comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
r&ur mori. sed cuius horae opor¬
tunitate dignar&ur occidi:
Qui ergo palam docendo & argu¬
endo & tamen inimicorum rabiẽ
ualere in se aliquid non sinendo.
dĩ demonstrabat potes tatem:
idem tamen fugiendo & latendo
hominis instruebat infirmitatẽ.
nedm̃ temptare audeat : quando
hab& quod faciat. ut quod cauere
oport& euadat : Neque enim
& apostolus paulus desperauerat
adiutorium protectionẽꝙ diui¬
nam. fidemq: perdiderat.
quando permurum inspor¬
ta summissusẽ ut inimicorũ
manus effuger& : Non ergo
indm̃ non credendo sic fugit.
sed dm̃ temptando sic fugere
noluiss&. cumsic fugere potuiss&:
Pro inde cum inter ignotos. prop¬
ter excellentissimam pulchritu¬
dinem sarae. & eius pudicitia
& mariti uuita ess& indubio.
nec utrumq: tueri poss& abra¬
ham: Uerum tamen unum horũ
poss& idest uitam nedm̃ suum
temptar &. fecit quod potuit.
quod autem non potuit illi com¬
misit. Qui ergo sehominem
occultare nonualuit. maritum

Expanded text:
retur mori, sed cuius horae oporretur mori, sed cuius horae oportunitate dignaretur occidi. qui ergo palam docendo et arguendo et tamen inimicorum rabiem ualere in se aliquid non sinendo dei demonstrabat potestatem, idem tamen fugiendo et latendo hominis instruebat infirmitatem, ne deum temptare audeat. quando habet, quod faciat, ut quod cauere oportet euadat. neque enim et apostolus Paulus desperauerat adiutorium protectionemque diuinam fidemque perdiderat, quando per murum in sporta submissus est, ut inimicorum manus effugeret. non ergo in deum non credendo sic fugit, sed deum temptando sic fugere noluisset, cum sic fugere potuisset. proinde cum inter ignotos propter excellentissimam pulchritudinem Sarae et eius pudicitia et mariti uita esset in dubio nec utrumque tueri posset Abraham, uerumtamen unum horum posset. id est uitam, ne deum suum temptaret, fecit quod potuit; quod autem non potuit, illi commisit. qui ergo se hominem occultare non ualuit, maritum
Abbreviated transcription (Latin):
ut nec uxor eius quam uis ess&
pulcherrima. app&erdurab
aliquo. nec propter illam ipsene¬
car&ur : Poterat sane hoc effice¬
re ds̃. Quis ita sit demens. ut
hoc neg& .÷ Sed si in terrogatus
abra ham illam feminam indicas¬
s& uxorem. duas res tuendas com¬
mit ter& dõ & suam uitam & con¬
iugis pudicitiam. Pertin& autẽ
ad sanam doctrinam. quando
hab& quod faciat homo. nontem¬
ptare dñm dm̃ suum N eque
enim & ipse saluator non poterat
tueri discipulos suos. quibus tam̃
ait. siuos per secuti fuerint in
unam ciuitate. fugite in aliã
Cuius reiprior exemplum p̃buit
Nam cum potestatem haber&
ponendi animam suam. nec eam
poner& nisi cum uell&. In aegiptũ
tamen infans portantib paren¬
tibus fugit. & cddiem festum
non euidenter sed latenter ascen¬
dit cum alias palam loquer&ur
iudaeis irascentib. & inimicissimo
animo audientibus. nec tamen
ualentibus in eum mittere manus
quia nondum uenerat horaeius
Non cuius horȩ necessitate coge¬

Expanded text:
ut nec uxor eius, quamuis esset ut nec uxor eius, quamuis esset pulcherrima, adpeteretur ab aliquo nec propter illam ipse necaretur." poterat sane hoc efficere deus; quis ita sit demens, ut hoc neget? sed si interAbraham, illam feminam indicaret uxorem, duas res tuendas committeret Deo, et suam vitam, et conjugis pudicitiam. Pertinet autem ad sanam doctrinam, quando habet quod faciat homo, non tentare Dominum Deum suum . Neque enim et ipse saluator non poterat tueri discipulos suos, quibus tamen ait: si uos persecuti fuerint in una ciuitate. fugite in aliam. cuius rei prior exemplum praebuit. nam cum potestatem haberet ponendi animam suam nec eam poneret, nisi cum uellet, in Aegyptum tamen infans portantibus parentibus fugit. et ad diem festum non euidenter, sed latenter ascendit, cum alias palam loqueretur Iudaeis irascentibus et inimicissimo animo audientibus nec tamen ualentibus in eum mittere manus, quia nondum uenerat hora eius: non cuius horae necessitate coge
Abbreviated transcription (Latin):
&uerum dm̃ ad orare deprecariq:
deprehensus ẽ Qui aũ se in me¬
moriis mastyrum in ebriant.
quomodo a nob̵ approbari pos¬
sunt: cu eos &iam si indomb
suis id faciant sana doctrina
condemnat. sed aliud est quod
docemus. aliud quod suftinemꝰ.
Ali vd quod p̃cipere iubemur-
Niud qđ emendare p̃cipimur
& donec emen demus tolerare con¬
pellimar : Alidẽ disciplina xpiano¬
rum. Alia lux uria uinulentorum
uel error infirmorum: Uerumta¬
m̃ & in hoc ipso. diftant plurimũ
Iculpae uinulentorũ & sacni legorũ :
Longe qui ppeminoris peccati ẽ e¬
brium deridereamartnbus. qua

Expanded text:
et uerum deum adorare deprecarique et uerum deum adorare deprecarique deprehensus est. qui autem se in memoriis martyrum inebriant, quomodo a nobis adprobari possunt, cum eos, etiamsi in domibus suis id faciant, sana doctrina condemnet? sed aliud est, quod docemus, aliud, quod sustinemus, aliud, quod praecipere iubemur, aliud, quod emendare praecipimur, et donec emendemus, tolerare conpellimur. alia est disciplina christianorum, alia luxuria uinolentorum uel error infirmorum. uerumtamen et in hoc ipso distant plurimum culpae uinolentorum et sacrilegorum. longe quippe minoris peccati est ebrium redire a martyribus qua
Abbreviated transcription (Latin):
bitur. corripitur ꝑsanã doctri¬
nã siue  corrigatur siue ut ca¬
ueatur Etiam ipsi enm scĩ uel
homines uel angeli exhberi
sibi nolunt. quod uni dõ exh¬
berinorunt : Apparuit hoc
in paulo & barnaba. cũ cõmo¬
ti miraculis quae per eos fac¬
ta sunt licaonii tam quã dus
immolare uoluerunt: Con:¬
scissis enim ueftimentis suis. Con¬
fitentes & ꝑ suadentes se deos
Et in angelis sicut in apoca lyp¬
si legimus angelum se adorari
ꝓhbentem. Ac dicentẽ adora¬
torisuo. Conseruus tuus sum &
frm̃ tuorum: Ista sibi plane su¬
perbi sp̃s exigunt. diabolus
& angeli eius. sicut peromnia
templa & sacragentiliũ. quo¬
rum similitudo in quib dam &iã
super hominib ex pressaẽ si¬
cut debabyloniae quibdã regi¬
b memoriae commendatũ tene¬
mus: Unde sc̃s danihel. Accusa¬
tores ac per secutores ꝑtulit
quod regis edicto ꝓposito. Utn¬
hil a quoquam dõ p&er&ur. nisi
a regesolo. dm̃ suũ hoc est unũ

