comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
di. De forma baptismi
Aptismi forma iamolim indilu¬
iuo p̾cessit. uͥ infigura saluan¬
doꝵ octo anime ꝑ lignum saluatȩ
sunt. Similiter & in mari rubro uͥ
aqua baptismum. & rubor sangui¬
nem p̃ferebat. Similiter inaqua
asꝑsionis cuicinis rufe uitulȩ mis¬
cebatur quȩ carnem xp̃i figurabat.
quȩ femineo sexu designatur ꝓpter
infirmitatem. rufa ꝓpt̾ sanguinẽ.
De confirmatione. lebratur.

Expanded text:
. De forma baptismatis. Baptismi forma jam olim in diluvio praecessit, ubi in figura salvandorum octo animae per lignum salvatae sunt. Similiter et in mari Rubro, ubi aqua baptismum, et rubor sanguinem praeferebat. Similiter in aqua aspersionis cui cinis rufae vitulae miscebatur, quae carnem Christi figurabat, quae feminino sexu designatur propter infirmitatem, rufa propter sanguinem. DE CONFIRMATIONE. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
& sanguinis xp̃i.¬
II. Utrum mortale uł immortale corpus su¬
um incena tradiderit.
.Si corpus xp̃i fuit quod uidas ꝑ intine¬
tam bucellam accepit. E xp̃i fuit.¬
tum ad panis ⁊ uini speciem et resẽ quan¬
tũ adcorporis xp̃i ueritatem.
Tria ẽẽ insacramento altaris. panis a
uini speciem corporis xp̃i ueritatẽ gr̃am¬
Quare inspecie panis & uini xp̃c sacta¬
mentum corporis ⁊ sanguinis sui insti
Qualis intelligenda ẽ mutatio panis &
iuini incorpus xp̃i.

Expanded text:
et sanguinis Chriset sanguinis Christi. Utrum mortale an immortale corpus suum tradiderit. Si corpus Christi fuit, quod Judas per intinctam buccellam accepit. tum ad panis speciem et vini, et res est quantum ad corporis Christi veritatem. Tria esse in sacramento altaris: panis et vini speciem, corporis Christi veritatem, graQuare in speciem panis et vini sacramentum corporis et sanguinis sui instituerit. Qualiter intelligenda est mutatio panis et vini in corpus Christi.
Abbreviated transcription (Latin):
duob temporib pascha uidelicet
& pentecostes baptisma qđ his solũ
temporib generalit̾ celebrandum ẽ
a ieiunis celebrari debet. ita etiam
ant ẽẽ sub disciplina crismatis qͥ
manꝰ ĩpositionẽ acceperunt. U.¬
olent quidam querere quanto tẽ¬
pore debeant unctionem crisma¬
tis obseruare incapite. ut scilicet
capita non lauent. qui accipiunt ma¬
nus impositionem absq tempore bap¬
tisterii. Quib responderi potest con¬
ueniens ẽẽ ut tanto tempore aduen¬
tus sp̃c scĩ apud unum quemq qͥ
eum accipit celebretur. quanto tem¬
mitib ad hospitem suum sp̃c sc̃s
uenit. Et dignum ẽ ut habeat unꝰ¬
quisq diem suum & unicuiq indic
suo conuiuium p̃paretur. Alium
diem habet sapientia alium intel¬
lectus. alium consilium. alium forti¬
tudo. alium scientia. alium pietas.
alium timor. Talia conuiuia xp̃e
apud hospites suos exerret talia &
De sacramento corporis &e sanguinis xp̃i.¬
Quando institutum ẽ sacramentũ corpas

Expanded text:
videlicet et Pentecoste baptisma, quod illis solum temporibus generaliter celebrandum est, a jejunis celebrari debet, ita etiam  sub disciplina chrismatis qui manus impositionem acceperunt. Solent quidam quaerere quando tempore debeant unctionem chrismatis observare in capite ut scilicet capita non lavent qui accipiunt manus impositionem, absque tempore baptisterii. Quibus responderi potest conveniens esse, ut tanto tempore adventus Spiritus sancti apud unumquemque qui eum accepit celebretur, quanto temmitibus ad hospitem suum Spiritus sanctus venit. Et dignum est ut habeat unusquisque diem suum et unicuique in die suo convivium praeparetur. Alium diem habet sapientia, alium intellectus, alium consilium, alium fortitudo, alium scientia, alium pietas, alium timor. Talia convivia Christus apud hospites suos exercet: talia et DE SACRAMENTO CORPORIS ET SANGUINIS CHRIitutum est sacramentum corporis
Abbreviated transcription (Latin):
scđm facturam suꝑhumeralis. &
imposuit suꝑ eum longion idẽ
rationale. inquo erat manifestauio
& ueritas. & mitram imposuit suꝑ
caput eius. & suꝑ mitrã in fron¬
te ipsius. Lamminã aurcã inqͣ
sculptũ erat nom̃ dĩ. Seꝑtem si p̃dic¬
ta enumeres instrum̃ta pontificalis or¬
natus inuenies. id ẽ tuncã bissi¬
nam. zonam. tunicã int̾iorẽ. suꝑ¬
humerale rationale. mitrã. &
saminã aurcã. quib si feminalia
linea quȩ ritu sacro cura renes
pontificis stringebant᷑ adieceris.
octo sunt sacerdotalia indum̃ta.
ditur. quȩ in nouo quidẽ sacerdo
texitur. Quȩ m̃bris corporis modi¬
ficata atq aptata. nichil suꝑ fluũ
aut dissolutum inuita sacerdogis
c̃ẽ deb̃e ostendit. hȩc obsp̾ẽ candoriᷤ
nom̃ albȩ sortitur: quo mundici¬
am significat ministroꝵ di ficut
scriptum ẽ. Bissiũ sunt iustifica¬
tiones sc̃oꝵ. Caro quippe hominiᷤ
mundiciam quã ex natura ñ ha¬
bet. studio bono ad nitente ad qui¬

Expanded text:
m facturam superhumeralis, et imposuit super eum logion, id est rationale, in quo erat manifestatio et veritas; sed mitram imposuit super caput ejus, et super mitram in fronte ipsius laminam auream, in qua scriptum erat nomen Dei. Septem si praedicta enumeres instrumenta pontificalis ornatus invenies scilicet tunicam byssinam, zonam, tunicam interiorem, superhumerale, rationale, mitram, et laminam auream, quibus si feminalia linea, quae ritu sacro circa renes pontificis stringebantur, adjeceris, octo sunt sacerdotalia indumenta.ditur, quae in novo quidem sacerdottexitur; quae membris corporis modificata atque aptata, nihil superfluum aut dissolutum in vita sacerdotis esse debere ostendit. Haec ob speciem candoris nomen Albae sortitur, quo munditiam significat ministrorum Dei. Sicut scriptum est: Byssinum sunt justificationes sanctorum . Caro quippe hominis munditiam quam ex natura non habet, studio bono adnitente acqui
Abbreviated transcription (Latin):
cire uelĩ quomͦ iustũ sit ut cul¬
pa que cũ fine ꝑpet̾ta ẽ. sine fi¬
ne puniat᷑ hoc recte dic̾et᷑. si di¬
strictꝰ uidex ñ corda hominũ. s fa¬
cta pensaret. Iniqui enĩ ido cũ fine
deliquer̃t: qͥa cũ fine uixer̃t. Nã nõ¬
liussent utiq si potuissẽt sinc finę

