comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
fulicȩ. dum sauant polluunt. ubi
flebiles desuꝑ gemitꝰ colũbarum.
ubi pigra testudo cenoso heret in
gurgite. Deniq aper in palude.cer¬
uus ad fontes. Ex omni gͥ palude¬
ubi quasi tanȩ ueterem canebant
q̃relã ꝯgͥgata ẽ fides. ꝯg̾gata ẽ puritaᷤ
auimi. m̃tisq simplicitas. Congrega.¬
ta ẽ aqua ex omni lacu. ⁊ omni fõuea.
corpꝰ diu̾sa se menbra sustentent. Quõ¬
ñ mortiferi cantꝰ acromatũ scenicoꝵ
quȩ mentẽ emolliant ad amores .s
populi uox. ⁊ pia uota delectet. Quibꝰ
ñ purpurea peripetasmata. ñ aulea
p̃ciosa spectare uoluptati sit. s hanc
pulcherrimã mundi fabricam hanc
distantẽ inter se elem̃toꝵ copulan.
cęlum sicut cameram extentũ. ut in¬
habitantes in hoc mundo tegat. ter¬
ram ad oꝑandum datam diffusum
aerem. clausa maria. populũ hunc
diuine: oꝑationis organũ. in quo di¬
uini modulam̃ resultet oraculi. &
dĩ sp̃s intꝰ oꝑetur. Templũ istud sacra¬

Expanded text:
fulicae se dum lauant polluunt, ubi fulicae se dum lauant polluunt, ubi flebiles desuper gemitus columbarum, ubi pigra testudo caenoso haeret in gurgite; denique aper in palude, ceruus ad fontes. ex omni igitur paludeubi quasi ranae ueterem canebant querellam, congregata est fides, congregata est puritas animi mentisque simplicitas. Congregata est aqua ex omni lacu et ex omni fouea, corpus diuersa se membra sustentent, quos non mortiferi cantus acroamatum scaenicorum, quae mentem emolliant ad amores, sedpopuli uox et pia uita delectet, quibus non purpurea peripetasmata, non aulaea pretiosa spectare uoluptati sit, sed hanc pulcherrimam mundi fabricam, hanc distantium inter se elementorum copulam, caelum sicut cameram extentum, ut inhabitantes in hoc mundo tegat, terram ad operandum datam, diffusum aerem, clausa maria, populum hunc diuinae operationis organum, in quo diuini modulamen resultet oraculi et dei spiritus intus operetur, templum istud, sacra
Abbreviated transcription (Latin):
breoꝵ transitũ mare fugerit quando
se unda diuisit: transiuit populꝰ uesti¬
gio puluerulento. perisse mare credens.
hanc imitemur aquã ⁊⁊ unam ꝯgre¬
gationẽ dñi: unã eccłiam nouerimꝰ.
Congregata ẽ hic quondã aqua ex
omni ualle. ex omni palude. ex om̃i
in eccłia exultacio ẽ. in heresi & gen¬
tilitate fletꝰ ⁊ meror. Unde ait. Dispo¬
suit in ꝯualle fletꝰ. Ex omni gͥ ualle
congregatꝰ: populus catholicꝰ. Iam ñ
ex omni ualle: ⁊ facta ẽ congregatio
sp̃italis. factꝰ est unus populus ex he¬
reticis ex gentib repletaẽ eccłia. Ual¬
contentio. ubi litium feda deformi¬
tas. Ex his gͥ qui circo inherere ꝯsue¬
cetꝰ augetur. Palus ẽ luxuria. palꝰ ẽ
intẽperantia. palus ẽ in ꝯtinentia.
in qua uolutabra libidinũ sunt. bes¬
tiarum murmura. latibula passionũ.
ubi mersant᷑ quicũq inciderint. ⁊
ñ emergunt. ubi labunt᷑ pedum ues¬
tigia. fuitant singłoꝵ. incessus. ubi

Expanded text:
braeorum transitus mare fugerit? quando braeorum transitus mare fugerit? quando se unda diuisit, transiuit populus uestigio puluerulento perisse mare credens, hanc imitemur aquam et unam congregationem domini, unam ecclesiam malefica. Congregata est hic quondam aqua ex omni ualle, ex omni palude, ex omni in ecclesia exultatio est, in haeresi et gentilitate fletus et maeror. unde ait: disposuit in conualle fletus. ex omni igitur ualle congregatus est populus catholicus. iam noex omni ualle, et facta est congregatio spiritalis, factus est unus populus. ex haereticis et gentibus repleta ecclesia est. ualbiecta contentio, ubi litigium foeda deformitas. ex his igitur qui circo inhaerere consueum coetus augetur. palus est luxuria, palus est intemperantia, palus est incontinentia, in qua uolutabra libidinum sunt, bestiarum murmura, latibula passionum, ubi mersantur quicumque inciderint et non emergunt, ubi labuntur pedum uestigia, fluitant singulorum incessus, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
IES TERCIUS
nobis hodie in sermo¬
ne nascatur: qui ort᷑ꝰ
est in lectione. p̃clarꝰ
dies. qui terram a
naufragio liberauit. dicente dño.
Congreget᷑ aqua que ẽ sub cȩlo in
congregationẽ unam. De quo p̃fati¬
onẽ adoriri placet. Congreget᷑ aqua
dictum ẽ. ⁊ congregata ẽ. Et frequent
dicit᷑ congregetur ppłs. ⁊ ñ congregat᷑¬
populus. on mediocris pudor ẽ. imꝑio
dei insensibilia elem̃ta parere. ⁊ homi¬
nes ñ obedire. quib sensus ab ipso tri¬
butꝰ auctore: Et fortassis hic pudor
fecerit. ut hodie plures ꝯueniretis.
ne quo die ꝯgregata ẽ aqua incongre¬
gationẽ unam. eo die populus nequa
tlec hoc solum obedientis aque exem¬
plum habemꝰ. Nam ⁊ alibi scriptum ẽ.
Uiderunt te aquȩ ds. uiderunt te aq̃.
& timuerunt. Neq enĩ ueri simile ñ
uidet᷑ de aquis dictum. quando alibi
quoq idẽ ꝓpħa ait. mare uidit ⁊ fugit
lordanis ꝯuersus ẽ retrorsum. Hoc enim
uere factum quis ignorat. quod ad he¬

Expanded text:
ies tertius nobis hodie in sermone nascatur, qui ortus est in lectione. Praeclarus dies, qui terram a naufragio liberavit, dicente Deo: Congregetur aqua quae est sub coelo in congregatione una . De quo praefationem adoriri placet. Congregetur aqua dictum est, et congregata est; et frequenter dicitur, Congregetur populus, et non congregatur. Non mediocris pudor est imperio Dei insensibilia elementa parere, et homines non obedire, quibus sensus ab ipso tributus est auctore. Et fortasse hic pudor fecerit, ut hodie plures conveniretis; ne quo die congregata est aqua in congregationem unam, eo die populus nequaqideretur. 2. Nec hoc solum obedientis aquae exemplum habemus; nam et alibi scriptum est: Viderunt te aquae, Deus, viderunt te aquae, et timuerunt . Neque enim verisimile non videtur de aquis dictum, quoque item propheta ait: mare uidit et fugit, Iordanes conuersus est retrorsum. hoc enim uere factum quis ignorat, quod ad He
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem creaturȩ. Aua gͦ e sui. alia
alii nascunt᷑ usui. nichil uacat. nicħ
inane germinat terra. Quod tͥ putas
inutile: aliis utile ẽ. ĩmo ipsi tͥ frequen¬
ter alio ẽ usu utile. Quod escam ñ adiu¬
uat. medicinam suggerit. Et sepe ea¬
dem quȩ tibi noxia sunt. auib aut fe¬
ris innoxium ministrant pabulum.
Deniq sturni uescunt᷑ conio. nec frau
num succi letatis euadunt. frigida
enim uis e suci quã subtilib meatib¬
faucium poris in cordis sui sedem du¬
centib p̃coqͣ digestione p̾ueniunt.
priꝰquam uitalia ipsa ꝑtẽptet. Elle¬
boꝵ aũt peritiloquunt᷑ escam esse
n alimoniam coturnicũ. eo quod natu¬
rali quodam tẽperamento sui corꝑis
uim pabuli nocentis euitant. Et enĩ
si ratione medicine plerũq ad salubri¬
tatẽ humani quoq corꝑis temꝑatur.
cui uidetur ẽẽ contrariũ: quanto ma¬
gis proprietate nature ad cibum ꝓ¬
sicit quod medica manu ꝯuertitur

