comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aliud credere illũ: aliud c̾dere millum:
Credere illi: credere uera ẽẽ que loqui¬
tur. Credere illum: credere quod
ipse sit deus. Credere in illum:
diligere illum. Credere uera eẽ
quȩ loquitur: multi & mali
possunt.Credunt enim eẽ uera.
&r nolunt ea facere: sua. quia
ad oꝑandum pigri sunt. Crede¬
re autem ipsum ẽẽ deum: hoc
& demones potuerunt. Crede¬
re uero indm̃. soli nouerunt
uita: quia sine dilectione. fides
inanis ẽ. Cum dilectione fides
xpĩani: sine dilectione fides
ẽ demonis. Qui gͦ non uult
nem fidei intimore pȩne. non
inamore corone. Nam &e illi
puniri timebant. Deniq bea¬
tus petrus cum dñm confitẽs
diceret.⁊ ues xp̃s filius dei ui¬
nata ẽ. Illius quia &ͤ interna
dilecꝰtione ꝓcessit. eterna bea¬
ditudine remunerata ẽ. Yis

Expanded text:
aliud credere illum, aliud credere in illum. aliud credere illum, aliud credere in illum. Credere illi, est credere vera esse quae loquitur. Credere illum, credere quod ipse sit Deus. Credere diligere illum. Credere vera esse quae loquitur, multi et mali possunt: credunt enim esse vera, et nolunt ea facere sua; quia ad hoc pedum pigri sunt. Credere autem ipsum esse Deum, et daemones possunt. Credere vero in Deum, soli noverunt  factis et vita, quia sine dilectione fides inanis est. Cum dilectione fides christiani, sine dilectione fides daemonis. Qui ergo non volunt nem fidei in timore poenae, non in amore coronae: nam et illi puniri timebant. Denique beatus Petrus cum Domino confitens diceret, Tu es Christus Filius Dei vinata est; illius quia ex interna dilectione processit, aeterna beatitudine remunerata est. Nos
Abbreviated transcription (Latin):
Qui habuerit substantiam mũ¬
di & uiderit frẽm suum necesse
habere. & clauserit uiscera sua
abeo: quomodo caritas dei ma¬
net ineo: Tu credis qm̃ unus ẽ
deus:bene facis.Et demones cre¬
dunt: & contremisscunt. Ne pu¬
tes quia magnum aliquid facis
credendo unum eẽ dm̃: hoc enĩ
& demones faciunt. Nec solum
dm̃ patrem: s: & filium di credũt.
Unde dicit lucas. Exiebant etiã
demonia amultis clamantia
& dicentia: quia tues filius dei.
Et increpans non sinebat ea lo¬
qui:quia sciebant ipsum esse
xp̃m Nec solum credunt: uerũ
etiam contremiscunt. Ynde ad
illum legio quȩ hominẽ obside¬
bat: supplici uoce ꝓclamabat.
Quid michi & tibi ihũ fili dei
summi: ad iuro te ꝑdm̃. ne me
torqueas. Qui gͦ dm̃ ẽẽ ñ credũt.
uel credentes non timent: ꝓfec¬
to sunt demonib tardiores. ac
ꝓteruiores estimandi. S nec dm̃
credere & contremescere magnũ
ẽ. si non & ineum credat᷑. hoc ẽ
si non eius incorde amor tenea¬
dur. aliud ẽ enim credere illi

Expanded text:
ntiam mundi, et viderit fratrem suum necesse habere, et clauserit viscera sua ab eo, quomodo charitas Dei manet in eo ? Tu credis quoniam unus est Deus, bene facis, et daemones credunt et contremiscunt. Ne putes quia magnum aliquid facis credendo unum esse Deum. Hoc enim et daemones faciunt, nec solum Deum patrem, sed et filium credunt. Unde dicit Lucas: Exibant autem daemonia a multis clamantia et dicentia, quia tu es Filius Dei. Et increpans non sinebat ea loqui, quia sciebant ipsum esse Christum . Nec solum credunt, verum etiam contremiscunt. Unde ad illum legio quae hominem obsidebat supplici voce proclamat: Quid mecum et tibi, Jesu fili Dei summi? Adjuro te per Deum, ne me torqueas . Qui ergo Deum esse non credunt, vel creditum non timent, profecto sunt daemonibus tardiores ac proterviores aestimandi. Sed nec Deum credere et contremiscere magnum est, si non et in eum credatur, hoc est si non ejus in corde amor teneatur. Aliud est enim credere illi,
Abbreviated transcription (Latin):
Quanto maus ẽ p̃cium quo re-¬
dempti estis acorruptione uitȩ
carnalis:. tanto amplius timere
debetis: ne forte ad coruptelam
uitiorum. reuertendo. animos
urĩ redemptoris offendatis. Re¬
nati non exsemine corruptibili
s incorruptibili: ꝑ uerbum di ui¬
ui.et manetis in eternum. Tale ẽ
in euuangłio ioħis. his qui credũt
innomine eius. qui non exsangui¬
nibus neq ex uoluntate carnis.
neq exuoluntate uiri: s ex deo
nati sunt. Sicut gͦ incorruptibi¬
le ẽ p̃cium dominice passionis
quo redempti sumus. ita etiam
incorruptibile ẽ saeramentum
fontis sacri quo renascimur: quȩ
ita sibi inuicem conectuntur. ut
unum nobis sine altero salutem
conferre nequeat. Quia nimirum
dominus ita nos tempore incar¬
nationis sue sacro sanguine simł
omnes redemit. ut nos quoq intẽ
pore uiritim. ꝑ regenerationem
baptismi. ad consortium eiusdẽ
regenerationis ꝑuenire debeamꝰ.
De quas generatione benedicitur:
Qa ñ ex semine corruptibili.s ꝑ u̾bum

Expanded text:
Quanto majus est pretium quo redempti estis a corruptione vitae carnalis, tanto amplius timere debetis, ne forte ad corruptelam vitiorum revertendo, animos vestri redemptoris offendatis, renati non ex semine corruptibili, sed incorruptibili, per verbum Dei vivi et permanentis in aeternum. Tale est in Evangelio Joannis, his qui credunt in nomine ejus, qui non ex sanguinibus, neque ex voluntate carnis, neque ex voluntate viri, sed ex Deo nati sunt . Sicut ergo incorruptibile est pretium dominicae passionis quo redempti sumus, ita etiam incorruptibile est sacramentum fontis sacri quo renascimur. Quae ita sibi invicem connectuntur, ut unum nobis sine altero salutem conferre nequeat. Quia nimirum Dominus ita nos tempore Incarnationis suae suo sacro sanguine simul omnes redemit, ut nos quoque nostro tempore viritim per regenerationem baptismi, ad consortium ejusdem regenerationis pervenire debeamus. De qua regeneratione bene dicitur quia non ex semine co
Abbreviated transcription (Latin):
quit hoc ꝓmissum ẽ. ut reuela¬
tionem ihũ xpi uideatis post
hanc uitam quam nunc angłi
uident: quanto magna ẽ grã
uobis ꝓmissa. tanto amplius
digni eẽ curate: ut eam ꝑciꝑe
ualeatis. Succingit lumbos
mentis: qui hanc etacogitatiõe
restringit. Et̃ recꝰte dicit. Sperate
ineadem que offertur uobis
Quia qui succintis lumbis m̃tis
id ẽ. et mente et corpore castus
domini aduentum expectat.
merito quando reuelãtur spe¬
rat. Nam qui domino placere
non nouit: merico spe bonorum
carens. ne eitius adueniat metu¬
it. Quasi filui obedientiȩ. Recte
filios obedientie uult illos exi¬
stere: quos inp̃fatione in obedi¬
entiam. et asꝑsionem sanguinis
ihũ xpĩ dixerat electos. S sca̾m

