comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cretum est ut solus non sua abusione sed tantorum
apostolorum auctoritate. uniuersalis papa dicatur.
scribatur. et ab omnibus habeatur. et quia sicut om¬
nibus notum est dicente io hanne apostolo. hora
nouissima est. et paulo: Nos inquos fines saeculorũ
deuenerunt: et ideo tempus instat dies iudicii absque
ulla diuturna dilatione appropinquat. nulli dubiũ
quindiabolus interreliqua perditionis suae argum̃¬
ta illud praecipue contendit. ut in nouissimodiesc̃ȩ
libet occa sionem findat. uiscera dilectionis corrũpat.
uteam non in pace superius commemorata. sed disscissã
edaceratam. dies ille horrendus inueniat: Sed nec
illudlatet quod ipse infelix. infelicium. miserrimusq
omnium miserorum noncurat. perquam libetocca si¬
onẽ corporalẽ spiritalẽ mundanam ecclesiasticam
id efficere possit dũ tamen quolibet argumento eius
dõ placitam mutuam indiligendo soliditatẽ scindere

Expanded text:
cretum est, ut solus non sua abusione, sed tantorum cretum est, ut solus non sua abusione, sed tantorum apostolorum auctoritate universalis papa dicatur, scribatur, et ab omnibus habeatur. Et quia sicut omnibus notum est, dicente Joanne apostolo, hora novissima est . Et Paulo: Nos in quos fines saeculorum devenerunt . Et ideo tempus instat, dies judicii absque ulla diuturna dilatione appropinquat, nulli dubium quin diabolus inter reliqua perditionis suae argumenta illud praecipue contendit, ut in novissimo die sanclibet occasionem scindat, viscera dilectionis corrumpat, ut eam non in pace superius commemorata, sed discissam et laceratam dies ille horrendus inveniat. Sed nec illud latet, quod ipse infelix infelicium, miserrimusque omnium miserorum non curat, per quamlibet occasionem corporalem, spiritalem, mundanam, ecclesiasticam id efficere possit, dum tamen quolibet argumento ejus Deo placitam mutuam in diligendo soliditatem scindere
Abbreviated transcription (Latin):
lis est. ut nolentes illas habere uolentes nechabere
consentiant uolentes uero nolentes etiam adorare
compellant. Qui hinc etinde in diuersatendentes ad¬
uersus alterutrum siue humana argumentatione uel
ratione siue etiam ex diuina auctoritate uelscõrum
patrum scriptis uoluntati suae excerpta. uel co acer¬
uata habent ut utrisque uidetur congrua plurima
testimonia. quibus et istisuam et illie contra uindi¬
care et obtinere suam putant possesententiam
Vnde sicut dignum et uere dignum et iustum est. ut prȩ¬
eunte sp̃s sc̃i uirtute. ille intereos in nomine dñi talia
correcturus & aduiam ueritatis scĩssimomoderamine
reducturus primus in hominibus arbiter occurrat
quem ds̃ omni potens insede a postolica collo care. eorũq:
uicarium eidem scae suaeecclesiae daredignatus est.
et obhoc ei nomen speciale in toto orbe terrarum ab
eadem sc̃a dĩ ecclesia praeomnibus pontificibus de¬

Expanded text:
lis est, ut nolentes illas habere, volentes nec habere lis est, ut nolentes illas habere, volentes nec habere consentiant: volentes vero nolentes etiam adorare compellant, qui hinc et inde in diversa tendentes adversus alterutrum, sive humana argumentatione, vel ratione, sive etiam ex divina auctoritate, vel sanctorum Patrum scriptis; voluntati suae excerpta vel coacervata habent, ut utrisque videtur congrua plurima testimonia, quibus et isti suam, et illi e contra vindicare et obtinere suam putant posse sententiam. Unde sicut dignum et vere dignum et justum est, ut praeeunte Spiritus sancti virtute, ille inter eos in nomine Domini talia correcturus, et ad viam veritatis sanctissimo moderamine reducturus primus in hominibus arbiter occurrat, quem Deus omnipotens in sede apostolica collocare, eorumque vicarium eidem sanctae suae Ecclesiae dare dignatus est, et ob hoc ei nomen speciale in toto orbe terrarum ab eadem sancta Dei Ecclesia prae omnibus pontificibus de
Abbreviated transcription (Latin):
interdicatur. Nisi tantum in his ut supra commemo¬
ratum est. in effabilis tanta actalis occurrat sublimi¬
tas. cui merito uniuersa humana sesubsternat. ratioci¬
nationis humilitas. Quia uero uno pretio xp̃i uidelicet
sanguine redempti fratressumus. et ipso miserante cu¬
ius miseri cordia idsimus cognoscimeruimus. cum omni
mentis affectu ut supra commemoratum ẽ necessi tatem
fratrum nostrorum totius scilicet imperii orientaliũ
romanorum ad intima cordis nostri uiscera ad mittere
debemus. quorum in uio labilem caritatem obnullam
aliam disceptationis occasionem. nimis duriter. et ut
multis uidetur in rationabiliter scissam esse cognouimus.
nisi quod quidam illorum una cum michahele et theophi¬
lo imperatoribus carissimis fratribus nostris imagines
scõrum non habere uolunt. Quidam uero e contra ex
eadem sc̃ã plebe non solum habere sed etiam adorare
uolunt. Quorum altercationis discordiae summa ta¬

Expanded text:
interdicatur, nisi tantum in his ut supra commemointerdicatur, nisi tantum in his ut supra commemoratum est, ineffabilis tanta ac talis occurrat sublimitas, cui merito universa humana se substernat ratiocinationis humilitas. Quia vero uno pretio Christi videlicet sanguine redempti fratres sumus, et ipso miserante, cujus misericordia id simus, cognosci meruimus, cum omni mentis affectu, ut supra commemoratum est, necessitatem fratrum nostrorum, totius scilicet imperii Orientalium Romanorum, ad intima cordis nostri viscera admittere debemus, quorum inviolabilem charitatem ob nullam aliam disceptationis occasionem, nimis duriter, et ut multis videtur, irrationabiliter scissam esse cognovimus, nisi quod quidam illorum una cum Michaele et Theophilo imperatoribus charissimis fratribus nostris imagines sanctorum non habere volunt, quidam vero e contra ex eadem sancta plebe non solum habere, sed etiam adorare volunt. Quorum altercationis discordiae summa ta
Abbreviated transcription (Latin):
atqueutuntur. Nullusque istiscarens. illas perfecte
habere potuit. nec eis riteistis spretis aliquando uti
praeualuit: et quamuis sint quaedam ex eis humanam
rationem excedentes ut sunt non nulla quaesola fide
aItingi possunt & obhoc ineffabilia uel in cõprehensi¬
bilia dicuntur. auctoritate tamendiuina insacris uo¬
luminibus scorum etiam catholicorum patrum edictis
dõ reuelante qualiter eademtenenda uel confitenda
sint sufficienter repperiuntur. Ideoq: poene ab omni¬
bus desideratur. optatur. quaeritur. utratione prȩ¬
eunte comitante uel subsequente: in õnib uel de omnib:
undecertus esse desiderat. salua & ante posita semper
et ubique diuina auctoritate ñ prius qualibet humana
adinuentione opponatur quã utiliratione instru at᷑.
et undecumq certus es sedesiderat. pleniter imbuatur
Idcirco ergo sum mopere cauendum est. ne homini ratio¬
nali rationem desideranti atque poscenti ullo modoratio