Expanded text:
tudinem creaturae. alia ergo esui, alia tudinem creaturae. alia ergo esui, alia alii nascuntur usui. nihil uacat, nihil inane germinat terra. quod tibi putas inutile aliis utile est, immo ipsi tibi frequenter alio est usu utile. quod escam non adiuuat medicinam suggerit, et saepe eadem quae tibi noxia sunt auibus aut feris innoxium ministrant pabulum. denique sturni uescuntur conium, nec fraudnum suci letalis euadunt. frigida enim uis eius est suci, quam subtilibus poris in cordis sui sedem ducentibus praecoci digestione praeueniunt, priusquam uitalia ipsa pertemptet. elleborum autem periti locuntur escam esse et alimoniam coturnicum, eo quod naturali quodam temperamento sui corporis uim pabuli nocentis euitent. etenim si ratione medicinae plerumque ad salubritatem humani quoque corporis temperatur, cui uidetur esse contrarium, quanto magis proprietate naturae ad cibos proficit quod medica manu conuertitur
Abbreviated transcription (Latin):
nocere: Int̾ alia quoq nutrimenta
uitȩ: eleborus dep̃henditur: a conita
quoq fallunt frequent̃ ⁊ decipiunt.
colligentẽ. S hoc ita ẽ. ac si rep̾hen¬
das terram. qr ñ om̃s homines boni.
S qͦd plus ẽ accipe. quia ñ om̃s boni
angłi in celo. Sol p̃ nimio calore spi¬
cas torret. adurit aut gignentium
prima exordia. Luna quoq uianti¬
b iter monstrat. latronũ prodit in¬
sidias. Noͣn gͥ dignum ẽ ut in his que
utilia sunt posthabentes ⁊ditoris gr̃am
confiteri propt̃ aliqua alim̃torũ
noxia ereatoris ꝓspitientiȩ derogemꝰ:
Quasi uͦ omnia gulȩ causa debuerint
procreari. aut exigua sint quȩ uen-¬
tri nr̃o diuina indulgentia ministra¬
uerit. Definite omnib nobis escȩ
sunt. ⁊ notȩ omnib quȩ ⁊ uoluptatẽ
generent ⁊ corꝑis salubritatẽ. Singła
aũt eoꝵ quȩ generant᷑ e terris speci¬
alem quandam rationẽ hñt. que ꝓ
iurili portione cõplẽt uniu̾se pleni¬

Expanded text:
nocere. inter alia quoque nutrimenta nocere. inter alia quoque nutrimenta uitae elleborus deprehenditur. aconita quoque fallunt frequenter et decipiunt colligentem. sed hoc ita est ac si reprehendas terram, quia non omnes homines boni. sed quod plus est accipe quia non omnes boni angeli in caelo. sol ipse prae nimio calore spicas torret, adurit autem gignentium prima exordia. luna quoque uiantibus iter monstrat, latronum prodit insidias. num igitur dignum est, ut in his quae utilia sunt posthabentes conditoris gratiam confiteri propter aliqua alimentorum noxia creatoris prospicientiae derogemus, quasi uero omnia gulae causa debuerint procreari aut exigua sint quae uentnuentri nostro diuina indulgentia ministrauerit ? definitae nobis escae sunt et notae omnibus, quae et uoluptatem generent et corporis salubritatem. singula autem eorum quae generantur e terris specialem quandam rationem habent, quae pro uirili portione conplent uniuersae pleni
Abbreviated transcription (Latin):
si quis hunc florem decerpat ⁊ sua
soluat in folia. Que tantiẽ artificis
manꝰ que possit lilũ speciem refor¬
mare: quis tantꝰ imitator naturȩ
ut florem hunc redintegrare p̃sumat.
cui dñs tantum testimoniũ dedit ut
diceret. nec salomon in omni gła. sic
uestiebat᷑ sicut unũ ex istis. Rex opu¬
lentissimꝰ ⁊ sapientissimꝰ inferior iu¬
dicatur. quam huiꝰ floris pulchritu¬
do ẽ. Quid enumerẽ sucos herbarũ
salubres: quid uirgultoꝵ. ac folioꝵ
remedia: ceruus eger ramusculos olee
mandit ⁊ sanꝰ fit. Locustas quoq fo¬
lia oleȩ acrose liberant ab egritudi¬
ne. Rubi folia suꝑlacta serpenti. in¬
terimunt eum. Culices ñ tangent te
si absinthii herbam cum oleo coquas.
⁊ eo te ꝑunxeris. S forte dicat aliqͥs.
quia quod ͤ utilib etiã letalia ⁊ ꝑnicio¬
sa generant᷑. cum tritico cͥonium. qͦd
inter alim̃ta uite noxium repperitur.
⁊ nͥ p̃iusum fuerit. consueuit saluti

Expanded text:
Si quis hunc florem decerpat, et sua Si quis hunc florem decerpat, et sua solvat in folia, quae tanti est artificis manus quae possit lilii speciem reformare? Quis tantus imitator naturut florem hunc redintegrare praesumat, cui dominus tantum testimonium tulit, ut diceret: nec Solomon in omni gloria sic uestiebatur sicut unum ex istis? rex opulentissimus et sapientissimus inferior iudicaturindicatur quam huius floris est pulchritudo. quid enumerem sucos- herbarum salubres, quid uirgultorum ac foliorum remedia? camus aeger ramusculos oleae mandit. et sanus fit. lucustas quoque folia oleae adrosa liberant ab aegritudine. rubi folia superiacta serpenti interimunt eum. culices non tangent te, si absenti herbam cum oleo coquas et eo te perunxeris. Sed forte dicant aliqui: quid quod cum utilibus etiam letalia et perniciosa generantur? cum tritico sternis, quod inter alimenta uitae noxium repperias et, nisi praeuisum fuerit, consueuit saluti
Abbreviated transcription (Latin):
ut nũquam ullũ dispendiũ suo in¬
ferat creditori. Quȩ uͦ spẽs pleni
agri: qui odor. quȩ suauitas. quȩ
uoluptas agricolarum. quid digne
explicare possumꝰ si nr̃o utamur al¬
loquio: S habemꝰ scripture testimo¬
tua. quib agri suauitatẽ benedicti
agri pleni. Quid gͥ describam purpu¬
rascentes uiolas. candida lilia ruci¬
lantes rosas. depicta rura. nunc au¬
reis. nunc uariis. nc̃ luteis florib in
quib nescias utrum speties ampliꝰ floꝵ:
an uis odora delectet: Pascuntur ocłi
grato spectaculo longe lateq odor
spargitur. ciuꝰ suauitate cõplemur.
Unde diuine dñs ait. & spẽs agri me¬
cum ẽ. Cum ipso ẽ enĩ. quã ipse forma¬
uit. Quis enĩ aliꝰ artifex posset tan¬
tam rerum singularũ exprimere ue
ta ipsa folia ab mio ad sũmum uide¬
antur assurgere. ut scyphi exprimãt
formam. ut auri quedam sp̃es intus
effulgeat. quȩ tam̃ uallo in circuitu
floris obsepta nulli pateat iniuriȩ.