Expanded text:
cire velim quomodo justum sit, ut culpa quae cum fine perpetrata est, sine fine puniatur. Hoc recte dicetur, si districtus judex non corda hominum, sed facta pensaret. Iniqui enim ideo cum fine deliquerunt, quia cum fine vixerunt: nam voluissent utique, si potuissent, sine fine
Abbreviated transcription (Latin):
m̃to fili quia accepisti bona inuita
tua. ⁊ lazarꝰ similit̾ mala. At cum
bonis hic bene ẽ. ⁊ malis male. incer¬
tum ualde fit utrum boni idcuro
bona accipiant ut ꝓuocati ad ali¬
quid melius crescant. an iusto laten
remunerationẽ ꝑcipiant. ut a p̃mi
uite sequentis inanescant. Et utrũ
malos ideuro ad u̾sa feriant ut ab
et̾nis supplicus defendant. anhic
eors pęna incipiat. ut quandoq
complenda ad ultima gehenne per
uob modis in hac uita homi¬
nem iudicat d̃s quia aut ꝑ
inala p̾sentia irrogare iam torm̃¬
ta sequentia incipit. aut torm̃ta
sequentia flagellis p̃sentib extin

Expanded text:
nto, fili, quod recepisti bona in vita nto, fili, quod recepisti bona in vita tua et Lazarus similiter mala’. Sed cum bonis hic bene est et malis male, incertum valde fit, utrum boni idcirco bona accipiant ut provocati ad aliquremunerationem percipiant, ut a praemiis vitae sequentis inanescant. Et utrum malos idcirco adversa feriant, et ut ab aeternis suppliciis defendant, an hic eorum poena incipiat, ut quandoque complenda ad ultima gehennae tor. Duobus modis in hac vita hominem judicat Deus; quia aut per mala praesentia irrogare jam tormenta sequentia incipit, aut tormenta sequentia flagellis praesentibus exstin
Abbreviated transcription (Latin):
plerũq ⁊ malis mala eueniunt.
⁊ bonis bona ꝓueniunt. magis
inscrutabilia sunt iudicia di.
⁊ inuestigabiles uie eius. Cũ uͦ
pꝰiã ꝓpͥȩ dies iudicii ⁊ aliquando
dies dñi ñcupatur. ñ solũ quecũ¬
q tunc iudicabunt᷑ uerũ etiã
quec̃q abinitio iudicata. ⁊ quec̃q
usq ad illud tempꝰ iudicanda sũt.
apparebunt ẽẽ iustissima. U hoc
quoq manifestabit᷑. quã iusto iu-¬
dicio di fiat. ut ñ tã multa acpe¬
ne omĩa iusta iudicia d̃i lateant
sensus m̃tesq mortaliũ. cum tãtũ
inhac re pioꝵ fidẽ ñ lateat. ius¬
bonis male sit Ialis bene cunc
occultiora sunt. cũ ⁊ bonis hic
bene ẽ. ⁊ malis male. Nã cũ boniᷤ
male ẽ. malisbene. hoc fortasse
depiehenditur. quia ⁊ boni siqͣ
deliquerunt. hic recipiunt. ut ab
et̾na plenius dampnatione liberen¬
tur ⁊ mali bona. quȩ ꝓhac uita fa¬
ciunt. hic inueniunt ut ad sola
in post̾um torm̃ta ꝑtͣhantur. Unde

Expanded text:
plerumque et malis mala eveniunt, plerumque et malis mala eveniunt, et bonis bona proveniunt; magis inscrutabilia sunt judicia Dei et investigabiles viae ejus . Cum vero proprie dies iudicii et aliquando dies Domini nuncupatur: non solum quaecumque tunc iudicabuntur, uerum etiam quaecumque ab initio iudicata et quaecumque usque ad illud tempus adhuc iudicanda sunt. apparebuntquoque manifestabitur, quam iusto iudicio Dei fiat, ut nunc tam multa ac paene omnia iusta iudicia Dei lateant sensus mentesque mortalium, cum tamen in hac re piorum fidem non lateat, iusbonis male sit, malis bene, tunc occultiora sunt, cum et bonis hic bene est, et malis male . Nam cum bonis male est, malis bene, hoc fortasse deprehenditur, quia et boni si qua deliquerunt, hic recipiunt, ut ab aeterna plenius damnatione liberentur, et mali bona, quae pro hac vita faciunt, hic inveniunt, ut ad sola in posterum tormenta pertrahantur. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑib ꝓpͥisque gerũt arbitrio uo¬
luntatis. Nescimꝰ enĩ quo iudicio
di bonus ille sit pauꝑ. malus ille
sit diues. Iste gaudeat quẽ ꝓ suis
ꝑditis morib cruciari debuisse
ꝑsuadet. Exeat de iudicio ñ solũ
multꝰ. uerũ etiã dampnatꝰ inno¬
cens. aut iniquitate iudicis p̃ssꝰ.
aut falsis obrutꝰ testimoniis. econ¬
trario scelestꝰ adu̾sarius eius ñ so¬
lum impunitꝰ. uerũ etiam uindi¬
catꝰ insulcet. Impiꝰ optime uale¬
at: pius langorib tabescat. La¬
trocinent᷑ sanissimi iuuenes. ⁊ qͥ
nec u̾bo quẽquã ledere potuerũt.
diu̾sa morboꝵ attrocitate affli¬
gantur. Infantes utiles rebus hu¬
manis inmatura morte rapi¬
antur. & qui uidet̾ nec nasci
debuisse. diutissime insuꝑ uiuat.
Plenuscriminib sublimet᷑ hono¬
ribus. ⁊ hominẽ sine fine que¬
rela tenebre ignobilitatis abscon¬
dant ⁊ cet̾ra huiꝰmodi.
unc quando ñ solum inma¬
lo sunt boni. ⁊in bono mali.
qđ uidetur iniustũ. uerũ etiam

Expanded text:
is quae gerunt arbitrio voluntatis. Nescimus enim quo judicio Dei bonus ille sit pauper; malus ille sit dives. Iste gaudeat quem pro suis perditis moribus cruciari debuisse persuadet; exeat de judicio non solum inultus verum etiam damnatus, innocens aut iniquitate judicis pressus, aut falsis obrutus testimoniis. Econtrario scelestus adversarius ejus non solum impunitus; verum etiam judicatus insultet. Inspius optime valeat, pius languoribus tabescat, latrocinentur sanissimi juvenes; et qui nec verbo quemquam laedere potuerunt, diversa morborum atrocitate affligantur. Infantes utiles rebus humanis immatura morte rapiantur, et qui videtur nec nasci debuisse insuper diutissime vivat plenus criminibus, sublimetur honoribus, et hominem sine querela tenebrae ignobilitatis abscondant, et caetera hujusmodi. Nunc quando non solum in malo sunt boni, et in bono mali quod videtur injustum, verum etiam
Abbreviated transcription (Latin):
ntiquus hostis nequicie suȩ uindis
astrictꝰ. aliud ẽ qđ nc̃ patit. aliud
qđ infine paciet᷑. Quia enĩ alucis in¬
time ordine cedit: nc̃ semetipsũ in¬
tͥnsecꝰ horroris caligine ꝯfundit. S
pꝰ hoc amaritudine inuoluit᷑. quia
suꝑbiȩ eiꝰ supplicia ñ solũ omimo¬
da s etiã infinita p̃parant᷑. Quę
uidelicet eiꝰ pena tc̃ initiũ accipit.
lo un nimiũ suꝑbꝰ incedit. mors
alt̾iꝰ gem̃s p̃parat᷑ in ęt̾no igne tar¬
tari. quo ñ solũ cũ t̾renis. s etiam
cũ aeriis corporibꝰ excruciari sp̃c poᷤ¬

