comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
preco preminciaret populo cartaginis quid saltator uell
intelligi: quod adhuc multi memimerunt senes quorum
relatu hec solennus audire. Quod ideo credendum est
quia nunt quoq siquis theatrum talium migarum im¬
peritus intrauerit. nsi ei dicatur ab altero quid illi motꝰ
significent frustͣ totus intentus est. Apecunc camen
ommies qͣndam similicudinem in significando: ut ip̃a si¬
gna qͣntum possunt rebus que significant᷑ similia sint.
Sed quia multis modis simile aliquid alicii potest esse.
non constant talia signa inter hommes insi consensꝯ
accedat.In picturis uero et statius ceterisq huiusmo¬
di simulatis operibus maxime peritum artificium ne¬
mo errat cum similia uiderit. ut agnostat quibus sunc
rebus similia. Et hoc totum genus inter super flua
hominu instituta mumerandu est: insi cum interest
quid eorum qua de causa. et ubi et quando. et cuius

Expanded text:
praeco pronuntiaret populis Carthaginis quid saltator vellet praeco pronuntiaret populis Carthaginis quid saltator vellet intelligi. Quod adhuc multi meminerunt senes, quorum relatu haec solemus audire. Quod ideo credendum est, quia nunc quoque si quis theatrum talium nugarum imperitus intraverit, nisi ei dicatur ab altero quid illi motus significent, frustra totus intentus est. Appetunt tamen omnes quamdam similitudinem in significando, ut ipsa signa, in quantum possunt, rebus quae significantur similia sint. Sed quia multis modis simile aliquid alicui potest esse, non constant talia signa inter homines, nisi consensus accedat. 39. In picturis vero et statuis, caeterisque hujusmodi simulatis operibus, maxime peritorum artificum, nemo errat cum similia viderit, ut agnoscat quibus sint rebus similia. Et hoc totum genus inter superflua hominum instituta numerandum est, nisi cum interest quid eorum, qua de causa, et ubi, et quando, et cujus
Abbreviated transcription (Latin):
uãlent quia consenserunt in eas. sic etiam illa signa q̃b
pernitiosa demom societas comparatur. pro cuiusq
obseruationibus ualent. Quod manifestissime osten¬
dit ritus augurum. qui et anteꝙͣ obseruent et postea¬
ꝙͣ am obseruata signa tenuerit. id agunt ne uideant
uolatus aut audiant uoces auium. qr nulla ista signa
sunt insi consensus obẜuantis accedat. Quibus ampu
tatis atq eradicatis ab animo xpiano: deinceps uidende
sunt instituciones hominũ non supersticiose. id est nõ
cum demonibus sed cum ip̃is hominibus institute.
Namq omma que ideo ualent inter hommnes. quia
placuit inter eos ut ualeant: infticuta homnni sunt
quarum partim super flua lupuriosa insticuta sunt. parti
comoda et necessaria. Illa enim signa que saltando facuit
histriones. si natura ^ instituta et consensione hominum
ualerent. non in primis temporibus saltante pantonimo

Expanded text:
ualent, quia consenserunt in eas: sic etiam illa signa, quibus ualent, quia consenserunt in eas: sic etiam illa signa, quibus perniciosa daemonum societas comparatur, pro cuiusque obseruationibus ualent. quod manifestissime ostendit ritus augurum, qui et antequam obseruent et posteaquam obseruata signa tenuerint, id agunt, ne uideant uolatus aut audiant noces auium, quia nulla ista signa sunt, nisi consensus obseruantis accedat. tatis atque eradicatis ab animo christiano, deinceps videndae sunt institutiones hominum non superstitiosae, id est, non cum daemonibus, sed cum ipsis hominibus institutae. Namque omnia quae ideo valent inter homines, quia placuit inter eos ut valeant, instituta hominum sunt: quorum partim superflua luxuriosaque instituta sunt, partim commoda et necessaria. Illa enim signa quae saltando faciunt histriones, si natura, non instituto et consensione hominum valerent; non primis temporibus, saltante pantomimo,
Abbreviated transcription (Latin):
suas. Ssllienim spuo qui decipere uolune talia procuiant duq
qualibuᷤ eum nretitum per suspiciones et consensiones
eius uident. Sicut em uerbi gra una figura littere que
decusatim nommatur. aliud apud grecos aliud apud lati¬
nos ualet: non natura sed placito et consensione signisitan¬
di. Et ideo qui utramq linguam nouit: si homini greco
uelit aliquid significare scubendo non inea significatione
point hanc licteram. in qua eam poit cum homini scribit
latino. Et beta uno codemq rono apud grecos littere.
apud latinos oleris nomen est. Et cum dico lege in
ħis duabus sillabis alius gretus aliud latinus intelligit
Sicut gͦ he omnes significationes pro sire cuiusq sociẽ¬
tatis consensione ammos mouent. et quia diuerse cosen¬
siones diuersimode mouent. nec ideo consenserut in cas
homines qr etiam ualebant ad significationem. sed ideo

Expanded text:
suas. illi enim spiritus, qui decipere uolunt, talia procurant cuique, suas. illi enim spiritus, qui decipere uolunt, talia procurant cuique, qualibus eum irretitum per suspiciones et consensiones eius uident. sicut enim uerbi gratia una figura litterae, quae deousatim notatur, aliud apud Graecos, aliud apud Latinos ualet, non natura, sed placito et consensione significandi, et ideo qui utramque linguam nouit, si homini Graeco uelit aliquid significare scribendo, non in ea significatione ponit hanc litteram, in qua eam ponit, eum homini soribit Latino; et beta uno eodemque sono apud Graecos litterae, apud Latinos holeris nomen est; et cum dico: "lege", in his duabus syllabis aliud Graecus, aliud Latinus intellegit - sicut ergo hae omnes significationes pro sua cuiusque societatis confessione animos mouent et, quia diuersa confessio est, diuerse monent, nec ideo consenserunt in eas homines, quia iam ualebant ad significationem, sed ideo
Abbreviated transcription (Latin):
trinis societas demonũ formidanda atq uitanda ẽ:
qui nichil cum principe suo diabolo nisi reditũ nr̃m
clandere atq obseruare conantur. Sicut autem
de stellis quas condidit et ordinauit deus. humane
et deceptorie coniecture ab homiibus institute sut:
sic etiam de quibusq nascentibus uel quo quomodo
diuine piouidentie admmistratione existentibus
rebus. multi multa humanis suspiciombus quasi
reglariliter coniectata lris mandauerũt: si forte in¬
solite acciderint. tanꝙͣ simula pariat. aut fulmine
aliquid percutiatur. Que omia tantũ ualent qͣn¬
tum presumptõe ammoꝵ quasi cõmuni quadam lm¬
gua cum demonibus federata est. Que tamen plena
sunt omnia pestifere curiositatis. cruciantis sollici¬
tudinis. mortifere seruitutis. Yon em quia uale¬
bant ammaduerse sunt. sed anmaduertendo atq si¬
gnando factum est ut ualerent. Et ideo diuersis
diuersa proueniunt sedm cogitationes ⁊ p̾sumptiones

