comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in opũ ⁊ egentiũ. Et qͥd ant  fiducialit̃ agã in eo. Ed ẽ fiducialit̃ agã. Ntimebit
ñ parcet uicus: c̃cupiscentiis hor̃nũ. Ue medioꝰ fidelis. medicinali ferro ser¬
monis instructꝰ secuit orã uuln̾a. Ldo qr talis p̃dictꝰ etiã p̃nunciatꝰ talis etiã
inuentꝰ ẽ loqͣbat᷑ inmonte uͥ diã Beati pauꝑes spũ. qũꝙ ipsꝙ ẽ regnũ cȩl&¬
lbi beati dicti s̃. qͥ ꝑsecutionẽ patiunt᷑ ꝓpt̃ uisticiã. In ipso sermone drc̃ qr
sermonis cũ doc̾e inciꝑet. ꝗͣuis eũ turba circũdaret. diã talia discrpłis sius.
plebis obseqͥũ uidebat᷑ obtẽperare. ñ peꝑcit. ⁊ dir̃. qñ oratis ñ eritis siẽ ypoc̾te
qͥ amant insinagogis : angulis platea stantes orare. ut uideant᷑ ab hoibꝰ.:
cȩta talia. Tetigit õs ⁊ ñ timuit aliꝗͤ. Et cũ t̃minasset ipsũ sermonẽ c̃clusit
de illo scptã eugłii. Sic factũ ẽ in ꝗͥt cũ c̃sũmasset iħo u̾ba hec. ad mirabant᷑

Expanded text:
ntium. Et quid ait? «Fiducialiter agam in eo» . Quid est, «Fiducialiter agam?» Non timebit, non parcet vitiis et concupiscentiis hominum. Vere medicus fidelis, medicinali ferro sermonis instructus, secuit omnia vulnera. Ideo qui talis praedictus et praenuntiatus, talis etiam inventus est. Loqbi «beati» dicti sunt «qui persecutionem patiuntur propter justitiam:» in ipso sermone dixit, «sermonis cum docere inciperet, quamvis eum turba circumdaret, dixit talia discipulis suis, plebis obsequium videbatur obtemperare: non pepercit, et dixit, «Quando oratis, non eritis sicut hypocritae, qui amant in synagogis era talia. Tetigit omnes, non timuit aliquem. Et cum terminasset ipsum sermonem, conclusit de illo scriptura Evangelii sic: «Factum est,» inquit, «cum consummasset Jesus verba haec, admirabantur
Abbreviated transcription (Latin):
dudu dixi qr ista stella mercuri ẽ. illa ista stella saturna ẽ. ⁊ illa stella iouiso
õuicra fuint stellis. Qd illȩ cũ audiunt tanta c̃uicia. Nũ qͥd mouent᷑ aut ñ
excercent cursus suos. Sio ⁊ ħo qͥ innatione pu̾sa ⁊tortuosa ħt u̾bũ di siẽ
luminare ẽ fulgens in scło. Quanti qͥ qͣsi uident᷑ honorare sole de illom̃ti¬
suũ. ⁊ si indignari posset. acerbiꝰ indignaret᷑ ct᷑ falso honorantẽ. ꝗ c̃tͣ c̃tu¬
meliosũ Seruo enĩ bono maior c̃tumelia ẽ in iuria dna Quanta falsa de
ipsis luminaribꝰ qͥda diet̃ ⁊ fert̃. tolerant: ñ mouent᷑. Quare: qr incȩlos.¬

Expanded text:
dudum dixi, quia illa stella Mercurii est, et illa stella Saturni est, et illa stella Jovis est, dudum dixi, quia illa stella Mercurii est, et illa stella Saturni est, et illa stella Jovis est, convicia fiunt stellis. Quid? illae cum audiunt tanta convicia, numquid moventur, aut non exercent cursus suos? Sic et homo qui in natione perversa et tortuosa habet verbum Dei, sicut luminare est fulgens in coelo. Quanti qui sibi videntur honorare solesi indignari potest, acerbius indignatur contra falso honorantem, quam contra contumeliosum. Servo enim bono major contumelia est injuria Domini. Quanta falsa de ipsis luminaribus quidam dicunt? Et ferunt, tolerant, et non moventur. Quare? Quia in coelo
Abbreviated transcription (Latin):
pagunt itinera sua. cursus suos certos ħnt. ⁊ cõmittunt᷑ talia mala. nec deuiã
ipsꝙ: Sic debent sc̃ĩ s. si in celo figant᷑ corda eq si ñ frustra audiant ⁊ respon¬
deant sursũ se hab̾e cor si imitent᷑ eũ qͥ ait. Nrã aut̃ c̃u̾sato incelis ẽ. Ca gͦgi
cogitationibꝰ suꝑnq patientes fuint.⁊ qͥrqͥd int̾ra cõmittit᷑. sic ñ curant dona
ꝑagant itinera sua. qͦmͦ ñ curant luminaria cęli ꝗͣ ad mͦđu eax erceant dies:
noctes ꝙ̃ uis tanta mala uideant fieri suꝑ t̾rã. S facile ẽ forte. ut ferant iust
bent ferre ⁊ tolerare qr in alios fuint. Et si inse fiant. ñ debent ꝑdere toleran¬
tiã. Nã qͥ ꝑdiderit tolerantiã. cadit decelo. Q aut̃ fixũ ħt cor incelo. t̾ra ipsiꝰ
laborat int̃ra. Quanta ⁊ de ipsis luminaribꝰ fingt̃ hor̃es.⁊ patient̃ fert̃. Quomͦ
uisti patient̃ debent ferre õs etiã dese falsas eriminationes. Hoc ipsũ qł ũ

Expanded text:
agunt itinera sua, cursus suos certos habent, et committuntur tanta mala, nec deviant ipsarum; sic debent sancti, sed si in coelo figantur corda eorum, si non frustra audiant et respondeant sursum se habere cor, si imitentur eum qui ait, «Nostra autem conversatio in coelis est» . cogitationibus supernorum patientes fiunt; et quidquid in terra committitur, sic non curant, donec peragant itinera sua, quemadmodum non curant luminaria coeli, nisi quomodo exerceant dies et noctes, quamvis tanta mala videant fieri super terram. Sed facile est forte, ut ferant justibent ferre et tolerare, quia in alios fiunt: et si in se fiant, non debent perdere tolerantiam. Nam qui perdiderit tolerantiam, cecidit de coelo: qui autem fixum habet cor in coelo, terra ipsius laborat in terra. Quanta et de ipsis luminaribus fingunt homines, et patienter ferunt? Quo modo justi patienter debent ferre omnes etiam de se falsas criminationes. Hoc ipsum quod jam
Abbreviated transcription (Latin):
qͣre partit malis ad tp̃s ł qͣre laborent boni ad tp̃s. Suffiẽ tam̃ mͥ hoc serre
qr ⁊ ad tp̃s laborat bonꝰ⁊ ad tp̃s floret malꝰ qͥ gͦ talis ẽ. securꝰ ẽ⁊ patient᷑ fert õs fo¬
licitates malq: labores bonꝙ patient̃ fert. tolerat donec finiat᷑ hoc scłm. do¬
ꝑnos qđ dno placet. Plura aut̃ ipsedicat in corde. qͥ meliꝰ uidet uulnꝰ quł eu¬

Expanded text:
quare parcit malis ad tempus, vel quare laborant boni ad tempus; sufficit mihi tamen hoc scire, quare parcit malis ad tempus, vel quare laborant boni ad tempus; sufficit mihi tamen hoc scire, quia et ad tempus laborat bonus, et ad tempus floret malus. Qui ergo talis est, securus est; et patienter fert omnes felicitates malorum, et labores bonorum patienter fert, tolerat, donec finiatur hoc saeculum, doper nos quod Domino placet. Plura autem ipse dicat in corde, qui melius videt vulnus quod cu
Abbreviated transcription (Latin):
inuenit. Qretałe excitũ habuit qͣle ille ho qͥ multa iniqͣ cõmisit: dd hoc aut̃
ista diet̃. ut ostendant se ꝓpt̾ra ñ fac̾e mala. qr ñ posst̃. aut qr ñ audent lã
qͥd uelit cor. linꝙ̃ testat᷑. Et qͥde etiã si ling̃ obmutesc̾et : ipsa timore cõp̃ssa
d̾s uideret intꝰ qͥdd cogitaret ho. si etiã aliũ horẽm lateret. Tacitas gͦ cogitatio¬
nes hõinũ tales. aut etiã erũpentes in facta ł u̾ba curat iste psalmꝰ. si curari
uelit. Intend ant gͦ. ⁊curent᷑. atq utinã in hac multitudine tota ꝙͣ nõ ẽ iñ
istos parietes. ⁊ audit ꝑnos u̾bũ dnai. nulla sint talia uuln̾a qͣ curent᷑. utinã
nulla sint. Ñ tam̃ rẽ suꝑfluã facimꝰ dice. Si nulla ibi uulna s̃. instruant᷑ cor¬
dierit aliꝗͣ talia dicentẽ. si bonꝰ fidelis ẽ: bene credit do: spes eiꝰ ẽ infut᷑o sdo
let talia murmurantes. : dic̃ s. Ds̃ nouit qͥl agat. nos ñ possumꝰ nosse c̃siliũ i psiꝰ

