comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
moriendo sibi decedent neqnascendo succedent
& ipse auulsus est ab eis. quantum iactus est lapidis:
tamquam hoc eos ammonuerit u in eum dirigerent
lapidem: id estusq ad eum per ducerent intempta¬
tionem legis quȩ scripta erat in lapide usque adillum
non admen datium pertinex non enim omne quod
mendaciũ ẽ: sed quando fingius
fingimus: quo dnihil signi ficat tunc est mendatiũ
Cum autem fintio nostra refertur ad aliquam
significationem non est mendatium sed aliqua
figura ueritatis: alioquin omnia quȩ a sapientib
& scis uiris uel &iam ab ipso dño figurate dic¬
ta sunt mendatia deputa buntur . qui a secundum
usitatum intellectum non subsistit ueritas talibus
dictis Non enim homo qui habuit duos filios
quorum minor ac cepta parte patrimominisui
profectus est in regionem longinquam &cetera
quȩ in illa narratione contexun tur: Itadicuntꝰ
tam quam uere fuerti quis quam homo qui hoc

Expanded text:
moriendo sibi decedent, neque nascendo succedent.moriendo sibi decedent, neque nascendo succedent.et ipse avulsus est ab eis quantum jactus est lapidis: tanquam hoc eos admonuerit, ut in eum dirigerent lapidem, id est, usque ad eum perducerent intentionem Legis, quae scripta erat in lapide . Usque ad illum non ad mendacium pertinet. Non enim omne quod fingimus mendacium est: sed quando id fingimus quod nihil significat, tunc est mendacium. Cum autem fictio nostra refertur ad aliquam significationem, non est mendacium, sed aliqua figura veritatis. Alioquin omnia quae a sapientibus et sanctis viris, vel etiam ab ipso Domino figurate dicta sunt, mendacia deputabuntur, quia secundum usitatum intellectum non subsistit veritas talibus dictis. Non enim homo qui habuit duos filios, quorum junior, accepta parte patrimonii sui, profectus est in regionem longinquam, et caetera quae in illa narratione contexuntur , ita dicuntur tanquam vere fuerit quisquam homo qui hoc
Abbreviated transcription (Latin):
re eius: secundum autem id quod est capud eclesiȩ
dic tum est : Soluite templum hoc & intriduo susci¬
tabo illud secundum iduero quod &iam:
dixisse tollꝗ̃ ista hinc: scriptum estenim domus mea
domus orationis uocabitur: Uos autem fecistis eam domũ
scelerasua : quãut cartiatem xp̃i sequerentur & peccatorũ
confesione acceptauenia corri gerentur: :
quia conubia propter filios. filii propter successionẽ.
suc cessio propter mortem: ubiergo mors non est
neq: conubia: sicii enim nunc sermo noster decedentib:
& succendentibus syllabis peragitꝰ atq pesficitur: ita
&ipsi homines quorum sermo est decedendo ace suc¬
cerdendo peraguntq: perficiune: ordinem huius
sȩculi quitem poralis rerum pulcitudine contexit:
in illam autem uita qũo uerbum di est quo fruemur
nulla decessione acsuc cessione syllabarum completꝰ:
sed omnia quȩ hab& sempermanendo simulhabe :
ita pasticeps eius quibus ipsum solum erti uita neq:

Expanded text:
esia. Secundum autem illud quod est caput Ecclesiae, dictum est, Solvite templum hoc, et in triduo suscitabo illud. Secundum id vero quod etiam dixisse, Auferte ista hinc: scriptum est, Domus mea domus orationis vocabitur; vos autem fecistis eam domum scelera sua, quam ut charitatem Christi sequerentur, et peccatorum confessione accepta venia corrigerentur. XLIquia connubia propter filios, filii propter successionem, successio propter mortem: ubi ergo mors non est, neque connubia. Sicut enim nunc sermo noster decedentibus et succedentibus syllabis peragitur atque perficitur: ita et ipsi homines quorum sermo est, decedendo ac succedendo peragunt atque perficiunt ordinem hujus saeculi, qui temporalium rerum pulchritudine contexitur. In illa autem vita quoniam Verbum Dei quo fruemur, nulla decessione et successione syllabarum completur, sed omnia quae habet semper manendo simul habet; ita participes ejus, quibus ipsum solum erit vita, neque
Abbreviated transcription (Latin):
Quodictum est adsumi secum aliosseptem:
intellagtiur quiacumquis ceciderti deiusticia
&iam similationem habebit: Cupiditas enim
carnis expulsa ꝑpenuentia a consuetis operib
cum non inuenerii inquibus delec tationibus
requies cat auidius redu. &crus sus ocompaui

Expanded text:
quod dictum est: assumit secum alios septem, quod dictum est: assumit secum alios septem, intellegitur, quia cum quis ceciderit de iustitia, etiam simulationem habebit. cupiditas enim carnis expulsa per paenitentiam a consuetis operibus, cum non inuenerit in quibus delectationibus requiescat, auidius redit et rursus occupa
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut enim fuit ionas inuentre cęti tribus diebur
& tribus noctibus sic erii & filius hominis incorde
terrȩ tribus diebus & trbus noctibus Sextȩfeyae
dicipas tem quasepultus est. cum preteri tã noctẽꝓnoc¬
te & dic accipies. hocest prototo die sabbatum:
noc te & die & noctem dñi camcum eodem
die in lucescente. acperhoc accipiendo partem
pro toto habes diem triduum & tres noc tes:
quod enim dicuntur decem menses pregnantil
nouem sunt pleni. sedinicium decimi prototoi
post octo dies dicit partem posteriorem primidiei.
integris diebus adnumerans: ut intellegas cum
quidixit postsex dies solos medios commemoras se
qui ueretoti atque integri conpletisunt: Ingenesi
enim alumine incipit dies & finit ad tenebras
ad significandum lapsum hominis : Nunc autem
atenebris adlucem sicut dictum est detenebris
adlucem clarescere: quia pec catis homo liberatͥis
peruenit ad lumen iusticię̧ :
ficat quosdam ita credituros ut non possint. ferre
labores continetie & adsęculum rediturisint.