Expanded text:
uus hostis nequitiae suae vinculis astrictus, aliud est quod nunc patitur, aliud quod in fine patietur. Quia enim a lucis intimae ordine cecidit, nunc semetipsum intrinsecus erroris caligine confundit. Sed post hoc amaritudine involvitur, quia ejus supplicia non solum omnimoda, sed etiam infinita praeparantur. Quae videlicet ejus poena tunc initium accipit, lo, unde nimium superbus incedit, mors alterius generis praeparatur; in aeterno igne tartari. Quo non solum cum terrenis, sed etiam cum aeriis corporibus excruciari sp
Abbreviated transcription (Latin):
agatur foris intenebris ext̾ioribus
Ion enim nulla s sempit̾na mors
erit. quando nec uiuere anima
p̾ot̾it dm̃ ñ habendo: nec dolorib
corporis: carere moriendo. Prima
net incorpore. Abutͣq morte cõmu¬
nit̾ id habetur. ut qđ ñ uult ani¬
ma a suo corpore paciatur. Qd¬

Expanded text:
agatur foris in tenebris exterioribus agatur foris in tenebris exterioribus non enim nulla, sed sempiterna mors erit, quando nec uiuere anima poterit deum non habendo nec doloribus corporis carere moriendo. prima tenet in corpore: ab utraque morte communiter id habetur, ut quod non uult anima de suo corpore patiatur.
Abbreviated transcription (Latin):
udicatis his qui scripti non sunt
inlibro uite. ⁊inet̾nũ ignẽ misis:
qui ignis cuiusmodi. ⁊ in qua
mundi uł terum parte futurꝰ
sit. hominũ scire arbitror nemi¬
nem. nͥ forte cui sp̃c diuinꝰ osten¬
dit. Tunc figura huiꝰ mundi mun¬
danoꝵ ignium conflag̃tione p̃teri¬
bit. sicut factum ẽ mundanarum
aquarum in undatione diluuium.
Illa itaq ut dixi conflag̃cione mun¬
dana. elem̃coꝵ corruptibilium qua
lib congruebant. ardendo penitꝰ in¬
t̾ibunt. atq ipsa substantia eas
qualitates habebit que corporib
immortalib mirabili cominuta¬
tione conueniat. ut scilicet mundꝰ
innouatꝰ in meltꝰ aꝑte accõmodet᷑
hominib etiã carne meliꝰ in nouatis:
ardebunt. scł ut iusti om̃s ⁊ in
dño uideant gaudia quȩ ꝑcipi¬
unt. ⁊ in illis respiciant suppli¬
cia quȩ euaserunt. quatinꝰ tan¬
to magis inęt̾num diuina gr̃a ditio
mala puniri conspiciunt. quȩ eius
intus ingaudio dñi nesciunt.
Qui uͦ erunt in illo gaudio. quid

Expanded text:
uippe his, qui scripti non sunt in libro uitae, et in aeternum ignem missis qui ignis cuius modi et in qua mundi uel rerum parte futurus sit, hominem scire arbitror neminem, nisi forte cui Spiritus diuinus ostendit, tunc figura huius mundi mundanobit, sicut factum est mundanorum aquarum inundatione diluvium. Illa itaque ut dixit conflagratione mundana elementorum corruptibilium qualporibus congruebant ardendo penitus interibunt, atque ipsa substantia eas qualitates habebit, quae corporibus immortalibus mirabili mutatione conveniat, ut scilicet mundus innovatus in melius aperte accommodetur hominibus etiam carne innovatis ardebunt scilicet ut justi omnes et in Domino videant gaudia quae percipiunt, et in illis respiciant supplicia quae evaserunt, quatenus tanto magis in aeternum divina gratia ditiorin aeternum mala puniri conspiciunt, quae ejus intus in gaudio Domini nesciunt; qui vero erunt in illo gaudio quid
Abbreviated transcription (Latin):
etiam ipsum ęt̾nũ ignem ꝓdiu̾¬
sitate mitoꝵ. quãuis maloꝵ aliis le¬
uiorem. aliis futurũ eẽ gͣuiorẽ. siue
ipsius uis atq ardor ꝓpęna digna
cuiꝰq uariet᷑. siue ip̃se equalit᷑ ar¬
deat. s ñ equali molestia senciat᷑.¬
ẽ gehenne ignis. s ñ om̃s uno
mͦ cruciat peccatores. Uniꝰ cuius¬
q i cnim quantũ exigit culpa:
tantũ illic senciet᷑ pena. Nam sic̃
in hoc mundo sub uno sole
multi constituunt᷑. nec tam̃ eiꝰdẽ
solis ardorẽ equalit̾ senciunt: qͥa
alius plꝰ estuat atq aliꝰ minus.
ita illic in uno igne ñ unꝰ ẽ mods
incendii. quia qđ hic diu̾sitas cor¬
porum: hoc illic agit diu̾sitas
peccatoꝵ. ut ⁊ ignem ñ dissimilẽ
habeant. ⁊ tam̃ eosdẽ singłos dis¬
similit̾ exurat. Qͦ mͦ ustũ sit ut

Expanded text:
am ipsum aeternum ignem pro diuersitate meritorum quamuis malorum aliis leuiorem, aliis futurum esse grauiorem, siue ipsius uis adque ardor pro poena digna cuiusque uarietur, siue ipse aequaliter ardeat, sed non aequali molestia sentiatst gehennae ignis; sed non omnes uno modo cruciat peccatores. Uniuscujusque enim quantum exigit culpa tantum illic sentietur poena. Nam sicut in hoc mundo sub uno sole multi constituuntur; nec tamen ejusdem solis ardorem aequaliter sentiunt; quia alius plus aestuat atque alius minus, ita illic in uno igne non unus est modus incendii; quia quod hic diversitas corporum, hoc illic agit diversitas peccatorum, ut et ignem non dissimilem habeant, et tamen eosdem singulos dissimiliter exurat.
Abbreviated transcription (Latin):
si pꝰ factũ iudiciũ iste mun¬
dus audebit andequã ꝓ illo cȩlum
nouũ ⁊ t̾ra noua repõnat᷑. eo ipso
tẽpore conflag̃cionis eius uͥ erunt
sci. cũ eos habentes corpora mal¬
quo corporali loco ẽẽ necesse sit. xxi¬
osumꝰ respondere fucuros eos ẽẽ in xx¬
suꝑioribus partib. quo ita non as .xxiii¬
andet flãma illiꝰ incendii. quẽ ad
nodũ nec unda diluuiii. Caliaquip
pe illis inerunt corpora. ut illic
sint uͥ ẽe uoluerint. S nec ignẽcon¬
flagrationis illiꝰ ꝑtimescent. immor
mortalia incamino ardenti illesa ui¬
uere potuerunt.¬

