comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rit uerus salomon. cogos¬
ceo homo & hisquȩ uudis
loquentem. Verus est i¬
quit sermo quẽ audiuimn
terramea desermonibus
tuis & deprudentiutua
& p̃credidi his qui dicebaN
mihi. donec ueni& uiderunt
oculimei. & nunc non ẽ nec
dimidia quidam pcirs. scđm
eaquue adnuntiant᷑ mhi.
ad posuis tibona suꝑ omã
quae audiui int̾ramea.
Bece mulie restuue. & be¬
atipueritui quicadsis tunttibi.
quiudiunt omnẽ pruden¬
tic̃ tuam. Intellege c̃uiuiũ
ueris clomonis. & que ad¬
ponunt᷑ in eo conuiuio. in¬
cellege sapienter & consi¬
dera in quatra c̃gregati¬
onationũ audierit fumũ
scpientiae uere atq iusti¬
tiae. & quib eũ uiderit ocu¬
lis c̃tẽplantib utiq rꝰ uidenꝰ.

Expanded text:
rit verus Salomon, cognosrit verus Salomon, cognosce, o homo, ex his quae audis loquentem: Verus est, inquit, sermo quem audivi in terra mea de sermonibus tuis, et de prudentia tua, et non credidi his qui dicebant mihi, donec veni, et viderunt oculi mei: et nunc non est nec dimidia quidem pars secundum ea quae annuntiabant mihi. Apposuisti bona super omnia quae audivi 83 in terra mea. Beatae mulieres tuae, et beati pueri tui qui assistunt tibi, qui audiunt omnem prudentiam tuam . Intellige convivium veri Salomonis, et quae apponuntur in eo convivio, intellige sapienter, et considera in qua terra congregatio nationum audierit famam sapientiae verae atque justitiae, et quibus eum viderit oculis, contemplantibus utique ea
Abbreviated transcription (Latin):
quodã eruit᷑ retrahen¬
tes pedẽ forens ẽ. usum
acpopularẽ sensũ se¬
quamur. ł aecigit᷑ di¬
uisione serucitaa. & re¬
uertamur ad proposi
tũ prudentis simo cuiq
& habeo c̃silid̃ promp¬
tius quã ac&eris posci
ter praeponderat. Vtilia
enim uulnera amici. quã
aliorũ oscula. de inde quia
iusti iudicium est. sapientis
autẽ argumentũ . in illo cen¬
sura disceptationis. in hoc
calliditus inuentionis.
Quod siutrũ que conestus.
erit magna consiliorum
salubritas. quȩ ab uniuer¬
sis spestatur admiratio¬
ne supientiae. &amore
iustiue. ut om̃s quuerant
uudire supientiam eius
uiri in quo utrius que uir¬
tutis copulusit. sicut que¬
rebunt om̃s reges terrae
uidere faciem sa lomo¬
nis : & uudire supientiã
eius. Itaut sabaregina
uenir& ad eum & tẽptur &
eũ inques tionibus & ue¬
ni& om̃a locuta esł quȩ
habebat incor de suo
& uudiuit omnem sapien¬
tereat. nec sit aliquid
quod ei non adnuntiaue¬

Expanded text:
quodam eruitur, retrahenquodam eruitur, retrahentes pedem, forensem usum ac popularem sensum sequamur. Hac igitur divisione servata, revertamur ad  Prudentissimo cuique et ab eo consilium promptius quam a caeteris poscimter praeponderat. Utilia enim vulnera amici, quam aliorum ascula . Deinde quia justi judicium est, sapientis autem argumentum: in illo censura disceptationis, in hoc calliditas inventionis. 51. Quod si utrumque connectas, erit magna consiliorum salubritas, quae ab universis spectatur admiratione sapientiae et amore justitiae; ut omnes quaerant audire sapientiam ejus viri, in quo utriusque virtutis copula sit: sicut quaerebant omnes reges terrae videre faciem Salomonis, et audire sapientiam ejus; ita ut et Saba regina veniret ad eum, et tentaret eum in quaestionibus: Et venit, et omnia locuta est quae habebat in corde suo, et audivit omnem sapientereat, nec sit aliquid quod ei non annuntiave
Abbreviated transcription (Latin):
Liqu& igic & iat̃ scłmscriptu¬
rã diuinã. quee antiquior
ẽ. Sapientias ine iustitia
ecarũ uirtutum. Ibiutraq ẽ.
Danihel quoq quũ supien¬
t̃ alta in t̃rogatione frau¬
dolente acusationis de¬
p̃hendit mendaciũ. ut
calũ nicitorũ sibi res¬
ponsior conuenir&.
Prudentiae igit᷑ fuit uo¬
cisue testimonio reos
ꝓlere. lustitiae quoq
Nocentes subplicio dare.
In nocentẽ subducere.
Est ergo in diuiduũ sapi¬
entiae atq iustitiae c̃tu¬
b̵niũ. Sed uulgiusudi¬
uidit᷑ Unaque dã for¬
ma uirtutũ. ut tẽpe¬
rantiasit indispitien¬
dis uolup tatib fortitu¬
dospect et in laborib
& periculis. prudentia in
delictubonorũ sciens cõ¬
mota & aduersa dis tin¬
guere. lustitia quuesit
bona custos iuris alieni.
& uindex ꝓpieatis suũ
cuiq: c̃seruans. Sit ergo
nobis cõmunis opinionis
gre&iaa quachiꝑtita huec
facta diuisio. ut cib illa
subtili disputatione
philosophicae scpienti¬
aeq:limande ueritatis
ccusca quasi excdito

Expanded text:
scripturam divinam, quae antiquior est, sapientiam sine justitia earum virtutum, ibi utraque est. Daniel quoque 82 quam sapienter alta interrogatione fraudulentae accusationis deprehendit mendacium, ut calumniatorum sibi responsio non conveniret! Prudentiae igitur fuit vocis suae testimonio reos prodere: justitiae quoque, nocentes supplicio dare, innocentem subducere . 49. Est ergo individuum sapientiae atque justitiae conturbernium: sed vulgi usu dividitur una quaedam forma virtutum, ut temperantia sit in despiciendis voluptatibus: fortitudo spectetur in laboribus et periculis: prudentia in delectu bonorum, sciens commoda et adversa distinguere: justitia quae sit bona custos juris alieni, et vindex proprietatis, suum cuique conservans. Sit ergo nobis communis opinionis gratia quadripartita haec facta divisio, ut ab illa subtili disputatione philosophicae sapientiae, quae limandae veritatis causa quasi ex adyto
Abbreviated transcription (Latin):
seddate eũ illimulieri.
qui motas inquid iuisce
in merito uestimcitus ẽ
incellectus dĩ in eoeẽ.
Qm̃ quae ocultas dõ. Quid
aut̃ occultius int̾norũ
uiscerũ testimonio In
quae supientis intellec¬
tus. uelud quidã pieta¬
tis descendit arbiter. &
uelud quan dã genita¬
lis alu uocẽ me ruit.
quã aet̃nus pauit affectus.
quielegerit filiũ suũ. uł
apudcilienã uiuere quã
in c̃spectu matris necuri.
tinguere c̃scientius exoc¬
cultis eruere ueritatem.
& uelud quadãmachera.