Expanded text:
ti tribus diebus et tribus noctibus; sic erit Filius hominis in corde terrae tribus diebus et tribus noctibus. Sextae feriae diei partem qua sepultus est cum praeterita nocte, pro nocte et die accipias, hoc est pro toto die; sabbati noctem et diem; et noctem dominicam cum eodem die illucescente: ac per hoc accipiendo partem pro toto, habes triduum et tres noctes. Quod enim dicuntur decem menses praegnantis, novem sunt pleni; sed initium decimi pro toto post octo dies dicit , partem posteriorem primi diei integris diebus annumerans: ut intelligas eum qui dixit, post sex dies, solos medios commemorasse, qui vere toti atque integri completi sunt. In Genesi enim a lumine incipit dies, et finit ad tenebras , ad significandum lapsum hominis: nunc autem a tenebris ad lucem, sicut dictum est, De tenebris lucem clarescere : quia a peccatis homo liberatus, pervenit ad lucem justitiae. VIficat quosdam ita credituros, ut non possint ferre labores continentiae et ad saeculum redituri sint.
Abbreviated transcription (Latin):
aquilȩ id est incȩlum: quo hinc secũ
leuabuit
corpus in homine susceptum : quod &iam cadauer
ideo apellatus est: quia moriturus hȩc loquebat᷑
illo congreg ab untur aquilȩ: dictum est despiri¬
talibus. qui eius passionem humilitatemq
imitando : tam quam de cius corpore saturarent᷑:
Corpus enim propt̃ humilitatem pronobis passio
nonbibam a modo debac generato one uitis usq
indiem illum cum illud bibam uobis cum nouum
in regno patris mei. Uult intellegi hoc uetus eẽ cũ illud
nouum dicit: quia ego deppagͥne adam quiuetus
homo appellat̾ corpussus ceperat. quod inpassione
morti traditurus erat : Vnde &iam peruini sacram̃tũ
commendat sanguinem suum : quid aliud nouum
uinum in mortalitatem renouato rem cor¬
porum intellegere uobis: quo dcum dicit

Expanded text:
aquilae; id est in coelum, quo hinc secum aquilae; id est in coelum, quo hinc secum levavit corpus in homine suscepto: quod etiam cadaver ideo appellatum est, quia moriturus haec loquebatur. Illo congregabuntur aquilae, dictum est de spiritualibus, qui ejus passionem humilitatemque imitando, tanquam de ejus corpore saturantur. Corpus enim propter humilitatem pro nobis passioNon bibam amodo de hoc genimine vitis, usque in diem illum, cum illud bibam vobiscum novum in regno Patris mei, vult intelligi hoc vetus esse, cum illud novum dicit. Quia ergo de propagine Adam, qui vetus homo appellatur, corpus susceperat, quod in passione morti traditurus erat unde etiam per vini sacramentum commendat sanguinem suum, quid aliud novum vinum, nisi immortalitatem renovatorum corporum intelligere debemus? quod cum dicit
Abbreviated transcription (Latin):
dñs triginta argenteis uenduus est.
Significat periudam iudeos in quos quisequentes
carnalia & temporalia : quȩ adqumq: sensus per¬
tinent corporis xp̃i habere nolueruntt: quod quias ex¬
ta a&ectemundi fecerunt sexies quinieos tamqua
precium uendit dñi accepisse significatum est :
quotempore talibus insultat prophetadicens:
Filii hominum quousq graues corde it quidili¬
gitis uanatem & quertus mendatium:
Si quinque a&atibus fuis& aliqua excusatio seque¬
dȩ uanctatis. uel sexta conprȩhendereni uertiatem.
quȩ perdnm ilim predicabatur. sicut sexta die homo
factus est adima ginem dĩ quod quia noluerunt
habent sexies quini in pressam imaginem prin¬
cipis sȩculi & non habent xpm̃ per quem signatũ
est nobis lumen uultustus dñe: & quia eloquiũ
dñi argentum ẽ Illi autem ipsam legem car¬
naliter intellexerunt: Iam quam in argento
in pressam sȩcularis principatus imaginem
amisso dño tenuerunt:¬
Uui Quod dns dica Vbifuera corpus illo congregabunt᷑

Expanded text:
s venditus est, significat per Judam Judaeos iniquos, qui sequentes carnalia et temporalia, quae ad quinque sensus pertinent corporis, Christum habere noluerunt: quod quia sexta mundi aetate fecerunt, sexies quinos eos tanquam pretium venditi Domini accepisse significatum est. De quo tempore talibus insultat propheta dicens, Filii hominum, quousque graves corde? utquid diligitis vanitatem, et quaeritis mendacium ? ut si quinque aetatibus fuisset aliqua excusatio sequendae vanitatis, vel sexta comprehenderent veritatem, quae perfactus est ad imaginem Dei . Quod quia noluerunt, habent sexies quini impressam imaginem principis saeculi, et non habent Christum per quem signatum est in nobis lumen vultus tui, Domine . Et quia eloquium Domini argentum est , illi autem etiam ipsam legem carnaliter intellexerunt, tanquam in argento impressam saecularis principatus imaginem amisso Domino tenuerunt Quod Dominus dicit, Ubi fuerit corpus, illo congregabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
deuno tacuit unius reminis cens: Nam & marcus unum
commemorat. cum & ipse egredientibus eis
ab hericho dicat inluminatum : cuius & nomen dixit¬
& patrem : ut itelle gamus cum fuisse notis simum
alterum ignotu t merito illenotus &iam solus decenter
commemore tur: sed quo quȩ consecuntur in euangelio
secundum lucam apertissima ostendunt. id quo dipse
nar rat : adhucuenientibus eis hiericho factum ẽẽ nihil
aliud restat intellegere nisibis ẽẽ factum
hoc mi¬
raculum: semel inuno ceco cum ad huc
uenir& inillam cuitatem: &iterum in duobus cum in¬
de egrederentur ut illut unum iucasillud alterum mat¬
heus en arrar& neque hoc sine aliquo sacramento: Sienim
iheri cholunam : & obhoc mortalitatem interprȩtatur.
morti propin quans dñs iudȩis solis lumeniusserat prȩdi
morai . a morte autem resurgens atq descendens. & iu¬
dȩis &gentibus: duos populos significare uidentur

Expanded text:
de uno tacuit, unius reminiscens. Nam etiam Marcus unum de uno tacuit, unius reminiscens. Nam etiam Marcus unum commemorat, cum et ipse egredientibus eis ab Jericho dicat illuminatum, cujus et nomen dixit et patrem : ut intelligamus eum fuisse notissimum, alterum ignotum, ut merito ille notus etiam solus decenter commemoraretur. Sed quoniam quae consequuntur in Evangelio secundum Lucam, apertissime ostendunt illud quod ipse narrat adhuc venientibus eis Jericho factum esse; nihil aliud restat intelligere, nisi bis esse factum hoc miraculum, semel in uno caeco, dum adhuc veniret in illam civitatem, et iterum in duobus cum inde egrederetur: ut illud unum Lucas, illud alterum Matthaeus enarraret; neque hoc sine aliquo sacramento. Si enim Jericho Lunam, et ob hoc mortalitatem interpretamur, morti propinquans Dominus, Judaeis solis lumen Evangelii jussemorat: a morte autem resurgens atque discedens, et Judaeis et Gentibus, quos duos populos significare videntur
Abbreviated transcription (Latin):
sensus ẽ autem facilius xp̃m patipro dilec toribus
sȩculi quã dilectores sȩculi ad xp̃m posse conuerti:
dameli autem nomine sic intellegi uoluit quia humilatus onere
sustulit: in quo enim manifestius intellegitus quam in ipso
quo d scriptum est: quanto magnus es humiliatẽ in omnib: :
fo ramenergo acus dicit angustias pasionis: quo dautem
ait quȩ in possibilia sunt apud homines possibilia sunt apud
dm̃i Non ita
accipiendum est quod cupidi & superbi
qui nomine
illius diuitis significati sunt in regnum
cȩlorum sint intraturi cumsuis cupiditatatibus & superbia
ad caritatem &ernorum &aperniciosa superbia adhumi¬
litatem saluberrim am conuertantur.
in deegressi prope tamen adhuc essent ad eam ciuitatem:
quod quidem minus usitate dicitur. sed tamen uideri poss&
hoc dictum quõ mathus egredientibus cis abhericho dicit
iniuminatos duoscecos qui iuxta uiam sed ebant denu¬
mero quippe nulla eẽt questio sialter euangelistarum