Expanded text:
atque utuntur, nullusque istis carens illas perfecte atque utuntur, nullusque istis carens illas perfecte habere potuit, nec eis rite istis spretis aliquando uti praevaluit, et quamvis sint quaedam ex eis humanam rationem excedentes, ut sunt nonnulla, quae sola fide attingi possunt, et ob hoc ineffabilia vel incomprehensibilia dicuntur, auctoritate tamen divina in sacris voluminibus, sanctorum etiam catholicorum Patrum edictis, Deo revelante, qualiter eadem tenenda vel confitenda sint, sufficienter reperiuntur; ideoque pene ab omnibus desideratur, optatur, quaeritur, ut ratione praeeunte, comitante, vel subsequente, in omnibus, vel de omnibus unde certus esse desiderat, salva et anteposita semper et ubique divina auctoritate, non prius qualibet humana adinventione opponatur, quam utili ratione instruatur, et undecunque certus esse desiderat, pleniter imbuatur. Idcirco ergo summopere cavendum est, ne homini rationali rationem desideranti atque poscenti ullo modo ratio
Abbreviated transcription (Latin):
tis suae. omnes in dõ unanimes neinbaratrum discordiae
proruant quantũ reniti praeualet uirilit̃ non contendit
Haec ad hoc non humana argumentatione reperta. sed
diuina tota orbi terrarum docente auctoritate diffusa
atq: notissima ubique ualere debent. ut ubicumq fu¬
erint discordantes ad concordiam reuocentur. Concordes
uero nein discordiam proruant. ab uniuersis qui prȩ¬
ualent tucantur. Hisita sum matim praemissis seri¬
es huius dictionis postulat. ut subsequens sermo cur
talia praemis sas intlucide pandat. Quia igitur ut uni¬
uerso ecđastico ordinere uel ante sp̃us cõnotũ est int̃cetera
pietatis documenta. testante a postolo. fides spes caritas
praeminent. ipse querursum uirtutes per prudentiam.
temperantiam. fortitudinem atqueiustitiam. auctore
dõ inuio labiliter conseruantur. itarursus illȩ quattu¬
or adhumanã deriuate sobriam conuersationem. per
rationẽ discretionẽ. honestatẽ atqueutilitatem habent᷑

Expanded text:
tis suae modum omnes in Deo unanimes, ne in barathrum discordiae corruant, quantum reniti praevalet viriliter non contendit. Haec ad hoc non humana argumentatione reperta, sed divina tota orbi terrarum docente auctoritate diffusa, atque notissima ubique valere debent, ut ubicunque fuerint discordantes, ad concordiam revocentur, concordes vero ne in discordiam proruant ab universis qui praevalent tueantur. His ita summatim praemissis, series hujus dictionis postulat, ut subsequens sermo cur talia praemissa sint lucide pandat. Quia igitur ut universo ecclesiastico ordini revelante Spiritu sancto notum est inter caetera pietatis documenta, testante apostolo, fides, spes, charitas pratemperantiam, fortitudinem, atque justitiam auctore Deo inviolabiliter conservantur, ita rursus illae quatuor ad humanam derivatae sobriam conversationem per rationem, discretionem, honestatem, atque utilitatem habentur
Abbreviated transcription (Latin):
re. quod illum proculdubio sineullo periculo licet non habe¬
re Ideo ergo totius huius rationis talis est summa ut qui uo¬
lunt propria memoria uel sana doctrina in locis competentibus
absque ullo in licito cultu pictas uel fictas habearit
imagines: Qui autem nolunt absque ullo inlicito
contemptu. taliter habentes uel habitas imagines nul¬
latenus spernant
Essent utique plura quaehicratiocinando. his per omnia
congru diciuel scribi potuissent si aut breuitas temporis
ꝑmit teret aut id aliquasiea c̃firmando scribi necessitas popos¬
cisset
AUCTORI TAS

Expanded text:
re, quod illum procul dubio sine ullo periculo licet non habere, quod illum procul dubio sine ullo periculo licet non habere. Ideo ergo totius hujus rationis talis est summa, ut qui volunt propria memoria vel sana doctrina, in locis competentibus absque ullo illicito cultu pictas vel fictas habeant imagines. Qui autem nolunt absque ullo illicito contemptu taliter habentes, vel habitas imagines nullatenus spernant. Essent utique plura, quae hic ratiocinando, his per omnia congrua dici vel scribi potuissent, si aut brevitas temporis permitteret, aut id aliqua, si ea confirmando scribi necessitas poposcisset. AUCTORITAS
Abbreviated transcription (Latin):
illas habere uolunt. nolentes adhabendum uel faciendum
nulla tenus cogant. At queita auctoredõ uterq: in lesa ser
tus & habere nolens propter cautelam inliciti contemptus
saluus permanere indubitanter poterit. Atq i tamiseran¬
tedõ maiorum nr̃orum deimaginibus uel picturis morem
imitantes in iubendo uel prohibendo in habendo uel non
habendo incolendo uel non colendo in lȩscis hactenus hacde
causa dño opitulante nostransisse. et ipso gubernante
transiturtis ne quaquam dubitamus. Quam obrem monen¬
disunt omnes qui illas habere uolunt. ne amando uel quolibet
modo orando uel complectendo ultra quã oportet cultum
eis inlicitum ulla tenus impendant. similiter et illis quieas
habere noluerunt. si cubi eas aspexerint. qualibetignomini¬
osa uel probrosa detestatione spernere contumeliare. uella¬
cerare praesumant. Hincergo indubitanter colligi potest.
quae illum ratio hoccum periculo quocumque cõpellat habe¬