Expanded text:
sed date eum illi mulieri; sed date eum illi mulieri; quia mota sunt, inquit, viscera immerito aestimatus est intellectus Dei in eo esse; quoniam quae occulta sunt Deo? Quid autem occultius internorum viscerum testimonio, in quae sapientis intellectus velut quidam pietatis descendit arbiter, et velut quamdam genitalis alvi vocem eruit; quia maternus patuit affectus, qui eligeret filium suum vel apud alienam vivere, quam in conspectu matris necari. tinguere conscientias, ex occultis eruere veritatem; et velut quadam machaera,
Abbreviated transcription (Latin):
los filios suscepimꝰ & era¬
mus una arbit̃nullusdo¬
mi Neculla alia nobis¬
cũ femina nisinos solȩ
Et mortuus ẽ filius ei. ac noc¬
te. ut obdormiuit suꝑ eũ.
& surrex̃ media nocte.
& accepitfiliũ meũ des inu
meo. & collocuit eũ ingre¬
miosuo. & filiũ suũ mortuũ
posuit in sinumeo. Etsur¬
reximane ut lactarẽ¬
mortuum. Et c̃siderauul¬
lũ diluculo. & perat fi¬
lius meus. Et respondit
Sultera .Nor. Sedfiliusm̃s
tuus quimortuus ẽ. Et huec
Serut contentio. Cũ utra¬
ꝑsistẽ. defunctũ ciut̃ suũ
negurent. Tuncrexius¬
÷sit ufferrimacherũ. & in¬
fantẽ diuidi. ac singulus
partes duris ingulis. Di¬
S midicĩ uni. & dimiliũ al¬
teri. Exclam at mulier
quae uero eria affectupci
Stu. Nequaquũ domine in¬
ftintẽ cliuidas. D& potius
eũ. At illares pondital¬
tera. Neque meus nechui
sit infaans. diuidite eum.
Etstatuitrex dari infan¬
tẽ eimulieriquae dixe¬
Ircit. nolite int̃ficere eũ.

Expanded text:
los filios suscepimus, et erralos filios suscepimus, et erramus una, arbiter nullus domi, nec ulla alia nobiscum femina, nisi nos solae: et mortuus est filius ejus hac nocte, ut obdormivit super eum: et surrexit media nocte, et accepit filium meum de sinu meo, et collocavit eum in gremio suo, et filium suum mortuum posuit in sinu meo. Et surrexi mane, ut lactaremortuum. Et consideravi illum diluculo, et non erat filius meus. Et respondit altera: Non, sed filius meus tuus, qui mortuus est . 45. Et haec erat contentio, cum utraperstitem: defunctum autem suum negarent. Tunc rex jussit afferri machaeram, et infantem dividi, ac singulas partes dari singulis: dimidiam uni, et dimidiam alteri. Exclamabat mulier quae vero erat af Nequaquam, domine, infantem dividas: detur potius eum. At illa respondit altera: Neque meus, neque hujus sit infans, dividite eum. Et statuit rex dari infantem ei mulieri quae dixerat: Nolite interficere eum,
Abbreviated transcription (Latin):
ut dicat quic̃ siliũ p&it. Et¬
simalamihieueneriNt. ꝑ illũ
sustineo. Euius modi igit᷑ ui¬
ros. salutem nram & existi¬
mationem cõmictim. quid
sit ut supradiximꝰ iustus
& prudens Facit enĩ iusti¬
tiã ut nullus sit fraudis me¬
tus Facit &iã prudentia.
Promptius tam̃ nos iustoui¬
ro quã prudentiu c̃mitti¬
m. Vt sclm̃ usũ uulgiloquar
Deniq scipientũ definitio¬
ne. in quo unauirtus est
c̃curruntcetere. nec potest
sine iustitia eẽ prudentia
Quod &iã innrĩs inuenimus.
Dicit & iãdauid. lustus mi¬
seret᷑ & fenerat. Quid fene¬
r& iustus. a libidicit. locun¬
dus uir quimis eret & fene¬
ra. disponet sermones
suos in iudicio. Ipsũ illud
nobilesclomonis iudiciũ.
Nonne sapientiue plenum
aciustitiae ẽ  itaq spec¬
temus illud si it aẽ. Duue
inquid mulieres in c̃spec¬
turegis salomonis stete¬
dime domine. ego & haec
mulier inunohabitan¬
tes cubiculo. ante diẽ ter¬
tiũ partuedito. singu¬

Expanded text:
ut dicat qui consilium petit: Etut dicat qui consilium petit: Etsi mala mihi evenerint per illum, sustineo . Hujusmodi igitur viro salutem nostram et existimationem committimus, qui sit, ut supra diximus, justus et prudens. Facit enim justitia, ut nullus sit fraudis metus: facit etiam prudentia, Promptius tamen nos justo viro quam prudenti committimus, ut secundum usum vulgi loquar. Caeterum sapientum definitione, in quo una virtus est, concurrunt caeterae, nec potest sine justitia esse prudentia. Quod etiam in nostris invenimus; dicit enim David: Justus miseretur et fenerat . Quid feneret justus, alibi dicit: Jucundus vir qui miseretur et fenerat, disponet sermones suos in judicio . 44. Ipsum illud nobile Salomonis judicium nonne sapientiae plenum ac justitiae est? Itaque spectemus illud si ita est. Duae, inquit mulieres in conspectu regis Salomonis stetedi me, domine. Ego et 81 haec mulier in uno habitantes cubiculo, ante diem tertium partu edito, singu
Abbreviated transcription (Latin):
Et certũ hocsihabeas qđ in
te aadmiratione dignũ ple¬
riq: existimant & iure ho¬
norandum putent. Et quia
c̃siliorũ usus maxime c̃cili¬
at homines Ideo prudentia
& ius titia in uno quoq desi¬
derut & easpectat᷑ apluri¬
b: inquoea sint illidefercit
fides qđ possit utile c̃silium
hacfidele desiderantida¬
re. Quis enĩ eise cõmittat.
quẽ xputeat plus supere
quũ ipse supiut quiquerit
c̃siliũ Neces se e igitur ut
p̾stantiorsit a quoc̃silið pe¬
tit᷑ quũ ille ẽ qui p&it. Quid
enĩ c̃sulas hominẽ quẽ n
arbitreris posse melius ali¬
quid repperire quã ipse
intellegis: quod sicũ inue¬
neris quiui uacite ingenii
m̃tis uigore atq auctorita¬
te pst& et accedat eo ut exẽ¬
plo & usuparatior sic p̃sentia
Soluc pericula. prospitiat
futura denuntiat inminen¬
tiu argum̃tũ expediut.
Remediũ ferat intẽpore.
Paratus sit p̾solũ ad c̃sulen¬
dũ sed & icĩ ad subuenien¬
dũ. E uic itafides habet᷑.