Expanded text:
hoc autem ista dicunt, ut ostendant se propterea non facere male, quia non possunt, aut quia non audent. Nam quid velit cor, lingua testatur: et quidem, etiamsi lingua obmutesceret et ipsa timore compressa, Deus videret intus quid cogitaret homo, etiamsi alium hominem lateret. Tacitas ergo cogitationes hominum tales, aut etiam erumpentes in verba vel facta, curat iste psalmus, si curari velint. Intendant ergo, et curentur. Atque utinam in hac multitudine tota quae nunc est inter istos parietes, et audit per nos verbum Domini, nulla sint talia vulnera quae curentur; utinam nulla sint. Non tamen rem superfluam facimus dicere, si nulla ibi sunt vulnera. Instruantur cordierit aliquem talia dicentem, si bonus fidelis est, et bene credit Deo, et spes ejus est in futlet talia murmurantes, et dicit sibi: Deus novit quid agat, nos non possumus nosse consilium ipsius,
Abbreviated transcription (Latin):
lentes in eꝙ adulationẽ qͥ sͥ aliqͥd scđ̾m amorẽ p̃stitissent sida ostendebant in
celo dicentes qđ illiꝰ e̾e̾t illd sydus ⁊ illd illiꝰ. Eor̃es aut̃ qͥ añ ñ aspexerant ut ui¬
derent qr ibi erant. ⁊ illa sydera⁊ añ ꝗ̃ nascerent᷑ decepti credidert̃.⁊ ẽcepta ẽ
urã qͥd ÷ uelit iste titułꝰ Eic ħt gnde mysteriũ. ⁊ reuera occultũ.Nã pleraq ipsiꝰ
psalmi manifeste sonant. ⁊ manifeste mouent.⁊ cito intelligunt᷑. hic aut̃ ti¬
tusꝰ qđ fatendu ẽ ħt ñ parũ obscuritatis. S aderit dns: serenabit nubiłu:
uidebitis psalmũ.⁊ erfronte psalmi cognoscetis eũ. Infronte enĩ ħt psalmꝰ iste
psalmꝰ ipsi dd̃ gͣrta sabbatq Inlimine enĩ ẽ titulus. in postibꝰ firus ẽ uołt horẽs
itusu cognosc̾e : sic domũ int̾re. Recolamꝰ gͦ scͥpͥt᷑am scãm ingenesi pͥmo die

Expanded text:
issent, sidera ostendebant in coelo, dicentes quod illius esset illud sidus, et illud illius: homines autem qui antea non aspexerant, ut viderent quia ibi erant et illa sidera antequam nascerentur, decepti crediderunt; et concepta est vestra quid sibi velit iste titulus: hic grande mysterium, et revera occultum. Nam pleraque ipsius Psalmi manifeste sonant, et manifeste movent, et cito intelliguntur; hic autem titulus, quod fatendum est, habet non parum obscuritatis: sed aderit Dominus, serenabit nubilum, et videbitis Psalmum, et ex fronte Psalmi cognoscetis eum. In fronte enim habet psalmus iste, «Psalmus ipsi David, quarta sabbatorum.» In limine est titulus, in postibus fixus est. Volunt homines titulum cognoscere, et sic domum intrare. Recolamus ergo Scripturam sanctam in Genesi, p
Abbreviated transcription (Latin):
turã. Qui aut̃ amat iniqͥtatẽ. odit aiãm suã. Et reuera. multũ errãt hor̃es qͥ
putant iniusticrã suã aliis noc̾e : sͥ ñ nocẽ. dd alios ꝓcedit iniqͥtas cuiꝰlibet.
ut corꝑi noceat. ut rẽ familiarẽ ledat. ut uilła inuadat. ut mancipiũ ab¬
ducat. ut aurũ auferat ł argentũ ł si qͥd aliud possidet. ad hoc ꝓfert᷑ ad alte¬
rũ illa iniqͥtas Gͦ iniqͥtas tua alieno corꝑi nocet. tuo aĩmo ñ nocet : Cont̃ istã¬
simplicẽ ueracẽq docͥtnã ꝗͣ insinuat᷑ hõibꝰ bonis ut ipsã iusticiã diligant,
eaea plac̾e do uelint. abillo intelligat luce qͣda intelligibili ꝑfundi arãm siũ
ut faciant iusta oꝑa.⁊ ilła lucẽ sapr̃ȩ oĩbꝰ ꝗͣ in scło diligunt᷑ p̃ponat ẽt̃ istã doc¬

Expanded text:
um errant homines qui putant injustitiam suam aliis nocere, et sibi non nocere. Ad alios procedit iniquitas cujuslibet, ut corpori noceat, ut rem familiarem laedat, ut villam invadat, ut mancipium abducat, ut aurum auferat, aut argentum, vel si quid aliud possidet. Ad hoc profertur ad alterum illa iniquitas. Ergo iniquitas tua alieno corpori nocet, tuo animo non nocet? 2. Contra istasimplicem veracemque doctrinam, qua insinuatur hominibus bonis, ut ipsam justitiam diligant, et ex ea placere Deo velint; ab illo intelligant luce quadam intelligibili perfundi animam suam, ut faciant justa opera, et illam lucem sapienti
Abbreviated transcription (Latin):
sȩ ⁊ꝑu̾sȩ in qͥbꝰ apparetis siẽ iuminaria inmũ do. u̾bũ uite habentes. Similitu¬
do deluminaribꝰ data ẽ ad scõs. ut sine murmuratione sint innatione tor
q aliqͣ de illis similitudo ducta ẽ qͣ signifi carent᷑ scĩ. qr multa s̃ de qͥbꝰ ducta
ẽ similitudo ad significandos sc̃õs ꝗͣ ñ ad orant᷑. Si enĩ qͥcqͥd ẽ un similitudo
ducit᷑ ad sc̃os. ad orandu tͥ putas. ad ora montes :colles qr dictũ ẽ. Montes ex¬
ultauert̃ ut arietes ⁊ colles uelut agni ouiũ. Tu de sc̃ĩs dicis. ego deipso xp̃o¬

Expanded text:
sae, in quibus apparetis sicut luminaria in mundo, verbum vitae habentes» . Similitudo de luminaribus data est ad sanctos, ut sine murmuratione sint in natione torquia aliqua de illis similitudo ducta est, qua significarentur sancti; quia multa sunt de quibus ducta est similitudo ad significandos sanctos, quae non adorantur. Si enim quidquid est unde similitudo ducitur ad sanctos, adorandum tibi putas; adora montes et colles, quia dictum est: «Montes exsultaverunt velut arietes, et colles velut agni ovium» . Tu de s
Abbreviated transcription (Latin):
eis sũ gͥ e̾et hic ẽade domꝰ magna. multi subilla gemebant. murmurabant.
rep̃hendebant. de testabant᷑ blasphemabant. Quom᷑ se artant horẽs. : dant᷑
illo diuino udiero. Multi inc̃cupi scentiã cordis sui subtto fiebant ipsiꝰ domũ.
illi qͥ murmurabant de ipsa domo.⁊ ab eis talia hoĩes patiebant᷑. qͣlia se pati ip¬
si atalibꝰ paulo añ qͣrebant᷑ Bonꝰ gͦ ille ẽ. qͥ⁊ qñ potẽ malefac̾e ñ fac̃. De illo scͥptũ¬