Expanded text:
Sensus est autem, facilius Christum pati pro dilectoribus saeculi, quam dilectores saeculi ad Christum posse converti. Cameli autem nomine se intelligi voluit, quia humiliatus onera sustulit. In quo enim manifestius intelligitur, quam in ipso, quod scriptum est, Quanto magnus es, humilia te in omnibus ? foramen ergo acus dicit angustias passionis. Quod autem ait, Quae impossibilia sunt apud homines, possibilia sunt apud Deum, non ita accipiendum est, quod cupidi et superbi, qui nomine illius divitis significati sunt, in regnum coelorum sint intraturi cum suis cupiditatibus et superbia:ad charitatem aeternorum, et a perniciosa superbia ad humilitatem saluberrimam convertantur. inde egressi, prope tamen adhuc essent ad eam civitatem: quod quidem minus usitate dicitur, sed tamen videri possit hoc dictum, quoniam Matthaeus egredientibus eis ab Jericho dicit illuminatos duos caecos qui juxta viam sedebant . De numero quippe nulla est quaestio, si alter Evangelistarum
Abbreviated transcription (Latin):
feras ame:  it quo impleta est helisab&t ut& zacharias uireius
prophetar& anna & simeon de quibus omnibus scriptum est. quod
impletisunt sp̃u sco illa quȩ in euangelio legimus : Nixerunt autẽ
ds̃ operetur pertin& ad gubernationem pro uidentiȩ. quã omnes
diuinȩ actionis locorum temporum que ordines distinctione
pul cerrima per agunt : Cum ipsa diuinitas. necte neatur nec migr&
locis nec tendatur. uarietur uetemporibus : quomodo autem
quando ut baptiq areturuenit adiohannenem : Rtamem postea¬
quã bapti qatus est. descendere in eum columbȩs petie sp̃s sã
uisus est sic intellegendum est ante manifestum uisibilem¬
aduentum sp̃s sc̃i quos cum que scõs eum latenter
habere potiusse: Itasane hoc diximus. intelle gamus &iam
ipsam ui sibilem de monstrationem sp̃s sc̃i. qui aduentus eius
dicitus. in effabili molargius in hominem corda pleni

Expanded text:
feras a me ? Aut quomodo impleta est Elisabeth et Zacharias vir ejus feras a me ? Aut quomodo impleta est Elisabeth et Zacharias vir ejus ut prophetarent, et Anna, et Simeon, de quibus omnibus scriptum est quod impleti Spiritu sancto, illa quae in Evangelio legimus dixerint ? Ut autem Deus operetur, pertinet ad gubernationem providentiae, qua omnes divinae actiones locorum temporumque ordine ac distinctione pulcherrima peraguntur, cum ipsa divinitas nec teneatur nec migret locis, nec tendatur varieturve temporibus. Quomodo autem quando ut baptizaretur venit ad Joannem, et tamen posteaquam baptizatus est, descendere in eum columbae specie Spiritus sanctus visus est, sic intelligendum est, ante manifestum est visadventum Spiritus sancti quoscunque sanctos eum latenter habere potuisse. Ita sane hoc dicimus, ut intelligamus etiam per ipsam visibilem demonstrationem Spiritus sancti qui adventus ejus dic
Abbreviated transcription (Latin):
clarificationem postmanifestationem autem diuinitatis eius.
manifestius datus est hoc& dictum est sp̃s autem nondum erat
datus id est nondum sic apparuerat ittomnes cum datum esse
faterent᷑: sicut &iam sicut dñs non dum erat darificatus int homines¬
minen¬
sed tamen clarificatio cius &ernit. num quam eẽ distitit. sicut
& aduentus eius ea ipsa dict᷑ demontratio in carne mortali Nam
illuc uenit ubierat. quia insua propria uenit. & in hoc mundo erat:
& x mundus pereum factus : Sicit ergo dñi aduentus intellegit᷑
demonstratio corporalis : tamen ante hoc demonstrationem ipse
inomnibus prophetis sc̃is tam quam dĩ uerbum &dĩ sapientia locutus
est sic& aduentus sp̃s scĩ demonsratio sp̃sscĩ est: ipsis &iam occulis
carneis quan do uisus est ignis diuis us super eos & ceperunt linguis
loqui Nam si non erat in hominibus ip̃s ses. antedñi uisibilem clari¬

Expanded text:
clarificationem; post manifestationem autem divinitatis ejus clarificationem; post manifestationem autem divinitatis ejus manifestius datus est. Et hoc dictum est, Spiritus autem nondum erat datus: id est, nondum sic apparuerat, ut omnes eum datum esse faterentur. Sicut etiam Dominus nondum erat clarificatus intminesed tamen clarificatio ejus aeterna nunquam esse destitit. Sicut et adventus ejus ea ipsa dicitur demonstratio in carne mortali. Nam illuc venit, ubi erat: quia in sua propria venit; et, in hoc mundo erat, et mundus per ipsum factus est . Sicut ergo Domini adventus intelligitur demonstratio corporalis, tamen ante hanc demonstrationem ipse in omnibus Prophetis sanctis tanquam Dei Verbum et Dei Sapientia locutus est: sic et adventus Spiritus sancti demonstratio Spiritus sancti est ipsis etiam oculis carneis, quando visus est ignis divisus super eos, et coeperunt loqui linguis . Nam si non erat in hominibus Spiritus sanctus ante Domini visibilem clari
Abbreviated transcription (Latin):
illorum moris inere. donec post eius clarificationem id est resurrectionẽ
a mortius & as censionem incelum acciperent sp̃itum sc̃m : sed occurrtt
animolatro illecuidictum ẽ. amendi cotibi hodie mecum in para diso¬
eris : quinec ipsum baptis mum acceperat: quã quam cornelius & quicũ
eo ex gentibus crediderant. spm̃ scm̃ &iam prius quam baptiꝗ a¬
rentur acceperint: Nontamen uideo quo modo &ille latro sine
tuum: Nemo en imdicit dñs ilis at apostolus nisi inspũ sc̃o : cuius fider
fructum dñs ipse monstrauit dicens amendico tibi hodiemetum
in paradiso eris : quomodo ereo in effabili potestate dominantis di
at que iustitia. deputatum est &iam bap tis mum credenti latroni.
& pro accepto habitum in animo libero. quod in corpore crucifixo
iccipi non poterat sic &iam sp̃s sc̃s latenter dabatur ante dñi