Expanded text:
et tertium hoc, si habeas quod in et tertium hoc, si habeas quod in te admiratione dignum plerique existiment, et jure honorandum putent. 41. Et quia consiliorum usus maxime conciliat homines, ideo prudentia et justitia in unoquoque desideratur, et ea exspectantur a pluribus; ut in quo ea sint, illi deferatur fides, quod possit utile consilium ac fidele desideranti dare. Quis enim ei se committat, quem non putet plus sapere, quam ipse sapiat qui quaerit consilium? Necesse est igitupraestantior sit a quo consilium petatur, quam ille est qui petit. Quid enim consulas hominem, quem non arbitreris posse melius aliquid reperire quam ipse intelligis? Quod si eum inveneris, qui vivacitate ingenii, mentis vigore atque auctoritate praestet, et accedat eo, ut exemplo et usu paratior sit, praesentia solvat pericula, prospiciat futura, denuntiet imminentia, argumentum expediat, remedium ferat in tempore, paratus sit non solum ad consulendum, sed etiam ad subveniendum; huic ita fides habetur,
Abbreviated transcription (Latin):
c̃dã. Siquidem uite & in¬
mor talitates. medica¬
mentum in amico eẽ.
eccles iasticus sermotes
ritate p̃sidium nomo
dubitauuit cũ apłs dicat.
Omã suffert. omã credit
om̃a sper&. omã susti¬
n& caritas nũquã cadit.
Ideo dauidacecidit quicica¬
rus fuit omnib: & diligi. a sub¬
iectis quã timeri maluit.
Timorenim tẽporclis. ut coni¬
mis seruat excubias. Nescit
diutur nitatis custodicm
ltaq ubitimorde cesserit.
audacia obripit. Qm̃ fidẽ.
vtimor cogit. sed affectus
exhibet. Primaergo ad cõ¬
mendationẽnri est caritas.
bonũ estergotestimonium
habere deplurimorum
dilectione. H incnascitur
fides. ut cõmitte resetuo uf¬
fectuuir uere antͥ &iãalie¬
ni quẽ plurib carũ aduer¬
terint. Similit̃ &iã ꝑfidem
ad caritatẽ ꝑuenit᷑. ut qui
uniaut dciob p̃stiterit fidẽ
t̃ã quã influat in animos
uni uersorũ & omniũ ad qui¬
cõm̃dationẽ nr̃i plurimũ
operantur. caritas & fides.

Expanded text:
condam . Siquidem vitae et imcondam . Siquidem vitae et immortalitatis medicamentum in amico esse Ecclesiasticus sermo testatur ritate praesidium nemo dubitaverit, cum Apostolus dicat: Omnia suffert, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet, charitas numquam cadit . 38. Ideo David non cecidit, quia charus fuit omnibus, et diligi a subjectis quam timeri maluit. Timor enim temporalis tutaminis servat excubias, nescit diuturnitatis custodiam. Itaque ubi timor decesserit, audacia obrepit; quoniam fidem non timor cogit, sed affectus exhibet. 39. Prima ergo ad commendationem nostri est charitas. Bonum est ergo testimonium habere de plurimorum dilectione. Hinc nascitur 80 fides, ut committere se tuo affectui non vereantur etiam alieni, quem pluribus charum adverterint. Similiter etiam per fidem ad charitatem pervenitur; ut qui uni aut duobus praestiterit fidem, tamquam influat in animos universorum, et omnium acquicommendationem nostri plurimum operantur, charitas et fides;
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ & delinquentib pos¬
gatiuaẽ reseruatahere¬
dib: Quis igitur & diliger&
eũquẽ uidebat it acarũ
amicis.e ut quia ipses ince¬
reumicos diligebut aeq
diligisse casuis amicis ur¬
bitraretur. Deniq pu¬
rentes cũ filiis sus. filup
ferebaN parentib Vn¬
de grauit̃ indignatus sa¬
ul ꝑcuterefilitt̃ ion athun
filiũ hastauoluit. quica
pluris cipud eũ ualere
đdamicitiã iudicabat.
quã uł pietatẽ uł uuc¬
toritatẽ pat̃nã. Et enĩ
ad incentiuum carita¬
tis cõmunis. plurimũ ꝓficit.
Siquis uicẽ amantib red¬
dat. Necminus redama¬
re seprobet quã ipsecmat.
idq: amic itiae fidelis pate¬
at exemplis. Quid enĩ taĩ
populurt quã gratiã quid
tam insitum nature quã
ut diligentem diligas. &¬
quid tã inolitum atq in¬
p̃ssum affectib humanis.
quã ut eũ amare inducus
inanimum a quote cma¬
riuelis merito sapiens di¬
& amicum & culibi. ami¬
cũ salutare uerubes cã.
& aifacie illius & mecibs¬

Expanded text:
quentibus posgativa est reservata haeredibus ? 36. Quis igitur non diligeret eum, quem videbat ita charum amicis; ut quia ipse sincere amicos diligebat, aeque diligi se a suis amicis arbitraretur? Denique parentes eum filiis suis, filii praeferebant parentibus. Unde graviter indignatus Saul, percutere Jonathan filium hasta voluit; quia pluris apud eum valere David amicitiam judicabat, quam vel pietatem, vel auctoritatem paternam . 37. Etenim ad incentivum charitatis communis plurimum proficit, si quis vicem amantibus reddat, nec minus redamare se probet, quam ipse amatur, idque amicitiae fidelis pateat exemplis. Quid enim tam populare, quam gratia? Quid tam insitum naturae, quam ut diligentem diligas? Quid tam inolitum atque impressum affectibus humanis, quam ut eum amare inducas in animum, a quo te amari velis? Merito sapiens diet amicum . Et alibi: Amicum salutare non erubescam, et a facie illius non me abs
Abbreviated transcription (Latin):
turis diuinis sidiligenter
querumus. sȩpe inueni¬
emus qđ honestũe utile
sedridec& inpotestates
peccata. sed nons hones¬
ta luxuriari promptũ.
sedriustũ Non enĩ dõ
ȩsca seduentricolligit᷑.
Ergo quiaqd utile id
&iũ iustũ. iustũ e ut
seruicam xp̃o. qui nos
redemit. Ideo iusti qui
ꝓei nomine semorci
optuler̃. in iusti qui
declinauer̃. De quib
dicit. quue utilitus
insunguine meo. Id ẽ
quid iustitiue meae pro¬
fectus. unde & illi.
quinos arguit condemnat.
corripit. lic& hocpossit
hominum diriuari quae
ꝑfidiȩ uic in ciẽ. sicut in
iuda proditore legimus
quiuauaritiae studio
& pecunie cupiditate.
laqueum ꝓditionis incur¬
rit atq incidit. De hac
igitur tractandum est
utilitate quae sit plena
honestatis: sicut ipsis uer¬
bis difiniuit apłsdicens
Hocaut adutilitatẽ urcĩm
dico Non ut laqueũ in iti

Expanded text:
turis divinis, si diligenter quaeramus, saepe invenimus quod honestum est, utile sed non decet. In potestate sunt peccata, sed non sunt honesta. Luxuriari promptum, sed non justum. Non enim Deo esca, sed ventri colligitur. 24. Ergo quia quod utile, id etiam justum: justum est ut serviamus Christo qui nos redemit; ideo justi, qui pro ejus nomine morti se obtulerunt: injusti qui declinaverunt, de quibus dicit: Quae utilitas insanguine meo ; id est, qui justitiae meae profectus? Unde et illi: qui nos arguit, condemnat, corripit. Licet hoc possit impiorum derivari, quae perfidiae vicina est; sicut in Juda proditore legimus, qui avaritiae studio et pecuniae cupiditate, laqueum proditionis incurrit atque incidit. 25. De hac igitur tractandum est utilitate, quae sit plena honestatis, sicut ipsis verbis definivit Apostolus dicens: Hoc autem ad utilitatem vestram dico, non ut laqueum injici
Abbreviated transcription (Latin):
corrupte acmadide sesubi¬
cere moliebantur. & ui¬
sũ ÷ qđ laetas & uberes spi¬
niũ itaaperuit sc̃s ioseph.
anniforen & septẽ spice
similit̃ anni foreNt ex
f&cu & fructu int̃p̃tatus
tẽpora &us enĩ inuencȩ
annũ exprimit & fructus
seg&is. annũ consũmat in¬
tegrũ. Quae ideo ascende¬
bant deflumine. qđ dies
anni actẽpora. fluminum
p̃tereunt modo & cursim
labunt᷑. Annos itaq septẽ
priore suberes t̃ refertiles
acfecundos declarat futuros.
posteriores aut̃ alios septẽ an¬
nos sterile satq infecundos.
quorũ sterilitus adsũptura
for& ub tatẽ superiorũ. qua
gratia prospiciendũ ad mo¬
nuit. ut uberiorib annis
c̃gregar& subsidiũ frum̃ta¬
riũ qđ substentare poss&
in opiã future infecundi¬
tatis. Quid primũ mirer in¬
geniũ quo in ipso ueritatis
descendit cubile. anc̃siliũ.
quotũ grauiatq diutͥnȩ
ꝓspex̃ Necessitcti. unuigi¬
lantiã atq iustitiã. quo¬