Expanded text:
quit, hoc promissum est, ut revelationem Jesu Christi videatis post hanc vitam, quam nunc angeli vident, quanto major est gratia vobis promissa, tanto amplius digni esse curate ut eam percipere valeatis. Succingit lumbos mentis, qui hanc et a cogitatione restringit. Et recte dicit: Sperate in eam quae offertur vobis quia qui succinctis lumbis mentis, id est, mente et corpore castus, Domini adventum exspectat, merito, quando revelatur, sperat. Nam qui Domino se placere non novit, merito spe bonorum, carnes ne citius adveniat, metuit. Quasi filii obedientiae, etc. Recte filios obedientiae vult illos existere, quos in praefatione in obedientiae et aspersionem sanguinis Jesu Christi dixerat electos. Sed secundum
Abbreviated transcription (Latin):
głas. has głas significauit eugli¬
sta: cum ait. Sp̃s enim nondum
erat datus: quia iħs non dum
fuerat głificatus. Due sunt
autem domini głificationes scd̃m
suscepti hominis formã. yna qͣ
resurexit amortuis: et alia qua
a scendit incelum ante occulos
discipulorum suorum. Restat
tercia. et ipsa inconspectu ho¬
minum: cum uenerit in maiesta¬
te sua et patris. et scõrum angłor
ut reddat unicuiq scdm opꝰ.

Expanded text:
tc. Has glorias significavit evangelista, cum ait: Spiritus enim nondum erat datus, quia Jesus nondum fuerat glorificatus . Duae autem sunt Domini glorificationes, secundum suscepti hominis formam: una, qua resurrexit a mortuis; et alia, qua ascendit in coelum ante oculos discipulorum suorum. Restat tertia, et ipsa in conspectu hominum, cum venerit in majestate sua et Patris et sanctorum angelorum ut reddat unicuique secundum o
Abbreviated transcription (Latin):
hec enim illi ratiocinab antur:
qui nullam uitam nisi istam
ẽt̃ credebant dicentes. Cũ epieu¬
ro. Post mortem nichil ẽ. & mors
ipsa nichilẽ. Illud autem beatꝰ
iacob intulit: ut doceat quia
uita prauorum breuis ẽ inpre¬
senti: quã tam̃ infuturo mors
sequetur ȩterna iuxta illud
beati iob. Ducunt inbonis dies
suos: et inpuncto ad inferna
niͣ faciendi habebant᷑. simul &
fidem rectam dedicerant. Ita ut¬
& aliis se magistros fieri posse
presumerent. Nec tamen operũ
ꝑfectionem neq mentis humi¬
litatem: neq continentiam ad¬
huc sermonis erant adepti. Unde
illos modo interalia increpatio¬
nis et exortationis uerba. ñ mi¬
nimum terret ineo quo scientẽ
bona facere & non facientem
quȩ nouit maius dicit habere
peccatum quã illum qui ignorã¬
ter delinquit:Tamet si nec ille
prorsus areatu liber esse possit
qui nescius errauit: cum ipsa
boni ignorantia non paruum
sit malum: hinc et enim dñs

Expanded text:
Haec enim illis ratiocinabatur, Haec enim illis ratiocinabatur, qui nullam vitam, nisi istam esse credebant, dicentes cum Epicuro: « Post mortem nihil est, et mors ipsa nihil est. » Illud autem beatus Jacobus intulit, ut doceat quia vita pravorum brevis est in praesenti, quam tamen in futuro mors sequitur aeterna, juxta illud beati Job: Ducunt in bonis dies suos, et in puncto ad inferna ni faciendi habebant, simul et fidem rectam didicerant, ita ut et aliis se magistros fieri posse praesumerent, nec tamen operum perfectionem, neque mentis humilitatem, neque continentiam adhuc sermonis erant adepti. Unde illos modo inter alia increpationis et exhortationis verba non minimum terret in eo, quod scientem bona facere, et non facientem quae novit, majus dicitur habere peccatum, quam illum qui ignoranter delinquit. Tametsi nec ille prorsus a reatu liber esse possit qui nesciens erravit, cum ipsa boni ignorantia non parvum sit malum. Hinc etenim Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
& faciemus quidem ibi annum
modi dispositione stultieiam
in eẽ notat: quia uidelicet et de
lucrorum. augniento consiliũ
agunt: et se multo tempore uis¬
turos arbitrantur. Et ubi annũ
faciant. sue ẽẽ potestatis autu¬
mant. Et in his omnib suꝑni
iudicis examen ad mentem re¬
uocare contempnunt. Quȩ enĩ:
uita ur̃a: uapor ẽ ad modicum
ipparens: de inceps exterminabi¬
tur. Non ait que ẽ uita nr̃ã. s q̃¬
sti tunc uerius uiuere incipiũt:
cum ad huius uite finem. ꝑue¬
neri nt. Inimici aut̃ dnĩ mox
honorificati & exaltati fuerint:
deficientes ut fumus deficiũt.
llon autem putandum ẽ hanc
eandem eẽ sententiam. qua apud
se impii inlibro sapientie di¬
xisse peribẽt᷑: quia exnichilo
nati sumus: & post hẽc erimus
tamquã non fuerimus: Qm̃¬
fumus afflatus ẽ in naribus
nostris. & sermo sintille ad cõ¬
mouendum. cornr̃m: Quia ex¬
tinctus cinis erit corpus: & sp̃s¬
diffundet᷑. tamquã mollis aer.

Expanded text:
et faciemus quidem ibi annum,et faciemus quidem ibi annum,modi dispositione stultitiam inesse notat, quia videlicet et de lucri augmento consilium agunt, et se multo tempore victuros arbitrantur, et ubi annum faciant, suae esse potestatis autumant, et in his omnibus superni Judicis examen ad mentem revocare contemnunt. Quae enim vita vestra? Vapor est ad modicum apparens, et deinceps exterminabitur. Non ait quae est vita nostra, sed qsti tunc verius vivere incipiunt, cum ad hujus vitae finem pervenerunt. Inimici autem Domini mox cum honorificati et exaltati fuerint, deficientes ut fumus deficient . Non autem putandum est hanc eamdem sententiam esse quam apud se impii in libro Sapientiae dixisse perhibentur: Quia ex nihilo nati sumus, et post haec erimus tanquam non fuerimus fumus et flatus est in naribus nostris; et sermo scintillae ad commovendum cor nostrum: quia exstinctus cinis erit corpus nosdiffundetur tanquam mollis aer.
Abbreviated transcription (Latin):
Qui detrahic frĩ legis ussa facienti:
detrahit legi & uidicat legem: qua¬
re talia uissa dederit uerbi grã. lex
p̃cipit dicens. Ne memoreris. inui¬
riȩ ciuium tuorum. Qui gͦ detra¬
hit frĩ & qui uidicat frẽm suum
quem uidet ꝓdi amore libenter
inuirias suscipere: detrahit utiq
legi & iudicat legem: quȩ nos in¬
iurias obliuisci precepit. Tu aũt
quif es. qui udicãs ꝓximum: te
meritatem arguit eius qui ꝓximũ
delectat᷑ uidicare. Nec sue statum
fragilitatis. ac uite temporalis
incertum ꝑpendere curat. Et quia
non nunquam ꝑ immutationem
dextere excelsi. hii qui iudicabãt
ꝓximum eius quẽ iudicabant
potestati subdunt᷑: non nunquã
ipso suꝑstite rapiuntur emũdo:
Arguit subsequenter & eorum
demeritatem: qui certitudinem
iitȩ sue nullam habentes. demul¬
torum temporum luero a nimum
infuturõ distendunt. Nã sequit᷑
Ecce nunc qui dicitis hodie aut
crastino ibimus millam ciuitatẽ.