Expanded text:
illas habere volunt, nolentes ad habendum vel faciendum illas habere volunt, nolentes ad habendum vel faciendum nullatenus cogant. Atque ita auctore Deo, uterque illaesus tus, et habere nolens propter cautelam illiciti contemptus salvus permanere indubitanter poterit. Atque ita miserante Deo majorum nostrorum imaginibus vel picturis morem imitantes, in jubendo vel prohibendo, in habendo vel non habendo, in colendo vel non colendo, illaesus hactenus hac de causa Domino opitulante nos transisse, et ipso gubernante transituras nequaquam dubitamus. Quamobrem monendi sunt omnes, qui illas habere volunt, ne amando, vel quolibet modo orando vel complectendo, ultra quam oportet, cultum eis illicitum ullatenus impendant. Similiter et illis nec illi, qui eas habere noluerunt, sicubi eas aspexerint, qualibet ignominiosa vel probrosa detestatione spernere, contumeliare, vel lacerare praesumant. Hinc ergo indubitanter colligi potest, quae illum ratio hoc cum periculo quocunque compellat habe
Abbreviated transcription (Latin):
fortasse eadem ratio tale exordium non in conuenienter ha¬
bere poterit Siigitur imago in toto orbeterrarum nulla
picta uel ficta es set. Num quid aliquid fidei spei uelcaritati
scã edĩ ecclesiae obesset : Rursus si ita ut inquibus dam locis
maximeecclesiis seu palatiis principum. obnullũ alium catho¬
licae fidei seu religionis cultum. sed tantum modo scientibus
pro amoris pii memoria seuor namento eorundem locorum.
nescientibus uero proeius dem pietatis doctrina pictȩ uel
fictae sunt. ita perreliqu a eiusdem imaginibus congrua do¬
micilia ad eundem sensum pertinentes pictae uel fictae es¬
sent. quid praefatis uirtutibus umquam aut usquam ob¬
esse potuis set: Etido quiares ita sehabet quid super est
nisi ut qui nolunt ita non faciant . ut tamen eis qui illas eo
sensu ut praemis sum est habere uolunt uel faciunt. in faci¬
endo uel habendo minime contradicant. Et illi similiter qui

Expanded text:
fortasse eadem ratio tale exordium non inconvenienter hafortasse eadem ratio tale exordium non inconvenienter habere poterit. Si igitur imago in toto orbe terrarum nulla picta vel ficta esset, nunquid aliquid fidei, spei, vel charitati sanctae Dei Ecclesiae obesset? Rursus si ita, ut in quibusdam locis maxime Ecclesiis seu palatiis principum, ob nullum alium catholicae fidei seu religionis cultum, sed tantummodo scientibus pro amoris pii memoria seu ornamento eorumdem locorum; nescientibus vero pro ejusdem pietatis doctrina pictae vel fictae sunt, ita per reliqua ejusdem imaginibus congrua domicilia ad eumdem sensum pertinentes pictae vel fictae essent, quid praefatis virtutibus unquam aut usquam obesse potuisset? Et ideo quia res ita se habet, quid superest, nisi ut qui nolunt, ita non faciant, ut tamen eis, qui illas eo sensu ut praemissum est, habere volunt vel faciunt, in faciendo, vel habendo minime contradicant. Et illi similiter, qui
Abbreviated transcription (Latin):
hilarium antiquum ec desi asticum doctorem. Necnon etbea¬
tum martinum toto orbe uenerandum. uobis notissimos esse
minime dubitantes ad memoriam reducere Necessarium
aestimamus quorum uitae magisterio edocti. haecita tenen¬
da atque seruanda suscepimus : Sed quia apud nos uelmaiores
nostros ex quo ulla prȩsens aetas recordari potest numquam
huius modi quaestio mota ueluentilata fuit . Ideo semꝑ talis
ex indemos exp̃dictis antiquis temporibus retentus. in uniuer¬
sa istius regni ec desia extitit ut nullus acsi ex auctori¬
tate eiusdem scãe dĩ ecdesiae iuberet . nullus cuicumq: ima¬
ginem uolenti pingere. aut fingere prohiberet. Vnde usque
hodie eadem apudnos consuetudo tenetur. ut quia hoc aucto¬
ritas nulla iubet nemo iubeat. Similiter quia auctoritas
nulla prohibet nemo prohibeat. Qui a uero propter premis¬
sam rationem aliter esse non potest . nisi ratio inde habeatur.

Expanded text:
Hilarium antiquum ecclesiasticum doctorem, nec non et beaHilarium antiquum ecclesiasticum doctorem, nec non et beatum Martinum toto orbe venerandum, vobis notissimos esse minime dubitantes, ad memoriam reducere necessarium aestimamus, quorum vitae magisterio edocti, haec ita tenenda atque servanda suscepimus. Sed quia apud nos vel majores nostros, ex quo ulla praesens aetas recordari potest, nunquam ejusmodi quaestio mota vel ventilata fuit, ideo semper talis exinde mos ex praedictis antiquis temporibus retentus, in universa istius regni Ecclesia exstitit, ut nullus, ac si ex auctoritate ejusdem sanctae Dei Ecclesiae juberet, nullus cuicunque imaginem volenti pingere aut fingere prohiberet. Unde usque hodie eadem apud nos consuetudo tenetur, ut quia hoc auctoritas nulla jubet, nemo jubeat, similiter quia auctoritas nulla prohibet, nemo prohibeat. Quia vero propter praemissam rationem aliter esse non potest, nisi ratio inde habeatur,
Abbreviated transcription (Latin):
or dopoposcerit. sensus sui affectum in hacdumtaxat re. cur
it a uel ita tenuerint inter serendo adiungere. Nec uobis tȩ¬
dium fiat. si ad ostendendã rationẽ ueritatis. ueritatẽq rationis
sese paulo longius sermo protraxerit . dum modo linea uerita¬
tis quae ab antiquis patrib nr̃is usq ad nos inflexibi liter duc¬
ta est. beato dy onisio scilicet qui a scõclemente beatipetri a płi
in apostolatu primus eius successor extitit. ingallias cum
duo denario numero primus prȩdicator directus . et postaliqđ
tempus unacum sociis suis hucillucq praedicationis gratia per
idem regnum dispersis martyrio coronatus est. Et quam quã
plures existant. quidam martyres quidã etiam confessores:
quorum merita qualia apud dm̃ habeantur. quamuis cotidianis
miraculis coruscent quat amen propter longitudinem terrarũ
uobisminus cogniti fortas se existunt intermissis. scm tamen