Expanded text:
corruptae ac marcidae se subjicorruptae ac marcidae se subjicere moliebantur: et visum est quod laetas et uberes spisomnium ita aperuit sanctus Joseph, anni forent, et septem spicae similiter septem anni forent, ex fetu et fructu interpretatus tempora. Fetus enim juvencae annum exprimit, et fructus segetis annum consummat integrum. Quae ideo ascendebant de flumine, quod dies, anni, ac tempora fluminum praetereunt modo, et cursim labuntur. Annos itaque septem priores uberis terrae fertiles ac fecundos declarat futuros: posteriores autem alios septem annos steriles atque infecundos, quorum sterilitas absumptura foret ubertatem superiorum. Qua gratia prospiciendum admonuit, ut uberioribus annis congregaretur subsidium frumentarium, quod sustentare posset inopiam futurae infecunditatis. 84. Quid primum mirer? Ingenium quo in ipsum veritatis descendit cubile: an consilium quo tam gravi atque diuturnae prospexit necessitati: an vigilantiam atque justitiam; qua
Abbreviated transcription (Latin):
nũ qui hꝰ largitaitis suꝑ¬
flue tẽporalẽ capteuit
gloriã sed ꝑ p&uã cõmo¬
ditatẽ c̃stituit ꝓuidentiae.
Fecit enĩ ut tributis popu¬
li seiuuarens suis. Nec
in tẽpore nec essitatis ali¬
ena subsidia desiderarenT.
Melius enĩ fuit c̃ferre ali¬
quid defructib quam totũ
deiure amittere . quintã
portionẽ conlationis sta¬
cuit. & in ꝓuidendo ꝑspi¬
catior & intributo libe¬
gyptus huius modi fam̃ ꝑ¬
tulit. quã p̃clare aut̃ col¬
ligit futur a primũ. quã
argute regalis int̃pres
somnii ueritatẽ expres¬
sit. Somniũ regis primũ
hoc fuit. Septẽ iuuence
ascendebant deflumine
uisudecoris. & pingues
corpore & adorã pasce¬
bant᷑ fluminis Alie quo¬
q uitule. uisudeformes ac
Sieiune corpore. postillas
iuuencas ascendebant
Ideflumine & iuxtciei: in ip¬
soriparũtoro pasceban &
prestabant & forma
& gratia. Et somniũ scđm
hoc fuit. Septẽspiscepin¬
gues electe & bone de
tra surgeban & postea
septẽ spice exiles & uento

Expanded text:
num, qui non largitatis superfluae temporalem captavit gloriam, sed perpetuam commoditatem constituit providentiae! Fecit enim ut tributis populi se juvarent suis, nec in tempore necessitatis aliena subsidia desiderarent. Melius enim fuit conferre aliquid de fructibus, quam totum de jure amittere. Quintam portionem collationis statuit et in providendo perspicacior, et in tributo libegyptus hujusmodi famem pertulit. 82. Quam praeclare autem collegit futura! Primum quam argute regalis interpres somnii veritatem expressit! Somnium regis primum hoc fuit: Septem juvencae ascendebant de flumine, visu decorae, et pingues corpore, et ad oram pascebantur fluminis. Aliae quoque vitulae visu deformes ac jejunae corpore, post illas juvencas 90 ascendebant de flumine, et juxta eas in ipso riparum thoro pascebanturpraestabant et forma et gratia. Et somnium secundum hoc fuit: Septem spicae pingues, electae et bonae de terra surgebant: et post eas septem spicae exiles et vento
Abbreviated transcription (Latin):
acminis trar& Meritobi
uolebat p&rus eẽ. ubustos
uidebat Merito in monte
adminiculũ prestant diuiti¬
ae aduitãbecitam. Qm̃ eui¬
regnum dĩ. Beaitiquinunc
esuriunt & sitiuNt qua scitu¬
rabua. Beatinunc fletis
quia ridebitis. Itaq pauꝑta¬
tẽ famem. dolorẽ quae
putant᷑ mala N̾solũ impe¬
dimento reẽ aduitã bea¬

Expanded text:
ac ministraret . Merito ibi ac ministraret . Merito ibi volebat Petrus esse, ubi istos videbat . Merito in monte adminiculum praestant divitiae ad vitam beatam. Quod eviregnum Dei. Beati qui nunc esuriunt et sitiunt, quia saturabuntur. Beati qui nunc fletis, quia ridebitis . Itaque paupertatem, famem, dolorem, quae putantur mala, non solum impedimento non esse ad vitam bea
Abbreviated transcription (Latin):
ciã. Deniq morses daonũ
suũ credidit thescuros eẽ
a egrptiorum & obꝓbriũ
ch̃ice crucis praetulit. Nec
tunc diues cũ abundur&
pecunia. Nec postecipuu
ꝑcũ eger& alim̃to Nisi
forte alicui minus beat
uider& fuisse. cũ inde¬
serto cotidiana alimo¬
niasibi & populosuo de¬
for& Sed qđ sũmiboni
ac beatitudinis nemo
negare audec& manna
ei hocẽ punis angelorum
minis trabat eccelo. Car¬
nes quoq cotidiana plu¬
uia totius plebis epulis
redundabat. Haelie quo¬
q scõpanis caduictũ de¬
erut siquerer &ur. sed uꝰ
uidebat̾ de esse. quicinon
que rebat᷑. Itaq diurno u¬
coruorũ obsequio mane
paniscaro aduesperande¬
ferebatur. Num quid id eo
minus becitus quierat pau
ꝑsibi. minime. immo eo
magis beatus. quierat deo
qui tempore fcamis cibũ aui¬
ducip&ebat largiturus
ut idria fcirine ꝑtrienniũ
& sexmenses deficer&.
& cotidicinos usus olei. uas
uiduȩ in opis sufficer&

