comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terentur: suas uoluntates efficere
postorationis deuotissimam
scĩ tatem. auxilium sibi dnĩ. spiritali
praesumptione promittit. Adiuuat
dixit. utiq: labor antem : ut potuiss&
ferre quae supraeum nitebantur impu
congregare. Sequitur Etiam quod
sit istud adiutorium: Id est & dñs suscep¬
tor est animȩ meȩ Quemille suscipit:
non solum in laboribus adiu̾uat. sed
&iam apeccatis omnibus miseratus
absoluit. Et intuere quiadicit ani¬
mȩ meȩ ut & sicorpus periculis exponit᷑
ani mae tamen salus in lȩsa seruetur
psam quippe nouit inscĩs suis specia¬
liter custodire : perquam iniudicio
creditur. hominem larga pietate coro
Cumse miserationednĩ ab inimi¬
corum persecutione. propheta cogi¬
noscer& fuis se liberatum: Hanc hostiã
bonae uoluntatis probatur offerre
ut pro inimicis suis nitatur omnimodis
supplicare. quod diuina pietas con¬
sueuit libenter accipere: oratergo
ut mala uoluntas remoueatus. ab

Expanded text:
terentur suas voluntates efficere, terentur suas voluntates efficere, post orationis devotissimam sanctitatem, auxilium sibi Domini spirituali praesumptione promittit. Adjuvat, dixit, utique laborantem; ut potuisset ferre quae supra eum nitebantur impii congregare. Sequitur etiam quod sit istud adjutorium; id est, et Dominus susceptor est animae meae. Quem ille suscipit, non solum in laboribus adjuvat, sed etiam a peccatis omnibus miseratus absolvit. Et intuere quia dicit, animae meae; ut, etsi corpus periculis exponitur, animae tamen salus illaesa servetur. Ipsam quippe novit in sanctis suis specialiter custodire, per quam in judicio creditur hominem larga pietate coronCum se miseratione Domini ab inimicorum persecutione propheta cognosceret fuisse liberatum, hanc hostiam bonae voluntatis probatur offerre; ut pro inimicis suis nitatur omnimodis supplicare, quod divina pietas consuevit libenter accipere. Orat ergo ut mala voluntas removeatur ab
Abbreviated transcription (Latin):
QMTALTENI IN SURREXTRUNT
AOUER SUMME ETFORTES QUAE¬
SIEAUNT ANIMAM MTAM
NOMERO EO SUERUNT DM ANTE
CONSSTETUM SVUM
ausa nunc praedictȩ orationis
exponitur Sed cum ⁊yphei
detribu iuda fuisse noscantur. unde
& propheta traxit originem. quare
ali enos dixit aduersus se in surrexis¬
se uerum hic alienos non uult pe¬
regrini generis uiros intellegi sed
operibus ad nõfactos extraneos
Merito : quiadum ab illis auxilium
defensionis quaesi uerit. apud ipsos
magis insidias proditionis inuenit:
fortes enim. saulem uult intellegi
cumministris: quem & potentia rega¬
lis erigebat. & liuor insanȩ mentis
armabat Sequitur N on propo¬
suerunt dm̃ ante conspectum suum
Iile proponit dm̃ ante conspectum
suum: quicredit eum ubiq esse prȩ¬
sentem & facile cognoscere quȩ uolun¬
tas Nititur humana complere
Perditi autem ideo non proponunt
dm̃ ante oculos suos: quia ignorare
illum credunt. quae scelerata mente
concipiunt H aecest pia oratio quã
desiderabat audiri: Neilli permit¬

Expanded text:
m alieni insurrexerunt adversum me, et fortes quaesierunt animam meam; non proposuerunt Deum ante conspectum suum. Causa nunc praedictae orationis exponitur. Sed cum Ziphaei de tribu Juda fuisse noscantur unde et propheta traxit originem, quare alienos dixit adversus se insurrexisse? Verum hic alienos non vult peregrini generis viros intelligi, sed operibus a Domino factos extraneos. Merito, quia dum ab illis auxilium defensionis quaesiverit, apud ipsos magis insidias proditionis invenit. Fortes enim Saulem vult intelligi cum ministris, quem et potentia regalis erigebat, et livor insanae mentis armabat. Sequitur, non proposuerunt Deum ante conspectum suum. Ille proponit Deum ante conspectum suum, qui credit eum ubique esse praesentem, et facile agnoscere quae voluntas nititur humana complere. Perditi autem ideo non proponunt Deum ante oculos suos, quia ignorare illum credunt quae scelerata mente concipiunt. Haec est pia oratio quam desiderabat audiri, ne illi permit
Abbreviated transcription (Latin):
pecuniarum molibus a facinore com¬
misso liberetur. Iste uero illam petit
sibi tribui sospitatem quaeuenit ad ño
Vthic utiq fide sincerissima perseue¬
rans apestilentia mundi istius. conces¬
samentis in colomitate saluetur
S equitur. Et inuirtutetua liberame
Superius petit. ut in hoc scło in nomi¬
ne dnĩ sumer& medicinam : Nunc aut̃
rogat ut in iudicio futuro. eius uirtuti
liberetur. Nam sicut hic subinbe¬
cillitate corporis uenit: ita ibi in ma¬
iestatissuae uirtutibus appa rebit
Sic in uno uersu. haecduo quae sunt
a religiosis principaliter expetenda
completa sunt: Quod merito unus¬
quisq fidelis. merito dicit populus
Atis utcum frequenter dĩ implo¬
ratur. nontardetur auxilium: Sed
poterat exaudire orationem. &ta¬
citam: Addidit Auribus ꝓcipe
uerba oris mei: Vtiam non solum
cordis instinctum. sed &iam uocis

Expanded text:
pecuniarum molibus a facinore compecuniarum molibus a facinore commisso liberetur. Iste vero illam petit sibi tribui sospitatem, quae venit a Domino; ut hic utique fide sincerissima perseverans, a pestilentia mundi istius concessa mentis incolumitate salvetur. Sequitur, et in virtute tua libera me. Superius petiit ut in hoc saeculo in nomine Domini sumeret medicinam; nunc autem rogat ut in judicio futuro ejus virtute liberetur. Nam sicut hic sub imbecillitate corporis venit, ita ibi in majestatis suae virtutibus apparebit. Sic in uno versu haec duo, quae sunt a religiosis principaliter expetenda, completa sunt. Quod merito unusquisque fidelis, merito dicit populus tis; ut cum frequenter Deus imploratur, non tardetur auxilium. Sed quia poterat exaudire orationem et tacitam, addidit, auribus percipe verba oris mei; ut jam non solum cordis instinctum, sed etiam vocis
Abbreviated transcription (Latin):
nibus contradatur:
saulis periculo propheta libera¬
tus. pertotum psalmum dñõ
gratias agit : quia eum ⁊ypheorum.
non potuit nocere proditio: In prima
parte depraecatur. Neeum inimici:
fortissimi grauare praeualeant
Secundo loco aduersarios suos spi¬
ritali pietate supplicat debere con¬
uerti. Quodomnem conuenit pete¬
re xp̃i anum: ut a florentibus huius
mundi itadebeat liberari. quatinus.
conuersionis eis gratia. non negetur¬
MEFAC IT INUIRTUTI IUA
LI BE RA ME
i gura hyrmos. id est conuenien¬
tia quaefit quando series oratio¬
nis tenorem suum usq adultimum
seruat: Totam hancpsalmi partem
cognoscitur optinere Orat enim
proppheta: ut in nominedñĩ saluatoris.
apersequentium maligni tate liberet̃
Multi enim in hoc mundo. saluari
sibi uidentur ad praesens. sed non in no¬
mined nĩ Vt siquis filacteris uel
in cantatione sacrilega praesentibus
aegritu dinibus non nullis a pareat
subleuatus : Vtsiquis corrupto iudice