Expanded text:
ordo poposcerit, sensus sui affectum in hac duntaxat re, cur ordo poposcerit, sensus sui affectum in hac duntaxat re, cur ita vel ita tenuerint interserendo adjungere. Nec vobis taedium fiat, si ad ostendendam rationem veritatis, veritatemque rationis sese paulo longius sermo protraxerit, dummodo linea veritatis, quae ab antiquis patribus nostris usque ad nos inflexibiliter ducta est beato Dionysio scilicet, qui a sancto Clemente beati Petri apostoli in apostolatu primus ejus successor exstitit, in Gallias cum duodenario numero primus praedicator directus, et post aliquod tempus una cum sociis suis huc illucque praedicationis gratia per idem regnum dispersis martyrio coronatus est. Et quanquam plures exsistant, quidam martyres, quidam etiam confessores, quorum merita, qualia apud Deum habeantur, quamvis quotidianis miraculis coruscent, quia tamen propter longitudinem terrarum vobis minus cogniti fortasse exsistunt intermissis, sanctum tamen
Abbreviated transcription (Latin):
discordiamuram adueram concordiam noncertamus re¬
ducere. Dicunt etiam quid acturi erunt detam prȩcipuo
coramdõ amisso solatio si illos quos posthuius sc̃ȩsedis immu¬
tabilem tuitionem. illud intam praecipue carissimis fra¬
tribus solatium perdiderint. quisimile inuniuersa ec desia
Nullum habebunt. Si enim cumillis ueram fidem integrũq
caritatis ardorem non seruauerint. quid in iudicio dñitanta
neglecta caritate . & in nomine dñi certissime confirmata negle¬
parcentes ubitanta ab eis caritate urgente de dõ placita mutua
dilectioneur̃a. plorando immo lugendo conquesti sunt quae
inunum colligi difficile possunt omissis ad eandem seriem de¬
texendã quam ipsi de imaginum reddendaratione spoponde¬
rant redeamus. Aiuntenim Oramus ergo scĩssime atquebea¬
tissime pontifex. ut nobis antiquorũ patrũ nostrorum hacde
causa uitae cursum recitareliceat. simulque proutrationis

Expanded text:
discordiam vestram ad veram concordiam non certamus rediscordiam vestram ad veram concordiam non certamus reducere. Dicunt etiam, quid acturi erant de tam praecipuo coram Deo amisso solatio, si illos, quos post hujus sanctae sedis immutabilem tuitionem, illud in tam praecipue charissimis fratribus solatium perdiderint, qui simile in universa Ecclesia nullum habebunt? Si enim cum illis veram fidem, integrumque charitatis ardorem non servaverint, quid in judicio Domini tanta neglecta charitate et in nomine Domini certissime confirmata negleparcentes, ubi tanta ab eis charitate urgente, de Deo placita mutua dilectione vestra, plorando, imo lugendo conquesti sunt, quae in unum colligi difficile possunt, omissis, ad eamdem seriem detexendam, quam ipsi de imaginum reddenda ratione spoponderant, redeamus. Aiunt enim: Oramus ergo, sanctissime atque beatissime pontifex, ut nobis antiquorum patrum nostrorum hac de causa vitae cursum recitare liceat, simulque prout rationis
Abbreviated transcription (Latin):
seu imperii francorũ. et uniuers a eclesia perto tãgalliam
cumceteris prouincis eidem adõ conseruando imperio
subditis. aut ita fama delendȩ dissensionis fratrũ suorum
in reuocabiliter postulant ut prius ꝑistius sc̃ȩ sedis adõ con¬
seruatam infuturoq usq in finẽ saeculi. sicut ipsi in dubi¬
tanter. et nos omnes permerita apłorum confidimꝰ con¬
seruandam auctoritate. illud summopere quaererefesti¬
nemus ut quia auctoredõ haecduo regna in toto orbe terra¬
rũ principalia mutua sibi dõplacita caritate deuincta sunt.
illud diaboli telũ ab eademecła dissipetur. ut paxdĩ quȩ exu¬
perat omnem sensum in eadembeata plebe pleniter restitua¬
tur. Vociferantur enim incaelum uno ore etuno corde
omnipotentis dĩ iudicium in euitabiliter nobis incumbere.
si auctoritate summorum in toto orbe terrarum apłorum
quorũ doctrinis & consilio uniuersus flectitur mundus.

Expanded text:
seu imperii Francorum, et universa Ecclesia per totam Galliam seu imperii Francorum, et universa Ecclesia per totam Galliam cum caeteris provinciis eidem a Deo conservando imperio subditis, audita fama delendae dissensionis fratrum suorum, irrevocabiliter postulant, ut prius per istius sanctae sedis a Deo conservatam in futuroque usque in finem saeculi, sicut ipsi indubitanter, et nos omnes per merita apostolorum confidimus, conservandam auctoritatem, illud summopere quaerere festinemus, ut quia auctore Deo, haec duo regna in toto orbe terrarum principalia mutua sibi Deo placita charitate devincta sunt, illud diaboli telum ab eadem Ecclesia dissipetur, ut pax Dei, quae exsuperat omnem sensum, in eadem beata plebe pleniter restituatur. Vociferantur enim in coelum uno ore et uno corde omnipotentis Dei judicium inevitabiliter nobis incumbere, si auctoritate summorum in toto orbe terrarum apostolorum quorum doctrinis et consilio universus flectitur mundus,
Abbreviated transcription (Latin):
sine cuius cultu perfecta fide spe& caritate uniuersalis sc̃a
di eccła salua potuis set consistere. quam subhac occasione
non dubium. sed certissimũ illud malũ discordiae debere
incurrere . quod nisi correctum fuerit. nulla tenus cũ hac
dis sensione addnm qui est pax. omnium sibi placitam pacem
habentium num quam inperpetuo possepertingere
Et quamuis deuotio illorum hoc constanter postulet ut eis
ratiocinando qualiter de ipsis imaginibus discrete etrationabi¬
liter sentiant postea disserere liceat. quod si est quisus¬
cipere iusto moderamine uelit. salubreomni homini esse
non dubitant. ad comparationemta men tantimali. eandem
imaginarum causam pronihilo computant si pax illa quȩ ad
aeternam uitam qui est uia uerittas etuita. ducit. ad ean¬
demuiam ueritatẽq perducta non fuerit. &id circo cunc¬
tus chorus sacer dotum. nec non etomnis senatꝰ totius gentis

Expanded text:
sine cujus cultu perfecta fide spe, et charitate universalis sancta sine cujus cultu perfecta fide spe, et charitate universalis sancta Dei Ecclesia salva potuisset consistere, quam sub hac occasione non dubium, sed certissimum illud malum discordiae debere incurrere, quod nisi correctum fuerit, nullatenus cum hac dissensione ad Dominum, qui est pax, omnium sibi placitam pacem habentium, nunquam in perpetuo posse pertingere. Et quamvis devotio illorum hoc constanter postulet, ut eis ratiocinando qualiter de ipsis imaginibus discrete et rationabiliter sentiant, postea disserere liceat. Quod si est, qui suscipere justo moderamine velit salubre omni homini esse non dubitant, ad comparationem tamen tanti mali eamdem imaginum causam pro nihilo computant, si pax illa, quae ad aeternam vitam, qui est via, veritas, et vita, ducit, ad eamdem viam, veritatemque perducta non fuerit. Et idcirco cunctus chorus sacerdotum nec non et omnis senatus totius gentis
Abbreviated transcription (Latin):
simus minis terium tamen auctoritatem sub euntes cari¬
tate pariter. et eadem auctoritate roborati. dissensionem
illam quae in fraipsam semper dõ amabilem romanorũ. gre¬
corumq: ecclesiam exortam durius eandem ecclesiã quã
saluti illius ullo modo conuenire possit scindentẽ diuturno
tempore cognouimus. non audemus declinare ut non illam
ex auctoritate tantorum a postolorum ad pacis concordiam
ipsis mediantibus non debeamus aduocare. Maxime uero
in eo quod eiusdem miserrime dissensionis easit materia. sine
qua sicut multis uidetur salua perfidem. spem et carita¬
tem. incunctanter et in hocsaeculo et in futuro saluari
potest ecdesia Quorum sensus etsententia talis est.
Quid fidei spei. et caritati obesse potuisset. sii mago¬
nulla toto orbeterrarum picta uel ficta fuis set: Et quam¬
quam idem filii nr̃i qui haec dicunt. rationabiliter se osten¬
dere posse nulla tenꝰ dubitant. melius illud numquã fuisse