Expanded text:
cis. Cum ergo esset hic eadem domus magna, multi sub illa gemebant, murmurabant, cis. Cum ergo esset hic eadem domus magna, multi sub illa gemebant, murmurabant, reprehendebant, detestabantur, blasphemabant. Quomodo se arctant homines, et dantur divino illo judicio multi in concupiscentias cordis sui ? Subito fiebant ipsius domus illi qui murmurabant de ipsa domo; et ab eis talia homines patiebantur, qualia se pati ipsi a talibus paulo ante querebantur. Bonus ergo ille est, qui et quando potest male facere, non facit; de quo scriptu
Abbreviated transcription (Latin):
pnitiosiꝰ cogitare insectari bonos ⁊ malis fau̾e. ꝗͥ talia cogitat. ⁊ si nibil mali
faciat alicui. fac̃ plurimũ s.⁊ inseipsũ impiꝰ ẽ.⁊ iniqͥtate sua ñ ledit dđm. s¬
eq adult̾ia eo fraudes ⁊ rapinas e& uidet ds.⁊ punit in cogitationibꝰ eꝙ. Ca
eñ uelint ille adtendit. cuiꝰ ocłs ñ repellit᷑ carne. ut ñ uideat uoluntatẽ. Tales
si occasionẽ inueniant ñ mali fuint s manifestant᷑. ñ ut sentias qł natũ
sit manifestũ s ut intelligas qł latebat inclusũ. Pauers his annis. ⁊ ꝓpehe¬
sterno die uidert̃ hec hor̃es.⁊ ꝓbauert̃ etiã qͥ tarde intelligĩ. Erat enĩ hre
una dontꝰ potentissima ad tp̃s. de qͣ flagelłu fecerat ads gn̾i humano.⁊ casti¬
ꝗatũ ẽ iñ genꝰ humanũ. s cognoseat flagelłu pat̾s. timeat sententiã iuidi¬

Expanded text:
perniciosius cogitare, insectari bonos et malis favere. Qui talia cogitat, etsi nihil mali perniciosius cogitare, insectari bonos et malis favere. Qui talia cogitat, etsi nihil mali alicui faciat, facit plurimum sibi, et in seipsum impieorum, adulteria eorum, fraudes et rapinas eorum videt Deus, et punit in cogitationibus eorum. Quid enim velint, ille attendit, cujus oculus non repellitur carne, ut non videat voluntatem. Tales si occasiones inveniant, non mali fiunt, sed manifestantur: non ut sentias quod natum sit manifestum, sed ut intelligas quod latebat inclusum. Paucis his annis, et prope hesterno die viderunt haec homines, et probaverunt etiam qui tarde intelligunt. Erat enim hic una domus potentissima ad tempus, de qua flagellum fecerat Deus generi humano, et castigatum est inde genus humanum; si cognoscat flagellum patris, et timeat sententiam judi
Abbreviated transcription (Latin):
tiã : dolere in iqͦs horẽs ⁊ impros ł uuie in hac t̃ra. ł etiã plurimũ posse.⁊ qđ ẽ
ampliꝰ plerũq plurimũ posse malos adu̾sꝰ bonos ⁊ sepe malos p̃me bonos.
malos exultare. bonos laborare malos suꝑbire. bonos humiliari. adtenden¬
tes talia in gn̾e humano. habundant enĩ ꝑu̾tunt᷑ in patientes. ⁊ in firmi
pio& fideliũ ⁊ aug̾e malos in his ꝙͣ dilig̃. Putantes gͦ infirmi frustra sebens
uuẽ aut inuitant᷑ adimitanda maliciã eoꝵ gͦsqͣs florere c̃spicint aut
si pin firmitatẽ ł ꝑsonȩ suȩ ł animi timent male face. nealiqͥd illis scđm leges
sdi mali accidat. ñ qr iusticiã dilig̃.ẜ. ut ita dicã aꝑtiꝰ tim̃tes damnari int᷑ hor̃es¬
ł̃ ab hõibꝰ abstinent se qͣtłe a factis malis.s. ñ se abstinent acogitationibꝰ malis. ⁊int̃
coꝗitationes eq iniqͣs. p̃cipue capt̃ iniqͥ tatis illa tenet impietas. q uidet᷑ eis ds

Expanded text:
tiam, et dolere iniquos homines et impios vel vivere in hac terra, vel etiam plurimum posse; et quod est amplius, plerumque plurimum posse malos adversus bonos, et saepe malos premere bonos; malos exsultare, bonos laborare; malos superbire, bonos humiliari. Attendentes talia in genere humano abundant enim, pervertuntur impatientes et infirmi piorum et fidelium, et augere malos in his quae diligunt. Putantes ergo infirmi frustra se bene vivere, aut invitantur ad imitandam malitiam eorum quos quasi florere conspiciunt: aut si per infirmitatem vel personae suae vel animi, timent male facere, ne aliquid illis secundum leges saeculi mali accidat; non quia justitiam diligunt, sed, ut dicam apertius, timentes damnari inter homines ab hominibus, abstinent se quidem a factis malis, sed non se abstinent a cogitationibus malis. Et inter cogitationes eorum iniquas, praecipue caput iniquitatis illa tenet impietas, qua videtur eis
Abbreviated transcription (Latin):
agẽ negotia cęlestia. qͥa & filii pestilentie sedent aliq̃n in kathedra mo
ysi. dequib dr̃. Que dicunt facite: qͣ aut̃ faciunt face̾ nolite. Bicunt .n.
& ñ faciunt. Illint̾renis rebꝰ leuant cor incȩłu: isti meelestibꝰ u̾bi tra¬
hunt cor int̾ra. Ueniet aut̃ tempꝰuentilabri qñ utrũq diligentissi¬
me disẽnat᷑. nec granũ aliqđ t̃nseat inaceruũ palee conburendũ.
nec ima stipula tnseat ad massã in horreo reẽdenda. Qͣmdiugͦ nẽ ꝑ¬

Expanded text:
agere negotia coelestia; quia et filii pestilentia sedagere negotia coelestia; quia et filii pestilentia sedfacere nolite: dicunt enim, et non faciunt. Illi in terrenis rebus levant cor in coelum, isti in coelestibus verbis trahunt cor in terra. Veniet autem tempus ventilabri, quando utrumque diligentissime discernatur, ne granum aliquod transeat in acervum paleae comburendum, ne una stipula transeat ad massam in horreo recondendam . Quamdiu e
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗͣ ꝓmisit ñ mendar ds̃. S mirta s̃ ista gn̾a hominũ. Iaucnis mͦei¬
uem hierłm. ciuẽ regni eeloꝵ administrare aliqͥd int̾ra: ut puta
purpuras gerit. magistratꝰ ẽ. edilis ẽ. ꝓconsul ẽ imꝑator ẽ. rempu¬
blicam gerit t̃renã : ẜ. cor. sursum ħt si xp̃ianꝰ si fidelis. si pius. si contẽi¬
nens inqͥb ẽ. ⁊ sꝑat inqͥbꝰ ñ du ẽ Beqͦ gn̾e fuit illa sc̃a mulier hester.
Quȩ cũ ẽẽt uxor regis. uentũ ad picułũ dep̃candi ꝓciuib suis. Et cũ ad¬
dmoraret: corã dõ ubi mentri ñ posset: ioratione sua dix̃. ita sͥ fuisse
illa ornam̃ta regalia. sic̃ pannũ menstruatt. Non qͦ: desꝑẽmꝰ deciub
regni celoꝵ: qñ eos uidemꝰ age aliqͣ babyloniȩ negotia. aliqͥd t̃renũ in
re publica t̾rena: nec rursus c̃tinuo g̃tulem᷑ om̃ibꝰ hominib qͦs uidemꝰ.

