comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
iuitus ł sapientia comparet᷑. quantũ ista simi¬
lia de corꝑalib ad intelligibilia duci pꝰs̃. Ñ itaq
sic̃ de aquis in aerem surgens ubi ecuum sum¬
nium transiert repente quantum suffic̃ inspi¬
rat᷑. s sicut de tenebris in lucẽ ꝓcedẽs paulatĩ
ꝓgrediendo illuminat᷑. ꝙ donec plenissime
fiat iam cum tñ dicimꝰ tanquã de abditissi¬
ma spelunca egredientẽ uicinia lucis afflatũ
tantomag̃ quantoniag̃ ꝓpinquat egres sꝰ ut
illud ꝙ in eo lucr sit utiq ex lumine qͦ ꝓgre¬
ditur. illub autem ꝙ ad huc obscurum ẽ sit
extenebris uñ egreditur. ltaq i ñ iustificabit᷑
incõspectudĩ omĩs uiuens. ⁊ tñ uistus ex fide
uiuit. ⁊ induti sunt scĩ iustina. alius maius
alius minus ⁊ nemo ħ uiuit sine peccõ. ⁊ ħ aliꝰ
mauis alius minꝰ. optimꝰ aut̃ quiminimũ.
S quid ego tanquam oblitus ciuloquor. doc¬
tori similis factus sum. cum ꝓposuerim qͥd

Expanded text:
uirtus uel sapientia comparetur, quantum ista simiuirtus uel sapientia comparetur, quantum ista similia de corporalibus ad intellegibilia duci possunt. non itaque sicut de aquis in aerem surgens, ubi earum summum transierit, repente, quantum sufficit, inspiratur, sed sicut de tenebris in lucem procedens paulatim progrediendo inluminatur. quod donec plenissime fiat, iam eum tamen dicimus tamquam de abditissima spelunca egredientem uicinia lucis afflatum tanto magis, quanto magis propinquat egressui, ut illud, quod in eo lucet, sit utique ex lumine, quo progreditur, illud autem, quod adhuc obscurum est, sit ex tenebris, unde egreditur. itaque et non iustificabitur in conspectu dei omnis uiuens et tamen iustus ex fide uiuit. et induti sunt sancti iustitia alius magis, alius minus et nemo hic uiuit sine peccato et hoc alius magis, alius minus; optimus autem est, qui minimum. Sed quid ago ? tamquam oblitus, cui loquar, doctori similis factus sum, cum proposuerim, quid
Abbreviated transcription (Latin):
cum inea fuĩt omnino ꝑfectꝰ. ñ qr illũ ꝓ fectũ
negãt. s nͥ ex ꝓfundo qͦdam emergendo repente
emicet᷑ in auras sapĩȩ lib̾as nulla expatte ẽẽ sa¬
pientẽ. Sic̃ enimnicħ̾ int̃ ẽ ad hominẽ p̃focan¬
dum utrum aquã stadiis multis suꝑ sebãt
altã anunũ palmũ aut digitum: sic illos qͥ
tendunt ad sapientiã ꝓsicẽ quidem dicunt tã¬
quam abimo surgentes gurgitis in aerẽ. s nͥ to¬
tã stultitiã uelut oppͥmentem aquã ꝓficiendo
uelut emergendo euaserint ñ hab̾e urtutẽ nec
ẽẽ sapientes .uͥ autem euaserint mox hab̾e to¬
tã nec quicquam stultitiȩ remanẽ uñ oĩo ullũ
peccatum pꝰsit existere. ħͣ similitudo uͥ stultitia
uelut aqua ⁊ sapientia uelut aer ponit᷑ irt ani¬
mꝰ ap̃focatione stultinȩ tanquam emergens
sapientia repente respiret. ñ mͥuidet᷑ satiᷤᷤ accõ¬
modata nr̃aꝵ scͥpturaꝵ auctoritati. s illa po¬
tius ut uitium ł stultitia tenebriᷤᷤ luci autẽ

Expanded text:
cum in ea fuerit omnino perfectus, non quia illum prouectum negant, sed nisi ex profundo quodam emergendo repente emicet in auras sapientiae liberas, nulla ex parte esse sapientem. sicut enim nihil interest ad hominem praefocandum, utrum aquam stadiis multis super se habeat altam an unum palmum uel digitum, sic illos, qui tendunt ad sapientiam, proficere quidem dicunt tamquam ab imo gurgitis surgentes in aerem, sed, nisi totam stultitiam uelut opprimentem aquam proficiendo uelut emergendo euaserint, non habere uirtutem nec esse sapientes, ubi autem euaserint, mox habere totam nec quicquam stultitiae remanere, unde omnino ullum peccatum possit existere. Haec similitudo, ubi stultitia uelut aqua et sapientia uelut aer ponitur, ut animus a praefocatione stultitiae tamquam emergens in sapientiam repente respiret, non mihi uidetur satis accommodata nostrarum scripturarum auctoritati, sed illa potius, ut uitium uel stultitia tenebris, luci autem
Abbreviated transcription (Latin):
tendo maior. quanto indiligendo dõ ⁊ ꝑrimo
minor. ⁊ rursꝰ tantominor inpeccati ꝑpetrati¬
one quanto maior indĩ⁊ ꝑrimi dilectione.
Tanto itaq plenior iniquitatis. quanto inam¬
or cantatis. & tunc ꝑfecti sumus incantate.
qñ nicb̾ restat exinfirmitate. Nec saue quan¬
.xͥ. sullam distantiam sedendi ac standi ad ho¬
nores eccłastico referamꝰ. quis enim ferat eli¬
gi diuitẽ ad sedem honoris eccłȩ contempto
pauꝑe instrctiore atq sanctiore : Si aũt de
condianis consessib loquitur: quis ñħpeccat:
Si tñ peccat nͥ cum ap̃ seipsum intꝰ ita uidicat
ut ei tantomelior quanto ditior illiuideat᷑. N
enimuidetur significasse. Nõne iudicatis ap̃
uos metipsos ⁊ fact estis uidices cogitationũ ĩ¬

