, cum delectatione uti. Cum enim adest quod diligitur, etiam delectationem secum gerit: si tamen per eam transieris, eam ad id ubi permanendum est reduceris uteris ea et abusive, non proprie, diceris frui. Si vero inheseris atque permanseris finem in ea ponens letitie tue, tunc vere et proprie frui dicendus