Expanded text:
trinis societas daemonum formidanda atque vitanda est, trinis societas daemonum formidanda atque vitanda est, qui nihil cum principe suo diabolo nisi reditum nostrum claudere atque obserare conantur. Sicut autem de stellis, quas condidit et ordiet deceptoriae coniecturae ab hominibus institutae sunt, sic etiam de quibusque nascentibus uel quoquo modo diuinae prouidentiae administratione exsistentibus rebus multi multa humanis suspicionibus quasi regulariter coniectata litteris mandauerunt, si forte insolite acciderint, tamquam si mula pariat aut fulmine aliquid percutiatur. Quae omnia tantum ualent, quantum praesumtione animorum quasi communi quadam lingua cum daemonibus foederata sunt. quae tamen plena sunt omnia pestiferae curiositatis, cruciantis sollicitudinis, mortiferae seruitutis. non enim quia ualebant, animaduersa sunt, sed animaduertendo atque signando factum est, ut ualerent, et ideo diuersis diuerse proueniunt secundum cogitationes et praesumtiones
Abbreviated transcription (Latin):
nis corieptione atq exclusione mudauit. Qnis
igitur artifices humsmodi uel migatorie uel noxie
superstitionis. ex quadam pescifera societate horn
et demoinũ quasi pacca quedam infidelis et dolose
amicicie consticuta penitus sunt bepudianda et
fugienda xpiano : non quod ydolum sit aliquid
ut apłus ait. Sed quia que immolant demoniis
nmolant et non deo. Nolo uos socios demonior
fien. Quod autem de ꝓdolis et mimolatiombus
que honori eorum exhibentur dioit aplus. hoc de oĩ¬
bus ymaginariis signis sentiendum est: que uelad
cultum ydolorum.nel ad creatura eiusq partes ta¬
qua deum colentes tralmit. uel ad remedior aliaru¬
qr obseruationũ curam pertinent. que non sunt diui¬
ntus ad dilectione dei et proximi tanꝙͣ publice consti¬
tuta. sed per priuatas appetitiones uerum temporaliu
corda dissipant miserorum .. In omibus gͦ istis doc¬

Expanded text:
nii correptione atque exclusione mundavit . 36. Omnes nii correptione atque exclusione mundavit . 36. Omnes igitur artes hujusmodi vel nugatoriae vel noxiae superstitionis, ex quadam pestifera societate hominum et daemonum, quasi pacta quaedam infidelis et dolosae amicitiae constituta, penitus sunt repudianda et fugienda christiano: Non quod idolum sit aliquid, ait Apostolus, sed quia quae immolant, daemoniis immolant, et non Deo; nolo autem vos socios daemoniorum fieri . Quod autem de idolis, et de immolationibus, quae honori eorum exhibentur, dixit Apostolus, hoc de omnibus imaginariis signis sentiendum est, quae vel ad cultum idolorum, vel ad creaturam ejusque partes tanquam Deum colendas trahunt, vel ad remediorum aliarumque observationum curam pertinent; quae non sunt divinitus ad dilectionem Dei et proximi tanquam publice constituta, sed per privatas appetitiones rerum temporalium corda dissipant miserorum. In omnibus ergo istis doc
Abbreviated transcription (Latin):
prouidentie lege subiecta est. Quibus illusionib
et deceptiomibus euenit: ut istis superstitiosis et ꝑ¬
niciosis diuinatiom generibus multa preterita et
fut᷑a dicantur nec aliter accidant ꝙͣ amtdicunt.
Multa quoq obseruantibus sedm obseruationes
suas eueniant. quibus implicati curiosiores fiant.
et magis magieq ingerant multiplicibus laqueis
perniciosissimi eiroris. Uoc genus fornicatois
amme salubriter diuia scriptura non tacuit: neq
ab ea sic det̾ruitanimam. ut propt̾ea talia negaret
esse feccanda quia falsa dicuntur a profess orib
corum. sed eciam si dixerint nobis inquit et ita
euenerit: ne credatis eis. Non en quia yma¬
go samuelis mortui. sauli regi uera preminciauͭ.
propterea talia sacrilegia quibus illa ymago pre¬
sentata est manibus exercenda sunt. Dut quia
in accibus apłorum uentriloqua femina uerum te
ꝑecit illi spiritui. ac non potius femina illius demo¬

Expanded text:
providentiae lege subjecta est. Quibus illusionibus providentiae lege subjecta est. Quibus illusionibus et deceptionibus evenit, ut istis superstitiosis et perniciosis divinationum generibus multa praeterita et futura dicantur, nec aliter accidant, quam dicuntur; multaque observantibus secundum observationes suas eveniant, quibus implicati curiosiores fiant, et sese magis magisque inserant multiplicibus laqueis perniciosissimi erroris. Hoc genus fornicationis animae salubriter divina Scriptura non tacuit; neque ab ea sic deterruit animam, ut propterea talia negaret esse sectanda quia falsa dicuntur a professoribus eorum, sed etiam si dixerint vobis, inquit, et ita evenerit, ne credatis eis . Non enim quia imago Samuelis mortui Sauli regi vera praenuntiavit , propterea talia sacrilegia, quibus imago illa praesentata est, minus exsecranda sunt: aut quia in Actibus Apostolorum ventriloqua femina verum tes apostolus pepercit illi spiritui, ac non potius feminam illius daemo
Abbreviated transcription (Latin):
tum miminu atq angustissimu temporis quod ge¬
minoru partum disterminat. mulcum ualere in reru
natura: atq celestium corporum rapidicissima uosoti¬
tas. Et si emin concedam ut plurimui ualeat tn
in constellationibus amathematico inueniri non potͣ
quibus inspettis se fatta dicere proficetire. Quod gͦ
in constellatiombus non inuenit quas necesse escu
unas inspiciat. siue iacob sine de enis fte consulatur:
quid ei prodest si distat in celo quod terere seturilõ
affirmat. et non distat in tabula quam frrstra solli¬
citus intuetur. Quare iste quoq opimones de qui¬
busdam rerum signis humana presumptione infticu¬
tis: ad eam illam quasi quedam cum demonibus pacta
quodam iudicio diuino cupidi malarũ rerꝵ homines
tradantur illudendi atq decipiendi pro meritis uolu¬
tatum suarum : illudentibus eos atq decipientibus
prenaritatoribus angelis. quibus ista mundi pars
infima sedm pulcheirimum ordinem uerum diuine