Expanded text:
tendo maior, quanto in diligendo deo et proximo tendo maior, quanto in diligendo deo et proximo minor et rursus tanto minor in peccati perpetratione, quanto maior in dei et proximi dilectione, tanto itaque plenior iniquitatis, quanto inanior caritatis, et tuae perfectissimus in caritate, quando nihil restat ex infirmitate. Nec sane, quanIesu Christi, si illam distantiam sedendi et standi ad honores ecclesiasticos referamus. quis enim ferat eligi diuitem ad sedem honoris ecclesiae contempto paupere instructiore atque sanctiore? si autem de cotidianis consessibus loquitur, quis non hic peccat, si tamen peccat, nisi cum apud se ipsum intus ita iudicat, ut ei tanto melior, quanto ditior illo uideatur ? hoc enim uidetur significasse dicendo: nonne iudicastis apud uosmet ipsos et fact
Abbreviated transcription (Latin):
pitulat᷑ in eo qđ diligis ꝓximum tuũ sic̃ te ip.¬
sum. dilectio ꝓximimalum ñoꝑat᷑. Plenitu¬
do autem legis cautaᷤ. Nemo autem dilig̃ ꝑ ri¬
mum nͥ diligens dm̃. ⁊ ħ quantum pot̃ ꝑximo
impendat quem dilig̃ tanquam seipsum ut:
ille diligat dcum. quem supse ñ dilig̃: nec se
nec ꝓrimum diligit. Ac ꝑhoc quitotã legem
seruauerit sununo offendit fit omniũ reus.
qr cẽcantatẽ fac̃ unde tota lex pend. Reus
itaq fit omnium faciendo cẽ eam inqua pẽ¬
dent omnia. Curg ñ dicantur paria peccata:
Anforte quia mag̃ fac̃ cẽ cautatẽ qͥ grauius peceat
minus qui leuiꝰ. ⁊ ħ ipso ꝙ admittit fit quidem
mag̃ reus. leuus autem ł inpauciorib pecrãs
minus reus tanto maiore scł reatu quanto ã¬
inqua pendr̃ omnia : quȩ siuera sunt: eom̃:
illut absoluitur ꝙ ait homo etiam apłice grẽ
dimꝰ s alius grauius aliꝰ leuius. quanto quiq
mauis minu̾sue peccauĩt: tauto inpeccõ ꝯmit¬

Expanded text:
 diliges proximum tuum tamquam te ipsum. dilectio proximi malum non operatur; plenitudo autem legis caritas. nemo autem diligit proximum nisi diligens deum, ut hoc quantum potest proximo impendat, quem diligit tamquam se ipsum, ut et ille diligat deum; quem si ipse non diligit, nec se nec proximum diligit. ac per hoc qui totam legem seruauerit, si in uno offenderit, fit omnium reus, quia contra caritatem facit, unde tota lex pendet. reus itaque fit omnium faciendo contra eam in qua pedent omnia. Cur ergo non dicantur paria peccata? an forte quia magis facit contra charitatem, qui gravius peccat, minus qui levius, et hoc ipso quod admittit fit quidem magis reus, leuius autem uel in paucioribus peccans minus reus, tanto maiore scilicet reatu, quanto amin qua pendent omnia ? quae si uera sunt, eo modo et illud absoluitur, quod ait homo etiam apostolicae dimus enim, sed alius grauius, alius leuius. quanto quisque magis minusue peccauerit, tanto in peccato commit
Abbreviated transcription (Latin):
br ꝓfecermꝰ neces sarium ẽ nob̾ dicere dumite
nob debitanrã cum iam omnia in baptismo
dicta facta cogitata dimissa sint. quid itaq
quirecte uid uͥ ⁊ quando ⁊ uñ sꝑanda sit illa
quid p̃caret᷑. Magna ẽ gͦ utilitas p̃ceptoꝵ si
lib̾o arbitito tantum det᷑ ut grã dĩ ampliꝰ ho¬
noret᷑. quȩ siita se habent uñ fit omĩum reꝰ.
si in uno offendat qui totam legem seiaiãt:
Anforte quia plenitudo legis caritas ẽ quads
ꝓrimusq diligit᷑. in quib p̃ceptis cautatiᷤᷤ to¬
ta lex pend ⁊ pħe. mĩto sit reus om̃ium qui cẽ

Expanded text:
bet profecerimus, necessarium est nobis dicere: dimitte nobis debita nostra, cum iam omnia in baptismo dicta, facta, cogitata dimissa sint. uidet itaque, qui recte uidet, ubi et quando et unde speranda sit illa quid precaretur. magna est ergo utilitas praeceptorum, si libero arbitrio tantum detur, ut gratia dei amplius honoretur. Quae si ita se habent, unde fit omnium reus, si in uno offendat, qui totam legem seruauerit? an forte, quia plenitudo legis caritas est, qua deus proximusque diligitur, in quibus praeceptis caritatis tota lex pendet e
Abbreviated transcription (Latin):
diigͥ. ħ in aliis maior in alus minor in alus nł¬
la ẽ. Menissimauͦ quȩ ianiñ pꝰsit auger quan¬
diu honio uiuit ẽ ii nemine. quandui autẽ
augeri pot̃ ꝓfecto illud ꝙ minus ẽ quam debr:
ex uitio ẽ. Ex qͦ uitio ñ ẽ iuslus uit̾ra qui faciat¬

Expanded text:
haec in aliis major, in aliis minor, in aliis nulla est; plenissima vero quae jam non possit augeri, quandiu hic homo vivit, est in nemine; quandiu autem augeri potest, profecto illud quod minus est quam debet, ex vitio est. Ex quo vitio non est justus i
Abbreviated transcription (Latin):
quam ⁊ ap̃illos romane linguȩ disectissimus di¬
rit. neq alitam̃ ad cauendum dolus aut astutia
deerant. astuti ã poneus in bono.S ap̃ illo rans¬
simum ap̃ mõs autem frequentisimũ ẽ. Itẽq in
partib temꝑantiȩ aꝑtisimȩ cc̃ria ẽ effusio parsi¬

Expanded text:
quam et apud illos Romanae linguae disertissimus diquam et apud illos Romanae linguae disertissimus dixerit: neque illi tamen ad cauendum dolus aut astutia deerat; astutiam ponens in bono. sed apud illos rarissimum, apud nostros autem frequentissimum est. itemque in partibus temperantiae apertissime contraria est effusio parsi
Abbreviated transcription (Latin):
uututẽ habuent. bab̾e om̃s. ⁊ om̃s dec̃ẽ cui una
defuerit. qd prudentia nec ignaua necͥiusta nec
intemꝑans pot̾ cẽ. Nlamsi aliquid horum fiit
prudentia ñ erit. Porit si prudentia tẽ erit si⁊ for¬
tis ⁊ iusta ⁊ temꝑans sit. ꝓfecto ubi fuerit secũ
hi ccteras. Sic: fortitudo imprudens eẽ ñ pot̃ ł
intemꝑans ł iniusta. Sic temꝑantia neceẽ ẽ ut
prudens fortis ⁊ iusta sit. Sicuistitia ñ ẽ siñsit pru-¬
des. fortis. temꝑans. Ita uͥ ẽ uera aliqua illarũ
zalie similit̃ sunt. xͥ aũt aliȩdesunt: uera illa ñ ẽ.
uitia iurtutib aꝑta discreuoe cc̃ria. ut impru-¬
dentia prudentiȩ. s̃ aut̃ quȩdam tantum qr
uitias iõ contrana. quadam tñ spẽ fallaci simi¬
lia. ut eił prudentiȩ ñ imprudentia s astutia.
Nc̃ enim eamdico astutiã q̃usitatius inmalitio
ut serpentes. ⁊ illd̾. Ut ⁊ innocentib astutie. quã¬