Expanded text:
si post factum iudicium iste mundus ardebit, antequam pro illo caelum nouum et terra noua reponatur, eo ipso tempore conflagrationis eius ubi erunt sancti, cum eos habentes corpora in aliquo corporali loco esse necesse sit. Possumus respondere futuros eos esse in superioribus partibus, quo ita non adscendet flamma illius incendii, quem ad modum nec unda diluuii. Talia qupe illis inerunt corpora, ut illic sint ubi esse voluerint. Sed nec ignem conflagrationis illius pertimescent immortapora atque mortalia in camino ardenti illaesa vivere potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
ut si stuprũ fec̾it. stuprũ paciat᷑:
s qđ pecc̃o isto fecit legi: hoc ei lex
faciat .i. qr legẽ talia ꝓhibentẽ de
sua uita abstulit auferat eũ ⁊̃ ip¬
sa lex de hominũ uita quã regit.
Idẽ. Nolite iudicare ut ñ iudicemi¬
ni. Inquo enĩ iudicio iudicau̾itis:
iudicabimini. Nũqͥd si iniquo iudici¬
o uidicabt̃. iniqͦ uidicabunt᷑: Ab¬
sit. Nulla qͥppe iniqͥtas ap̃ dm̃. S
ita dictũ ẽ. inquo iudicio uidicau̾i¬
tis. in eo iudicabimini. tãꝗͣ dic̾e̾tur.
Inqͣ uoluntate benefec̾itis. in ipsa
lib̾abimini. uł in qͣuoluntate ma¬
le fcc̾itis: inipsa puniemini. Exqͣli¬
tatib quippe uoluntatũ. ñ ex tp̃rm
spaciis siue recte facta. siue pecc̃a me¬
tim. Alioqͥn maiꝰ pcc̃cm hab̾et᷑. arbo

Expanded text:
ut, si stuprum fecerit, stuprum patiatur, sed quod peccato isto fecit legi, hoc ei lex faciat, id est quia legem talia prohibentem de sua uita abstulit, auferat eum etiam ipsa lex de hominum uita, quam regit.Idem: Nolite judicare et non judicabimini. In quo enim judicio judicaveritis, judicabimini . Nunquid si iniquo judicio judicabunt, iniquo judicabuntur? Absit! Nulla quippe iniquitas apud Deum, sed ita dictum est: In quo judicio judicavertis, in eo judicabimini, tanquam si diceretur: In qua voluntate benefeceritis in ipsa liberamini, vel in qua voluntate malefeceritis in ipsa puniemini. Ex qualitatibus quippe voluntatum non ex temporum spatiis sive recte facta sive peccata metientur. Alioquin ma
Abbreviated transcription (Latin):
ecesse ẽ ut sepius cogitemꝰ qua¬
les erimꝰ indie iudicu. puris¬
simis angłoꝵ conspectib offeren¬
di. ⁊ et̾no iudici rationẽ de libris
onscientie reddituri. Remotis
enim om̃ib ꝓbationib certũ ẽ in
die illa ipsũ ante se hominẽ con¬
stituendũ. & ipsã iͥ animã incor¬
dis speculo demonstrandã. & tes¬
tes contra eã ñ deforis aliunde. s
intꝰ de semet ipsa ꝓferendos. adici¬
enda erunt ñ aliqua ꝑegrina:
s nimi um nota testimonia. idẽ

Expanded text:
e id potius cogitemus, quales erimus in die iudicii purissimis angelorum conspectibus offerendi et aeterno iudici rationem de libris conscientiae reddituri. remotis enim omnibus probationibus certum est in die illa ipsum ante se hominem constituendum et ipsam sibi animam de cordis speculo demonstrandam et testes contra eam non deforis aliunde, sed intus de ipsa anima proferendos. adicienda erunt non aliqua peregrina, sed nimium nota testimonia, id est
Abbreviated transcription (Latin):
Ienĩ statuã potest artifex ho¬
mo quã ꝓpt̾ aliquã causam
deformẽ fecerat conflare ⁊ pul¬
cherrimã reddere. ita ut nichil sub¬
stantiȩ s sola deformitas ꝑeat. ac
siquid in illa forma pͥore indecen¬
tͥ extabat. nec parilitati parciũ
congruebat. non decoto un fecerat
amputare atq separare. s ita con¬
pargere uniu̾so atq miscere. ut
nec feditatẽ faciat. nec minuat
quantitatẽ quid de om̃ipotente

Expanded text:
enim statuam potest artifex homo, quam propter aliquam causam deformem fecerat, conflare, et pulcherrimam reddere, ita ut nihil inde substantiae, sed sola deformitas pereat, ac si quid in illa figura priore indecenter exstabat, nec parilitate partium congruebat, non de toto, unde fecerat, amputare atque separare, sed ita conspergere universo atque miscere, ut nec foeditatem faciat, nec minuat quantitatem; quid de omnipotente
Abbreviated transcription (Latin):
Urum ẽ dicere quod scĩ talia
corpora tunc habebunt ut ñ
possint occłos claudere atq aꝑire
cum uelint. Durius autẽ quod ibi
dm̃ quisquis occłos clauserit ñ ui¬
debit. Si enim propħa heliseus
puerum suum giezi absens corpr̃e
uidit accipientem munera. quȩ
dedit ei naaman syrus. quẽ pro
pheta memoratus a lepre de formi¬
tate mundauerat. quod seruus ne¬
quam domino suo ñ uidente la¬
tenter se fecisse putauerat. quanto
magis in illo corpore sp̃uali uide¬
bunt sc̃i omĩa ñ solum si occłos clau¬
dant. uerũ etiam uñ st̃ absentes cor

Expanded text:
enim dicere, quod sancti talia corpora tunc habebunt, ut non possint oculos claudere atque aperire cum volunt: durius autem, quod ibi Deum quisquis oculos clauserit non videbit. Si enim propheta Elisaeus puerum suum Giezi absens corpore vidit accipientem munera, quae dedit ei Naaman Syrus, quem prpheta memoratus a leprae deformitate mundauerat, quod seruus nequam domino suo non uidente latenter se fecisse putauerat: quanto magis in illo corpore spiritali uidebunt sancti omnia, non solum si oculos claudant, uerum etiam unde sunt cor
Abbreviated transcription (Latin):
Quare inspecie panis & uini. xp̃c sacram̃¬
tum corporis & sanguinis sui instituit.
Quał intelligenda ẽ mutatio panis&e uini
incorpus xp̃i.¬
Quid significant tres portiones illȩ quȩ
de corpore xp̃i insacͣmento altaris fiunt.
Qd̃ corpis xp̃i quando diuidi uidetur scđ so¬
lam speciem diuiditur. scđm se autem
integrum manet. sic insingulis partib
totum. sicut indiu̾sis locis unum & idem.