Expanded text:
bitur, corripitur per sanam doctribitur, corripitur per sanam doctrinam, siue ut corrigatur, siue ut caueatur. etiam ipsi enim sancti, uel homines uel angeli, exhiberi sibi nolunt, quod uni deo deberi norunt. adparuit hoc in Paulo et Barnaba, cum conmoti miraculis, quae per eos facta sunt, Lycaonii tamquam diis immolare uoluerunt — conscissis enim uestimentis suis confitentes et persuadentes se deos et in angelis sicut in apocalypsi legimus angelum se adorari prohibentem ac dicentem adoratori suo: conseruus tuus sum et fratrum tuorum. ista sibi plane superbi spiritus exigunt, diabolus et angeli eius, sicut per omnia templa et sacra gentilium. quorum similitudo in quibusdam etiam superbis hominibus expressa est, sicut de Babyloniae quibusdam regibus memoriae commendatum tenemus. unde sanctus Danihel accusatores ac persecutores pertulit, quod regis edicto proposito, ut nihil a quoquam deo peteretur nisi a rege solo, deum suum, hoc est unum
Abbreviated transcription (Latin):
uit. apud memorias eorũ quos coro¬
nauit : Vt exipsorum locorũ ad mo¬
nitione maior affectus exsurgat
ad acuendam caritatem. & in illos
quos imitari possumus. & in illũ quo
adiuuante possimus: Colimus ergo
martrres eo cultu dilectionis& socie¬
tatis. quo & in hac uita coluntur
scĩ homines di quorum cor adta¬
lem proeuangelica ueritate pas¬
sionẽ paratã eẽ sentimus: sed illos
tanto deuotius. quanto securius.
post incesta omnia superata quan¬
to &iam fidentiore laude p̃dica¬
mꝰ. lam inuita feliciore uictores
quam in ista adhuc usq pugnntes :
At illo cultu que grece latria dr̃
latine uno uerbo dici non potest
cum sit quȩdã ꝓprie diuinita¬
ti debita seruitus. nec colimus.
nec colendũ docemus. nisi unũ
dm̃: Cum aũ ad hunc cultũꝑ
tineat oblatio sacrificii. Vnde
idolatria dicitur eorũ qui
hoc &iam idolis exhbent: nul¬
lomodo tale aliquid offerimꝰ
Et quisquis in hunc errorẽ dela¬

Expanded text:
uit, apud memorias eorum quos corouit, apud memorias eorum quos coronauit, ut ex ipsorum locorum admonitione maior adfectus exsurgat ad acuendam caritatem et in illos, quos imitari possumus, et in illum, quo adiuuante possimus. colimus ergo martyres eo cultu dilectionis et societatis, quo et in hac uita coluntur sancti homines dei, quorum cor ad talem pro euangelica ueritate passionem paratum esse sentimus; sed illos tanto deuotius, quanto securius post certamina omnia superata, quanto etiam fidentiore laude praedicamus iam in uita feliciere uictores quam in ista adhuc usque pugnantes. at illo cultu, quae graece Xatpsta dicitur, latine uno uerbo dici non potest, cum sit quaedam proprie diuinitati debita seruitus, nec colimus nec colendum docemus nisi unum deum. cum autem ad hunc cultum pertineat oblatio sacrificii, unde idolatria dicitur eorum, qui hoc etiam idolis exhibent, nullo modo tale aliquid offerimus et quisquis in hunc errorem dela
Abbreviated transcription (Latin):
in reuolutionẽ ire. aut ingrauiores
aliquas poenas: Bonas aũ in naues
imponi & in caelo nauigantes. transire
hinc in illud phantasma terrȩ luminis.
proqua pugnando perierant: Ita nul¬
las animas circa suorum corporum se¬
pulchra detineri : Unde igitur um¬
brae defunctorum: quae substantia
earum. qui locus Sed maledicendi
cupiditate. faustus quid ꝓfiteretur
oblitus est: Aut forte dormitans
umbras somniando dictauit.
Nec cum uerba sua legera: euigilauit:
Populus aũ xp̃ianus. memorias mar¬
trrum religiosa sollemnitate conce¬
lebrat: & ad excitandam imitationẽ.
& ut meritis eorum consocietur.
atq orationib adiuuetur. Ita tam̃
ut nulli martrrum. sed ipsi đõ mar¬
trrum quamuis in memoriis martr¬
rum. constituamus altaria. Quis enĩ
antiftitum in locis scõrum corporũ
assiftens altari. aliquando dixit
Offerimus tibi petre. aut paule. aut
crpriane: Sed quod offertur.
offertur dõ qui martrres corona¬

Expanded text:
in reuolutiones ire aut in grauiores in reuolutiones ire aut in grauiores aliquas poenas, bonas autem in naues inponi et in caelo nauigantes transire hinc in illud phantasma terrae luminis, pro qua pugnando perierant; ita nullas animas circa suorum corporum sepulcra detineri. unde igitur umbrae defunctorum ? quae substantia earum ? qui locus ? sed maledicendi cupiditate Faustus quid profiteretur, oblitus est; aut forte dormitans umbras somniando dictauit nec, cum uerba sua legeret, euigilauit. populus autem christianus memorias martyrum religiosa sollemnitate concelebrat et ad excitandam imitationem et ut meritis eorum consocietur atque orationibus adiuuetur, ita tamen, ut nulli martyrum, sed ipsi deo martyrum quamuis in memoriis martyrum constituamus altaria. quis enim antistitum in locis sanctorum corporum adsistens altari aliquando dixit: offerimus tibi, Petre aut Paule aut Cypriane, sed quod offertur, offertur deo, qui martyres corona
Abbreviated transcription (Latin):
Uerum in hoc etiam multo deterius
erratis Illi enim in pecore timuerunt
truddare proximũ suum. uos aũ dm̃
urm̃. cuius membra esse etiã pecorũ
animas arbitramini : Nam quod etiã
hinc nobis calumniatur faustus. quod
martrrum memorias honoramꝰ. in hoc
dicens nos idola conuertisse: non tã
me mou& ut huic calumnie respondeã.
quam ut ipsum faustum ostendã. studio
calumniandi etiam abipsius manichei
uanitatib ex orbitare uoluisse. &
in uulgarem atq poeticam pagano¬
rum opinionem. aquib se alienissimũ
cupit uideri. nescio quomodo in cau¬
tum incidisse: Cum enim dixiss&
nos uertisse idola in martrres. Quos
uotis inquit similibus colitis. de functo¬
rum umbras uino placatis & dapib
Sunt ergo umbre defunctorum
Num quã hoc inurĩs sermonib audi¬
uimus. num quã in litteris legimus
Immo contra dicere soletistalib opi¬
monib asserentes animas mortuo¬
rum. malas. minusue purgatas. aut