Expanded text:
simus, ministerium tamen auctoritate subeuntes, charisimus, ministerium tamen auctoritate subeuntes, charitate pariter et eadem auctoritate roborati dissensionem illam quae infra inter ipsam semper Deo amabilem Romanorum Graecorumque Ecclesiam exortam durius eamdem Ecclesiam quam saluti illius ullo modo convenire possit, scindentem diuturno tempore cognovimus, non audemus declinare; ut non illam ex auctoritate tantorum apostolorum ad pacis concordiam ipsis mediantibus non debeamus advocare. Maxime vero in eo quod ejusdem miserrimae dissensio ea sit materia, sine qua, sicut multis videtur, salva per fidem, spem, et charitatem incunctanter et in hoc saeculo, et in futuro salvari potest Ecclesia. Quorum sensus et sententia talis est. « Quid fidei, spei, et charitati obesse potuisset, si imagonulla toto orbe terrarum picta vel ficta fuisset? » Et quanquam idem filii nostri, qui haec dicunt, rationabiliter se ostendere posse nullatenus dubitat dubitabant, melius illud nunquam fuisse,
Abbreviated transcription (Latin):
uel nociua uerũ quoq: et ipsa superflua et ñ necessaria rese¬
care consueuit. et ea ut prȩdictũ est quaead salutẽ totius
ecdesiae ꝑtinere & insuper merito carere non debuisset.
disserendo et ordinando sancire solita fuit. et hocnon tantũ¬
modo de causa fidei. uel sicut praemis sum est destatu huma¬
nigeneris uel cursu rectitudinis. uerum quoq: deomnidis¬
sensione in scã di eccła quae pacemillam turbareuidebatur.
quam dñs a postolis & ꝑ apostolos nobisomnibus uicariam
praesentia e suae dereliquit dicens. pacem meam douobis.
pacemmeam relinquo uobis: Ubicumque ꝑ quod libet pieta¬
tis argumentum pertingere potuit. semper huius scãe se¬
dis uicarii a postolorum. quaedammulcendo. quaedã uero
siitares poposcisset . sublimi acueneranda auctoritate ut
dignum erat. docendo pariterque p̃dicando ad paciscon¬
cordiam reuocare studuit. Quorum uicem qualescumq

Expanded text:
vel nociva, verum quoque et ipsa superflua et non necessaria resevel nociva, verum quoque et ipsa superflua et non necessaria resecare consuevit, et ea, ut praedictum est, quae ad salutem totius Ecclesiae pertinere, et insuper merito cavere non debuisset, disserendo et ordinando sancire solita fuit. Et hoc non tantummodo de causa fidei, vel, sicut praemissum est, de statu humani generis, vel cursu rectitudinis, verum quoque de omni dissensione in sancta Dei Ecclesia, quae pacem illam turbare videbatur, quam Dominus apostolis et per apostolos nobis omnibus vicariam praesentiae suae dereliquit, dicens: Pacem meam do vobis, pacem meam relinquo vobis . Ubicunque per quodlibet pietatis argumentum pertingere potuit, semper hujus sanctae sedis vicarii apostolorum quaedam mulcendo, quaedam vero, si ita res poposcisset, sublimi ac veneranda auctoritate, ut dignum erat, docendo pariterque praedicando ad pacis concordiam revocare studuit. Quorum vicem, qualescunque
Abbreviated transcription (Latin):
sed potius omnes a recto fidei tramite quo quomodo de ui¬
antes. perorthodoxos eorundem suc cessores. toto orbe
terrarum ad rectitudinem potius reuocaret
Testis enim huiusrei. non quilibet angulus. sed orbis
terrarum uniuersus. quia quotiens tales permundum
quaestiones motaesunt quae ad periculũ fidei uniuersalis
ecclesiae imminere putabantur. ob inueni endũ inuentãq
conseruandã catholicae fideiueritatem. semper hoc uniuer¬
salis eclesia obpraesente huius scĩtatem sedis pontifice.
autcerte cũ consensu illius uerbis uellit teris porrecto cor¬
rigere correctũq: adc̃seruandũ statuere c̃sueuit. simili
modo etiamet in his quae adc̃ seruandũ inhumanis actibus
eiusdem ecłae in contaminabilem statum. moderante non
qualibet dolosa uel sophistica. nec nondu plici calliditate:
sedueritate subnixa. simpliciratione ipsaque discretione.
hones tate . utilitate . parit̃ inradiata ratione non solũ noxia.

Expanded text:
sed potius omnes a recto fidei tramite quoquo modo devised potius omnes a recto fidei tramite quoquo modo deviantes, per orthodoxos eorumdem successores toto orbe terrarum ad rectitudinem potius revocaret. Testis enim hujus rei non quilibet angulus, sed orbis terrarum universus, quia quoties tales per mundum perceptiones persecutiones motae sunt, quae ad periculum fidei universalis Ecclesiae imminere putabantur, ob inveniendam inventamque conservandam catholicae fidei veritatem, semper hoc universalis Ecclesia, praesente ob hujus sanctitatem sedis pontifice, aut certe cum consensu illius verbis vel litteris porrecto corrigere, porrectumque ad conservandum statuere consuevit. Simili modo etiam et in his, quae ad conservandum in humanis actibus ejusdem Ecclesiae incontaminabilem statum, moderante, non qualibet dolosa vel sophistica, nec non duplici calliditate, sed veritate subnixa, simplici ratione, ipsaque discretione, honestate, utilitate, pariter inradiata ratione, non solum noxia
Abbreviated transcription (Latin):
ad salutem uniuersalis ecclesia e tenendum sit consilium
dõ placitum dando. et idem consilium confirmando. Et
quamuis ut dignum est diuina praecellet auctoritas.
primotamen admitigandos atque ad adunandos animos
in diuersa tendentes. ratiocinando omnibus satis facere
uolumus. ut eo facilius & diuinã auctoritatem secundũ
sanum catholicae fidei intellectum concordes suscipiant.
acdeinde certum nobis consilium. suauius amplectantur.
amplexumque infuturo custodiant
pud omnes igitur huius scãe occidentalis ecdesiae quȩ
se auctoritate beatorum a postolorum petriet pauli
largiente dño. fidei spei et caritatis sumpsisse exordium
gloriatur ita hactenus per eosdem a postolos protegente
sp̃usco et ipsis intercedentibus ac protegentibus. ab õni
heresi inlibata. nuncusque conseruataest. ut non solum
ipsa ad quod libet erroris diuerticulũ minime declinaret.