Expanded text:
tum minimum atque angustissimum temporis, quod getum minimum atque angustissimum temporis, quod geminorum partum disterminat, multum valere in rerum natura atque coelestium corporum rapidissima velocitate. Etsi enim concedam ut plurimum valeat, tamen in constellationibus a mathematico inveniri non potest, quibus inspectis se fata dicere profitetur. Quod ergo in constellationibus non invenit, quas necesse est unas inspiciat, sive de Jacob, sive de ejus fratre consulatur; quid ei prodest si distat in coelo quod temere securus infamat, et non distat in tabula quam frustra sollicitus intuetur? Quare istae quoque opiniones quibusdam rerum signis humana praesumptione institutis, ad eadem illa quasi quaedam cum daemonibus pacta quodam judicio divino, cupidi malarum rerum homines tradantur illudendi et decipiendi pro meritis voluntatum suarum, illudentibus eos atque decipientibus praevaricatoribus angelis; quibus ista mundi pars infima, secundum pulcherrimum ordinem rerum, divinae
Abbreviated transcription (Latin):
est syderum: quomodo se habebant cum ille na¬
scerentur. de quibus isti miseri a miserioribus
consulmitur: Fieri autem potest ut aliqui gemi¬
ni tam sequatiter fundantur ex utero. ut inter¬
uallum temporis inter eos nullum possit aꝑꝑre¬
hendi: et constellatione mũris annotari. unde
necesse est non nillos gemmos easdem habere
constellationes: cum paria uerũ uel quas agut
uel quas patiuntur euenta non hent. sed
plerumq ita disparia ut alius felicissimus. aliꝰ
infebassimꝰ uiuat: ficut esau iatob gominos accepimus
natos: ita ut iacob̾ qui posterior nascebati manu plan¬
tam precedentis fris tenens inuemiretur. Sorum c̾te
dies atq hora nascentiu notari aliter non posset: insi ut
amboꝵ constellatio esset una. Quantum autem int̾¬
sit inter amboru mores. facta. labores atq successus. sc̃p¬
tura cestis est: iam ore omiu gentium peruagata.
ULeq enim ad rem pertinet quod dicunt ip̃m moinẽ¬

Expanded text:
est siderum, quomodo se habebant cum ille naest siderum, quomodo se habebant cum ille nasceretur, de quo isti miseri a miserioribus consuluntur. Fieri autem potest, ut aliqui gemini tam sequaciter fundantur ex utero, ut intervallum temporis inter eos nullum possit apprehendi, et constellationum numeris annotari. Unde necesse est nonnullos geminos easdem habere constellationes, cum paria rerum, vel quas agunt vel quas patiuntur, eventa non habeant, sed plerumque ita disparia, ut alius felicissimus, alius infelicissimus vivat: sicut Esau et Jacob geminos accepimus natos, ita ut Jacob, qui posterior nascebatur, manu plantam praecedentis fratris tenens inveniretur . Horum certe dies atque hora nascentium aliter notari non posset, nisi ut amborum constellatio esset una; quantum autem intersit inter amborum mores, facta, labores atque successus, Scriptura testis est, jam ore omnium gentium pervagata. 34. Neque enim ad rem pertinet, quod dicunt ipsum momen
Abbreviated transcription (Latin):
ris muupatos. ut facile qui uoluerit intessigeat etia
na fero aprlus sine bns nõibus delo uagae a esseio
Sortuis autem illis quorum honorare meniori¬
am uel coacti sunt homines regia potestate uel
placuit humana uanitate. noia eorum imponẽtes
sideribus eos ipos sibi mortuos in celum leuare uide¬
bantur. Sed quõłt uocentur ab hominibus sunt
tamen sidera que deus instituit et ordinauit ut
uoluit. et est certus motus illorum quo tempora di¬
stinguntur atq uariantur quem motum notare
cum quisq nascitur quomodo se heat facile est ꝑ
eorum iuentas conscriptas q regulas. quos sca
scriptura condempnat dicens. Si eni tancum
potuerunt scire ut possent estimare seculum: quo¬
modo eius dũm non facilius inuenerut: Sed ex
ea notatione uelle nascentiu mores. accus. euenta
predicere magnus eiror et magna demencia ẽ.
Et apud eos quidem. qui talia dediscenda didice¬
runt: sine ulla dubitatione refellitur hec suꝑsti¬
tio. Constellationes enim quas notant notatio

Expanded text:
ris nuncupatos; ut facile qui voluerit intelligat etiam illa sidera prius sine his nominibus coelo vagata esse: mortuis autem illis quorum honorare memoriam vel coacti sunt homines regia potestate, vel placuit humana vanitate, nomina eorum imponentes sideribus, eos ipsos sibi mortuos in coelum levare videbantur. Sed quodlibet vocentur ab hominibus, sunt tamen sidera, quae Deus instituit et ordinavit ut voluit; et est certus motus illorum, quo tempora distinguuntur atque variantur. Quem motum notare, cum quisque nascitur, quo modo se habeat, facile est, per eorum inventas conscriptasque regulas, quos sancta Scriptura condemnat, dicens: Si enim tantum potuerunt scire, ut possent aestimare saeculum, quomodo ejus Dominum non facilius invenerunt ea notatione velle nascentium mores, actus, eventa praedicere, magnus error et magna dementia est. Et apud eos quidem qui talia dediscenda didicerunt, sine ulla dubitatione refellitur haec superstitio. Constellationes enim quas vocant, notatio
Abbreviated transcription (Latin):
qͣndo dubius syllabe sonus ex uicino uerbo ad eandem
sententiam pertinente diuidicatur: sicuti est illud
apłi. Que predito uõbis sicut predixi. qmi qui talia
agunt regnnũ dei non possidebunt. Si tantumodo dixis¬
sẽt que predico uobis. neq subumxisset. sicut predixi.
non insi ad coditem precedentis lingue decurrendioñ
espet ut cognosteremnio utrion meo quod drxr preduirer
ducenda añ corripienda sillaba media emcanteut
manifescum est producendam esse. Ulone u aut sicut
punitau sed sicut predixi. on sossem aigne ule s
rtiamille amibiquutates que non ad distinctiont aiel at
promuitiatione pertment. similiter consderaosdes bĩat
qualis isla est ad thessa lomicenser uroptes sces snae¬