Expanded text:
uirtutem habuerit, habere omnes et omnes deesse, cui una uirtutem habuerit, habere omnes et omnes deesse, cui una defuerit, quod prudentia nec ignaua nec iniusta nec intemperans potest esse; nam si aliquid horum fuerit, prudentia non erit. porro si prudentia tunc erit, si et fortihabet caeteras. Sic fortitudo imprudens esse non potest vel intemperans vel injusta. Sic temperantia necesse est ut prudens, fortis et justa sit; sic justitia non est, si non sit prudens, fortis, temperans. Ita ubi vera est aliqua earum, et aliae similiter sunt; ubi autem aliae desunt, uera illa non estuitia uirtutibus aperta discretione contraria, ut imprudentia prudentiae; sunt autem quaedam tantum quia uitia sunt ideo contraria, quadam tamen specie fallaci similia, ut eidem prudentiae non imprudentia, sed astutia. nunc enim eandem dico astutiam, quae usitatius in malitiosut serpentes, et illud: ut det innocentibus astutiam. quam
Abbreviated transcription (Latin):
nimẽ confinnat᷑ ista sententia. S ego eam ex
omĩa peceata sint pana. Nã illud dẽ seꝑabilitate
u̾itutum nͥ forsitanfallor. tñ suicitun memini qd
ui memini om̃ib phylosophis placuit qͥ easd uͥtu¬
tes agende uitȩ necessauas cẽ cdixer̃. ħ aut de pari¬
litate peccatorum solistoici ausis disputare cẽ om¬
nem sensum gnĩs humani. quã eoꝵ uanitatẽ in
iouimano illo qui in hac sententia stoieꝰ erat in
aucupandis autem ⁊ defensandĩ uoluptatib e¬
picureus de sc̃ptuns scĩs dilucidiss ime cõuicisti.
inqͣ tua suauissima: p̃larissima disputatioẽ satiᷤ
enident᷑ appartit ñ placiusse auctorib nris ł ipsi
potiꝰ que ꝑeos loquuta ẽ uitati omnia paria eẽ pec
cat:. quomͦ autemficri p̾sit ut ĩ sihoc de uurutib
ueium ẽ ñ tam̃ ideo cgamur fater cqualitatem.
om̃ium pecc̃or quantumn pꝰsum adiuuante dño
apurr conabor. qs sieffecero: appbabis uͥ cause
de fuero ni supplebis. Certe hinc ꝑsuadent qͥunã

Expanded text:
 confirmatur ista sententia. sed ego eam expomnia peccata sint paria. nam illud de inseparabilitate uirtutum, etsi forsitan fallor, tamen, si uerum memini, quod uix memini, omnibus philosophis placuit, qui easdem uirtutes agendae uitae necessarias esse dixerunt. hoc autem de parilitate peccatorum soli Stoici ausi sunt disputare contra omnem sensum generis humani; quam eorum uanitatem in Iouiniano illo, qui in hac sententia Stoicus erat, in aucupandis autem et defensitandis uoluptatibus Epicureus, de scripturis sanctis dilucidissime conuicisti. in qua tua suauissima et praeclarissima disputatione satis euidenter apparuit non placuisse auctoribus nostris uel ipsi potius, quae cata. quo modo autem fieri possit, ut, etiam si hoc de uirtutibus uerum est, non tamen ideo cogamur fateri aequalitatem omnium peccatorum, quantum possum, adiuuante domino aperire conabor. quod si effecero, adprobabis; ubi causae defuero, tu supplebis. Certe hinc persuadent, qui unam
Abbreviated transcription (Latin):
quamut animã suam ponat ꝓ amicis suis: siue
potiꝰ qr sic̃ mors animã auellit a sensib carnis.
sic caritaᷤᷤ accupiscentiis carnalib. Huic sub ser¬
uit scientia cum ẽ utił. Nam sine illa inflat.
Qđ uͦ illa edificando impleuent: nicħ ĩsta in¬
ane qd̵ infli inuenni. Utilem porro scientiam
diffiniendo monstrauit. uͥ cum dixiss ecce pi¬
etas ẽ sapientia: continuo subuinx̃. abstinere
uͦ amalis scientia ẽ. Curgͦ ñ dicimꝰ qui hancu̾

Expanded text:
quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis, siue quam ut animam suam quis ponat pro amicis suis, siue potius quia, sicut mors animam auellit a sensibus carnis, sic caritas a concupiscentiis carnalibus. huic subseruit scientia, cum est utilis; nam sine illa inflat; quod uero illa aedificando impleuerit, nihil ibi ista inane, quod inflet, inueniet. utilem porro scientiam definiendo monstrauit, ubi. cum dixisset: Ecce pietas est sapientia, continuo subiunxit: Abstinere uero a malis scientia e
Abbreviated transcription (Latin):
quorum nẽ intellectũ requirimꝰ posuistiꝙ scͥp¬
tumẽ. Inmultis enim offendimus om̃s. Nõ
legem seruauĩt offendat autem inuno factus ẽ
om̃iunreus e ibiñ inuno s inmultisꝰ. nec qͦsdam
s om̃s dix̃ offendẽ. absit autem ut quisquã fideł
hab̾e peccatum ne scipsos decipiant ⁊ ueritas in
eis ñ sit nullam hab̾e uͥtutem cum uͥtus magna
sit sapientia. Dix̃ autem ipsa sapientia hoĩ. Ecce
pietas ẽ sapientia. Absit gͦ ut dicamus tot⁊tã¬
tos fideles ⁊ pios homines dĩ ñ hab̾e pietatẽ quã
uocant. quid autem ẽ pietas nͥ dĩcultus : & un
ille colit̾ nisi caritate: Cantaᷤ gͥ de corde puro⁊
conscientia bona ⁊ fide ñ ficta magna ⁊ uerauir¬
tꝰ ẽ. quia ipsa ẽ ⁊ finis p̃cepti. Mento dicta ẽ for¬
tis sic̃ morᷤᷤ siue quia nemo eamuinc̃ sic̃ mortẽ
siue quia in hac uita usq ad mortem ẽ. m̃sura ca-¬
ritatis sic̃ dñs ait. maiorẽ haccautatẽ nemo h̃