Expanded text:
illorum mori sinere, donec post ejus clarificationem, id est, resurrectionem illorum mori sinere, donec post ejus clarificationem, id est, resurrectionem a mortuis et ascensionem in coelum, acciperent Spiritum sanctum. Sed occurrit animo latro ille cui dictum est, Amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso; qui nec ipsum Baptismum acceperat. Quanquam Cornelius, et qui cum eo ex Gentibus crediderant, Spiritum sanctum etiam priusquam baptizarentur acceperint : non tamen video quomodo et ille latro sine  in regnum tuum . Nemo enim dicit, Dominus Jesus, ait Apostolus, nisi in Spiritu sancto . Cujus fidei fructum ipse Dominus monstravit dicens, Amen dico tibi, hodie mecum eris in paradiso. Quomodo ergo ineffabili potestate dominantis Dei atque justitia deputatum est etiam Baptisma credenti latroni, et pro accepto habitum in animo libero, quod in corpore crucifixo accipi non poterat sic etiam Spiritus sanctus latenter dabatur ante Domini
Abbreviated transcription (Latin):
utfaie ad faciem uideamus: Quantum autem intersi interhominem
quẽ dĩ sapientia gestabat. Perquem liberatisum us & cȩteros homines:
hinc intellegitur : quod la& arus nisiex i ens demonamento non solut
idest &iam renata anima nisiresolutioneni corporis libera ab om¬
&nihil ignorabai in monumento inuenta sunt: ipse enim solus in carne
non tantum in monumento non est oppressus ut aliquid peccatum in co
inueni retur sed nec linteis inplicatus. ut eũ aliquid later& aut abiire
Adid quodscriptum est in euangelio quod paptis abat ilis plures qũa
iohannes quam quam ipse non baptiq ar& seddis cipulieius : quentur¬
utrum quibaptigatisunt illotem pore. quoscriptum est dñm
perdiscipulos suos baptiza seplures quã iohannes. acceperint sp̃m
sc̃m: alioenim loco euangelii sic dicitur. sp̃s enim nondum erat datus :
ftcatus qua ilis̃ non dumerat clarificatus est & facillime quidemiita

Expanded text:
ut facie ad faciem videamus. Quantum autem intersit inter hominem ut facie ad faciem videamus. Quantum autem intersit inter hominem quem Dei Sapientia gestabat, per quem liberati sumus, et caeteros homines, hinc intelligitur, quod Lazarus nisi exiens de monumento non solvitur; id est, etiam renata anima nisi resolutione corporis libera ab omet nihil ignoravit, in monumento inventa sunt . Ipse enim solus in carne non tantum monumento non est oppressus, ut aliquod peccatum in eo inveniretur , sed nec linteis implicatus, ut eum aliquid lateret, aut ab itinere ad id, quod scriptum est in euangelio, quod baptizabat Iesus plures quam Iohannes, quamuis ipse non baptizaret, sed discipuli eius. uutrum qui baptizati sunt illo tempore quo scriptum est Dominum per discipulos suos baptizasse plures quam Joannes, acceperint Spiritum sanctum. Alio enim loco Evangelii sic dicitur: Spiritus enim nondum erat datus, quia Jesus nondum erat clarificatus . Et facillime quidem ita
Abbreviated transcription (Latin):
quar tadies est & put& ultimũ quattuor eementorum terra est :
significat ergo putorem terrenorum peccatorum id est cupiditatem
& sub lato lapide exit demonamento in uolutis manibus &pedib:
& facies eius erat᷑ sud ario : quod autem exit demonumento animam signi¬
ficat recedentem a carnalibus uitiis quoduero institis obuolutus hocent
quod&iam a carnalibus recedentes & mente seruientes legedi ad huc
tamen in corpore constituti alieni a molestiis carnis eẽ non possumus
dicente apostolo menteseruio legidi carne autem legpec cati: quod autem
facies eius sudario tecta erathocest quoh in hac uita: plenam cognitio¬
nem habfe non possumus : sicut a postolus dica Nunc uidemus perspecu¬
lum in enigmate portea autem facie ad faciem : et dixitestif soluite eũ
& sinite ire : hioc est: quod post hancuitam auferuntur omnia uelamenta.

Expanded text:
quarta dies est, et putet. Ultimum quatuor elementorum terra est: quarta dies est, et putet. Ultimum quatuor elementorum terra est: significat ergo putorem terrenorum peccatorum, id est cupiditatum  ibis . Et sublato lapide exiit de monumento involutus manibus et pedibus, et facies ejus tecta erat sudario. Quod autem exiit de monumento, animam significat recedentem a carnalibus vitiis. Quod vero institis obvolutus, hoc est, quod etiam a carnalibus recedentes et mente servientes legi Dei, adhuc tamen in corpore constituti alieni a molestiis carnis esse non possumus, dicente Apostolo, Mente servio legi Dei, carne autem legi peccati . Quod autem facies ejus sudario tecta erat, hoc est, quod in hac vita plenam cognitionem habere non possumus, sicut Apostolus dicit: Nunc videmus per speculum in aenigmate, postea autem facie ad faciem . Et dixit Jesus: Solvite eum, et sinite ire ; hoc est, quod post hanc vitam auferentur omnia velamenta,
Abbreviated transcription (Latin):
relictis nonaginta nouem in montibus descendisse sedicit: quod autẽ
signum est interro gatio dñi quas inescientis sum ipsinesciamus sicut
a postolus dict. ut cognoscam siciuo & cognitussũ : uol quo dignorare
sepeccato res alio dñs ostendt dicens. Non no uiuos: quod significabat
lazarus sepultus quia in disciplina & precerteius non sunpetcata huic
interro gationi similees illud ingenes i adam ubies : qũo peccauerat
& scabsconderat a faciedi: quã occultationẽ hicsepulturȩ significat
itpet cantis habeat similitudinem moriens sepultus abs conditia faciedi:
aufertea utem lapidem quod ut illos puto significare. qui uenientibus
adecdesiam ex gentibus onus circum cĩnionis in ponere uolobant con¬
traquos multipliciter scribit a postolus. uel eos qui in ec desia corrupte
uiunt & osfensioni sunt credere uolentibus : dicit illimaria. Dñe. iam