Expanded text:
quando dubius syllabae sonus etiam uicino uerbo ad eandem quando dubius syllabae sonus etiam uicino uerbo ad eandem sententiam pertinente diiudicatur; sicuti est illud apostoli: quae praedico uobis, sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum dei non possidebunt. si tantummodo dixisset: quae praedico uobis, neque subiunxisset: sicut praedixi, non nisi ad codicem praecedentis linguae recurrendum esset, ut cognoproducenda an corripienda esset syllaba media; nunc autem manifestum est producendam esse; non enim ait sicut praedicaui, sed: sicut praedixi. Non solum autem istae sed etiam illae ambiguitates, quae non ad distinctionem uel ad pronuntiationem pertinent, similiter considerandae sunt. qualis illa est ad Thessalonicenses: propterea
Abbreviated transcription (Latin):
ni esse. siue affrrmantis. ut illud solum ad interioga¬
tionem pertineat quod ait a nazarech. siue totum cum
dubitatione interrogantis. non uideo quomodo discerna¬
tur. Uter autem sensus. fidem non impedit. Est
etiam ambiguitas in sono dubio sillabarum: et hec utiq
Ad promĩtiationẽ pertinens. Uam quod scriptu est.
non est absconditum os meum a te: quod fecisti in absto¬
dito. non elucet legenti utrum corepta lictera os ꝓmi¬
tiet an producta. Si en corripiat. ab eo quod sut
ossa. si autem producat. ab eo qd sunt ora intelligit᷑
numerus singlaris. Sed calia lingue precedentis in¬
spectatione diuidicantur. Nam in greco non scomaa.
sed oston positum est. Unde plerumq loquendi consu¬
etudo nulgaris utilior est significandis rebus ꝙ̃ inte¬
gritas luteraca. Mallem quippe cum barbarismo
dici non est absconditum a te os meum. quã ut ideo
esset minus apertum qr magis lacinum est Sed ali¬

Expanded text:
ni esse , sive affirmantis, ut illud solum ad interrogani esse , sive affirmantis, ut illud solum ad interrogationem pertineat quod ait, A Nazareth? sive totum cum dubitatione interrogantis; non video quomodo discernatur: uterque autem sensus fidem non impedit. 7. Est etiam ambiguitas in sono dubio syllabarum, et haec utique ad pronuntiationem pertinens. Nam quod scriptum est, Non est absconditum a te os meum, quod fecisti in abscondito , non elucet legenti utrum correpta littera os pronuntiet, an producta. Si enim corripiat, ab eo quod sunt ossa; si autem producat, ab eo quod sunt ora, intelligitur numerus singularis. Sed talia linguae praecedentis inspectione dijudicantur: nam in Graeco non στόμα, sed ὀστέον positum est. Unde plerumque loquendi consuetudo vulgaris utilior est significandis rebus, quam integritas litterata. Mallem quippe cum barbarismo dici, Non est absconditum a te ossum meum, quam ut esset minus apertum, quia magis latinum est. sed ali
Abbreviated transcription (Latin):
interrogatõ.Inter ꝑcontacõem hoc uetereᷤ nitesse
dixerut. Quod ad ꝑcontationem multa respoderi
possut adinterrogatione uero aut non. aut etiam
quis accusabit aduersus electos dei. Illud quod sequit᷑
sono interrogantis emicietur. deus qui iustificat:
Ut tacite respondeatur non. et item percontenur.
quis qui condempnat. Rursusq interrogemus.
xpus ihus qui mortuus est magis autem qui refur-¬
rexit. qui est in dextera dei qui et interpellat pro
nobis. Ut ubiq tacite respondeatur. Non. at uero
illo in loco ubiait. quid gͦ dicenus: Quia gentes
que non sectabantur iusticiam apprehenderut iusticia
nsi post ꝑcontatiõne qua dictum est. quid ergo dicemus.
responsio subitiatur. quia gentes que non sectabantu
iusticiam apprehenderunt iusticiam. textus consequens
non coherebit. Qualibet autem uoce promicietur
illud quod nathanahel dixit. a nazareth potest aliquid bo¬

Expanded text:
interrogationem hoc ueteres interesse interrogationem hoc ueteres interesse dixerunt, quod ad percontationem multa responderi possunt, ad interrogationem uero aut "non" aut "etiamquis accusabit aduersus electos dei? illud quod sequitur sono interrogantis enuntietur: deus, qui iustificat? ut tacite respondeatur: "non" et item percontemur: quis, qui condemnat? rursusque interrogemus: Christus Iesus, qui mortuus est, magis autem, qui resurrexit, qui est in dextera dei et qui interpellat pro nobis? ut ubique tacite respondeatur: "non". at uero illo in loco, ubi ait: quid ergo dicemus? quia gentes, quae non sectabantur iustitiam, apprehenderunt iustitiam, nisi post percontationresponsio subjiciatur, Quia gentes quae non sectabantur justitiam, apprehenderunt justitiam, textus consequens non cohaerebit. Qualibet autem voce pronuntietur illud quod Nathanael dixit, A Nazareth potest aliquid bo
Abbreviated transcription (Latin):
te nos: nenuim nocuimꝰ. Dubium quippe est. utrũ
mundemꝰ nos ab omni comquinatoe carnis ⁊ spus.
scdni illam sententia. ut sit sancta et corpore et sꝑũ
an mundemus nos ab omi comquinatoe carnis. t
capite nos. Tales igitur distinctionis ambigui¬
tates in p̃tate legentis sunt. Quectumiq autem¬
de ambiguis distinctiomibus dixmnus eadenx obẜuan¬
da sunt et in ambigius promĩciationib. Namͥ etrpe
insi lectoris mina uicientur incuria aut regłis fidei¬
corriguntur aut precedentis uel consequentis con¬
textione sermonis. Aut si neutrum horum ad hibet᷑.
ad correctione nichilominus dubie remanebunt ut
quolibetmodo lector prominciau̾it non sit in culpa.
Nisi emĩ fides reuocet qua credimus deum non ac¬
ciari. Guis accusat aduersus electos dei. Ut hanc
intor rogatione quasi responsio consequat᷑ deus qui
iustificat. Et item interroget᷑ quis qui contepnet.
Et respondeatu. xpus ihus qui mortuus est..Qd
creders qr dementissimũ est. ita pronĩtiabr seqͣtur

