comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
separationẽ audent daredus suis. neillos mortales colere
uideant᷑ neq beatudinis priuationẽ ncin felices eos eẽ fateant᷑:
N ergo adb eatitudinẽ c̃sequendã õnia fugienda s corpora sed
corruptibiliã molesta grauia: moribunda ñ qualia fecit
primis ominib bonitas dĩ sed qualiaeẽ cõpulit pęna peccatiꝰ¬
Sed necesse ẽ inquiunt: utt̾rena corpora naturale pondus
uł int̾rateneat uł cogat adt̾rã. &ideo incȩlo eẽ ñ possint ⁊
Primi quidẽ illi homines intraerant nemorosa att fru tuosa
quȩ para dy si nom̃ optinuit: Sed quia ad hoc respondendũ est.¬
uł ꝓpt̃ xpicorpuscũ quo ascendit incelũ : uł ꝓpt̃ sc̃õrũ qualio
in resurectione futuras. intueant᷑ paulo attentius pon¬
de ipsa t̃rena: Sicnĩ ars humanaefficit: ute&metallis quȩ in
aquis posita c̃tinuo submergunt᷑ quib: dãmodis uasa fabrica¬
tã &iã natare possint quanto credibilius gefficatius.

Expanded text:
separationem audent dare dis suis, ne illos mortales colere separationem audent dare dis suis, ne illos mortales colere uideantur, nec beatitudinis priuationem, ne infelices eos esse fateantur. Non ergo ad beatitudinem consequendam omnia fugienda sunt corpora; sed corruptibilia molesta, grauia moribunda; non qualia fecit primis hominibus bonitas Dei, sed qualia esse conpulit poena peccatiSed necesse est, inquiunt, ut terrena corpora naturale pondus vel in terra teneat, vel cogat ad terram: et ideo in coelo esse non possint. Primi quidem illi homines in terra erant nemorosa atque fructuosa, quae paradisi nomen obtinuit: sed quia et ad hoc respondendum estcorpus cum quo ascendit in caelum uel propter sanctorum qualia in resurrectione futura sunt, intueantur paulo adtentius pondera ipsa terrena. Si enim ars humana efficit, ut ex metallis, quae in aquis posita continuo submerguntur, quibusdam modis uasa fabricata etiam natare possint: quanto credibilius et efficacius
Abbreviated transcription (Latin):
medio qđ geometre centronuocant: ꝑ om̃s pastes eꝰ usq ad
cȩli sũma &xtrȩma diffundi && tendi pnumeros musi cos
opinat᷑. Vtsitiste mundus animal maximũ beatissimũ sẽpit̃¬
& eã quãuis ñ simplȩ sed tot corporib tantisq cõpactũ id¬
u&are atq tardare ñposs&: Cũigit᷑ suspicionib suis ista ꝑ¬
mittant: curno lunt credere diuinauo luntate atq potentia
in mortalia corpora sicriposse trena in quib animȩ nulla
ab eismorte separatȩ nullis eorũ onerib aggrauatȩ sẽpit̃¬
nȩ ac felicit̃ uiuant qđ deossuos posseasserꝰ incorporib igneis.
iouẽq ipsũ eorũ regẽ in omnib corporeis elem̃tis . Nã sia¬
nimȩ utbeata sit corpus ẽ omne fugiendũ fugiant dieorũ
deglobis siderũ sugiat iuppit̃ dȩcelo &t̃ra: aut siñ possꝰ
miseri uidicent᷑ : Sed neutrũ istiuolunt quineq a corporib

Expanded text:
medio, quod geometrae centron uocant, per omnes partes eius usque ad medio, quod geometrae centron uocant, per omnes partes eius usque ad caeli summa et extrema diffundi et extendi per numeros musicos opinatur, ut sit iste mundus animal maximum beatissimum sempiteet eam quamvis non simplex, sed tot corporibus tantisque compactum, hebetare atque tardare non posset. Cum igitur suspicionibus suis ista permittant, cinmortalia corpora fieri posse terrena, in quibus animae nulla ab eis morte separatae, nullis eorum oneribus adgrauatae sempiterne ac feliciter uiuant, quod deos suos posse adserunt in corporibus igneis Iouemque ipsum eorum regem in omnibus corporeis elementis? Nam si animae, ut beata sit, corpus est omne fugiendum, fugiant di eorum de globis siderum, fugiat Iuppiter de caelo et terra; aut si non possunt, miseri iudicentur. Sed neutrum isti uolunt, qui neque a corporibus
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑plato: Curergo ñ possit ut net t̃restria moriant᷑:
ands̃ nẽ potens quousq xp̃iani credunt: sed quo¬
usque platonici uolunt᷑:. Nimirũ quippe c̃siliũdĩ
& potestatẽ potuerꝰ nosse phislosophi nec potue¬
runt nos seꝓph&ȩ. cũ potius et̃ trariodĩ ꝓph&as.
ad ad nuntiandã ei quantũ dignatu sẽ uoluntatẽ.
sp̃seiꝰ docuerit : Phrlosophos aũt in ea cognoscenda.
c̃iectura humana deceperit : Verũ ñ usq ad eo
decipi debuerunt ñsolũ ignorantia. sed magis¬
&iã ꝑ uicatia & sibi aꝑtissime refragent᷑ mag¬
nis disputationũ uirib asserentes animȩ ut be¬
ata eẽ possit: ñ t̃renũ tantũ sed omne corpus cẽ
sugiendũ. & deo srursus dicentes haberebae atis¬
simas animas & tam̃ ȩterns corporib in ligatos : Celestes
qͥdẽ igneis. Iouis aũ ipsius animã quẽ mundũistũ uolun
omnib: omnino corporeis elem̃tis: Quib. hȩc totamoles a t̃ra
incȩlũ surgit indusã :, Hanc enmanimã plato: ab intimo t̃rȩ

Expanded text:
Plato? Cur ergo non possit, ut nec terrestria moriantur? An Deus non est potens quousque Christiani credunt, sed quousque Platonici volunt? Nimirum quippe consilium Dei et potestatem potuerunt philosophi, nec potuerunt nosse Prophetae? cum potius e contrario Dei Prophetas ad enuntiandam eius, quantum dignatus est, uoluntatem Spiritus eius docuerit, philosophos autem in ea cognoscenda coniectura humana deceperit. Verum non usque adeo decipi debuerunt, non solum ignorantia, uerum etiam peruicacia, ut et sibi apertissime refragentur magnis disputationum uiribus adserentes animae, ut beata esse possit, non terrenum tantum, sed omne corpus esse fugiendum, et deos rursus dicentes habere beatissimas animas et tamen aeternis corporibus inligatas, caelestes quidem igneis, Iouis autem ipsius animam, quem mundum istum uolunt, omnibus omnino corporeis elementis, quibus haec tota moles a terra in caelum surgit, inclusam. Hanc enim animam Plato ab intimo terrae
Abbreviated transcription (Latin):
merari : In quib enĩ libris istum numerũ colleger̃:
qui non multũ ante annorũ duodecim milia lit¬
teras magistra isi didicer̃ : Non enĩ paruus auctor
ẽ in historia uarro: qui hoc ꝓdidit quod alittera¬
rum &iã diuinarũ ueritate non dissonat : Cum
enĩ ab ipso primo homine quiẽ appellatus adam:¬
Non dum sex annorum milia compleantur.
quomodo non isti ridendi potius quam re¬
fellendi sunt: qui despatio temporum tam
diuersa & huic exploratȩ ueritati tam con¬
traria per suadere conantur.
Cui enim
milius narranti prȩterita credimus: qͣuam qui
&iam futura prȩdixit. quae prȩsentia iam
uidemus: Nam & ipsa historicorum interse
dissonantia copiam nobis prȩb& ut ei potius