Expanded text:
Quare in speciem panis et vini sacramentum corporis et sanguinis sui instituerit. Qualiter intelligenda est mutatio panis et vini in corpus ChriQuid significent tres portiones illae, quae de corpore Christi in sacramento altaris fiunt. Quod corpus Christi quando dividi videtur secundum solam speciem dividitur, secundum ipsum autem integrum manet, et sicut singulis partibus totum, sic in divisis locis unum et idem
Abbreviated transcription (Latin):
um omnia sacramenta post
Ipeccatum & ꝓpter peccatum sump¬
serint exordium. solum conuigii sacra
mentum. etiam ante peccatum legi¬
tur institutum. non tamen ad remedi¬
um sed ad officium. In conuigio aũ
sideranda. Origo & institutio. cum
modo & causis suis. & cius scdm tẽ¬
pus & locum & ritus uariatio. De¬
onuigii auctor ẽ ds. Ipse enĩ
Iconuigium ẽẽ decreuit. quan¬
do mulierem ad ꝓpagationem gene¬
ris humani homini in adiutorium
fecit. Adam quoq inspĩi cognoscẽs
adquem usum mulier facta ẽẽt. cum
ad ducta fuisset ad eum dixit. Hoc nc̃
os exossibus meis. & caro de carne
one quoq miraculi nuptias consecra

Expanded text:
um omnia sacramenta post peccatum et propter peccatum sumpserint exordium, solum nuptiarum vel conjugii sacramentum etiam ante peccatum legitur institutum, non tamen ad remedium, sed ad officium. In conjugio autem scernenda: origo et institutio cum modo et causis suis, et secundum tempus, et locus, et ritus variatio.jugii auctorconjugium esse decrevit, quando mulierem ad propagationem generis humani homini in adjutorium fecit. Adam quoque in spiritum cognoscens ad quem usum mulier facta esset, cum adducta fuisset ad eum dixit: Hoc nunc os ex ossibus meis, et caro de carne one quoque miraculi nuptias consecra
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ad illas ꝑtinent dissipations ope¬
ram dare. maximȩ si ea quȩ ab alenr¬
tur talia sunt quȩ ad usus alienoꝵ
numquam licite transire possunt.
sicut᷑ decimȩ quȩ ab inicio institue f̃
ad eoꝵs tantum sustentationem qui
tabernaculo deseruiunt. Hȩc igitur
ad laicos transferre. qͥd aliud est:
quam de sacro sacrum auferre:Sie
gͦ si unicuiq peccato nomen culpe
conueniens datum fuerit: nichil
mali fit in iudicio equitatis. Incipi¬
De sacramento conuigii.

Expanded text:
quae ad illas pertinent dissipationi opequae ad illas pertinent dissipationi operam dare, maxime si ea quae abalienantur talia sunt, quae ad usus alienorum nunquam licite transire possunt, sicut sunt decimae quae ab initio institutae sunt ad eorum tantum sustentationem qui tabernaculo deserviunt. Haec igitur ad laicos transferre quid aliud est, quam de sacro sacrum auferre? Sic ergo si unicuique peccato nomen culpae conveniens datum fuerit, nihil mali fit in judicio aequitatis. PDE SACRAMENTO CONJUGII.
Abbreviated transcription (Latin):
diani uictus usum. sicut habet alius
qui inȩccłia ẽ. qui de ȩccł̃ia uiuit & ec¬
cłiȩ seruit. Dat mͥ eccłia & concedit
illud. mea accipiens & sua redens. im¬
mo mea non sua michi dispensans.
Quid igitur inde iudicandum sen¬
tiam inquiris. Ego tͥ breuiter respon¬
deo. quia si ȩccłiam inuita tua dispen¬
satricem facis. aut post mortem he¬
redem relinquis. ego ꝓhibere nec uolo
nec possum. & side tuo te pascit. aut
ꝓtuo. ꝓuidentia ẽ non culpa. necessitaᷤ
non iniquitas. Sic interim ut aliud
non requiras nec accipias. E orporał
tibi necessitudo conceditur. commerci
possessiones ȩccłiȩ uel quȩ libet
alia eccłiastica bona corporalia ꝑ ma¬
los p̾latos data uel uendita ab usu
ecclie alienarentur. In quo genere cri¬
men simoniȩ ẽẽ non uidetur quanus
culpa grauis non desit. Quanta enim
iniquitas sit manifestum ẽ. eos quia
edificandas & custodiendas eccł̃ias po¬
siti sunt. destructioni illarum co eox

Expanded text:
diani victus usum, sicut habet alius diani victus usum, sicut habet alius qui in ecclesia est, qui de ecclesia vivit, et ecclesiae servit. Dat mihi ecclesia et concedit illud, mea accipiens et sua reddens, imo mea non sua mihi dispensans. Quid igitur inde judicandum sentiam inquiris. Ego tibi breviter respondeo: quod si Ecclesiam in vita tua dispensatricem facis aut post mortem haeredem relinquis, ego prohibere nec volo, nec possum. Et si de tuo te pascit aut pro tuo, providentia est non culpa; necessitas non iniquitas. Sic interim ut aliud non requiras nec accipias, corporalis tibi necessitudo conceditur, commerciupossessiones Ecclesiae vel quaelibet alia ecclesiastica bona corporalia per malos praelatos data vel vendita ab usu Ecclesiae alienantur. In quo genere crimen simoniae esse non videtur, quamvis culpa gravis non desit. Quanta enim iniquitas sit, manifestum est eos qui ad aedificandas et custodiendas ecclesias positi sunt, destructioni illarum et eorum
Abbreviated transcription (Latin):
U ide gͦ quomͦ non emeris quod non
habuisses. si p̃cium non dedisses. Aut
te hoc pariter emisse confitere. aut
si emisti noli tollere quod tuum ñ
est. Sed dicis mͥ iterum. Quid gͦ:
Non possum ab ȩccłia ab eccłia stipem
emere. & corpotalis sustentationis im¬
pensam p̃cio sine simoniȩ culpa cõꝑares
E cce habeo p̃dia mea aut pecuniam
meam qua sustentari possem & ui¬
uere. Sed̃ forte timeo uiolentiam prin¬
cipum. aut fraudem familiarium.
siue aliud quodcumq forte etiam de¬
fectum etatis aut iberullitatem ui¬
rium mearum considero. Uideo quia
non possum ipse sicut expedit res meaᷤ
disponere & ꝓpriis utilitatibus deser-¬
uire. Uenio ad eccłiam. commendo ei res
meas. & uitȩ meȩ ꝓuidentiam cõmitto
ut alat me & sustentet. & de meo michi
subsidium ministret. & ne forte frau¬
der inaliquo expeto certam mͥ & de¬
terminatã impensam consticui. quan
scripti sunt. Prebendam peto ad coti¬

Expanded text:
Vide ergo quomodo non emeris quod non Vide ergo quomodo non emeris quod non habuisses, si pretium non dedisses. Aut te hoc pariter emisse confitere, aut si non emisti, noli tollere quod tuum non est. Sed dicis mihi iterum: Quid ergo? Non possum ab Ecclesia stipem emere, et corporalis sustentationis impensam pretio sine simoniae culpa comparare? Ecce habeo praedia mea aut pecuniam meam, qua sustentari possem, et vivere; sed forte timeo violentiam principum, aut fraudem familiarium sive aliud quodcunque. Forte etiam defectum aetatis aut imbecillitatem virium mearum considero. Video quia non possum ipse sicut expedit res meas disponere, et propriis utilitatibus deservire. Venio ad ecclesiam, commendo ei res meas, et vitae meae providentiam committo, et ut alat me, et sustentet, et de meo mihi subsidium ministret, et ne forte frauder in aliquo, expeto certam mihi et determinatam pensam constitui, quantscripti sunt. Praebendam peto ad quoti
Abbreviated transcription (Latin):
eis ⁊ in eis sp̃ualia emunt. iIi.¬
Iunt autem quędam inęccłia
quȩ dum p̾cio comparantur: cũ
ꝑceptione corporalis beneficii par¬
ticipatio etiam spualis dignitatis
aripitur. Ubi ꝓfecto quisquis alte¬
rum uendere aut emere cognoscit᷑.
neutrum inuenditum aut inemptũ
reliquisse comꝓbatur. Sed dicis michi
Quomodo hoc eẽ potest: Ego inȩccłia
uicꝰtum & uestimentum emi: eccłiam
non emi. Stipem emi p̃bendam emi. cor¬
poralia tantum emi. spũale nichil¬
aut emi aut emere uolui. Die gͦ mͥ
quis nom̃ tuum int̾ nomina fr̃m
ascripsit: Quist inchoro. incapitulo
locum assignauit: Si hȩc non emisti:
unde habes:Quis tͥ hec dedit: Sed
hec inquis gratis accepi. Cetera emi:
hec gratis data sunt. Benedicis. Ouem
emisti. & lanamꝰ emisti. sed gratis ac¬
cepisti. Tamen si ouem non emisses
lanam non habuisses. Pro arbore p̃¬
cium dedisti. ut fructum eius gra¬
tis manducares. Satis astute ingre¬
di existimasti commento ridiculoso