Expanded text:
quae promisit non mendax Deus. Sed mixta sunt ista genera hominum. Invenimquae promisit non mendax Deus. Sed mixta sunt ista genera hominum. Invenimusalem, civem regni coelorum administrare aliquid in terra; ut puta, purpuram gerit, magistratus est, aedilis est, proconsul est, imperator est, rempublicam gerit terrenam: sed cor sursum habet, si christianus est, si fidelis ecta mulier Esther, quae cum esset uxor regis, ventum est ad periculum deprecandi pro civibus suis; et cum oraret coram Deo, ubi mentiri non posset, in oratione sua dixit, ita sibi fuisse illa ornamenta regalia sicut pannum menstruatae . Non ergo desperemus de civibus regni coelorum, quando eos videmus aliqua gerere Babyloniae negotia, aliquid terrenum in republica terrena: nec rursus continuo gratulemur omnibus hominibus quos videmus
Abbreviated transcription (Latin):
tẽc̃ ꝑdit̾ morti ꝗͣ significat saul: ñ ẽ aut̃ occisussic̃ nec ẏsaae. eũ e ip̃c
passionẽ dm̃ figuraret: nec tñsine sanguine. sigura t̃nsacta c̃. ł ibi illiꝰ an¬
ets. ł hic achi melech sac̾dotis. Neq em̃ occidi oportuit eos. qͦs tẽ resurgere
libatio resurrectionẽ potiꝰ significabat: ꝗͣ hom in illis figurabat᷑. qͥa ue¬
ra dno seruat᷑. Plura hinc dici possent : si illarũ rerũ gestarũ in hoc ser¬
mone suscepissemꝰ tractanda myst̾ia. Nc̃ Aidiam iã duo ista genera
hominũ: qnqͥdẽ detitulo isto : si oꝑosiũs & fortasse loquaciꝰ. tñ ut
dñs concessit exitũ ẽ. Duo gn̾a hominũ adtendite: unũ laborantiũ.
alt̾um eoꝵ int̃qͦs laboratur: unũ det̾ra: alt̾um decelo cogiantium
unũ in ꝑfundũ cormittentiũ. alturteor angłis c̃iungenuũ: unũ
spantiũ det̾renis qͥbꝰ pollet hic mundꝰ. ałtum p̾sumennũ decelestib

Expanded text:
t proditus morti, quam significat Saül. Non est autem occisus, sicut nec Isaac, cum et ipse passionem Domini figuraret; nec tamen sine sanguine figura transacta est, vel ibi illius arietis , vel hic Achimelech sacerdotis. Neque enim occidi oportuit eos, quos tunc resurgere  resurrectionem potius significabat, quae hoc modo in illis figurabatur, quia vero Domino servabatur. Plura hinc dici possent, si illarum rerum gestarum in hoc sermone suscepissemus tractanda mysteria. 6. Nunc jam audiamus ista duo genera hominum, quandoquidem de titulo isto, etsi operosius et fortasse loquacius, tamen ut Dominus concessit, exitum est. Duo genera hominum attendite: unum laborantium, alterum eorum inter quos laboratur; unum de terra, alterum de coelo cogitantium; unum in profundum cor mittentium, alterum cor Angelis conjungentium; unum sperantium de terrenis quibus pollet hic mundus, alterum praesumentium de coelestibus
Abbreviated transcription (Latin):
cũ insprecrtm̃. magis abimelech ꝗͣ achi melech inuentmꝰ. ⁊ qũo inalio
loco habes cuidentẽ psalmũ. Nondissimilitudinẽ nominis. s prsus
diu̾sũ nom̃ insinuantẽ: qñ qͥdẽ dauid ante regẽ achis. ñ ante regẽ
abimelech. inmutauit faciẽ suã. & dimisit eũ ⁊ abiit: ttulus autẽ
psalmi sic scͥptꝰ ẽ. qͣndo in mutauit uultũ suũ eorã abimelech. ipsa
magis inmutatio nominis inmystiũ fecit intentos ne tãꝗͣ res hystoriȩ
ꝑseqͣris. ⁊ sacta uela c̃tempnas. Biscussũ nom̃ illo psalmo qđ ẽ abime¬

Expanded text:
cum inspiceremus, magis Abimelech quam Achimelech invenimus. Et quoniam in alio loco habes evidentissimum psalmum, non dissimilitudinem nominis, sed prorsus diversum nomen insinuantem; quandoquidem DaviAbimelech immutavit faciem suam, et dimisit eum, et abiit: titulus autem Psalmi sic scriptus est, Quando immutavit vultum suum coram Abimelech : ipsa magis mutatio nominis in mysterium facit intentos, ne tanquam res historiae persequaris, et sacrata vela contemnas. Discussum nomen in psalmo i
Abbreviated transcription (Latin):
scit᷑ cibo uisticiȩ. ⁊ impiꝰ suꝑbrȩ. ñ mirũ si insatiabrlis corde pascit᷑ cibo iiqͥ¬
tatis. Noli pasor erbo iniqͥtatis. ⁊ ñ tͥ ẽuescit᷑ suꝑbꝰ ocłs.⁊ insatiabilis corde.st̃¬

Expanded text:
scitur cibo justitiae, et impius superbiae; non mirum si insatiabilis corde. Pascitur cibo iniquiscitur cibo justitiae, et impius superbiae; non mirum si insatiabilis corde. Pascitur cibo iniquitatis: noli pasci cibo iniquitatis, et non tibi convescitur superbus oculo e insatiabilis corde.
Abbreviated transcription (Latin):
ext̃neis multis: cũ impiis sepe uescimͣ. Od ẽ hoc qđ ait. suꝑbo ocło insatia¬
bili corde hiuc ñ c̃uescebar: Eabet epulas suascor piũ. ħt epulas suas cor
suꝑbu. Nã ꝓpt̃ cibos ipsos cordis suꝑbi. iđo diaẽ insatiabili corde. sor suꝑbu
unde pascitur.: Si suꝑbꝰ ẽ inuidus ẽ. Alit̃ ee ñ potẽ. Suꝑbra mat̾ in uiden
dus ẽ malis alienis pascit᷑. uñ dic̃ apłs. Si mordetis: comeditis inuicẽ
uidete ne abinuicẽ c̃sumamini. Hid etis gͦ comedentes. nolite his c̃uesafi
gite tale conuuuũ. Neq enĩ se satiant gaudendo de malis alienas. q insata¬
b̾ili corde s̃. Caue ne capiaris in epulis eq laqͦo diaboli. sibis talibꝰ pascebant᷑
pendentẽ in cruce. insultantes qr insatiabili corde erant. Drcebant gͦ. si fli
di ẽ descendat de cruce. alios saluauit. se saluare ñ potẽ. pascebant᷑ illi cibo
epulas pro Beati qͥ esuruint : sitiunt uisticiã. qr ipsi satabunt᷑. Sr gͦ piꝰ pa¬

Expanded text:
impiis saepe vescimur. 9. Quid est hoc quod ait, «Superbo oculo et insatiabili corde, huic non convescebar?» Habet epulas suas cor pium, habet epulas suas cor superbum: nam propter cibos ipsos cordis superbi, ideo dixit, «insatiabili corde.» Cor superbum unde pascitur? Si superbus est, invidus est: aliter esse non potest. Superbia, mater invidendus est, malis alienis pascitur. Unde dicit Apostolus: «Si mordetis et comeditis invicem; videte ne ab invicem consumamini» Videtis ergo comedentes; nolite his convesci, fugite tale convivium; neque enim se satiant gaudendo de malis alienis, quia insatiabili corde sunt. Cave ne capiaris in epulis eorum laqueo diaboli. Cibis talibus pascebantur pendnetem in cruce, insultantes, quia insatiabiles corde erant; dicebant ergo: «Si Filius Dei est, descendat de cruce; alios salvavit, se salvare non potest» . Pascebantur cibo epulas piorum: «Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur» . Si ergo pius pa
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. N enĩ iã obliti sumꝰ ut iã moneri nos uelimꝰ qͣ dicta sint suꝑiꝰ ut ubilem
s plerũq: in affectu animi repetit᷑ u̾bũ qđ notũ erat. ñ ut in notescat. s ut
ipsa repetirio faciat c̃firmationẽ. Repetit᷑ enĩ ad intelligenđũ affectũ dicentis.