Expanded text:
merari. In quibus enim libris istum numerum collegerunt, qui non multum ante annorum duo milia litteras magistra Iside didicerunt? Non enim paruus auctor est in historia Varro, qui hoc prodidit, quod a litterarum etiam diuinarum ueritate non dissonat. Cum enim ab ipso primo homine, qui est appellatus Adam,nondum sex annorum milia conpleantur, quo modo non isti ridendi potius quam refellendi sunt, qui de spatio temporum tam diuersa et huic exploratae ueritati tam contraria persuadere conantur? Cui enim melius narranti praeterita credimus, quam qui etiam futura praedixit, quae praesentia iam uidemus? Nam et ipsa historicorum inter se dissonantia copiam nobis praebet, ut ei potius
Abbreviated transcription (Latin):
uissima: iudicio quippe nouissimo non sic erit:
sed in aꝑta. iniquorum miseria & aꝑta felici¬
ta te iustorũ longe quã nunc ẽ aliud apparebit:¬
um aũt ammonuiss& ut me miniss& legis mo¬
rsi: qm̃ prȩ uidebat eos multo ad huc tempo¬
re non eam spiritaliter sicut oportuerat
accepturos. continuo subiecit: Ecce ego
mittam uobis heliam thesbiten: ante quã
ueniat dies dñi magnus & in lustris. qui con¬
uert& corpatris ad filium. &cor hominis
ad ꝓximum suum: ne forte ueniens ꝑcuti¬
am terram penitus ꝑ hunc heliam magnũ
mirabilemq ꝓph&ã expositel sibi lege
ultimo tempore ante udiciũ iudȩos inxp̃m

Expanded text:
uissima. Iudicio quMe nouissimo non sic erit; uissima. Iudicio quMe nouissimo non sic erit; sed in aperta iniquorum miseria et aperta felicitate iustorum longe quam nunc est aliud apparebitum autem admonuisset, ut meminissent legis Moysi quoniam praeuidebat eos multo adhuc tempore non eam spiritaliter, sicut oportuerat, accepturos, continuo subiecit? Et ecce ego mittam uobis Heliam Thesbiten, antequam ueniat dies Domini magnus et inlustris, qui conuertet cor patris ad filium et cor hominis ad proximum suum, ne forte ueniens percutiam terram penitus. Per hunc Heliam magnum mirabilemque prophetam exposita sibi lege ultimo tempore ante iudicium Iudaeos in Christum
Abbreviated transcription (Latin):
beati : sed aꝑtissime miserrimi appareant.¬
& boni nulla temporali saltim miseria
laborent: sed clara acsempi terna beatudi¬
ne ꝑfruantur: Dixerat quippe istorum talia
quȩ dam uerba &iam superius dicentium: om̃is
qui facit malum bonus est in conspectu dñĩ &
tales ci placent. Ad hȩc in quã contra dm̃
murmura er̃a ꝑuenerunt: legem morsi acci¬
piendo carnaliter: Vnde & ille. inpsalmo sep¬
tu a gesimo secundo pene commotos fuis se di¬
cit pedes suos & effusos gressus utiq in lapsũ:
qui a zelauit in peccatoribus pacem pecca¬
torum intuens: ita ut interc&era dicer& qͥuo
modo sciuit ds̃ & si est scientia in altissimo di¬
cer& &iam num quid uane iustificaui corme¬
um & laui in in nocentib manus meas. Vt aũt
soluer& hanc difficillimã questionem quae
fit cumuidentur boni esse miseri: & felices
mali: hoc inquit labor est anteme donet intro¬
eam insanctuarium dĩ & intellegam in no¬

Expanded text:
beati. sed apertissime miserrimi appareant, etbeati. sed apertissime miserrimi appareant, et boni nulla temporali saltem miseria laborent, sed clara ac sempiterna beatitudiperfruantur. Dixerat quippe istorum talia quaedam uerba etiam superius dicentium: Omnis, qui facit malum, bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent. Ad haec, inquam, contra Deum murmura peruenerunt legem Moysi accipiendo carnaliter. Unde et ille in psalmo septuagensimo secundo paene commotos dicit fuisse pedes suos et effusos gressus suos, utique in lapsum, quia zelauit in peccatoribus, pacem peccatorum intuens; ita ut inter cetera diceret: Quo modo sciuit Deus, et si est scientia in Altissimo? diceret etiam: Numquid uano iustificaui cor meum et laui in innocentibus manus meas? Ut autem solueret hanc difficillimam quaestionem, quae fit, cum uidentur boni esse miseri et felices mali: Hoc, inquit, labor est ante me, donec introeam in sanctuarium Dei et intellegam in no
Abbreviated transcription (Latin):
ei inhoreb ad omnẽ israł pręcepta & iudicia.
oportune cõmon& post declaratum futurũ
tam magnum inter obserua tores legis contem¬
roresq discrim̃. simul &iam ut discant legẽ
spiritaliter in tellere: & inueniant in ea xp̃m.
ꝑ quem uidicem: facienda est interbonos
& malos ipsa discretio: Non enim frustra
idem dñs ait iudȩis ⁊ Sicrede tis morsi c̃re¬
der&is & mihi deme enim ille scripsit: Car¬
naliter quippe accipiendo legem & eius ꝓ¬
missa terrena: rerũ cęlestium figuras esse
nescientes: in illa murmura corruerunt: ut
dicere auderent: Uanus est quiseruit dõ.
& quid amplius quia custodiuimus mandata
eius & quia ambu lauimus supplices ante faci¬
em dñi om̃ptis. Et nunc nos. beatos dicimus
alienos. &ȩdificantur om̃squi faciunt iniqui¬
ta tem: quibus eorum uerbis. quodam modo
ꝓph&a cõpulsus est : nouissimum prȩnunci¬
are iudicium: ubi mali nec saltim falsosint