Expanded text:
ut numquam ullum dispendium suo inut numquam ullum dispendium suo inferat creditori. Quae uero species pleni agri, qui odor, quae suauitas, quae uoluptas agricolarum! quid digne explicare possimus, si nostro utamur adloquio? sed habemus scripturae testimonia, quibus agri suauitatem benedictioagri pleni. quid igitur describam purpurescentes uiolas, candida lilia, rutilantes rosas, depicta rura nunc aureis, nunc uariis. nunc luteis floribus, in quibus nescias utrum species amplius florum an uis odora delectant ? pascuntur oculi grato spectaculo, longe lateque odor spargitur, cuius suauitate complemur. unde digne dominus ait: et species agri mecum est. cum ipso est enim quam ipse formauit; quis enim alitam rerum singularum exprimere venta ipsa folia ab imo ad summum videantur assurgere, ut scyphi exprimant formam, ut auri quaedam species intus effulgeat, quae tamen vallo in circuitu floris obsepta nulli pateat injuriae.
Abbreviated transcription (Latin):
pondere. quȩdam cedant fultura
culmoꝵ: uaginis quibdam ipse cul¬
mus includitur. ut geminatis uiribꝰ
frugem possit multiplicẽ sustinere.
ne impar oneri curuet᷑ in terrani.
Tum supra ipsam spicam uallum
struitur aristarum. ut quasi quadam
in arce p̃tendat. ne auiũ minoꝵ¬
morsibꝰ̾ spica ledat᷑. aut ss exuat᷑ fructibꝰ. aut
uestigus ꝓteratur. Quid dicam quẽ¬
admodum clem̃tia dłi humanȩ pro¬
spexerit utilitati: feneratum ter¬
ra resticuit quod accepit. ⁊ usuratũ
culmulo multiplicatum. homines
sepe decipiunt. ⁊ ipsum feneratorem
suum sorte defraudant. terra fidelis
manet. Et si quando ñ soluerit si for¬
te auersata fu̾it frigoris inclem̃tia.
aut nimia siccitas. aut inm̃sa uis imbri¬
um: alio anno suꝑioris anni dãpna
cõpensat. Ita & quando ꝓuentꝰ spem
destituit agricolȩ nichil terra delin¬
quit. & quando arridet ubertas.
fecundȩ matris se partꝰ effundit.

Expanded text:
pondere velut quaedam cedat fultura pondere velut quaedam cedat fultura culmorum, vaginis quibusdam ipse culmus includitur, ut geminatis viribus frugem possit multiplicem sustinere, ne impar oneri curvetur in terram. Tum supra ipsam spicam vallum struitur aristarum, ut quasi quadam in arce pmorsibus spica laedatur aut suis exuatur fructibus aut uestigiis proteratur. quid dicam quemadmodum clementia dei humanae prospexerit utilitati? faeneratum terra restituit quod acceperit et usurarum cumulo multiplicatum. homines saepe decipiunt et ipsa faeneratorem suum sorte sinuatos, terra fidelis manet et si quando non soluerit, si forte aduersata fuerit frigoris inclementia aut nimia siccitas aut inmensa uis imbrium, alio anno superioris anni damna conpensat. ita et, quando prouentus spem destituit agricolae, nihil terra delinquit et, quando arridet, ubertas fecundae matris se in partus effundit,
Abbreviated transcription (Latin):
num tritici putris gleba. ⁊ sparsum co¬
hibet occat̾o. ac uelut mat̾no terra¬
gremio fouet ⁊ cõprimit. Inde cum se
granum illud resoluerit herbam germi¬
nat. grata ipsa iam sp̃es herbescentis
uiriditatis. quȩ statim genꝰ satiui simili¬
tudine fui prodit. ut in ipso suȩ stirpis
exordio. cuiꝰ generis herba sit recognos¬
cas. atq in herbis fructus appareant.
paulatimq adolescit ut fenũ culmoq
pubescens erigitur. ⁊ assurgit. Ast ubi
se geniculata iam spica sustulerit. ua¬
gne quedam future frugi parant᷑.
in quib granum formatur int̾ius. ne
tenera eiꝰ primordia aut frigus ledat
aut solis estꝰ exurat. aut uentoꝵ. in¬
clem̃tia uel imbrium uis seua decu¬
tiat. Succedunt quidam ordines spi
ce. mirabili arte formati. uel ad spe¬
ciem grati uel ad tutam̃ nexĩ quo¬
dam int̾se naturalis colligationis
astricti. quã ꝓuidentia diuina for¬
mauit. Et ne frugis numerosioris

Expanded text:
num tritici putris gleba, et sparsum conum tritici putris gleba, et sparsum cohibet occatgremio fouet et conprimit. inde cum se granum illud resoluerit, herbam germinat grata ipsa iam species herbescentis uiriditatis, quae statim genus satiui similitudine sui prodit, ut in ipso suae stirpis exordio cuius generis herba sit recognoscas atque in herbis fructus appareat: paulatimque adolescit ut faenum culmoque pubescens erigitur et adsurgit. ast ubi se geniculata iam spica sustulerit, uaginae quaedam futurae frugi parantur, in quibus granum formatur interius, ne tenera eius primordia aut seruauerit laedat aut solis aestus exurat aut uentorum inclementia uel imbrium uis saeua decutiat. succeducae, mirabili arte formati, vel ad speciem grati, vel ad tutamen nexu quodam inter se naturalis colligationis adstricti, quos providentia divina formavit. Et ne frugis numerosioris
Abbreviated transcription (Latin):
minant. Aliis gͦ a radice. aliis diuer¬
so munere series successionis adqͥ¬
ritur. Inẽ enĩ nascentib singulis.
aut semen aut uirtꝰ aliqua seminaria:
& eadẽ scd̃m genus. ut quod nascitur
ex ea simile eoꝵ quȩ sata sunt. uel
quoꝵ de radice sit: germinet. De tri¬
tieo triticum. de milio miliũ. de py¬
to pyrꝰ: albo flore ꝓrũpit. Castanea
quoq surgit de radice castanee. Ger¬
muet inquit terra herbam feni scdm
genus. Et continuo parturiens t̾ra
nouos se fudit in partꝰ. ⁊ induit se amc-¬
tum uiriditatis. grãm fecunditatis as¬
sumpsit. diu̾sisq cõpta germinibꝰ. pro¬
prios suscepit ornatꝰ. Miramur quod
tam cito germinauerit: quanto maio¬
rasunt miracula si spectes singula. quẽ¬
admodũ uel iacta in terrã semina re¬
soluant᷑ ac nͥ mortua fuerint nullum
fructum afferant: Si uͦ fuerint qua¬
dam sui morte resoluta: in uberioris
fructus resurgant. Suscipit gͥ gra¬