Expanded text:
llectum requirimus, posuisti quod scriptum est: In multis enim offendimus omnes. Non legem servaverit, offendat autem in uno, factus est omnium reus, ibi non in uno, sed in multis, nec quosdam, sed omnes dicit offendere. Absit autem ut quisquam fidelihabere peccatum, ne se ipsos decipiant et veritas in eis non sit, nullam habere virtutem, cum virtus magna sit sapientia. Dixit autem ipsa Sapientia homini: Ecce pietas est sapientia. Absit ergo ut dicamus tot ac tantos fideles et pios homines Dei non habere pietatem, quam tas nisi dei cultus ? et unde ille colitur nisi caritate ? caritas enim de corde puro et conscientia bona et fide non ficta magna et uera uirtus est, quia ipsa est et finis praecepti. merito dicta est fortis sicut mors, siue quia nemo eam uincit sicut mortem siue quia in hac uita usque ad mortem est mensura caritatis, sicut dominus ait: Maiorem hac caritatem nemo habet,
Abbreviated transcription (Latin):
eccidis mechaus aut̃. factus es transgressor legis
ꝓpt̃ illud ꝙ direrat redarguti alege quasi tras¬
gressores. que cumita sint: consequens ui detur
nͥ alio mͦ intelligendũ ostedatur. ut qͥ dixertrdi¬
uiti sede ħ ⁊ pauꝑi sta illic hiue nõnorem que il¬
li deferens. ⁊ydolatra ⁊ blasphemꝰ ⁊ ad ult̃ : ho¬
micida ⁊ neꝙ longum ẽ cuncta ꝯmemorẽ reus
omnium cͥminum iudicandus ẽ. offendens ꝗꝑ

Expanded text:
ccides autem, factus es transgressor legis, propter illud quod dixerat, redarguti a lege, quasi transgressores. Quae cum ita sint, consequens videtur, nisi alio modo intelligendum ostendatur, ut qui dixerit diviti, Sede hic, et pauli deferens, et idololatra, et blasphemus, et adulter, et homicida, et quia longum est cuncta commemorare, reus omnium criminum judicandus sit. Offendens quippe
Abbreviated transcription (Latin):
fis̃ mei dilectissimi. ñ ne ds̃ eleg pauperes i ho
mundo diuites infide ⁊ bedes regni ꝙ repmist
ds̃ diligentib se: uosautem exhonorastis pau
ne. Ac deiñ sequit᷑ eandem ipsã sententiã latꝰ
uersans ⁊ explicans. Nionne inquit diuitẽ ꝓpo

Expanded text:
ctissimi: nonne deus elegit pauperes in hoc mundo diuites in fide et heredes regni, quod promisit deus diligentibus se? uos autem exhonorastis paupne\'. ac deinde sequitur eandem ipsam sententiam latius uersans et explicans: nonne, inquit, diuites per
Abbreviated transcription (Latin):
citi. Si aũt ꝑsoãs accipitiꝰ: peceatũ oꝑamini red¬
arguti alege quasi transgresorẽ. uide quẽat
modum trans grẽsore legiꝰ appellat qui dicunt
diuiti tu sede b̾. ⁊ pauꝑi sta illic. Uñ ne putar
contẽptibile cẽ petcatũ inbacunare legemtras ẽ¬
di: sequutus aduinx̃. quiq̃q aut̃ totã legem
seruauĩt offendat atĩt inuno factus ẽ orĩ reus

Expanded text:
citis; si autem personas accipitis, peccatum operamini redarguti a lege quasi transgressores. uidete, quem ad modum transgressores legis appellet, qui dicunt diuiti: \'sede hic\' et pauperi: \'sta illic\'. unde, ne putarent contemptibile esse peccatum in hac una re legem transgredi, secutus adiunxit: quicumque autem totam legem seruauerit, offendat autem in uno, factus est omnium r
Abbreviated transcription (Latin):
de diuite ⁊ pauꝑe ad ista ñꝑtint quoꝵ siquisi
uno offendit fiet om̃iumreus : s recolendũẽ¬
uñ uenĩt ista sententia ⁊ quȩ illam suꝑiora pe¬
perennt quib q conexa dependeat. fis meu
quit nolite in psoarum acceptione habe fidiẽ

Expanded text:
de diuite et paupere, ad ista non pertinet, quorum si quis in uno offenderitunde venerit ista sententia, et quae illam superiora pepererint, quibus connexa dependeat. Fratres mei, inquit, nolite in personarum acceptione habere fidem
Abbreviated transcription (Latin):
se. uaniloquis ñ disputatorib s litigatoribus
paratius instructusq resistimꝰ. Siaut̃ ñ pꝰsumꝰ
ñ quia latet misenȩ pͥncipium ideo pigrescer
sibi uidentur scut ꝗ nesciunt ħtutiorẽ sumũ
ꝙ hanc igrantiam nr̃am ñignoramꝰ. alus ẽ
ipsa qua uiuimꝰ ⁊ ut semꝑuiuamus dõ plac̾e

Expanded text:
se, uaniloquis non disputatoribus sed litigatoribus se, uaniloquis non disputatoribus sed litigatoribus paratius instructiusque resistimus; si autem non possumus, non, quia latet miseriae principium, ideo pigrescerescire, quod nesciunt, hoc tutiores sumus. quod hanc ignorantiam nostram non ignoramus. aliud est ipsa, qua uiuimus et, ut semper uiuamus, deo placere
Abbreviated transcription (Latin):
uod ad te scͥpsi honorande
de anima humana sinascẽ¬
tib singłis nouȩ singulȩ
ubi peccati uincłm contrabunt qd̃ ꝑsacram̃¬
deret noluiulia alia onerare questione. S
existimo ꝓ futurũ. autsi iam ł absteł abali¬
o aliqͥ expositum. habes dirigas nob̾ qͦm acci
inuno: factus ẽ omnium reus. quȩ re̾ tał
młtum peniteat. de agenda nãq p̃senti uita
siciti ẽ illub ꝙ deanima querendũ putaui:
hȩcũtitur questio. Elegant̃ aũt dictũ ẽgiar¬
rat᷑ qd huic reisatis apte ꝯuenit. Cũ quidã
russ inputeũ uͥ aqua tantaerat ut eummagis
erxciꝑt nemorerttur quam suffocaret neloqueret᷑.:
teo enam paniuli infantis aninam iͥ grã lib̾andã
putaui eẽ querendum ne forte ex illis opiniõib.
incarnationis animȩ aliquamteneamꝰ incaritiꝰ
quȩ libandam ꝓrsus animã panuli contͣcdicat
negans iam eẽ inistomalo. ħgͥ firmissimȩ retẽ¬
to ꝙ ammapanuili deitatu peccati libanda ẽ