Expanded text:
ei in Choreb ad omnem Israel, praecepta et iudicia ei in Choreb ad omnem Israel, praecepta et iudicia opportune commemorat post declaratum futurum tam magnum inter obseruatores legis contemtoresque discrimen; simul etiam ut discant legem spiritaliter intellegere et inueniant in ea Christum, per quem iudicem facienda est inter bonos et malos ipsa discretio. Non enim frustra idem Dominus aitludaeis: Si crederetis Moysi, crederetis et mihi; de me enim ille scripsit. Carnaliter ■ quippe accipiendo legem et eius promissa terrena rerum caelestium figuras esse nescientes in illa murmura conruerunt. ut dicere auderent: Vanus est qui seruit Deo, et quid amplius, quia custodiuimus mandata eius et quia ambulauimus supplices ante faciem Domini omnipotentis? Et nunc nos beatos dicimus alienos, et aedificantur omnes qui faciunt iniquitatem. Quibus eorum uerbis quodam modo propheta conpulsus est nouissimum praenuntiare iudicium, ubi mali nec saltem falso sint
Abbreviated transcription (Latin):
dñs futurus testis intellegendus est uelox.
cum sine mora. reuocaturus est in memo¬
riam unde conuincat puniatq: conscientiã¬
mi hi dicit dñs omp̃s. in diequaego facio.
in adquisitionem: &eligam eos. sicut elegit
homo filium suum qui seruit ei: & conuer
tar: & uidebitis quid sit inter iustum & ini¬
quum: interseruientem dño & eum qui non
seruit ei¬
÷. Quia ecce dies uenit ardens sicut
clibanus & com bur& eos &erunt om̃s alige¬
nigenȩ: & uniuersi qui faciunt iniquitatem.
men meum sol iustitiȩ: & sanitas inpennis eius.
&egrediemini: & sali&is sicut uituli deuinculis
relaxati & conculcabitis iniquos & erunt cinis
sub pedibus ur̃is dicit dñs omp̃s. ⁊ Haec distanti¬
a prȩmiorum atq poenarum iustos dirimens
ab in iustis. quae subisto sole in huius uitȩ ua¬
nitate non cernitur: quando sub illo sole ius¬
titiȩ: in illius uitȩ manifestatione clarebit:
tunc ꝓfecto erit iudicium qualenũ quam fuit.
to te legis morsi serui mei: quã mandaui

Expanded text:
Dominus futurus testis intellegendus est uelox, cum sine mora reuocaturus est in memoriam, unde conuincat puniatque conscientiamihi, dicit Dominus omnipotens, in die qua ego facio in acquisitionem, et eligam eos sicut eligit homo filium tar et uidebitis quid sit inter iustum et iniquum, et inter seruientem Deo et eum qui non seruit ei. Quia ecce dies uclibanus, et comburet eos, et erunt omnes alienigenae, et universi qui faciunt iniquitatem, men meum, sol iustitiae, et sanitas in pinnis eius, et egrediemini et salietis sicut uituli de uinculis relaxati; et conculcabitis iniquos, et erunt cinis sub pedibus uestris, dicit Dominus omnipotens. Haec distantia praemiorum adque poenarum iustos dirimens ab iniustis, quae sub isto sole in huius uitae uanitate non cernitur, quando sub illo sole iustitiae in illius uitae manifestatione clarebit, tunc profecto erit iudicium quale numquam fuit. tote legis Moysi serui mei, quam mandaui
Abbreviated transcription (Latin):
natura generis humani peccato uitiata.
ac perhoc iure damnata: nihil uerȩ fe¬
licitatis in posterum merebatur.: Recte¬
igitur significat isaac perre promissionẽ
natus. filios gratiae: ciues ciuitatis liberȩ.
socios pacis aeternae: ubi sit non amorp¬
priae ac priuatȩ quo dam modo uolunta¬
tis: sed communi eodemq immutabili
bono gaudens: atq exmultis unum cor
faciens: id est perfectae concors. oboedi
quae sem piternu non erit: neque enim
cum extremo supplicio damnata fuerit
iam ciuitas erit: hic hab& bonum suum.
cuius societate laetatur. qualis esse deta¬
libus laetitia rebus potest. Et quõ non ẽ
tale bonum utnullas angustias faciat a ma¬
toribus suis. Ideo ciuitas ista aduersus se
ipsam plerumq diuiditur. litigando bel¬
lando: atq pugnando: & aut mortiferas.
autcerte mortales uictorias. requirendo.
Nam ex qua cumq sui parte aduersus
alteram sui partem bellando surrexerit.
quaerit esse uictrix gentium .: cum sit

Expanded text:
natura generis humani peccato uitiata natura generis humani peccato uitiata ac per hoc iure damnata nihil uerae felicitatis in posterum merebatur. Rectigitur significat Isaac, per repromissionem natus, filios gratiae, ciues ciuitatis liberae, socios pacis aeternae, ubi sit non amor propriae ac priuatae quodam modo uoluntatis, sed communi eodemque inimitabili bono gaudens adque ex multis unum cor faciens, id est perfecte concors oboedienquae sempiterna non erit neque enim, cum extremo supplicio damnata fuerit, iam ciuitas erit, hic habet bonum suum, cuius societate laetatur, qualis esse de talibus laetitia rebus potest. Et quoniam non est tale bonum, ut nullas angustias faciat amatoribus suis, ideo ciuitas ista aduersus se ipsam plerumque diuiditur litigando, bellando adque pugnando et aut mortiferas aut certe mortales uictorias requirendo. Nam ex quacumque sui parte aduersus alteram sui partem bellando surrexerit, quaerit esse uictrix gentium, cum sit
Abbreviated transcription (Latin):
quo parere uoluerat nec potuerat. Exe¬
git itaq &iam sic debitum demarito: u¬
tens iuresuo inutero alieno. Natus est
ergo ismahel sicut nas cuntur homines.
permixtione sexus utriusq usitata lege
naturae. : Ideo dictum est secundum car¬
nem: non quod ista beneficia dĩ non sint:
aut non illa operetur ds̃: Cuius opifex
sapientia attingit sicut scriptum est afi¬
ne usq infinem fortiter & dis ponit om¬
nia suauiter: sed ubi significandum fu
erat dĩ donum quod indebitum homini¬
bus gratis. gratia largiretur. sic opor
tuit dari filium quem ad modum naturȩ
non debebatur excursibus. Negat enim
natura iam filios tali commixtione maris
& feminae: qualis esse poterat abra hae
& sarȩ in illa iam aetate etiam mulieris
accedente sterilitate : quae nec tunc pare¬
re potuit. quando non aetas fecundita¬
ti sed etati fecunditas defuit.
Quod er¬
go naturae sic affectae fructus posteri¬
tatis non dabatur. signi ficat qđ