Expanded text:
nibus contradatur. nibus contradatur. Saulis periculo propheta liberatus, per totum psalmum Domino gratias agit, quia eum Ziphaeorum non potuit nocere proditio. In prima parte deprecatur ne eum inimici fortissimi gravare praevaleant. Secundo loco adversarios suos spirituali pietate supplicat debere converti; quod omnem convenit petere Christianum; ut a florentibus hujus mundi ita debeat liberari, quatenus conversionis eis gratia non negeturme fac, et in virtute tua libera me. Figura hirmos, id est convenientia, quae fit quando series orationis tenorem suum usque ad ultimum servat, totam hanc psalmi partem cognoscitur obtinere. Orat enim propheta ut in nomine Domini Salvatoris a persequentium malignitate liberetur. Multi enim in hoc mundo salvari sibi videntur ad praesens, sed non in nomine Domini; ut si quis philacteriis vel incantatione sacrilega praesentibus aegritudinibus nonnullis appareat sublevatus; et ut si quis corrupto judice
Abbreviated transcription (Latin):
constat esse formatum: Istudergo
carmen: xpĩ significat laudes Intel¬
lectus autem dauid dnm denuntiat
intellegens nimio desiderio cupiebat
salutariter aduenire Sequitur
Cum uenerunt typhei & dixerunt
adsaul: Nonne ecce dauid abscondi¬
tus est apudnos: hiciterum historia
regum introducitur : Nam ⁊rpher
auico syriȩ inquo habitabant ⁊ iph
dictisunt ⁊rphȩi. Qui ueni entes
adsaul prodiderunt dauid apud se
esse caclatum. Sed exerentes mali
potuerunt. Nuncuideamus quos
populos nomina ista significent : ut
sacramenta huius psalmi euidentius
innotescant. Eyphei. interpretan¬
tur florentes: quod inisto mundo
peccatoribus datum ẽ Dauid aut̃
figuram gerebat dñi saluatoris. ꝑ
quem declaratur populus xpĩ anus
In hacergo similitudine. decenter ex¬
primitur. hic perfidos esse florentes
acliberos: & fideles absconditos. atq
concdusos. Vnde nunc propheta a
talibus liberari deprȩcatur : Ne ini¬
micorum manibus : eorum proditio¬

Expanded text:
constat esse formatum. Istud ergo constat esse formatum. Istud ergo carmen Christi significat laudes. Intellectus autem David Dominum denuntiat intelligens, nimio desiderio cupiebat salutariter advenire. Sequitur, cum venerunt Ziphaei, et dixerunt ad Saul: Nonne ecce David absconditus est apud nos? Hic iterum historia Regum introducitur ; nam Ziphei a vico Syriae, in quo habitabat Ziph, dicti sunt Ziphaei. Qui venientes ad Saul, prodiderunt David apud se esse celatum. Sed exerentes  ed.potuerunt. Nunc videamus quos populos nomina ista significent, ut sacramenta hujus psalmi evidentius innotescant. Ziphaei significant florentes, quod in isto mundo peccatoribus datum est. David autem figuram gerebat Domini Salvatoris, per quem declaratur populus Christianus. In hac ergo similitudine decenter exprimitur, hic perfidos esse florentes ac liberos, et fideles absconditos atque conclusos. Unde nunc propheta a talibus se liberari deprecatur, ne inimicorum manibus eorum proditio
Abbreviated transcription (Latin):
lidum. humani oculi contuentur:
Cur & diuina eloquia: diuersitatis
intelle gentiam non haberent. quȩ
frequenter & abrssis comparantur:
Nam motu tremulo uaria pelagus
luce resplend&. Hincest &iam
quodhorto doxipatres deuno loco
diuersa dicunt: & tamen om̃s salu¬
tariter audiuntur : Vnde &quidã
nrõrum ait. Margarita quippe ẽ
sermodiuinus & exomni parte fora¬
ripotest Meminisse nos quoq
conuenit secundum esse hunc psal¬
mum: qui de iudae orum increpati¬
one. & conuersione prolati sunt :
Q uisicut nunc ꝑ utraq testamenta
increpantur assiduȩ : Ita residui insȩđi
fine saluandisunt EXPL CIT¬
IN FINEM INCAR MINISVS
INTELIECTVS BAUIO CONUI¬
UERUNT TIPEHEI IT DIXERUN
ADSAUI NONNEECCE DAUIO
ABSCONDITUSEST APVONOS
NFINEM XTM SIGMIFICARI
notissimum est : In carminibus
Idest in psalmi presentis opere: Carm̃
quippe est. quod metri alicuius pedib
procedens. statutis regulis continetur:
sicut omne psalterium : in ebraca lingua

Expanded text:
lidum humani oculi contuentur, lidum humani oculi contuentur, cur et divina eloquia diversitatem intelligentiae non haberent, quae frequenter et abyssis comparantur? Nam motu tremulo varia pelagus luce resplendet. Hinc est etiam quod orthodoxi Patres de uno loco diversa dicunt, et tamen omnes salutariter audiuntur: unde et quidam nostrorum ait: Margarita quippe est sermo divinus, et ex omni parte forari potest. Meminisse quoque nos convenit secundum hunc esse psalmum qui de Judaeorum increpatione et conversione prolati sunt; qui sicut nunc per utraque Testamenta increpantur assidue, ita residui in saeculi fine salvandi sunt EXPOSITIn finem, in carminibus intellectus Daerunt Ziphaei, et dixerunt ad Saul: Nonne ecce David absconditus est apud nos? In finem Christum significari notissimum est. In carminibus, id est in psalmi praesentis opere. Carmen quippe est, quod metri alicujus pedibus procedens, statutis regulis continetur; sicut omne Psalterium in Hebraea lingua
Abbreviated transcription (Latin):
Etrespice quod in resurrectione
generali. frequenter ia cob patri ar
cha nominatur: propter illud
Iacob dilexi esau autem odio habui
Congrue siquidem dilectus intanta
temporis commemo ratione ponitur.
ubisine fine gaudetur. Intulit. &
lȩtabitur isrł. Israhel. inter preca¬
ri diximus uiruidens dm̃: quod tunc
ecdȩ. sine dubitatione conceditur :
quando sicut illi promissum est.
In aeterna patria feliciter collocabit᷑
CON CLU SIO
Etudio sissime nobis consideran¬
da est uarietas. & parilitas ista
psalmorum : quando in uerbis conso¬
nantia & in in tellectu probatur. ẽẽ
diuersitas. Absolutissime siquidẽ
prodit diuini eloquii choruscabilẽ
dignitatem : ut in hisdem sermonibus
salua fide res diuersas intellegere
debeamus Namsi coloribus gem¬
marum datum est. uaria luce radia¬
re. si auibus quibusdam concessum
est diuersis splendere coloribus
si ca meleontem in uno adq eodem
corpore modo prasinum modo
uenetum. modo roseum. modo pal¬