Expanded text:
relictis nonaginta novem in montibus, descendisse se dicit . Quod autem relictis nonaginta novem in montibus, descendisse se dicit . Quod autem signum est interrogatio Domini quasi nescientis, cum ipsi nesciamus; sicut dicit Apostolus Ut cognoscam, sicut et cognitus sum . Vel quod ignorare se peccatores alio loco Dominus ostendit dicens, Non novi vos : quod significabat Lazarus sepultus; quia in disciplina et praeceptis ejus non sunt peccata. Huic interrogationi simile est illud in Genesi, Adam ubi es ? Quoniam peccaverat, et se absconderat a facie Dei. Quam occultationem hic sepultura significat: ut peccantis habeat similitudinem moriens; sepultus, absconditi a facie Dei. Auferte autem lapidem, quod ait, illos puto significare, qui venientibus ad Ecclesiam ex Gentibus onus circumcisionis imponere volebant; contra quos multipliciter scribit Apostolus : vel eos qui in Ecclesia corrupte vivunt, et offensioni sunt credere volentibus. Dicit illi Martha: Domine, jam
Abbreviated transcription (Latin):
ciuus imaginem puteus gerit. hoc ẽ det̃rena c̃uersatione hauri¬
unt uoluntatem : quaperceptaiterum in eius appetitum in ar¬
descant sicut deaqua illa quibiberit inquit siti& it erum :
oportebat autem ut xp̃o credens sȩculo renuntiar& & relicta
ĩdria cupiditatem sȩcularem. sere liquisse monstrar& non
solum cordecredens adiusticiam : sed&iã adsalutem
ore confessura & prȩdicatura quod credidit :
Deresurrectione laꝵ ari quã quam secundum eu angelicam
historiam resustitatum laꝗ arum plenafide teneamus:
significare aliquid non dubito: neq: cum res factȩ allegorigam᷑¬
& gestȩrei fidem animitunt : Sicut duo rum filiorum abra his
allegoriam paulus exponi : duo eẽstestamenta : num quidid
cuco. aut abrah: am non fut. aut illos filios non habuit : Ergo
& in allegoriam accipiamus latarum in monumento animam
ter renis peccatis obrutam id est omne humanum genus : quã
alio loco dñs ouem perditam signi cat: propter quã liberandam.

Expanded text:
cujus imaginem puteus gerit, hoc est, de terrena conversatione hauriunt voluptatem: qua percepta iterum in ejus appetitum inardescant, sicut de aqua illa qui biberit, inquit, sitiet iterum . Oportebat autem ut Christo credens, saeculo renuntiaret, et relicta hydria cupiditatem saecularem se reliquisse monstraret; non solum corde credens ad justitiam, sed etiam ad salutem ore confessura et praedicatura quod credidit . De resurrectione Lazari. Quanquam secundum evangelicam historiam resuscitatum Lazarum plena fide teneamus; significare aliquid non dubito. Neque cum res factae allegorizantur, gestae rei fidem amittunt. Sicut duorum filiorum Abrahae allegoriam Paulus exponit duo esse Testamenta ; numquid ideo, aut Abraham non fuit, aut illos filios non habuit? Ergo et in allegoria accipiamus Lazarum in monumento, animam terrenis peccatis obrutam, id est, omne humanum genus: quam alio loco Dominus per ovem perditam significat, propter quam liberandam
Abbreviated transcription (Latin):
humana sic procedere &perfici ut primis uidiebus quasi
lactis habeat simili tudinem sequentibus nouem diebis.
conuertatur insaguinem: Neinde x ii diebussolidetꝰ.¬
reliquis X&VIII.formetur usque adperfecta lini am̃ta
omnium membrorum: & hinciam reliquotempore usq:
ad tempus partus magnitudine augetꝰ: Xlergo v dies
ad dito uno quod significat summam : quia & Vi. &riui
& XII & xxiii in unum co actisfiuit xIV: addito ergo
ut dictum est unofiunt XIUI.:quicum fuerint multiplicati
per ipsum senariũ numerum : qui huius ordinationis capur
tant̃ ib VIIINł ap̃ł quodie conceptus dñs creditiur.: quieo¬

Expanded text:
humana sic procedere et perfici, ut primis sex diebus quasi lactis habeat similitudinem, sequentibus novem diebus convertatur in sanguinem, deinde duodecim diebus solidetreliquis XVIII formetur usque ad perfecta liniamenta omnium membrorum, et hinc iam reliquo tempore usque ad tempus partus magnitudine augeatur. XL ergo V dies addito uno, quo significat summam — quia VI et nouem et XII et X et VIII in unum coactis fiunt XLV — addito ergo, ut dictum est, uno fiunt XLVI. qui cum fuerint multiplicati per ipsum senarium numerum, qui huius ordinationis caput as aprilis, quo die conceptus Dominus creditur, quia eo
Abbreviated transcription (Latin):
rum esse laudandus creder&ur. uel &iam ostender&ur ds̃. Propter
eos quippe disputatio illa suscepta est quinegant ex libero uolunta¬
tis arbitrio mali originem duci. &dm̃ siita est creatorem omnium
naturarum culpandum eẽ contendunt. eo modo uolentes secundũ
suae impi&atis errorem. manichei enim conati sunt inmutabilem

Expanded text:
rum esset, laudandus crederetur uel etiam ostenderetur deus. propter rum esset, laudandus crederetur uel etiam ostenderetur deus. propter eos quippe disputatio illa suscepta est, qui negant ex libero uoluntatis arbitrio mali originem duci et deum, si ita est, creatorem omnium naturarum culpandum esse contendunt, eo modo uolentes secundum suae inpietatis errorem — Manichei enim sunt — inmutabilem
Abbreviated transcription (Latin):
um adhuc rome demoraremur uoluimus disputando quȩrere unde sit
imalum &eo modo disputauimus. ut si possemus id quod de hac re
diuinae auctoritatis subditi. credebamus &iam ad intellegentiam nram
quantum disserendo opitulante dõ agere possemus ratio considerata
& pertractata perducer& & quõ constitit inter nos diligenter ratio¬
ne discussa malum non exostum nisi ex libero uoluntatis arbitrio
tres libri quos eadem disputatio peperit appellati sunt delibero arbitrio
Quorum secundum & testium in affrica iam ippone regio presbiter
ordinatus. sicut tunc potui terminaui. In his libris ita multa disser¬
ta sunt. ut incidentes non nullae quaestiones quas uel enodare non po¬
teram uel longam sermocinationem in praesenti requirebant. ita dif¬
ferrentur. ut ex utraq parte uel ex omnibus earundem quȩstionum
partibus in quibus non apparebat quid potius congruer& ueritati.
ad hoc tamen ratiotinatio nr̃a concluder&r. ut quod lib& eorum ue¬