Expanded text:
quo parere uoluerat nec potuerat. Exequo parere uoluerat nec potuerat. Exegit itaque etiam sic debitum de marito utens iure suo in utero alieno. Natus est ergo Ismael, sicut nascuntur homines, permixtione sexus utriusque, usitata lege naturae. Ideo dictum est: Secundum carnem; non quod ista beneficia Dei non sint aut non illa operetur Deus, cuius opifex sapientia adtingit, sicut scriptum est, a fine usque in finem fortiter et disponit omnia suauiter; sed ubi signierat Dei donum, quod indebitum hominibus gratis gratia largiretur, sic optuit dari filium, quem ad modum naturae non debebatur excursibus. Negat enim natura iam filios tali commixtioni maris et feminae, qualis esse poterat Abrahae et Sarrae in illa iam aetate, etiam mulieris accedente sterilitate, quae nec tunc parere potuit, quando non aetas fecunditati, sed aetati fecunditas defuit. Quod ergo naturae sic adfectae fructus posteritatis non debebatur, significat quod
Abbreviated transcription (Latin):
res erit filius ancillȩ cum filio meo isaac.
Quod ait apostolus cum filio liberȩ In¬
uenimus ergo interrena ciuitate duas for¬
mas: unam suam p̃sentiam demonstran¬
tem. Alteram caelesti ciuitati significan¬
dae: sua pręsentia seruientem.: Paritaũ
ciues terrenae ciuitatis. peccato uitiata na¬
tura: Caelestis uero ciuitatis ciues: parit
apeccato naturam liberans gratia: Unde
illa uocantur uasa irae: ista uasa mise¬
ricordiae. Signi ficatum est hoc etiam
indubus filiis abra hȩ : quod unus de ancil¬
la quae dicebatur agar: secundum carnẽ
dum promissionem natus. isaac. ⁊ Vterq
quidem desemine abra hae : sed illum ge¬
nuit demonstrans consuetudo naturam:
Illum uero dedit promissio significans gra¬
tiam.⁊ Ibi humanus usus ostenditur:
hic diuinum beneficium commendatur
ne prolis: saltim deancilla sua concupis¬
cens habere quod dese ipsu non posse
cernebat : dedit eam fȩtandam uiro: de

Expanded text:
res erit filius ancillae cum filio meo Isaac, res erit filius ancillae cum filio meo Isaac, quod ait apostolus: Cum filio liberae. Inuenimus ergo in terrena ciuitate duas formas, unam suam praesentiam demonstrantem, alteram caelesti ciuitati significandae sua praesentia seruientem. Parit autem ciues terrenae ciuitatis peccato uitiata natura, caelestis uero ciuitatis ciues parit a peccato naturam liberans gratia unde illa uocantur uasa irae, ista uasa misericordiae. Significatum est hoc etiam in duobus filiis Abrahae, quod unus de ancilla, quae dicebatur Agar, secundum carnem dum repromissionem natus Isaac. Uterque quidem de semine Abrahae; sed illum genuit demonstrans consuetudo naturam, illum uero dedit promissio significans gratiam; ibi humanus usus ostenditur, hic diuinum beneficium commendatur.ne prolis saltem de ancilla sua concupiscens habere, quod de se ipsa non se posse cernebat, dedit eam fetandam uiro, de
Abbreviated transcription (Latin):
Fice ancillam & filium eius. non enim he¬
res erit filius ancillae cum filio libierae.
Nos autem fr̃s non sumus ancillae filii sed
liberae. qua libertate xp̃s nos liberauit.
Haec forma intellegendi deapostolica aucto¬
ritate descendens: locum nobis aperit quem
ad modum scripturas duorum testamentorũ.
ueteris & noui. accipere debeamus. Pars enĩ
quaedam terrenae ciuitatis. Imago caelestis
ciuitatis effecta est : nonse significando. sed
alteram: &ideo seruiens: non enim propterse
ipsam. sed propter aliam significandam est
instituta: & precedente alia significatione:
& ipsa p̃figurans p̃figurata est. Namq
agar ancilla sarae : eiusq filius imago quȩ¬
dam huius imaginis fuit. Et quõ transi¬
turae erant umbrae luce ueniente. Ideo
dixit. libera sara quae significabat libe¬
ram ciuitatem. cuirursum alio modo sig¬
nificandae etiam illa umbra seruiebat:
eice ancillam & filium eius. non enim he¬

Expanded text:
Eice ancillam et filium eius; non enim heEice ancillam et filium eius; non enim heres erit filius ancillae cum filio liberae. Nos autem, fratres, non sumus ancillae filii, sed liberae, qua libertate Christus nos liberauit. Haec forma intellegendi de apostolica auctoritate descendens locum nobis aperit, quem ad modum scripturas duorum testamentorum, ueteris et noui, accipere debeamus. Pars enim quaedam terrenae ciuitatis imago caelestis ciuitatis effecta est, non se significando, sed alteram, et ideo seruiens. Non enim propter se ipsam, sed propter aliam significandam est instituta, et praecedente alia significatione et ipsa praefigurans praefigurata est. Namque Agar ancilla Sarrae eiusque filius imago quaedam huius imaginis fuit; et quoniam transiturae erant umbrae luce ueniente, ideo dixit libera Sarra, quae significabat liberam ciuitatem, cui rursus alio modo significandae etiam illa umbra seruiebat: Eice ancillam et filium eius; non enim he
Abbreviated transcription (Latin):
libera ciuitate. sic apostolus ad galatas
loquitur. Dicite mihi inquit sub lege
uolentes esse: legem non audistis: Scrip¬
Itum est enim: quod abraham duos fi¬
lios habuit unum de ancilla. & unum
delibera. Sed ille quidem quidean¬
cilla secundum carnem natus est: qui
autem delibera perrepromissionem quȩ
sunt in allegoria. : Haec enim sunt
duo testamenta. ⁊ unum quidem a mon¬
te sina inseruitutem generans quod ẽ
agar.: Sina enim mons est in arabia :
quȩ con iuncta est huic quae nunc est
hieru salem: seruit enim cum filuis suis.
Quae autem sursum est hierusalem li¬
bera est quȩ est mater nostra: Scriptũ
est enim. laetare sterilis quae non paris.
erum pae etex clama que non parturis.
quõ multi filii desertae. magis quam eius
quae hab& uirum.⁊ Nos autem fratres
secundum isaac promissionis filii sumus.
Sed sicut tunc qui secundum carnem na¬
tus fuerat persequebatur eum qui secundũ
spm̃: Ita &nunc.: Sed quid dicit scriptura

Expanded text:
libera ciuitate sic apostolus ad Galatas libera ciuitate sic apostolus ad Galatas loquitur: Dicite mihi, inquit, sub lege uolentes esse legem non audistis? Scriptum est enim, quod Abraham duos filios habuit, unum de ancilla et unum de libera. Sed ille quidem, qui de ancilla, secundum carnem natus est; qui autem de libera, per repromissionem; quae sunt in aduo testamenta, unum quidem a monte Sina in seruitutem generans, quod est Agar; Sina enim mons est in Arabia, quae coniuncta est huic, quae nunc est Hierusalem; seruit enim cum filiis suis. quae autem sursum est Hierusalem, libera est: quae est mater nostra. scriptum est enim: \'Laetare sterilis, quae non paris, erumpe et exclama, quae non parturis, quia multi filii desertae magis quam eius, quae habet uirum\'. nos autem, fratres, secundum Isaac promissionis filii sumus. sed sicut tunc, qui secundum carnem natus fuerat, persequebatur eum, qui secundum spiritum, ita et nunc. sed quid dicit scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
Pro inde non quidem omnis homo malus.
erit bonus. nemotamen bonus erit: qui non
erat malus. Sed quanto quisq: citius mutat᷑
in melius: hoc inse facit nominari quod acł¬
prehendit celerius. & posterior receperit uo¬
cabulum prius. Scriptum est itaq decain.
quod condiderit ciuitatem: Abel autem:
tam quam peregrinus. non condidit: suꝑnu
est enim scõrum ciuitas: quam uis hic pari¬
at ciues. inquibus peregrinatur. donec
regni eius tem pus adueniat. Cum congre¬
gaturu est omnes in siuis corporibus resur¬
gentes: quando eis promis sum dabitur
regnum.. Ubi cum suo principe rege sae¬
culorum. sine ullo temporis fine regnabunt. ⁊
imago prophetica ei significandȩ potius quã
presentandae seruiuit interris. quo eam
tem pore demonstrari oportebat. Et dicta
est &iam ipsa ciuitas scã: merito sig¬
nificantis imaginis: non ex pressȩ si¬
cut futura est ueritatis.: Dehac imagi¬
ne seruiente: & deilla quam significat