Expanded text:
est. Non enim jam obliti sumus, ut jam moneri nos velimus, quae dicta sint superius, ut jubilemus: est. Non enim jam obliti sumus, ut jam moneri nos velimus, quae dicta sint superius, ut jubilemus: sed plerumque in affectu animi repetitur verbum quod notum erat, non ut innotescat, sed ut ipsa repetitio faciat confirmationem; repetitur enim ad intelligendum affectum dicentis.
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃c c̃fitebat᷑. penitens erat: Iilu nihil penitere poterat. ꝙ nihil culpabilit̃
fessionẽ penitentiũ s̃ laudantiũ. Et qͥd ẽ qđ c̃tinuo nos ad monet de qͣđa ẽ¬
hoc ñ ꝑtinet ad laudẽ di qñ c̃siteris peccata tua. Immo uͦ maxime ꝑtinet
ad laude di. Quare maxime ꝑtinet ad laude di. Tuia tanto ampliꝰ laudat᷑
medicꝰ. qͣnto plus desꝑabat᷑ egotꝰ. Confitere itaq peccata tua. qͣntomagis de¬
sꝑabas dete ꝓpt̃ iniqͥtates tuas. Tanto enĩ maior ẽ lausignoscentis. qͣnto
maior ẽ ex aggeratiõ peccata c̃fitentis. Ñ gͦ putemꝰ nos recessisse a laude can¬
tici si hac c̃fessionẽ hic intelligamꝰ qͣ ẽfitemͣ peccata nr̃a. Et hoc ad laude
cantici ꝑtinet. ꝙr cũ peccata nra cognoscimꝰ di głam cõmendamꝰ. P occupe¬
mus faciẽ eiꝰ in ẽfessione. ⁊ inpsalmis iubilemꝰ ei. lã diximꝰ qͥd sit iubilare
Repetitũ ẽ. ut c̃firmet᷑ in faciendo. Ipsa repeticio ẽfirmatio⁊ ex hortatio

Expanded text:
confitebatur, poenitens erat? Illum nihil poenitere poterat, quia nihil culpabiliternfessionem poenitentium, sed laudantium. Et quid est quod continuo nos admonet de quadam conon pertinet ad laudem Dei, quando confiteris peccata tua? Imo vero maxime pertinet ad laudem Dei. Quare maxime pertinet ad laudem Dei? Quia tanto amplius laudatur medicus, quanto plus desperabatur aegrotus. Confitere itaque peccata tua, quo magis desperabas de te propter iniquitates tuas. Tanto enim major laus est ignoscentis, quanto major exaggeratio est peccata confitentis. Non ergo putemus recessisse nos a laude cantici, si hanc confessionem hic intelligimus, qua confitemur peccata nostra: et hoc ad laudem cantici pertinet; quia cum peccata nostra cognoscimus, Dei gloriam commendamus. «Praeveniamus faciem ejus in confessione.» 5. «Et in psalmis jubilemus illi.» Jam diximus quid sit jubilare; repetitum est, ut confirmetur in faciendo: ipsa repetitio exhortatio
Abbreviated transcription (Latin):
adtende apłm. fidelisd̾s. qͥ ñ uossinat tẽptari sup̃ ꝗ potestis ferre s. faciet
cũ tẽptatione etiã exitũ. ut possitis sustine̾. Nait. ñ uos sinat tẽp̃tari oĩno.
Si enĩ recusares tẽptationẽ. recusares refectionẽ . Gͦ reficeris. Et si reficeris.
in manibꝰ artificis es. Auqͥd tͥ tollit. aligͥd corrigit. aliqͥd ẽplanat. aligͥd mun¬
dat. dait qͥbꝰda ferram̃tis sius. ipsa s̃ scandala huiꝰ scłi Tantũ de manu artifi¬
cis noli cadere. nihil tẽptationis accidet ult̃ ures tuas. Hoc ꝑmittet ds aduti¬
litatẽ tuã. uñ tu possis ꝓfic̾e. Deniq ipsũ apłm audi hoc c̃iungentẽ.S faciet¬

Expanded text:
iet cum tentatione etiam exitum, ut possitis sustinere» . Non ait, Non vos sinet tentari omnino. Si enim recusares tentationem, recusares refectionem. Ergo reficeris; et si reficeris, in manibus artificis es. Aliquid tibi tollit, aliquid corrigit, aliquid complanat, aliquid mundat: agit quibusdam ferramentis suis; ipsa sunt scandala hujus saeculi: tu tantum de manu artificis noli cadere. Nihil tentationis accedet ultra vires tuas. Hoc permittit Deus ad utilitatem tuam, unde tu possis proficere. Denique ipsum Apostolum audi hoc conjungentem:
Abbreviated transcription (Latin):
Quare dixisti. nolite obdurare corda urã Euia meministis qͥd soleant fac̾e pa
t̃surĩ nolite obdurare corda ur̃a ꝗͣ ad mͦdu irilla amaricatione. scđm diẽ
tẽptationis in deserto. Recolitis gͣ certe fr̃s. qđ ille ppłs tẽptauerit đm⁊ ac¬
cepit disciplinã. ⁊ rectꝰ sit indeserto tãꝗ̃ ab optimo sessore frenis legũ frenis
p̃ceptq nec sit desertꝰ tam̃ ado etiã indomitꝰ ñ solu beneficus p̃sentibꝰ. s etiã
uirga em̃dationis ñ desistente. Nolite obdurare corda urã. sic̃ in amaricati
ñ ert̃ Tam̃ qr de his nati estis. pat᷑surĩ erant. Et si gs̃ uenientes ab eat᷑mo t̃rȩ.
rt̃ pat᷑s nr̃i. simulac̃ in qͥbꝰ ñ ẽ utilitas. si g̃ dimi sert̃ simulac̃ sua ut uenirẽt
adam isrł. qͦs ipse d̾s isrł de egypto ꝑmare rubrũ duã. inr qͦ inimicos eq c̃se
qͣntes oꝑuit qͦ s indesertũ eduã manna pauit. nũꝗͣ̃ uirgã suã ab eq discipli

Expanded text:
Quare dixisti, «Nolite obdurare corda vestra?» Quia meministis quid soleant facere patres vestri. «Nolite obdurare corda vestra: quemadmodum in illa amaricatione, secundum diem tentationis in deserto.» Recolitis certe, fratres, quod ille populus tentarit Deum , acceperit disciplinam, et rectus sit in deserto tanquam ab optimo sessore, frenis legum, frenis praeceptorum; nec sit desertus tamen a Deo etiam indomitus, non solum beneficiis praesentibus, sed etiam virga emendationis non desistente. «Nolite» ergo «obdurare corda vestra: sicut in amaricationon erunt: tamen quia de his nati estis, patres vestri erant. Et si Gentes venientes ab extremo terrae, runt patres nostri, simulacra in quibus non est utilitas» : si Gentes dimiserunt simulacra sua, ut venirent ad Deum Isrquentes operuit ; quos in desertum eduxit, manna pavit , nunquam virgam suam ab eorum disciplin
Abbreviated transcription (Latin):
forte hores cõparamꝰ duos eqͦs. duas uestes ⁊ dix̾it aliqͥs simibs ẽ hec uestas talis
ẽ qͣlis ista. aut iste ħotalis ẽ qͣlis ille. qͥd aliꝰ dic̃ qͥ cont̃ dic̃ absit. longe ẽ ab
illo. qd ẽ longe ẽ ab illo. Dissimilis ẽ illi Et uixta stant. Nam̃ iste longe ẽ ab
illo. Duo uͦ iniqͥ. pares uita ⁊ moribꝰ si unꝰ sit in oriente alt̃ in occidente. iuata
inuicẽ .s̃. ⁊ duo uisti similit̃. si alt̃ sit in oriente : alt̾ inocordente. secũ gt̃ q
indo st̃. cont᷑ unꝰ iustꝰ alt̃ iniquus. etiã si una catena ligent᷑ multũ ase se¬
parati s̃. Gͦ si dissimilitudine recedimꝰ ado. similitudine accedimꝰ adđm
eua similitudine: ddg̃ facti sumꝰ ꝙ̃ in nob peccando corruperamꝰ ꝗ̃ peccati
remissione recepimꝰ qͣ innobrenouat᷑ intꝰ inm̃te. ut tãꝙ̃ resculpat᷑ in
nummo ÷ in aĩa nĩa imago di nr̃i ⁊redeamꝰ adthesauroseiꝰ Nã uñ fr̃s¬