Expanded text:
um adhuc Romae demoraremur, noluimus disputando quaerere, unde sit malum, et eo modo disputauimus, ut, si possemus, id quod de hac re diuinae auctoritati subditi credebamus etiam ad intellegentiam nostram, quantum disserendo opitulante deo agere possemus, ratio considerata et pertractata perduceret. et quoniam constitit inter nos diligenter ratione discussa malum non exortum nisi ex libero uoluntatis arbitrio, tres libri, quos eadem disputatio peperit, appellati sunt de libero arbitrio. quorum secundum et tertium in Africa iam Hippone Regio presbyter ordinatus, sicut tunc potui, terminaui. In his libris ita multa disserta sunt, ut incidentes nonnullae quaestiones, quas uel enodare non poteram uel longam sermocinationem in praesenti requirebant, ita differrentur, ut ex utraque parte uel ex omnibus earundem quaestionum partibus, in quibus non apparebat, quid potius congrueret ueritati, ad hoc tamen ratiocinatio nostra concluderetur, ut, quodlibet eorum ue
Abbreviated transcription (Latin):
STENIM LIBER NOSTER DE EATECIRANDIS RUDIBUS HOC
ipso titulo prenotatus. In quo libro ubi dixi necan¬
gelus quicũ sp̃itib aliis satellitib suis suꝑ biendo. deseruit
oboedientiam dĩ & di abolus factus est. aliquid nocuit dõ
sed sibi. Nouit enim ds̃ ordinare deserentes se animas. X

Expanded text:
st etiam liber noster de Catechizandis rudibus hoc ipso titulo praenotatus. In quo libro ubi dixi: Nec angelus qui cum spiritibus aliis satellitibus suis superbiendo deseruit obedientiam Dei, et diabolus factus est, aliquid nocuit Deo, sed sibi: novit enim Deus ordinare deserentes se animas ; c
Abbreviated transcription (Latin):
otempore librum deuni cobaptismo amicus quid amms
nescio quodonatista prbro accepit indicante qđ pecilianus
ep̃s eorum costantinensis eum scripserit. huncadme ille
adtulit acue hementer ut ei responderem rogauit & fac¬
tum est. Librum aut̃ & iam meum in quo respondieundẽ
titulum habere uolui hoc est deunico baptismo. Inquolibro illud
quod dixi constantinum imperatorem donatistis criminantib:
ordinatorem ceciliani felicem aptugenen sem nonnegasse accu¬
ionis locum quamuis eum incecilianum fictis criminibu
calumniosus fuisse & expestus. in ordine temporum postea
consideratum aliter inuentum est. Nam prius memoratus
imperator causam felicis fecit audiri a proconsulae ubi legi¬
turab solutus & postea ipse cecilianum cum accusatoribus
eius auditum comperit in nocentem ubi cos expestus est in cius
criminibus calumniosus quia ordo temporum perconsules
declaratus multo uehementius in eacausa calumnias donatis¬
tarum conuicit penitusq subuestit quoda libi ostendimus. Hic

Expanded text:
tempore librum de Unico Baptismo amicus quidam meus, a nescio quo donatista presbytero accepit, indicante quod Petilianus episcopus eorum Constantinensis eum scripserit. Hunc ad me ille attulit, ac vehementer ut ei responderem rogavit; et factum est. Librum autitulum habere uolui, hoc est de unico baptismo. In quo libro illud, quod dixi: Constantinum imperatorem .Donatistis criminantibus ordinatorem Caeciliani Felicem Aptugnensem non negasse accusationis locum, quamuis eos in Caecilianum fictis criminibus calumniosos fuisset expertus, in ordine temporum postea consideratum aliter inuentum est. nam prius memoratus imperator causam Felicis fecit audiri a proconsule, ubi legitur absolutus, et postea ipse Caecilianum cum accusatoribus eius auditum comperit innocentem, ubi eos expertus est in eius criminibus calumniosos. qui ordo temporum per consules declaratus multo uehementius in ea causa calumnias Donatistarum conuincit penitusque subuertit, quod alibi ostendimus. Hic
Abbreviated transcription (Latin):
Sed ea omnia quaerecurrunt non enim recurrent ad dm̃ a quo defecerunt
qui sem piterno igne punientur quam uis omnia deficientia sic ordinentur
ut ibi sint ubi congruentissime possint eẽ. quia &illi qui non recurrunt
congruentissime in poena sunt. Alio loco nemo fere inquam dispar ab¬
eis dubitat quindefimo inpilam rotundato ab his atq obruto ex istant.
cum hoc utrum uerum sit multi dubitant. multi ne audierint quidem.
Hoc opus sic incipit. In aliis libris satis opinor egisse nos
DEANIMAE QUANTITATE¬

Expanded text:
sed ea omnia, quae recurrunt. non enim recurrent ad deum, a quo defecerunt, qui sempiterno igne punientur, quamuis omnia deficientia sic ordinentur, ut ibi sint, ubi congruentissime possint esse, quia et illi, qui non recurrunt, congruentissime in poena sunt. alio loco: nemo fere, inquam, de scarabeis dubitat, quin de limo in pilam rotundato ab his atque obruto existant, cum hoc exemplum utrum uerum sit multi dubitant, multi ne audierint quidem. Hoc opus sic incipit: In aliis libris satis opinor egisse nos. DE ANIMAE QVANTITAT
Abbreviated transcription (Latin):
aita płs. Non ex o peribus sed ex uocante dictumeẽ maior
seruiat minori. quamuocationem ad dĩ propositum adserit
pestinere. Vndedicit. non scđm opera nr̃a. sed scđm suum
propositum & gratiam. Etunde item dicit. Scimiis quia
diligentibus dm̃ omnia cooperantur in bonum his quise¬
cundum propositum uocatisunt. Dequauocatione ait
ut dignos uos habeat uocatione sua scã. Hicliber post¬
epistolam quae postmodum a capite addita est sic incip̃.
mou& quos dam & requirunt.
EXPOSITIO EPISTOLAE. IA COBI. AD XII TRIB

Expanded text:
ait Apostolus: Non ex operait Apostolus: Non ex operseruiet minori, quam uocationem ad dei propositum asserit pertinere. unde dicit: non secundum opera nostra, sed secundum suum propositum et gratiam; unde item dicit: scimus, quia diligentibus deum omnia cooperantur in bonum his, qui secundum propositum uocati sunt. de qua uocatione ait: ut dignos uos habeat uocatione sua saepistolam, quae postmodum a capite addita est, sic incipit: Movit quosdam et requiritur. Expositio Epistolae Jacobi ad XII trib
Abbreviated transcription (Latin):
Nterha ec missae sunt mihi a ca stagine quȩstiones sex.
quas proposuit amicus quidam quem cupiebam fieri
xp̃ianum ut contra paganos soluerentur. presestim quia non nul¬
las carum aporphirio philosopho propositas dixit. sed non eum
eẽ arbitror porphirium illum siculum cuius celeberrima est
fama: harum quȩstionum disputationum inunum librum¬
contuli non prolixum. cuius est titulus sex quȩstiones contra
paganos expositȩ : earum aũt primaẽ deresurrectione: secun¬
da detempore xpĩana religionis. testia desacrificiorum dis¬
tinctione. quasta deco quod scriptum est. in quamen sura
mensi fueritis remiti&ur uobis. quinta defilio di secundũ
salomonem. Sextadeiona propheta. inquarum secunda
quod dixi falussalus religionis huius perquam solamue¬
ram salus ueraciter quȩ promittitur nullium quam defuit
quidignus fuit & cui de fuit dignus non fuit nonitadixitam¬
quam exmeritis fuis quisq dignus fuerit sedquemadmodũ