Expanded text:
uerum in hoc etiam multo deterius uerum in hoc etiam multo deterius erratis; illi enim in pecore timuerunt trucidare proximum suum, uos autem deum uestrum, cuius membra esse etiam pecorum animas arbitramini. Nam quod etiam hinc nobis calumniatur Faustus, quod martyrum memorias honoramus, in hoc dicens nos idola conuertisse, non tam me mouet, ut huic calumniae respondeam quam ut ipsum Faustum ostendam studio calumniandi etiam ab ipsius Manichaei uanitatibus exorbitare uoluisse et in uulgarem atque poeticam paganorum opinionem, a quibus se alienissimum cupit uideri, nescio quomodo incautum incidisse. cum enim dixisset nos uertisse idola in martyres — quos uotis, inquit, similibus colitis, defunctorum umbras uino placatis et dapibus — sunt ergo umbrae defunctorum ? numquam hoc in uestris sermonibus audiuimus, numquam in litteris legimus; immo contradicere soletis talibus opinionibus, adserentes animas mortuorum malas minusue purgatas aut
Abbreviated transcription (Latin):
cordiam uolo & non sacrificium.
Agapes enim nr̃ae pauperes pascunt.
siue frugib siue carnib:. Pascitur
enim creatura dĩ . decreatura dĩ quȩ
hominis dapib congrua ẽ. Nos aũ
quia daemonia mendaci loqua persua¬
serunt : non adregendam carnem: sed
adexercendam blasphemiã. abstinere
acibis quos ds creauit ad ꝑcipiendũ cũ
gratiarum actione fidelib. & his qui
cognouerunt ueritatem: quõ omniscre¬
atura dĩ bona est. & nihil abiciendum
quod cum gratiarum actione percipitur.
ingrati creatori. & ꝓlargis ei beneficiis
sacrilegas retribuentes iniurias. quõ
plerumq: in agapib etiam carnes paupe¬
rib erogantur. miseri cordiã xp̃ianorũ.
similem dicitis sacrificis paganorum.
Quorum non nullis in hoc quoq similes
estis: Propterea enim nefas hebetis
pecora occidi. quia humanas
animas in eã reuo lui arbitramini. quod
inquorundam gentilium philosophorum
libris inuenitur. quam quã aposteriori¬
bus aliter intellectum esse dicatur:

Expanded text:
cordiam uolo quam sacrificium; agapes enim nostrae pauperes pascunt siue frugibus siue carnibus. pascitur enim creatura dei de creatura dei, quae hominis dapibus congrua est. uobis autem quia daemonia mendaciloqua persuaserunt non ad regendam carnem, sed ad exercendam blasphemiam abstinere a cibis, quos deus creauit ad percipiendum cum gratiarum actione fidelibus et his, qui erunt ueritatem, quoniam omnis creatura dei bona est, et nihil abiciendum, quod cum gratiarum actione percipitur, ingrati creatori et pro largis eius beneficiis sacrilegas retribuentes iniurias, quoniam plerumque in agapibus etiam carnes pauperibus erogantur, misericordiam christianorum similem dicitis sacrificiis paganorum, quorum nonnullis in hoc quoque similes estis. propterea enim nefas habetis pecora occidi, quia humanas animas in ea reuolui arbitramini: quod in quorundam gentilium philosophorum libris inuenitur, quamquam a posterioribus aliter intellectum esse dicatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sionis. natiuitatis eius ex quire¬
re ueritatẽ. quia & pati nonna¬
tus potuit & natus minime patiꝰ
Presertim ipsis uobis fatenti¬
bus dõ esse inpossipile nihil. ⁊¬
quoderit & ipsum falsum . si
hoc constiterit. non potius se

Expanded text:
sionis, nativitatis ejus exquiresionis, nativitatis ejus exquirere ueritatem, quia et pati non natus potuit et natus minime pati praesertim ipsis uobis fatentibus deo esse inpossibile nihil: quod erit et ipsum falsum, si hoc constiterit non po- .
Abbreviated transcription (Latin):
pis. non in structus a quo conuin¬
ceris : Nam ihs & nascipotuit non
satus. & pati non partus. sedunum
horum uoluit. alterũ noluit. Nasci
enim non satus uoluit. patiaũt non
partus noluit. quia partus ẽ passus .:
Dicis mihi unde scis : quia hoc ine¬
uangelio ueritatis lego Siautem
tibidicam . undescis ista quȩ dicis:
ma nichei mihi opponis auctorita¬
tem: Dicis eẽ & in euangelio falsi¬
tatem. Ego aũt manicheoista
dicenti non crederem. necsinon
mihi xp̃m mentitum eẽ lauda ret:
Quod quidem inxp̃ononinuenit
sed quid ipse diligat prodit
nec nasci poterat. nisi ds̃ non esset.
Aut si potuit & ds̃esse & nasci.
quare & non nasci poterit & mori:
Uides ergo utile satis non esse
in his consequentiam quȩrere :
aut argum entis anniti: cumdere¬
bus agitur quae pertineant ad
ihm̃: sed querendũ potius est
quid ipse dese quidue a posto li
eius de eodem predicarint: ipsa¬
que adeo pertractanda gene¬
alogia est & uiden dum si sibi
conueniat. non ex iectdra pas¬

Expanded text:
pis, non instructus a quo convinceris. Nam Jesus et nasci potuit non satus, et pati non partus: sed unum horum voluit, alterum noluit. Nasci enim non satus voluit, pati autem non partus noluit: quia partus est passus. Dicis mihi: Unde scis? Quia hoc in Evangelio veritatis lego. Si autem tibi dicam, Unde scis ista quae dicis? Manichaei mihi opponis auctoritatem, et dicis esse in Evangelio falsitatem. Ego autem Manichaeo ista dicenti non crederem, nec si non mihi Christum mentitum esse laudaret. Quod quidem in Christo non invenit, sed quid ipse diligat prodit.Nec nasci poterat, nisi Deus non esset: aut si potuit et Deus esse et nasci, quare non et non nasci potuerit et mori? Vides ergo utile satis non esse, in his consequentiam quaerere, aut argumentis anniti, cum de rebus agitur quae pertineant ad Jesum. Sed quaerendum potius est, quid ipse de se, quidve Apostoli sui de eodem praedicarint. Ipsaque adeo pertractanda genealogia est, et videndum si sibi conveniat; non ex conjectura pas
Abbreviated transcription (Latin):
nuncupare dm̃. sed non hoc secđũ
nostram fidem uerum iuftam.
prae sump tum iam in eam nomen
acultoribus suis qui eam in prudent᷑
exiftimant dm̃ quem ammodum
&a pos tolus . Os̃ inquit saeculi huius
excecauit mentes infidelium:
Dm̃ quidem nominans quia sic¬
iam uoca retur asuis: sed adiciens
quod mentes excaec&. ut ex hoc
intellegatur. non eẽ uerus dr̃ XLIII¬
AUGUSTINUS RESPONDIT