Expanded text:
dubium quippe est, utrum mundemus nos ab omni inquinatione carnis et spiritus secundum illam sententiam: ut sit sancta et corpore et, spiritu, an mundemus nos ab omni coinquinatione carnis, ut tionem in timore dei capite nos. tales igitur distinctionum ambiguitates in potede ambiguis distinctionibus diximus, eadem observanda sunt et in ambiguis pronuntiationibus; quae nisi lectoris nimia perturbantur incuria, aut regcorriguntur, aut praecedentis vel consequentis connexione sermonis, aut si neutrum horum adhibetur ad correctionem, nihilominus dubiae remanebunt, ut quolibet modo lector pronuntiaverit, non sit in culpa: nisi enim fides revocet qua credimus Dominum non acuntiari: Quis accusabit adversus electos Dei? ut hanc interrogationem quasi responsio consequatur: Deus qui justificat; et iterum interrogetur: Quis est qui condemnet? et respondeatur: Christus Jesus qui mortuus est. Quod credere quia dementissimum est, ita pronuntiabitur
Abbreviated transcription (Latin):
quies quadragenas una minus actepi. Ler uirgis
tesũs sum: semel lapidatus sum. ter naufragium se¬
a . nocte et die in profundo maris fui in itmeribus
sepe Periculis fluminu: periculis latoomi. ꝑi¬
cułis ex genere: periculis ex gentibus. periculis in
cuitatẽ: periculis in deserto. periculis in mari : ꝑi

Expanded text:
adragenas: una minus accepi. Ter virgis cesus sum. Semel lapidatus sum. Ter naufragium feci. Nocte et die in profundum maris fui. In itineribus sepe. Periculis fluminum: periculis latronum: periculis ex genere: periculis ex gentibus: periculis in civitate:
Abbreviated transcription (Latin):
theatricas migas conuerti si aliquid de citharis et
de organis quod ad spalia capienda ualeat disputeꝰ
Neq eni et licteras discere non debiumus. quia car
dm dicunt esse merturia: aut quia iusticie iurtutiq
templa dedicanerunt. et que corde gestanda sunt in la¬
pidibus adorare maluerunt: propterea nobis iusticia
uirtusq fugienda est. mimo uero quisquis bomis ue¬
rusq xp̃ianus est dñi sui esse intelligat ubicunq in
uemit ueritatem. quam conferens et cognoscens etia
ni lris sacus supersticiosa sigmenta repudiet doleatq
homines acq caueat qui cognoscentes dñm non ut
deum glorificauerũt aut gracias egerunt. sed euanu¬
ermit in cogitationibus suis et obscuratum est insi

Expanded text:
theatricas nugas conuerti, si aliquid de citharis et theatricas nugas conuerti, si aliquid de citharis et de organis, quod ad spiritalia capienda ualeat, disputemus. neque enim et litteras discere non debuimus, quia earum deum dicunt esse Mercurium, aut quia Iustitiae Virtutique templa dedicauerunt et quae corde gestanda sunt in lapidibus adorare maluerunt, propterea nobis iustitia uirtusque fugienda est. immo uero quisquis bonus uerusque christianus est, domini sui esse intevenerit veritatem, quam confitens et agnoscens, etiam in Litteris sacris superstitiosa figmenta repudiet; doleatque homines atque caveat, qui cognoscentes Deum, non ut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt, sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est cor
Abbreviated transcription (Latin):
artifices atq pultra explicarent et placuisse cuuau¬
t omnes nonem atq omnes esse emꝑtas ut in appl¬
lmis templo de dita uentur. quibus postea ditit hesio¬
dum poetam imposuisse uocabula non gͦ iupiter
nouem musas gennit: sed tres fabri ternas creauerunt.
Tres autem non propterea illa ciuitas locauerat qr
in sonnns eas uiderat. aut tot se cuiusꝙͣ illorum oculis
demonstrauerant: sed quia facile erat animt aduerte
omem sonum qui matheries cantilenarum est tͥfor¬
mam esse naturam. Aut emi uoce dicitur. sicuti eorum
est qui faucibus siue organo camt: aut inflatu sicut
tubaꝵ et tibiarum. aut in pulsu sicut in citharis et
timpanis et quibuslt aliis que percutiendo canora st.
Sed siue ita heat quod uario retulit sine non ita: nos
tamen non propter superstitione prophanoꝵ debemꝰ
musicam fugere. si quid inde utile adincelligendas
sanccas scripturas rapere poterimius: nec ad illorum

Expanded text:
artifices aeque pulchra explicarent, et placuisse ciuitartifices aeque pulchra explicarent, et placuisse ciuitati omnes nouem atque omnes esse emtas, ut in Apollinis templo dedicarentur. quibus postea dicit Hesiodum poetam imposuisse uocabula. non ergo Iuppiter nouem Musas genuit, sed tres fabri ternas creauerunt. tres autem non propterea illa ciuitas locauerat, quia in somnis eas uiderat aut tot se cuiusquam illorum oculis demonstrauerant, sed quia facile erat animaduertere omnem sonum, quae materies cantilenarum est, triformem esse natura. aut enim uoce editur, sicuti eorum est qui faucibus sine organo canunt, aut flatu, sicut tubarum et tibiarum, aut pulsu, sicut in citharis et tympanis et quibuslibet aliis quae percutiendo canora sunt. Sed siue ita se habeat quod Varro rettulit, siue non ita, nos tamen non propter superstitionem profanorum debemus musicam fugere, si quid inde utile ad intellegendas sanctas scripturas rapere potuerimus, nec ad illorum
Abbreviated transcription (Latin):
denarium. et ille minierus edificatonis templi qͥ
comemoratur in euanglio quadraginta scil et sex
annoru nescio quid nuisicum sonat. et uelatus ad fa¬
bricam dm̃ci corporis propt̾ quam templi mentio
facta est: cogit nonullos hereticos confiteri filium
dei non falso sed uero et humano corpore indutu. et
mimerũ quippe et musitam plerisq locis in santtis
scriptiuis honorabiliter inuenimus pofita.on
eni audiendi sunt enores gentilui suꝑstitiosi: qui
nouem musas iouis et memorie filias esse finxerut.
Refellit eos uarro: quo nescio utrum apud eos qͥsꝙͣ
talum ⁊ erum doctior uel curiosior esse possit. Dic
em̃ ciuitate nescio quam. non emĩ nomen uecolo
locasse apud tres autifices terna sumilatra musars
quos in templo apolmis don poneret rert qus¬
quis artificum pulcriora formasset ab illo potissema
clecta emerent. ita contigisse ut opera sua qułq illi