Expanded text:
Proinde non quidem omnis homo malus Proinde non quidem omnis homo malus erit bonus, nemo tamen erit bonus qui non erat malus; sed quanto quisque citius mutatur in melius, hoc in se facit nominari quod adprehendit celerius, et posteriore cooperit uocabulum prius. Scriptum est itaque de Cain, quod condiderit ciuitatem; Abel antem tamquam peregrinus non condidit. Superna est enim sanctorum ciuitas, quamuis hic pariat ciues, in quibus peregrinatur, donec regni eius tempus adueniat, cum congregatura est omnes in suis corporibus resurgentes, quando eis promis sum dabitur regnum, ubi cum suo principe rege saeculorum sine ullo temporis fine regnabunt. CAimago prophetica ei significandae potius quam praesentandae seruiuit in terris, quo eam tempore demonstrari oportebat, et dicta etiam ipsa ciuitas sancta merito significantis imaginis, non expressae, sicut futura est, ueritatis. De hac imagine seruiente et de illa, quam significat,
Abbreviated transcription (Latin):
se est exadam malus atq carnalis. quod ni
terit bonus. et spiritalis. sic inuni uerso ge¬
nere humano: Cum primum duae istae coe¬
perunt. nascendo atq moriendo procurrere
ciuitates. Prior est natus ciuis huius scłi:
Posterior autem isto peregrinus insaeculo:
& pertinens ad ciuitatem dĩ. Gratia pre¬
distinatus: gratia electus. gratia peregri¬
nus deorsum: gratia ciuis sursum: Nam
quantum ad ipsum attin&. ex eadem mas¬
sa oritur. quae originaliter est totadã¬
nata: sed tam quam figulus ds̃. hanc enĩ
similitudinem non im pudenter. sed pru¬
denter introducit aposto lus. exeadem mas¬
sa fecit aliud uas in honorem: aliud in contu¬
meliam.. Prius autem factum est uas in con¬
tumeliam: Post uero alterum in honorem.
quietin ipso uno sicut iam dixi homine : pri¬
us est reprobum. Unde necesse est incipi¬
amus. e tubi non est necesse utremaneamus.
posterius uero probum quo proficientes ue¬
niamus. & quo peruenientes maneamus.

Expanded text:
se est ex Adam malus atque carnalis; quod si se est ex Adam malus atque carnalis; quod si  al., postea erit bonus et spiritalis: sic in universo genere humano cum primum duae istae coeperunt nascendo atque mociuitates, prior est natus ciuis huius saeculi, posterius autem isto peregrinus in saeculo et pertinens ad ciuitatem Dei, gratia praedestinatus gratia electus, gratia peregrinus deorsum gratia cinis sursum. Nam quantum ad ipsum adtinet, ex eadem massa oritur, quae originaliter est tota damnata; sed tamquam figulus Deus hanc enim similitudinem non inpudenter, sed prudenter introducit apostolus ex eadem massa fecit aliud uas in honorem, aliud in contumeliam. Prius autem factum est uas in contumeliam, post uero alterum in honorem, quia et in ipso uno, sicut iam dixi, homine prius est reprobum, unde necesse est incipiamus et ubi non est necesse ut remaneamus, posterius uero probum, quo proficientes ueniamus et quo peruenientes maneamus.
Abbreviated transcription (Latin):
minum quarum est una: quae praedisti¬
nata est in aeternum regnare cum dõ: Alte¬
ram aeternum supplicium subire cum di¬
abolo. ⁊ Sed iste finis est earum: de quo p̾
loquendum est.⁊ Nunc autem quõ deexor¬
tu earum isiue inangelis quorum numerus
ignoratur a nobis: siue in duobus primis ho¬
minibus satis dictum est: lam mihi uidet᷑
earum aggrediendus excursus. ex quo illi
duo generare coeperunt: donec homines ge¬
nerare cessabunt.:Hoc enim uniuersum tẽ¬
pus siue saeculum: In quo cedunt morientes.
succeduntq nascentes: istarum duarum ciui¬
tatum dequibus disputamus excursus est.⁊
Natus est igitur prior cain: ex illis duob
generis humani parentibus: pertinens ad
hominum ciuitatem: posterior abel: adci¬
uitatem dĩ.⁊ Sicut enim in uno homine qđ
dixit apostolus experimur : quia non primũ
quod spiritale est sed quod animale. postea
spiritale: Vnde unus quisque: quõ exlã¬
nata propagine exoritur : prdmosit neces¬

Expanded text:
minum, quarum est una quae praedestiminum, quarum est una quae praedestinata est in aeternum regnare cum Deo, altera aeternum supplicium subire cum diabolo. Sed iste finis est earum, de quo post loquendum est. Nunc autem quoniam de exortu earum siue in angelis, quorum numerus ignoratur a nobis, siue in duobus primis hominibus satis dictum est, iam mihi uidetur earum adgrediendus excursus, ex quo illi duo generare coeperunt, donec homines generare cessabunt. Hoc enim uniuerso tempus siue saeculum, in quo cedunt morientes succeduntque nascentes, istarum duarum ciuitatum, de quibus disputamus, excursus est. Natus est igitur prior Cain ex illis duobus generis humani parentibus, pertinens ad hominum ciuitatem, posterior Abel, ad ciuitatem Dei. Sicut enim in uno homine, quod dixit apostolus, experimur, quia non primum quod spiritale est, sed quod animale, postea spiritale unde unusquisque, quoniam ex damnata propagine exoritur, pr
Abbreviated transcription (Latin):
EEELI CITATE PARADYSI
uel de ipso paradyso. Etdeuita ibi
primorum hominum. eorumq
peccato atq supplicio: multi multa.
senserunt: multa dixerunt: multa litteris
mandauerunt. Nos quoque secundum
scripturas scãs uel quod in eis legimus. uel qđ
ex eis intellegere potuimus: earum congruen¬
tes auctoritate: dehis rebus insuperioribus
quaerantur. multiplices atq multi modas pa¬
riunt disputationes. quae pluribus intexen¬
dae sunt uoluminibus. quam hoc opus temp̃¬
q. deposcit. Quod non ita largum habemꝰ.
ut homnibus quae possunt requirere. otiosi
& scrupulosi paratiores ad interrogandum
quam capatiores ad intellegendum: nos opor¬
teat immorari.⁊ Arbitror tamen satis nos
lam fecisse. magnis et dificillimis quȩstioni¬
bus. deinitio uel mundi. uel animae: uel ip¬
sius generis humani. quod induo genera
distribuimus. unum eorum qui secundum
hominem. alterum eorum qui secđm dm̃ ui¬
uunt. Quas etiam mystice a pellamus
ciuitates duas. hoc est duas sotietates ho¬