Expanded text:
Qui detrahit fratri legis jussa facienti, Qui detrahit fratri legis jussa facienti, detrahit legi, et judicat legem quae talia jussa dedit. Verbi gratia, lex praecepit dicens: Ne memor eris injuriae civium tuorum. Qui ergo detrahit fratri, et qui judicat fratrem quem videt pro Dei amore libenter injurias suscipere, detrahit utique legi, et judicat legem quae nos injurias oblivisci praecepit. Tu autem quis es qui judicas proximum tuum? Temeritatem arguit ejus qui proximum delectatur judicare, nec suae statum fragilitatis ac vitae temporalis incertum perpendere curat. Et quia nonnunquam per immutationem dexterae excelsi hi qui judicabant proximum ejus quem judicabant potestati subduntur, nonnunquam ipso superstite rapiuntur e mundo, arguit subsequenter et eorum temeritatem qui, certitudinem vitae suae nullam habentes, de multorum temporum lucro animum in futurum distendunt. Nam sequitur: Ecce nunc qui dicitis: Hodie aut crastino ibimus in illam civitatem,
Abbreviated transcription (Latin):
risus ur inluctum conuertetur.
&e gaudium in merorem. humili¬
amini inconspectu di: & exaltabit
uos. Nolide inquit amare locuple¬
tari & gaudere in hoc scło: s me¬
mores scelerum que fecistis: hoc
potius ꝓcurate. ut ꝑbreues uitȩ h
miserias pauꝑtatemq ac lamen¬
tationem transitoriam adgaudi¬
a celestis regni sempiterna ꝑtin¬
gatis. quã ut ꝓleticia temporali
opibusq ꝑiniqum laborem adqͥ¬
sits inꝑpetuo mendicetis: luge¬
atis: tormenta soluatis. Nolite de¬
trahere alterutrum: frẽs mei. Et hoc
uitium detractionis ad uenenũ
lingue mortiferũ respicit de quo
ait: litigatis & belligeratis. Qui
decrahit fr̃i. aut qui iudieat frẽm
suum: detrahit legi. et iudicat legẽ.
Detrahit legi. qui detrahit frĩ: quiasi
ipsa non recte fecerit. Qñ detracti¬
onem uetuit dicens ꝑꝓpħam. De¬
trahentem aduersus ꝓximũ suũ
occulte. hunc ꝑsequebar. Et in le¬
iuitico. Non eris criminator: et su¬
surro inppłis. Potest et ita intelligi.

Expanded text:
r in luctum convertatur, et gaudium in moerorem. Humiliamini in conspectu Domini, et exaltabit vos. Nolite, inquit, amare locupletari, et gaudere in hoc saeculo, sed memores scelerum quae fecistis, hoc potius procurate, ut per breves vitae hujus miserias paupertatemque ac lamentationem transitoriam ad gaudia coelestis regni sempiterna pertingatis, ut non pro laetitia temporalium opum quas per iniquum laborem acquisistis, perpetuo mendicetis, lugeatis, tormenta solvatis. Nolite detrahere alterutrum, fratres mei. Et hoc vitium detractionis ad venenum linguae mortiferum respicit, de quo ait: Litigatis et belligeratis. Qui detrahit fratri, aut qui judicat fratrem suum, detrahit legi, et judicat legem. Detrahit legi qui detrahit fratri, quasi ipsa non recte fecerit quae detractionem vetuit, dicens per Prophetam: Detrahentem adversus proximum suum occulte, hunc persequebar . Et in Levitico: Non eris criminator, nec susurro in populis . Potest et ita intelligi:
Abbreviated transcription (Latin):
te & carnis. Nam quia carne fra¬
gilis eẽt: apud sarefhenam uidu¬
am uctum querendo monstra¬
uit. Quia mente quoq passibilis
fuerit: ostendit. cũ post redditas
terris aquas extinctosq ꝓpħas et
sacerdotes idolorum unius mu¬
liercule minis exterritus ꝑde
serta diffuigit. Quanti autem
sit meriti apud dñm ꝓ infirmã¬
tib orare eosq sua peccata confi¬
tentes adamissam reuocare so¬
spitatem: subdendo manifestat᷑.
fratres mei. siquis ex uobis erra¬

Expanded text:
te et carnis. Nam quia carne frate et carnis. Nam quia carne fragilis esset, apud Sareptanam viduam victum quaerendo monstravit. Quia mente quoque passibilis fuerit, ostendit cum post redditas terris aquas exstinctosque prophetas, et sacerdotes idolorum, unius mulierculae minis exterritus per deserta fugit. Quanti autem sit meriti apud Dominum pro infirmantibus orare, eosque sua peccata confitentes ad amissam revocare sospitatem, subdendo manifestatur: Fratres mei, si quis ex vobis erra
Abbreviated transcription (Latin):
it exemplo. quanto deprecatio
iusti ualeat assidua: Cũ helias
tantum una oratione orando.
tam longo tempore celos continu¬
erit:terris imbres auerterit: fruc¬
tus mortalib negauerit. Et rur¬
sus ubi uoluit. uibi dempus esse
ꝑspexerit. ubi longa inedia tabe
cor regis suꝑbi & gentis idolatre
ad penitentie uidit inflexum: una
solummodo oratione orauit: et
fructus atq aquas quas negaue¬
rat terris. restituit. Sic enim sequi¬
tur. Et rursum orauit: et celum
& postmodum orauit. et hoc u¬
nus helias ac tanta impetrauit.
Quantum autem ualet frequẽs
plurimorum oratio iustorumᷤ
S ne trepidaret nr̃a fragilitas.
reputans se tanto ꝓpħa qui eur¬
ru igneo rapimeruerit adcelum
similia facere non posse: consul¬
te beatus iacob de eius oratione
locuturus ita inc̾oauit. helias
homo erat similis nobis: passibi¬
lis. homo namq erat tamet si
nulli hominum uirtute seđs:
similis nobis origine carnis. pas¬
sibilis ut nos: et mentis fragilita¬