Expanded text:
ciam . 13. Denique Moyses damnum ciam . 13. Denique Moyses damnum suum credidit thesauros esse Aegyptiorum, et opprobrium Dominicae crucis praetulit: nec tunc dives cum abundaret pecunia, nec postea pauper cum egeret alimento; nisi forte tunc alicui minus beatus 74 videretur fuisse, cum in deserto quotidiana alimonia sibi et populo suo deforet. Sed quod summi boni ac beatitudinis nemo negare audeat, manna ei, hoc est, panis Angelorum ministrabatur e coelo: carnis quoque quotidiana pluvia totius plebis epulis redundabat . 14. Eliae quoque sancto panis ad victum deerat, si quaereretur : sed non videbatur deesse, quia non quaerebatur. Itaque diurno corvorum obsequio mane panis, caro ad vesperam deferebatur. Numquid ideo minus beatus, quia pauper erat sibi? Minime. Immo eo magis beatus, quia erat Deo qui tempore famis cibum a vidua petebat, largiturus ut hydria farinae per triennium et sex menses non deficeret, et quotidianos usus olei vas viduae inopi sufficeret
Abbreviated transcription (Latin):
do & indolorib quos ple¬
nasuuuit a&is uirtus com¬
primit & coerc&. Ipsa sibi
domesticis opib abundans
uł conscientia ł ad gratiã¬
Neq enĩparũ beatus morses.
cũ uegrptiorũ uallc&us po¬
pulis & maricluusus ꝑfluc¬
tus sibi & populo purcitc̃
pe destremuiãpus meri¬
tis inueniss&. Quando
aut̃ fortior quã tuc cũex¬
tremis circũ uentus pericu¬
lis N enĩ desperabat salutẽ.
sed exigeba& triumphũ.
Quidaaron. quandobeati¬
orẽ secredidit: quã tunc
quan domedius stetit int̃
uiuos ac mortuos & ob¬
iectosui. statuit mortẽ
Necuduiuorũ transir & ag¬
mina ad cada uerib mor¬
tuorũ. quid depuero da¬
nielloquor. quitãsopiens
erc&. ut intleones fam e
uer& ne ad pustũ exem¬
indicio ẽ. qđ xminuat do¬
lor uirtutis uoluptatem.
Sicut ergo nullauir cuti de¬
cessio beatitudinis ꝑdolo¬
rem. It c&iã nulla accesio
ꝑuoluptatẽ corporis aut
commodorũ gra&iu. Dequi¬
b pulchẽ apostolus cut.
ut stercora ut xpm̃ lucri fa¬

Expanded text:
 in doloribus, quos plena suavitatis virtus comprimit et cohercet ipsa sibi domesticis opibus habundans vel ad conscienciam vel ad graciaNeque enim parum beatus Moyses, cum Aegyptiorum vallatus populis, et mari clausus, per fluctus sibi et populo patrum pedestrem viam piis meritis invenisset . Quando autem fortior, quam tunc cum extremis circumventus periculis non desperabat salutem, sed exigebat triumphum? 11. Quid Aaron, quando se beatiorem credidit, quam tunc quando medius stetit inter vivos ac mortuos, et objectu sui statuit mortem, ne ad vivorum transiret agmina a cadaveribus mortuorum ? Quid de puero Daniele loquar, qui tam sapiens erat, ut inter leones fame vereretur, ne ad pastum exemindicio est, quod non minuat dolor virtutis voluptatem. Sicut ergo nulla virtuti decessio beatitudinis per dolorem, ita etiam nulla accessio per voluptatem corporis aut commodorum gratiam. De quibus pulchre Apostolus ait: ut stercora, ut Christum lucrifa
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑgamus superiori libroita
diuisione fecim. ut primo
loco e&̃ honestũ & decoru.
a quo officia ducerent᷑
Secundo loco quidutile
Et quẽ ad modũ in primo
dixim quia in t̃hones¬
distinctio quaemugis
intellegi quã explicc¬
ripossit sic & cũ utile
tractamꝰ. consideran¬
dũ uid& quid utilius.
niarii lucri aestimani¬
one subducim. sed
ad quisitione pi&c&is

Expanded text:
 Superiore libro ita divisionem fecimus, ut primo loco esset honestum ac decorum, a quo officia ducerentur, secundo loco quid utile. Et quemadmodum in primo diximus quia inter honesdistinctio, quae magis intelligi quam explicari possit: sic et cum utile tractamus, considerandum videtur quid utilius. 23. niarii lucri aestimatione subducimus, sed acquisitione pietatis;
Abbreviated transcription (Latin):
entia bec& ũ faciunt. bo¬
nȩ quoq operationes mer¬
cedẽ eẽ becxitudinẽ uite
aenȩ superius aduertime
Resti& igit᷑ ut spreto pa¬
trocinio uoluptais aut
doloris metu. quorũ alte¬
rũ quus iinfractum & mol¬
liculum. Alterũ quus ieui¬
raũ & infirmũ despuit
in ipsis dolorib uitãbecũ
eminere demons trat qđ fa¬
cile doceripotestcũ legeri¬
mus. Bec&iestis cũ uobis ma¬
ledicent & ꝑsequent᷑ &
dicent omne malũ aduer¬
sũ uos. ꝓpt̃ iustitiã. Gau

Expanded text:
unt. Bonae quoque operationis mercedem esse beatitudinem vitae aeternae superius advertimus . Restat igitur ut spreto patrocinio voluptatis, aut doloris metu quorum alterum quasi infractum et molliculum, alterum quasi eviratum et infirmum despuit, in ipsis doloribus vitam beatam eminere demonstret. Quod facile doceri potest, cum legerimus: Beati estis, cum vobis maledicent, et persequentur, et dicent omne malum adversus vos propter justitiam. Gau
Abbreviated transcription (Latin):
ua sententiũ. De quotum
multi plices & implicatas
tiones eẽphilosophiae. Ni¬
chil enibonũ scriptura ni¬
si qđ honestũ adserit uir¬
tutẽq: in omni rerũ ste&u
bec&ũ iudicat. quae neq
augeat bonis corporis uł
ext̃nis. neq minuut aduer¬
sis Nichilq tũbec&ũ Nisi
qđ a peccuto alienũ sit ple

Expanded text:
vat sententiam, de quo tam vat sententiam, de quo tam multiplices et implicatas tiones Philosophiae. Nihil enim bonum Scriptura nisi quod honestum asserit, virtutemque in omni rerum statu beatam judicat, quae neque augeatur bonis corporis, vel externis, neque minuatur adversis: nihilque tam beatum, nisi quod a peccato al
Abbreviated transcription (Latin):
subpetere p̃miũ ueͥro
iusto. Deniq: ait. Bec
uir quimiseretꝰ & cõmodc&
dispon& sermones suos
fides : quia funda mentũ est
bonum Habent& bonastic¬
ta : qui auir iustus & dictis
& rebus ꝓba&ur. Nã siexer¬
citatus sit in sermonibus
& desidio sus ioperibus
prudentiã suã factis repel¬
lit. Et grauius est scirequid
facias: nec fecisse quod
faciendũ cognoueris. Con¬
tra quoques trenuũ esse
in operibus affectu infidũ.
Itaest acsiuitio sofundam̃to
pulcraculminũ uelis eleua¬
re fustigia. Quo plus stru¬
xeris plus corruit. quia
sine moͥnimento fideiope¬
ra non posst̃munere
Infidustatio in portunauẽ
ꝑfora& &urenosũ solũcito
cedit. Nec potest imposite
aedificc&ionis sustinere
honera lbi ergo plenitu¬
dop̃mii. ubiuirtutũ ꝓfec¬
tio. & quedã infactis c&q
dictis aequalitas sobrieta¬
explosaẽ uł quus unanis
secdm̃ philosophiae dispu¬
ti&ion es suꝑfluas. uł qua¬
si semiꝑ fectas ententia
c̃siderem quã e nodẽ de