Expanded text:
Et respice quod in resurrectione Et respice quod in resurrectione generali frequenter patriarcha Jacob nominatur, propter illud: Jacob dilexi, Esau autem odio habui . Congrue siquidem dilectus in tanta temporis commemoratione ponitur, ubi sine fine gaudetur. Intulit, et laetabitur Israel. Israel interpretari diximus, Vir videns Deum. Quod tunc Ecclesiae sine dubitatione conceditur, quando, sicut illi promissum est, in aeterna patria feliciter collocabitur. Conclusio psalmi. Studiosissime nobis consideranda est varietas et parilitas ista psalmorum, quando in verbis consonantia, et in intellectu probatur esse diversitas. Absolutissime siquidem prodit divini eloquii coruscabilem dignitatem; ut in iisdem sermonibus salva fide res diversas intelligere debeamus. Nam si coloribus gemmarum datum est varia luce radiare; si avibus quibusdam concessum est diversis splendere coloribus; si cameleontem in uno atque eodem corpore, modo prasinum, modo venetum, modo roseum, modo pal
Abbreviated transcription (Latin):
qm̃ ds̃ spreuit eos: Istos tales quisibi
placent Necesseest confundi: qm̃ illos
certum. ẽ aregnoxpĩ omni potentis
reuertens tertii decimi psalmi: utsi¬
cut principium posuit similem. ita
finem illi termino concluder&. con¬
sonantem. Quis dabit. addandum ẽ
Nisi tudnẽ : Credentis enim uerbas.
non dubitantis. Exsion. illam dicit
speculationem felicem: In qua dñs as¬
picitur: & maiestas ipsa uero lumine
cordis hauritur. Haecest saluta¬
ris israhel: id est quaeuitam prȩstat
populo fideli: dm̃ uidenti: adiecit
sctulo plebs deuota tribulationum
anxieta tibus uidetur esse captiua :
Quando ad promissae libertatis.
necdum potuit ꝑuenire remedia:
Nam quam diu fidelessuos hinc libe¬
r& : Ipse &iam hicdat exion salutare
isrł cum labores scõrum suis bene¬
ficiis consolaturEXULTA¬
BIT IACOS ET LAETABI TVRIS RE
Uersus iste futuram comiem orat
feli citatem: quando fideles dnĩ
plenissima libertate gaudebunt

Expanded text:
quoniam Deus sprevit eos. Istos tales, qui sibi quoniam Deus sprevit eos. Istos tales, qui sibi placent, necesse est confundi, quoniam illos certum est a regno Christi omnipotentis revertens tertii decimi psalmi; ut sicut principium posuit simile, ita finem illi termino concluderet consonantem. Quis dabit, addendum est, nisi tu, Domine? Credentis enim verba sunt, non dubitantis. Ex Sion, illam dicit speculationem felicem, in qua Dominus aspicitur, et Majestas ipsa vero lumine cordis hauritur. Haec est salutaris Israel, id est quae vitam praestat populo fideli Deum videnti. Adjecit,saeculo plebs devota tribulationum anxietatibus videtur esse captiva, quando ad promissae libertatis necdum potuit pervenire remedia. Nam quandiu fideles suos hinc liberat, ipse etiam hic dat ex Sion salutare Israel, cum labores sanctorum suis beneficiis consolaturbit Jacob, et laetabitur Israel. Versus iste futuram commemorat felicitatem, quando fideles Domini plenissima libertate gaudebunt.
Abbreviated transcription (Latin):
fletus &stridor dentium Etideo
sub audiendum est: ubi non erat ti
Uersus iste non est dictus in tertio
decimo psalmo: sed nouiter hic
ad confirmandum iudicii tempus
apponitur. Quia totum deipso dictu¬
rus est : quod in illo sicut dictum est
propter tituli diuersitatem. Nonui¬
detur posse congruere. Ds enim in
futura disceptatione ipsorum dissi¬
pat ossa id est obstinationes durrissi¬
mas: quorum nouit atrociter indu¬
ruisse proteruiam Addidit quo¬
q sibi placentium: quod sceleratorũ
specialiter esse dinoscitur Iustus
enim uir sibi semper displic& : dum
carnissuȩ uitia caelesti consideratione
castigat. Intellegit enim illam par¬
tem fouendam non esse: unde senouit
adeterna supplicia ꝑuenire In pec¬
catoribus uero contra. ẽ. Amant
unde pereant: Desiderant unde
damnentur: Et plac& illis malum
per quod poenas perpetuas susti nebt̃
Sicut indecimo psalmo iamdictum ẽ
Qui autẽ diligit iniquitatẽ: odit ani¬
mamsuam Addidit Confusisunt

Expanded text:
fletus et stridor dentium. Et ideo fletus et stridor dentium. Et ideo subaudiendum est, ubi non erat timVersus iste non est dictus in tertio decimo psalmo, sed noviter hic ad confirmandum judicii tempus apponitur; quia totum de ipso dicturus est, quod in illo sicut dictum est propter tituli diversitatem non videtur posse congruere. Deus enim in futura disceptatione ipsorum dissipat ossa, id est obstinationes durissimas, quorum novit atrociter induruisse proterviam. Addidit quoque, sibi placentium; quod sceleratorum specialiter esse dignoscitur. Justus enim vir sibi semper displicet, dum carnis suae vitia coelesti consideratione castigat. Intelligit enim illam partem fovendam non esse, unde se novit ad aeterna supplicia pervenire. In peccatoribus vero contra est; amant unde pereant, desiderant unde damnentur; et placet illis malum per quod poenas perpetuas sustinebunt; sicut in decimo psalmo jam dictum est: Qui autem diligit iniquitatem, odit animam suam . Addidit, confusi sunt,
Abbreviated transcription (Latin):
augmento sceleris. plebem suam de¬
uorare testatur. Namsi illud
generaliter. dehumano genere ut
quidam uolunt uelis accipere : hic in¬
competens facta uidebitur esse dis¬
cretio Etut auiditatem dilacera¬
tionis ostender& Addidit Sicut
cibum panis. Scilic& qui semper
desideranter in usu est. Nam quam¬
uis singulis quibusq temporibus
es carum diuersitate satiemur: iugit᷑
nobis tamen panis edulium est Sub¬
iuncx̃ &iam. dm̃ non inuocauerunt :
Ad consolationes fidelium redit
Qm̃ quae apeccatoribus contra dnĩ
uoluntatem fiunt. fine caelerrimo
dissipantur Et quicquid praeter
illum fuerit: uelut fumus. in auras
euanescit aetherias.
gitantes: inisto magis scło timent
neadepta felicitate fraudentur. ne
diuitis minus ꝑfruantur inuentis.
neadquisitis priuentur honoribus.
Hic enim uiui formidant amittere:
quaese tamen norunt humana con¬
ditione relinquere Illa enim non
cogitant perquȩ uerissimo timore
tor quendisunt Quando illis erit