Expanded text:
it exemplo quantum deprecatio justi valet assidua, cum Elias una tantum oratione orando tam longo tempore coelos continuerit, terris imbres averterit, fructus mortalibus negaverit, et rursus ubi voluit, ubi tempus esse perspexit, ubi longa inediae tabe cor regis superbi et gentis idololatrae ad poenitentiam vidit inflexum, una solummodo oratione oraverit, et fructus atque aquas quas negaverat, terris restituerit. Sic enim sequitur: Et rursum oravit, et coelum et postmodum oravit, et hoc unus Elias talia ac tanta impetravit, quantum igitur valet frequens plurimorum oratio justorum? Sed ne trepidaret nostra fragilitas, reputans se tanto prophetae, qui curru igneo rapi meruit ad coelos, similia facere non posse, consulte beatus Jacobus de ejus oratione locuturus, ita inchoavit: Elias homo erat similis nobis, passibilis. Homo namque erat tametsi nulli hominum virtute secundus, similis nobis origine carnis, passibilis ut nos et mentis fragilita
Abbreviated transcription (Latin):
cente ꝓximis exempla bone acꝰti¬
onis ostendit. eosq ad immitan¬
da quȩ neglexerant elemosine
uel ospitalitatis uel aliarum oꝑa
uirdutum conuertit: officium
ꝓfecto doctoris exequitur. ac ꝓ
eius quem correxit saluatione
fratris: certam apio uidice met¬
cedem consequitur. Incipit epł̃a¬
tis ad uenis disꝑsionis

Expanded text:
cente, proximis exempla bonae acticente, proximis exempla bonae actionis ostendit, eosque ad imitanda quae neglexerant eleemosynae vel hospitalitatis, vel aliarum opera virtutum convertit, officium profecto doctoris exsequitur, ac pro ejus quem correxit salvatione fratris, certam a pio Judice mercedem consequetur. IN t
Abbreviated transcription (Latin):
sionem abaspectu interni uidi¬
cis suꝑpositione uite melioris
abscondit: et sua quoq inquibꝰ¬
cumq offendit errata ab intu¬
tu eius qui omnia uidet ꝓximũ
curando contegit. iuixta illud
psalmiste: beati quorum remisse
sunt iniquitates. & quorũ tec̾ta
sunt peccata. Nec obliiuiscitur
hec ortans beatus ia cobꝰ: quod
superius ait Nolite plures magi¬
stri fieri frẽs mei. Ibi namq mper¬
fectos inꝓpria actione amagiste¬
rig̃ officio quod ꝑiactantiam q̃¬
rebant submouet. hic uero instru¬
ructos ex omni parte. quid ꝓsa
lute ꝓximorum ꝓamore frater¬
nitatis agere debeant edocet.
Quod enim hie doctor facere pe¬
ribetur. hoc alio loco earitas fa¬
cere memorat᷑: Dicente beato pe¬
tro apło quia caritas opit multi¬
tudinem peccatorum. Nec pretere¬
undum quod hec errantis conuer¬
sio non solum loquendo: s ple¬
rumq etiam bene agendo ꝑfici¬
tur. Nam siquis etiam lingua ta¬

Expanded text:
sionem ab aspectu interni Judisionem ab aspectu interni Judicis superpositione vitae melioris abscondit; et sua quoque in quibuscunque offendit errata, ab intuitu ejus qui omnia videt proximum curando contegit, juxta illud Psalmistae: Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata . Nec obliviscitur haec hortans beatus Jacobus, quod superius ait: Nolite plures magistri fieri, fratres mei . Ibi namque imperfectos in propria actione a magisterii officio quod per jactantiam quaerebant, submovet. Hic vero instructos ex omni parte quid erga salutem proximorum pro amore fraternitatis agere debeant edocet. Quod enim hic doctor facere perhibetur, hoc alio loco charitas facere memoratur, dicente beato Petro apostolo: Quia charitas operit multitudinem peccatorum . Nec praetereundum, quod haec errantis conversio non solum loquendo, sed plerumque etiam bene agendo perficitur. Nam si quis, etiam lingua ta
Abbreviated transcription (Latin):
eius amorte. Quia enim insuꝑi¬
orib huius epłe partib lingua
nr̃a amaligna uel ociosa locuti.¬
one restringitur: oportune infi¬
ne quid maxime loqui debeamus
ostenditur. Iubemur itaq orare
& psallere domino: quociens aliꝗ¬
bus pulsamur aduersis. Item. Cõ¬
fiteri alterutrum peccata nr̃a: &
orare ꝓinuicem ut saluemur.
ꝓ sanitate ꝓximorum non solum
tempꝰrali: s potius eterna quan¬
tam possumus inpendere curã
Si enun magne mercedis ẽ amor¬
de eripere carnẽ quandoq mori¬
turam: quanti ẽ meriti amorte
animam liberare celesti patria
sine fine uicturam: Notandũ
sane quia quidã codices habẽt
saluabit anmã suã amorte:
Et ex ambiguo greco ita etiam
recꝰte interp̃cari potest. Et reuera
qui errantem corrigit: sibi met¬
ipsi ꝑ hoc uite celestis gaudia
ampliora conquirit. Saluabit
inquit animã eius amorte: et
co operit multitudinẽ peccatoꝵ.
Qui peccatorem ab errore conuer¬
tit & eius peccata ꝑ hanc cõuer¬

Expanded text:
e, etc. Quia enim in superioribus hujus Epistolae partibus lingua nostra a maligna vel otiosa locutione restringitur, opportune in fine quid maxime loqui debeamus ostenditur. Jubemur itaque orare et psallere Domino, quoties aliquibus pulsamus adversis. Item confiteri alterutrum peccata nostra, et orare pro invicem, ut salvemur, pro sanitate proximorum, non solum temporali sed potius aeterna, quantam possumus impendere curam. Sic enim magnae mercedis est a morte eripere carnem quandoque morituram, quanti est meriti a morte animam liberare in coelesti patria sine fine victuram? Notandum sane quod quidam Codices habent: Salvabit animam suam a morte. Et ex ambiguo Graeco, ita etiam recte interpretari potest. Et revera qui errantem corrigit, sibimetipsi per hoc vitae coelestis gaudia ampliora conquirit. Salvabit, inquit, animam suam a morte, et cooperiet multitudinem peccatorum. Qui peccatorem ab errore convertit, et ejus peccata per hanc conver
Abbreviated transcription (Latin):
uir mitissimus:exiuit aphara¬
one.quẽ incorrigibilem uidit
iratus nimis. cõminatus ei pe¬
nam. quẽ & opere patrauit.
Ina enim uiri: iustitiã d̃i non
operat᷑. Facilis ẽ sensus: quia
qui iracundie uitiose incautꝰ
subiugat. Et si hominib uistus
apparet: indiuino examine
nondum. ꝑfec̾te iustus ẽ. Uerũ
altius pot̾ intelligi: quia dño
dictum ẽ. Tuautem dne uirtu¬
tum: cum tranquillitate iudicas:
Quałcũq udex ħo amissa m̃tis tran¬
quillitate. delinquentẽ uidicat: ĩsi
iuste iudicat: iusticiã tñ diuiniexan¬
nis inquã ꝑturbatio cadẽ nesc̃. amitar