Expanded text:
nuncupare deum, sed non hoc secundum nuncupare deum, sed non hoc secundum nostram fidem, uerum iuxta praesumptum iam in eam nomen a cultoribus suis, qui eam inprudenter existimant deum: quemadmodum et apostolus, deus, inquit, saeculi huius excaecauit mentes infidelium, deum quidem nominans, quia siciam uocaretur a suis, sed adiciens, quod mentes excaecet, ut ex hoc intellegatur non esse uerus deusAUGUSTINUS respondit
Abbreviated transcription (Latin):
Sic &cum duo principia doceo. dm̃ &
hylen. non idcirco uideri iam debeo
tibi duos ostendere deos : Anquia
uim omnem maleficam hylei assig¬
namus. & beneficam dõ ut congruit :
id circo nihil inter eẽ putas. anutrũq
eorum uocemus dm̃.: Quod siita
estꝰ. poteris & uenenum audiens
& antidotum. nihil inter eẽ putare
an utrumque uocetur antidotum.
quia utrum que eorum uim suam
habeat . Utrumq: agat aliquid &
oper&ur : Nec non & medicos audiens
ac uene narium ut rosq uocabis
medicos. & iustum audiens atq: in¬
iustum. poteris utrosq uocare
iustos. quia uterque eorum aliquid
Q uod si hoc facere absur¬
dum est. quanto absurdius dm̃
&hylen idcirco duos putare deos.
quia eorum quisque aliquid ope¬
r&ur: Qua propter inepta
haec & uiribus satis effeta argu¬
men tatio est. ut quidere mihi
respondere non possis. de solis
nominibus confles inuidiam:
Nam nec diffiteor. &iam in¬
terdum nos ad uersam naturam

Expanded text:
sic et cum duo principia doceo, deum et sic et cum duo principia doceo, deum et hylen, non idcirco uideri iam debeo tibi duos ostendere deos. an quia uim omnem maleficam hyle adsignamus et beneficam deo, ut congruit, idcirco nihil interesse putas, an utrumque eorum uocemus deum ? quod si ita est, poteris et uenenum audiens et antidotum nihil interesse putare, an utrumque uocetur antidotum, quia utrumque eorum uim suam habeat, utrumque agat aliquid et operetur. necnon et medicum audiens ac uenenarium utrosque uocabis medicos, et - iustum audiens atque iniustum poteris utrosque uocare iustos, quia uterque eorum aliquid agat. quodsi hoc facere absurdum est, quanto absurdius deum et hylen idcirco duos putare deos, quia eorum quisque aliquid operetur? quapropter inepta haec et uiribus satis effeta argumentatio est, ut quia de re mihi respondere non possis, de solis nominibus confles inuidiam. nam nec diffiteor etiam interdum nos aduersam naturam
Abbreviated transcription (Latin):
in com parabili multitu¬
dine super& : Ecce non
sumus gentium scisma
aquibus plurimum dis¬
ta mus in melius. sed nec
uos hoc eftis. quia plu¬
rimum ab eis diftatis in
peius
Quomodo ergo uos duos asseritis.
Num quam in nr̃is quidem adsertio¬
nibus . duorum deorum auditum ẽ
nomen⁊ sed tuunde hoc suspicaris
cupio scire: qui a bonorum & malo¬
rum duo principia traditis. Est
quidem quod duo principia
confitemur. sed unum ex his
dm uocamus. alterum hylen. Aut
ut communiter &usitate dixerim
demonem: Quod situ hoc
putas duos significare deospote¬
ris & medico disputante de infir¬
mitate atq: sanitate. duas easdem
putare sanitates: &cum quis bonũ
nominat &malum. tu poteris eadẽ
duo putare bona. &copiam audiens
atq eges tatem. duas easdem putabis
copias. Quod si &de albo &nigro
disputante me & frigido &calido.
& dulci & amaro dicas quia duo
alba &duo calida. &duo dulcia os¬
tenderim. nonne uideberis mentis
in compos. & cerebri minime sani::

Expanded text:
inconparabili multituinconparabili multitudine superet. ecce non sumus gentium schisma, a quibus plurimum distamus in melius; sed nec uos hoc estis, quia plurimum ab eis distatis in peius.quomodo ergo uos duos adseritis? numquam in nostris quidem adsertionibus duorum. deorum auditum est nomen. sed tu unde hoc suspicaris, cupio scire. quia bonorum et malorum duo principia traditis. est quidem, quod duo principia confitemur, sed unum ex his deum uocamus, alterum hylen, aut. ut communiter et usitate dixerim, daemonem. quodsi tu hoc putas duos significare deos, poteris et medico disputante de infirmitate atque sanitate duas easdem putare sanitates; et cum quis bonum nominat et malum, tu poteris eadem duo putare bona; et copiam audiens atque egestatem duas easdem putabis copias. quid? si et de albo et nigro disputante me et frigido et calido et dulci et amaro dicas, quia duo alba et duo calida et duo dulcia ostenderim, nonne uideberis mentis incompos et cerebri minime sani?
Abbreviated transcription (Latin):
ud sanȩ doctrinae aduersatur :
Quid autem inter uos. in
tam exiguo ac pene nul¬
lo numero uestro. Nonne
plerique sunt tales: Et
qui dam in paganis. non
sunt tales. Num ideo pa¬
ganos qui tales nonsunt.
dicitiseos meli ores uobis.
cum tamen propter sa
cri legam uanitatem sec¬
tae uestrae. &iam qui
in uobis ta les non sunt.
paganis &iam talibus
d&eriores sint . Unde
mani festum eft. non ide¬
Oderogari sanae doctri¬
nae. quae sola catholica
eft. quia multi eius nõ¬
mine censeri uo lunt.
& perillam sanari nolunt.
Agnoscenda est enim pau¬
citas illa. quam dñs praeci¬
pue com mendat in in genti
atque in numerabiliumꝰ mul¬
titudine. toto orbe dif¬
fusa: quaetamen paucitas
sanctorum atque fi delium
quod saepe commendandum
est. tam quam granorum
in com paratione multi¬
tudinis palearum pau¬
citas dicitur. Perse au¬
tem ipsã tantum mas¬
sam frumenti facit. Ut
omnes probos & re pro¬
bos uestros. ꝙ uos pari¬
ter ueritas reprobat.

Expanded text:
ud sanae doctrinae aduersatur. ud sanae doctrinae aduersatur. quid autem inter uos in tam exiguo ac paene nullo numero uestro nonne plerique sunt tales, et quidam in paganis non sunt tales? num ideo paganos, qui tales non sunt. dicitis meliores uobis ? cum tamecrilegam vanitatem sectae vestrae etiam qui in vobis tales non sunt, Paganis etiam talibus deteriores sint. Unde manifestum est, non ideo derogari sanae doctrinae, quae sola catholica est, quia multi ejus nomine censeri volunt, et per illam sanari nolunt. Agnoscenda est enim paucitas illa, quam Dominus praecipue commendat in ingenti atque innumerabili multitudine toto orbe diffusa : quae tamen paucitas sanctorum atque fidquod saepe commendandum est, tamquam granorum in conparatione multitudinis palearum paucitas dicitur, per se autem ipsam tantam massam frumenti facit, ut omnes probos et reprobos uestros, quos pariter ueritas reprobat,
Abbreviated transcription (Latin):
uitam ualere. Sed di uersa
sit fides. Vt cum audito res
uestri. & uxores habent &
filios. quamuis inuiti suscipi¬
ant: eisque patrimonia con¬
gerant uel custodiant. car¬
ne uescantur. uinum bibant.
lauent. m&ant Vindemient
negotientur. honores publi¬
cos amministrent. Uobi scum
eos tamen non cum gentibus
conput&is: Cum facta eorũ
gentibus uideantur similio¬
ra quam uobis: Nam & quo¬
rundam facta gentilium.
cum magis uobis propinqueN
quam qui bus dam audito¬
ribus ur̃is. N on nulli quip¬
pe insacrilegis sacris suis.
& a uino &acarnibus & a con¬
cubitu temperant: potius
Auditores uestros his omni¬
bus utentes & in eo uobis
dissimiles in manichei grege
nu meratis. quam istos eadem
que facitis facientes : poti¬
usque feminam quae in ma¬
nicheum crediderit uestram
dicitis &iam parientem.
quam sybillam Nec saltim
nubentem. Atenim multi
xp̃i ani catholici uocantur.
& sunt adulteri. raptores. a¬
uari. ebriosi. & quicquid ali¬