Expanded text:
augmento sceleris plebem suam deaugmento sceleris plebem suam devorare testatur. Nam si illud generaliter de humano genere ut quidam volunt velis accipere, hic incompetens facta videbitur esse discretio. Et ut aviditatem dilacerationis ostenderet, addidit, sicut cibum panis; scilicet qui semper desideranter in usu est. Nam quamvis singulis quibusque temporibus escarum diversitate satiemur, jugiter nobis tamen panis edulium est. Subjunxit etiam, Deum non invocaverunt. Ad consolationes fidelium redit, quoniam quae a peccatoribus contra Domini voluntatem fiunt, 180 fine celerrimo dissipantur; et quidquid praeter illum fuerit, velut fumus in auras evanescit aethereas. gitantes, in isto saeculo magis timent, ne adepta felicitate fraudentur, ne divitiis minus perfruantur inventis, ne acquisitis priventur honoribus. Hic enim vivi formidant amittere quae se tamen norunt humana conditione relinquere. Illa enim non cogitant per quae verissimo timore torquendi sunt, quando illis erit
Abbreviated transcription (Latin):
mi psalmi. quinq uersus qui ad iudȩ¬
os competenter aptantur subsequen¬
tes ademit: ut totum intellatum
generaliter ad omnes in credulos po¬
pulos absolute trans poner&
SICUT CIBUM PANIS. DAINON
IN UOCAUE RUNT¬
enit ad secundam partem : ubi
ecclesia dĩ redarguit. exceden¬
tes in populum xpĩanum. Dicendo
enim. Nonne cognoscent om̃s : cogni¬
turos esse confirmat: quia facere
nondebent. quod scelerata iniquitate
prȩsumunt : nam &ipsum uerbum:
praepos teratis syllabis pat&. Intelle¬
gordum est enim. nonne cognoscent:
quae figuradicitur anas throphȩ la¬
tinȩ peruersio. quoties uerba conuer¬
so ordine proferuntur. Operantur
uero iniquitatem: qui fideles dnĩ
laniare contendunt. Qui contra
mandata eius uiduas opprimunt.
pupillos spoliant : Quideuorant
dixit. Idest deglutiunt: totaq scele¬
rum uelocitate consumunt: Ne
illud uacat. quod dicit plebem meã
ut osten der& omnia superiora se
dixisse depessimis. quando eos in

Expanded text:
mi psalmi quinque versus, qui ad Judaemi psalmi quinque versus, qui ad Judaeos competenter aptantur, subsequentes ademit; ut totum intellectum generaliter ad omnes incredulos populos absolute transponeret.sicut cibum panis? Deum non invocaveruntVenit ad secundam partem, ubi Ecclesia Dei redarguit excedentes in populum Christianum. Dicendo enim: Nonne cognoscent, cognituros esse confirmat; quia facere non debent quod scelerata iniquitate praesumunt. Nam et ipsum verbum praeposteratis syllabis patet; intelligendum est enim, ne non cognoscent. Quae figura dicitur anastrophe, Latine perversio, quoties verba converso ordine proferuntur. Operantur vero iniquitatem, qui fideles Domini laniare contendunt, qui contra mandata ejus viduas opprimunt, pupillos exspoliant. Qui devorant, dixit, id est deglutiunt, totaque scelerum velocitate consumunt. Nec illud vacat quod dicit, plebem meam; ut ostenderet omnia superiora se dixisse de pessimis, quando eos in
Abbreviated transcription (Latin):
gentibus praedi catus dñs xp̃s.
longis ante temporibus nosceretur
OUNES DECLINAUERUNI SI¬
MUL INUTILIS PACTISUNT.
NONEST QUIEACAT BONUM
NONIST USR AD VNUM
He illis dicit: qui corde durato. in
scelerato permansere proposito
Omnes enim & proparte possumus
dicere : ut ad illos tantum pertineat
quine fariis persuasionibus excaecan¬
tur. Pulchro autem ordine
uerba descendunt Prius enim fuit
utde clinarent: secutum est. ut in u¬
tiles sibi fierent. Addidit Non est
qui faciat bonum: non est usq ad unũ
Dolor ille cogitationum : tam quam
erum pens partus effusus est. Repe¬
tit uerba: quia in obstinatis sensibus.
fructuosum non potuit inuenire
remedium Merito ergo proillis
ecdesia prodit dolorem suum: dequi¬
bus fidelis populus. Non poterat habe¬
re profectum. Vsque ad unum dum
dicitur : omnes negantur Namsi
aliquem bonum uoluiss& intellegi:
Nondicer & usque adunum. sed pret̃
unum Et intende quod tertii deci¬

Expanded text:
gentibus praedicatus Dominus Christus gentibus praedicatus Dominus Christus longis ante temporibus noscereturOmnes declinaverunt, simul inutiles facti sunt: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. De illis dicit qui corde durato in scelerato permansere proposito. Omnes enim et pro parte possumus dicere; ut ad illos tantum pertineat, qui nefariis persuasionibus excaecantur. Pulchro autem ordine verba descendunt. Prius enim fuit, ut declinarent; secutum est, ut inutiles sibi fierent. Addidit, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Dolor ille cogitationum tanquam erumpens partus effusus est. Repetit verba; quia in obstinatis sensibus fructuosum non potuit invenire remedium. Merito ergo pro illis Ecclesia prodit dolorem suum, de quibus fidelis populus non poterat habere profectum. Usque ad unum dum dicitur, omnes negantur. Nam si aliquem bonum voluisset intelligi; non diceret usque ad unum, sed praeter unum. Et intende quod tertii deci
Abbreviated transcription (Latin):
faucibus persecuntur
OÑS DE CAELO RISPIXIT SUPER
FILIOS NOMINUM. UTUIDEAT
SIEST INTELLEGINS AUTRE QUI¬
RENS DEUM
Sros pexit reuera dñs decaelo.
idest deuno quoq praedi catore
suo. quos tam quam caelum insid&
superfllios hominum: quando ab
apłis & prophetis. sefecit salutariter
prȩdicari : Vt quem gentilitas dm̃
ignorabat esse ꝑ eos manifesta ueritate
cognoscer& Etreuera filios hominũ
sub magna pietate prospexit : ut non
errantes ꝑder&. sed paenitentes. pia
confessione saluar&. Sequitur
V tuideat si est intellegens aut requi¬
rensdm̃ Cum ds̃ occultorũ sit cog¬
nitor. & sciat omã antequamfiant:
hicdictum est. utuideat. id est uidere
faciat. Sicut & abrahȩ dictum est:
Nunc cognoui. qm̃ diligis dnm̃ dm̃
tuum. Quae figura dicitur hypal¬
lage. id est permutatio: quoties
uidere aut cognoscere dicimus eum
qui uidere uel cognoscere nos facit
Quod ideo dictum est. ut incredulis
excusatio tolleretur: cum uniuersis