Expanded text:
vir mitissimus, exivit a Pharavir mitissimus, exivit a Pharaone, quem incorrigibilem vidit, iratus nimis, comminatus ei poenam quam et opere patravit. Ira enim viri justitiam Dei non operatur. Facilis est sensus, quia qui iracundiae vitio se incautus subjugat, et si hominibus justus apparet, in divino examine nondum perfecte justus est. Verum altius potest intelligi, quod a Domino dictum est: Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas: qualiscunque judex homo, amissa mentis tranquillitate, delinquentem judicat, etiam si juste judicat, justitiam tamen divini examinis, in quam perturbatio cadere nescit, imitar
Abbreviated transcription (Latin):
turitas sapientie non nisi tran¬
quilla mente ꝑcipit᷑. Seriptum
ẽ enim. quia ira insinu stulti re¬
quiescit. Non autẽ ita uelocitatẽ
ire uetat. ut huius tarditatem
ap ꝓbet: s hoc potius ammonet
ut ad horam ꝑturbationis ac li¬
ciũ ne nobis ira subripiat cauea¬
mus: aut si forte subripuerit:
intra oris septa eius cohibeamus
impetum: Et exacta hora discri¬
minis: liberius eam ad integrũ
a nrõ corde ꝑtempus expurgemꝰ.
uel certe tardos adiram nos eẽ
p̃cepit: ut non quaslibet ob eau¬
sas serenitatem nr̃i nultus in
austeritatem uertamus. s certa
existente ratione. herbi grã. Siali¬
ter corrigi ꝓximos maxime qui
nobis cõmissi sunt non posse
cernamus: seueritatem erga
eos uerbi. uel etiam uditũ di¬
strictionis exibeamus: manen¬
te tamen quantum natura hu¬
mana patitur. statu mentis
nrẽ sereno. Credo finees.samu¬
hel. helias & petrus: tardi fue¬
runt adiram: & tamen pecean¬
merunt. S & moyses cum eẽt

Expanded text:
turitas sapientiae, non nisi tranturitas sapientiae, non nisi tranquilla mente percipitur. Scriptum est enim, quia ira in sinu stulti requiescit . Non autem ita velocitatem irae vetat, ut hujus tarditatem approbet, sed hoc potius admonet, ut et hora perturbationis ac litium, ne nobis ira subrepat caveamus. Aut si forte subrepserit, intra oris septa ejus cohibeamus impetum, ut exacta hora discriminis liberius eam ad integrum a corde nostro per tempus expurgemus. Vel certe tardos ad iram nos esse praecipit, ut non quaslibet ob causas serenitatem nostri vultus in austeritatem vertamus, sed certa existente ratione, verbi gratia, si aliter corrigi proximos maxime qui nobis commissi sunt, non posse cernamus, severitatem erga eos verbi, vel etiam judicium districtionis exhibeamus, manente tamen quantum natura humana patitur statu nostrae mentis sereno. Credo, Phinees, Samuel, Elias, et Petrus, tardi fuerunt ad iram, et tamen peccanmerunt. Sed et Moses, cum esset
Abbreviated transcription (Latin):
Quigͦ sapientiam diligit: pͥmo
ut supra ammonuit hane ado
postulet: de hinc magistrum
ueritatis humilis auditor in¬
quirat: Et inter agendum. suã
cautissime linguã non solum
ab ociosis sermonib coerceat:
uerum & ab ipsa quã nuꝑ di¬
dicit ueritate p̃dicanda conti¬
neat. hinc salomon dedistãtia
timporum seribens ait Tempꝰ
tacendi: & tempus loquendi:
hinc phicagoriei naturalis sei¬
entie magisterio prediti. audito¬
res suos ꝑquinquennium iubẽt
silere: & sic demum p̃dicare per¬
mittunt. Nã & tutius ẽ ut ueritas
audiat᷑ quã predicet᷑ qm̃ cũ au¬
ditur. humilitas custo ditur:
Cum autem p̃dicatur. ux ut nõ
surripiat cuilibet hominum
quantulacumq iactantia. hinc
ieremias bene instituti adolescẽ¬
tis uitam describens: modestiã
taciturnitatis inter prima uir¬
tutum. studia cõputat bonum
ẽ uiro inquit: cum portauerit
uigum abadolescentia sua. Se¬
debit solitarius & tacebit. Et

Expanded text:
Qui ergo sapientiam diligit, primo Qui ergo sapientiam diligit, primo ut supra admonuit, hanc a Deo postulet, dehinc magistrum veritatis humilis auditor inquirat. Et inter agendum suam cautissime linguam non solum ab otiosis sermonibus coerceat, verum et ab ipsa quam nuper didicit veritate praedicanda contineat. Hinc Salomon de distantia temporum scribens ait: Tempus tacendi, et tempus loquendi . Hinc Pythagorici, naturalis scientiae magisterio praediti, auditores suos per quinquennium jubent silere, et sic demum permittunt praedicare. Nam tutius est ut veritas audiatur quam praedicetur. Quoniam cum auditur, humilitas custoditur; cum autem praedicatur, vix est ut non subrepat cuilibet hominum quantulumcunque jactantiae. Hinc Jeremias bene instituti adolescentis vitam describens, modestiam taciturnitatis inter prima virtutum studia computat. Bonum est vero, inquit, cum portaverit jugum ab adolescentia sua. Sedebit solitarius et tacebit . Et
Abbreviated transcription (Latin):
increaturã nobis hac adoptio¬
ne concessum ostendit. hos &¬
enim uersiculos quidã ita trã¬
stulit ẜolens genuit nos uerbo
ueritatis: ut simus pͥmitie cre¬
aturarum eius. Idẽ ut ceteris
quas cernimus creaturis. si¬
mus meliores. Primitias nãq
frugum uel animantium: dnõ
consecrate lex precepit. Primi¬
tias auri & argenti ad opus ta¬
bnaculi uissit offerri. Idẽ. op¬
tima queq in metallis. Et de an¬
tiquo di ppło dixit ieremias
Scitis fratres mei dilectissimi.
Notissimum. inquit uobis ẽ. qͥa
auobis ipsis habustis ad iuitia
labi: adnõ autem uos illustra¬
grã uos p̃ueniente contigit᷑.
Sit aut̃ omnis homo uelox ad
audiendum: tardus autem¬
ad loquendum & tardus ad
iram: hinc auditorem moralibꝰ
instituit preceptis. Et recte pri¬
mo ammonet aurem quẽqcitiꝰ
accomodare docenti. sero aũt
os addocendũ aperire: quia stul¬
tum ẽ quẽlibet quod ipse non
didicerit. aliis uelle predicare.