Expanded text:
in eis spiritualia emunt. Sunt autem quaedam in Ecclesia quae dum pretio comparantur, cum perceptione corporalis beneficii, participatio etiam spiritualis dignitatis accipitur. Ubi profecto quisquis alterum vendere aut emere cognoscitur, neutrum invenditum aut inemptum reliquisse comprobatur. Sed dicis mihi: Quomodo hoc esse potest? Ego in Ecclesia victum et vestitum emi, Ecclesiam non emi. Stipem emi, praebendam emi, corporalia tantum emi, spiritualia nihil emi, aut emere volui. Dic ergo mihi: Quis nomen tuum inter nomina fratrum ascripsit? Quis tibi in choro, in capitulo locum assignavit? Si haec non emisti inde haec habes? Quis tibi haec dedit? Sed haec, inquis, gratis accepi, caetera emi. Haec gratis data sunt. Bene dicis. Ovem emisti, et lanam non emisti, sed gratis accepisti. Tamen si ovem non emisses, lanam non habuisses. Pro arbore pretium dedisti, ut ejus fructum gratis manducares. Satis astute ingredi existimasti commento ridiculo.
Abbreviated transcription (Latin):
p̃cium dedit: minister ineo quod or¬
dinem & offĩcium accepit. Sed dicis
mͥsomodo ordinem aut officium
ascipere potuit: qui p̃cium dedit
udi quomodo. ad ꝑniciem. ad ꝑdicio¬
nem. Officium emere potuit. grãm
accipere non potuit. Tamenquia offi¬
cium accepit & habet: ꝑ ministerium
eius bonis quidem gr̃a & officium da¬
tur. amalis uͦ non gr̃a s officium solũ
accipitur. & tamen accipitur quam¬
ius ad ꝑniciem eius qui male accipit.
sicut ad ꝑniciem eius qui male dedit.

Expanded text:
pretium dedit, minister in eo quod orpretium dedit, minister in eo quod ordinem et officium accepit. Sed dicis mihi: Quomodo ordinem aut officium accipere potuit qui pretium dedit? Audi quomodo. Ad perniciem, ad perditionem. Officium emere potuit, gratiam accipere non potuit. Tamen quia officium accepit et habet, per ministerium ejus bonis quidem gratia et officium datur. A malis vero non gratia sed officium solum accipitur, et tamen accipitur quamvis ad perniciem ejus qui male accipit, sicut ad perniciem ejus qui male dedit.
Abbreviated transcription (Latin):
nem manus illius donum sp̃c sc̃i acci¬
pere potest: Quomͦ simoniacus dare
potest quod non habet. etiam sicatho¬
licus ẽẽ putetur. Audi quomodo.
Sicut adulter. sicut formcator. sicut
ebriosus. aut auarus. dare potest
quod non habet: ita simoniacus
quod non habet dare potest. & uere
dare potest his qui digni sunt asci¬
pere. Per ministerium enim il q¬
lius datur: non ꝑmeritum. Ides he
qu etroris ilius participes non sunt.
s culpe conscii non existunt gr̃a ꝑ illum
dutur ab illo non datur. Minister ma¬
lus ẽ largitor bonus. Tamen minister
ĩ sicut hereticus. siue alius quilibet
malus minister malus ẽ. & tamen mi¬
nister est malus in eo quod errorem
& maliciam habet: minister ẽ in eo
quod officium habet: sic simoniacus
nam ce ipse hereticus ẽ quanuis non
fide. tamen oꝑe minister malus est.
& tamen minister ẽ. Mlalus ineo quod
simoniacus ẽ÷ minister ineo quodin
oficium ordinatus ẽ. Malus ineo qđ

Expanded text:
nem manus illius donum sancti Spiritus accinem manus illius donum sancti Spiritus accipere potest? Quomodo simoniacus potest dare quod non habet, etiam si catholicus putetur? Audi quomodo. Sicut adulter, sicut fornicator, sicut ebriosus, aut avarus dare potest quod non habet: ita simoniacus quod non habet dare potest; et vere dare potest iis qui digni sunt accipere. Per ministerium enim illius datur, non per meritum. Ideo iis qui erroris illius participes non sunt, et culpae conscii non existunt, gratia per illum datur, ab illo non datur. Minister malus est largitor, bonus tamen minister est. Sicut haereticus sive alius quilibet malus minister, malus est, et tamen minister est. Malus in eo quod errorem vel malitiam habet; minister in eo quod habet officium. Sic simoniacus: nam, et ipse haereticus est, etsi non fide, tamen opere: minister malus est, et tamen minister est: Malus in eo quod simoniacus est, minister in eo quod in officium ordinatus est; malus in eo quod
Abbreviated transcription (Latin):
spualia uendunt aut emunt . iii.¬
ui ordines sacros emunt aruien¬
dunt. conuicti sine misericordia depo¬
nuntur. quia ꝓfecto sacris ordimibus
in digni sunt. qui in ipsis sacris ordi¬
nibus peccasse comꝓbantur. Adberen¬
cis ad unitatem eccłiȩ uenientes ali¬
quociens legimus insuis ordinibus
susceptos. Alii siquidem heretici insis¬
cipiendis ordinib non errabant. Sei
alia causa erat atq doctrina quȩ eos
fidem impediebat. Simoniacoꝵ uͦ het¬
sis & peccatum ipsa ordinatio eoꝵ est.
Merito gͦ insuis ordinibus non suscipiut¬
tur: qm̃ in suis ordinib peccauerunt
Sciendum uͦ ẽ quod qui asimoniacis nis¬
cientes ordinantur. quia eos catholico
non simoniacos putant. spũalem gr̃am
ꝑministerium eoꝵ accipiunt. sierro¬
ris illoꝵs cuius conscii nonfuerant: par¬
ticipes non fiunt. Qui autem ꝓ gratia
spirituali comparanda pecuniam of¬
feruntꝰ etiam acatholicis ordinati si¬
moniaci existunt. Sed dicismͥ. Quom̃
asimoniaco ordinatus ꝑ impositio¬

