comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
natura bona. Quod & ipse dñs codẽ loco
ubi de arbore & fructib loquebat᷑. aꝑtis¬
sime ostendit. Ait enim. Aut facite ar¬
borem bonam & fructum eius bonum.
aut facite arborem malam & fructum
eius malum: satis ammonens ex arbore
quidem bona. malos. aut ex mala bonos
nascifructus non posse: ex ipsa tͣm̃ terra
cui loquebatur. utramq arborem posse
maronis ille uersus plac& : felix qͥ potuit
rerum cognoscere causas. ñ nob uideatur
ad felicitatem consequendam ꝑtinere:
sisciamus causas magnarũ in mundo
corporalium motionũ: que abditis-¬
simis nature sinib occulunt᷑: unde
tremor terris. qua ui maria alta tu¬
mescunt. obicib ruptis. rursusq in se
ipsa residant: & cetera huiusmodi. sed
bonarum & malarum rerum causas
nosse debemus. & id actenus. quatenus
eas homini inhac uita errorib erũnisq
plenissima. ad eosdem errores & erũnas
euadendas nosse concedetur. Ad illam
felicitatẽ quippe tendendum.ẽ: ubi

Expanded text:
natura bona. Quod et ipse Dominus eodem loco, natura bona. Quod et ipse Dominus eodem loco, ubi de arbore et fructibus loquebatur, apertissime ostendit: ait enim, Aut facite arborem bonam et fructum ejus bonum, aut facite arborem malam et fructum ejus malum : satis admonens ex arbore quidem bona malos, aut ex mala bonos nasci fructus non posse; ex ipsa tamen terra cui loquebatur, utramque arborem posse.Maronis ille versus placet, Felix qui potuit rerum cognoscere causas. non nobis videatur ad felicitatem consequendam pertinere, si sciamus causas magnarum in mundo corporalium motionum, quae abditissimis naturae sinibus occuluntur; Unde tremor terris, qua vi maria alta tumescant, Objicibus ruptis, rursusque in se ipsa residant. et caetera hujusmodi: sed bonarum et malarum rerum causas nosse debemus, et id hactenus, quatenus eas homini in hac vita erroribus aerumnisque plenissima, ad eosdem errores et aerumnas evadendas nosse conceditur. Ad illam quippe felicitatem tendendum est, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
bonum. eẽt: nec corrumꝑetur: qm̃ nichibẽ.
aliud corruptio.: quã boni exterminatio.
xbonis gͥ mala orta sunt: & nisi inaliquib
bonis non sunt. nec erat unde oriretur
ulla mali natura. Nam si. eẽt: inquantum
natura. eẽt. ꝓfecto bona. eẽt. Et aut in¬
corruptibilis natura magnũ. eẽt. bonũ:
aut etiam natura corruptibilis nullomͦ
eẽt. nisi aliquod bonum: quod bonum
corrumpendo. poss& ei nocere corruptio.
non putetur hoc dominice sententiae
refragari: qua dix̃. non potest arbor bo¬
na fructus malos facere. Hon potest enĩ
sicut ueritas ait. colligi uua despinis:
quia non potest uua nasci de spinis. Sed
ex bona terra: & uites nasci posse uidemus
& spinas. Eo modo tamqͣm arbor mala
fructus bonos id.ẽ. oꝑa bona non pocest
facere uoluntas mala: sed ex bona hominis
natura. oriri uoluntas & bona potest et
mala. Nec fuit prsus unde pͥmitꝰ oriret᷑
uoluntas mala: nisi exangeli & hominis

Expanded text:
bonum esset, nec corrumperetur; quoniam nihil est bonum esset, nec corrumperetur; quoniam nihil est aliud corruptio, quam boni exterminatio. Ex bonis igitur mala orta sunt, et nisi in aliquibus bonis non sunt: nec erat alias unde oriretur ulla mali natura. Nam si esset, in quantum natura esset, profecto bona esset: et aut incorruptibilis natura magnum esset bonum, aut etiam natura corruptibilis nullo modo esset nisi aliquod bonum, quod bonum corrumpendo posset ei nocere corruptio. non putetur hoc dominicae sententiae refragari, qua dixit, Non potest arbor bona fructus malos facere. Non potest enim, sicut Veritas ait, colligi uva de spinis , quia non potest nasci uva de spinis; sed ex bona terra et vites nasci posse videmus et spinas. Et eodem modo tanquam arbor mala fructus bonos, id est, opera bona non potest facere voluntas mala: sed ex bona hominis natura oriri voluntas et bona potest et mala; nec fuit prorsus unde primitus oriretur voluntas mala, nisi ex angeli et hominis
Abbreviated transcription (Latin):
mala. ẽ. Qua ꝓpter in his contrariis quae
mala & bona uocantur. illa dialecticorum
regula deficit. qui dicunt nulli rei. duo
simul in ẽẽ. contraria. Hullus enim aer.
simul. ẽ. & tenebrosus & lucidus: nullus
cybus & potus simul dulcis & amarus.
Iullũ corpus simul. ubi album & nigrum.
nullum simul. ubi deforme ibi for mosum.
t hoc in multis ac pene inom̃ib: contrariis
repꝑitur.: ut in una re simul. ec̃. ñ possi nt.
um autem bona & mala nullus ambigat.
ẽẽ. contraria: non solum simul. eẽ. possun:
sed mala om̃ino sine bonis. & nisi in bonis
ẽẽ. non possunt: quamuis bona sine malis
possuit. Potest enim homo uł angłs. non. ẽẽ.
in iustus. In iustus autẽ non potest. ẽẽ: ĩusi
homo uł angł̃s. Ed bonũ qđ homo. bonum
quod angelus: tnalum quod in iustus. Et
hec duo contraria ita simul sunt: ut si
eẽ. potuiss&. quia non modo ubi consister&.
sed unde oriretur. corruptio non haber&.
nisi eẽt. quod corrumꝑetur. Quod nsi

Expanded text:
. Quapropter in iis contrariis quae mala et bona vocantur, illa dialecticorum regula deficit, qua dicunt nulli rei duo simul inesse contraria. Nullus enim aer simul est et tenebrosus et lucidus: nullus cibus aut potus simul dulcis et amarus: nullum corpus simul ubi album, ibi et nigrum; nullum simul ubi deforme, ibi et formosum. Et hoc in multis ac pene in omnibus contrariis reperitur, ut in una re simul esse non possint. Cum autem bona et mala nullus ambigat esse contraria, non solum simul esse possunt, sed mala omnino sine bonis et nisi in bonis esse non possunt: quamvis bona sine malis possint. Potest enim homo vel angelus non esse injustus; injustus autem non potest esse nisi homo vel angelus: et bonum quod homo, bonum quod angelus; malum quod injustus. Et haec duo contraria ita simul sunt, ut si esse potuisset: quia non modo ubi consisteret, sed unde oriretur corruptio non haberet, nisi esset quod corrumperetur; quod nisi
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ peccatis atq suppliciis & originalib
& ꝓpriis tota ꝑierat: exeius parte raepa¬
rata qđ angłicȩ societati. ruina illa dia.¬
bolica minuerat subpleret᷑. hoc enim
ꝓmissum. ẽ. resurgentib scĩs: quod erunt
nulla ciuium numerositate fraudabitur.
aut uberiore etiam copia fortasse reg¬
nabit. Heq enim numerum aut scorum
hominum aut inmundoꝵ demonũ no.¬
Suimꝰ: in quoꝵ locum succedentes filii scẽ
matris. quȩ sterilis apparebat in terris:
in ea pace de qua illi cecider sine ullo
temporis termino ꝑmanebunt: sed illoꝵ
ciuium numerus. siue qui. ẽ. siue qui
futurus. ẽ. in contemplatione. ẽ. eius
artificis: qui uocat ea que non st̃ tãqͣm¬