Expanded text:
minant. Aliis ergo a radice, aliis diverminant. Aliis ergo a radice, aliis diverso munere series successionis acquiritur. Inest enim nascentibus singulis aut semen, aut virtus aliqua seminaria, et ea secundum genus; ut quod nascitur ex ea, simile eorum quae sata sunt, vel quorum de radice sit, germinet. De tritico triticum, de milio milium, de pyro pyrus albo flore prorumpit: castanea quoque surgit de radice castaneae. Germinet, inquit, terra herbam feni secundum genus. Et continuo parturiens terra novos se fudit in partus, et induit se amictum viriditatis, 46 gratiam fecunditatis assumpsit, diversisque compta germinibus, proprios suscepit ornatus. Miramur quod tam cito germinaverit; quanto majora miracula sunt, si spectes singula, quemadmodum vel jacta in terram semina resolvantur, ac nisi mortua fuerint, nullum fructum afferant: si vero fuerint quadam sui morte resoluta, in uberiores fructus resurgant. Suscipit igitur gra
Abbreviated transcription (Latin):
ulteras puritatẽ animȩ. ugorem
mentis. corꝑis castitatẽ: Non agnos¬
cis opꝰ ẽẽ te xp̃i: manib suis ut legi¬
musceille formauit. & tu manichee
alterum tibi asciscis auctorẽ: pat̃
ꝙ dicit ad filium. faciamꝰ hominẽ
tione mundi adhuc ñ erat xp̃o: M
tu eunomiane dicis. quia dissimilis
ẽ patri filiꝰ: nam si imago. ñ dissimit
quẽ pat̾ substantiȩ suȩ unitate sig¬
nauit. Pat̃ dicit. faciamꝰ. ⁊ tu oꝑato¬
rem negas: quod dixit pater: filius
fecit. ⁊ tuequalẽ negas. in quo cõpla
dicunt᷑ nascentia terre primũ ger¬
men uibi paululum  sustulerit. fit
herba. postea fenũ. inde fit fructus.
Sunt nascentia quȩ de radice ger¬
minant. ut arbores quȩ ñ sunt satȩ.
ex aliarum arboꝵtadice nascunt᷑.
In harundine uidemꝰ quomͦ in extre¬
mo eiꝰ uelut quidam fit nodus a la¬
tere.⁊ inde alia harundo germinat.
Est gͦ in radice uis quedam semina¬
rii. infitiua quoq: in suꝑiorib ger¬

Expanded text:
ulteras puritatem animae, vigorem ulteras puritatem animae, vigorem mentis, corporis castitatem. Non agnoscis opus esse te Christi. Manibus suis, ut legimus, te ille formavit, et tu, Manichaee, alterum tibi adsciscis auctorem. Pater Deus dicit ad Filium: Faciamus hominemtione mundi adhuc non erat Christus; et tu, Eunomiane, dicis quia dissimilis est Patri Filius. Nam si imago, non dissimilquem Pater substantiae suae unitate signavit. Pater dicit: Faciamus; et tu cooperatorem negas? Quod dixit Pater, Filius fecit; et tu aequalem negas, in quo complacdicuntur nascentia terrae, primum germen est; ubi se paululum sustulerit, fit herba, postea fenum, inde fit fructus. Sunt nascentia quae de radice germinant, ut arbores quae non sunt satae, ex aliarum arborum radice nascuntur. In arundine videmus quomodo in extremo ejus velut quidam fit nodus e latere, et inde alia arundo germinat. Est ergo in radice vis quaedam seminarii. Insitiva quoque in superioribus ger
Abbreviated transcription (Latin):
in qua nullus fructꝰ adquirit᷑. Et
cum amittit᷑. euanescit. omnẽ sce¬
nam hominis. ⁊ quam desuꝑ obum
brabat repente destituens ⁊ quam
int̾ animabat: atq utinã imitare-¬
mur hanc herbam de qua ait dñs.
Germinet terra herbam feni. semi¬
nans semen scd̃m genꝰ. ⁊ scd̾m sumili¬
tudinẽ. Seminemus gͥ sem̃ scđm ge
nus. Qa sit genus: aud̃i dicentẽ. opor¬
tere nos querere illuã diunũ. si quo
modo illud tractare possimꝰ aut in¬
uenire: Quamuis non longe sit ab
uno quoq nr̃m. In ipso enĩ uiuintꝰ
carne s in sp̃u. Non enĩ carnalia .ẜ
spirit᷑alia seminare debemꝰ qui ad
uitam ꝑuenire uolumꝰ et̃nam. Que
sit aut similitudo ñ ignoras. qr ad
naginẽ ⁊ similitudinẽ factus es
herba generi respondst suo. tuñ re¬
spondes generi tuo: tritici granum
sparsum derre generis sui grãm red¬
dit. & tu degeneras: fruges ñ adul¬
terant sui sinceritatẽ seminis. tuad¬

Expanded text:
in qua nullus fructus adquiritur et, in qua nullus fructus adquiritur et, cum amittitur, euanescit omnem scaenam hominis et quam desuper rupium repente destituens et quam intus animabat. atque utinam imitaremur hanc herbam, de qua ait dominus: germinet terra herbam faeni seminans semen secundum genus et secundum similitudinem. seminemus igitur semen secundum genus. quod sit genus audi dicentem oportere nos quaerere illud diuinum, si quo modo illud tractare possimus aut inuenire, quamuis non longe sit ab unoquoque nostrum. in ipso enim uiuimus carne, sed in spiritu. non enim carnalia, sed spiritalia semina seminare debemus, qui ad uitam peruenire uolumus aeternam. quae sit autem similitudo non ignoras, qui ad imaginem et similitudinem dei factus es. herba generi respondet suo: tu non respondes generi tuo. tritici granum sparsum terrae generis sui gratiam reddit, et tu degeneras. Fruges non adulterant sui sinceritatem seminis, tu ad
Abbreviated transcription (Latin):
mam ac reducens familiam: repen¬
te aliqua accidentis ꝑiculi mole t̃¬
batus: destituit᷑ ab omnib a sodalibꝰ
derelinquit᷑. impugnat᷑ a proximis.
Ecce uerũ: qr sic̃ fenũ uita hominis
priꝰquã euellat᷑ arescit. Est &̃ qui du¬
dum ub̃tate affluens copid&r libera¬
litatis ꝑ ora uolitans singuloꝵ. clarꝰ
honorib p̃minens potestatib. tribu¬
nalib celsus. solio sublimis. beatꝰ po¬
pulis estimatꝰ. dum p̃conũ clamore
deducit᷑. subita rerum ꝯusione in eũ
carcerem rapitur. quo aliõ ipse decru¬
serat. ⁊ int̃ reos suos immninentis pe¬
ne deflet erumpnam. Quantos pri¬
die caterua plaudentiũ ⁊ inuidiosa
frequentis populi domum pompa
splendorem deductionis aboleuit. ac
repentinꝰ lateris dolor. effusis gaudi¬
is luctuosam grauis successionẽ me¬
roris adiniscuit. Huius mõi gͥ ẽ gła
hominis. sicut flos feni. Quȩ &iam
cum defertur: nichil oꝑib adiungit.