Expanded text:
is est haec vestis, talis est qualis illa; aut, Iste homo talis est qualis ille: quid alius dicit, qui contradicit? Absit; longe est ab illo. Quid est, longe est ab illo? Dissimilis est illi. Et juxta stant, et tamen iste longe est ab illo. Duo vero iniqui pares vita et moribus, si unus sit in Oriente, alter in Occidente juxta invicein Deo sunt. Contra, unus justus, alter iniquus, etiamsi una catena ligentur, multum a se separati sunt. Ergo si dissimilitudine recedimus a Deo, similitudine accedimus ad Deum. Qua similitudine? Ad quam facti sumus, quam in nobis peccando corruperamus, quam peccatorum remissione recepimus, quae in nobis renovatur intus in mente, ut tanquam resculpatur in nummo, id
Abbreviated transcription (Latin):
tis: metuens irã di ⁊ uolens placare dm. sic inalio psalmo loqͥt᷑ Quorbo aspũ¬
tuo: Et̃ a facie tua qͦ fugiã. Si ascendero incłu. tu ibr es. Ed gͦ restat. q si asca¬
dero incęsu. ibi inuenit am. Ut longe fugiat ado. qͦ iturꝰ ẽ. urde qͥd dicat
scendendo in infernũ ñ fugit dm. qͦ iturꝰ ẽ. qͦ fugit᷑us ab illo rrato. nͥ adipsũ
placatũ . Et tam̃ cũ om̃ino nemo possit fuge ab illo qͥubiq ẽ nͥ qͥda longe e̾ent
qͥsq longe ẽ ado .s dissimilitudine. Ed ẽ dissimilitudine. Mala uita. malis

Expanded text:
tis, et metuens iram Dei, et volens placare Deum, sic in alio psalmo loquitur: «Qutis, et metuens iram Dei, et volens placare Deum, sic in alio psalmo loquitur: «Quie tua quo fugiam? Si ascendero in coelum, tu ibi es.» Quid ergo restat? Quia si ascenderit in coelum, ibi invenit Deum: ut longe fugiat a Deo, quo iturus est? Vide quid dicat:nit Deum; descendendo in infernum, non fugit Deum: quo iturus est, quo fugiturus est ab illo irato, nisi ad ipsum placatum? Et tamen, cum omninquisque longe est a Deo, sed dissimilitudine. Quid est, dissimilitudine? Mala vita, malis
Abbreviated transcription (Latin):
ut patrẽ nr̃m potiꝰ audiremꝰ.ẜ.⁊ hoc bonũ ẽ ut pat̾ obediamꝰ
displicere : Securitas gͦ laudis in laude di ẽ. Ibi laudator securꝰ ẽ u ñ n
met ne delaudato erubescat. Et laudemꝰ gͦ ⁊ cantemꝰ hoc ẽ cũ hilaritate
cũ lȩticia laudemꝰ. Qd aut̃ laudaturi sumꝰ. ipse psalmꝰ seqͣntibꝰ uersibus in¬
dicat nobis.
enite. exultemꝰ indno. Inuitat ad magnas epulas exultandi. ñ sclo
ab exultatione bona. suffic̾et dice. uenite exultemꝰ.S breuit̃ distinã. Qdẽ
bene exultare. Dño eccultare. Gͦ exultatio mala ẽ. ex ultare scło. exultatiobo¬
na ẽ. ex ultare dõ. Pie debes dno excultare. siuis securꝰ mũdo insultare. Edẽ
aut̃ uenite. Uñ uocat ut ueniant. cũ qͥbꝰ uult exultare d̾no. nͥ qr longe s̃. ut
ueniendo ꝓpinqͣnt ꝓpinqͣndo accedant. accedendo exultent: Uñ aut̃ lon ꝗe
ge sis. Nã qͥda peccator qͥde. s tam̃ cũ spe salutis penitens: dolens de pecca¬

Expanded text:
tius audiremus; sed et hoc bonum est ut patri obediamus. displicere? Securitas ergo laudis in laude Dei est. Ibi laudator securus est, ubi non timet ne de laudato erubescat. Et laudemus ergo, et cantemus; hoc est, cum hilaritate et cum laetitia laudemus. Quid autem laudaturi sumus, ipse Psalmus sequentibus versibus indicat nobis. 2. «Venite, exsultemus Domino.» Invitat ad magnas epulas exsultandi, non saeab exsultatione bona, sufficeret dicere, «Venite, exsultemus:» sed breviter distinxit. Quid est bene exsultare? Domino exsultare. Ergo exsultatio mala est, exsultare saeculo; exsultatio bona est, exsultare Domino. Pie debes Domino exsultare, si vis securus mundo insultare. Quid est autem, «Venite?» Unde vocat ut veniant, cum quibus vult exsultare Domino; nisi quia longe sunt ut veniendo propinquent, propinquando accedant, accedendo exsultent? Unde autem longe ge sis? Nam quidam peccator quidem, sed tamen cum spe salutis poenitens et dolens de pecca
Abbreviated transcription (Latin):
mat ꝓmissa sua. ꝑse ipsũ c̃firmat minas suas. Nemo dicat incorde suo. ue¬
rũ ẽ qd ꝓmittit. falsũ ẽ qđ minat᷑. Sic̃ uerũ ẽ qđ ꝓmittit. sic certũ ẽ qđ mi¬
nat᷑. Tã certꝰ debes ẽe de reqͥe. de felicitate. de et̃nitate. de inmortalitate si se¬
ceris p̃cepta ipsiꝰ ꝗ̃ certꝰ ee debesde interitu. de ardore ignis ȩt̃ni. de da pnatio¬
ne cũ diabolo si c̃tẽpseris p̃cepta eiꝰ. Iurauit gͦ illis in ira sua. ne intirent in
reqͥẽ ipsiꝰ ⁊ tam̃ oportet aliqͦs intre in reqͥẽ ipsiꝰ. Nenĩ nulli dubitat᷑ reqͥes ipsiꝰ

Expanded text:
mat promissa sua, per semetipsum confirmat minas suas. Nemo dicat in corde suo: Verum est quod promittit; falsum est quod minatur. Sicut verum est quod promittit, sic certum est quod minatur. Tam certus esse debes de requie, de felicitate, de aeternitate, de immortalitate, si feceris praecepta ipsius, quam certus esse debes de interitu, de ardore ignis aeterni, de damnatione cum diabolo, si contempseris praecepta ejus. Juravit ergo illis in ira sua, ne intrent in requiem ipsius: et tamen oportet aliquos intrare in requiem ipsius; non enim nulli dabitur requies i
Abbreviated transcription (Latin):
sic isti correcti faciliꝰ suȩ oliuȩ nat᷑alit̃ inserent᷑: Noc de illis dic̃ apłs. bipsa
ẽ arbor ⁊ si aliqͥ earamis fracti s̃. s ñ os̃. Nã si õs rami frangerent᷑. uñ petrꝰ ᷤ
stabatur: N ne isti õs inde. Uñ etiã qͥngenti illi fr̃s. qͥbꝰ dns ptꝰ resurrectio¬

Expanded text:
sic isti correcti facilius suae olivae naturaliter inserantur: hoc de illis Apostolus. Ergo ipsa sic isti correcti facilius suae olivae naturaliter inserantur: hoc de illis Apostolus. Ergo ipsa est arbor; etsi aliqui ex ramis fractstabatur? Nonne isti omnes inde? Unde etiam quingenti illi fratres qui
Abbreviated transcription (Latin):
qͥa ñ repellet dns plebe suã. laus illi c̃fessio illi. uibilatio illi Quã pleb̾e
ñ repellit dns. Etu nob̾ int̃p̾tari aliqͥd ñ licet. Prescͥptũ habemꝰ ab apło. ex po
sert̃ orã sacram̃ta saluatorẽ nrm ꝓmittentia. plebs uͥ institutũ ẽ tẽpłu. un¬
ctio sac̾dos ad figͣam ut cũ õs ipse umbrȩ p̃terirent. ipsa lux adueniret. hat
gͦ ista plebs d̾i adeã ꝓpħȩ missi in illa nati qͥ miss ei tͣdita⁊ credita eloqͥa
di Od gͦ Lotũ illd damnatũ ẽ : absit. Arbor oliuȩ. ipsa dicta ẽ ab apło. sepit
enĩ ista arbor apatarchis . S fuert̃ ibi rami aridi qr nimis alti ꝑsupbrã. Por¬
biret oleaster in sertꝰ qͥd ait apłs: Si tu exnat᷑ali in cisus oleastro. ⁊ ẽt᷑ nat̾am
in sertꝰ es inbonã oliuã. qͣntomagis qͥ scđ̾m nat᷑am s̃ inserent᷑ sue oliuȩ. ut
qͦm᷑ tu ñ ꝑmanens inin fidelitate. meriusti inseri in oliua cũ e̾es oleaster:

Expanded text:
a non repellet Dominus plebem suam:» laus illi, jubilatio illi, Quam plebem non repellet? Hic nobis interpretari aliquid non licet: praescriptum habemus ab Apostolo, exposserunt omnia sacramenta Salvatorem nostrum promittentia; plebs ubi institutum est templum, unctio, sacerdos ad figuram, ut cum omnes ipsae umbrae praeterirent, ipsa lux adveniret: erat ergo ista plebs Dei; ad eam Prophetae missi in illa nati qui missi; ei tradita et credita eloquia Dei. Quid ergo? totum illud damnatum est? Absit. Arbor olivae ipsa dicta est Apostolo, coepit enim ista arbor a Patriarchis: sed fuerunt ibi rami aridi, quia nimis alti per superbiret oleaster insertus, quid ait Apostolus? «Si tu ex naturali incisus oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam; quanto magis qui secundum naturam sunt, inserentur suae olivae» ? Ut quomodo tu non permanens in infidelitate, meruisti inseri in olivam, cum esses oleaster;
Abbreviated transcription (Latin):
eiꝰ qͥ laudat᷑. c̃fessio gem̃tis ad penitentiã ꝑtinet eiꝰ qͥ c̃fitet᷑. Confitent᷑ enĩ
hores cũ laudant dm c̃sitent᷑ cũ accusant se.⁊ nihil digniꝰ fac̃ lingua. uere
puto qđ ipsa sint uota de qͥbꝰ dic̃ in alio psalmo. Redda tͥ uotamea. gͦ distin¬
acert̃ labra mea. Nihilista distinctione sublimiꝰ nihil tã necessariũ. : ad in¬
telligendu: ad faciendu. Quomꝰ gͦ distingius uota gͣ reddis dõ. Ut ilłu lau¬

Expanded text:
enitentiam pertinet ejus qui confitetur. Confitentur enim homines, cum laudant Deum: confitentur, cum accusant se; et nihil dignius facit lingua. Vere puto quod ipsa sint vota, de quibus dicit in alio psalmo. «Reddam tibi vota mea, quae distinxerunt labia mea» . Nihil ista distinctione sublimius, nihil tam necessarium et ad intelligendum et ad faciendum Quomodo ergo distinguis vota
Abbreviated transcription (Latin):
gens iudcoꝵ: & ipsa diuidit᷑ Nam t̃nsiert̃ inde qui credider̃t: foris reliqͥ reman
serunt. Meus ẽ gala ad. Nomina s̃ ista lecta in lnt̾is di. h alaad habet int̾p̃¬
tationis suȩ uocẽ. & magni sacramenti Int̃ p̃tat᷑ enĩ aceruus testimonii
Qntus aceruus testimoniꝰ inmr̃ib. Neus ẽ galaad : m̃s ẽ aceruus testimonii:
mei s̃ mr̃cs ueri. Noriant᷑ alii ꝓuetusta uanitate sine sale: nũqͥd ꝑtinent
ad aceruũ testimonii qͥa & si tradidcro corpꝰ meũ ut ardeã. karitatẽ auit̃

Expanded text:
gens Judaeorum, et ipsa dividitur: nam transierunt inde qui crediderunt; foris reliqui remangens Judaeorum, et ipsa dividitur: nam transierunt inde qui crediderunt; foris reliqui remanserunt. 9. vers. 9. Meus est Galaad. Nomina sunt ista lecta in Litteris Dei. Galaad habet interpretationis suae vocem et magni sacramenti: interpretatur enim Acervus testimonii. Quantus acervus testimonii in martyribus? Meus est Galaad: meus est acervus testimonii, mei sunt Martyres veri. Moriantur alii pro vetusta vanitate sua sine sale; numquid pertinent ad acervum testimonii? Quia et si tradidero corpus meum ita ut ardeam, charitatem autem
Abbreviated transcription (Latin):
Ecce inuenimꝰ qͣm admodũ eccłia diuidat sycimã. Quomͦ diuidet humeros.
Scđm nõis int̃p̃tationẽ diuidunt᷑ humeri: ut alios grauent peecata sua. alii
tollant sarcinã xp̃i. Numeros enĩ pios ꝗͣrebat cũ dicẽt. Iugũ enĩ meũ suaue.
ẽ & sarcina mea leuis ẽ. Alia sarcina p̃mit.te: xp̃i aut̃ sarcina subleuat
te. Alia sarcina pondus habet: xp̃i sarcina pennas habet. Nã & aui si pennas
detrahas. qͣsi onus tollis: & qͦ magis onus abstulisti. eo magis int̾ra remanebit
Qm exonerare uoluisti iacet & ñ uolat: qͥa tulistionus. Redeat onꝰ & uolat.
Talis ẽ xp̃i sarcina. P ortent ilła om̃s homines ñ sint pigri: ñ attendant᷑
illi qͥ cã ferre nolunt: ferant ilła qͥ uolunt: & inueniant ꝗ̃ sit leuis. ꝗͣ sua¬
uis. ꝗͣ iocunda. ꝗͣ rapiens incełu & at̾ra eripiens. Diuida sẏcimã: & ẽualle
tabnaculox dimetiar. Forte ꝓpt̃ oues ia cob c̃uallis tabnaculoꝵ intelligñ

Expanded text:
nimus quemadmodum Ecclesia dividat Sichimam. Quomodo dividit humeros, secundum nominis interpretationem? Dividuntur humeri, ut alios gravent peccata sua, alii tollant sarcinam Christi. Humeros enim pios quaerebat, cum diceret: Jugum enim meum lene est, et sarcina mea levis est . Alte: alia sarcina pondus habet; Christi sarcina pennas habet. Nam et avi si pennas detrahas, quasi onus tollis; et quo magis onus abstulisti, eo magis in terra remanebit. Quam exonerare voluisti, jacet: non volat, quia tulisti onus; redeat onus, et volat. Talis est Christi sarcina. Portent illam homines; non sint pigri: non attendantur illi qui eam ferre nolunt; ferant illam qui volunt, et invenient quam sit levis, quam suavis, quam jucunda, quam rapiens in coelum et a terra eripiens. Dividam Sichimam, et convallem tabernaculorum dimetiar. Forte propter oves Jacob, convallis tabernaculorum intelligitur
Abbreviated transcription (Latin):
ut ocłi eq ampliꝰ nihil desiderent. S aliud udicat ocłs imꝑttꝰ: aliud ui¬
dicat artificis regła. Sresilli scĩ u̾sabant᷑ añ ocłosdi tãꝗ̃ sine culpa. tãq̃
ꝑfecti tã q̃ angłi nou̾at aut̃ qͥd illis de e̾ẽt. qͥ uindicabat in õs affectiones
qͥ iã hic cognouert̃ xp̃m. ad qͦs uenit inscabello pedu su&. qͦs ita dileã.
ꝓ qͥbꝰ sanguinẽ fudit. nouerint qͦmͦ uapulent cũ multũ ꝓfecerint. Que¬
de inmontẽ: morere dit seni morere iã ꝑegerat ȩtates suas. Nũ qͥd nũꝗ̃
erat moriturꝰ. Qualis illa uindicta. Ostendit ibi undictã suã. ut dic̾et.
ñ intrabis int̾rã ꝓmissionis. qͦ intrat᷑us erat ppłs: Quanda fig̃am qͦrũ dđa
gerebat moyses. Nã qͥ in regnũ cęloꝵ int̾uit. magna illi pena erat adt̾rã
ilła ñ uenire ꝗͦ ad tp̃s erat ꝓmissa. ut umbrã ostenderet ⁊t̾nsiret :