Expanded text:
 peccatis atque suppliciis et originalibus et propriis tota perierat, ex ejus parte reparata, quod angelicae societati ruina illa diabolica minuerat, suppleretur. Hoc enim promissum est resurgentibus sanctis, quod erunt nulla civium suorum numerositate fraudabitur, aut uberiore etiam copia fortasse regnabit. Neque enim numerum aut sanctorum hominum, aut immundorum daemonum novimus, in quorum locum succedentes filii sanctae matris, quae sterilis apparebat in terris, in ea pace de qua illi ceciderunt, sine ullo temporis termino permanebunt. Sed illorum civium numerus, sive qui est, sive qui futurus est, in contemplatione est ejus artificis, qui vocat ea quae non sunt, tanq
Abbreviated transcription (Latin):
Oquod etiam infideles fatentur
rerum. cuius summa potestas
cum sum me bonussit. ullomͦ siner& mali
aliqͥd. ec̃. in oꝑib suis. nͥ usq ad eo essec
om̃ps & bonus: ut bene facer& & de malo.
Quid.ẽ. autẽ aliud qđ malum dicitur: nͥ
priuatio boni: Ham sicut corporibus
animalium nichil. ẽ. aliud morbis et
uulnerib afficiꝰ. quam sanitate pͥuari.

Expanded text:
quod etiam infideles fatentur, rerum cui summa potestas , cum summe bonus sit, ullo modo sineret mali aliquid esse in operibus suis, nisi usque adeo esset omnipotens et bonus, ut bene faceret et de malo. Quid est autem aliud quod malum dicitur, nisi privatio boni? Nam sicut corporibus animalium nihil est aliud morbis et vulneribus affici, quam sanitate privari
Abbreviated transcription (Latin):
patre: plenum gr̃ẽ & ueritatis. Qdait
uerbum carofactum. ẽ. hoc. ẽ. plenꝰ gr̃ȩ.
Quod ait głam unigeniti a patre. hoc ple¬
num. ẽ. ueritatis. Ueritas quippe ipsum
unigenitũ dĩ filiꝰ: ñ gra. sed natura. Grã
suscepit hominẽ tanta unitate ꝑsonȩ.
ut idem ipse. ee̾t. etiam hominis filius.

Expanded text:
e, plenum gratiae et veritatis . Quod ait: Verbum caro factum est, hoc est plenum gratiae. Quod ait: Gloriam unigeniti a Patre, hoc plenum est veritatis. Veritas quippe ipsa unigenitus Dei Filius non gratia, sed natura. Gratia suscipit hominem tanta unitate personae, ut idem ipse esset etiam hominis Filius.
Abbreviated transcription (Latin):
nascetur scm. uocabit᷑ filiꝰ dĩ. Et iosepħ cũ
uell& eam dimittere. suspicatꝰ adulterã
qͣm sciebat ñ dese grauidam: tale responsũ
ab angło accepit. Noli timere accipere
mariao coniugem tuam: qͦd enim in ea

Expanded text:
nctum, vocabitur Filius Dei . Et Joseph cum vellet eam dimittere, suspicatus adulteram, quam sciebat non de se gravidam, tale responsum ab angelo accepit: Noli timere accipere Mariam conjugem tuam; quod enim in ea
Abbreviated transcription (Latin):
atore longum. ẽ. ut quanta dignũ ẽ.
tanta dicantur: qͣmuis ab homine dici
digna ñ possi nt. Quis enim hoc solum
congruentib explic& uerbis. qđ uerbũ
caro factum.ẽ. & habitauit innobis ut
crederemꝰ indĩ patris om̃ipotentis unicĩ
incarnẽ diuinitate mutata. Carnem
porro hic h ominẽ debemꝰ accipere :
a parte totum significante locutione:
sic̃ dictum. ẽ. qm̃ ex oꝑib legis ñ iusti.¬
ficabitur om̃is caro. id.ẽ. omis homo.
Nam nichil nature humane in illa sus¬
ceptione fas.ẽ. dicere defuisse. sed na¬
ture humane ab om̃i peccati nexu. om̃i
mͦ libere: non qualis deutroq sexio
nascitur ꝑ concupiscentiã carnis. cũ obliga¬
tione delicti cuius reatꝰ regeneratione diluit᷑:
sed qualẽ de uirgine nasci oportebat. qͣm fides
matris non libido conceꝑat. Quo si uł nascente
corrumꝑetur eius integritas. non iam ille
de uirgine nasceret᷑: eumq falso quod absit.
natum de uirgine maria. tota confiteretur

Expanded text:
atore longum est, ut quanta dignum est, tanta dicantur, quamvis ab homine dici digne non possint. Quis enim hoc solum congruentibus explicet verbis, quod Verbum caro factum est, et habitavit in nobis , ut crederemus in Dei Patris omnipotentis unicum in carnem divinitate mutata. Carnem porro hic hominem debemus accipere, a parte totum significante locutione: sicut dictum est, Quoniam ex operibus Legis non justificabitur omnis caro , id est omnis homo. Nam nihil naturae humanae in illa susceptione fas est dicere defuisse; sed naturae ab omni peccati nexu omni modo liberae: non qualis de utroque sexu nascitur per concupiscentiam carnis cum obligatione delicti, cujus reatus regeneratione diluitur; sed qualem de virgine nasci oportebat, quem fides matris, non libido conceperat: quo si vel nascente corrumperetur ejus integritas, non jam ille de virgine nasceretur; eumque falso, quod absit, natum de virgine Maria tota confiteretur
Abbreviated transcription (Latin):
scs tamqͣm pater eiꝰ de matre uirgine
genuiss&: Quis hoc dicere audebit:
Nec opus. ẽ. ostendẽ disputando qͣnta
alia sequantur absurda: cũ hoc ipsum
iam ita sit absurdum: ut nullȩ fideles
aures id ualeant sustinere. cap̃. iiii¬

Expanded text:
s tanquam pater ejus de matre virgine genuisset? Quis hoc dicere audebit? Nec opus est ostendere disputando quanta alia sequantur absurda, cum hoc ipsum jam ita sit absurdum, ut nullae fideles aures id valeant sustinere. Proi
Abbreviated transcription (Latin):
unitate ꝑsone unici filii dĩ singulariter. ẽẽt.
assumpta: que bona uoluntas. cuiꝰ boni ꝓpositi
studium: que bona oꝑa p̃cesserunt. quib mere.¬
retur iste homo una fieri ꝑsona cum dõ: Nũqͥd
antea fuit homo. & hoc ei singulare beneficiũ
p̃stitum. ẽ. ut singulariter ꝓmereret᷑ dm̃:
Nempe ex qͦ. eẽ. homo cepit: non aliud coepit
ẽẽ. homo quã di filiꝰ: & hoc unicꝰ. & ꝓpter
dm̃ uerbum qđ illo suscepto. caro factum. ẽ.
utiq ds: ut quẽ ad modũ. ẽ. una ꝑsona qui¬
lib& homo anima scilic& rationalis & caro.
ita sit xp̃c una ꝑsona uerbum & homo. Undi
nature humane tanta gła. nullis pcedentib
meritis sine dubitatione gratuita: nͥ quia
magna hic & sola dĩ gr̃a. fideliter & sobrie
considerantib euidenter ostendit᷑. ut in-¬
telligant homines ꝑeandem grãm se iustifi¬
cari a peccatis. ꝑqͣm factum.ẽ. ut homo¬
xp̃c. nullum poss& habere peccatumͦ Sic¬