Expanded text:
uod ad te scripsi, honorande de anima humana, si nascentibus singulis nouae singulae ubi peccati uinculum contrahant, quod per sacramederet, nolui ulla alia onerare quaestione: seexistimo profuturum, aut si jam vel abs te vel ab alio aliquo expositum habes, dirigas nobis, quomodoin uno, factus est omnium reus. Quae res talis multum paeniteat. De agenda namque praesenti uisicuti est illud, quod de anima quaerendum putaui, haec uertitur quaestio. eleganter autem dictum esse narratur, quod huic rei satis apte conuenit. cum quidam isset in puteum, ubi aqua tanta erat, ut eum magis exciperet, ne moreretur, quam suffocaret, ne loqueretur, teo etiam paruuli infantis animam Christi gratia liberandam, putaui esse quaerendum, ne forte ex illis opinionibus incarnationis animae aliquam teneamus incautius, quae liberandam prorsus animam paruuli contradicat negans eam esse in isto malo. hoc igitur firmissime retento, quod anima paruuli de reatu peccati liberanda est
Abbreviated transcription (Latin):
en am coniuncar indignior. Multa enim alia si¬
militer nescio quȩ commemorare ł numerare ñ¬
p̾sum. &. ħ tolerabiliter ignorarẽ nͥ meruerẽ ne
aliquaistarumopinonum contraillus ꝙ fumiꝰ¬
simaretinemus fide incantis obreꝑr m̃tib.s
antequam sciam quenam earum ponꝰ eligẽda
sit. ẜme ñ temere sentire ꝓsiteor. eã quȩ uera
ẽ ñ aduersan robustissimȩ ac fundatissimȩ fi
dĩ qua xͥ eccła nec paruulos homines recentissi¬
mȩ natos adampnatione credit nͥ ꝑgrãm no

Expanded text:
etiam conuincar indignior. multa enim alia sietiam conuincar indignior. multa enim alia similiter nescio, quae commemorare uel numerare possum; et hoc tolerabiliter ignorarem, nisi metuerem, ne aliqua istarum opinionum contra illud, quod firmissima retinemus fide, incautis obreperet mentibus. sed antequam sciam, quaenam earum potius eligenda sit, hoc me non temere sentire profiteor, eam, quae uera est, non aduersari robustissimae ac fundatissimae fidei, qua Christi ecclesia nec paruulos homines recentissime natos a damnatione credit nisi per grat
Abbreviated transcription (Latin):
ratit᷑ optime qd grã xͥ lib̾at areatupeccatoꝵ pusil¬
los cum magni s malia suꝑiore uita peccareaĩãs
⁊ inde p̃cipitan in caiteres caineoꝰ. ñ credo ñ ad
id agunt istiut pꝰ nescio quanta uolumina. scłoꝵ
itenim adistam saitinã cormptibił cainiᷤᷤ ⁊ sup¬
plicia pendenda redeundum sit. qua opiniõe
quid hornbilius cogitati pꝰsit ignoro. dciñ qui
tandemiustus defunctus ẽ de qͦ ñ sustiuera
dicunt sollicii eẽ debeamus ne insinu habrahȩ
peccans inflaminas ilius diuitis deitiat᷑: Cur
adam ꝓpagata ẽ tanquã incarterẽ trudi. illã
nͦ opinionem qđ ex una fiant om̃s animȩ necdiᷤ¬
cutere uolo nͥnecẽẽ sit. Atq utinamista de
qua nc̃ agunꝰ siuera ẽ sicabste defendaturꝰ ut
boc necet iamñ sit. quamuis autem desiderẽ.
minime meruero: patientiam mͥ petã ad nõ dõ
debeamꝰ. Meminerimꝰ ipsis apłis dictum. mł¬
ta habeo uob̾dicert s ñ potestis illa portare mͦ.

Expanded text:
ratia Christi liberat a reatu peccatorum pusillos cum magnis. sed in alia superiore uita peccare animas et inde praecipitari in carceres carneos non credo, non adquos circuitus id agunt isti, ut post nescio quanta uolumina saeculorum iterum ad istam sarcinam corruptibilis carnis et supplicia pendenda redeundum sit, qua opinione quid horribilius cogitari possit, ignoro. deinde quis tandem iustus defunctus est, de quo non, si isti uera dicunt, solliciti esse debeamus, ne in sinu Abrahae peccans in flammas illius diuitis deiciatur? curAdam propagata est, tamquam in carcerem trudi. illam uero opinionem, quod ex una fiant omnes animae, nec discutere uolo, nisi necesse sit, atque utinam ista, de qua nunc agimus, si uera est, sic abs te defendatur, ut hoc necesse iam non sit. Quamuis autem desiderem, — minime meruero, patientiam mihi petam a domino deo debeamus. meminerimus ipsis apostolis dictum: multa ha b eo uobis dicere, sed non potestis illa portare modo.
Abbreviated transcription (Latin):
aut meliores erunt sitemꝑalib incommodis em̃dati
rectius elegerint uiuere autexcusationem infutun
autem nouit quid partiulis dequorum crciatibus
duittia maiorum contunditur aut ȩxercetur fides

Expanded text:
aut meliores erunt, si temporalibus incommodis emendati aut meliores erunt, si temporalibus incommodis emendati rectius elegerint uiuere, aut excusationem in futuri autem novit quid parvulis, de quorum cruciatibus duritia majorum contunditur, aut exercetur fides
Abbreviated transcription (Latin):
sumus ł sentire debemus: doceg quid senti¬
re quid dicere debeamus. ut constet nob̾ ratio
nouarum animarum singulis corꝑib singula¬
timq factarum. Ego quidem ñ de ingenus s
saltem de penis paruulorum quas in hac uita
patiuntur dixi aliquid in libris ilis delib̾o&
bit̾o. ꝙ. quale sit ⁊ cur minista quam habenꝰ
in manib questione ñsuffitiat intimabo.⁊ eũ
ipsum det̃tio libro locum secerptum his litte¬
ns inserã. Namitase hĩ. de cruciatib aĩ
corpis quib affuguntur panuli quoꝵ ꝑȩta¬
tem nulla petratas̃ si animȩ quib animant᷑ ñ pꝰ
quamipsi bomines et̃ ceꝑunt. maior querela ⁊ quasi
misericors dȩpmisoli cum dicitur. quidinali fecerꝰ
ut istapaterent᷑: quas i pꝰsit ẽẽ in nocentiȩ mentum
antequamquisq nocere aliquid p̾sit. Cumautem¬
bonialiquid oꝑaturos inem̃datione maiorum. cũ
paniulorũ suorum quieis cans dolorib acmortib