Expanded text:
ad salutem universalis Ecclesiae tenendum sit, consilium ad salutem universalis Ecclesiae tenendum sit, consilium Deo placitum dando, et idem consilium confirmando. Et quamvis, ut dignum est, divina praecellet auctoritas, primo tamen ad mitigandos atque ad adunandos animos in diversa tendentes, ratiocinando omnibus satisfacere volumus, ut eo facilius et divinam auctoritatem secundum sanum catholicae fidei intellectum concordes suscipiant, ac deinde certum nobis consilium suavius amplectantur, amplexumque in futuro custodiant. pud omnes igitur hujus sanctae Occidentalis Ecclesiae, quae se auctoritate beatorum apostolorum Petri et Pauli, largiente Domino fidei, spei, et charitatis sumpsisse exordium gloriatur, ita hactenus per eosdem apostolos protegente Spiritu sancto, et ipsis intercedentibus ac protegentibus, ab omni haeresi illibata, nunc usque conservata est, ut non solum ipsa ad quodlibet erroris diverticulum minime declinaret,
Abbreviated transcription (Latin):
senatu acpopulo uobis adõ adgubernandum credito utea
quae prosalute ur̃a exauctoritate beati petri cui dñs et ds̃
dicens quod cumqueligaueris superterram . ligatum erit
et incaelis. Et quod cum que solueris superterram solutum
erit & incaelis. Ad monere et exhortare. et insinuare neces¬
sarium duximus patienter audiatis animumque dõpla¬
citũ ur̃m non ad conteminendũ sed ad oboediendum et con¬
seruandum praeparare studeatis. Ideo autem ad oboe¬
diendum nobis hortamur. quia omnia quae uobis dehac
causa dicturisumus tribus hoc capitulis principaliter
et ordinare et confirmare paratisumus. Id est ratione
auctoritate. et consilio. Videlicet rationem̃sex endo.
et eandem rationem inquantum rationabilis discreta. ho¬
nesta etutilis fuerit auctoritate firmando Eandẽ uero
auctoritatem scđm catholicae fidei ueritatẽ etrectitudi¬
nem salubriter intelligendo. Adultimum uero quidinhis

Expanded text:
senatu ac populo vobis a Deo ad gubernandum credito, ut ea, senatu ac populo vobis a Deo ad gubernandum credito, ut ea, quae pro salute vestra ex auctoritate beati Petri, cui Dominus et dicens: Quodcunque ligaveris super terram, ligatum erit et in coelis, et quodcunque solveris super terram, solutum erit et in coelis , admonere et exhortari, et insinuare necessarium duximus, patienter audiatis, animumque Deo placitum vestrum, non ad contemnendum, sed ad obediendum et conservandum praeparare studeatis. Ideo autem ad obediendum nobis hortamur, quia omnia, quae vobis de hac causa dicturi sumus, tribus hoc capitulis principaliter et ordinare et confirmare parati sumus, id est, ratione, auctoritate; et consilio, videlicet rationem texendo, et eamdem rationem in quantum rationabilis, discreta, honesta et utilis fuerit, auctoritate firmando; eamdem vero auctoritatem secundum catholicae fidei veritatem et rectitudinem salubriter intelligendo. Ad ultimum vero quid in his
Abbreviated transcription (Latin):
uocedicat. pacẽ sequimini cum omnibus. et scimoniam. quia
sine illa nemouidebit dm̃. Quid felicius. quã et in hoc saeculo
desiderando et in illo fruendo dm̃ uidere: quid ediuerso in¬
felicius quã nec in hoc sło felicit̃ optando. nec in illo felicius
fruendo uidere meruerit dm̃: Et cum huius assertionis uel
ueritatis inuniuerso mundo tanta sint testimonia. quae in prȩ¬
senti tempore nulla e uoluere prȩualeat lingua. nullus que
mortalium praescire ualeat . quando uel unius cuiusque uel
quod maius est totius mundioccasus terminusue fieri debeat.
magna me ut in omnibus notumest urge et necessitas. ut id qđ
ex debito redderedebeo. diutius deferrenon audeam. ne forte
tanto caritatis debito subtracto in conspectu aeterniiudicis
prouobis omnibus reus appaream. Quam obrem oro uel mo¬
phile gloriosi uero et sublimiter adõ exaltati imperatores
romanorum. unacumuni uerso catholico nobilissimoque

Expanded text:
voce dicat: Pacem sequimini cum omnibus, et sanctimoniam, quia voce dicat: Pacem sequimini cum omnibus, et sanctimoniam, quia sine illa nemo videbit Deum , quid felicius, quam et in hoc saeculo desiderando, et in illo fruendo Deum videre? quid e diverso infelicius, quam nec in hoc saeculo feliciter optando, nec in illo felicius fruendo videre meruerit Deum? Et cum hujus assertionis vel veritatis in universo mundo tanta sint testimonia, quae in praesenti tempore nulla evolvere praevaleat lingua, nullusque mortalium praescire valeat, quando vel uniuscujusque, vel quod majus est totius mundi occasus terminusve fieri debeat, magna me, ut in omnibus notum est, urget necessitas, ut id, quod ex debito reddere debeo, diutius deferre differre non audeam, ne forte tanto charitatis debito subtracto, in conspectu aeterni judicis pro vobis omnibus reus appaream. Quamobrem oro vel mophilus, gloriosi vero et sublimiter a Deo exaltati imperatores Romanorum, una cum universo catholico nobilissimoque
Abbreviated transcription (Latin):
Iro autem et obsecro in uniuersomundo. ut beati
prȩdecessores mei domni gregorii papae ut er
uerbis fratres & domini mei inquantum peccatores
fratres mei. inquantũ iustidominimei quantũ ex me hu¬
siderare studuimus. quid almitatiur̃ae detanta necessi¬
tate significare potuis semus qualiter idem populus
adõ peruestram conseruandus orthodo xam scitatem
adueram concordiam reuocaripotuis set. ut uera pace
conglutinati et in hoc & infuturo saeculo omnium dño
placere potuissent. Et quicquid exinde salubre dño in¬
spirante inuenire potuimus. Paternitati uestrae. per
praesentes filios uestros fratres nostros. quaedamdictis
quaedam scriptis intimando direximus
militer supplico. quantum uero extanta auctoritate sub¬
limiter moneo. utnemome hoc in loco proptermedespiciat.
quia etsi ad inuitandũ nequaquã dignus appareo. magnaẽ
tam̃ uirtus caritatis. pacis. etunitatis. adquamuos alta po¬
testate inuice beatorũ apłorũ petri et pauli . in nominedñi