Expanded text:
unitatem personae unici Filii Dei singulariter esset unitatem personae unici Filii Dei singulariter esset assumpta? Quae bona voluntas, cujus boni propositi studium, quae bona opera praecesserunt, quibus mereretur iste homo una fieri persona cum Deo? Numquid antea fuit homo, et hoc ei singulare beneficium praestitum est, cum singulariter promereretur Deum? Nempe ex quo esse homo coepit, non aliud coepit esse homo quam Dei Filius; et hoc unicus, et propter Deum Verbum, quod illo suscepto caro factum est, utique Deus: ut quemadmodum est una persona quilibet homo, anima scilicet rationalis et caro, ita sit Christus una persona, Verbum et homo. Unde naturae humanae tanta gloria, nullis praecedentibus meritis sine dubitatione gratuita, nisi quia magna hic et sola Dei gratia fideliter et sobrie considerantibus evidenter ostenditur, ut intelligant homines per eamdem gratiam se justificari a peccatis, Christus nullum posset habere peccatum? Sic
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitate uł in peccato: cum & hoc recte
dici possit. sed in iniqͥtates & inpeccata dicere
conuerteret᷑ in necessitatem mortis. humana
natura. Repꝑiuntur sicut supͣ disserui
plura peccata & alia parentum: quȩ & si
non ita possunt mutare naturam. reatu
tamen obligant filios: nisi gratuita gr̃a
catis aliorum parentum qͥ ab ipso adam
usq ad patrem suũ ꝓgeneratorib suis
quisq succedit: non in merito disceptari
potest: utrum om̃iũ malis actib & multi¬
plicatis delictis originalib qui nascitur
implicet᷑ : ut tanto peius qͣnto posteriꝰ

Expanded text:
in iniquitate vel peccato, cum et hoc recte in iniquitate vel peccato, cum et hoc recte dici possit, sed iniquitates et peccata dicere converteretur in necessitatem mortis humana natura, reperiuntur, sicut supra disserui, plura peccata et alia parentum, quae qui etsi non ita possunt mutare naturam, reatu tamen obligant filios, nisi gratuita graticatis aliorum parentum, quibus ab ipso Adam usque ad patrem suum, progenitoribus suis quisque succedit, non immerito disceptari potest, utrum omnium malis actibus, et multiplicatis delictis originalibus quis cum nascitur implicetur, ut tanto pejus quanto posterius
Abbreviated transcription (Latin):
ARENT UM qͦq peccatis paruulos ob¬
ligari. non solum pͥmoꝵ hominũ: sed etia suoꝵ
dequib ipsinati sunt. non in ꝓbabilit̾ dr. Illa
quippe diuina sententia reddã peccata patrum
infilios. ten& eos utiq anteꝗͣ ꝑ regenerationem
ad testam̃tum nouũ incipiant ꝑtinere. quod
testamentũ ꝓphetabat᷑ cum diceret᷑ ꝑ ierechielẽ
non accepturos filios peccata patrum suorum:
nec ulteriꝰ futuram in isrł parabolam illam.
patres manducarunt uuã acerban & dentes
filiorum obstipuerunt. Ideo enĩ qͥsq renascit᷑.
ut soluat᷑ ineo qͥd qͥd peccati .ẽ. cum qͦ nascitur.
Nam peccata que male agendo postea cõmitrunt᷑:
possunt & poenitendo sanari: sicut etia post
baptismũ fieri uidemꝰ. Ac ꝑhoc non .ẽ. instituta
regeneratio. nisi quia uitiosa . ẽ. generatio. usq
adeo. ut de legitimo matrimonio ꝓcreatus
dicat. In iniqͥtatib conceptꝰ sum: & inpeccatis
mater mea me inutero aluit. Heq hic dixit¬

Expanded text:
arentum quoque peccatis parvulos obligari, non solum primorum hominum, sed etiam suorum, de quibus ipsi nati sunt, non improbabiliter dicitur. Illa quippe divina sententia, Reddam peccata patrum in filios ; tenet eos utique antequam per regenerationem ad Testamentum Novum incipiant pertinere. Quod Testamentum prophetabatur, cum diceretur per Ezechielem non accepturos filios peccata patrum suorum, nec ulterius futuram in Israel parabolam illam: Patres manducaverunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt . Ideo enim quisque renascitur, ut solvatur in eo quidquid peccati est cum quo nascitur. Nam peccata quae male agendo postea committuntur, possunt et poenitendo sanari, sicut etiam post Baptismum fieri videmus. Ac per hoc non est instituta regeneratio, nisi quia vitiosa est generatio; usque adeo ut etiam de legitimo matrimonio procreatus dicat, In iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit . Neq
Abbreviated transcription (Latin):
N PROPTEREA ds̃ intertiã & qͣrtam
generationẽ depeccatis parentũ eoꝵ
posteris cõminetur : quia irã suam
quantũ ad ꝓgeneratoꝵ culpas non extendit
ulteriꝰ. moderatione miserationis sue: ne
illi quib regenerationis gr̃a ñ confertur.
nimia sarcina in ipsa eterna sua dãpna¬
tione p̃merentur : si cogerent᷑ abinitio
generis humani om̃ium p̃cedentium pa¬
rentum suoru originaliter peccata contra-¬
here: & poenas ꝓeis debitas pendere. An
aliud aliqͥd dere tanta scripturis scĩs
diligentiꝰ ꝑ scrutatis atq tractatis ualeat
uł non ualeat. repꝑiri: temere affirm¬
are non audeo. Illud tam̃ unu peccatum
quod tam magnũ in loco & abitu tante
felicitatis admissum. ẽ. nt in uno ho¬
mine originaliter atq ut ita dixerim
radicabilit̾ totũ genꝰ humanũ dampna¬
ret᷑. non soluit᷑ ac diluit᷑.: nisi ꝑunum
mediatorẽ dĩ & hominũ. hominẽ xp̃m

Expanded text:
n propterea Deus in tertiam et quartam generationem de peccatis parentum eorum posteris comminetur, quia iram suam quantum ad progeneratorum culpas non extendit ulterius moderatione miserationis suae; ne illi quibus regenerationis gratia non confertur, nimia sarcina in ipsa sua aeterna damnatione premerentur, si cogerentur ab initio generis humani omnium praecedentium parentum suorum originaliter peccata contrahere, et poenas pro eis debitas pendere: an aliud aliquid de re tanta, Scripturis sanctis diligentius perscrutatis atque tractatis, valeat vel non valeat reperiri, temere affirmare non audeo. CAPUT XLVIII. 14. Peccquod tam magnum in loco et habitu tantae felicitatis admissum est, ut in uno homine originaliter, atque, ut ita dixerim, radicaliter totum genus humanum damnaretur, non solvitur ac diluitur nisi per unum mediatorem Dei et ho
Abbreviated transcription (Latin):
qui in mensura & numero & pondere cuncta
disponit. Nam fuit pͥmitꝰ ante legem. scđo sub
lege que dita .ẽ. ꝑ moysen. deinde subgra quȩ
reuelata.ẽ. ꝑ pͥmum mediatoris aduentum. Quȩ
quidem gr̃a nec antea defuit. quib eam oportuit
imꝑtiri: quamuis ꝓtemporis dispensatione uelata
& occulta. Neq enim antiquorum qͥcũq iustoꝵ
p̃ter xp̃i fidem. salutem potuit inuenire. Aut
uero nisi & illis cognitꝰ fuiss&: potuiss& nobis
ꝑeorum ministerium alias aꝑtius. alias occultiꝰ¬
ꝓpħari : In quacũq autem quattuor istarum
uelut ętatum singulum quẽq hominem grã
regenerationis inuenerit: ibi ei remittuntur
p̃terita uniuersa peccata. & reatꝰ ille nascendo
contractus. renascendo dissoluitur. tãq multum
ual& quod sp̃c ubi uult spirat: ut quidã scdam
illam seruitutem sublege non nouerint. sed cum
mandato incipiant adiutorium hab̾e diuinum.