Expanded text:
uitam ualere, si diuersa uitam ualere, si diuersa sit fides. ut cum auditores uestri et uxores habeant et filios quamuis inuiti suscipiant eisque patrimonia congerant uel custodiant, carne uescantur, uinum bibant, lauent, metant, uindemient, negotientur, honores publicos administrent, uobiscum eos tamen, non cum gentibus conputetis, cum facta eorum gentibus uideantur similiora quam uobis. nam et quorundam facta gentilium cum magis uobis propinquent quam quibusdam auditoribus uestris — nonnulli quippe in sacrilegis sacris suis et a uino et a carnibus et a concubitu temperant — potius auditores uestros his omnibus utentes et in eo uobis dissimiles in Manichaei grege numeratis. quam istos eadem, quae facitis, facientes, potiusque feminam. quae in Manichaeum crediderit, uestram dicitis etiam parientem quam Sibyllam nec saltem nubentem. at enim multi cbristiani catholici uocantur et sunt adulteri, raptores, auari, ebriosi et quicquid ali
Abbreviated transcription (Latin):
Nutriendorum hereditandorũ.
lon ge tamen aliter his rebus
utitur : Qui ad alium finem usum
earum refert : & aliterꝰ exhis
dõ gratias agit. dequo praua
& falsa noncredit.: Sicut enim
inipso errore uestro cum eo
pane ues camim quo c&eri
homines & fructibus uiuatis
& fontibus. Lana & lino simi¬
liter texto amiciamini. nec
in his tamen parem ducitis
uitam : Non aliud edendo.
Aut bibendo. aut induendo.
Sed aliud sentiendo & creden¬
do & adalium finem ifta om¬
nia referendo finem scilic&
uestri erroris atque uanita¬
tis.Ita nos & inhis & in alis
quae simi liter su mimus.
Nonsimi liter cum genti bus
ui uimus. Easdem res non ad
eundem finem referendo. sed
ad finem legitimi diuiniq
praecepti. caritatem decor¬
de puro. & conscientia bona
& fide non ficta: Aqui bus
quidam ab errantes. conuersi sunt
in uanilo quium: In quo sane
principa tum ten&is. Non
in tuentes : non considerantes
in ei sdem habendis agendisq:
rebus. tantum ad diuersam

Expanded text:
nutriendorum, hereditandorum, nutriendorum, hereditandorum, longe tamen aliter his rebus utitur, qui ad alium finem usum earum refert, et aliter, qui ex his deo gratias agit, de quo praua et falsa non credit. sicut enim in ipso errore uestro cum eo pane uescamini, quo ceteri homines, et fructibus uiuatis et fontibus. lana et lino similiter texto amiciamini. nec in his tamen parem ducitis uitam, non aliud edendo aut bibendo aut induendo, sed aliud sentiendo et credendo et ad alium finem ista omnia referendo, finem scilicet uestri erroris atque uanitatis: ita nos et in his et in aliis, quae similiter sumimus, non similiter cum gentibus uiuimus easdem res non ad eundem finem referendo, sed ad finem legitimi diuinique praecepti, caritatem de corde puro et conscientia bona et fide non ficta, a quibus quidam aberrantes conuersi sunt in uaniloquium. in quo sane principatum tenetis non intuentes, non considerantes in eisdem habendis agendisque rebus tantum ad diuersam
Abbreviated transcription (Latin):
humana opificum dicunt esse
gentis tenebrarum. & carceres
quibus uictus inclusus est ds̃.
Unde longe aliud annuntiat
faustus. aliud paulus: sed quõ
quisquis uobis euangeli ⁊auerit
pr&er quam quod accepistis.
anathema sit. Uerum dicit
xp̃s in paulo. anathema sit
manicheus infausto. qui &iam
dicit. nihil nos mutasse demorib:
gentium. nesciens quod loquatur:
Cum enim iustus ex fide ui¬
uat. finisque praecepti sit
caritas decorde puro. & con¬
scientia bona. & fide non fic¬
ta. maneantque ad forman¬
dam uitam fidelium tria haec
fides. spes. caritas: Un de
fieri potest ut pares cum ali¬
quo mores habeat. quia
haec tria cum illo paria non
hab&: Qui enim aliud cre¬
dit. aliud sperat. aliud amat
Necesse est ut aliter uiuat.¬
& siusus qua rundam rerum
similis uid&ur nobis esse
cum gentibus. sicut cibi & potus.
textorum uestimentorum.
laua crorum. & qui ex nostris
con iugalem uitam gerunt.
uxorem ducendarum & haben¬
darum. filiorum gignendorũ.

Expanded text:
humana opificium dicunt esse humana opificium dicunt esse gentis tenebrarum et carceres, quibus uictus inclusus est deus: unde longe aliud adnuntiat Faustus, aliud Paulus. sed quoniam quisquis nobis euangelizauerit praeterquam quod accepistis, anathema sit, uerum dicit Christus in Paulo, anathema sit Manichaeus in Fausto. Qui etiam dicit nihil nos mutasse de moribus gentium nesciens, quid loquatur. cum enim iustus ex fide uiuat finisque praecepti sit caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta maneantque ad formandam uitam fidelium tria haec: fides, spes, caritas: unde fieri potest, ut pares cum aliquo mores habeat, qui haec tria cum illo paria non habet? qui enim aliud credit, aliud sperat, aliud amat, necesse est, ut aliter uiuat. et si usus quarundam rerum similis uidetur nobis esse cum gentibus, sicut cibi et potus, tectorum. uestimentorum, lauacrorum, et qui ex nostris coniugalem uitam gerunt, uxorum ducendarum et habendarum, filiorum gignendorum,
Abbreviated transcription (Latin):
nus daemonia sep̃berent adeos in¬
ludendo s: &abeis sumenda quaesic
obtulissent: illi quippe superbi &
impii sp̃s. non nidore ac fumo. sicut
non nulli uani opinantur. sed hom¬
num pascuntur erroribus. Non sui
corporis refectione. sed ma liuola
delectatione: Cum quo quomodo
decipiunt. uel arroganti faftu si¬
mulatae maiestatis. cum diuinos
sibi honores exhiberi gloriantur.
Nonergo illi patres nr̃i sola gentiũ
simulacra dimserunt. sed neq terrae
neque cuiquã terrenae rei. neq ma¬
ri. neq caelo. neq militiae caeli ali¬
quid immolantes : Vni dõ creatori
omnium uictimas obtulerunt . quas
sibi offerri uoluit. ꝑ earum simili¬
tudinem ꝓnittens uictimã ueram.
ꝑ quã nos sibi peccatorũ remssione
Cuius capitis corpus effectos fide¬
les paulus alloquitur dicens.
Obsecro autem uos fr̃s perm sericor¬
diam dĩ. ut exhibeatis corpora
uestra hostiam uiuam. scãm. dõ
placentem: sed manichei corpora