Expanded text:
ssumus uel sentire debemus? doce igitur, quid sentissumus uel sentire debemus? doce igitur, quid sentire, quid dicere debeamus, ut constet nobis ratio nouarum animarum singulis corporibus singillatimque factarum. Ego quidem non de ingeniis sed saltem de poenis paruulorum, quas in hac uita patiuntur, dixi aliquid in libris illis de libero arbitrio. quod quale sit et cur mihi in ista, quam habemus in manibus, quaestione non sufficiat, intimabo et eum ipsum de tertio libro locum secerptum his litteris inseram. nam ita se habet: \'De cruciatibus autem corporis, quibus affliguntur paruuli, quorum per aetatem nulla peccata sunt, si animae, quibus animantur, non prius quam ipsi homines esse coeperunt, maior querela et quasi misericors deponi solet. cum dicitur: Quid mali fecerunt, ut ista paterentur? quasi possit esse innocentiae meritum, antequam quisqboni aliquid operatur deus in emendatione maiorum, cum paruulorum suorum, qui eis cari sunt, doloribus ac mortibus
Abbreviated transcription (Latin):
causa uista dicatur:. Nempe cum maiorẽ ista pa¬
tiunt᷑: solemus dicẽ aut sicutiniob menta exa¬
minan: aut sicut inberode peccã punm. &. de
quib dam exemplis q̃ ds manifesta eẽ uoluit ali¬
S ħ inmaiorib. de pariuilis autem quidrespõ¬
deamus edissere si penis tantis nulla ineis s̃ pri¬
menda peccã. Namutiq nulla ẽ inillis etatib e¬
raminanda iustitia. de ingeniorum uͦ diuersi¬
tate quid dicam : q̃ quidemin paruuł latet .s
ab ipsis exordus naturalib ductum apparet igrã¬
dib. quorum ĩmnulli tamtardi⁊ obliuosi s: ut
ne pͥma quidem discere litteranim elemta potii
anuna s corpꝰ eleg̃ ⁊ in eligendo cumfalleret᷑ er¬
rauit. aut cuinincorpus cogeretur in trare necẽ¬
sitate nascendi alia corꝑa p̃ occupantib animar.
turb ipsa aluid ñ inuenit ⁊ sicut inspectado aliqͥ
locum ita carnem ñ quam uoluit s quam ua¬
luit occupauit: Nunquid hec talia ł dicerepꝰ¬

Expanded text:
causa iusta dicatur. nempe cum maiores ista pacausa iusta dicatur. nempe cum maiores ista patiuntur, solemus dicere aut sicut in Iob merita examinari aut sicut in Herode peccata puniri et de quibusdam exemplis, quae deus manifesta esse uoluit, alihoc in maioribus. de paruulis autem quid respondeamus, edissere, si poenis tantis nulla in eis sunt punienda peccata; nam utique nulla est in illis aetatibus examinanda iustitia. De ingeniorum uero diuersitate quid dicam? quae quidem in paruulis latet, sed ab ipsis exordiis naturalibus ductum apparet in grandibus, quorum nonnulli tam tardi et obliuiosi sunt, ut ne prima quidem discere litterarum elementa potuanima sibi corpus elegit et in eligendo, cum falleretur, errauit ? aut, cum in corpus cogeretur intrare necessitate nascendi, alia corpora praeoccupantibus animarum turbis ipsa aliud non inuenit et sicut in spectaculo aliquo locum ita carnem, non quam uoluit, sed quam ualuit, occupauit? numquid haec et talia dicere po
Abbreviated transcription (Latin):
t᷑ animnȩ sicit illa una singłis fier labefacta¬
re conantur .s cum ad penas uentum ẽ par¬
nulorum magnis mͥ crede coartor angustiis.
nec quid respondeam ꝓroꝰ inuenio. Nonsolũ e¬
aspenas dico quas hab pꝰ hanc uitam illa dap̃¬
uatio: qͦnecẽẽ ẽ trabantur sidecorꝑe exierint
uita dolentib nob̾uersanturante ocłos. quas
enumerare siuelim: prius tempus quam exẽ¬
pla deficiunt. Languescunt egntudinib.
torquentur dolorib. fame ⁊ siticruciant᷑. debi¬
litantur menbris. pͥuantur sensib uerantur
ab immundis spuitib. demonstrandum ẽ utiq
qͥmͦista sine suamala iuisa iustȩ panantur. q̃
enim ddici fas ẽ aut ista dõ ignor ante fieri: aut
eum ñ pꝰse resistere facientib. aut imuste ista ł
facere ł ꝑmittere. Nunquidnã sic̃ animalia ir¬
m̃lia recte dicimus inusus darinaturiꝰ excellen¬
tiorib. ⁊ si uitiosis sic̃ aꝑtissime in eũgłio uide¬

Expanded text:
ur animae sicut illa una singulis fieri, labefactaur animae sicut illa una singulis fieri, labefactare conantur. sed cum ad poenas uentum est paruulorum, magnis, mihi crede, coartor angustiis nec, quid respondeam, prorsus inuenio; non solum eas poenas dico, quas habet post hanc uitam illa damnatio, quo necesse est trahantur, si de corpore exierint uita dolentibus nobis uersantur ante oculos, quas enumerare si uelim, prius tempus quam exempla deficiunt. languescunt aegritudinibus, torquentur doloribus, fame et siti cruciantur, debilitantur membris, priuantur sensibus, uexantur ab inmundis spiritibus. demonstrandum est utique, quomodo ista sine ulla sua mala causa iuste patiantenim dici fas est, aut ista ignorante Deo fieri, aut eum non posse resistere facientibus, aut injuste ista vel facere vel permittere. Numquidnam sicut animalia irrationabilia recte dicimus in usus dari naturis excellentioribus, etsi vitiosis, sicut apertissime in Evangelio vide
Abbreviated transcription (Latin):
ante carnem uttȩ animã quasi adergastula buiꝰ
modi iuste p̾se ꝑduci ñ me moui multa cogitã¬
tem quib hȩc pꝰsitealumpiia refutan &. ꝙ tp
se respondisti ñ cẽ uitium sem̃ti intͥticoꝙ. fur¬
to dicitur eẽ sublatum s meo quifium̃ta furatꝰ
ẽ. nec idcͥco ĩram ñ debuisse gremio suo semina
confouere qi sator ea immunda ꝓiecerit manu:
elegantissima similitudo ẽ. quam ⁊ante quã le¬
geremnulla mͥ obiectio ista deadiateris fetib
uihac questione faciebat angustias. gnãlit̾ intu¬
habeat pium prudentemq considatorẽ: inef¬
fabilem laudem creatori excitat. quantomag̃
sa creandi quentur: nulla citius ⁊ melius respõ¬
detur nͥ quia omnis creatura dĩ bona ẽ. x. quid
dignius quam ut bona faciat bonis ds̃ q̃ nemo
pot᷑ facere nͥ ds̃: hȩc ⁊ alia quȩ pꝰsum sic̃ pꝰsũ
dico aduersus eos quihancopinionẽ qua ẽ dumm¬