Expanded text:
elicitate paradisi uel de ipso paradiso et de uita ibi primorum hominum eorumque peccato adque supplicio multi multa senserunt, multa dixerunt, multa litteris mandauerunt. Nos quoque secundum scripturas sanctas uel quod in eis legimus uel quod ex eis intellegere potuimus earum congruentes auctoritati de his rebus in superioribusquaerantur, multiplices adque multimodas pariunt disputationes, quae pluribus intexendae sint uoluminibus, quam hoc opus tempusque deposcit, quod non ita largum habemus, ut in omnibus, quae possunt requirere otiosi et scrupulosi, paratiores ad interrogandum quam capaciores ad intellegendum, nos oporteat inmorari. Arbitror tamen satis nos iam fecisse magnis et difficillimis quaestionibus de initio uel mundi uel animae uel ipsius generis humani, quod in duo genera distribuimus, unum eorum, qui secundum hominem, alterum eorum, qui secundum Deum uiuunt; quas etiam mystice appellamus ciuitates duas, hoc est duas societates ho
Abbreviated transcription (Latin):
Qua uoce ille
quasi ꝑcussus. excussus est: etcum terribili fre¬
mitu altare apprehensum. mouere non au¬
dens. siue nonualens : tamquam eo fuerit alli¬
gatus. aut affixus. tenebat: citum grandi heiuila¬
tu. parci sibi rogans. confitebatur. ubi ado les¬
centem: et quando. et quo modo inuaserit: postre¬
mo se exiturum eẽ denuntians: membra ci
singula nominabat : quȩ se amputaturum.
exiens minabatur. ⁊ Atꝙ inter haec uerba:¬
exiens minabatur.
Atq inter haec uerba:
discessit ab homine. Sed oculus eius In ma
Sed oculus eius In ma¬
xillam fusus: tenui uenula ab interiore quasi
radice pendebat : totumꝙ eius Meduim.
quod nigellum fuerat. albicauerat.⁊ Quo
uso qui aderant: concurrerant aut̃ etiam
alii. uocibus eius Acciti : & se omnes in orati¬
onem proillo strauerant : quamuis cum
sana mente stare gauderent: Rursus ta¬
men propter eius Oculum contristati: medi¬
cum quęrendum eẽ dicebant.: Ibi maritusso¬
roris cius. Qui cum illo detulerat: potens est

Expanded text:
Qua uoce ille quasi percussus excussus est et cum terribili fremitu altare adprehensum mouere non audens siue non ualens, tamquam eo fuerit adligatus aut adfixus, tenebat et cum grandi eiulatu parci sibi rogans confitebatur, ubi adulescentem et quando et quo modo inuaserit. Postremo se exiturum esse denuntians membra eius singula nominabat, quae se amputaturum exiens minabatur, adque inter haec uerbaexiens minabatur: atque inter haec verba discessit ab homine. Sed oculus ejus in maSed oculus eius in maxillam fusus tenui uenula ab interiore quasi radice pendebat, totumque eius medium, quod nigellum fuerat, albicauerat. Quo uiso qui aderant concurrerant autem etiam alii uocibus eius acciti et se omnes in orationem pro illo strauerant, quamuis eum sana mente stare gauderent, rursus tamen propter eius oculum contristati medicum quaerendum esse dicebant. Ibi maritus sororis eius, qui eum illo detulerat: Totens est,
Abbreviated transcription (Latin):
erat adoccasũ flamma facta ẽ: et ecce
fornax fumibunda et lampa des ignis
quȩ pertransi er̃ permedia diuisa illa
significat iam infine saeculi ꝑignẽ iudi¬
candos esse carnales. Sicut enim af¬
flictio ciuitatis dĩ qualis antea nũ quã

Expanded text:
erat ad occasum, flamma facta est, et ecce erat ad occasum, flamma facta est, et ecce fornax fumabunda, et lampades ignis, quae pertransierunt per media divisa illa; significat jam in fine saeculi per ignem judicandos esse carnales. Sicut enim afflictio civitatis Dei, qualis antea nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
anno septua gesimo et quinto abrahae.
quando ad eũ facta ẽ prima ꝓmissio.
usq ad exitũ israhel exegypto quadrin¬
genti et triginta anni. Quorũ apos¬
tolus ita meminit: Hoc aũ dico inquit
testam̃tum confirmatũ a dõ post quu¬
dringentos et triginta annos facta est¬
lex non infirmat ad euacuandã pro¬
missionem Iam ergo isti qua dringen¬
ti et triginta : quadringenti poterant
nuncupari. quia non sunt multo ampli¬
us quanto magis cũ aliquot iam exis¬
tonumero prȩterissent: quando illa in
uisu demonstrata et dicta sunt abrahȩ.
uel quando isa ac natus ẽ centenariopu¬
trisuo : a prima promissione post uigin
ti quinq annos: cũ iam existis quadrin¬
gentis triginta quadringenti et quinq
remanerent : quos ds̃ quadringentos uo¬
luit nominare.
Et cetera quȩ secunt
in uerbis p̃nuntiantis dĩ: nullus dubita¬
uerit ad isra heliticũ populũ pertinere
Quod uero ad iungitur. cũ autem iam sol

Expanded text:
anno septuagensimo et quinto Abrahae, anno septuagensimo et quinto Abrahae, quando ad eum facta est prima promissio, usque ad exitum Israel ex Aegypto quadringenti et triginta anni; quorum apostolus ita meminit: Hoc autem dico, inquit: testamentum confirmatum a Deo post quadringentos triginta annos facta lex non infirmat ad euacuandam promissionem. Iam ergo isti quadringenti et triginta anni quadringenti poterant nuncupari, quia non sunt multo amplius: quanto magis cum aliquot iam ex isto numero praeterissent, quando illa in uvel quando Isaac natus est centenario patri suo, a prima promissione post viginti et quinque annos, cum jam ex istis quadringentis triginta quadringenti et quinque remanerent, quos Deus quadringentos voluit nominare, et caetera quae sequuntur in verbis praenuntiantis Dei, nullus dubitaverit ad Israeliticum populum pertinere. 4. Quod vero adjungitur, Cum autem jam sol
Abbreviated transcription (Latin):
Depopulo israhel qui fuerat in egypto ser¬
uiturus a ꝑtissime ꝓphetatum est : non
quod in eadẽ seruitute sub egyptiis affli¬
gentib qua dringentos annos ille populus
fuerat ꝑacturus: sed in ipsis quadringen¬
tis annis p̃nuntiatum ẽ hoc futurum.
Quẽ ammodũ enim scriptum ẽ dethara.
patre abrahȩ : et fuer̃ dies tharȩ inchar¬
ra quinq et ducenti anni: non quia ibi
om̃s acti sunt : sed quia ibi completisunt.
ita et hic propter ea interpositũ est et in
seruitutẽ redigent eos: et affligent eos
quadingentis annis quõ iste numerus
in eadem afflictione completus ẽ : non
quia ibi uniuersus ꝑactus ẽ. Quadrin¬
genti sane dicunt᷑ anni ppt̃ numeri ple¬
nitudinem : quamus aliquanto am¬
plius sint siue ex hoc tempore computen¬
tur. quo ista promittebantur abrahae:
siue ex quonatus ẽ isa ac ppt̃ semen abra¬
hae : dequo ista p̃dicantur: Computan¬
tur enim sicut superius iam diximus ab