Expanded text:
faucibus persequunturfaucibus persequunturnus de coelo prospexit super filios hominum, ut videat si est intelligens aut requirens Deum. Prospexit revera Dominus de coelo, id est de uno quoque praedicatore suo, quos tanquam coelum insidet. Super filios hominum, quando ab apostolis et prophetis se fecit salutariter praedicari; ut quem gentilitas Deum ignorabat esse, per eos manifesta veritate cognosceret. Et revera filios hominum sub magna pietate prospexit; ut non errantes perderet, sed poenitentes pia confessione salvaret. Sequitur, ut videat si est intelligens aut requirens Deum. Cum Deus occultorum sit cognitor, et sciat omnia antequam fiant, hic dictum est, ut videat, id est videre faciat; sicut et Abrahae dictum est: Nunc cognovi quoniam diligis Dominum Deum tuum . Quae figura dicitur hypallage, id est permutatio, quoties videre aut cognoscere dicimus eum qui videre vel cognoscere nos facit. Quod ideo dictum est, ut incredulis excusatio tolleretur; cum universis
Abbreviated transcription (Latin):
rores potuisses aduertere : pluralem
illinumerum. decenter adiuncxit
Dicit enĩ Corrupti sunt. & ab homi¬
nabiles facti sunt. In uoluntatibus
suis Om̃s heretici: uno uerbo nota¬
tisunt. Nam dõ recte non credidisse
corruptio est: qnm̃ auitali sensu
discedunt. qui mortiferis ꝑsuasionibus
implicantur : Hos subsequitur poena
iustissima: ut ab hominabiles in uo¬
luntatibus suisfiant qui corruptis
sensibus obsecundant Addidit
N on est quifaciat bonum: non est
usq adunum H aec figura dicit᷑
Anaphora. idest relatio: quoti¬
ens unum uerbum. frequenti ite¬
rationerepetitur: Hoc est enim qđ
doloribus plena parturiebat eccła:
ut intanta multi tudine perditorum
non sit qui bonum possit operari
Quod deillis tantum deb& accipi:
qui extra religionem positi: inde testa¬
bili obstinatione perdurant. Nã
ut hoc deipsis possis aduertere: infe¬
rius dicturus est: Quideuorant
plebem meam: Eosenim ibi desig¬
nat: qui fidelem populum aꝑtis

Expanded text:
rores potuisses advertere, pluralem rores potuisses advertere, pluralem illi numerum decenter adjunxit; dicit enim: Corrupti sunt et abominabiles facti sunt in voluntatibus suis. Omnes haeretici uno verbo notati sunt; nam Deo recte non credidisse corruptio est: quoniam a vitali sensu discedunt qui mortiferis persuasionibus implicantur. Hos subsequitur poena justissima; ut abominabiles in voluntatibus suis fiant, qui corruptis sensibus obsecundant. Addidit, non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Haec figura dicitur anaphora, id est relatio, quoties unum verbum frequenti iteratione repetitur. Hoc est enim quod doloribus plena parturiebat Ecclesia; ut in tanta multitudine perditorum non sit qui bonum possit operari. Quod de illis tantum debet accipi qui, extra religionem positi, in detestabili obstinatione perdurant. Nam, ut hoc de ipsis possis advertere, inferius dicturus est, qui devorant plebem meam; eos enim ibi designat qui fidelem populum apertis
Abbreviated transcription (Latin):
RUPTISUNT ETABHOMINABILES
FACTISUNT IN UOLUNTATIBUSSU¬
IS NON EST QUIFACIATBONUM
NONEST USQ ADUNUM
Iinciterum siuolumus intueri.
ita nobis categoricus: syllogis¬
mus enascitur. Insi pientes corrup¬
tisunt & ab hominabiles facti sunt
in uoluntatibus suis : dicunt incorde¬
suo. non estdĩ : Insipientes igitur
dicunt incordesuo non est ds̃ Nunc
ad ea quae posita sunt. subtilius expo¬
nenda ueniamus. Uerbum dicere:
proprium linguae non cordis est
Sed quia cogitationes nrãs. potentia
diuinitatis intellegit: recte dictũ cꝰ.
insipientis cor. dicere. quod ad aures
dnĩ potuit ꝑ uenire : Scilic& nonad
&uidebo utrum clamorem. qui ue¬
nit adme. opere. compleant & cetr
Nam qui omni potenti uerbo. aliqua
occasione detrahit. neccatholicis
regulis adqui escit : utiq insipiens ẽ
qui a uerȩ sapientiȩ dona contempsit
Isteergo : Incorde suo negat dm̃
Namsiuere dm̃ creder&: pulla
in eum prauitate peccar&. Et ut
hunc insipientẽ permulti plices er¬

Expanded text:
bominabiles facti sunt in voluntatibus suis: non est qui faciat bonum, non est usque ad unum. Hic iterum si volumus intueri, ita nobis categoricus syllogismus enascitur. Insipientes corrupti sunt, et abominabiles facti sunt in voluntatibus suis. Omnes qui corsuo: Non est Deus. Insipientes igitur dicunt in corde suo: Non est Deus. Nunc ad ea quae posita sunt subtilius exponenda veniamus. Verbum dicere, proprium linguae, non cordis est. Sed quia cogitationes nostras potentia Divinitatis intelligit, recte dictum est, insipientis cor dicere, quod ad aures Domini potuit pervenire; scilicet non ad videbo utrum clamorem qui venit ad me opere compleant , etc. Nam qui omnipotenti Verbo aliqua occasione detrahit, nec catholicis regulis acquiescit, utique insipiens est; quia verae sapientiae dona contempsit. Iste ergo in corde suo negat Deum; nam si vere Deum crederet, nulla in eum pravitate peccaret. Et ut hunc insipientem per multiplices er
Abbreviated transcription (Latin):
dans. perquam peccatorum nrõrum
nexibus possimus absolui
DIUISIO ESALMI
erfiguram methopeam introducit᷑
persona generalis. quȩ peccatorum
captiuitate liberata diuinis mandatis
miam caritatem. quȩnull is meritis prȩ¬
cedentibus gratis semper inpenditur
Haet in prima parte psalmi. abhumanis
ini quitatibus iugiter sepetit debere libe¬
rari: ut dnõ gratias referre mereatur
Secundoloco supplicat nein senectute
eius beneficiis priuetur: cuius auxilio
iniuuentute protecta est. Tertioloco
don aeius enumerans. iugiter se agere