Expanded text:
ante carnem uitae animas quasi ad ergastula huius ante carnem uitae animas quasi ad ergastula huius modi iuste posse perduci, non me mouet multa cogitantem, quibus haec possit calumnia refutari. et ipse respondisti non esse uitium sementis in tritico, quod furto dicitur esse sublatum, sed in eo, qui frumenta furatus est, nec idcirco terram non debuisse gremio suo semina confouere, quia sator inmunda ea proiecerit manu, elegantissima similitudo est. quam et antequam legerem, nullas mihi obiectio ista de adulterinis fetibus in hac quaestione faciebat angustias generaliter intuhabeat prudentem piumque consideratorem, ineffabilem laudem creatori excitat, quanto magisa creandi quaeritur, nulla citius et melius respondetur, nisi quia omnis creatura dei bona est; et quid dignius, quam ut bona faciat bonus deus, quae nemo potest facere nisi deus ? Haec et alia, quae possum, sicut possum, dico aduersus eos, qui hanc opinionem, qua credunt
Abbreviated transcription (Latin):
tanquam sułs ac uerba ad penticulas hꝰ scł̃i ꝑti¬
nent in ħ labentium rerum tanquam mirabi¬
li cantico ł breuius ł ꝓductius quam modula¬
ħcum ÷ de arboris folio dixerim ⁊ denrõrum nu¬
mero capillorum. quantomagis dehominisor¬
tu ⁊ occasu cuius temꝑał uita breuius ꝓductui¬
ue ñ tenditur quam ds̃ dispositor tem poꝵ noũ
unuuiersitatiꝰ modamini consonare: Idr̃ qd
aiunt om̃e qd̾ intemꝑe cep̃ eẽ iinortale eẽ ñ
pꝰse qr omiua orta occidunt ⁊ aucta senescunt.
ut eomͦ credi cogant humanum animum idõ
cẽ immortalẽ qd ante omuia temꝑa sit cieatus
ñ mouet fidem nram Ut enim alia taceã. cepee ĩ¬
ei ultra ñ dominabit᷑. Illud uͦ ꝙ in lib᷑aduersus ru¬
finum posuiꝰ q̃sdam huic sententiȩ calupnian ꝙ
dm̃ dare animas adulterimꝰ conceptib uideat᷑
indignum. unde conautur astiuere mentiᷤᷤ gestȩ

Expanded text:
tamquam syllabae ac uerba ad particulas huius saeculi pertitamquam syllabae ac uerba ad particulas huius saeculi pertinent, in hoc labentium rerum tamquam mirabili cantico uel breuius uel productius, quam modulatit! hoc cum etiam de arboris folio dixerim et de nostrorum numero capillorum, quanto magis de hominis ortu et occasu, cuius temporalis uita breuius productiusue non tenditur, quam deus, dispositor temporum, nouit uniuersitatis moderamini consonare! Id etiam, quod aiunt omne, quod in tempore coepit esse, inmortale esse non posse, quia omnia orta occidunt et aucta senescunt, ut eo modo credi cogant animum humanum ideo esse inmortalem, quod ante omnia tempora sit creatus, non mouet fidem nostram. ut enim alia taceam, coepiei ultra non dominabitur. Illud uero, quod in libro aduersus Rufinum posuisti, quosdam huic sententiae calumniari, quod deum dare animas adulterinis conceptibus uideatur indignum, unde conantur adstruere meritis gestae
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ aliquid ñ ꝙ ñ dum s ꝙ iamereauerat nume¬
aboꝑib siuis. ne ꝓpterca ñ credamus nc̃ usq fieu
siunus respondẽ parentum hine peccata. ł cõii¬
ci ł flagellan. Possumꝰ ⁊ irete illius mocdation
istarelinquert. quemscimus omnib tꝑaliter trã.¬
sceuntib reb ubi sunt etiam animalium ortꝰ: obit᷑
cuitum ornatisimum atq ordinatisimũ dare:
s nõ ista sentire ñ pꝰse quȩ sisertiremꝰ: delectati¬
deo qui ꝓfert numerose scłm. unde musica .i.
scientia sensue bñ modulandi ab abinonitio¬
nem magnȩ rei ÷̃ mortalib rationalẽ habentib
aninas dĩ largetate ꝯcess aẽ. Uñ si bͦ faciendi ar¬
tifex carmini nouit quas quib morauocib tͥbu¬
at ut illud qd canitur decedentib ac succedenti¬
b sonis puleberrme currat ⁊ transeat. quauto
mag̃ ds̃ cuius sapientia. ꝑ quam fecit omnia
longe omnib artib p̃ferenda ẽ. nulla innatu¬
iis nascentib ⁊ occidentib temporum spatia. q̃

Expanded text:
n quod nondum sed quod iam creauerat, numeab operibus suis, ne propterea non credamus nunc usque fieri possumus respondere parentum hinc peccata uel conuinci uel flagellari. possumus etiam recte illius moderationi ista relinquere, quem scimus omnibus temporaliter transeuntibus rebus, ubi sunt etiam animalium ortus et obitus, cursum ornatissimum atque ordinatissimum dare, sed nos ista sentire non posse, quae si sentiremus, delectatideo: qui profert numerose saeculum. unde musica, id est scientia sensusue modulandi, ad admonitionem magnae rei etiam mortalibus rationales habentibus animas dei largitate concessa est. unde si homo faciendi artifex carminis nouit, quas quibus moras uocibus tribuat, ut illud, quod canitur, decedentibus ac succedentibus sonis pulcherrime currat et transeat, quanto magis deus, cuius sapientia, per quam fecit omnia, longe omnibus artibus praeferenda est, nulla in naturis nascentibus et occidentibus temporum spatia, quae
Abbreviated transcription (Latin):
puto p̾se refellere. sicuti e illus qd̾ eam sibi qͥ¬
dam uident urgere. qͦ mͦ consũmauent dõs om̃ia
oꝑa sua serto die ⁊ septimo requieuit. sinouaᷤ
tutas administrando ñ nouas instituendo na.¬
turas. ne scͥpture geneseos contradicat᷑ ĩ aptis¬