Expanded text:
in creatura nobis hac adoptioin creatura nobis hac adoptione concessum ostendit. Hos etenim versiculos quidam ita transtulit: Volens genuit nos verbo veritatis, ut simus primitiae creaturarum ejus. Id est, ut caeteris quas cernimus creaturis simus meliores. Primitias namque frugum vel animantium Domino consecrare lex praecepit, primitias autem auri et argenti ad opus tabernaculi jussit conferri, id est, optima quaeque in metallis. Et de antiquo Dei populo dixit JeremiasScitis, fratres mei dilecti. Notissimum, inquit, vobis est, quod a vobis ipsis habuistis ad vitia labi, a Domino autem vos illustragratia vos praeveniente contigit. Sit autem omnis homo velox ad audiendum, tardus ad loquendum, et tardus ad iram. Hinc auditorem moralibus instruit praeceptis, et recte primo admonet aurem quemque citius accommodare docenti, sero autem os ad docendum aperire: quia stultum est quemlibet quae ipse non didicerat aliis velle praedicare.
Abbreviated transcription (Latin):
sis in ẽẽ: ostendit econtra. quia
quidquid boni agimus hoc do
donante ꝑcipimus. Unde & eũ
patrem luminum dicit: quia
auedorem. nouit sꝑitalium. ca
rismatum: cui consonat illud
apłi pauli. Quid enim habes
quod ñ accepisti: Apud quẽ ñ
ẽ trans mutatio: nec uicissitu¬
dinis obumbratio. Quia in di
natura. mutabilitas ñ ẽ. Neq
lumen eius sicut lumen huius
mundi. aliqua uicissitudinis
umbra intercidit: liquet utiq
quia sola nobis dona lucis. &
non etiam tenebras mittit er¬
rorum. Uoluntarie enim genu
Diligam eos spontanee. Quod gͦ
dixerat᷑. Omne datum optimũ
& omne donum ꝑfectum ado
descendere: consequenter ad¬
struit addendo. quia ñ nr̃is
meritis. s suo beneficio uolun¬
tatis. ꝑaquã regenerationis de
filiis denebrarum nos infilios
lucis mutauerit. yt simus mni¬
tium aliquod creature eius.
Ne ineo quod ait genuit. hoc
nos fieri putaremus quod ipse
ẽ: ideo principatum. quendã

Expanded text:
sis inesse, ostendit e contra quia sis inesse, ostendit e contra quia quidquid boni agimus, hoc Deo donante percipimus. Unde et eum Patrem luminum appellat, quem auctorem novit spiritalium crismatum, cui consonat illud Apostoli: Quid enim habes quod non accepisti? Apud quem non est transmutatio, nec vicissitudinis obumbratio. Quia in Dei natura mutabilitas non est, neque lumen ejus sicut lumen hujus mundi aliqua vicissitudinis umbra intercidit. Liquet utique, quia sola nobis dona lucis, et non etiam tenebras mittit errorum. Voluntarie enim genuiDiligam eos spontanee . Quod ergo dixerat: Omne datum optimum, et omne donum perfectum a Deo descendere, consequenter astruit addendo, quia non nostris meritis, sed suae beneficio voluntatis, per aquam regenerationis, de filiis tenebrarum nos in filios lucis mutaverit. Ut simus initium aliquod creaturae ejus. Ne in eo quod ait genuit, hoc nos fieri putaremus, quod ipse est, ideo principatum quemdam
Abbreviated transcription (Latin):
Quod gͦ dicitur quia peccatũ.
consummatum cũ fuerit gene¬
rat mortem: respicit econtrario
ad hoc quod supradicꝰtum est
de eo qui suffert temptationẽ:
qui cum ꝓbatus fuerit. accipiet̃
coronam uitȩ. Sicut enim ille
quitemptatus superat. p̃mia
piscentiis suis nlectus tempta¬
tione suꝑat᷑ merito ruinam
mortis incurrit. Nolite itaq
errare frẽs mei dilectissimi: ui¬
delicet estimando quod dempta¬
menta uitiorum adeo sumant
originem: Quãuis sciamus non¬
nullos exigentib meritis prece¬
dentiura criminum. mnalia rursꝰ
scelera uisto districti uidicis cor¬
ruisse ꝑmissu. ynde ẽ illud apo¬
stoli. Et sicut ñꝓbauerunt dm̃n
habere innoticiam. tradidit illos
ds̃ inreꝓbum sensum ut faciãt
que ñ conueniunt repletr om¬
ni iniquitate. Omne datum
optimum & omne donũ ꝑfec¬
tum de sursum ẽ: descendens
apatre luminum. Postquam
docuit uitia quib temptam᷑.
non adeo nobis s anobis ip¬

Expanded text:
Quod ergo dicitur, Peccatum, cum Quod ergo dicitur, Peccatum, cum consummatum fuerit, generat mortem: respicit e contrario ad hoc quod supra dictum est de eo qui suffert tentationem, quia cum probatus fuerit, accipiet coronam vitae. Sicut enim ille qui tentatus superat praemiapiscentiis suis illectus a tentatione superatur, merito ruinam mortis incurrit. Nolite itaque errare, fratres mei dilectissimi. Videlicet aestimando quod tentamenta vitiorum a Deo sumant originem. Quamvis sciamus nonnullos exigentibus meritis praecedentium criminum, in alia rursus scelera justo districti judicis corruisse permissu. Unde est Apostoli: Et sicut non probaverunt Deum habere in notitia, tradidit illos Deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conveniunt, repletos omni iniquitate . Omne datum optimum, et omne donum perfectum desursum est, descendens a Patre luminum. Postquam docuit vitia quibus tentamur, non a Deo nobis, sed a nobis ip
Abbreviated transcription (Latin):
uitiõ incipimus illici. delec¬
tando quidem offendimus:
s nec dum. lapsum mortis in¬
currimus at si delectationẽ
concepti corde facinoris etiã
partus praue sequitur actio¬
nis: nobis iam mortis reis.
uictor hostis acscedit. Quod
ut astruamus exemplis: dẽp¬
tatus ẽ iosep uerbis domine:
S: quia concupiscentiam libi¬
dinis non habuit. suggestione
tantum non etiam delectatio¬
ne uel consensu temptari po¬
tuit. ideo uictor euasit. Temp¬
ns: & quia nec dum carnis
appetitum uicerat: aconcupi¬
scentia sua abstractus & illec¬
tus ẽ. atq ubi conceptum scelꝰ
ꝑfecit: reatum mortis etiam
ꝓprio ore iudicatus incidit.
quẽ tanĩ penitendo euasit. Tẽp¬
tatus ẽ uidas ꝑfilargiriã: et qr
erat auarus ab ipsa sua cõeupi¬
scentia abstractus &. illectus.
ad interitum consentiendo
decidit. Temptatus ẽ iob mul¬
tiplicit᷑. s qui nec possessiones
nec salutem corporis diuino
re peccato nullatenus ualuit.

Expanded text:
vitio incipimus illici, delecvitio incipimus illici, delectando quidem offendimus, sed necdum lapsum mortis incurrimus. At si delectationem concepti corde facinoris, etiam partus pravae sequitur actionis, nobis, jam mortis reis, victor hostis abscedit. Quod ut astruamus exemplis, tentatus est Joseph verbis dominae, sed quia concupiscentiam libidinis non habuit, suggestione tantum, non etiam delectatione vel consensu tentari potuit, ideo victor evasit. Tenenae, et quia necdum carnis appetitum vicerat, a concupiscentia sua abstractus et illectus est. Atque ubi conceptum scelus perfecit, reatum mortis etiam proprio ore judicatus incidit, quam tamen poenitendo evasit. Tentatus est Judas per philargyriam, et quia erat avarus, ab ipsa sua concupiscentia abstractus et illectus, ad interitum consentiendo decidit. Tentatus est Job multipliciter, sed quia nec possessiones, nec salutem corporis divino ri peccato nullatenus valuit.
Abbreviated transcription (Latin):
lis atq peccatis semina nr̃a s̃
incentiua ꝑfectio ẽ diaboli
Cum uiderit nos suꝑ fundamẽ¬
tum xpĩ edifficasse fenum. li¬
gna. stipulã: suꝑ ponit incendi¬
um. E difficemꝰ aurum. argentũ.
lapides p̃ciosos: & temptare nõ
audebit. quãquã & in hoc nõ
sit certa & secura possessio. Se¬
dit quoq leo ininsidiis.: inoc¬
cultis ut interficiat in nocentẽ
Et uasa figuli ꝓbat fornax ho¬
mines aut̃ iustos. temptatio
tribulationis.De hinc concupi
scentia cũ conceperit: parit pec¬
catum. Peccatum uero cũ con¬
sũmatum fuerit generat mor¬
tem. Tribus modis temptatio
agit᷑. suggestione. delectatione.
consensu. Suggestione ostis:
delectatione autem. uel etiam
consensu nr̃e fragilitatis. Quod
si oste suggerente delectari. aut
consentire peccato nolumus:
temptatio ipsa nobis ad uic¬
toriam. ꝓuenit: qua coronam
uite mereamur acciꝑe. Siuero
& hostis suggestionẽ paulatĩ
arecta intentione abstrait. & in