Expanded text:
dans, per quam peccatorum nostrorum dans, per quam peccatorum nostrorum nexibus possimus absolvi. Divisio psalmi. Per figuram ethopoeiam introducitur persona generalis, quae peccatorum captivitate liberata divinis mandatis miam charitatem, quae nullis meritis praecedentibus gratis semper impenditur. Haec in prima parte psalmi ab humanis iniquitatibus jugiter se petit debere liberari, ut Domino gratias referre mereatur. Secundo loco supplicat ne in senectute ejus beneficiis privetur, cujus auxilio in juventute protecta est. Tertio loco dona ejus enumerans, jugiter se agere
Abbreviated transcription (Latin):
lonadab quippe interpretatur dnĩ spon¬
taneus. Idest quidõ incoacto desiderio
serui ebat . sicut scriptum . ẽ. Noluntari¬
e sacrificabotibi. Sequitur. & priorum
captiuorum. Hancistoriam. regum
textus en arrat. Nam cumis raheliticus
populus diuina mandata contemner&.
primȩ secundȩ &tertię captiuitati de¬
cretus fuerat subiacere. Sedut agnos¬
cens adsupplicationem dñi. Correcta
mente rem ear&. antequam prima cap¬
tiuitas prouenir& Perprophetam eis
hocmalum. denuntiauit eẽ uenturũ.
sedilli consuetanequitia in sua obstina¬
tione manserunt. Istiergo nunc in loco
contumatium ponuntur. quifrequent̃
admoniti corrigere noluerunt Com¬
monemur ergo inhoctitulo. ut deuoti¬
onem habeamus filiorum ion ad ab:
Non contumaciam iudeorum quicap¬
tiui cẽ meruerunt. Psalmus enim to¬
tus adhominem pertin& fidelem. qui
mundi spemrennuens in dnõ pura
deuotione confisus est. Gratiam diui¬
nitatis totanobis intentione comen¬

Expanded text:
Jonadab quippe interpretatur Domini sponJonadab quippe interpretatur Domini spontaneus, id est, qui Deo incoacto desiderio serviebat, sicut scriptum est: Voluntarie sacrificabo tibi . Sequitur, et priorum captivorum. Hanc historiam Regum textus enarrat. Nam cum Israeliticus populus divina mandata contemneret, primae, secundae, et tertiae captivitati decretus fuerat subjacere. Sed ut agnoscens ad supplicationem Domini correcta mente remearet, antequam prima captivitas proveniret, per prophetam eis hoc malum denuntiavit esse venturum. Sed illi consueta nequitia in sua obstinatione manserunt. Isti ergo nunc in loco contumacium ponuntur, qui frequenter admoniti corrigere noluerunt. Commonemur ergo in hoc titulo ut devotionem habeamus filiorum Jonadab, non contumaciam Judaeorum, qui captivi esse meruerunt. Psalmus enim totus ad hominem pertinet fidelem qui mundi spem renuens, in Domino pura devotione confisus est: gratiam divinitatis tota nobis intentione commen
Abbreviated transcription (Latin):
aduentus sui uisitatione sumͦmoueat.
Illo enim uiso diaboli corruit suꝑbia.
quȩ olimimpia dominatione regna¬
bat. Religatus ẽ quimundum pecca¬
torum uinculis inligabat. & eousque
dnĩ uirtute perductus . ẽ. utnunc scõs
paueat. qui pridem humano generi
nequissimus imperabat Unde de¬
si deranter. & sȩpedicendum est Ad¬
INCIPII ESALMUS LXX. DAUIO
ESALMUS EILIORUM IONADAB
ET PRIORUM CAPII UORUM
Iauid &psalmus. asiduaiteratio¬
ne notissimasunt. Quod autem
dicit filiorum ionadab & priorum
captiuorum. uirtutem psalmi perhisto¬
ricas causas insinuat. Inuestibulo mo¬
nens: quod inpene trabilibus in quirat᷑
Hieremias enim ꝓpheta refert. ion adab
fuis sedĩ sacerdotem. quifilus suis prę¬
cepit intemplo degere. & probabilise
sobrietate tractare: quod eos constat
fecisse. & oboedientiȩ suȩ apuddm̃ mag¬
nam gratiam comperisse. Quinunc
profidelibus acdeuotis ponuntur
Nam &ipsum nomen indicat causam.

Expanded text:
adventus sui visitatione submoveat. adventus sui visitatione submoveat. Illo enim viso, diaboli corruit superbia, quae olim impia dominatione regnabat. Religatus est qui mundum peccatorum vinculis illigabat; et eousque Domini virtute perductus est, ut nunc sanctos paveat, qui pridem humano generi nequissimus imperabat. Unde desideranter et saepe dicendum est: AdIN PSALMUM LXX. David psalmus, filiorum Jonadab, et priorum captivorum. David et psalmus assidua iteratione notissima sunt. Quod autem dicit, filiorum Jonadab, et priorum captivorum, virtutem psalmi per historicas causas insinuat, in vestibulo monens, quod in penetralibus inquiratur. Jeremias enim propheta refert Jonadab fuisse Dei sacerdotem, qui filiis suis praecepit in templo degere, et probabili se sobrietate tractare; quod eos constat fecisse, et obedientiae suae apud Deum magnam gratiam comperisse; qui nunc pro fidelibus ac devotis ponuntur. Nam et ipsum nomen indicat causam.
Abbreviated transcription (Latin):
sitatẽ pugnamus. ubi & sp̃s inmundos
hostes patimur. & dnĩ miscratione libera¬
mur. Addidit utrumq: coniunctum
ut& ad iutor sit dñs innecessitatibus. &
dehac scti cladeliberator &intende qui¬
adicit tudnẽ. ut totaspes nra ad eum
debeat fixarespicere. Sequitur. netar¬
daiteris Periditantium mos ẽ. tardũ
iudicare. quamuis cęlerrimum pręste¬
tur auxilium Illecnim conpetenter
& mensura te facit omnia. sed nos tar¬
dum putamus. quod desiderio magno
requirimus. CONCLU SIO
otus hi epsalmus cęlestisphiloso¬
Iphię luceresplend&. Estenim mora¬
li probitate formatus. petens in afflicti¬
onibus remedium. &inimicorum salu¬
berrimam confusionem. u terubes cen¬
tes malasua deserant. qui prauis actib
obsecundant: dein de bonorum lȩtitiã
eternagaudia compromittit: &quod
est in ad flictione summa prȩsidium.
celerrimednm̃ uenire deprecatur. qui
huius mundi pregrauantis angustias

Expanded text:
sitate pugnamus, ubi et spiritus immundos sitate pugnamus, ubi et spiritus immundos hostes patimur, et Domini miseratione liberamur. Addidit utrumque conjunctum; ut adjutor sit Dominus in necessitatibus, et de hac saeculi clade liberator. Et intende quia dicit, tu, Domine, ut tota spes nostra ad eum debeat fixa respicere. Sequitur, ne tardaveris. Periclitantium mos est tardum judicare, quamvis celerrimum praestetur auxilium. Ille enim competenter et mensurate facit omnia; sed nos tardum putamus, quod desiderio magno requirimus. Conclusio psalmi. Totus hic psalmus coelestis philosophiae luce resplendet; est enim morali probitate formatus: petens in afflictionibus remedium, et inimicorum saluberrimam confusionem; ut erubescentes mala sua deserant, qui pravis actibus obsecundant. Deinde bonorum laetitiam et aeterna gaudia compromittit, et quod est in afflictione summa praesidium, celerrime Dominum venire deprecatur, qui hujus mundi praegravantes angustias
Abbreviated transcription (Latin):
urba fidelium cum dominicȩ passio¬
Inis imitaremur exemplum. ipsa
quoque uerbacius ad suam trans tulit
psalmodiam. Dicitenim expersonasua
dñs in aliopsalmo. Ego uero egenus
& paupersum dñscuram hab& meiꝰ Si¬
cut & hicdictum est apersonabeatorum:
seddum dicit egouero egenus & pauper
sum. significat illos diuites fuisse mun¬
danos dequibus dicit Confundantur
&rcucreantur inimicimei. quiquęrunt
animammeam. Seduideamus cumsit
caclesti tesauro ditissima. ubiq seegenã
& pauperem dicit. Cloriosa paupertas.
utiq quia &mundanas copias non hab&
& intus ubi estdiues. semper ambit. sẽꝑ
desiderat semperaccipit: Sicut aposto¬
Vides merito dicitales egenos. tales
pauperes. qui continue adquirere
gratiam diuinitatis exoptant. Egeni
enimsumus. quando iugiter indigem
Pauperes. dumsemꝑ adbene ficia ipsi¬
us auidament& properamus. Sequit᷑
dĩ adiuuatine. id est intribulatione
mundana. ubi cumuitiorum aduer¬