Expanded text:
de populo Israel, qui fuerat in Aegypto serde populo Israel, qui fuerat in Aegypto serviturus, apertissime prophetatum est. Non quod in eadem servitute sub Aegyptiis affligentibus quadringentos annos ille populus fuerat peracturus; sed in ipsis quadringentis annis praenuntiatum est hoc futurum. Quemadmodum enim scriptum est de Thara patre Abrahae, Et fuerunt dies Tharae in Charra quinque et ducenti anni ; non quia ibi omnes acti sunt, sed quia ibi completi sunt: ita et hic proptservitutem redigent eos, et affligent eos 400 annis, quoniam iste numerus in eadem afflictione completus est, non quia ibi universus peractus est. Quadringenti sane dicuntur anni propter numeri plenitudinem, quamvis aliquanto amplius sint, sive ex hoc tempore computentur quo ista promittsiue ex quo natus est Isaac, propter semen Abrahae, de quo ista praedicuntur. Conputantur enim, sicut superius iam diximus, ab
Abbreviated transcription (Latin):
simplex et innoxia: significans et in ip¬
so israhelitico populo: cui terra illadan¬
da erat. futuros in diuiduos filios ꝓmis¬
sionis et hȩredes regni in aeterna feli
citate mansuros. Aues aũ descendentes
supra corpora quȩ diuisa erant : non boni
aliquid sed sps indicant aeris huius pastũ¬
quendã suum decarnaliũ diuisione quȩ¬
rentes : Quod aũ illis consedit abrahã:
significat etiã inter illas carnaliũ diui¬
siones: ueros usq infinem perseueraturos
fideles: Et circa solis occasũ quod pauor
iñ ruit in abrahã . et timor tenebrosusmig¬
nus: significat circahuius sȩculi finem
magnã perturbationẽ ac tribulationẽ
futurã fidelium: dequa dñs dicit in eu¬
angelio: Erit enim tunc tribulatio
magna: qualis non fuit abinitio. Quod
uero dictumẽ ad abrahã: sciendo scies.
qui a peregrinũ erit sementuum inter
ra non propria: et inseruitutẽ redigent¬
eos et affligent eos qua dringentis annis

Expanded text:
simplex et innoxia, significans et in ipsimplex et innoxia, significans et in ipso Israelitico populo. cui terra illa danda erat, futuros indiuiduos filios promissionis et herecitate mansuri. Aves autem descendentes super corpora quae divisa erant, non boni aliquid, sed spquendam suum de carnalium diuisione quaerentes. Quod autem illis consedit Abraham, significat etiam inter illas carnalium diuisiones ueros usque in finem perseueraturos fideles. Et circa solis occasum quod pauor inruit in Abraham et timor tenebrosus magnus significat circa huius saeculi finem magnam perturbationem ac tribulationem futuram fidelium, de qua Dominus dicit in euangelio: Erit enim tunc tribulatio magna, qualis non fuit ab initio. Quod uero dictum est ad Abraham: Sciendo scies, quia peregrinum erit semen tuum inra non propria, et in servitutem redigent, et affligent eos quadringe
Abbreviated transcription (Latin):
periuuencã significatasit plebs posita subiugo legis
ꝑ capra eadẽ plebs peccatrix futura: perarietẽ
eadẽ plebs &iã regnatura : quȩ animalia prop¬
terea trima dicuntur: quia cũ sint insignes articuli
temporũ : ab ad ã usque ad noe. indeusque ad abrahã.
& inde usque ad dauid quire probato saule : primus
in regno gentis isra heliticȩ: dñi est uoluntate
fundatus : in hoc ordine tertio qui tenditur
ex abrahã usq ad dauid. tamquã tereiam
ȩtatẽ gerens ille populus ad oleuit: siue
aliquid aliud conuenientius iste significen.
nullo modo tam̃ dubitauerim. spiritales
in ea typos p̃figuratos ad ditam̃to turtu¬
ris et colũbe. Et ideo dictumẽ: Aues
aũ non diuisit: quõ carnales interse diui¬
duntur : spiritales aũ nullomodo siue a
negotiosis conuersationib hominũ sere¬
moueant: sicut turtur: siue inter illas
degant. sicut colũba: utraq tam̃ auis est

Expanded text:
per iunencam significata sit plebs posita sub iugo legis, per iunencam significata sit plebs posita sub iugo legis, per capram eadem plebs peccatrix futura, per arietem eadem plebs etiam regnatura  quae animalia propterea trima dicuntur. quia, cum sint insignes articuli temporum ab Adam usque ad Noe et inde usque ad Abraham et inde usque ad Dauid, qui reprobato Saule primus in regno gentis Israeliticae Domini est uoluntate fundatus, in hoc ordine tertio, qui tenditur ex Abraham usque ad Dauid, tamquam tertiam aetatem gerens ille populus adoleuit, siue aliquid aliud conuenientius ista significent: nullo modo tamen dubitauerim spiritales in ea praefiguratos additamento turturis et columbae. Et ideo dictum est: Aues autem non diuisit, quoniam carnales inter se diuiduntur, spiritales autem nullo modo, siue a negotiosis conuersationibus hominum se remoueant, sicut turtur, siue inter illas degant, sicut columba; utraque tamen auis est
Abbreviated transcription (Latin):
lis enucleate disserere longũ ẽ : & intentio¬
nẽ operis huius &cedit: quod ergo satisẽ:
nosse debemus. postea quã dictũ ẽ. credidis¬
se abraham dõ & deputatũ est illi adiustitiã
Non eum infide defecisse ut dicer& dominator
dñe : Secundũ quid sciãꝙ aheres eiusero:
terre quippe illius ꝓmissa erathȩreditas
Non enĩ ait inde sciã quasi adhuc ñcreder& :
Sed ait. secundũ quid scia : ut ei reiquam crediderat :
aliqua similitudo ad hiberetur: qua eius modus
agnosceretur : Sicut nonẽ uirginis mariȩ diffi¬
dentia quod ait: quomodo fiet istud qnm̃ uirũ
non cognosco : qđ enim futurũ essecerta erat: mo¬
dum quo fier& inquirebat : & hoc cũ quȩ sisset
audiuit: Denique & hic simi litudo dataẽ deani¬
malibus iuuenca & capra & ariete : & duobus uolu¬
cribus turture & columba : ut secundũ hȩcfuturũ
scir& quod futurũ esseiã non abiger& : Siue ergo