Expanded text:
qui in mensura et numero et pondere cuncta qui in mensura et numero et pondere cuncta disponit . Nam fuit primitus ante Legem; secundo sub Lege, quae data est per Moysen; deinde sub gratia, quae revelata est per primum Mediatoris adventum . Quae quidem gratia nec antea defuit, quibus eam oportuit impertiri, quamvis pro temporis dispensatione velata et occulta. Neque enim antiquorum quicumque justorum praeter Christi fidem salutem potuit invenire, aut vero nisi et illis cognitus fuisset, potuisset nobis per eorum ministerium alias apertius, alias occultiperta. In quacumque autem quatuor istarum velut aetatum singulum quemque hominem gratia regenerationis invenerit, ibi ei remittuntur praeterita universa peccata; et reatus ille nascendo contractus, renascendo dissolvitur. Tamque multum valet quod Spiritus ubi vult spirat. , ut quidam secundam illam servitutem sub Lege non noverint, sed cum mandato incipiant adjutorium habere divinum.
Abbreviated transcription (Latin):
& seruus addictus.e. id agente scientia
manditi. ut peccatum oꝑetur in homine.
omnẽ concupiscentim: cum illo p̃uaricati¬
onis adiccło. atq ita quod scriptum. ẽ.
impleatur. lex subintrauit. ut habundar&
delictum. Hȩc sunt scđa hominis. Si autẽ
respexerit ds. ut adimplenda quȩ mandat
ipse adiuuare credatur. & agi homo cȩꝑit
dĩ spu. concupiscitur aduersus carnem
fortiore robore caritatis. ut ꝗuis ad huc
sit quod homini reprignae ex homine :
non dum tota infirmitate sanata. exfide
tamen iustus uiuat. iusteq uiuat. inꝗtũ
non cedit malȩ concupiscentie: uincente
delectatione iusticie. Hȩc sunt ter tia
bone spei hominis. In quib si pia ꝑseue¬
rantia quisq ꝓficiat. postreia pars
restat: quȩ post hanc uitam in requiȩ
sp̃e. deinde in resurrectione carnisetiã
implebicyr Harum quateuor diffe¬
rentiaru pͥma.ẽ. ante legem: scđa sub
lege: tertia subgr̃a. q̃rta in pace plena

Expanded text:
et servus addictus est ; id agente scientia et servus addictus est ; id agente scientia mandati, ut peccatum operetur in homine omnem concupiscentiam, cumulo praevaricationis adjecto, atque ita quod scriptum est impleatur, Lex subintravit, ut abundaret delictum . Haec sunt secunda hominis. Si autem respexerit Deus, ut ad implenda quae mandat ipse adjuvare credatur, et agi homo coeperit Dei Spiritu, concupiscitur adversus carnem fortiore robore charitatis ; ut quamvis adhuc sit quod homini repugnet ex homine, nondum tota infirmitate sanata, ex fide tamen justus vivat , justeque vivat, in quantum non cedit malae concupiscentiae, vincente delectatione justitiae. Haec sunt tertia bonae spei hominis; in quibus si pia perseverantia quisque proficiat, postrema pax restat, quae post hanc vitam in requie spiritus, deinde in resurrectione etiam carnis implebitur. Harum quatuor differentiarum prima est ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace plena
Abbreviated transcription (Latin):
ac spe maiorem dixit apostolꝰ. quantum
in quoquã maior. ẽ: tanto melior. ẽ. inqͦ ̃.
um enum queritur utrumq quisq sit homo
bonꝰ: non querit᷑ quid credat. aut qͥd sper&:
sed quid am&. Nam qͥ recte amat. ꝓculdubio
recte credit & sperat. qui uͦ namat. inanit̃
credit. etiam si sunt uera quȩ credit: inanit̃
sꝑat. etiam si adueram felicitatẽ doceant᷑
ꝑtinere quȩ sꝑat: nisi & hoc credat ac sꝑet:
quod sibi donari possit petenti ut amet.
Quam uis enim sꝑare sine amore ñ possit:
fieritamen potest. ut id non am&. sine
quo ad id quod sꝑat non potest ꝑueniri:
& quod indilectione non dum hab&. petit
ut accipiat. querit ut inueniat. pulsat
ut aꝑiatur ei. Fides namq impetrat:
quod lex imꝑat. Nam sine dĩ dono id .ẽ
iuuare: & p̃uaricatorẽ in suꝑ facere.
qui de ignorantia se excusare non possit.
Regnat enim carnalis cupiditas. ubi .ii.ẽ.
fuerit facta peccati: si non dum diuinus
seruit. A quo enim quis deuictus . ẽ. huic

Expanded text:
t Apostolus , quanto in quocumque major est, tanto melior est in quo est. Cum enim quaeritur, utrum quisque sit homo bonus, non quaeritur quid credat, aut speret, sed quid amet. Nam qui recte amat, procul dubio recte credit et sperat: qui vero non amat, inaniter credit, etiamsi sint vera quae credit; inaniter sperat, etiamsi ad veram felicitatem doceantur pertinere quae sperat: nisi et hoc credat ac speret, quod sibi petenti donari possit ut amet. Quamvis enim sperare sine amore non possit, fieri tamen potest ut id non amet, sine quo ad id quod sperat non potest pervenire.  quod in dilectione nondum habet, petit ut accipiat, quaerit ut inveniat, pulsat ut aperiatur ei . Fides namque impetrat quod lex imperat. Nam sine Dei dono, id estjuvare; et praevaricatorem insuper facere, qui de ignorantia se excusare non possit. Regnat enim carnalis cupiditas, ubi non est fuerit facta peccati, si nondum divinus aservit: A quo enim quis devictus est, huic
Abbreviated transcription (Latin):
Ibrũ de fide. spe. & haritate scripsi
cũ add quẽ scriptꝰ est a me poculses ut ali¬
quod opusculũ haberet meũ de suis manib
ñ recessurũ qđ genꝰ greci enchiridion uocat.
ubi sacis diligent᷑ mͥ uideor ec̃ cplerus qͦ mͦ¬
colendus ds̃ qͣm sapientiã eẽ hominis utiq
uerã diuma scͥptura desinit. Hic lib dic
incipit. Dici ñ pocest dilec tissime fili lau¬
renti quantũ¬

Expanded text:
librum de Fide, Spe et Charitate, cum a me, ad quem scriptus est, postulasset ut aliquod opusculum haberet meum de suis manibus non recessurum: quod genus Graeci Enchiridion vocant. Ubi satis diligenter mihi videor esse complexus quomcolendus Deus, quam sapientiam esse hominis utique veram divina Scriptura definit. Hic liber sic incipit: Dici non potest, dilectissime fili Laurenti, quantu
Abbreviated transcription (Latin):
Minuitur autem cupiditas. Raritate crescente.
donec ueniat hic ad tantam magnitudinem:
qua tnaior. ẽẽ. non possit. Maiore eni caritatẽ
nemo hab&: quam ut animam suam ponat
ꝓamicis suis. Ibi autem quis explic& quant a
erit: ubi cupiditas quam uł cohercendo suꝑ &
nulla erit: qm suma sinitas erit. quando
huius uoluminis finis: quod ipse uideris
utrum enchiridion uł appellare debeas
habere. Ego tamen cum sꝑnenda cua in
xpͥostudia non putarem: bona dete cre¬
dens in adiutorio nr̃i redemptoris ac sꝑans.
teq in eius menbris plurimum diligens.
librum adce sicut ualui. utinam tam
cõmodum quam plixum. de fide. & spe.