Expanded text:
nus daemonia se praeberent ad eos innus daemonia se praeberent ad eos inludendos et ab eis sumenda, quae sic obtulissent. illi quippe superbi et inpii spiritus non nidore ac fumo, sicut nonnulli uani opinantur, sed hominum pascuntur erroribus: non sui corporis refectione, sed maliuola delectatione, cum quoquo modo decipiunt, uel adroganti fastu simulatae maiestatis cum diuinos sibi honores exhiberi gloriantur. non ergo illi patres nostri sola gentium simulacra dimiserunt, sed neque terrae neque cuiquam terrenae rei neque mari neque caelo neque militiae caeli aliquid immolantes uni deo creatori omnium uictimas obtulerunt: quas sibi offerri uoluit, per earum similitudinem promittens uictimam ueram, per quam nos sibi peccatorum remissionecuius capitis corpus effectos fideles Paulus adloquitur dicens : obsecro autem uos, fratres, per misericordiam dei, ut exhibeatis corpora uestra hostiam uiuam, sanctam, deo placentem. sed Manichaei corpora
Abbreviated transcription (Latin):
denda sacrificia patru. quid&
sacrificia gentium. quia sic̃ illas
inter uirginitates multum
diftat: Quam uis nihil aliud
dist&. nisi quȩ cui uoueatur atq:
reddatur : Sic inters acrificia
& oblata: illa scilic& suꝑbȩ im¬
pi&ati daemoniorum: Idipsũ
sibi obhocarrogantium quod
haberentur dui. quia diuinus
honorẽ sacrificium. Illa uero
unidõ. ut ei offer&ur similitu¬
do promittens ueritatem
sacrificii : Cui erat offerenda
ipsa reddita ueritas in passio
priores nr̃i iudȩi segregati agen¬
tibus. cum templum di haberent
& immo lationes & aras & sacer¬
dotia sculpturas solum dimser̃
idẽ idola: Poterant enm
sic̃ non nulli &iam sineidolorũ¬
sculpturis : arborib& montib: postremo
&iam soli aclunae: c&erisq siderib:
immolare: quod si facerent ꝑ illum
cultum quae latria dr̃. creaturae
potius quamcreatori seruientibus.
&obhoc non paruo malo impiae
superstitionis errantibus. nihi lom¬

Expanded text:
denda sacrificia Patrum, quia sunt et denda sacrificia Patrum, quia sunt et sacrificia Gentium: quia sicut inter illas virginitates multum distat, quamvis nihil aliud distet, nisi quae cui voveatur atque reddatur; sic inter sacrificia et oblata: illa scilicet superbae impietati daemoniorum idipsum sibi ob hoc arrogantium, quo haberentur dii, quia divinus honor est sacrificium; illa vero uni Deo, ut ei offerretur similitudo promittens veritatem sacrificii, cui erat offerenda ipsa reddita veritas in passionpriores nostri Judaei segregati a Gentibus, cum templum haberent, et immolationes, et aras, et sacerdotia, sculpturas solum dimiserunt, id est, idola: poterant enim sicut nonnulli, etiam sine idolorusculpturis arboribus et montibus, postremo etiam soli ac lunae ceterisque sideribus immolare. quod si facerent per illum cultum, quae latria dicitur, creaturae potius quam creatori seruientibus et ob hoc non paruo malo inpiae superstitionis errantibus nihilomi
Abbreviated transcription (Latin):
uel ieiun um sacrificare martyri¬
bus : Sacrificare martyribus dix̃
non dixit sacrificare dõ inmemoriis
martyrum. quod frequentissi me
facimus illo dum taxat ritu. quosi¬
bi facrificari noui testamenti ma¬
nifestatione p̃cepit. quod pertin&¬
ad illum cultum quȩlatria dicitur.
& unidõ deb&ur : Sed quidagam
&tante cȩcitati istorum her&ico¬
rum quando demonstrabo qua
uim habeat quod inpsalmis cantor.
Sacrificium laudis glorifica uitme
& illicuiaẽ ubi ostendam illisalu¬
tare meũ : Huius sacrificii caro
& sanguis ante aduentum x p̃i ꝑ
uictimas simlitu dinum ꝓnitteba¬
tur. In passione xp̃i. peripsam
ueritatem reddebatur. Post as¬
censum xp̃i. persa cram̃tum me¬
moriae celebratur. :Ac per hoc
tantum IN terẽ intersacrificia
paganorum & hȩbreorũ. quan¬
tum interimitationẽ errantem.
& p̃figurationẽ p̃nuntiantẽ: sic̃
autem nonideo contemnenda
uel d&estanda ẽ uirgintas scĩmo¬
nialiũ. quia & uesta les uirgines
fuerunt: Sic nonideo rep̃hen¬

Expanded text:
el jejunum sacrificare martyribus. Sacrificare martyribus dixi, non dixi sacrificare Deo in memoriis martyrum: quod frequentissime facimus, illo duntaxat ritu, quo sibi sacrificari Novi Testamenti manifestatione praecepit: quod pertinad illum cultum, quae latria dicitur, et uni Deo debetur. Sed quid agam, et tantae caecitati istorum haereticorum quando demonstrabo, quam vim habeat quod in Psalmis canitur: Sacrificium laudis glorificabit me, et illic via est, ubi ostendam illi salutare meum ? Hujus sacrificii caro et sanguis ante adventum Christi per victimas similitudinum promittebatur; in passione Christi per ipsam veritatem reddebatur; post ascensum Christi per Sacramentum memoriae celebratur: ac per hoc tantum interest inter sacrificia Paganorum et Hebraeorum, quantum inter imitationem errantem, et praefigurationem prae nuntiantem. Sicut autem non ideo contemnenda vel detestanda est virginitas sanctimonialium, quia et Vestales virgines fuerunt; sic non ideo reprehen
Abbreviated transcription (Latin):
mente radices internas uocũ illa¬
rũ noss& inspicere. & sineulla fal¬
sitate discer nere : Quam multi
enim & alit homines dicuntx pm̃
filiũ dĩuiui. nec tam̃ p&ri meritis
comparant᷑: non solũ illiquidicturi
discedite a me: sed &iã illi qui segre¬
gabuntur addexterã. inquib plu¬
rim necumquã xpm̃ uel semel ne¬
gauerunt. neceius ꝓnrã salute pas
sionem improbauer̃. nec gentes
iudaitare coegerunt : Et tam̃ p&ro
qui hȩc fecit. sedenti in xii. sedib
lus iudicanti. impares apparebunt:
Ita &iam multi nullius app&entes
uxorẽ nullũ maritũ app&ite usq
ad mortẽ ꝑsequentes : tam̃ dui¬
ticũ meritũ cum iste illa fecis s&.
apud dm̃ habere ñpossunt: Iantũ
interest. quid cuiq: in seipso quan¬
tũq displiceat. ut pentꝰ ex stirp&.
& quid ꝓeo fructiferũ &opulentũ
ingenti feracitate c̃surgat: quia &
agricolȩ plus placent agri qui spi¬
ns &iã magnis eradicatis centenũ