Expanded text:
liud judicat oculus imperitus, aliud juliud judicat oculus imperitus, aliud judicat artis regula. Sic et illi sancti versabantur ante oculos Dei, tanquam sine culpa, tanquam perfecti, tanquam angeli: noverat autem quid illis deesset, qui vindicabat in omnes affectiones qui jam hic cognoverunt Christum, ad quos venit in scabello pedum suorum, quos ita dilexit, pro quibus sanguinem fudit; noverint quomodo vapulent, cum multum profecerint. Quaetes suas: numquid nunquam erat moriturus? Qualis illa vindicta? Ostendit ibi vindictam suam, ut diceret, «Non intrabis in terram promissionis» , quo intraturus erat populus? Quamdam figuram quorumdam gerebat Moyses. Nam qui in regnum coelorum intravit, magna illi poena erat ad terram illam non venire, quae ad tempus erat promissa, ut umbram ostenderet et transiret?
Abbreviated transcription (Latin):
bant᷑ inmedio plebis di. S qͥd dicimꝰ qr moyses habuit pͥmã uitã fortasse
peccat᷑tẽ . Nã ⁊ ꝑcusso horẽ fugit deegẏpto. Eabuit ⁊ aaron pͥmã uitã ꝗͣ di¬
spliceret do. Nã ipse insanienti ppło⁊ qͤrenti idołu ꝑmisit ut fieret ⁊ fa¬
ctũ ẽ ppło dĩ idołu qd adoraret.Samuel qͣd fec̃. In fans intẽpłu datꝰ os etati
suas int̃ scã sacram̃ta di ꝑegit. ab in euntẽ ȩtate famuł di Nihil unq̃ dictũ
ẽ de samuele nihil ab hõibꝰ. Nou̾at ibi forte ds aliqͥd qł purgaret. qi ⁊ qđ ꝓ
fectũ iã uidet᷑ hor̃bꝰ. illiꝰ ꝑfectioni iã in ꝑfectũ ẽ Pleraq faciunt artifices
sostendunt imperitis. ⁊ cũ iã uidicauerint imꝑiti e̾e ꝑfeota. ex polunt
illa artifices. ꝗͥ nouert̃ ad huc qͥd illis desit ut mirent᷑ hor̃es tantã expoli¬
tionẽ rebꝰ accidisse. qͣsiã ꝑfectas ꝓnunciauerant fit hoc ⁊ in edificus.⁊ inpi¬

Expanded text:
am vitam fortasse peccatricem? Nam et percusso homine, fugit de Aegypto . Habuit et Aaron primam vitam quae displiceret Deo. Nam ipse insanienti populo et furenti idolum permisit ut fieret, et factum est populo Dei idolum quod adoraret . Samuel quid fecit, infans ad templum datus? Omnes aetates suas inter sancta sacramenta Dei peregit, ab ineunte aetate famulus Dei. Nihil unquam dictum est de Samuele, nihil ab hominibus. Noverat ibi forte Deus aliquid quod purgaret; quia et quod perfectum jam videtur hominibus, illi perfectioni adhuc imperfectum est. Pleraque faciunt artifices, et ostendunt imperitis; et cum jam judicaverint imperiti esse perfecta, expoliunt illa artifices, qui noverunt adhuc quid illis desit, ut mirentur homines tantam expolitionem rebus accidisse, quas jam perfectas pronuntiaverant. Fit hoc et in aedificiis, et in pi
Abbreviated transcription (Latin):
magnꝰ ita ut impleret uniu̾ sã faciẽ t̃re. In ipso monte magno adoremꝰ sir ea¬
audiri uoluerimꝰ Heretior ñ adorant in isto monte. qr mons iste impleuit
uniu̾ sã facẽ t̃re Hesert̃ in parte.⁊ totũ amisert̃. Si agnoseant eccłam cathol¬
cã adorabt inisto monte nobiscũ Et enĩ lapis ille qͥ p̃cisus ẽ demonte sine ma¬
nibꝰ. iã uidemꝰ qͣntũ creuerit: qͣntas regiones t̾rȩ occupauit ⁊ usq ad qͣs g̃s¬

Expanded text:
magnus, ita ut impleret universam faciem terrae» . In ipso monte magno adoremus, si exaudiri volumus. Haeretici non adorant in isto monte; quia mons iste implevit universam faciem terrae: haeserunt in parte, et totum amiserunt. Si agnoscant Ecclesiam catholicam, adorabnibus, jam videmus quantum creverit, et quantas regiones terrae occupaverit, et usque ad quas g
Abbreviated transcription (Latin):
sine manibꝰ lapis ille. creuit ⁊ crescendo fregit or̃a regna t̾ra factꝰ ẽ aut̃
mons magnꝰ ⁊ impleuit uniu̾̃ sã faciẽ t̾rȩ. Pec ẽ eccła catholica. eui uos cõ

Expanded text:
sine manibus lapis ille: crevit, et crescendo fregit omnia regna terrarum. Factus est autem sine manibus lapis ille: crevit, et crescendo fregit omnia regna terrarum. Factus est autem mons magnus, et implevit universam faciem terrae. Haec est Ecclesia catholica
Abbreviated transcription (Latin):
uert̃ edificantes. hic factꝰ ẽ in caput anguli lapis iste p̃cisus de monte sine
manibꝰ c̃fregit oĩã regna t̃raꝵ bidemꝰ c̃fracta abillo lapide or̃a regna t̃re. Quȩ
erant orã regna t̃re: Negna idoloꝵ regna demoniq fractas. Pegrabat sat̃nꝰ
inmultis horbꝰ. uͥ ẽ regnũ eiꝰ. Regnabat mercuriꝰ inmultis hor̃bꝰ. ũ ẽ regnũ &ꝰ
fractũ ẽ. Bedaetis̃ illi inregnũ xp̃i. in qͥbꝰ illi regnabant. Pegnũ cȩlestis qͣle
erat cartagini. u nc̃ ẽ regnũ celestis. lapis ille fregit orã regna t̾ra: lapis p̃cis
demonte sine manibꝰ. Ed ẽ. p̃cisus demonte sine manibꝰ. Natꝰ degente uideꝙ
sine oꝑe hõinũ Om̃s enĩ qͥ nascunt᷑ de oꝑe maritali nascunt᷑. ile de iurgine
natꝰ sine manibꝰ natꝰ ẽ ꝑ manꝰ enĩ opꝰ humanũ significat᷑ euomanꝰ humanȩ
ñ accessert̃ uͥ maritalis amplexus ñ fuit. fȩtus tam fuit. Natꝰ ẽ gͦ demonte

Expanded text:
verunt aedificantes, hic factus est in caput anguli» . Lapis iste praecisus de monte sine manibus, confregit omnia regna terrarum: videmus confracta ab illo lapide omnia regna terrae. Quae erant regna terrae? Regna idolorum, regna daemoniorum fracta sunt. Regnabat Saturnus in multis hominibus: ubi est regnum ejus? Regnabat Mercurius in multis hominibus: ubi est regnum ejus? Fractum est, redacti sunt illi in regnum Christi, in quibus ille regnabat. Regnum Coelestis quale erat Carthagini! ubi nunc est regnum Coelestis? Lapis ille fregit omnia regna terrarum, lapis praecisus de monte sine manibus. Quid est, praecisus de monte sine manibus? Natus de gentegine natus, sine manibus natus est; per manus enim, opus humanum significatur: quo manus humanae non accesserunt, ubi maritalis amplexus non fuit, fetus tamen fuit. Natus est ergo de monte
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓfeceritis. ꝓbabitis qͥ iã ꝓfecistis. Toleranda s̃ gͦ ista. Et forte hoc ꝑtinet
adillđ Seruus qͥ nouit uoluntatẽ dni sui.⁊ ñ facit digna. plagis uapu¬
labit multis In multis enĩ qͣntũ nob̃ in notescit᷑ uoluntas di etiã reatꝰ
nr̃ in notescit᷑ nobꝰ ⁊ qͣnto ille nob innotescit᷑ tanto plus imꝰ infletꝰ: lac¬
mas. uidemꝰ enĩ ꝙ̃ sit uistũ qđ de nob eaigat ds. in qͣnta ad huc in ꝑfecti¬
one iaceamꝰ. ⁊ fit in nobꝰ qđ dictũ ẽ. T apponit scientiã. apponit dolorẽ sce¬

Expanded text:
profeceritis, probatis qui jam profecistis. Toleranda sunt ergo ista; et forte hoc pertinet profeceritis, probatis qui jam profecistis. Toleranda sunt ergo ista; et forte hoc pertinet ad illud: «Servus qui novit voluntatem domini sui, et non» «facit digna, plagis vapulabit multis» . In multis enim quantum nobis innotescit voluntas Dei, etiam reatus noster innotescit nobis; et quanto ille nobis innotescit, tanto plus imus in fletus et lacrymas. Videmus enim quam sit justum quod de nobis exigat Deus, in quanta adhuc imperfectione