Expanded text:
Minuitur autem cupiditas charitate crescente, Minuitur autem cupiditas charitate crescente, donec veniat hic ad tantam magnitudinem, qua major esse non possit: Majorem enim charitatem nemo habet, quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis . Ibi autem quis explicet quanta charitas erit ubi cupiditas quam vel coercendo superet nulla erit? quoniam summa sanitas erit, quando hujus voluminis finis, quod ipse videris utrum Enchiridion vel appellare debeas, vel habere. Ego tamen cum spernenda tua in Christo studia non putarem, bona de te credens in adjutorio nostri Redemptoris ac sperans, teque in ejus membris plurimum diligens, librum ad te, sicut valui, utinam tam commodum quam prolixum, de Fide, Spe et
Abbreviated transcription (Latin):
ad R aritatem refertur om̃e p̃ceptum ͦ uod
uͦ ita fit uł timore poene. uł aliqua intentione
carnali ut non referatur ad illam caritatem.
fit quemad modum fieri oport&. quamuis
fieri uideatur. Caritas quippe ista: dei est
apostolos. Non enim aliunde uox ista ÷ finis
p̃cepti.ẽ. caritas. & ds uaritas.e. Quecũq ergo
mandat ds̃. ex quib unum. ẽ. non mechaberis:
& quecumq non iubentur sed sp̃uali consilio
uouentur. ex quib unum. ẽ. bonum.ẽ. homini
mulierem non cangere: tunc recte fiunt. cum
referuntur ad diligendum dm̃: & ꝓximum
ꝓpter deum: & in hoc scło & infuturo. nunc
din ꝑfidem. tunc ꝑspeciem: & ipsu ꝓximum
nunc ꝑfidem. Non enim scimꝰ mortales corda
mortalium: tunc autẽ illuminabit dominus
abscondita tenebrarum. & manifestabit cogi¬
tationes cordis: & laus erit unicuiq: ado. quia
id laudabitur & diligetur a ꝓximo. inꝓximo.
quod ne lateat. ab ipso illuminabitur deo.

Expanded text:
ad charitatem refertur omne praeceptum. Quod vero ita fit vel timore poenae, vel aliqua intentione carnali, ut non referatur ad illam charitatem fit quemadmodum fieri oportet, quamvis fieri videatur. Charitas quippe ista Dei est Apostolos: non enim aliunde vox ista est, Finis praecepti est charitas; et, Deus charitas est . Quaecumque ergo mandat Deus, ex quibus unum est, Non moechaberis ; et quaecumque non jubentur, sed spirituali consilio monentur, ex quibus unum est, Bonum est homini mulierem non tangere : tunc recte fiunt, cum referuntur ad diligendum Deum, et proximum propter Deum, et in hoc saeculo, et in futuro; nunc Deum per fidem, tunc per speciem, et ipsum proximum nunc per fidem. Non enim scimus mortales corda mortalium, tunc autem illuminabit Dominus abscondita tenebrarum, et manifestabit cogitationes cordis; et laus erit unicuique a Deo : quia id laudabitur et diligetur a proximo in proximo, quod ne lateat, ab ipso illuminabitur Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
ne diligere ꝓxiium: ita facileᷤ
esset uel consulere. uel nichil
nocere. Non enu ad hec satis
x̃. uoluntas bona. sed opꝰ ẽ inag¬
na quadã ratione atq pruden¬
dia qua nrmo uti potest isi ille
fons om̃ium bonors id triburrit
Dt quare quantũ arbitror diffi¬
cillima tempt auimꝰ dicere. ꝓ
suscrpto oꝑr pauca quedam.
spem totam constiturntes in r̃o

Expanded text:
no diligere proximum, ita facile no diligere proximum, ita facile esset vel consulere, vel nihil nocere. Non enim ad haec satis est voluntas bona, sed opus est magna quadam ratione atque prudentia, qua nemo uti potest, nisi Deus ille fons omnium bonorum id tribuerit. De qua re, quantum arbitror, difficillima, tentabimus dicere pro suscepto opere pauca quaedam, spem totam constituentes in eo
Abbreviated transcription (Latin):
quibꝰ mali homines. ẽẽ. dicantur.
quors neutrum qui diligit facit.
satis ut opinor qđ uolumꝰ demons¬
trat ista fententia. dilectio
ꝑximimalum ñ oꝑatur. Et
si adbona ꝑueuire ñ possumꝰ.
nisi mala oparidestiterimꝰ: ita
sunt quasi cunabula karitatis.
ac dĩ. quibꝰ diligimꝰ ꝑximum.
ut qm̃ dilectio pximi malum ñ
oꝑatur: Hinc ad illud ascendamꝰ
qđ dictum . ẽ. Scimꝰ qm̃ diligen¬
tibꝰ dm̃ omĩa ꝓcedunt in bonuin.
Sed nescio quomodo aut parit̃
ista in plenitudinem. ꝑfectione.¬
q consurgunt. aut inchoatur
priꝰ dĩ am̾or. & priꝰ ꝑficitur
ꝑximi. Ad incipiendum enĩ
citiꝰ nos fortasfe in se diuma
karitas rapit. Srd̃ facilius mino¬
ra ꝑficimꝰ. Quoquo modo autẽ
sese reshabrant. illud marimr
tenendun. ẽ: me se quisquam cre¬
dat contẽpto ꝓximo ad bratitu¬
diir̃ & ad dm̃ quẽ diligit. cr̃.
uenturum. atq utina̾m ut fa¬
cile.ẽ. beur institutum. & benig¬

Expanded text:
quibus mali homines esse dicantur, quibus mali homines esse dicantur, quorum neutrum, qui diligit, facit: satis, opinor, quod volumus demonstrat ista sententia, Dilectio proximi malum non operatur. Et si ad bona pervenire non possumus, nisi mala operari destiterimus, ista sunt quasi cunabula charitatis Dei, quibus diligimus proximum; ut quoniam dilectio proximi malum non operatur, hinc ad illud ascendamus quod dictum est, Scimus quoniam diligentibus Deum omnia procedunt in bonum . 51. Sed nescio quomodo aut pariter ista in plenitudinem perfectionemque consurgunt, aut inchoatur prius Dei amor, et prius perficitur proximi. Ad incipiendum enim citius nos fortasse in se divina charitas rapit, sed facilius minora perficimus. Quoquo modo autem res se habeat, illud maxime tenendum est, ne se quisquam credat, contempto proximo, ad beatitudinem et ad Deum quem diligit esse venturum. Atque utinam, ut facile est bene instituto et benig
Abbreviated transcription (Latin):
t̃ eum qͥ creauit. & qđ ad similitu¬
ergo scdm̃ p̃ceptum.ẽẽ. diliges ꝑxi¬
mũ tuum. tamquam te ipsum. Te
ad ipsum salubrit̾ diligis. si prꝰ ꝗͣ.
te diligas dm̃. Qđ igitur agis tecum.
id agendum cũ ꝓximo.ẽ: hoc ẽ ut
Non enim tum diligis tamquam te¬
ipsum: si ñ ad id bonum ad qđ ipse
bonum: qđ om̃ibꝰ tecum dendentibꝰ
ñ fit angustum. Ex hoc p̃cepto nas¬
cuntur officia societatis humanȩ:
in qͥbꝰ ñ errare difficile. ẽ. Agendum
audem inprimis ẽ. ut beniuoli simꝰ.
id.r̃. ut nulla malaicia nullo dolo
malo. aduersus homurem ut amur.
Iuid enim homini hominre ꝓpinquiꝰ
Accipe & iam quid paulus dicat.
Dilrctio inqͥđ ꝓximi malum non
oꝑatur. Bre uissimis ut or tes¬
timomiis. soc nisi fallor idone¬
is & quibꝰ suscepte rei satis
faciat Nam qͥs ignorat quã
multa & quanti ponderis uer¬
ba millis libris de karitate ꝑxi¬
mi usq quaq diffusa s int.
uno si ledatur. alio si cumpotest
ñ adiuuatur: eaq ipsa suit