Expanded text:
ualia venaunt aut emunt. Qui ordines sacros emunt vel vendunt convicti sine misericordia deponuntur, quia profecto sacris ordinibus indigni sunt, qui in ipsis sacris ordinibus peccasse comprobantur. Ab haereticis ad unitatem Ecclesiae venientes aliquoties legimus in suos ordines receptos. Alii siquidem haeretici in suscipiendis ordinibus non errabant, sed alia causa erat atque doctrina quae eorum fidem impediebat. Simoniacorum vero haeresis et peccatum, ipsa ordinatio eorum est. Merito igitur in suos ordines non recipiu ipsos suos ordines peccaverunt. Sciendum vero est quod qui a simoniacis nescientes ordinantur, quia eos catholicos non simoniacos putant; spiritualem gratiam per ministerium illorum accipiunt, si erroris illorum cujus conscii non fuerant participes non fiunt. Qui autem pro gratia spirituali comparanda pecuniam offerunt, etiam a catholicis ordinati simoniaci existunt. Sed dicis mihi. Quomodo a simoniaco ordinatus per impositio
Abbreviated transcription (Latin):
possident᷑ alienos possessores indu
qd p̃latoꝵ ẽ immutare p̃sumant.
Notandum tam̃ qđ pͥncipes t̾ren
int̾renis possasionibus quas uł
insubiectis uł sine subiectis pos¬
sident. eccłiȩ aliquando concedũt
utilitatẽ solam. aliquando & uti¬
litatẽ & potestatem. Utilitatẽ sine
potestate concedunt. quando fruc¬
tum quidẽ possessionis adusum
eccłiȩ tͣnsferri discernunt. s potes¬
tatem iusticiȩ ex ercendȩ inp¬
sa possessione ad eius dicionem¬

Expanded text:
possidentur alienos possessores inducpossidentur alienos possessores inducquod praelatorum est immutare praesumant. Notandum tamen quod principes terreni in terrenis possessionibus quas vel in subjectis, vel sine subjectis possident, Ecclesiae aliquando concedunt solam utilitatem; aliquando et utilitatem et potestatem. Utilitatem sine potestate concedunt, quando fructum quidem possessionis ad usum Ecclesiae transferri decernunt; sed potestatem justitiae exercendae in ipsa possessione ad ejus juri
Abbreviated transcription (Latin):
iecti p̃latis exibere debent ꝓ ipsa
t̾ra uł t̾rena substantia circa quã
uirinq debitum pensatur. eͦ mͦ
uitam ꝑtinentib quȩ uł pos¬
sident p̃lati insubiectis. uł sub¬
iecti possident ap̃latis. quędam
eccłuis xp̃i deuotione fidelium
concessa sunt possidenda. saluo
tamen iure t̾renȩ potestatis.Sic
enim rationabile ẽ & bonum. qr
ds nr̃ pacis amator ẽ. & nicħ in¬
otdinatum approbare potest ue¬
ra iusticia. Sp̃alis siquidem potes¬
tas non ido possidet ut t̾renȩ in
suo iure p̃iudicium faciat sicut
ipsa t̾rena potestas qđ sp̃ali debe¬
tur. nũquam sine culpa usurpat.
Sicgͦ quando huius modi quȩ ao
trenam spectant potestatem eccle¬
siis. xp̃i conceduntur. hi quidẽ¬
qui largitores sunt muneris hoc
solum concedere possunt meis
qđ possident. quia nec subiecti
id qđ siuis suꝑioribus debetur ad
llam possunt tnsferre potestatẽ au¬
nec p̃lati inbis quȩ iuste asubiectis

Expanded text:
jecti praelatis exhibere debent pro ipsa jecti praelatis exhibere debent pro ipsa terra vel terrena substantia circa quam utrique debitum pensatur. CAP. Vvitam pertinentibus, quae vel possident praelati in subjectis, vel subjecti possident a praelatis; quaedam Ecclesiis Christi devotione fidelium concessa sunt possidenda; salvo tamen jure terrenae potestatis. Sic enim rationabile est et bonum; quia Deus noster pacis amator est, et nihil inordinatum approbare potest vera justitia. Spiritualis siquidem potestas non ideo praesidet ut terrenae in suo jure praejudicium faciat, sicut ipsa terrena potestas quod spirituali debetur, nunquam sine culpa usurpat. Sic igitur, quando hujusmodi quae ad terrenam spectant potestatem Ecclesiis Christi conceduntur, ii quidem largitores sunt muneris, hoc solum concedere possunt in ea quod possident; quia nec subjecti id quod suis superioribus debetur ad aliam possunt transferre potestatenec praelati in his quae juste a subjectis
Abbreviated transcription (Latin):
uitam spectant subiecta sunt t̾re¬
nȩ potestati. hec autem omĩa du¬
pliciter ꝑtinent ad ius t̾renȩ potes¬
tatis. ut uidelicet ipsa t̾rena potes¬
tas hec & possidentibus scđm iusti¬
ciam distribuat. & contra iusticiã
impugnantium defendat. Sicut
autẽ prelatoꝵ debitum ẽ subiecti
possidenda iuste dispensare. & eos
contra in iusticiam defendere: si
subiectoꝵ debitum ẽ. scd̾m institu¬
ta legum. & rationabiles consuetu¬
dines p̾latis & inse & insuis serui¬
cium exibere. Est autem seruiciũ
aliud det̾minatum sicut censiss
& tͥbutum quȩ annuatim soluũ¬
tur. aliud fortuitũ qđ uidelicet
ꝓculpis ex casu accidentib exigi¬
tur. Qd & ipsum licet legibus se¬
cũdum m̃suram peccati det̾mina¬
tum sit. in hoc tamen quodam¬
modo det̾minatum non est: quia
euentus eius certus non ẽ. neq exi¬
giuire potest. nͥ cum acciderit cul
discretio t̾renȩ potestatis ut scia¬
tur qͥd p̃lati subiectis. uł qd sub¬

Expanded text:
cta sunt terrenae potestati. Haec autem omnia dupliciter pertinent ad jus terrenae potestatis, ut videlicet ipsa terrena potestas haec et possidentibus secundum justitiam distribuat; et contra injustitiam impugnantium defendat. Sicut autem praelatorum debitum est subjectis possidenda juste dispensare, et eos contra injustitiam defendere, sic subjectorum debitum est secundum instituta legum et rationabiles consuetudines, praelatis et in se et in suis servitium exhibere. Est autem servitium aliud determinatum, sicut census et tributum quae annuatim solvuntur. Aliud fortuitum quod videlicet pro culpis ex casu accidentibus exigitur. Quod et ipsum licet secundum mensuram peccati legibus determinatum sit; in hoc tamen quodammodo determinatum non est, quia eventus ejus certus non est, neque exigi jure potest, nisi cum acciderit culpa discretio terrenae potestatis, ut sciatur quod Praelati subjectis, vel quod sub
Abbreviated transcription (Latin):
test. Potest tam̃ ministros habe¬
re laicas ꝑsonas ꝑ quas iura &
iudicia adt̾renã ꝑotestatẽ ꝑtinẽ¬
tia scdm tenorem legum & debi¬
tum iuris t̾reni exerceat. sic tam̃
ut & ipsum qđ potestate̾ habet
a pͥncipe t̾reno se habere agnos¬
cat. & ipsas possessiones nũquã
ita aregia potestate elongaripos¬
se intesligat. quin si ratio postu¬
lau̾it & necessitas. & illis ipsa poteᷤ¬
tas debeat patrocinium. & illi ipse
possessiones debeãt in necessitate