Expanded text:
lis enucleate disserere longum est et intentiolis enucleate disserere longum est et intentionem operis huius excedit. Quod ergo satis est nosse debemus. Postea quam dictum est credidisse Abraham Deo et deputatum illi ad iustitiam, non eum in fide defecisse, ut diceret: Dominator Domine, secundum quid sciam, quia heres eius ero? terrae quippe illius promissa erat hereditas — non enim ait: \'Unde sciam?\' quasi adhuc non crederet; sed ait: Secundum quid sciam? ut ei rei, quam crediderat, aliqua similitudo adhiberetur, qua eius modus agnosceretur; sicut non est uirginis Mariae diffidentia quod ait: Quo modo fiet istud, quoniam uirum non cognosco? quod enim futurum esset, certa erat; modum quo fieret inquirebat, et hoc cum quaesisset, audiuit —: denique et hic similitudo data est de animalibus, iuuenca et capra et ariete et duabus uolucribus, turture et columba, ut secundum haec futurum sciret, quod futurum esse iam non ambigeret. Siue ergo
Abbreviated transcription (Latin):
Circa solis aũ occasũ pauor in ruit suꝑ abraha:
et ecce timor tenebrosus magnus incidit ei.
et dictum ẽ ad abrahã. ⁊ sciendo scies quia
peregrinum erit sementuum interra ñ pro¬
pria: et inseruitutẽ redigent eos: et affli
gent cos: quadringentis annis: gentes aut̃
cui seruierint : iudicabo ego: post hȩsuero
exibunt huc cum supellectili multa.: Tuaũ
ibis ad patres tuos cũ pace. nutritꝰ in senec¬
tute bona ⁊ quarta uero generatione c̃uer¬
tent se huc: ñdum enim impleta sunt pec¬
cata amorreorũ . usq ad huc.: Cũ autem
iam solerat ad occasũ: flãma facta ẽ.: et ec̃¬
disposuit dñs ds̃ testam̃tum ad abrahã dicens:
semini tuo dabo terrã hanc a flumine egypti.
usq ad flum̃ magnũ fltrgen eu fraten : Cȩneos & cȩ¬
ne eos & celmoneos & c&heos & fere::eos & rapha
im& amorreos & chananeos & eueos. & ger¬
geseos & iebuseos : Hae comnia inuisu facta
diuinitus at que dicta sunt : De quibus singu¬

Expanded text:
Circa solis autem occasum pauor inruit super Abram, et ecce timor tenebrosus magnus incidit ei; et dictum est ad Abram: Sciendo scies, quia peregrinum erit semen tuum in terra non propria, et in seruitutegent eos quadringentis annis; gentem autem cui servierint, judicabo ego. Post haec vero exibunt huc cum suppellectili multa. Tu autem ibis ad patres tuos cum pace nutritus in senecta bona. Quarta vero generatione convertent se huc. Nondum enim impleta sunt peccata Amorrhaeorum usque adhuc. Cum autem jam sol erat ad occasum, facta est disposuit dominus deus testamentum ad Abraham dicens: semini tuo dabo terram hanc a flumine Aegypti usque ad flumen magnum, flumen Euphraten: Cenaeos et Cenezaeos et Chelmonaeos et Cettaeos et Phereim et Amorrhaeos et Chananaeos et Euaeos et Gergesaeos et Iebusaeos. Haec omnia in uisu facta diuinitus adque dicta sunt, de quibus singu
Abbreviated transcription (Latin):
ralibus magis utendum est. quam fruen¬
dum. ut frui mereamur a&ernis.: Non sic̃
peruersi frui uolunt nummo. uti autem dõ.

Expanded text:
ralibus magis utendum est, quam fruendum, ut frui mereamur aeternis; non sicut peruersi, qui frui uolunt nummo, uti autem D
Abbreviated transcription (Latin):
sinon eadem repetantur. non possunt infinita
diuersitate uariata. ulla eius scientia uel prae¬
scientia comprehendi.: Has argumentationes.
quib impi nr̃am simplicem pietatem. ut cum
illis incircuitu ambulemus. dȩuia recta conan¬
tur auertere: siratio refutare non posset.
fides irridere deberet , Huc accedit quod in
ad uitorio dñi dĩ nostri. hos uolubiles circulos
quos opinio confingit. ratio manifesta con¬
ingit.: Hincenim maximeisti errant ut
incircuitu falso ambulare. quam uero & recto
itinere malint. quod mentem diuinam om¬
nino inmutabilem cuius lib& infinitatis capa¬
cem & innumera omnia sine cogitationis al¬
ternatione numerantem desua humana mu

Expanded text:
si non eadem repetantur, non possunt infinita si non eadem repetantur, non possunt infinita diuersitate uariata ulla eius scientia uel praescientia conprehendi. Has argumentationes, quibus inpii nostram simplicem pietatem, ut cum illis in circuitu ambulemus, de uia recta conantur auertere, si ratio refutare non posset, fides inridere deberet. Huc accedit, quod in adiutorio Domini Dei nostri hos uolubiles circulos, quos opinio confingit, ratio manifesta confringit. Hinc enim maxime isti errant, ut in circuitu falso ambulare quam uero et recto itinere malint, quod mentem diuinam omnino inmutabilem, cuiuslibet infinitatis capacem et innumera omnia sine cogitationis alternatione numerantem, de sua humana mu
Abbreviated transcription (Latin):
eius quoq: ortu & occasu. semper illis circuiti¬
b repetito. semperq repetendo : neuidelic&
sialiquando primum dĩ opera coeptadicuntꝰ.
priorem suam sineinitio uacationem. tamquã
inertem acdesidiosam. &ideo sibi displicentem¬
dam nasse quo dam modo. atq obhoc mutas¬
se credatur.
Si autem semper quidẽ
temporalia.
sed alia atq alia ꝑhibetur
operatus. ac sic aliquando &iam adhomi¬
nem faciendum. quem num quam antea fece¬
rat peruenisse : nonscientia qua putant non
posse quaetumq: infinita comprehendi. sed
quasi adhoram sicut ueniebat inmentem. for¬
tuita quadam in constantia uideatur fecisse
fecit.: Porro sulli circuitus admittantur
inquiunt. quib uel manente mundo. uel ipso
quoq: reuo lubiles ortus suos &occasus cisdem
cirtuitib inserente . eadem temporalia repe¬
tuntur. Nec ignauum otium. praesertim tam
longe sine initio dutur nitatis dõ tribuitur.
nec in prouida temeritas operum suorum. quõ

Expanded text:
eius quoque ortu et occasu semper illis circuitieius quoque ortu et occasu semper illis circuitibus repetito semperque repetendo; ne uidelicet, si aliquando primum Dei opera coepta dicuntur, priorem suam sine initio uacationem tamquam inertem ac desidiosam et ideo sibi displicentemdamnasse quodam modo adque ob hoc mutasse credatur; si autem semper quidem temporalia, sed alia adque alia perhibetur operatus ac sic aliquando etiam ad hominem faciendum, quem numquam antea fecerat, peruenisse, non scientia, qua putant non posse quaecumque infinita conprehendi, sed quasi ad horam, sicut ueniebat in mentem, fortuita quadam inconstantia uideatur fecisse quae fecit. Porro si illi circuitus admittantur, inquiunt, quibus uel manente mundo uel ipso quoque reuolubiles ortus suos et occasus eisdem circuitibus inserente eadem temporalia repetuntur, nec ignauum otium, praesertim tam longae sine initio diuturnitatis, Deo tribuitur, nec inprouida temeritas operum suorum; quoniam