Expanded text:
similituergo secundum praeceptum esse: Diliges proximum tuum tanquam teipsum . Te autem ipsum salubriter diligis, si plus quam te diligis Deum. Quod ergo agis tecum, id agendum cum proximo est; hoc est, ut Non enim eum diligis tanquam teipsum, si non ad id bonum ad quod ipse bonum, quod omnibus tecum tendentibus non fit angustum. Ex hoc praecepto nascuntur officia societatis humanae, in quibus non errare difficile est. Agendum autem in primis est, ut benevoli simus, id est, ut nulla malitia, nullo dolo malo adversus hominem utamur. Quid enim homini homine propinquius? 50. Accipe etiam quid Paulus dicat: Dilectio, inquit, proximi, malum non operatur . Brevissimis utor testimoniis, sed, nisi fallor, idoneis, et quibus susceptae rei satis fiat: nam quis ignorat quam multa, et quanti ponderis, verba in illis Libris de charitate proximi usquequaque diffusa sint? Suno si laedatur, alio si cum potest non adjuvetur; eaque ipsa sint
Abbreviated transcription (Latin):
sint ꝓuersi atq p̃posteri. qͥ sesr ar¬
bitrantur dĩ cogintionẽ tradere: ut
ꝑfecti simꝰ: cũ ꝑfectord ipsa sit p̃¬
ud ergo agendum. ẽ: quid qͦso.
nsiut eũ ipsum quẽ cognoscere
uolumꝰ. priꝰ plena karitate
diligamꝰ: Unde illud exorit᷑. qđ ab
ucio satis rgimꝰ. nil in eccłã catholica
salubriꝰ ficri. quã ut racionẽ p̃crdat
amͣore tpso nichil actum. Srd
parum dilucide qui hoc arbitratur
intelligit. Non enim fieri potest
ut se ipsum ñ diligat. dm̃. qͥ diligit¬
dm̃i. unmo uero solus se nouit dili¬
gere: qui dm̃ diligit. Siqͥdem ille
satis se diligit : qui sedulo agit. ut sum¬
mo &e urro ꝑfruatur bono. Qđ sini¬
chil.ẽ. aliud quam ds̃. ut ea quȩ dicta
sunt docurrint. quis cunctari potest
quin fefe amoe: qui amator ẽ dĩ
Quid int̃ ipsos homines nullum ne
ẽẽ. amoris iunculũ deb&: Inimo
urro ita deboc. ut nullus cełtior gra¬
dus ad amorem di fieri posse cred̾a¬
tur. quã hominis erga hominrm

Expanded text:
steri, qui sese arbitrantur Dei cognitionem tradere, ut perfecti simus, cum perfectorum ipsa sit prQuid ergo agendum est, quid quaeso, nisi ut eum ipsum quem cognoscere volumus, prius plena charitate diligamus? Unde illud exoritur, quod ab initio satagimus, nihil in Ecclesia catholica salubrius fieri, quam ut rationem praecedat amatore ipso nihil actum; sed parum dilucide qui hoc arbitratur intelligit. Non enim fieri potest ut seipsum, qui Deum diligit, non diligat: imo vero solus se novit diligere, qui Deum diligit. Siquidem ille se satis diligit, qui sedulo agit, ut summo et vero perfruatur bono: quod si nihil est aliud quam Deus, sicut ea quae dicta sunt docuerunt, quis cunctari potest, quin sese amet, qui amator est Dei? Quid inter ipsos homines nullumne esse amoris vinculum debet? Imo vero ita debet, ut nullus certior gradus ad amorem Dei fieri posse credatur, quam hominis erga hominem
Abbreviated transcription (Latin):
tum munꝰ flagitaroe: fortasie
demonstraremꝰ quã sint alta
misteria. quȩ imperitissummi &
sacribegi homures deridendo. nĩ
illi qͥdrm paulatĩ iã decidunt.
sed magno lapsu p̃cipitesrunt.
Quid ãpłius de morib disputemo
Si enim ds̃. ẽ. sũmũ hominiᷤᷤ bonũ.
qđ negare non potestiᷤᷤ: seqͥtur
ꝓfecto. qm̃ sũmum bonum ap¬
petrre. ꝑ̃. bene iuuere. ut nichil
sit aliud bene inuere: quã toto
a qͦ existit: ut in corruptus in
eo amor atq integer custodiat᷑.
qđ .x̃. temꝑantiȩ. St nullis fran¬
gatur in cõmodis: qđ est fortitu¬
dinis. Nulli alii serinat. qđ .x̃. iuis¬
ticiȩ. Uigiloe in discerirendis
rebꝰ. ne fallacia paulatĩ dolꝰ ue¬
subrepat qđ . ẽ. prudentiȩ. Hec
.x̃. hominis una ꝑfectio. qͥ sola
impetrat ut ueritatis sincrritate
ꝑfruat᷑. Hec nobis testam̃to u¬
troq concinit᷑. Hec nobis hinc
atq inde suadetur. Quid ad¬
huc scripturis qͦs ignoratis ca¬
lumpniã innectitis : Quanta

Expanded text:
 flagitaret, fortasse demonstraremus quam sint alta mysteria, quae imperitissimi et sacrilegi homines deridendo, non illi quidem paulatim jam decidunt, sed magno lapsu praecipites eunt. disputem? Si enim Deus est summum hominis bonum, quod negare non potestis, sequitur profecto, quoniam summum bonum appetere, est bene vivere, ut nihil sit aliud bene vivere, quam toto a quo existit, ut incorruptus in eo amor atque integer custodiatur, quod est temperantiae; et nullis frangatur incommodis, quod est fortitudinis; nulli alii serviat, quod est justitiae; vigilet in discernendis rebus, ne fallacia paulatim dolusubrepat, quod est prudentiae. Haec est hominis una perfectio, qua sola impetrat ut veritatis sinceritate perfruatur: haec nobis Testamento utroque concinitur, haec nobis hinc atque inde suadetur. Quid adhuc Scripturis, quas ignoratis, calumniamini? Nescitis quanta
Abbreviated transcription (Latin):
x̧t̃nã ꝑuenire ꝓposinmꝰ. Uita
missionȩ gaudemꝰ. Nec p̃miũ
potest p̃cedere merita : priꝰq
homimi dari quã dignũ. ẽ. Qiud
enĩ hoc iniustiꝰ. & qͥd iustiꝰ dõ
Non ergo debemiꝰ poscere p̃mium.
ante qͦuã mer ramur accipere.
Hic fortasse ñ in congrut qritur.
et̾na ipsa uita qͥd sit soe eius
largitorẽ potiꝰ audiamꝰ. Hec ẽ
inquid iuta ȩt̾na. ut cognoscãt