Expanded text:
lis atque peccatis semina nostra sunt lis atque peccatis semina nostra sunt incentiva et perfectio diaboli. Quum viderit, nos super fundamentum Christi aedificare fenum, ligna, stipulam, tunc supponit incendium. Aedificemus ergo aurum, argentum, lapides pretiosos, et tentare non audebit. Quanquam et in hoc non sit certa et secura possessio. Sedet quippe leo in insidiis, et in occultis, ut interficiat innocentem; et vasa figuli probat fornax, homines autem justos tentatio tribulationis. Et in aliscentia cum conceperit, parit peccatum. Peccatum vero, cum consummatum fuerit, generat mortem. Tribus modis tentatio agitur, suggestione, delectatione, consensu. Suggestione hostis, delectatione autem, vel etiam consensu nostrae fragilitatis. Quod si, hoste suggerente, delectari aut consentire peccato nolumus, tentatio ipsa nobis ad victoriam provenit, qua coronam vitae mereamur accipere. Si vero et hostis suggestione paulatim a recta intentione abstrahimur, et
Abbreviated transcription (Latin):
licet temptatione. quã diues
incidid initinerib suis marces
scet. Idẽ nemo cum rapinã. fur¬
tum. falsum testimoniũ. homicidium.
q̃m deocogente necẽẽ habuerit ħ patͣre:
ideoq nullatemis hoꝵ effectũ declinare
potuerit. Ds̃ eñi intẽptator malorum
:subandit᷑ cẽptam̃toꝵ. Ipse eñi nemi¬
nẽ temptat ea uides cẽptatiõe que decip̃
miseros ut peccent. Dupplex est enim
genꝰ tẽptationis. Unũ qd̾ decipit: aliud
quod ꝓbat. Scđ̃m hoc qd̾ decipit: ds̃ ne¬
tẽptaũ abrahã. Deqͦ.iꝓpħa postulat.
ł bame dñe et cẽptame. Unꝰ quisq uero
temptat᷑ aconcupiscentia sua.
abstractus & ullectus & cetera.
abstractus arecto itinere: & in¬
letus in malum. De hoc uersu ie¬
ronimus contra iouinianum.
Sicut in bonis inquit operibus
ꝑfectiis ẽ deus. Non enim uolen¬
tis neq currentis. s d̃i miseren¬
tis & aduiuantis ẽ: ut ꝑuenire¬
ualeamus ad calcem: sic in ma¬

Expanded text:
licet tentatione qua dives licet tentatione qua dives incedens in itineriscit, id est, nemo cum rapinam, furtum, falsum testimonium, homicidium, quoniam Deo cogente necesse habuerit haec patrare, ideo nullatenus horum effectum declinare potuerit. « Deus enim intentator masubauditur, tentamentorum; ipse enim neminem tentat, ea videlicet tentatione, quae decipit miseros ut peccent. Duplex est enim genus tentationis, unum quod decipit, aliud quod probat; secundum hoc quod decipit, Deus netentavit Abraham. e, et tenta me . Unusquisque vero tentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus, etc. Abstractus a recto itinere, et illectus in malum. De hoc versu Hieronymus contra Jovinianum: « Sicut in bonis inquit operibus perfector est Deus, non enim volentis, neque currentis, sed Dei miserentis et adjuvantis est, ut pevaleamus ad calcem, sic in ma
Abbreviated transcription (Latin):
fidelis usq ad mortem & dabo tibi
coronam uite. quã reymisit deus
inquit diligentibus se: Aꝑte am¬
monens quia tanto amplius
gaudere intemptationib oportet.
quanto certius olaret dm̃ his qͦs
diligit mauis sepe tẽptationũ
pondus imponere: ut scilicet ꝑ
temptationum exereitium ꝓbẽt᷑
infide ꝑfecti. Cum aut ꝓbati sĩt.
ueraciter ẽẽ fideles. hoc ẽ ꝑfecꝰti
& integri in nullo deficientes.
iure accipiant ꝓmissam uite
eterne coronã slemo cũ tẽptat᷑¬
dicat: qm ado temptat᷑. hactenus
de temptationib quas ꝑmittente
deo exterius ꝓbandi grã ꝑpetim᷑
disputauit: Nunc incipit agere
de illis quas interius instigãte
diabolo uel etiam natura nr̃e fra¬
gilitatis suadente toleramus. ybi
primum illorum destruit erro¬
rem: qui sicut bonas cogitatio¬
nes a deo nobis constat inspira¬
ri: ita etiam. malas ipso insti¬
gante putant nrã inmente
generari. Nemo gͦ cum temptat᷑
dicat qm̃ ado temptat᷑. illa uide¬

Expanded text:
fidelis usque ad mortem, et dabo tibi coronam vitae, quam repromisit, inquit, Deus diligentibus se . Aperte admonens quia tanto amplius gaudere in tentationibus oportet, quanto certius claret Deum his quos diligit majus saepe tentationum pondus imponere, ut scilicet per tentationum exercitium probentur in fide perfecti; cum autem probati sint veraciter esse fideles, hoc est perfecti et integri, in nullo deficientes, jure accipiant promissam vitae aeternae coronam. Nemo, cum tentatdicat quoniam a Deo tentatur. Hactenus de tentationibus quas permittente Domino exterius probandi gratia perpetimur, disputavit; nunc incipit agere de illis quas interius, instigante diabolo, vel etiam naturae nostrae fragilitate suadente, toleramus. Ubi primum illorum destruit errorem, qui sicut bonas cogitationes a Deo nobis constat inspirari, ita etiam malas ipso instigante putant nostra in mente generari. Nemo ergo, cum tentatur, dicat quoniam a Deo tentatur, illa vide
Abbreviated transcription (Latin):
dictus ẽ sermo factus ẽ firmus.
& omnis preuaricatio & in obe¬
dientia accepit uistã mercedis
retributionem: quomodo nos
effugiemus. si tantam negle¬
xerimus salutem: quȩ cum
initium accepisset enarrari
ꝑ d̃ñm ab eis qui audierunt
in nos confirmata ẽ. Et iterum:
irritam quis faciens legem
mossi. sine ulla miseratione
duob uel trib testib morit᷑.
Quanto magis putatis deteri