Expanded text:
denarium. Et ille numerus aedificationis templi, qui denarium. Et ille numerus aedificationis templi, qui commemoratur in Evangelio, quadraginta scilicet et sex annorum , nescio quid musicum sonat; et relatus ad fabricam Dominici corporis, propter quam templi mentio facta est, cogit nonnullos haereticos confiteri Filium Dei non falso, sed vero et humano corpore indutum: et numerum quippe et musicam plerisque locis in sanctis Scripturis honorabiliter posita inenim audiendi sunt errores gentilium superstitionum, qui VIIII Musas Iouis et Memoriae filias esse finxerunt. refellit eos Varro, quo nescio utrum apud eos quisquam talium rerum doctior uel curiosior esse possit. dicit enim ciuitatem nescio quam — non enim nomen recolo — locasse apud tres artifices terna simulacra Musarum, quod in templo Apollinis donum poneret, ut quisquis artificum pulchriora formasset, ab illo potissimum electa emerent. ita contigisse, ut opera sua quoque illa
Abbreviated transcription (Latin):
tius ip̃a trinitate ad purgatissima ecclie misteruu
referatur. peruemat ad centum quinquaginta tres
pisces quos recia post resurrectione dn in dextera
partem missa cepermt. Ita multis aliis acq aliis nui¬
meroru formis. quedam similitudim in sanctis libris
secreta pomuntur: que propt̾ nimeroꝵ imperitiam le¬
gentibus clausa sunt. Non parca etiam claudit
atq obtegit nomullarũ rerum mistitaru ignorantia:
nam de psalterii et cichare differentia quidam non
inconcume aliquas uerum figuras aperiunt. et dece
cordarum psalterium non importune inter doctos
queritur utrum habeat aliquam musice legis que ad
tantum neruorum minieru cogat. an uero si non ha¬
beat eo ip̃o magis sacrate accipiendus sit ipe numerꝰ
uel propter decalogum legis. de quo item munero
si queratur: non msi ad creatorem creaturamq re¬
ferendus est. uel propter superius expositum ip̃m

Expanded text:
tius ipsa Trinitate, ad purgatissimae Ecclesiae mysterium tius ipsa Trinitate, ad purgatissimae Ecclesiae mysterium referatur, perveniatque ad centum quinquaginta tres pisces, quos retia post resurrectionem Domini in dexteram partem missa ceperunt . Ita multis aliis atque aliis numerorum formis quaedam similitudinum in sanctis Libris secreta ponuntur, quae propter numerorum imperitiam legentibus clausa sunt. 26. Non pauca etiam claudit atque obtegit nonnullarum rerum musicarum ignorantia. Nam et de psalterii et citharae differentia, quidam non inconcione aliquas rerum figuras aperuit: et decem chordarum psalterium , non importune inter doctos quaeritur utrum habeat aliquam musicae legem, quae ad tantum nervorum numerum cogat; an vero, si non habet, eo ipso magis sacrate accipiendus sit ipse numerus, vel propter decalogum Legis, de quo item numero si quaeratur, nonnisi ad Creatorem creaturamque referendus est, vel propter superius expositum ipsum
Abbreviated transcription (Latin):
indicat propter bitam ⁊ corpus. Niam in illa tria¬
sut. unde etiam toto corde. tota amima. tota mente
diligendus est deus. In corpore autem manifestissima
quatuor apparent quibus constat elemenca.In
hoc gͦ denario dum temporaliternobis insiuatu
idem quater ducitur caste et continenter a temporu
delectatione uiuere. hoc est quadraginita diebus ieur
nare. hoc lex cuius persona est in moyse. hoc prophe¬
tia cuius personam gerit helias. ⁊ oc ip̃e dñs mo¬
net: qui tanꝙͣ testimonin habens ex lege et ꝓphetis.
medius inter illos in monte tribus discipulis uiden¬
tibus atq scupentibus claruit. Deinde ita querit᷑
quomodo qͥnqͣ genarius de quadragenario numero
existat : qui non mediocrit̾ in nra religione sacratus
est propter pentecostem. et quomodo ter ductus ꝓpt̾
tira tempora. ante legem. sub lege. sub gra uel ꝓpt̾
nomen pris et filii et spũs sancti. adumcta emmmien¬

Expanded text:
indicat propter uitam et corpus. nam in illa triaindicat propter uitam et corpus. nam in illa triasunt, unde etiam toto corde, tota anima, tota mente diligendus est deus; in corpore autem manifestissima quattuor apparent quibuhoc ergo denario dum temporaliter nobis insinuatur, id est, quater ducitur, caste et continenter, a temporum delectatione vivere, hoc est quadraginta diebus jejunare monemur. Hoc Lex, cujus persona est in Moyse, hoc Prophetia, cujus personam gerit Elias, hoc ipse Dominus monet; qui tanquam testimonium habens ex Lege et Prophetis, medius inter illos in monte, tribus discipulis videntibus atque stupentibus, claruit . Deinde ita quaeritur quomodo quinquagenarius de quadragenario numero existat, qui non mediocriter in nostra religione sacratus est propter Pentecosten , et quomodo ter ductus propter tria tempora, ante Legem, sub Lege, sub Gratia, vel propter nomen Patris, et Filii, et Spiritus sancti, adjuncta eminen
Abbreviated transcription (Latin):
ce posita in scripturis. Ingeninum quippe ut ita dixe¬
rim ingenni non potest no mouere quid sibi uelit. qd
et moyses et helyas et ĩpe dus quadraginta diebrs
ieunau̾t. cuius accionis figuratus quidam insi hui¬
mumeri conditione et confideratoe non soluit. U abet
em denarui quater tanꝙͣ cognitione orm reru intextã
temporibus. quaternario namq mumero. et diuina ⁊
annua curricula peraguntur Diurna matutinis
uespertinis meredianis nocturnisq horare spaciis. an¬
mia. uernis estiuis. autũnalibus hyemalibusꝙ mensib.
a tempoꝵ autem delectacoe. dum in temporib uiuiius
propcei eternitate in qua uiuere uolumus abstinendu.
et ieuinandum et quannus tempor cursibus ip̃a nob
insinuetur doctrina contempnendoꝵ tempoꝵ ⁊ appeten¬
dorum eternorum. Porro autem denarius minierus
cieatoris atq creature signifitat scientiam: nam trim¬
tas creatoris est septenarius autem mimerus creatura