Expanded text:
nter haec missae sunt mihi a Carthagine quaestiones sex, quas proposuit amicus quidam, quem cupiebam fieri christianum, ut contra Paganos solverentur, praesertim quia nonnullas earum a Porphyrio philosopho propositas dixit. Sed non eum esse arbitror Porphyrium Siculum illum, cujus celeberrima est fama. Harum quaestionum disputationes incontuli, non prolixum, cujus est titulus: Sex quaestiones contra Paganos expositae. Earum autem prima est de resurrectione; secunda, de tempore christianae religionis; tertia, de sacrificiorum distinctione; quarta, de eo quod scriptum est, In qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis ; quinta, de Filio Dei secundum Salomonem; sexta, de Jona propheta. In quarum secunda quod dixi, Salus religionis hujus, per quam solam veram salus vera veraciterque promittitur, nulli unquam defuit, qui dignus fuit; et cui defuit, dignus non fuit; non ita dixi tanquam ex meritis suis quisquam dignus fuerit; sed quemadmodum
Abbreviated transcription (Latin):
ib̵ quẽ p̃notaui deocto dulcitii quȩstionib nonbet̃ in hoc opere
cõmemorandus inter libros meos. cum sit confectus ex his quȩ
ame in aliis ante conscriptast̃ nisi & disputationis aliqui da nob̃
interpositũ reperir&ur in eo. & uni earum quȩstionũ non ex
opusculo aliquomeo responsionẽ sed tuncquepotuit occurrere

Expanded text:
 quem praenotaui de octo Dulciti quaestionibus, non esset in hoc opere commemorandus inter libros meos, cum sit confectus ex his, quae a me in aliis antea conscripta sunt. nisi et disputationis aliquid a nobis interpositum reperiretur in eo, et uni earum quaestionum non ex opusculo aliquo meo responsionem, sed tunc quae potuit occurrere
Abbreviated transcription (Latin):
ORIGINALIADALBIÑ PIMANŨ ETMTLAUIṼ LID̃ II
Est ca quam pelagiana hereses cumsuis auctoribus ab epis copis
ecclesiae romanae prius in nocentio deinde ⁊osimo cooperan¬
tibus conciliorum asfricanorum luteris conuicta atq damna¬
ta ẽ scripsi duos libros aduersus cos unum de gratia xp̃i alte¬
rum depeccato originali. hoc opus sic incip̃. quantum deurã¬
& corporali & maxime spiritali salute gaudeamus
GESTA CUMEMERITO DONATISTA. LIG̃ .I.

Expanded text:
Originali, ad Albinam, Pinianum et Melaniam, libri duo. Posteaquam Pelagiana haeresis cum suis auctoribus ab episcopis Ecclesiae Romanae, prius Innocentio, deinde Zosimo, cooperantibus conciliorum Africanorum litteris, convicta atque damnata est; scripsi duos libros adversus eos, unum de Gratia Christi, alterum de Peccato Originali. Hoc opus sic incipit: Quantum de vestra corporali et maxime spirituali salute gaudeamus. Gesta cum Emerito donatista, li
Abbreviated transcription (Latin):
respondebam. Nec delibro sapientiae ipse abstulit dimidiam
sententiam uerba adrem necessaria. ubi sit scriptum. qui hapti¬
zatur amostuo. &iterum tangit illum. quid proficit lauatio
eius. iste sic posuit tamquam scriptum ess&. quibaptiza¬
tur amostuo. quid proficit lauatio eius. Nos aũ & antequam
ess& pars donatis sic habuisse codices plurimos. uerumtamen
a fros. ut non eẽt in medio. &iterum tangit illum post ea didi¬
cimus. quod si iam scirem non in istum tam quam infurem
diuini eloquii uel uiolatorem tanta dixissem. Hic liber sic
incipit. abste ipso praesente audi eram
CON. TRA. AD RMAN TŨEMANICHEI DISCIDULŨ

Expanded text:
respondebam — nec de libro Sapientiae ipse abstulit de media respondebam — nec de libro Sapientiae ipse abstulit de media sententia uerba ad rem necessaria, ubi, cum scriptum sit: qui baptizatur a mortuo et iterum tangit illum, quid proficit lauatio eius? iste sic posuit, tamquam scriptum esset: qui baptizatur a mortuo, quid proficit lauatio eius? nos autem et antequam esset pars Donati, sic habuisse codices plurimos, uerum tamen Afros, ut non esset in medio: et iterum tangit illum, post addidicimus. quod si iam scirem, non in istum tamquam in furem diuini eloquii uel uiolatorem tanta dixissem. Hic liber sic incipit: Abs te ipso praesente audieram. CONTRA ADIMANTVM MANICHEI DISCIPVL
Abbreviated transcription (Latin):
simon sicut eum tota ecclesia confitetur dictus est petrus.
Harum aũ duarum sententiarum quaesit probabilior eligat lector
Alio loco dixi. Nullius mortem ds̃ quaerit: quod sic accipiendũ
est. quia homo sibi ad quisiuit mostem deserens dm̃ & ad quirit
qui non recurrit addm̃ secundum quod scriptũ est. Ds̃ mostẽ
non fecit. sed &iam illud nonminus uerum est. uita & mors ad nõ¬
dõ est. Uita scilic& adonante. mors auindicante.
dixi donatum cuius epistolam refellebam rogasse ut impera¬
tor inter ipsum & cecilianum transmarinos episcopos iudices
dar&. non ipsum sed alium donatum eiusdem tamen scismatis
hoc fecisse probabilius inuenitur. Ille aũ non erat castagini¬
ensis donatistarum episcopus. sed a casis nigris quitam̃ primus
apud castaginem ipsum nefarium scisma commisit. Nec sane
donatus castaginiensis ut xp̃iani rebapti tarentur instituit.
quod ego eum instituisse credideram. quando eius epistolae