Expanded text:
enire proposuimus. Vita romissione gaudemus: nec praemium potest praecedere merita, priusque homini dari quam dignus est. Quid enim hoc injustius, et quid justius Deo? Non ergo debemus poscere praemium antequam mereamur accipere. Hic fortasse non incongrue quaeritur, aeterna ipsa vita quid sit. Sed ejus largitorem potius audiamus: Haec est, inqui
Abbreviated transcription (Latin):
ri seruiunt. inueteri testam̃to priꝰ
dictũ. ẽ. dum̃ dm̃ tuũ ad orabis &
illi soli feruirs: Sed qͥd opꝰ ẽ hinc
plura dicere. cũ sententiis talibus
ibi plena sint omia. Hec ergo
iusticia uitȩ regulam dabit huic
amatori. de quo fermoẽ. ut do
quẽ diligit id t̃. sũmno bono. sũinȩ
sapientiȩꝰ. siũne paci. libentissime
seruiat : ceteraq omia partĩ sub¬
iecta sibi regat. partĩ subicienda
p̾sumat. Qux noria unirndi ut
dociumꝰ. utriꝰq testam̃ti auctoritate
roborat᷑. Nec de prudentia diutius
disferrndũ. ẽ: ꝗͣ ad dinoscentiã ꝑtinoe
appetendord. & iutandord. Iux si
desit: nichil rord̾ de qͥbꝰ iã dictũ.ẽ.
effici potest. Huiꝰ autẽ sunt excubiȩ
atq diligentissima ugilantia. ne
subrepente paulatĩ mala suasione
fallamur. Unde sepe dñs uigilate
quia modicũ ferm̃tũ totã massã corrũ¬
Quid autem ꝓferri manifestiꝰ deie¬
teri destam̃to contra istã daãtione
animmi podest. ꝑ quã fit ut n senti¬

Expanded text:
nt ; in Veteri Testamento prius dictum est, Dominum Deum tuum adorabis, et illi soli servies? Sed quid opus est hinc plura dicere, cum sententiis talibus ibi plena sint omnia? Hanc ergo justitia vitae regulam dabit huic amatori de quo sermo est, ut Deo quem diligit, id est summo bono, summae sapientiae, summae paci, libentissime serviat; caeteraque omnia partim subjecta sibi regat, partim subjicienda praesumat. Quae norma vivendi, ut docuimus, utriusque Testamenti auctoritate roboratur. 45. Nec de prudentia diutius disserendum est, ad quam dignoscentia pertinet appetendorum et vitandorum. Quae si desit, nihil eorum de quibus jam dictum est, effici potest. Hujus autem sunt excubiae atque diligentissima vigilantia, ne subrepente paulatim mala suasione fallamur: unde saepe Dominus, Vigilate quia modicum fermentum totam massam corruQuid autem proferri manifestius de Veteri Testamento contra istam dormitationem animi potest, per quam fit ut non senti
Abbreviated transcription (Latin):
biliꝰ ñ inherere istis. quamius pos¬
fideas: quã omĩno ȩa ñpossidere.
ed qm̃ de dolore atq crucia¬
tibꝰ corporis tolerandis nunc
agitur. relinquo istũ uirũ lica
eñ iichi scripture ille. stupende
fortitudinis feminã. & ad ram iam me
transire compellunt: que cũ septem
liberis tiranno atq carnifici priꝰ uis¬
cera omiã quã unũ uerbũ sacribegũ
impendit. cũ riꝰ hortatione filii ro¬
borarentur. in quord membris ipsa
torquebat᷑. latura tam̃ &iam ꝓprio
munere. qđ eos ferre p̃ceperat᷑.
Quid ad tantam patientiã queso
addi poterit. Quid tam̃ mirum
si om̃ibꝰ medullis conceptꝰ amor dĩ.
& tiranno. &.carnifici. & dolori. &¬
& corpori. &e sexii. & affectiure¬
sistebat. An ñ audierat p̃ciosa in
conspectu dm̃ mors scõrd̾ eiꝰ : non
audierat mrelior uir paties fortissi¬
plicitum tͥ fuerit accipe: & in dolore
sustine. & in humilitate tua habe
patirntiã. qm̃ in igne ꝓbat᷑ aurum

Expanded text:
bilius est non inhaerere istis, quamvis posbilius est non inhaerere istis, quamvis possideas, quam omnino ea non possidere. Sed quoniam de dolore atque cruciatibus corporis tolerandis nunc agitur, relinquo istum virum, liceenim mihi Scripturae illae stupendae fortitudinis feminam, et ad eam jam me transire compellunt. Quae cum septem liberis tyranno atque carnifici prius viscera omnia, quam unum verbum sacrilegum impendit: cum ejus hortatione filii roborarentur, in quorum membris ipsa torquebatur, latura tamen etiam proprio munere, quod eos ferre praeceperat . Quid ad tantam patientiam, quaeso, addi potest? Quid tamen mirum si omnibus medullis conceptus Dei amor, et tyranno, et carnifici, et dolori, et corpori, et sexui, et affectui resistebat? An non audierat: Pretiosa in conspectu Domini mors sanctorum ejus ? non audierat: Melior vir patiens fortissiplicitum fuerit, accipe; et in dolore sustine; et in humilitate tua habe patientiam: quoniam in igne probatur aurum
Abbreviated transcription (Latin):
colligam. Ubi dictũ .ẽ. tribu¬
latio. patientiã oꝑat᷑. patientia
ꝓbationem. ꝓbatio spem.
Et ñsolum dictũ s& &iam exẽ¬
plis rord ꝗͣ dixerunt ꝓbatum
atq firmatũ de ueteri potiꝰ des¬
tamiento: in qđ illi rabide sruuit̃.
ex citabo exemplum patiendię.
neq illũ cõmemorabo uirum qͥ
a qͦ magins cruciatibꝰ corporis
& horribili tabe membrors.
ti pendenda sint ista. qͥ cũ uo¬
lunt homines ꝑ dominationẽ
tenere: ab his ipsis potiꝰ ꝑcupi¬
ditatem tenent᷑. & rerum mor¬
taliũ serui fiunt : cũ imperite
dñi. er̃. desideraut. Amifit nãq
ille om̃s diuitiaᷤᷤ. & factꝰ repen¬
te pauꝑrimꝰ : inconcussũ animũ
denuit & infixũ dõ: ut satis de¬
monstrarde non illa sibi fuisse
magna. fed illis: sibi autẽ deo.
Quo ammo si.ex̃. possent nrĩtẽ¬
poris homires. ñ magnopere
in nouo destam̃to ab iiꝰ tors pos¬
sessione ꝓhiberem᷑ : ut ꝑfecti