Expanded text:
Turba fidelium cum dominicae passionis imitaretur exemplum, ipsa quoque verba ejus ad suam transtulit psalmodiam. Dicit enim ex persona sua Dominus in alio psalmo: Ego vero egenus et pauper sum; Dominus curam habet mei ; sicut et hic dictum est a persona beatorum. Sed dum dicit: Ego vero egenus et pauper sum, significat illos divites fuisse mundanos, de quibus dicit: Confundantur et revereantur inimici mei, qui quaerunt animam meam. Sed videamus, cum sit coelesti thesauro ditissima, ubique se egenam et pauperem dicit gloriosa paupertas; utique, quia mundanas copias non habet, et intus, ubi est dives, semper ambit, semper desiderat, semper accipit; sicut Aposto. Vides merito dici tales egenos, tales pauperes, qui continue acquirere gratiam Divinitatis exoptant. Egeni enim sumus quando jugiter indigemus; pauperes, dum semper ad beneficia ipsius avida mente properamus. Sequitur, Deus adjuvat me, id est in tribulatione mundana, ubi cum vitiorum adver
Abbreviated transcription (Latin):
ergo arabiaesunt: quiblandimenta corpo¬
rum rigide subiciunt disciplinȩ: Similit̃
saba unde sabei dictisunt quamuis corpo¬
rali delectatione prȩualeat. & iucundis
odoribus sit referta: suaui ora tamen con¬
uersi eius populi offerunt dona uirtutũ.
Quod autem dicit adducent. ad ipsos res¬
picit offerendos: quia post aduentum dnĩ
pecudum sacrificia cessauerunt

Expanded text:
ergo Arabiae sunt, qui blandimenta corpoergo Arabiae sunt, qui blandimenta corporum rigidae subjiciunt disciplinae. Similiter Saba, unde Sabaei dicti sunt, quamvis corporali delectatione praevaleat, et jucundis odoribus sit referta, suaviora tamen conversi ejus populi offerunt dona virtutum. Quod autem dicit, adducent, ad ipsos respicit offerendos; quia post adventum Domini pecudum sacrificia cessaverunt
Abbreviated transcription (Latin):
pȩnalis. Hoc ad humilitatem ipsius iuste
harsis referente patre hieronimo in
terpretatur contemplatio: quod ad
fideles referendum eẽ. non dubium est
quundiuina contemplatione defixisunt.
Reges ergo tharsis. id est dominatores uiti¬
orum. dona offerunt dnõ: quando ei pro¬
bantur animo seruire deuoto. Insulȩ uero
sunt qui circum fluentia mundiuitia
a suis corporibus excluserunt: Necdomi¬
natur in eis mare mundanum quod per¬
fidorum cordibus constat infusum. In su¬
laenim dicta est: eo quod insalo sit posita.
ipsi sunt ergo puri pectoris munera. quȩ
diuinis altaribus offeruntur: Ipsum
sacrificium quod dñs suauiter assumit
oblatum. Sequitur regesarabum &sab¬
badona adducent. Arabia ponitur pro
hominibus: suaui & terrȩna se delectatio¬
ne tractantibus. Namsicut illa patria.
diuersis a romatibus sensum narium mul¬
c&: ita isti ad delectationes mollissim as
in lecebris secularibus imitantur. Reges

Expanded text:
poenalis. Hoc ad humilitatem ipsius juste poenalis. Hoc ad humilitatem ipsius juste harsis, referente Patre Hieronymo , nterpretatur contemplatio; quod ad fideles referendum esse non dubium est, qui in divina contemplatione defixi sunt. Reges ergo Tharsis, id est dominatores vitiorum, dona offerunt Domino, quando ei probantur animo servire devoto. Insulae vero sunt, qui circumfluentia mundi vitia a suis corporibus excluserunt, nec dominatur in eis mare mundanum, quod perfidorum cordibus constat infusum. Insula enim dicta est, eo quod in salo sit posita. Ipsi sunt ergo puri pectoris munera, quae divinis altaribus offeruntur, ipsum sacrificium quod Dominus suaviter assumit oblatum. Sequitur, reges Arabum et Saba dona adducent. Arabia ponitur pro hominibus suavi et terrena se delectatione tractantibus. Nam sicut illa patria diversis aromatibus sensum narium mulcet, ita isti ad delectationes mollissimas illecebris saecularibus invitantur. Reges
Abbreviated transcription (Latin):
breuitas: sedingentia nobis sacramenta
profudit. A flumine. aiordane dicit:
unde ꝑ totum orbem terrarum saluber¬
rima regula sacri baptissimatis emana¬
perifrasis id est percir cuitum: totius mundi
ambitum. Permaria fluuiumq signifi¬
cans. CORAMILLO PROCIDENT AEIHIO¬
PES. ET INIMICIEIUS TERRA LINGENT
Nethiopes peccatores populos debemus
Aaduertere. Namsicut illi teterri¬
mo corio uestiuntur. Ita animae delin¬
quentium scelerum obscuritate tenebran¬
tur. Ergo isti aethiopes qui sunt peccato¬
res ante illum procidunt. quando sepeni¬
tentiȩ humilitate prosternunt. Adiecit
Et inimicieius terram lingent. Illos qui¬
bus ẽ dnĩ miseratione parcendum coram
ipso dix̃ procidere: Istiautem iudȩi perti¬
naces inimicinominantur. quunsua obsti¬
natione mansurisunt. Quaeergo illis est
paena: Terram lingunt idest terram sapi¬
unt. Hocenim sapit unicuiq quod lingit:
Quibus in modum serpentis. humus. ẽ esca