Expanded text:
mente radices internas uocum illamente radices internas uocum illarum nosset inspicere et sine ulla falsitate discernere? quam multi enim et alii homines dicunt Christum filium dei uiui nec tamen Petri meritis conparantur, non solum illi, qui dicturi discedite a me. sed etiam illi, qui segregabuntur ad dexteram, in quibus plurimi nec umquam Christum uel semel negauerunt nec eius prsionem improbaverunt, nec Gentes judaizare coegerunt ; et tamen Petro qui haec fecit, sedenti in duodecim sedibus, los judicanti impares apparebunt? Ita etiam multi nullius appetentes uxorem, nullum maritum appetitae usque ad mortem persequentes, tamen Davidicum meritum, cum iste illa fecisset, apud Deum habere non possunt. Tantum interest quid cuique in se ipso, quantumque displiceat, ut penitus exstirpetur; et quid pro eo fructiferum et opulentum ingenti feracitate consurgat: quia et agricolae plus placent agri, qui spinis etiam magnis eradicatis centenum
Abbreviated transcription (Latin):
Nisi regnũ cȩloꝵ. intranos eẽ &de
in tims nris dm̃ colerenos debere.
ut exabundantia cordisos loquit᷑.
non aũ ut populus labiis honor&.
coraũ eoꝵ. longesit abeo: Neque
indicare alit̃ audeamꝰ dehomnbus.
quoꝵ interiora uidereñ possumus.
quãds̃ qui hoc potest. & falli. aut
corrumpi ñ potest : Cuius euiden¬
tissimã sententiã dedđ. cũ diuinȩ
scriptarȩ c̃tineat tã sublims auc¬
toritas : multũ ridenda ułpotius
dolenda est alit̃ sentiens humana
temeritas: Eis quippe diuinis
libris deantiquis uiris credendũ
est quitam longe futura dixer̃
quȩ p̃sentia nunc uidentur: Quid
aliud in euangelio discimꝰ cũ eadẽ
uox p&ri audit᷑. confitentis xp̃m
filiũdĩ. quȩ &iã dȩmonoꝵ paria
uerba. sed longe imparicorde ent¬
tentiũ : Proinde insin li uocefides
p&ri laudatur: dȩmonoꝵ in mun¬
ditia cohib& ur: Aquo ñsi ab illo
qui non aurehumana. sed diuina

Expanded text:
nisi regnum caelorum intra nos esse et de nisi regnum caelorum intra nos esse et de intimis nostris deum colere nos debere, ut ex abundantia cordis os loquatur. non autem ut populus labiis eum honoret, cor autem eorum longe sit ab eo, neque iudicare aliter audeamus de hominibus. quorum interiora uidere non possumus, quam deus, qui hoc potest et falli aut corrumpi non potest, cuius euidentissimam sententiam de Dauid cum diuinae scripturae contineat tam sublimis auctoritas, multum ridenda uel potius dolenda est aliter sentiens humana temeritas ? eis quippe diuinis libris de antiquis uiris credendum est, qui tam longe futura dixerunt. quae praesentia nunc uidentur. Quid aliud in euangelio discimus, cum eadem uox Petri auditur confitentis Christum filium dei, quae etiam daemoniorum paria uerba, sed longe inpari corde emittentium? proinde in simili uoce fides Petri laudatur, daemoniorum inmunditia cohibetur. a quo, nisi ab illo, qui non aure humana. sed diuina
Abbreviated transcription (Latin):
ut & confessus in a&ernum libes&ur
& afflictus temporaliter ꝓ bar&us :
Aut uero mediocre fidei robur fuit:
aut paruum mitis &oboedientis
fuerat comninatus consequenter
euenssent. non se dicere ꝓph&ae
deceptum esse mendacio. nec mus¬
murare aduersus dm̃. quasi falso
peccatorum eius indulgentiam ꝓ¬
nuntiauerit: Intellegebat enim
uir alte sc̃s . & non contra dm̃. sed
ad dñm leuans animam suam. Nsi
dñs e&̃ confitenti paenitentiq ꝓpi¬
tius. quantum p&enarum a&er¬
narum eius eent digna peccata:
Proquib cum temporalib emenda¬
tionib uerbera r&ur. uidebat
erga se & manere ueniam. & non
neglegi medicinam: Cur autem saul
ꝑsamũ helem correptus. cum dice¬
r& &iam ipse peccaui . Nonme¬
ruit audire qđ dauid. qđ ei dñs
ignouiss&: Num ꝑsonarum ac¬
ceptio est apud dm̃: absit : Sed
in sinli uoce quã sensus huma nus
audiebat dissimle pectus erat.
qđ diuinus oculus discernebat.
Quid talib doceremur exemplis

Expanded text:
ut et confessus in aeternum liberaretur ut et confessus in aeternum liberaretur et adflictus temporaliter probaretur. haud uero mediocre fidei robur fuit, aut paruum mitis et oboedientis fuerat comminatus consequenter euenissent, non se dicere prophetae deceptum esse mendacio nec murmurare aduersum deum, quasi falsam peccatorum eius indulgentiam pronuntiauerit. intellegebat enim uir alte sanctus et non contra deum, sed ad deum leuans animam suam, nisi dominus esset confitenti paenitentique propitius, quantum poenarum aeternarum eius essent digna peccata; pro quibus cum temporalibus emendationibus ureretur, uidebat erga se et manere ueniam et non neglegi medicinam. cur autem Saul per Samuhelem correptus, cum diceret etiam ipse "peccaui," non meruit audire, quod Dauid, quod ei dominus ignouisset? num personarum acceptio est apud deum ? absit. sed in simili uoce, quam sensus humanus audiebat, dissimile pectus erat, quod diuinus oculus discernebat. quid talibus docemur exemplis
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ bellũ gerebat. & uell& conser¬
uatũ. & fler& occisum:. Animȩ
scilic& tantis crinnbus in uolu¬
tȩ. sempiternas p̃uidens poenas.
qui bus euadendis eũ ꝑ paeniten¬
tiam corrigendũ. uiuere cupie¬
bat humiliatum. Hȩc & alia mul¬
ta laudanda & imitanda millo
sc̃o repperiuntur uiro. sinonꝑ
uersus animus eã scriptura quȩ
deillo loquitur perscrut&ur.
maxime simente subdita & pia
& pla nefideli. sequamur sen¬
tentia dĩ: Quieius nouerat oc¬
culta cordis. ubi inconspectu
eius qui falli ñ põtest ita placu¬
it. ut &iam filus suis imitandus
ab illo proponer&ur: Quid enim
aliud quam cordis eius pro fun¬
da cernebat sp̃s dĩ: Quando
correctus ꝑ ꝓph&am. dixit. pec¬
caui. Continuoꝰ ad hac unum uer¬
bum. Audire meruit quod accepe¬
rit ueniam. Ad quam rem: nisi ad
sempiternam salutem: Neq enim p̃t̃¬
missa est imillo secundũ dĩ commina¬
tionem. flagelli paterni disciplina.