Expanded text:
colligam, ubi dictum est, Tribucolligam, ubi dictum est, Tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio spem ; et non solum dictum, sed etiam exemplis eorum qui dixerunt, probatum atque firmatum, de Veteri potius Testamento, in quod illi rabide saeviunt, excitabo exemplum patientiae. Neque illum memorabo virum, a quo in magnis cruciatibus corporis et horribili tabe membrorum, ti pendenda sint ista, quae cum volunt homines per dominationem tenere, ab his ipsis potius per cupiditatem tenentur, et rerum mortalium servi fiunt, dum imperite domini esse desiderant. Amisit namque ille omnes divitias, et factus repente pauperrimus, tam inconcussum animum tenuit et infixum Deo, ut satis demonstraret, non illas sibi fuisse magnas, sed se illis, sibi autem Deum . Quo animo si esse possent nostri temporis homines, non magnopere in Novo Testamento ab istorum possessione prohiberemur, ut perfecti
Abbreviated transcription (Latin):
utat᷑. resurrectionẽ reformationẽ¬
q eiꝰ. ope ac lege diuina fine ulla
molestia iure suo subditã fore. Sed
cũ hoc amorẽ totũ in dm̃ conuerde¬
rit. his cognitis morte ñ modo con¬
tempna. uerũceiam desiderabit.
ed restat cũ dolore: magna
conflictio. Nichil. ẽ. tamen
tã durũ atq ferreũ. qđ ñ amo¬
ris iqne iuncatꝰ. Quo cũ se anima
rapiꝰ&: in dm̃ suꝑ omẽm carm¬
ficinã liberã. & animi randam
uolitabit primᷤᷤ pulcherrimis
& integerrimis. qͥbꝰ addĩ ãplexũ
amor castꝰ innititur. Nisi uero
amatores auri. amatores lau¬
dis. amatores feminaruĩ. ama¬
toribꝰ suisꝰ since.eẽ. fortiores. cũ
ille ñ amor. soe congruentiꝰ cupi¬
ditas uel libido nominetur.
In qua tam̃ appar&e: quantꝰ sit
impetꝰ anum ad ea quȩ diligun¬
tendentis. Argum̃ qͦ nobis est
quã sint omia ꝑferenda. ne
defrramꝰ dm̃: si tanta illi ut
hic noui testam̃t auctoritates

Expanded text:
utatur, resurrectionem reformationemutatur, resurrectionem reformationemque ejus ope ac lege divina sine ulla molestia juri suo subditam fore: sed cum se hoc amore tota in Deum converterit, his cognitis mortem non modo contemnet, verum etiam desiderabit. 41. Sed restat cum dolore magna conflictio. Nihil est tamen tam durum atque ferreum, quod non amoris igne vincatur. Quo cum se anima rapiet in Deum, super omnem carnificinam libera, et admiranda volitabit pennis pulcherrimis et integerrimis, quibus ad Dei amplexum amor castus innititur. Nisi vero amatores auri, amatores laudis, amatores feminarum, amatoribus suis Deus sinet esse fortiores; cum ille non amor, sed congruentius cupiditas vel libido nominetur. In qua tamen apparet quantus sit impetus animi ad ea quae diliguntendentis, argumentoque nobis est, quam sint omnia perferenda, ne deseramus Deum, si tanta illi ut hic Novi Testamenti auctoritates
Abbreviated transcription (Latin):
ut eordꝰ nichil diligat. nichil ꝑ se
appetendũ puta: sed ad uitȩ huiꝰ
atq officiors̾ iecessitatr̃ quantum
sat. ẽ. usurpae: utentis modestia: ñ
amantis affectu. Hec dicta sunt de
tr̃ꝑantia ꝓrerũ magnitudine
breuit᷑: ꝓ instituto tam̃ oꝑe fortas¬
fe copiosiꝰ quã oportebat. De forti¬
tudint uero. ñ multa dicenda sunt.
Amor nãq ille de quo loquimur. quẽ
tota sc̃itate imflãmatũ. ẽe. oporto
in dm: in ñ appitendis istis temꝑans.
in amittendis fortis uocat᷑: fed m̃t hec
omiã qͤ in hac uita possident᷑. corpꝰ
homim grauissimũ .ẽ. iunculũ. uistiˢ
simiᷤᷤ dĩ legibꝰ ꝓpt̾ antiquũ precatum.
qͦ nichil est adp̃dicandũ notius
nichil ad intelligendũ secritiꝰ. Hoc
ergo uinculũ necͦ cõcutiat᷑ atq uexet᷑
laboris atq doloris: ne auferat᷑ autẽ
atq ꝑinat᷑ mortis t̾rore amimam
quatit. Amaͬ rĩ illud ui cõsiretudi¬
nis: ñ intelligẽs si eo bene atq scient

Expanded text:
eorum nihil diligat, nihil per se appetendum putet, sed ad vitae hujus atque officiorum necessitatem quantum sat est, usurpet, utentis modestia, non amantis affectu. Haec dicta sint de temperantia, pro rerum magnitudine breviter; pro instituto tamen opere fortasse copiosius quam oportebat. CAPUTtudine vero non multa dicenda sunt. Amor namque ille de quo loquimur, quem tota sanctitate inflammatum esse oportet in Deum, in non appetendis istis temperans, in amittendis fortis vocatur. Sed inter omnia quae in hac vita possidentur, corpus homini gravissimum vinculum estsimis Dei legibus, propter antiquum peccatum, quo nihil est ad praedicandum notius, nihil ad intelligendum secretius. Hoc ergo vinculum ne concutiatur atque vexetur, laboris et doloris; ne auferatur atque perimatur, mortis terrore animam quatit. Amat enim illud vi consuetudinis, non intelligens, si eo bene atque scienter
Abbreviated transcription (Latin):
ercent. atq fustentant. uestesq ipsaᷤᷤ
fratribus tradune. ab his inuicem qđ
uictui opus. ẽ. p̃sum̃tes. Hos mores.
hanc uitam. hunc ordinem. hoc insti¬
tutum si laudare uelim: neq dignr
dem. coturnum & iam laudis addendũ
putauero. Hec mainchri rephendite
si potestis. Nolite crcis hominibus.
guste habent eccłę catholice mores
optimi : ut eoꝵ tantũ uita quos
cõmemoraui. arbitrer: ẽe. laudan¬
dos. Quã multos rium episcopos
obtimos uiros. scĩsimosq cognoui.
quã multos pres biteros. quã niul¬
tos chaconos. & cuiꝰ cemodi munistros
diuinoꝵ sacram̃torum. quoꝵ uirtꝰ
eo mͥ mirabilior. & maiore p̃dicati¬
one iudeair dumor: quo difficiliꝰ
ẽ. tam in multiplici hominum ho¬
minum genere. & in ista uita t᷑¬
bulentiore feruare. Non enim sa¬
natis magis. quã sanandis homini.¬
bus p̃sunt᷑. Perpetuenda funt ui¬
cia multitudinis ut curentur.
& priꝰ toleranda. quȩ sananda

Expanded text:
ercent atque sustentant, vestesque ipsas ercent atque sustentant, vestesque ipsas fratribus tradunt, ab iis invicem quod victui opus est resumentes. Hos mores, hanc vitam, hunc ordinem, hoc institutum si laudare velim, neque dignetem cothurnum etiam laudatoris addendum putavero. Haec, Manichaei, reprehendite, si potestis. Nolite caecis hominibus guste habent Ecclesiae catholicae mores optimi, ut eorum tantum vita, quos commemoravi, arbitrer esse laudandos. Quam enim multos episcopos optimos viros, sanctissimosque cognovi, quam multos presbyteros, quam multos diaconos, et cujuscemodi ministros divinorum Sacramentorum, quorum virtus eo mihi mirabilior et majore praedicatione dignior videtur, quo difficilius est eam in multiplici hominum genere, et in ista vita turbulentiore servare! Non enim sanatis magis quam sanandis hominibus praesunt. Perpetienda sunt vitia multitudinis ut curentur, et prius toleranda quam sedanda