Expanded text:
ce posita in Scripturis. Ingenium quippe, ut ita dixece posita in Scripturis. Ingenium quippe, ut ita dixerim, ingenuum non potest non moveri quid sibi velit quod et Moyses, et Elias, et ipse Dominus quadraginta diebus jejunaverunt . Cujus actionis figuratus quidam noduione et consideratione non soluitur. habet enim denarium quater tamquam cognitionem omnium rerum intextam temporibus. quaternario namque numero et diurna et annua curricula peraguntur, diurna matutinis et meridianis, uespertinis nocturnisque horarum spatiis, annua uernis, aestiuis, autumnalibus hiemalibusque mensibus. a temporum autem delectatione, dum in temporibus uiuimus, propter aeternitatem, in qua uiuere uolumus, abstinendum et ieiunandum est, quamuis temporum cursibus ipsa nobis insinuetur doctrina contemnendorum temporum et appetendorum aeternorum. porro autem. denarius numerus creatoris atque creaturae significat scientiam. nam trinitas creatoris est, septenarius autem numerus creaturam
Abbreviated transcription (Latin):
similitudines. que de hoc ammante sẽptura dare con¬
sueuit: sic ignorantia nõnullorũ anmalium que no
nimis per similitudine sanctoru comemorat. impesͤ
plurimu incellectorem. Sic lapidum. sic herbarum
uel queq tenentur radicibus. nam et carbinculi noti¬
cia quod lucet in tenebris. multa illuminat eciam ob¬
scura librorum ubituq propter similitudinẽ ponitur.
Et ignorantia berilli uel ad amantis clandit pleruq
intelligentie fores: nec aliam ob causam facile est in¬
celligere paton perpetuam signifitare olee ramulo
quem rediens ad archam columba pertulit: insi quia
nouimus et olei lenem contattum. non facile alieno
humore corrupi. et aiborem ipam frondere ꝑhemit.
ad saxa radicibus penetranda. cum sit breuis atq
himmlis omimo inuenire non possunt. quare sit dtin
asperge me hysopo et mundabor Numerorli etia
iperitia multa facit non intelligi translate ac misti¬

Expanded text:
similitudines quas de hoc animante dare Scriptura consimilitudines quas de hoc animante dare Scriptura consuevit; sic ignorantia nonnullorum animalium quae non minus per similitudines commemorat, impedit plurimum intellectorem. Sic lapidum, sic herbarum, vel quaecumque tenentur radicibus. Nam et carbunculi notitia, quod lucet in tenebris, multa illuminat etiam obscura librorum, ubicumque propter similitudinem ponitur; et ignorantia berylli vel adamantis claudit plerumque intelligentiae fores. Nec aliam ob causam facile est intelligere pacem perpetuam significari oleae ramusculo, quem rediens ad arcam columba pertulit , nisi quia novimus et olei lenem contactum non facile alieno humore corrumpi, et arborem ipsam frondere perennitad saxa radicibus penetranda, cum sit herba brevis atque humilis, omnino invenire non possunt quare sit dictum, Asperges me hyssopo, et mundabor . 25. Numerorum etiam imperitia multa facit non intelligi, translate ac mysti
Abbreviated transcription (Latin):
et interp̾tatis: multe in scripturis figurate locutões
maifestantur. Rerum autem ignorancia facit obstu¬
ras figuratas lotuciones: cum ignorannus uel animã¬
tium uel lapidum nel herbarũ naturas. aliarum ue
rerum. que plerumq in scripturis similitudinis alicuiꝰ
gra ponuntur. Nam et de serpente quod notu est
totum corpus eum suum procapite obitere ferientib
qnͣtum illustrant senfum illum quod dñs iubet. ascu¬
tos nos esse sicut seipentes ut scilz pro capite ño qd
fides xpiana tanqua netetur in nobis. si parcentes
corpori negenius deum. uel illud quod percanerne an¬
guscias coartatus deposita uetere tunica uires no¬
uas accipere dicitur. qͣntum concinit ad iuicandã
ip̃am serpentis astutiam. exuendumq uetere hoĩem
ficut aplus dicit. ut induaniur nouo. et exeundu ꝑ
per angustias. dicente duo intrate per angustam por¬
tam.Ut gͦ noticia nature serpentis illustrat mltas

Expanded text:
et interpretatis, multae in Scripturis figuratae locutiones et interpretatis, multae in Scripturis figuratae locutiones manifestantur. 24. Rerum autem ignorantia facit obscuras figuratas locutiones, cum ignoramus vel animantium, vel lapidum, vel herbarum naturas, aliarumve rerum, quae plerumque in Scripturis similitudinis alicujus gratia ponuntur. Nam et de serpente quod notum est, totum corpus eum pro capite objicere ferientibus, quantum illustrat sensum illum, quo Dominus jubet astutos nos esse sicut serpentes ; ut scilicet pro capite nostro,fides christiana tanquam necetur in nobis, si parcentes corpori negemus Deum! vel illud, quod per cavernae angustias coarctatus, deposita veteri tunica vires novas accipere dicitur, quantum concinit ad imitandam ipsam serpentis astutiam, exuendumque ipsum veterem hominem, sicut Apostolus dicit, ut induamur novo ; et exuendum per angustias, dicente Domino, Intrate per angustam portam ! Ut ergo notitia naturae serpentis illustrat multas
Abbreviated transcription (Latin):
nõticia. partim uerum inuestiganda funt. Aliquid
enim ad similitudine ualet: et proculdubio secretũ qͥdda
insinuat. syloa piscina ubi faciem lauare iussit cui
oculos dñs luto de sputo facto ĩuxerat. quod tamen
in omme lingue incognite. nisi euanglta interp̾ta¬
tus esset: tam mag̾mus intellectus lateret. sic etia
multa que ab auctoribus eorumde libroru interp̾¬
tata non funt nomma hebrea: non est dubitandi
here non paruam uim atq adiutorium ad soluenda
enigmata scripturaꝵ si quis ea possit interp̾tari.
Quos nõmilli eiusdem lingue periti uiri non sa¬
ne paruum beneficium posteris contulerut. qui se¬
parata descripturis eadem omnia uerba interp̾tati sc̃.
Et quid sit adam. quid ena quid abralam. quid
moyses. siue etiam locorum nomina. quid sit ihe¬
rusalem. uel syon. uel iherico. nel ẜyna uel libanꝰ.
uel iordanis. et quecunq alia in illam linguam
nobis sunt incognita nomina. Quibus apertis