Expanded text:
brevitas, sed ingentia nobis sacramenta brevitas, sed ingentia nobis sacramenta profudit. A flumine, a Jordane dicit, unde per totum orbem terrarum saluberrima regula sacri baptismatis emanais dictum est, id est per circuitum, totius mundi ambitum per maria fluviumque significans. Vers. 9. Coram illo procident Aethiopes; et inimici ejus terram lingent. Aethiopes peccatores populos debemus advertere; nam sicut illi teterrimo corio vestiuntur, ita animae delinquentium scelerum obscuritate tenebrantur. Ergo isti Aethiopes, qui sunt peccatores, ante illum procidunt, quando se poenitentiae humilitate prosternunt. Adjecit, et inimici ejus terram lingent. Illos quibus est Domini miseratione parcendum, coram ipso dixit procidere. Isti autem Judaei pertinaces inimici nominantur, qui in sua obstinatione mansuri sunt. Quae ergo illis est poena? Terram lingunt, id est terram sapiunt; hoc enim sapit unicuique quod lingit: quibus in modum serpentis 242 humus est esca
Abbreviated transcription (Latin):
tas deterra orta est. &iustitia decaelo pros¬
pexit Addidit. Et abundantia pacis¬
donec extollatur luna. Et hicquoq sub¬
audiendum ẽ. orictur. Abundantia ergo
pacis est: dumreligio xpĩ anorum totoor¬
be dilatatur. Donec extollatur luna dix̃
idest quam diu protendatur & augeatur
ecclesia. aut constitutus praedistinatorũ
numerus compleatur: Et dom in abitur
amariUSQUE ADMARE ETAELUMINI
USR ADTERMINOS ORBIS TERRAE
ominabitur dixit. cultureligionis
quo superiora canunt &inferiora dictu¬
ra sunt. Istud autem ad salomonem filiũ
dauid omnimodis non potest pertinere.
qui tantum ingente iudȩa rexfuisse cog¬
noscitur. Martenim oceanum debemus
aduertere: qui aream totius terrȩ sicut
quidam dicunt. lrmbo suo circum actus
includit. Namsimaria ista nr̃ãta uelis
intellegere: totius mundi ambitum quẽ
uersus iste significat. non prae ualebis
aduertere: Sequitur. Eta flumine usq
ad terminos orbis terrȩ. Pulchra quidẽ

Expanded text:
tas de terra orta est, et justitia de coelo prostas de terra orta est, et justitia de coelo prospexit donec extollatur luna . Et hic quoque subaudiendum est, orietur. Abundantia ergo pacis est dum religio Christianorum toto orbe dilatatur: donec extollatur luna, dixit, id est, quandiu protendatur et augeatur Ecclesia, aut constitutus praedestinatorum numerus compleatur. Vers. 8. Et dominabitur a mari usque ad mare, et a flumine usque ad terminos orbis terrae. Dominabitur, dixit, cultu religionis us, de quo superiora canunt, et inferiora dictura sunt. Istud autem ad Salomonem filium David omnimodis non potest pertinere, qui tantum in gente Judaea rex fuisse cognoscitur. Mare enim Oceanum debemus advertere, qui aream totius terrae sicut quidam dicunt limbo suo circumactus includit. Nam si maria ista nostratia velis intelligere, totius mundi ambitum, quem versus iste significat, non praevalebis advertere. Sequitur, et a flumine usque ad terminos orbis terrae. Pulchra quidem
Abbreviated transcription (Latin):
quaedam ecclesiȩ̨ candela mirabili ful¬
gore lampauit dicens. Veni redemptor
gentium ostende partum uirginis. Mi¬
retur omnescłm talis dec& partus dm̃
Vnde&iam beatissimi pape leonis corus¬
co similis sermo : resplenduit. Aitenim:
Conceptus quippe . ẽ. despũscõ intra ute¬
rum uirginis matris. quȩ illum ita salua
uirginitate ediditꝰ Quem ad modum sal¬
ua uirginitate concepit. digni patres
& pontificatus arce pollentes. quorum
suauissima doctrina sermonum. tantũ
ualuit declarare miraculum.
ABUNDANTIA PACIS. DONEC EXTOL¬
LATUR LUNA
uncuenit ad tertiam partem in
qua per ordinem describuntur.
Inortusuo dñs qualia quantaq pręsti¬
terit. Intellegamus ergo quoddixit.
Orietur iustitia : quasi ante non fuerit
nauit. Sedorietur dicit extempore
scȩ̃ incarnationis : quando erat partu
uirginis nascitura Iustitiaenim uerbũ
patris . ẽ. quod omnem creaturam &tẽ¬
porafecit uniuersa: De quolegitur. Veri¬

Expanded text:
quaedam Ecclesiae candela mirabili fulquaedam Ecclesiae candela mirabili fulgore lampavit, dicens : Veni, Redemptor gentium, Ostende partum Virginis, Miretur omne saeculum, Talis decet partus Deum. Unde etiam beatissimi papae Leonis corusco similis sermo resplenduit. Ait enim : Conceptus est quippe de Spiritu sancto intra uterum Virginis matris, quae illum ita salva virginitate edidit, quemadmodum salva virginitate concepit. Digni Patres, et pontificatus arce pollentes, quorum suavissima doctrina sermonum tantum valuit declarare miraculum abundantia pacis, donec extollatur luna. Nunc venit ad tertiam partem, in qua per ordinem describuntur, in ortu suo Dominus qualia quantaque praestiterit. Intelligamus ergo quod dixit: Orietur justitia, quasi ante non fuerit, navit. Sed orietur dicit ex tempore sanctae incarnationis, quando erat partu Virginis nascitura. Justitia enim Verbum Patris est, quod omnem creaturam et tempora fecit universa; de quo legitur: Veri
Abbreviated transcription (Latin):
lus agnȩ descendere. ut uirtutem suam
hinc magis ostender&: Sullam in effabi¬
lem potentiam temperass &ꝰ Sicut dicit
apłs: Quicum informadi ess& non rapi¬
nam arbitratus . ẽ. esse se ȩqualem dõ.
sedsem &ipsum exinaniuit formam ser¬
ui accipiens insimilitudine hominum
factus & habitu inuentus ut homo. Sed
consideremus. tantȩrei qualis similitu¬
dosit posita: uellera. lanȩsunt ouium quȩ
sic aquam recipiunt utnulla diuisione
rumpantur. Etiterum sicreddunt ut
in suis integritatibus perseuerent. Audi¬
te si qui adhucestis increduli &pudeat
hoc desumma diuinitate non credere:
quoduidetis creaturas minimas indicare
Sequitur. Et sicut stillicidia stillantia
superterram. Scilic& quae inmodũ roris
summa lęnitate descendunt Haec sipu¬
ramente consideres. haesitationem de
partu uirginis non habebis. Illud enim
ingens miraculum: ut sine aliqua dubi¬
tatione credi possit exemplo duplici
conprobauit. Hinc ambrosianus ille

Expanded text:
lus agnae descendere; ut virtutem suam lus agnae descendere; ut virtutem suam hinc magis ostenderet, si illam ineffabilem potentiam temperasset; sicut dicit Apostolus: Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se aequalem Deo; sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens, in similitudine hominum factus, et habitu inventus ut homo . Sed consideremus tantae rei qualis similitudo sit posita. Vellera lanae sunt ovium, quae sic aquam recipiunt, ut nulla divisione rumpantur, et iterum sic reddunt, ut in suis integritatibus perseverent. Audite, si qui adhuc estis increduli, et pudeat hoc de summa Divinitate non credere, quod videtis minimas creaturas indicare. Sequitur, et sicut stillicidia stillantia super terram; scilicet quae in modum roris summa lenitate descendunt. Haec si pura mente consideres, haesitationem de partu Virginis non habebis. Illud enim ingens miraculum, ut sine aliqua dubitatione credi possit, exemplo duplici comprobavit. Hic Ambrosius ille