Expanded text:
mam ac reducens familiam, repenmam ac reducens familiam, repente aliqua accidentis periculi mole turbatus destituitur ab omnibus, a sodalibus derelinquitur, inpugnatur a proximis. ecce uerum est quia sicut faenum uita hominis, priusquam euellatur, arescit. est etiam qui dudum ubertate affluens copiarum, liberalitatis fama per ora uolitans singulorum, clarus honoribus, praeminens potestatibus, tribunalibus celsus, solio sublimis, beatus populis aestimatus, dum praeconum clamore deducitur, subita rerum conuersione in eum carcerem rapitur, quo alios ipse detruserat, et inter reos suos inminentis poenae deflet aerumnam. quantos pridie caterua plaudentium et inuidiosa frequentis populi domum pompa splendorem deductionis aboleuit ac repentinus lateris dolor effusis gaudiis luctuosam grauis successionem maeroris admiscuit. huiusmodi igitur est gloria hominis sicut flos faeni, quae etiam cum defertur nihil operibus adiungit,
Abbreviated transcription (Latin):
tatem hilarioris uitȩ quasi flos p̃ten¬
dens iocunditatẽ. breuiore spatio oc¬
casura sicut herba feni. quod priusꝙͣ
euellatur arescit. Quȩ enĩ firmitudo
in carne quȩ salubritas pocest ẽe dui¬
turna: hodie uideas adolescentẽ ua¬
lidum. pubescentis etatis uirtute flo¬
rentem. grata spetiȩ suaui colore: cras¬
tina die tibi faciem ⁊ ora mutatꝰ occur¬
ret. Et qui pridie tibi laucissimꝰ de¬
core forme uisus ẽ grͣa: alio die mi¬
serandus apparet egritudinis alicuiꝰ.
infirmitate resolutꝰ. Plerosq aut
labor frangit. aut inopia macerat
aut cruditas uexat. aut uina corrũ¬
punt. aut senectus debilitat. aut
euiratos deliciȩ reddunt. luxuria
decolorat. Nonne uerũ ẽ. qr aruit
fenum ⁊ flos decidit: Alius auis at¬
tauisq nobilis. ⁊ maioꝵ honestatus
infulis ꝓsabiȩ ueteris clarꝰ insignib
amicis habundans. stipatꝰ clientib.
⁊ utrũq latꝰ tectus. ꝓducens maxi¬

Expanded text:
tatem, hilarioris uitae quasi flos praetentatem, hilarioris uitae quasi flos praetendens rigenti, breuiore spatio occasura sicut herba faeni, quod priusquam euellatur arescit. quae enim firmitudo in carne. quae salubritas potest esse diuturna? hodie uideas adulescentem ualidum, pubescentis aetatis uiriditate florentem, grata specie suauique colore: crastina die tibi faciem et ora mutatus occurrit et qui pridie tibi lautissimus decorae formae uisus est gratia alio die miserandus apparet aegritudinis alicuius infirmitate resolutus. plerosque aut labor frangit aut inopia macerat aut cruditas uexat aut uina corrumpunt aut senectus debilitat aut euiratos deliciae reddunt, luxuria decolorat. nonne uerum est quia aruit faenum et flos cecidit? alius auis atauisque nobilis et maiorum honestatus infulis, prosapiae ueteris clarus insignibus, amicis abundans, stipatus clientibus et utrumque latus tectus, producens maxi
Abbreviated transcription (Latin):
sit. Quid autẽ creaturȩ huiꝰ ad texã
miraculum. ⁊ sapientiȩ oꝑatricis ar-¬
gumentum expͥmam. In hac enĩ ger-¬
minum spetiȩ ⁊ illo uirentis herbȩ mu¬
nere imago ẽ uite humanȩ. ⁊ nature
ꝯditionisq nr̃e insigne qͦddam specta¬
tur.⁊ speculum elucet: illa herba. ⁊ flos
feni. figura ẽ carnis humanȩ. sic̃ bonus
diuinitatis int̃pres organo suȩ uocis
exp̃ssit dicens. Clania. Qiua clamabo:
om̃ĩs caro fenum. ⁊ om̃is gła hominis
ut flos feni. Aruit fenũ. ⁊ flos decidit:
u̾bum autẽ dñi manet inet̃num. Dei
sententia uox humana ẽ. ds dicit. cla¬
ma. S in esaya loquit᷑: ille respondet.
Quid clamabo: & tanquã qͥd loquere¬
tur audisset adiunxit. Omnis caro fenũ.
& uere. Uiret enĩ gła hominis in carne:
quasi fenum & quȩ putat᷑ ẽẽ subliis:
enigua quasi herba ẽ. p̃matura ut flos.
caduca: quasi fenũ. germinat uita ui¬
riditatem in specie. ñ infructu solidi¬

Expanded text:
sit. Quid autem creaturae hujus attexam sit. Quid autem creaturae hujus attexam miraculum 44, et sapientiae operatricis argumentum exprimam? In hac enim germinum specie, et illo virentis herbae munere imago est vitae humanae, et naturae conditionisque nostrae insigne quoddam spectatur, et speculum elucet. Illa herba et flos feni figura est carnis humanae, sicut bonus divinitatis Interpres organo suae vocis expressit, dicens: Clama. . Quid clamabo? Omnis caro fenum, et omnis gloria hominis ut flos feni. Aruit fenum, et flos deciuerbum autem domini manet in aeternum. dei sententia uox humana est. deus dicit: clama, sed in ipso Esaia loquitur. ille respondit: quid clamabo? et tamquam quid loqueretur audisset adiunxit: omnis caro faenum. et uere; uiret enim gloria hominis in carne quasi faenum et quae putatur esse sublimis exigua quasi herba est. praematura ut flos, caduca quasi faenum germinat uiriditatem in specie, non in fructu solidi
Abbreviated transcription (Latin):
Respicite uolatilia cęli qm̃ ñ serunt.
neq metunt. neq congregant in hor¬
rea.⁊ pat̃ ũr celestis pascit illa. slõne
uos pluris estis illis: cum enĩ illa pas¬
cantur di gr̃a: nemo sibi debet de
sua industria ⁊ uirtute blandiri. De¬
inde qr simplicẽ uictum ⁊ naturalẽ
cibun reliquis cibis debuit antefer¬
re. hic enĩ sobrietatis cib ẽ. reliqui
delitiarum atq luxuriȩ. hic cõmu¬
nis omnib animalibꝰ cibꝰ ille pauco¬
rum. Exemplum itaq frugalitatis
magisteriũ parsimonie: Herbȩ sim¬
plicis uictu. holerisq uilis. aut pomi
contentos ẽẽ om̃s oportere. quẽ na¬
tura obtulit. quẽ liberalitas d̃ĩ pri-¬
ma donauit. Iue salubris ille utilis
cib qui morbos repellat. qui rese¬
cet cruditates. Nullo hominũ par¬
tus labore s diuino effusus muñe
sine satione fruges. fructus sine se¬
mine: tam dulcis ⁊ gratꝰ ut etiã reple.¬
tis uoluptati atq usui sit. Deniq¬
ad pͥmas datꝰ mensas ad scdas reman-¬

Expanded text:
serunt neque metunt neque congregant in horrea, et pater uester caelestis pascit illa : nonne uos pluris estis illis? cum enim illa pascantur dei gratia, nemo sibi debet de sua industria et uirtute blandiri. deinde quia simplicem uictum et naturalem cibum reliquis cibis debuit anteferre. hic enim sobrietatis est cibus, reliqui deliciarum atque luxuriae, hic communis omnibus animalibus cibus, ille paucorum. exemplum itaque frugalitatis, magisterium parsimoniae est herbae simplicis uictu holerisque uilis aut pomi contentos esse omnes oportere, quem natura optulit, quem liberalitas dei prima donauit. ille salubris, ille utilis cibus, qui morbos repellat, qui resecet cruditates, nullo hominum partus labore, sed diuino effusus munere, sine satione fruges, fructus sine semine, tam dulcis et gratus, ut etiam repletis uoluptati atqad primas datus mensas, ad secundas reman
Abbreviated transcription (Latin):
constituit cursus sui loca ⁊ tempora.
ne si semꝑ hisdẽ moraret᷑ in locis. co¬
tidiano ea uapore exureret: mare
ipsum ido ferunt ipsi salsam atq ama
ram aquã habere: qͦd ea quȩ fluuiis
in freta influat calore absumit᷑. tan¬
tumq uapore diulno consumi. qͣn¬
tum cotidie ex diu̾sis fluuioꝵ cursi¬
bus inuehat᷑: quod ex solis quadã di¬
iudicatione fieri ꝑhibet᷑. qui quod
purũ ac leue ẽ sibi rapit. quod graue
atq terrenum relinquit. Ex quo
remanet salsum illud atq ariduor
quod sine usu ⁊ suauitate potandisit.
S reuertamur ad ꝓpositum. Fiat fir¬
mamentũ int̃ mediũ aquȩ. Non mo¬
ueat sicut iam dixi qr supra cȩlũ ait.
hic dicit firmantũ qm̃ ⁊ dã ait. Cȩli