Expanded text:
ro autem et obsecro in universo mundo ut beati praedecessoris mei domini Gregorii papae utar verbis fratres, et Domini mei: in quantum peccatores, fratres mei, in quantum justi, domini mei; quantum ex me, husiderare studuimus, quid almitati vestrae de tanta necessitate significare potuissemus, qualiter idem populus a Deo per vestram conservandus orthodoxam sanctitatem ad veram concordiam revocari potuisset, ut vera pace conglutinari, et in hoc, et in futuro saeculo omnium Domino placere potuissent. Et quidquid exinde salubre Domino inspirante invenire potuimus, paternitati vestrae per praesentes filios vestros, fratres nostros, quaedam dictis, quaedam scriptis intimando direximusmiliter supplico, quantum vero ex tanta auctoritate, sublimiter moneo, ut nemo me hoc loco propter me despiciat, quia et si ad invitandum nequaquam dignus appareo, magna est tamen virtus charitatis, pacis et unitatis, ad quam vos alta potestate in vice beatorum apostolorum Petri et Pauli, in nomine Domin
Abbreviated transcription (Latin):
utas non erat iustum dici. siquis uestrum morsus
fuerit respiciat in caelum sursum addm̃ et sal¬
abitur.: Ut enim et attendi caelo relinquat
non potuit dicere siquis morsus fuerit aspiciat
lucernam luminis et saluabitur: aut aspiciat ad
mensam propositionis scõrum panum et saluabitur.
aut adaltare : aut aduelum : aut in arcã aut inima¬
ginem cherubim aut in propitiatorium: sed nihil
horum admedium adduxit legis lator magnus. sed
solam fixit crucis imaginem. et hanc permaledictũ
serpentem Dic mihi ut fidelis famulus quod in¬
ter dicis quod abrenuntias aedificas : quidicis
non facies sculptile Et fusile sculpis serpentem:
Sed illa quidem legeposui. ut materias abscidam
impietatis. et populum hunc eruam omni idolorũ
cultura. Nunc autem effundo serpentem. ut prae¬
figurem i maginem saluatoris. et cetera
ITE SCIAUCUSTINI AD DULCITIU. IN QUESTIONT̃
SEXTADE SAMUHELS IMAGINE

Expanded text:
utas non erat justum dici, si quis vestrum morsus fuerit, respiciat in coelum sursum ad Deum, et salabitur? Ut enim et attendi coelo relinquat, non potuit dicere, si quis morsus fuerit, aspiciat lucernam luminis, et salvabitur? Aut aspiciat ad mensam propositionis sanctorum panum, et salvabitur? Aut ad altare, aut ad velum, aut in arcam, aut in imaginem cherubin, aut in propitiatorium, sed nihil horum ad medium adduxit legislator magnus, sed solam fixit crucis imaginem, et hanc per maledictum serpentem. Dic mihi ut fidelis famulus, quod interdicis facis, quod abrenuntias, aedificas, qui dicis, Non facies sculptile et fusile , sculpis serpentem? Sed illa quidem lege posui, ut materias abscindam impietatis, et populum hunc eruam omni idolorum cultura. Nunc autem effundo serpentem, ut praefigurem imaginem Salvatoris, etc. » Item sancti Augustini ad Dulcidium, in quaestione 6, de Samuelis imagine
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum est. Dñm dm̃tuum ad orabis et illi soli seruies
Acdeinde subiungendum quia picturae i maginum quae
ad aedificationem imperiti populi factae fuerant. ut nesci¬
entes litteras ipsam historiam intendentes quod dictum sit
discere transisse in adorationem uideras. Id circo commo¬
tus es ut eas imagines frangi prȩciperes. at que eis dicen¬
dum si adhanc instructionem ad quam imagines anti¬
quitus factae sunt habere uultis in ecclesiis eas modis om¬
nibus & offerri ethaberi permittas. At indicia quod non
tibi ipsa uisio historiae quae pictura teste pandebatur
displicuerit sed illa ad oratio quaepicturis fuerat in com¬
petenter exhibita. atque in his uerbis eorum mentes de¬
mulcens eos ad concordiam reuoca. Etsiquis imagines
facere uoluerit. minime prohibe. Ad orare uero imagines
omnimodis deuita. Sed hoc sollicite fraternitastua ad mo¬
neat. ut exuisione reigestȩ ardorem compunctionis

Expanded text:
scriptum est: Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies: scriptum est: Dominum Deum tuum adorabis et illi soli servies: ac deinde subjungendum, Quia picturae imaginum quae ad aedificationem imperiti populi factae fuerant, ut nescientes litteras ipsam historiam intendentes quod dictum sit discerent, transisse in adorationem videras, idcirco commotus es ut eas imagines frangi praeciperes: atque eis dicendum, Si ad hanc instructionem ad quam imagines antiquitus factae sunt habere vultis, in ecclesiis eas modis omnibus et offerri et haberi permittas, atque indica quod non tibi ipsa visio historiae, quae pictura teste pandebatur displicuerit, sed illa adoratio quae picturis fuerat incompetenter exhibita. Atque in his verbis eorum mentes demulcens, eos ad concordiam tuam revoca. Et si quis imagines facere voluerit, minime prohibe, adorari vero imagines modis omnibus veta. Sed hoc sollicite fraternitas tua admoneat, ut ex visione rei gestae ardorem compunctionis
Abbreviated transcription (Latin):
rabilibus scõrum depingihistorias nonsine ratione uetus¬
tas admisit si zelum discretione condisses. sine dubio et ea
quae intendebas salubriter obtinere. & collectum gregẽ
nondis pergere. sed potius poteras congregare. ut pastoris
inte merito nomen excelleret nonculpa dispersoris incum¬
beret Hinc autem dum in hoc animitui in caute nimis mo¬
tus exequeris ita tuos scandalizas se filios perhiberis
ut maxima eorum pars atua se communione suspenderet
Quando ergo ad ouiledominicum errantes oues adducas
quiquas habes detinere non praeuales : Proinde hor¬
tamur ut uel nunc studeas essesollicitus atque ab hacte
praesumptione compescas. & eorum animos quos atua
disiunctos unitate cognoscis. paterna ad tedulcedine omnia dnisu
omnique studio reuocare festines. Conuo candienim sunt
diuersi eclesiae filii eisque scripturae testimoniis osten
dendum. quia omne manu factum adorareno nliceat. qm̃