Expanded text:
notitia, partim rerum, investiganda sunt. Aliquid notitia, partim rerum, investiganda sunt. Aliquid enim ad similitudinem valet, et procul dubio secretum quiddam insinuat Siloa piscina, ubi faciem lavare jussus est cui oculos Dominus luto de sputo facto junxerat; quod tamen nomen linguae incognitae nisi evangelista interpretatus esset, tamen magnus intellectus lateret. Sic etiam multa quae ab auctoribus eorumdem librorum interpretata non sunt nomina Hebraea, non est dubitandum habere non parvam vim atque adjutorium ad solvenda aenigmata Scripturarum, si quis ea possit interpretari: quod nonnulli ejusdem linguae periti viri, non sane parvum beneficium posteris contulerunt, qui separata de Scripturis eadem omnia verba interpretati sunt; et quid sit Adam, quid Eva, quid Abraham, quid Moyses; sive etiam locorum nomina, quid sit Jerusalem, vel Sion, vel Jericho, vel Sina, vel Libanus, vel Jordanis; vel quaecumque alia in illa lingua nobis sunt incognita nomina: quibus apertis
Abbreviated transcription (Latin):
pulis uel regione uel inudia prodere nolebat. creditu¬
ris per dini gentibus ministra regis ptholomei ptate
ance proderentur. Itaq fieri potest. ut sic illi interp̾ta¬
ti sint: quemadmnodum congruere gentibus ille qui
eos tangebat. qui unum os ommibus fecerat spus sc̃s
indicauit. Sed tamen ut superius dixi horũ quoq
interpretum qui uerbis tenacius inheserunt. collo
non est mutilis ad explanandam sepe sentencia. ⁊a¬
tini ergo ut dicere ceperam codices ueteris testamẽ¬
ti. si necesse fuerit grecorũ anctoritate emendandi st̃.
et corum potissimum qui cum septuaginta essent ore
uño interpretati esse perhibentur. Libros autem noui
cestamenti si quid in latinis uarietatib citubat: gretis
cedere oportere non dubium est. et maxime quia apd
ecchas doctõies et diligentiores reperiuntur.
N translatis uero signis si qua forte ignota
cogunt herere lectorem: partim linguarum

Expanded text:
pulis, vel religione vel invidia prodere nolebat, creditupulis, vel religione vel invidia prodere nolebat, credituris per Dominum Gentibus ministra regis Ptolemaei potestate tanto ante proderentur. Itaque fieri potest ut sic illi interpretati sint, quemadmodum congruere Gentibus ille qui eos agebat, et qui unum os omnibus fecerat, Spiritus sanctus judicavit. Sed tamen, ut superius dixi, horum quoque interpretum qui verbis tenacius inhaeserunt, collatio non est inutilis ad explanandam saepe sententiam. Latini ergo, ut dicere coeperam, codices Veteris Testamenti, si necesse fuerit, graecorum auctoritate emendandi sunt, et eorum potissimum qui cum Septuaginta essent, ore uno interpretati esse perhibentur. Libros autem Novi Testamenti, si quid in latinis varietatibus titubat, graecis cedere oportere non dubium est, et maxime qui apud Ecclesias doctiores et diligentiores reperiuntur.n translatis vero signis, si qua forte ignota cogunt haerere lectorem, partim linguarum
Abbreviated transcription (Latin):
tenacior ꝑspicuitate sententie. et latinis qui brislt eme¬
dandis greci adhibeantur. in quibus septuagnita interptũ
interpretati esse dicuntur: ut os unum tot hominũ fu̾it.
Qui ut si ut fertur multiq non indigni fide predicant.
singuli cellis etiam in singulis separatĩ cũ interpretati
essent: nichil in alicuius eorum codice inuentum est.
quod non isdem uerbis eodem q uerborũ ordine iue¬
nretur in ceteris: Quis huic auctoritati conferre
aliquid. nedum preferre audeat. Si autem contule¬
runt ut una omniu comuni tractatu iudicioq uox fi¬
eret: ne sic quidem quenqua unum homme qualibet
peritia ad emendandum cot senioru doctoru ꝙ con¬
sensum aspirare oportet aut decet. Quamobiem etia¬
si aliquid aliter in hebreis exemplaribus inuemtur quã ꝗ̃¬
isti posuermit: cedendum esse arbitror diuine dispensatoi
que per eos facta est: ut libir quos gens iudea ceteris po¬

Expanded text:
tenacior cum perspicuitate sententiae. Et latinis quibuslibet emetenacior cum perspicuitate sententiae. Et latinis quibuslibet emendandis, graeci adhibeantur, in quibus Septuaginta interpretum, ncti Spiritus interpretati esse dicuntur, ut os unum tot hominum fuerit. Qui si, ut fertur, multique non indigni fide praedicant, singuli cellis etiam singulis separati cum interpretati essent, nihil in alicujus eorum codice inventum est quod non iisdem verbis eodemque verborum ordine inveniretur in caeteris; quis huic auctoritati conferre aliquid, nedum praeferre audeat? Si autem contulerunt ut una omnium communi tractatu judicioque vox fieret, nec sic quidem quemquam unum hominem qualibet peritia, ad emendandum tot seniorum doctorumque consensum aspirare oportet aut decet. Quamobrem, etiamsi aliquid aliter in hebraeis exemplaribus invenitur quam isti posuerunt, cedendum esse arbitror divinae dispensationi quae per eos facta est, ut libri quos gens Judaea caeteris po
Abbreviated transcription (Latin):
q inotescunt. Nulla sane sunt magis mandanda
memorie ꝙͣ am illa uerborum locutionũq genera que
ignoranniis. Ut cum uel peritior occurrerit de quo queri
possint. uel talis lectio. que uel precedentibus uel conse¬
quentibus uel utrisq ostendat quam uim habeat quid¬
ue significet qd ignoramus. Facile a iuuentute me¬
morie possumus aduerteye et discere. Quãquam est bis
consuetudimis etiam ad discendum. ut qui in scripturis
scis quodam modo mitriti educatiq sunt magis alias
locutiones mirentur easq mimus latinas putent qua ꝙͣ
illas quas in scripturis didicermt neq in latine ling
auctoribus repperiuntur. Plurmi hic quoq adiu¬
uat interpretum nuimerositas. collatis codicibus inspec¬
ta atq discussa: tantu absit falsitas. Nam codicib
emendandis primitus debet inuigilare solertia eoꝵ
qui in scripturis diuinis nosse defiderant. ut emendatis
non emendati cedant: ex uno dunitaxat interpreta¬

Expanded text:
que innotescunt. Nulla sane sunt magis mandanda que innotescunt. Nulla sane sunt magis mandanda memoriae, quam illa verborum locutionumque genera quae ignoramus; ut cum vel peritior occurrerit de quo quaeri possint, vel talis lectio quae vel ex praecedentibus vel consequentibus vel utrisque ostendat quam vim habeat, quidve significet quod ignoramus, facile adjuvante memoria possimus advertere et discere. Quanquam tanta est vis consuetudinis etiam ad discendum, ut qui in Scripturis sanctis quodammodo nutriti educatique sunt, magis alias locutiones mirentur, easque minus latinas putent, quam illas quas in Scripturis didicerunt, neque in latinae linguae auctoribus reperiuntur. Plurimum hic quoque juvat interpretum numerositas collatis codicibus inspecta atque discussa; tantum absit falsitas: nam codicibus emendandis primitus debet invigilare solertia eorum qui Scripturas divinas nosse desiderant, ut emendatis non emendati cedant, ex uno duntaxat interpreta