Expanded text:
constituit cursus sui loca et tempora; constituit cursus sui loca et tempora; ne si semper in iisdem moraretur locis, quotidiano ea vapore exureret. Mare ipsum idram aquam habere, Quod ea quae fluuiis in freta influat calore absumatur, tantumque uapore diurno consumi quantum cottidie ex diuersis fluuiorum cursibus inuehatur. quod ex solis quadam diiudicatione fieri perhibetur, qui quod purum ac leue est sibi rapit, quod graue atque terrenum relinquit, ex quo remanet salsum illud atque aridum, quod sine usu et suauitate potandi sit. Sed reuertamur ad propositum. fiat firmamentum inter medium aquae. non moueat, sicut iam dixi, quia supra caelum ait, hic dicit firmamentum, quoniam et Daui
Abbreviated transcription (Latin):
rubicundus aut rutilus in spetie ignis.
& ido aiunt quod nec ignitꝰ natura
sit. & si quid habet caloris. ferunt ex
nimio motu conu̾sionis accidere. Quod
ideo dicendũ putant. ut nichil uideat᷑
humoris ꝯfumere. qr calorẽ quo humor
uel minuit᷑ uel plerũq ex haurit᷑. ñ
habet naturalẽ. S nichil agunt cum
ista cõponunt. qr nicħ intẽ. utr̃u ex nat᷑a
calorẽ quis habeat. an ex passione aliq̃¬
atq ex causa qr ignis omni̾no con-¬
sũptor humoris ẽ. uelut huiꝰmodi ma¬
teriȩ quam flãma ꝯsueint exurere.
tlam siue ex lignis nequaquã semi¬
ustulatis s int̾ se collisis. ignis excus¬
sus excipiatur foliis eqͣ flãmã adolet.
ac si de igne accendas facẽ. siue de flã-¬
me lumine lum̃ accendas. eadem spe¬
ties ⁊ natura ẽ luminis: ac si illud nõ
naturalis ignis adoleuerit. s ꝗͣ accidens
causa generauerit. uel hinc saltem
ꝯtemplet᷑ solis calorẽ. qͦo diũsa eids̃

Expanded text:
rubicundus aut rutilus in speciem ignis. rubicundus aut rutilus in speciem ignis. et ideo aiunt quod nec ignitus natura sit et si quid habet caloris, ferunt ex nimio motu conuersionis accidere. quod ideo dicendum putant, ut nihil uideatur umoris consumere, quia calorem, quo umor uel minuitur uel plerumque exhauritur, non habet naturalem. sed nihil agunt, cum ista componunt, quia nihil interest utrum ex natura calorem quis habeat an ex passione aliquaue ex causa, quia ignis omnis consumptor umoris est uel huiusmodi materiae, quam flamma consueuit exurere. nam siue ex lignis hautquaquam semiustulatis, sed inter se inflexerit ignis excussus excipiatur foliis, etiam flamma adolet, ac si de igne accendas facem, siue de flammae lumine lumen accendas, eadem species et natura est luminis, ac si illud non naturalis ignis adoleuerit, sed acausa generaverit. Vel hinc saltem contemplentur solis calorem, quo diversa ei
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eris multũ÷ qͦd ignis absorbet: qͦd
uel ex illo nob̃ debet ẽẽ manifestum:
cum medici uasa quedam angusta ore.
pleniora desuꝑ. intꝰ concaua. leui lu¬
cernȩ concepto lumine adfingunt
corꝑi. quẽadmodũ calor ille omnẽ in
se rapiat humorẽ. Quis gͥ dubitet qͦd
ignitꝰ ether ⁊ magno feruens uapore.
inflãmaret atq exureret omnia. ni¬
si lege quadam sui cohiberet᷑ auctoris.
ut nec flumina nec lacꝰ. nec ipsa ma.¬
ria ium eiꝰ possint restinguere:
& ideo desuꝑ aqua impetu quodam
descendens. in tantos plerũq ymbres
rũpitur. ut flumina. lacꝰ. repente re¬
pleant᷑. ipsa maria exundent: unde
frequent̃ ⁊ solem uidemꝰ madiduor
atq rorantẽ. In quo euidens datur
indiciũ. qͦd alim̃tum sibi aquarum
ad temperiem sui sũꝑserit. Tantũ
aũt in est illis inpugnande uerita¬
tis studium. ut solem ipsum negent
calide naturȩ ẽẽ. eo quod albus sit ñ

Expanded text:
non eris. multum est quod ignis absorbet quod non eris. multum est quod ignis absorbet quod uel ex illo nobis debet esse manifestum, cum medici uasa quaedam angusta ore, planiora desuper, intus concaua, leui lucernae concepto lumine adfigunt corpori, quemadmodum calor ille omnem in se rapiat umorem? quis igitur dubitet quod ignitus aether et magno feruens uapore inflammaret atque exureret omnia, nisi lege quadam sui cohiberetur auctoris, ut nec flumina nec lacus nec ipsa maria uim eius possent restinguere ? et ideo desuper aqua inpetu quodam descendens in tantos plerumque imbres rumpitur, ut flumina < ac > lacus repente repleantur, ipsa maria exundent. unde frequenter et solem uidemus madidum atque rorantem. in quo euidens dat indicium, quod elementum sibi aquarum ad temperiem sui sumpserit. tantum autem inest illis inpugnandae ueritatis studium, ut solem ipsum negent calidae naturae esse, eo quod albus sit et non
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑicłm. dum int̾ se maris fluctꝰ ⁊ amnis
fluenta decernunt. Itẽ de septẽtrona¬
li parte fasis caucaseis montibꝰ fusus
cum plurib aliis se in euxeͥnũ p̃cipi¬
tat mare. Prolixum ẽ singłoꝵ ꝑseqͥ
fluiioꝵ nomina. qͥ uel in nr̃m mare
diriuant᷑. uel exaniunt᷑ occeano. Cũ
tanta gͥ ub̾tas aquarũ sit: tam̃ ple¬
rumq terra meridiane plage torret᷑
ardorib. atq estu soluta fatescit in
puluerem. Miserandi agricolȩ. labore
consũpto: ut frequent̃ ad potũ sicca¬
tis puceis arido gurgite subsidium ui¬
tale deficiat. Et erit quidẽ quando
dicat abysso deserta eris :⁊ om̃s fluui¬
os siccabo: sic̃ ꝑ ysaiam futurũ annun¬
tiauit. S etiã ante quam ille dies ad¬
ueniat diuino p̃stitutꝰ arbitrio. nõ
minimũ int̾ se ipsa elem̃toꝵ natura
decernit. Crebro itaq aut inundati
dibilẽ opinari aquarũ multitudinẽ.
s respice ad uim caloris. ⁊ incredulus