Expanded text:
petere praemium viro justo. Denique ait: Beatus vir qui miseretur et commodat, disponet sermones suos fides, quia fundamentum est bonum: habent et bona facta, quia vir justus et dictis et rebus probatur. Nam si exercitatus sit in sermonibus, et desidiosus in operibus, prudentiam suam factis refellit: et gravius est scire quid facias, nec fecisse quod faciendum cognoveris. Contra quoque strenuum esse in operibus, affectu infidum, ita est ac si vitioso fundamento pulchra culminum velis elevare fastigia: quo plus exstruxeris, plus corruit; quia sine munimento fidei bona opera non possunt manere. Infida statio in portu navem perforat, et arenosum solum cito cedit, nec potest impositae aedificationis sustinere onera. Ibi ergo plenitudo praemii, ubi virtutum perfectio, et quaedam in factis atque dictis aequalitas sobrietaexplosa est, vel quasi inanis secundum Philosophiae disputationes superfluas, vel quasi semiperfecta sententia; consideremus quam enodem de
Abbreviated transcription (Latin):
utrumq aꝑteuidect᷑ ex¬
p̃ssũ. Scriptũ ẽ enĩ. Bec¬
tus quẽ tuerudieris dnẽ.
& delegetua docueris
eũ. Hubem &clibi Be¬
atus uir quitimet dnm.
in mundutis ei cupit ni¬
mis. Docuimus de cogni¬
tione. cuius p̃miũ a&ni¬
ta&is fructũ eẽ me moraa¬
uit. Adiciens ꝓpheta
quia indomohuius timẽ¬
tis dnm̃ uł eruditi inle¬
ge. & cupientis inman¬
daxis diuinis. Glorie &
diuitiae. & iustitaei:
manet in sclm̃ scłi. Deo¬
perib q̃q in eo dẽpsalmo

Expanded text:
deatur expressum. Scriptum est enim: Beatus quem tu erudieris, Domine; et de lege tua docueris eum . Habemus et alibi: Beatus vir qui timet Dominum, in mandatis ejus cupiet nimis . Docuimus de cognitione, cujus praemium aeternitatis fructum esse memoravit, adjiciens Propheta, quia in domo hujus timentis Dominum, vel eruditi in Lege, et cupientis in mandatis divinis: Gloria et divitiae, et justitia ejus manet in saeculum saeculi . De operibus quoque in eodem psalmo
Abbreviated transcription (Latin):
obitũ. & qđ his durius in¬
cestũ filiue. quomodo¬
Ñ beatus decuius succes¬
sio ne beatitud inis auc¬
tor exortus ẽ. qui pluri¬
mos fecitbeatos. bec&i
enĩ quiñ uider & credide¬
r̃. ł uer̃ & ipsi in sensum
infirmitatis. sed euanu¬
er̃ de infirmitate fortes
Quid laboriosius aut̃ scĩ
iacob uł indom incen¬
dio uł filiorũ decẽ inte¬
ritu momentario do¬
lorib corporis. Numquid
minus bec&us quã si illa
Nꝑ tuliss& in quib magis
probatus ẽ. esto tam̃ fuis¬
sein illis aliquid a cerbi¬
tutis. quẽ uirtus animi
N absconditdolor ẽ. Ne¬
q enĩ ꝓfundũ marene¬
gauerim. quiauado
salittoras. neq cue¬
lũ lucidũ quia int̃ dũ
obtexitur nubib Neq
t̃rã fecundum. quico
aliquib locis ie iuna
glarea: autlȩtus se¬
getes. quia in t̃mixtim
solenhabere sterilẽ
auenã. Similit̃ puta
conscientiue int̃pella¬
ri a quo a cerbodo loris
Non ne totius manipu¬
lis uite bec& e siquid

Expanded text:
obitum , et quod his durius, inobitum , et quod his durius, incestum filiae ? Quomodo non beatus, de cujus successionne beatitudinis auctor exortus est, qui plurimos fecit beatos? Beati enim qui non viderunt et crediderunt . Fuerunt et ipsi in sensu infirmitatis, sed evaluerunt de infirmitate fortes. Quid laboriosius autem sancto Job vel in domus incendio, vel filiorum decem interitu momentaneo, doloribus corporeis? Numquid minus beatus, quam si illa non pertulisset, in quibus magis probatus est ? 21. Esto tamen fuisse in illis aliquid acerbitatis, quem virtus animi non abscondit dolorem. Neque enim profundum mare negaverim, quia vadosa sunt littora; neque coelum lucidum, quia interdum obtexitur nubibus: neque terram fecundam, quia aliquibus locis jejuna glarea est: aut laetas segetes, quia intermixtam solent habere sterilem avenam. Similiter puta conscientiae interpellari aliquo acerbo doloris. Nonne totius manipulis vitae beatae, si quid
Abbreviated transcription (Latin):
cesse ẽ. angi dolere. de¬
plorare. aegrescere.
Quas iego uero in corporis
exultationedicã uitã
bectam consistere:
& non in altitudine
sapientiae suauitate
conscientiae uis tutis sub¬
limitate. Non enim in¬
in pussione esse. sed
uictorẽ esse passionis
beatum est nec frangitem¬
poralis motudoloris pe
ned accidere. Haccque
grciuia aduim doloris fe¬
runt cecitam̃ exiliũ. famem
stuprũ filiȩ amissionẽli¬
berũ. Quis neg& bectum
iscchac qui fiuidebat in se¬
nectutesua & beatitudines
suis benedictionib confe¬
rebat: An non beatus ia¬
cobquiꝓfugus patriado¬
mo mercennurius pastor.
exiliũ sustinuit filiue pu¬
dicitiã ingemuit eẽ teme¬
ratã sam̃ ꝑtulit. Ñergo
beati quorũ fide ds̃ acci¬
pit testimonium cũ di¬
ds̃ ia cob: miseraẽ seruitus.
sed non miserio seph. im.¬
moplan ebatus. cũ domi¬
ne libidines inseruit ute
posituscoercer&. Quid
descõ dauid loquur. qui
triũ filiorũ deplorauit

Expanded text:
cesse est angi, dolere, decesse est angi, dolere, deplorare, aegrescere: quasi vero ego in corporis exsultatione dicam vitam beatam consistere, et non in altitudine sapientiae, suavitate conscientiae, virtutis sublimitate. Non enim in passione esse, sed victorem esse passionis beatum est, nec frangi temporalis motu doloris. 20. Pone accidere haec quae gravia ad vim doloris feruntur, caecitatem, exsilium, famem, stuprum filiae, amissionem liberorum. Quis neget beatum Isaac, qui non videbat in senectute, et beatitudines suis benedictionibus conferebat ? Annon beatus Jacob qui profugus patria domo, mercenarius pastor exsilium sustinuit, filiae pudicitiam ingemuit esse temeratam, famem pertulit ? Non ergo beati quorum fide Deus accipit testimonium, cum diDeus Jacob ? Misera est servitus, sed non miser Joseph; immo plane beatus, cum dominae libidines in servitute positus coerceret Quid de sancto David loquar, qui trium filiorum deploravit
Abbreviated transcription (Latin):
Sed & illa quue uident
bona. diuitius. saci&atẽ
laetitiã exꝑtẽ doloris
de trim̃to eẽ ad fructum
beatitudinis. dominicode¬
claratũ iudicioliqu& cũ
dicit᷑ Veuobis diuitib
quia habetis consolacio¬
nem urum. Ve uobis qui
scturatiestis. quide su¬
ri&is. Et illis quirideN
quialugebuNt. Sic sier
gonsolum adminiculo
ris. aut ex t̃nabona.
sed eiã dispendios. In¬
de enimbecitus nabotii
uite quiaꝑauꝑ & infir¬
mus Ad uersum opes re¬
gias solo erut affectu
& religione diues. ut pe¬
cunia regali rcõmuta¬
r& pat̃ne uineȩ here¬
ditatẽ. eoq ꝑfectus.
defenderit iuramc¬
iorum suorũ. inde
quoq miseradab. suo iudi¬
cio quia puuperem necu¬
rifecerat. ut ei. posside¬
r& uinet̃. Certũ est so¬
lũ aduite fructum bea¬
tȩ Nec ext̃nis aut corpo¬
ris bonis. seduirtuteso¬
la uitã p̃sture bectã
rit᷑. Vit aenĩ beuta fruc¬
tus p̃sentiũ. Vituaut̃ a&¬
re tã infirmo tã fru¬
gili impos sibilem uitum
beatã putant. In quone¬