Expanded text:
dictus est, sermo factus est firmus, dictus est, sermo factus est firmus, et omnis praevaricatio, et inobedientia accipit justam mercedis retributionem, quomodo nos effugiemus, si tantam neglexerimus salutem? Quae cum initium accepisset enarrari per Dominum, ab eis qui audierunt, in nos confirmata est . Et iterum: Irritam quis faciens legem Moysi, sine ulla miseratione duobus vel tribus testibus moritur, quanto magis putati
Abbreviated transcription (Latin):
gis ꝓrimum tuum sicut te ip¬
sum bene facis. hoc gͦ inquit
loquendo. hoc faciendo curate.
ut ꝓximos diligendo. adeo dili¬
gi mereamini: ꝓximis miseri¬
cordiam inpendendo: in duri¬
no uiditio misericordia digni¬
existatis. Aliter. Sieut lex ser¬
uitutis que data ẽ ꝑmoysen:
ita lex libertatis grã ẽ euangłii
pistis sp̃m seruitutis iterum
intimore: s accepistis sp̃m ad¬
optionis filiorum inqua cla¬
mamus abba pater. Et iterũ.
ybi autem sp̃s dñi: ibi libertas
Sigͦ loquimini inquit & sic
facite: sicut ꝑlegem libertatis
uidicandi hoc ẽ enim incipi¬
entes iudicari. Grauius nãq
uidicabit᷑ quilegem moysi quã
qui legem naturalẽ contemprat.
Grauius item. qui cognitã euan¬
głii grãm: quã qui mosayce
legis edict᷑a edicta despicit.
Omnĩ enim eui multum da¬
tum ẽ: multum queritur ab
eo. Et eui cõmendauerunt mul¬
tum: plus petent abeo. Unde &
apłs ait. Sienim qui ꝑ angłos

Expanded text:
ges proximum tuum sicut teipges proximum tuum sicut teipsum, bene facitis. Hoc ergo, inquit, loquendo, hoc faciendo curate, ut proximos diligendo a Deo diligi mereamini, et proximis misericordiam impendendo in divino judicio misericordiam exspectetis. Aliter: Sicut lex servitutis est quae data est per Moysen, ita lex libertatis gratia est Evangepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus Abba Pater . Et iterum: Ubi autem spiritus Domini, ibi libertas . Si ergo loquimini, inquit, et sic facite sicut per legem libertatis judicandi. Hoc est enim incipientes judicari. Gravius namque judicabitur qui legem Moysi, quam qui legem naturalem contemnit. Gravius item qui cognitam Evangelii gratiam, quam qui Mosaicae legis edicta despicit. Homini enim cui multum datum est, multum quaeritur ab eo. Et cui commendaverunt multum, plus petent ab eo . Unde et Apostolus ait: Si enim qui per angelos
Abbreviated transcription (Latin):
gis ẽ caritas. qua ds ꝓximusq
diligitur. Inquib p̃ceptis cari¬
tatis tota lex pendet & ꝓpħe.
Merito fit omnium rens: qui
contra illam facit. inqua pen¬
dent omnia. Nemo autem pec¬
cat: nisi aduersus eam facien¬
do. Quia non adulterabis. nõ
homicidium facies. nõ furabe¬
ris. nonconcupisees. & si quod
ẽ aliud mandatum. in hoc ser
mone recapitulat. Diliges ꝓ¬
ximum tuum tanquam te¬
ipsum. Dilectio ꝓximi malũ
non operat᷑. Plenitudo autẽ
legis: ẽ caritas. Reus itaq fit
omnium: faciendo contra eam
in qua pendent omnia. Cur
gͦ nondicantur paria peccata
anforte quia magis facit cõtͣ
caritatem qui grauius peccał.
minus qui leuius: Tamen etiã
siinuno offenderit: reus omniũ¬
ẽ quia contra eam facit inqua
pendent omnia. Sic loquimini
& sic facite. sicut ꝑlegem liber¬
tatis incipientes uidicari lex
libertatis: lex caritas ẽ. Dequa
dicit: sitamen legem ꝑficitis
regalem. scđm scripturas: Dili¬

Expanded text:
gis caritas est, qua deus proximusque gis caritas est, qua deus proximusque diligitur, in quibus praeceptis caritatis tota lex pendet et prophetae, merito fit omnium reus, qui contra illam facit, in qua pendent omnia? nemo autem peccat nisi aduersus illam faciendo. quia \'non adulterabis, non homicidium facies, non furaberis, non concupisces\' et si quod est aliud mandatum in hocmone recapitulatur: Diliges proximum tuum tanquam teipsum. Dilectio proximi malum non operatur. Plenitudo autem legis est charitas . Reus itaque fit omnium, faciendo contra eam in qua pendent omnia. Cur ergo non dicuntur paria peccata? An forte quia magis facit contra charitatem qui gravius peccat, minus qui levius? Tamen etiam si in uno offenderit, reus est omnium, quia contra eam facit, in qua pendent omnia. Sic loquimini, et sic facite, sicut per legem libertatis incipientes judicari. Lex libertatis lex charitatis est, de qua dicitur: Si tamen legem perficitis regalem secundum Scripturas: Dili
Abbreviated transcription (Latin):
si transgressores. Si de quẽad mo¬
dum transgressores aipellat.
qui dicunt diuiti. sede hic. &
pauperi. sta illic. Unde neputa¬
rent contentibile ẽẽ peccatum.
in hac una re legem transgredi:
secutus adiuncxit. Quicumq
autem. totam legem seruauerit¬
& offendit in uno: factus ẽ om¬
nium reus. Qui enim dixit nõ
mechaberis: dixit & non occides.
Quod si non mechaberis. occidas
autem:factus e transgressor
redarguti alege. quasi trans¬
gressores. Que cum ita sint. con¬
sequens uidetͤ. nisi alio modo
intellegendum ostendat᷑. ut ꝗ
dixerit diuiti sede hic & pau¬
peri sta illic: huic ampliorem
honorem quã illi deferens. &
idolater. & blasphemus. & ad¬
ulter. & homicida. & nec que
longum ẽ ut cuncta cõmemo¬
rem reus omnium criminum
iudicandus ẽ. O ffendens quip¬
pe inuno: factus ẽ omnium
reus.Querendum gͦ unde sit
omnium reus. si in uno offen¬
dat: qui totam legem seruaue¬
rit. Anforte quia plenitudo le¬

Expanded text:
si transgressores. Vide quemadmosi transgressores. Vide quemadmodum transgressores appellat, quia dicitur diviti: Sede hic, et pauperi: Sta illic. Unde ne putarent contemptibile esse peccatum in hac una re legem transgredi, secutus adjunxit: Quicunque autem totam legem servaverit: offendat autem in uno: factus est omnium reus. Qui enim dixit non mechaberis: dixit et non occides. Quod si non mechaberis: occides autem: factus es trangressor Redarguti a lege quasi transgressores. Quae cum ita sint, consequens videtur nisi alio modo intelligendum ostendatur ut qui dixerit diviti: Sede hic, et pauperi: Sta illic, huic ampliorem honorem quam illi deferens, et idololatra, et blasphemus, et adulter, et homicida, et quia longum est cuncta commemorare, reus omnium criminum judicandus sit. Offendens quippe in uno, factus est omnium reus. Quaerendum est ergo, unde sit omnium reus, si in uno offenderit, qui totam legem servaverit. An forte quia plenitudo le