Expanded text:
otest tamen ministros habere laicas personas per quas jura ac judicia ad terrenam potestatem pertinentia secundum tenorem legum, et debitum juris terreni exerceat. Sic tamen ut et ipsum quod potestatem habet a principe terreno se habere agnoscat; et ipsas possessiones nunquam ita a regia potestate elongari posse intelligat, quando si ratio postulaverit et necessitas, et illis ipsa potestas debeat patrocinium, et illi ipse possessiones debeant in necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
uis ꝑ illoꝵ ministerium adalioꝵ
scĩficationem sacramenta fiant. Sic
ergo dicimus & de coniugii sacra¬
mento. quod scđm aliquid apud
illos recte uerum. siue ratum. siue
sc̃m non ẽẽ dicitur. qui solum sacra¬
mentum habentes. uel non recte cre¬
dendo. uel praue iuuendo. ueritatem
cius hoc est uirtutem & effectum
spiritalem accipere non metentur.
Dicit beatus augustinus qui sacra¬
mentum coniugii omnibus gentibus
cominune est. scĩtas autem sacram̃¬
ti non est nisi inciuitate di nr̃i
& in monte scõ eius. ItemCum euuan¬
głium primum cȩpit predicari. gen¬
tiles gentibus comunctos inuenit
coniuges. Item. Si dñs dimittendȩ
ꝯuigis solãcausã fornicationis admit¬
tit. & paganum coniugium dimit¬
te ꝓhibet. sequens est̾ ut pagaiil¬
imus non subiaccat fornicationi.
Iiud est ergo inquiunt quod beatuᷤ
ambrosius dicitꝰ. Non est ratum con¬
iugium preter dm̃. & ideo non est
peccatum dimissio ꝓpter dm̃ si alii

Expanded text:
vis per illorum ministerium ad aliorum vis per illorum ministerium ad aliorum sanctificationem sacramenta fiant. Sic ergo dicimus et de conjugii sacramento; quia secundum aliquid apud illos recte verum sive ratum sive sanctum non esse dicitur, qui solum sacramentum habentes vel non recte credendo vel prave vivendo veritatem ejus, hoc est virtutem et effectum spiritualem accipere non merentur. Dicit beatus Augustinus quod sacramentum conjugii omnibus gentibus commune est; sanctitas autem sacramenti non est nisi in civitate Dei nostri et in monte sancto ejus. Item: Cum Evangelium coepit praedicari, primum gentiles gentilibus conjunctos invenit conjuges. Item: Si Dominus dimittendae conjugis solam causam fornicationis admittit et paganum conjugium dimitti prohibet , consequens est ut paganismus non subjaceat fornicationi. Quid est ergo, inquiunt, quod beatus Ambrosius dicit: Non est ratum conjugium praeter Deum; et ideo non est peccatum dimissio propter Deum si aliis
Abbreviated transcription (Latin):
sacta scriptura aliquociens dicit. qđ
sacramenta di illis uera non sunt.
qui ea indigne ꝑcipiunt. pro eo qđ
sola exterius sacramenta contrectando
ad. ueritatem illoꝵ quȩ ingr̃a spiri¬
tali constat. non ꝑ tingunt. Sic ita¬
q sacramenta di & inse uera sunt
semper. quantum ad eam quȩ per
u̾bum di fit sanctificationem. &
indigne tractantibus ac ꝑcipienti¬
bus uera non sunt. quantum sci¬
licet pertinet ad eam quȩ in ipsis
ꝑcipitur gr̃ȩ spualis participatio¬
nem. Ita ergo uerum corpus xp̃i
non est. quod conficit scimaticus
quia cum corpus xp̃i sacramen¬
tum sit unitatis. in ipso utiq sci¬
maticus sibi unitatem non conficit.
qui se ab ipsa unitate diuisit. Simi¬
li modo qui putant sola uerba sa¬
cerdotis ad corporis xp̃i sufficcre
necessariam ẽẽ ad hoc. ut illi fiat.
& adutilitatem illius fiat. quod per
illum fit sacramentum di. qui hoc
scilicet putant errant. quia sacra¬
menta đi & carnes agni inpeccato
per manentes non scĩficant. quan¬

Expanded text:
sacra Scriptura aliquoties dicit, quod sacramenta Dei illis vera non sunt qui ea indigne percipiunt, pro eo quod sola exterius sacramenta contrectando ad veritatem illorum quae in gratia spirituali constant, non pertingunt. Sic itaque sacramenta Dei et in se vera sunt semper quantum ad eam quae per verbum Dei fit sanctificationem; et indigne tractantibus ac percipientibus vera non sunt, quantum scilicet pertinet ad eam quae in ipsis percipitur gratiae spiritualis participationem. Ita ergo verum Christi corpus non est quod conficit schismaticus, quia, cum corpus Christi sacramentum sit unitatis, in ipso utique schismaticus sibi unitatem non conficit qui se ab ipsa unitate dividit. Simili modo qui putant sola verba sacerdotis ad corporis Christi consecrnecessariam esse ad hoc ut illi fiat, et ad utilitatem illius fiat quod per illum sit sacramentum Dei. Qui hoc scilicet putant, errant; quia sacramenta Dei et carnes Agni in peccato permanentes non sanctificant, quam
Abbreviated transcription (Latin):
lentem. opus ꝑfectionis facit. adlucran¬
dum ptoximum suum. Sicut di¬
cit apłs. Sc̃ificatus est uir ĩfidelis per
mulierem fidelem. & sc̃ificata ͤ muli¬
er infidelis ꝑuirum fidelem. Si er¬
go fidelis infidelem consencientem
cohabitare ad hoc patitur. ut de in¬
fideli faciat fidelem. siuie faciat si¬
ue non faciat. quantum inse est.
lucratur animam fr̃is sui. & implet
opus pietatis. Si autem pati non
uult detestans infidelitatem eius.
si uult quin infidelem deserat. neq
prohibere etiam siuolu̾it quin se
fideli coniungat. In infideli peccatũ
est qui fidem respuit. cuius culpa
soluit ius matrimonii.ita ut iam
exigere iure non possit. quod si
posset. Culpa quippe infidelis fide¬
lem adebito soluit sicut econtra¬
rio iusticia fidelis infidelem debi¬
T astringit. Itaq non peccat fide¬
lis sialteri se coniungit. quando
aire matrimonii adu̾sus infide¬
lem solutus est. sed infidelis etiam

Expanded text:
lentem, opus perfectionis facit, ad lucranlentem, opus perfectionis facit, ad lucrandum proximum suum; sic dicit Apostolus: Sanctificatus est vir infidelis per mulierem fidelem; et iterum mulier fidelis per virum fidelem . Si ergo fidelis infidelem cohabitare consentientem ad hoc patitur, ut de infideli faciat fidelem, sive faciat sive non faciat, quantum in se est lucratur animam fratris sui, et implet opus pietatis. Si autem pati non vult detestans infidelitatem ejus, si vult quin infidelem deserat, neque prohibere etiam si voluerit quin se infideli conjungat. In infideli peccatum est qui fidem respuit, cujus culpa solvit jus matrimonii, ut jam exigere jure non possit, quod si posset. Culpa quippe infidelis fidelem a debito solvit, sicut econtrario justitia fidelis infidelem debito astringit. Itaque non peccat fidelis si alteri se conjungit, quoniam a jure matrimonii adversus infidelem solutus est; sed infidelis etiam