Expanded text:
Sed et illa quae videntur bona, divitias, satietatem, laetitiam expertem doloris, detrimento esse ad fructum beatitudinis, Dominico declaratum judicio liquet, cum dicitur: Vae vobis divitibus, quia habetis consolationem vestram! Vae vobis qui saturati estis, quia esurietis ! Et illis qui rident, quia lugebunt. Sic ergo non solum adminiculo ris, aut externa bona, sed etiam dispendio sunt. 17. Inde enim beatus Nabuthe vite , quia pauper et infirmus adversus opes regias, solo erat affectu et religione dives, ut pecunia regali non commutaret paternae vineae haereditatem: eoque perfectus, defenderet jura majorum suorum. Inde quoque miser Achab etiam suo judicio, quia pauperem necari fecerat; ut ejus possideret vineam. 18. Certum est solam ad vitae fructum beatae: nec externis aut corporis bonis, sed virtute sola vitam praestari beatam, ritur. Vita enim beata fructus praesentium: vita autem aeterre tam infirmo, tam fragili, impossibilem vitam beatam putent, in quo ne
Abbreviated transcription (Latin):
ale Virga sapiens facta
est quõ qui erat filius dĩ
ex dõ patrenatus. filius ho¬
minis factus ẽ natus ex uir¬
gine. Quiquasi serpens ex
altatus incruce. medicinã
cut morses exaltauit ser¬
pentem in deserto. ita ex¬
altari o port& filium ho¬

Expanded text:
 Virga serpens facta est, quomodo qui erat Filius Dei ex Deo Patre natus, filius hominis factus est, natus ex virgine. Qui quasaltatus in cruce medicinam cut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium ho
Abbreviated transcription (Latin):
mis cuerit. Itaq: sicait
Tuuero homo unanimis
meus qui semꝑ mecum
dulces capiebas cibos. hoc
est non potest sustinere
istud quia uni animis
ad petistieum quitibi
donauerat gratiam.
Namsiinimicus meus
remme. Inimicus uitari
potest. Amicus non potest
Siinsi diari uelit. illum
cauemus cii non com¬
mittimus consilia nr̃a
hunc cauere non possu¬
muscui commisimus.
ltaq: ad a ceruandam
peccati inuidiam non
dix̃ tu uero seruus ieus
meus. Hoc est non meus
sed &iãtiuis ꝓditor es
quiunianimũ ꝓdidisti
Dñs ipsecũ a tribus regib:
offensus. e& qui scõiob
non de tulissent ignos¬
cere hisꝑamicũ maluit
ut amicitiae suffragiũ
remissio fier & peccato¬
rum. Itaq roga uitiob
& dñs ignouit. Profuit
illis amicitia quibus
quaecus todiatis in ani¬
mis ur̃is quaeutrũ ali¬
quid profectus habear¬
uos probabits interim
copiã multam exemplo¬
rum ad ferent Nam
prope omnia malorũ
exempla plurimaquoq
dicta his trib: inclusa

Expanded text:
miscuerit. Itaque sic ait: miscuerit. Itaque sic ait: Tu vero homo unanimis, meus, qui semper mecum dulces capiebas cibos ! Hoc est, non potest sustineri istud, quia unanimis appetisti eum, qui tibi donaverat gratiam: Nam si inimicus meus rem me. Inimicus vitari potest, amicus non potest, si insidiari velit. Illum cavemus cui non committimus consilia nostra: hunc cavere non possumus, cui commisimus. Itaque ad acervandam peccati invidiam non dixit: Tu vero servus meus, meus; hoc est, non meus, sed etiam tuus proditor es, qui unanimem prodidistinus ipse cum a tribus regibus offensus esset, qui sancto Job non detulissent, ignoscere his per amicum maluit, ut amicitiae suffragium remissio fieret peccatorum. Itaque rogavit Job, et Dominus ignovit. Profuit illis amicitia, quibus quae custodiatis in animis vestris: quae utrum aliquid profectus habeavos probabitis; interim copiam multam exemplorum offerunt: nam prope omnia Majorum exempla, plurima quoque dicta his tribus inclusa
Abbreviated transcription (Latin):
mona qui recipiantuos
in a&ernatabernacula
sua Ipsenos dsamicos ex
seuulis facit sicut ipseait
lamuos a micimei estis.
si feceritis quaeego preci¬
piouobis. Dedit formã
amicitiae quams equamur
ut faciamus amiciuolun¬
tatem ut a periamus
secreta nr̃a amico quae¬
cum quae inpectore ha¬
bemus illius archaina
non ignoremus. Osten¬
damus illinos pectus nr̃m
& illenobisaperiat suũ
ldeo inquit uos dixiami¬
cos. quia om̃a quaecũq
audiui a patremeonota
feciuobis. Nichilergo
occulttt amicus si uerus
est effudit animum
suũ sicut effundebat
mysteria patris dñsih̃s
Ergo qui facit mandatũ
dĩ amicus ẽ. Hoc hono¬
ratur nominẽ qui est
unanimis. Ipseamicus
ẽ. quodunitasanimo¬
rũ inamicissit. Nequae
quis quã detestabilior
qui amicitiã leserit.
Vnde in proditorem
d̃s hocgratissimum
inuenit quo eius condem¬
nar& ꝑfidiã quod gra¬
tiae ui cemnon rep̃sen¬
tauerit et conuiuii sami¬
citiae uenenũ malitiae