Expanded text:
Simon, sicut et tota ecclesia confitetur, dictus est Petrus. Simon, sicut et tota ecclesia confitetur, dictus est Petrus. harum duarum autem sententiarum quae sit probabilior, eligat lector. Alio loco dixi: nullius mortem deus quaerit. quod sic acci- piendum est, quia homo sibi adquisiuit mortequi non recurrit ad Deum, secundum quod scriptum est: Deus mortem non fecit . Sed etiam illud non minus verum est: Vita et mors a Domeo est, uita scilicet a donante, mors a uindicante. Item quod dixi Donatum, cuius epistulam refellebam, rogasse, ut imperator inter ipsum et Caecilianum transmarinos episcopos iudices daret, non ipsum, sed alium Donatum, eiusdem tamen scismatis, hoc fecisse probabilius inuenitur. ille autem non erat Carthaginiensis Donatistarum episcopus, sed a Casis Nigris, qui tamen primus apud Carthaginem ipsum nefarium scisma conmisit. nec sane Donatus Carthaginiensis, ut Christiani rebaptizarentur, instituit — quod ego eum instituisse credideram, quando eius epistulae
Abbreviated transcription (Latin):
ibrum etiam contra epistolam donati. qui pastis donati secundus
post maiorinum episcopus apud castaginem fuit. Eodem tempo¬
re presbiteru mei scripsi. Inqua epistola ille agit ut non nisi in
eius communionem baptisma xp̃i eẽ credatur. Cui nos contra¬
dicimus in hoc libro. Inquo dixi quodam loco deapostolo p&ro
quod in illo tamquam in p&ra fundata sit ecclesia: qui sensus &ia
untatur ore multorũ inuersib beatissimi ambrosii ubi de
lo gallinatio ait. Hoc ipse petra ecclesiae canente culpam di¬
luit. Sed scio me post ea sepissime sic exposuisse quod ad nõ dictũ
est tues petrus & super hanc petram aedificabo ecclesiam meã
ut super hunc intelleger&ur quem confessus est petrus dicens.
Tues xp̃s filius dĩ uiui. Ac sic petrus ab hac petra appellatus per¬
sonam ecclesiae figurar&. quae super hanc petram aedificatur
& accepit claues regni caelorum. Non enim dictum est illi
tu es petra. sed tues p&rus. petra aũ erat xp̃s. Quem confessus

Expanded text:
ibrum etiam contra epistulam Donati, qui partis Donati secundus post Maiorinum episcopus apud Carthaginem fuit, eodem presbyterii mei tempore scripsi; in qua epistula ille agit, ut non nisi in eius communione baptisma Christi esse credatur. cui nos contradicimus in hoc libro. In quo dixi quodam loco de apostolo Petro, quod in illo tam- quam in petra fundata sit ecclesia. qui sensus etiam cantatur ore multorum in uersibus beatissimi Ambrosi, ubi de gallo gallinacio ait: hoc ipse, petra ecclesiae, canente culpam diluit. sed scio me postea saepissime sic exposuisse, quod a domino dictum est: tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam, ut super hunc intellegeretur, quem confessus est Petrus dicens: tu es Christus, filius dei uiui, ac sic Petrus ab hac petra appellatus personam ecclesiae figuraret, quae super hanc petram aedificatur et accepit claues regni caelorum. non enim dictum illi est: tu es petra, sed: tu es Petrus. petra autem erat Christus, quem confessus
Abbreviated transcription (Latin):
UIET SICUM ALIQUO LABORE INTELLESITUA. FIABET TAMEN NON
inutilem ingenii & mentis exercitationẽ magisq moribus
adueri loquium diligendum ꝓficit. Hunc quoq auferre
statueram deopusculis meis quia & obscurus & anfractuosus
& omnino molestus mihi uidebatur ꝓpt̃ quod eum nec ediderã
Deinde cum postea scripsissem alterum cuius titu lus est con¬
tra mendatium. multo magis istum ipsum non esse decre¬
ueram sed & iusseram sed non est factum.
Itaq in ista re¬
tractatione opusculorum meorum cum eum in colomem rep¬
perissem. &iam ipsum retractatũ manere prȩcepi. maxime
quia non nulla in eosunt necessaria quȩ in illo altero non sunt
Propterea uero illius in scriptio est contra mendatium. istius
aũt demendacio. Qũo ꝑ illum totũ oppugnatio est aꝑta m̃¬
datii . istius aut magna pars inquisitionis disputatione uersat᷑
Ad eundem tamen finem uterq dirigitur. Hi¬
Hic liber sic in¬
cipit. Magna quȩ ftio est demendatio. EX PLIC

Expanded text:
ui etsi cum aliquo labore intellegitur, habet tamen non inutilem ingenii et mentis administrationem magisque moribus ad ueriloquium diligendum proficit. hunc quoque auferre statueram de opusculis meis, quia et obscurus et anfractuosus t omnino molestus mihi uidebatur, propter quod eum nec edideram. deinde, cum postea scripsissem alterum, cuius titulus est: contra mendacium, multo magis istum non esse decreueram et iusseram, sed non est factum. itaque in ista retractatione opusculorum meorum cum eum incolumem repperissem, etiam ipsum retractatum manere praecepi, maxime quia in eo nonnulla sunt necessaria, quae in illo altero non sunt. propterea uero illius inscriptio est: contra mendacium, istius autem: de mendacio. quoniam per illum totum oppugnatio est aperta mendacii, istius autem magna pars in inquisitionis disputatione uersatur; ad eundem tamen finem uterque dirigitur. Hic liber sic incipit: Magna quaestio est de mendacio. LIBER
Abbreviated transcription (Latin):
ursus ad eosdem scripsi alterũ librum. quẽ de correptione
& gratia p̃notaui cumm i hinuntiatum ect dixisse ibi quendã.
neminẽ corripiendũ sidĩ precepta non facit. sed ꝓillo ut faciat
aec opera non aginta &tria. in libris ducentis. XX &duob
medictasse recolui quando haec retractaui utrũ aliquos adhuci¬
eem̃dictaturus ignorans atq ipsam eorũ retractitionẽ in libris

Expanded text:
ursus ad eosdem scripsi alterum librum, quem de Correptione et Gratia praenotavi, cum mihi nuntiatum esset dixisse ibi quemdam, neminem corripiendum, si Dei praecepta non facit; sed pro illo, ut faciat, r dilectissime. Haec opera nonaginta tria in libris ducentis triginta duobus me dictasse recolui, quando haec retractavi, utrum adhuc essem aliquos dictaturus ignorans; atque ipsam eorum retractationem in libris
Abbreviated transcription (Latin):
nter haec oro su cuius dam spani prbi consolationi depris¬
cillianistis & de quibusdam origenis sensibus quos catholica
fides in probat quanta potui breuitate acperspicuitate re¬
spondi. Cuius opusculi titulus est adorosium contra priscil¬
li anistas &origenistas. et ipsa enim consultatio responsioni
meae a capite adiuncta est. hic liber sic incip̃. Responditibi
quaerenti di lectissime fili orosi.

Expanded text:
nter haec Orosi cuiusdam Hispani presbyteri consultationi de Priscilianistis et de quibusdam Origenis sensibus, quos catholica fides inprobat, quanta potui breuitate ac perspicuitate respondi. cuius opusculi titulus est: ad Orosium contra Priscilianistas et Origenistas. et ipsa enim consultatio responsioni meae a capite adiuncta est. Hic liber sic incipit: Respondere tibi quaerenti, dilectissime fili Orosi.