Expanded text:
rabilibus sanctorum depingi historias non sine ratione vetusrabilibus sanctorum depingi historias non sine ratione vetustas admisit, si zelum discretione condiisses, sine dubio et ea quae intendebas salubriter obtinere, et collectum gregem non dispergere, sed potius dispersum poteras congregare, ut pastoris in te meritum nomen excelleret, non culpa dispersoris incumberet. Hinc autem dum in hoc animi tui incaute motus exsequeris, ita tuos scandalizasse filios perhiberis, ut maxima eorum pars a tua se communione suspenderet. Quando ergo ad ovile dominicum errantes oves adduces, qui quas habes retinere non praevales? Proinde hortamur ut vel nunc studeas esse sollicitus, atque ab hac te praesumptione compescas, et eorum animos quos a tua disjunctos unitate cognoscis, paterna ad te dulcedine, omni adnisu, omnique studio revocare festines. Convocandi enim sunt dispersi Eccleniis ostendendum, quia omne manu factum adorari non liceat, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
erlatum inquit si quidem adnos fuerat quod in conside¬
rato zelo succensus. scõrumimagines subhac quasi ex¬
cusatione adorari debuissent confringeres. et quidem quia
eas ad orare uetuisses. omnino laudauimus fregisse
uero reprehendimus. Dic frater a quo factum sacerdo¬
te aliquando auditum est quod fecisti: Si non aliud uel
illudte non debuit reuocare. ut dispectis aliis fratribus
solumte sc̃m et esse crederes sapientem : Aliud est enim
picturam adorare. aliud picturae historia quid sit ad
hocidiotis praestat pictura cernentibus. quia in ipsa igno¬
rantes uident quod sequi debeant. in ipsa legunt quilitte¬
ras nesciunt. Vnde praecipuegentibus pro i lectionepic¬
tura est qđ magnopere te quunter gentes habitas attendi
decuerat nedũ recto zelo in caute succenderis. ferocibus a¬
nimis scandalum generares. Frangiergo non debuit qđ non
adadorandum inecclesis sed ad instruendas solum modo
mentes fuit nescientium collocatum. Et quia in locis uene¬

Expanded text:
erlatum siquidem ad nos fuerat quod, inconsiderato zelo succensus, sanctorum imagines sub hac quasi excusatione, ne adorari debuissent, confregeris. Et quidem quia eas adorari vetuisses, omnino laudavimus; fregisse vero reprehendimus. Dic, frater, a quo factum sacerdote aliquando auditum est quod fecisti. Si non aliud, vel illud te non debuit revocare, ut, despectis aliis fratribus, solum te sanctum et esse crederes sapientem? Aliud est enim picturam adorare, aliud per picturae historiam quid sit adhoc idiotis praestat pictura cernentibus, quia in ipsa etiam ignorantes vident quid sequi debeant, in ipsa legunt qui litteras nesciunt. Unde et praecipue gentibus pro lectione pictura est. Quod magnopere a te qui inter gentes habitas attendi debuerat, ne dum recto zelo incaute succenderis, ferocibus animis scandalum generares. Frangi ergo non debuit quod non ad adorandum in Ecclesiis, sed ad instruendas solummodo mentes fuit nescientium collocatum. Et quia in locis vene
Abbreviated transcription (Latin):
glorificantes et magnificantes propugnatorẽ nrm̃
lum suum dignatus est in subiecti onẽ qđ ab eo est imperu
nrĩ. quocirca dignum existimauimus haec quasi paci¬
fico amico & spitali fratrinro. et ut credimus sociogaudii
adõ imperi inrĩmanifesta facere quae nobiscumacta sunt
ut pariter sicut unius eiusdemq: fidei & religi onis cul¬
toribus facereo portet laudibus & hrmnis. conlaudemꝰ
tuerat enim statim in exordio imperiinrĩ sicut spĩtali
fratrinro & pacifico amico. peruero lapices nros quae
erganos gesta sunt uobis manifestare. sed sicut supra
dictũ est prae fati trranni & rebellis acturpimorte
condemnati thomae seditio nos facere prohibuit.

Expanded text:
glorificantes et magnificantes propugnatorem nostrlum suum dignatus est in subjectionem quod ab eo est imperii nostri. Quocirca dignum existimavimus haec quasi pacifico amico et spiritali fratri nostro, et, ut credimus, socio gaudii a Deo imperii nostri manifesta facere, quae nobiscum acta sunt, ut pariter, sicut unius ejusdemque fidei et religionis cultoribus facere oportet, laudibus et hymnis collaudemus tuerat enim statim in exordio imperii nostri, sicut spiritali fratri nostro et pacifico amico, per veros apices nostros, quae erga nos gesta sunt vobis manifestare: sed, sicut supra dictum est, praefati tyranni et rebellis ac turpi morte condemnati Thomae seditio facere prohibuit.
Abbreviated transcription (Latin):
ETS P̃S SCI UNIUS SOLI UERIDI
ICHAHELETTHE OPHILUS
EIDELES INIP SODÕ IMPERATORES
ROMANORŨ DILECTO ETHO NORABILFRATRI
HLUDO UUI CO GLORIOSOREGL FRAN CORN¬
ET LAN GOBARDORŨ. ET UOCATO EORU IMPERATRI

Expanded text:
s sancti, unius soli veri Dei, Michael et Theophilus fideles in ipso Deo imperatores Romanorum dilecto et honorabili fratri Ludovico glorioso regi Francorum, Longobardorum, et vocato eorum imperatori
Abbreviated transcription (Latin):
Quosdam sine ceruice oculos habentes inhumeris. & cetera
hominum qua si genera hominum quae in maritima platea
cartaginis musiuo picta sunt. ex librode prompta uelut curio¬
sioris historiae.
ITE IBSEPOSTPAUCA
Qua propter aut illa qua & alia de quibusdam gentibus
scripta sunt omninonulla sunt. aut si sunt homines non sunt.
apparet liquqdo qm̃ sicut perpicturam utiles & uerȩ recor¬
dationes admemoriam aliquando redeunt . quae conpuncti¬
onem ingerant. ita &iam nociue falsae humanis mentibus
semper imagines ludificando ingerunt.

Expanded text:
Quosdam sine cervice oculos habentes in humeris, et caetera hominum, quasi genera hominum, quae in maritima platea Carthaginis musitio puta sunt, ex libro deprompta velut curiosioris historiae. » --Item ipse post pauca: « Quapropter aut illa quae et alia de quibusdam gentibus scripta sunt, omnino nulla sunt, aut si sunt, homines non sunt, apparet liquido, quoniam sicut per picturam utiles et verae recordationes ad memoriam aliquando redeunt, quae compunctionem ingerant, ita et jam nocivae falsae, humanis mentibus semper imagines ludificando ingerunt.