Expanded text:
mona, qui recipiant vos mona, qui recipiant vos in aeterna tabernacula sua . Ipse nos Deus amicos ex servulis facit, sicut ipse 141 ait: Jam vos amici mei estis, si feceritis quae ego praecipio vobis . Dedit formam amicitiae quam sequamur, ut faciamus amici voluntatem, utaperiamus secreta nostra amico quaecumque in pectore habemus, et illius arcana non ignoremus. Ostendamus illi nos pectus nostrum, et ille nobis aperiat suum. Ideo, inquit, vos dixi amicos, quia omnia quaecumque audivi a Patre meo, nota feci vobis . Nihil ergo occultat amicus, si verus est: effundit animum suum, sicut effundebat mysteria Patris Dominus Jesus. 136. Ergo qui facit mandata Dei, amicus est; et hoc honoratur nomine. Qui est unanimis, ipse amicus est: quod unitas animorum in amicis sit: neque quisquam detestabilior, quam qui amicitiam laeserit. Unde in proditore Dominus hoc gravissimum invenit, quod ejus condemnaret perfidiam, quod gratiae vicem non repraesentaverit, et conviviis amicitiae venenum malitiae
Abbreviated transcription (Latin):
affectu caritatis. neq
monitio aspera sit neq:
obirgatio contume¬
liosa. Sicut enĩ adula¬
tiones fugitans amicitia
cus nisi consors amoris
atq: inanimũ tuũ adiun¬
gaas. atq ad plices & ita
misceas utunũ uelis
fieri ex duob: cuite alte
alteri tibi committas
a quonihiltimecs nihil
ipsecommodotui causa
inhonestũ p&aas Nenĩ
uestigaalis amicitia est
sed plenade coris plena
gractiae. Virtus ẽ. enĩ
amicitia non quaestis
quia non pecunia ape¬
ritur sed gratia necli¬
citatione praetiorũ.
sed conuertatione beni¬
uolentiae. Deniq: meli¬
ores amicitiae s unt in¬
opum plerũq quam
diuitũ & frequenter
diuites sinea micis sunt
quib abundant paupe¬
res. Nonẽ eñĩ uera ami¬
citia ubi est stillax ad¬
olatio: Diuitib itaq
pleriq: ad senatoriae
gratificantur. Erga pau¬
perẽ nemosimulctor ẽ
uerũ est quicquid defer¬
turpau peri huius ami¬
citia inuidia uacat.
quid amicitia p̃tiosius
quae angelis cõmunis

Expanded text:
affectu charitatis. 133. Neque affectu charitatis. 133. Neque monitio aspera sit, neque objurgatio contumeliosa; sicut enim adulationis fugitans amicitia cus, nisi consors amoris, ad quem animum tuum adjungas atque applices, et ita misceas, ut unum velis fieri ex duobus, cui te tamquam alteri tibi committas, a quo nihil timeas, nihil ipse commodi tui causa inhonestum petas? Non enim vectigalis amicitia est, sed plena decoris, plena gratiae. Virtus est enim amicitia, non quaestus; quia non pecunia paritur, sed gratia: nec licitatione pretiorum, sed concertatione benevolentiae. 134. Denique meliores amicitiae sunt inopum plerumque quam divitum: et frequenter divites sine amicis sunt, quibus abundant pauperes. Non est enim vera amicitia, ubi est fallax adulatio. Divitibus itaque plerique assentatorie gratificantur: erga pauperem nemo simulator est. Verum est quidquid defertur pauperi, hujus amicitia invidia vacat. 135. Quid amicitia pretiosius, quae angelis communis
Abbreviated transcription (Latin):
manis pulchrius. Sola¬
tium quippeuitae huius
.ẽ. ut habeas ciu pectiis a¬
perias tuum. cuiẽ. quo
archana participesciu
commititis sec retum
pectoris tui ut conloces
tibi fidelem uirũ qui
in prosperis graculet᷑
tibi intristib: compatia¬
tur. In ꝑsecutionib: ad¬
hortetur. Quãboni a¬
mici hebreipueri quos
asuamore nec forna¬
cis ardentis flãmadi¬
uisit. De quolo co supra
diximus beneait sc̃s đđ¬
saul et ionathaspeciosi
estamicitiae fructus.
destruatur. Non potest
enim homini amicus eẽ
qui dõ fuerit infiđ pieta¬
tis custos amicitia est
et aequalitatis magis¬
tra. Vt superior inferi¬
ori seexhibeat aequalẽ
inferior superiori. Int̃
dispares enĩ mores non
potest eẽ. amicitia. et
ideo conuenerisibi
utriusq deb& gratia.
Nec auctoritas desit
inferiorisires poposce¬
rit. Nec humilittis su¬
periori cuidiat quasi
par. eẽ quasi aequalẽ
et ille quasi a micus mo¬
necit. obiurg& non
iactantiae studio. sed

Expanded text:
manis pulchrius. Solamanis pulchrius. Solatium quippe vitae hujus est, ut habeas cui pectus aperias tuum, cum quo arcana participes, cui committas secretum pectoris tui; ut colloces tibi fidelem virum, qui in prosperis gratuletur tibi, in tristibus compatiatur, in persecutionibus adhortetur. Quam boni amici Hebraei pueri, quos a sui amore nec fornacis ardentis flamma divisit ! De quo supra diximus . Bene ait Saul et Jonathas speciosest amicitiae fructus, destruatur. Non potest enim homini amicus esse, qui Deo fuerit infidus. Pietatis custos amicitia est, et aequalitatis magistra; ut superior inferiori se exhibeat aequalem, inferior superiori. Inter dispares enim mores non potest esse amicitia; et ideo convenire sibi utriusque debet gratia. Nec auctoritas desit inferiori, si res poposcerit, nec humilitas superiori. Audiat quasi parem, quasi aequalem: et ille quasi amicus moneat, objurget, non jactantiae studio, sed
Abbreviated transcription (Latin):
propt̃ amicũ &iã aspera.
Plerumq inimiciti ae
subeundaesunt prop̃t
amici in nocentem.
Sae pe obtrectationes
si restiteris uel responde¬
ris cũ amicus arguitur
et accuscitur nectȩpeni¬
teat eius modi offensio¬
nis iustienim uoxẽ. &
simala michi euenerin
propt̃amicũ sustineo.
In aduersis enĩ amicus pro¬
batur. Nam in prosperis
amiciom̃s uidentur. sed
ut inaduersis patientia
et tolerantia necessariaẽ
sic in prosperis auctorittis
congrua est ut in solentiã
extollentisse amici repri¬
mat etredarguat. quã
pulcrhe in aduersis posi¬
tus iobdicit miseremini
mei amicimiseremini Ni
quasi abiecta uox istaẽ.
sed quasicensoria. Nãcum
iniustae arguitur ab ami¬
cis respondit. miseremi¬
nimei amici hocẽ miseri¬
cordiam debetis sticere.
opprimitis autemuos et
impugnatis hominem
cuius erumnis compati pro
amicitia uos oportebat:
Seruate igitur filii. ini¬
itoẽ cũ fratrib amicitia
quanichilest inrebus hu¬

Expanded text:
propter amicum etiam aspera. propter amicum etiam aspera. Plerumque inimicitiae subeundae sunt propter amici innocentiam, saepe obtrectationes, si restiteris vel responderis, cum amicus arguitur et accusatur. Nec te poeniteat ejusmodi offensionis; justi enim vox est: Etsi mala mihi evenerint propter amicum, sustineo . In adversis enim amicus probatur; nam in prosperis amici omnes videntur. Sed ut in adversis amici patientia et tolerantia necessaria, sic in prosperis auctoritas congrua est; ut insolentiam extollentis se amici reprimat et redarguat. 130. Quam pulchre in adversis positus Job dicit: Miseremini mei, amici, miseremini . Non quasi abjecta vox ista est, sed quasi censoria. Nam cum injuste argueretur ab amicis, respondit: Miseremini mei, amici; hoc est, misericordiam debetis facere: opprimitis autem vos et impugnatis hominem, cujus aerumnis compati 140 pro amicitia vos oportebat. 131. Servate igitur, filii, initam cum fratribus amicitiam, qua nihil est in rebus hu