Expanded text:
tum bellum gerebat, et vellet consertum bellum gerebat, et vellet conservatum, et fleret occisum: animae scilicet tantis criminibus involutae sempiternas praevidens poenas, quibus evadendis eum per poenitentiam corrigendum vivere cupiebat humiliatum . Haec et alia multa laudanda et imitanda in illo sancto reperiuntur viro, si non perversus animus eam Scripturam, qude illo loquitur, perscrutetur, maxime si mente subdita et pia et plane fideli sequamur sententiam dei, qui eius nouerat occulta cordis, ubi in conspectu eius, qui falli non potest, ita placuit, ut etiam filiis suis imitandus ab illo proponeretur. Quid enim aliud quam cordis eius profunda cernebat spiritus dei, quando correptus per prophetam dixit "peccaui" continuoque ad hoc unum uerbum audire meruit, quod acceperit ueniam? ad quam rem nisi ad sempiternam salutem? neque enim praetermissa est in illo secundum dei comminationem flagelli paterni disciplina,
Abbreviated transcription (Latin):
to. peccatum elations eius sic pur¬
re placuit dõ. ut eundem numerũ
minuer& morte multorum cuius
multitudine corregis fuerat suꝑbia
ꝑtemtatum  In quo occulto iudicio.
ds̃ apud quẽ non est iniquitas.
& quos nouerat indignos hac uita
sub traxit huic uite. & in illo quide
homnũ copia seextulerat tumorẽ
animihumani. eiusdem copiae
diminutione sanauit : Ibi tam
reliosus dĩtimor. sacramentũ
xp̃i in scã unctione seruabat. utcor
eius pia solliatudine trepidauerit
quando exiguã pasticulã deueste
ipsius saulis latenter abscidit ut
haber& unde illi fidem facer&
quã noll& eum cum poss& occiderẽ :¬
lbi tam prudens infilios & tanta
dementia. ut cum in nocentẽ
puerum. proquo ȩgro tante. mul¬
tis lacrimis & humili ta¬
tis sordibus sese abiciens. dnm
fuerat dep̃catus. mortuum non
luxerit ⁊ Idem iuuenem filiũ par
ricidali furore p̃cipitẽ. qui & pa¬
ternũ cubile stupris nefariis ma¬
culauerat . & contra patresceles¬

Expanded text:
to peccatum elationis eius sic punto peccatum elationis eius sic punire placuit deo, ut eundem numerum minueret morte multorum, cuius multitudine cor regis fuerat superbia pertemptatum: in quo occulto iudicio deus, apud quem non est iniquitas, et. quos nouerat indignos hac uita, subtraxit huic uitae et in illo, qui de hominum copia se extulerat, tumorem animi humani eiusdem copiae diminutione sanauit. ibi tam religiosus dei timor sacramentum Christi in sancta unctione seruabat, ut cor eius pia sollicitudine trepidauerit, quando exiguam particulam de ueste ipsius Saulis latenter abscidit, ut haberet, unde illi fidem faceret. quam nollet eum, cum posset, occidere. ibi tam prudens in filios et tanta clementia, ut cum innocentem puerum, pro quo aegrotante multis lacrimis et humilitatis sordibus sese abiciens dominum fuerat deprecatus, mortuum non luxerit, idem iuuenem filium paricidali furore praecipitem, qui et paternum cubile stupris nefariis maculaverat, et contra patrem sceles
Abbreviated transcription (Latin):
cerni atq: discern Nã legant
isti & uideant in dauid pluradm̃
redarguis se quã faustũ : Sed ibiẽ
& pententiae sacrificiũ. Ibi est
illa in comparabilis mansu&u¬
do usq adimmans simũ & ad¬
trocis simum inimicum.
Qui quotiens illiẽ in manus for¬
tissimas datus. totiens ab illo est
dema nibuspiissims dimssus in¬
lesus: Ibi memorabilis humlitas
subflagello dĩ. & ceruix regia
dominicao iugo ita subdita. ut
armatus & conitatus armatis.
amara exinimiciore conuitia
patientissimx sustiner&. suũq
comtẽ accensũ iracundia. qđ talia
rex eius audr&. &iã iamq: in con¬
uitiatoris caput dextera ultrice
ꝑgentem. modes tissime refren&
regali suae iussion diuin timoris
pondus adiciens. &dicens meritis
suis hoc redditum suꝑno iudicio.
qđ iniuriosus mssus ess&. ut in cum
talia iacular&ur obꝓbria: Ibi in
gragem sibi com ñssum tanta
dilatio pastoralis. ut ꝓeis ipseuel¬
l&mori quando populo numera¬

Expanded text:
cerni atque discerni. nam legant cerni atque discerni. nam legant isti et uideant in Dauid plura deum redarguisse quam Faustum; sed ibi est et paenitentiae sacrificium, ibi est illa inconparabilis mansuetudo usque ad inmanissimum et atrocissimum inimicum, qui, quotiens illi est in manus fortissimas datus, totiens ab illo est de manibus piissimis dimissus inlaesus. ibi memorabilis humilitas sub flagello dei et ceruix regia dominico iugd ita subdita, ut armatus et comitatus armatis amara ex inimici ore conuicia patientissime sustineret suumque comitem accensum iracundia, quod talia rex eius audiret et iam iamque in conuiciatoris caput dextera ultrice pergentem modestissime refrenaret. regali suae iussioni diuini timoris pondus adiciens et dicens meritis suis hoc redditum superno iudicio, quo ille iniuriosus missus esset, ut in eum talia iacularetur obprobria. ibi in gregem sibi commissum tanta dilectio pastoralis, ut pro eis ipse uellet mori, quando populo numera
Abbreviated transcription (Latin):
diens dõ qui hoc fieri prohibuerat.
uł qđ phytones & uentrilo quos de
regno suo deleuit: Aut quia lauda
bilis erat dauid. id eo pecata eius
quȩ ds̃ quoq: arguit ꝑꝓp croph&a.
uel adprobandam uł imitanda
sunt. Sicut nec inpontio pilato
uitu perandum est. qđ aduersus
accusationes iud ȩorũ in nocentẽ
dnm̃ iudicauit : nec in p&rolau¬
dandum est. quod eundem dñm.
ternegauit. uel unde abipso
satanas appellatus est . qđ non
sapiendo ꝗd ȩdĩ sunt. eum uoluit
reuocare: paulo anteergodictus
beatus. paulo post dictus ẽ sata¬
nas : Sed quid illo obtinuerit. a pos¬
tolatus eiꝰ & martrriicoronatestat᷑ :
Sic itaq & regis dauid legimꝰ pacata
sed legimꝰ &iã recta facta: In quoaũ
praeu aluerit. aut unde quid nice¬
rit. satis impromptu est : Non
maliuolȩ cecitati. qua in scõs libros
& tiros faustus in ruebat. sed reli¬
giosae prudentiae. qua& auctori¬
tas diuina & merita humana possñt

Expanded text:
diens deo, qui hoc fieri prohibuerat, diens deo, qui hoc fieri prohibuerat, uel quod pythones et uentriloquos de regno suo deleuit, aut quia laubilis erat David, ideo peccata eius, quae Deus quoque arguit per prophetam, vel approbanda vel imitanda sunt. Suituperandum est, quod aduersus accusationes Iudaeorum innocentem dominum iudicauit, nec in Petro laudandum est, quod eundem dominum ter negauit, uel unde ab ipso satanas appellatus est, quod non sapiendo, quae dei sunt, eum uoluit reuocare, paulo ante ergo dictus beatus, paulo post dictus est satanas. sed quid in illo obtinuerit, apostolatus eius et martyrii corona testatur. Sic itaque et regis Dauid legimus peccata, sed legimus etiam recte facta. in quo autem praeualuerit, aut unde quid uicerit, satis in promptu est non maliuolae caecitati, qua in sanctos libros et uiros Faustus inruebat, sed religiosae prudentiae, qua et auctoritas diuina et merita humana possunt