Expanded text:
periculum, dum inter se maris fluctus et amnis periculum, dum inter se maris fluctus et amnis fluenta decernunt, itemque de septentrionali parte Phasis Caucaseis montibus fusus cum pluribus aliis in Euxinum se praecipitat mare — prolixum est singulorum persequi fluuiorum nomina, qui uel in nostrum mare deriuantur uel exinaniuntur oceano —, cum tanta igitur ubertas aquarum sit, tamen plerumque terra meridianae plagae torretur ardoribus atque aestu soluta fatiscit in puluerem miserandi agricolae labore consumpto, ut frequenter ad potum siccatis puteis arido gurgite subsidium uitale deficiat. et erit quidem quando dicat abysso: deserta eris, et omnes fluuios siccabo, sicut per Esaiam futurum adnuntiauit. sed etiam antequam ille dies adueniat diuino praestitutus arbitrio, non minimum inter se ipsa elementorum natura decernit. crebro itaque aut inundatiodibilem opinari aquarum multitudinem, sed respice ad uim caloris et incredulus
Abbreviated transcription (Latin):
dere ⁊ mensura examinauit uniuersa:
numerata enĩ sunt ei ⁊ stillicidia pluui¬
arum sic̃ in libro iob legimꝰ. sciens uel
rerum facilem defectum fore uel solu¬
tionem uniu̾sitatis. si alterũ exsuꝑare¬
tur ab alt̾o: ita utriusq tẽꝑauit dispen¬
dia. ut neq plus ignis excoqueret. neq
exuberaret aqua. qͦuã inminutio fie¬
ret utriq moderata. que ⁊ suꝑfluum
detraheret ⁊ necessarium reseruaret.
Itaq cum tanta de terris erũptant
maximoꝵ. fluenta ãnniũ. nilus effuso
egyptum stagnans flumine. Danu¬
bius de occidentalib barbaroꝵ partibꝰ
atq romanoꝵ. int̾secans populos. do¬
nec ponto ipso condat᷑. Renus de iugo
alpium usq in occean ꝓfunda cursus
suos dirigens. romani memorandus ad¬
uersus feras gentes murus imꝑii. Padus
maritimoꝵ. cõmeatuũ italicis subsidiis
fidꝰ inuector. Rodanꝰ rapido concitꝰ
cursu. tyrreni equoris freta scindit.
In quo ñ mediocre fert᷑ nauigantium

Expanded text:
dere et mensura examinauit uninersauniuersa; dere et mensura examinauit uninersauniuersa; numerata enim sunt ei et stilicidia pluuiarum, sicut in libro Iob legimus. sciens uel rerum facilem defectum fore uel solutionem uniuersitatis, si alterum exsuperaretur altero, ita utriusque temperauit dispendia, ut neque plus ignis exquoqueret neque exuberaret aqua quam inminutio fieret utriusque moderata, quae et superfluum detraheret et necessarium reseruaret. itaque cum tanta de terris erumpant maximorum fluenta amnium, Nilus effuso Aegyptum stagnans flumine, Danubius de occidentalibus partibus barbarum atque Romanorum intersecans populos, donec ponto ipse condatur, Renus de iugo Alpium usque in oceani profunda cursus suos dirigens, Romani memorandus aduersus feras gentes murus imperii, Padus maritimorum commeatuum Italicis subsidiis fidus inuector: Rodanus rapido concitus cursu Tyrreni aequoris freta scindit, in quo non mediocre fertur nauigantum
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ cum iubet᷑ exire. Demde cũ ipsi di¬
cãt uolui orbẽ celi stellis ardentib re¬
fulgentẽ. nonne diuina ꝓuidentia ne¬
cessario ꝓspexit. ut intra orbem cȩli
⁊ supra orbem redundaret aqua que
illa feruentis axis incendia tẽparet:
propt̾ea qr exundat ignis & feruet:
etiã aqua exundauit in terris. ne eas
surgentis solis ⁊ stellarũ micantium
ardor exureret. ⁊ tbnera rerũ exordia
insolitꝰ uapor lederet. Quanti fontes.¬
terras. qi eas int̾nus quidã ignis uapo¬
rat: unde enĩ aut arbores germina¬
rent. aut frumenta uel sata ꝓrũꝑent.
uel orta coquerent᷑ nͥ ea interior qͦq
ignis animaret: qui c̃ de saxis fre
tur ligno exilit. Ergo sic̃ necessario
ignis creat᷑. ut ordinata ⁊ disposita ꝑ-¬
maneant. celiq clem̃tia temꝑet aqua¬
consumeret᷑: qr nisi ꝯueniens utriusq
mensura sit. sic̃ ignis aquã exsiccat.
ita ⁊ aqua restinguit ignẽ. Ideo ꝙ pon¬

Expanded text:
nisi cum iubetur exire. deinde cum ipsi dinisi cum iubetur exire. deinde cum ipsi dicant uolui orbem caeli stellis ardentibus refulgentem, nonne diuina prouidentia necessario prospexit, ut intra orbem caeli et supra orbem redundaret aqua, quae illa feruentis axis incendia temperaret? propterea quia exundat ignis et feruet, etiam aqua exundauit in terris, ne eas surgentis solis et stellarum micantium ardor exureret et tenera rerum exordia insolitus uapor laederet. quanti fonteterras, quia eas internus quidam ignis uaporat! unde enim aut arbores germinarent aut frumenta uel sata prorumperent uel orta coquerentur, nisi ea interior quoque ignis animaret? qui etiam de saxis freqtur, ligno exilit. ergo sicut necessaria ignis creatura, ut ordinata et disposita permaneant caelique clementia temperet aquaconsumeretur, quia nisi conueniens utriusque mensura sit, sicut ignis aquam exsiccat ita et aqua restinguit ignem. ideoque pon
Abbreviated transcription (Latin):
si ascendit. utiq contra naturam ẽ: ut
ascendat in suꝑiora. quȩ grauior ẽ.
⁊ portet᷑ acre. cum aer subtilior sit.
Aut si concito totiꝰ oibis motu rapi¬
tur aqua. sicut imo orbe rapitur:
ita sũmo orbe diffundit᷑. si fundi ut
uolunt ñ desinit. utiq ñ desinit rapi.
qr si aris celi semꝑ mouet᷑ i aqua
semꝑ haurit᷑. si descendit. Manet gͦ ui¬
giter supra cȩlos. quȩ habet unde des¬
cendat. Deinde quid obstat si ꝯfite¬
antur qr aqua suꝑ cęlos suspensa sit:
nã quo uerbo dici̾t t̾ram in medio
ẽẽ suspensam ⁊ immobilẽ manere. cũ
utiq grauior sit quam aqua. ea rõne
possunt dicere ñ p̃cipitare aquã orbis
illius celestis ꝯu̾sione que suꝑ celos est.
Sicut enĩ terra mnanis suspendit᷑ uel
pondere librato undiq ĩmobilis ꝑseue¬
rat: ita ⁊ aqua aut grauiorib aut
equis cũ terra ponderibꝰ examinat᷑.
Ideoq ñ facile suꝑfundit᷑ mare terris:

Expanded text:
si ascendit, utique contra naturam est, ut si ascendit, utique contra naturam est, ut ascendat in superiora quae grauior est et portetur aere, cum aer subtilior sit. aut si conciti orbis totius motu rapitur aqua, sicut imo orbe rapitur ita summo orbe diffunditur. si fundi, ut uolunt, non desinit, utique non desinit rapi, quia si axis caeli semper mouetur, et aqua semper hauritur. si descendit, manet ergo iugiter supra caelos, quae habet unde descendat. deinde quid obstat, si confiteantur quia aqua super caelos suspensa sit? nam quo uerbo dicunt terram in medio esse suspensam et immobilem manere, cum utique grauior sit quam aqua? ea ratione possunt dicere non praecipitari aquam orbis illius caelestis conuersione, quae super caelos est. sicut enim terra <in> inani suspenditur uel pondere librato undique immobilis perseuerat, ita et aqua aut grauioribus aut aequis cum terra ponderibus examinatur. ideoque non facile superfunditur mare terris,
Abbreviated transcription (Latin):
si rationẽ queris se unda diuiserit.
tlonsolet hoc ẽẽ naturȩ. ut aqua se
discernat ab aqua: ⁊ in ꝓfundo int̾fu¬
siones aquarũ terre medio separent᷑.
Gelauer̃ inqͥt fluctus in medio mari:⁊ fir¬
mamenti spetiȩ cursum suum insolito fi¬
ne frenarunt. Nonne potuit c̃s alit̾
hebreum populũ liberare: s tͥ uolu¬
it ostendere. ut eo spectaculo &̃ illa
quȩ ñ uidisti estimares ẽẽ credenda.
Iordanis quoq reflexo amne in suũ
fontẽ reuertitur. Herere aquã cum
labit᷑ usitatum. redire in suꝑiora sine
ullo repagulo inpossibile habet᷑. S
dedit posse in infirmitatibꝰ ũ ĩfirmͦ dicat:
om̃ia possũ in eo qͥ me ꝯfortat: Dicant cer¬
te quẽad modum aer cogat᷑ in nubẽ.
utrũ pluuia nubib generet᷑. an simi
nubium colligat᷑. uidemꝰ plerũq
exire nubes de montib. quero utrõ
de terris ascendat aqua. an ea que
suꝑ celos ẽ largo imbre descendat:

Expanded text:
si rationem quaeris, se unda diuiserit. si rationem quaeris, se unda diuiserit. non solet hoc esse naturae, ut aqua se discernat ab aqua et in profundo interfusiones aquarum terrae medio separentur. gelauerunt inquit fluctus et firmamenti specie cursum suum insolito fine frenarunt. nonne potuit etiam aliter Hebraeum populum liberare ? sed tibi uoluit ostendere, ut eo spectaculo etiam illa quae non uidisti aestimares esse credenda. Iordanes quoque reflexo amne in suum fontem uertit. haerere aquam, cum labitur, inusitatum, redire in superiora sine ullo repagulo inpossibile habetur: sed dedit posse infirmis, ut infirmus dicat: omnia possum in eo qui me confortat. dicant certe quemadmodum aer cogatur in nubem, utrum pluuia nubibus generetur an sinu nubium colligatur. uidemus plerumque exire nubes de montibus. quaero utrum de terris ascendat aqua an ea quae super caelos est largo imbre descendat.
Abbreviated transcription (Latin):
scłm scłi: p̃ceptum posuit ⁊ ñ pret̾ibit.
Et ut scias. qr de istis aquis hoc dix̃.
quas tu negas posse in suꝑioribꝰ cȩli
esse: audi suꝑiora. Laudate eum celi
celoꝵ ⁊ aquȩ: om̃s que suꝑ celo sunt.
laudent nomen dñi. Nonne quasi ad¬
uersanti tibi dixit. qm̃ ipse dixxit &
posuit ⁊ ñ p̃teribit: an ñ uidet᷑ tibi
auctor idoneus qui legẽ suo oꝑi daret.
ds ẽ qui dicit. uenerabilis natura. ines¬
timabilis magnitiroine. In mensus in
inuestigare facilis: ẜ dicit filio. id÷ bra¬
chio suo dicit uirtuti sue dicit sapien¬
tiȩ sue dic̃ iusticie: ⁊ facit filiꝰ quasi po¬
tens. facit quasi uirtꝰ di. fac̃ quasi sapi¬
entia di. facit quasi iusticia diuina.
Cum hec audis quid miraris si supra
firmam̃tum cęli potuit tantȩ maies-¬
tatis oꝑatione unda suspendi: de alis¬
i1
hoc colligite. de his que uidert̃ oculi
hominum. Quomͦ ad iudeoꝵ. transitĩ

Expanded text:
saeculi, praeceptum posuit et non praeteribit . saeculi, praeceptum posuit et non praeteribit . Et ut scias, quia de istis aquis hoc dixit, quas tu negas posse in superioribus coeli esse, audi superiora: Laudate eum, coeli coelorum, et aquae, quae super coelos sunt, laudent nomen Domini . Nonne quasi adversanti tibi dixit: Quoniam ipse dixit et posuit, et non praeteribit. an non uidetur tibi auctor idoneus, qui legem suo operi daret? deus est qui dicit, uenerabilis naturae, inaestimabilis magnitudine, inmensus in inuestigare facilis ? sed dicit filio id est brachio suo, dicit uirtuti suae, dicit sapientiae suae, dicit iustitiae. et facit filius quasi potens, facit quasi uirtus dei, facit quasi sapientia dei, facit quasi iustitia diuina. cum haec audis, quid miraris si supra firmamentum caeli potuit tantae maiestatis operatione unda suspendi? De aliis aec colligite, de his quae uidentur oculis hominum, quomodo ad Iudaeorum transitum,
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ pleraq edifitia foris rotunda.
intꝰ quadrata. ⁊ foris quadrata. intꝰ ro¬
tunda: quibꝰ suꝑiora plana st̃. in quibꝰ
aqua herere soleat. Quȩ tam̃ ido dm̃s.
ut adu̾tant opiniones suas opinionibꝰ
uerisimilioribꝰ reuinci posse. & desi¬
nant tantũ opꝰ d̃i humanȩ oꝑationis
⁊ nr̃e possibilitatis ꝯtẽplatione meti¬
ri. Nos aũt scripturarũ seriẽ atq or¬
dinẽ sequim᷑ ⁊ opꝰ contẽplatione esti¬
mamꝰ auctoris: quid dictum sit. et
quis dixerit. ⁊ cui dixerit. fiat in qͥt
firmamentũ in medio aquȩ ⁊ sit dis¬
cernens int̾ aquas. Audio firmam̃¬
tum fieri p̃ceptum. qͦ diuideret᷑ aqua.
& ab inferiore suꝑior discerneretur.
Quia hoc manifestiꝰ: qui iussit dis¬
cerni aquã int̾iecto medio firma¬
mento: ꝓuidit quẽ ad modũ diuusa
atq discreta manere possit: sermo d̃ĩ
quo aduelit eam manere. qui statuit:
sic̃ scriptum ẽ. Statuit ea inscłm ⁊ in

Expanded text:
sumus, pleraque aedificia foris rotunda, sumus, pleraque aedificia foris rotunda, intus quadrata et foris quadrata, intus rotunda, quibus superiora plana sunt, in quibus aqua haerere soleat. quae tamen ideo dicimus, ut aduertant opiniones suas opinionibus ueri similioribus reuinci posse et desinant tantum opus dei humanae operationis et nostrae possibilitatis contemplatione metiri. nos autem scripturarum seriem atque ordinem sequimur et opus contemplatione aestimamus auctoris, quid dictum sit quis dixerit, et cui dixerit: Fiat, inquit, firmamentum in medio aquae, et sit discernens inter aquas. Audio firmamentum fieri per praeceptum quo divideretur aqua, et ab inferiore superior discerneretur. Quid hoc manifestius? Qui jussit discerni aquam interjecto et medio firmamento, providit quemadmodum divisa atque discreta manere possit. Sermo Dei vantia quoadusque velit eam manere qui statuit, sicut scriptum est: Statuit ea in saeculum