Expanded text:
puto me posse refellere, sicuti est illud, quo eam sibi quputo me posse refellere, sicuti est illud, quo eam sibi quidam uidentur urgere, quomodo consummauerit deus omnia opera sua sexto die et septimo requieuerit, si nouas tutas administrando, non nouas instituendo naturas, ne scripturae Geneseos contradicatur, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
bus mortalib inseruntur ut eas nisi ꝑecłam
subuentum fuent dampnatio ꝯsequat᷑. cũ ĩ
carum potestate ñ sit ut eis pꝰsit grã baptiini
subuenin. Cotgͥ animarum milia q̃ imor¬
tib pauuulorum sine indulgentia iͥ ani sa¬
eram̃ti de corpib ereunt. qua equitate damp¬
nantur sino uȩcreatȩ nullo suo precedentepee¬
cato s uoluntate crtatoriꝰ singulȩ singłis ua¬
scentib ad heser̃ quib eas animandis illecreaũ
dedit quiutiq nouerat qd̾ unaquȩq earim
nulla sua culpa sine baptismoxͥ decorpe fuerat
innocentes. neq negare fas nob̾ ẽ eas quȩ sine
iͥ sacram̃to de corporib exierint etiam paruu¬
lorum ñnisi indampnationẽ trabi obsecrote
quomodo hȩc opinio defenditur quacrediuit᷑
animȩ ñexilla una pͥmihominis fieri omnes
S sicut illa una uni ita singuł sigulȩ.: Eaũ
que dicunt᷑ alia cc̃ baneopinionem facile me¬

Expanded text:
mbris mortalibus inseruntur, ut eas, nisi per ecclesiam mbris mortalibus inseruntur, ut eas, nisi per ecclesiam subuentum fuerit, damnatio consequatur, cum in earum potestate non sit, ut eis possit gratia baptismi subueniri ? tot igitur animarum milia, quae in mortibus paruulorum sine indulgentia Christiani sacramenti de corporibus exeunt, qua aequitate damnantur, si nouae creatae nullo suo praecedente peccato sed uoluntate creatoris singulae singulis nascentibus adhaeserunt, quibus eas animandis ille creauit et dedit, qui utique nouerat, quod unaquaeque earum nulla sua culpa sine baptismo Christi de corporinnocentes, neque negare fas nobis est eas, quae sine Christi sacramento de corporibus exierint, etiam paruulorum, non nisi in damnationem trahi, obsecro te, quomodo haec opinio defenditur, qua creduntur animae non ex illa una primi hominis fieri omnes sed sicut illa una uni ita singulis singulae? Ea uero, quae dicuntur alia contra hanc opinionem, facile
Abbreviated transcription (Latin):
uis inos meumuerecundent᷑ tam̃ ap̃se di¬
cunt. cues magister inisrł ⁊ hȩc ignoras.
qdꝰ quidem dominꝰ ei dax̃ quierat unus il¬
loꝵ quos delectabat uocari rabi. uñ ⁊̃ ad ue¬
num magistrum nocte uenerat quia fortassiᷤ
enibescebat discere qui docere ꝯsueuerat. Me
autem potius magistrum. audire quã uelut
magistrum delectat audui. Recolo enim
quid dixent eis quos preceters egit. uos aũt
petrum. nec alius petrum ⁊̃ ꝑ postiorempau¬
lum. A qͦcumq uenim dicitur ilod onãte
dicitur quiẽipsaueritã. quid sudeo ad huci¬
sta nescimus ⁊ eaneq: orando neq legendo neq
cogitando ⁊ ratiocinando inuenire potuimus.
ut ꝓbemur ñ solum indoctos quanta canta¬
te doceamus ueium aboctis : quanta bumi.¬
peccantes in adã ex qͦ caro ẽ ꝓpagata peccati.
aui siñ peccant qua uistitia creatoriꝰ ita pecca¬
to ob ligantur alieno cum exinde ꝓpagatiꝰ m̃

Expanded text:
uis in os meum uerecundentur, tamen apud se diuis in os meum uerecundentur, tamen apud se dicunt: tu es magister in Israhel et haec ignoras? quod quidem dominus ei dixit, qui erat unus illorum, quos delectabat uocari rabbi, unde etiam ad uerum magistrum nocte uenerat, quia fortassis erubescebat discere, qui docere consueuerat. me autem magistrum potius audire quam uelut magistrum delectat audiri. recolo enim, quid dixerit eis, quos prae ceteris elegit: uos autem, Petrum nec alius Petrum etiam per posteriorem Paulum. a quocumque uerum dicitur, illo donante dicitur, qui est ipsa ueritas. quid, si ideo adhuc ista nescimus et ea neque orando neque legendo neque cogitando et ratiocinando inuenire ut probemus non solum indoctos quanta caritate doceamus, verum a doctis etiam quanta humipeccantes in Adam, ex quo caro est propagata 1004 peccati: aut si non peccant, qua justitia Creatoris ita peccato obligan
Abbreviated transcription (Latin):
ti sumus omni animȩ ⁊̃ paruuli in fautiꝰ ne¬
cessanameẽ lib̾ationem ex obligatione peccĩ
ts qd singulas animas singulis nascentib
oiñs creaturas sexto die consum mauert ds̃¬
⁊ septimo requieuerit. adhibes testimoniũ
de eugłio pater ms̃ usq minc oꝑat᷑. Sic enĩ
ad marcellinum scͥpsisti. Inqua epła ⁊̃ mei
commemorationem beniuolentissime facẽ
dignatus es qd hic me hab in affrica quiei
posito in quireret si ram̃ ib tͥ exaffrica scͥpsit
siam qñ seͥpsent nescio. tantum scio ꝙ deħ
bene cognouerit cunctationem meã unde
me inconsulto facere uoluit. quam quã
fluo laborares ubi ego eẽm quem putabas id
optime scire qd̾ ille quesiuerat. Ecce uolo
ut illa sententia ĩ mea sit s ñdum eẽ ꝯfumo.
dumipsedidici. Doce gͦ qd̾ doceam namut
doceam multiame flagitant eisq me sic̃ alia.
multa ⁊ ħignorare confiteor. ⁊ fortasse qͣm¬

Expanded text:
ti sumus omni animae etiam paruuli infantis neti sumus omni animae etiam paruuli infantis necessariam esse liberationem ex obligatione peccatitis, quod singulas animas singulis nascentibusomnes creaturas sexto die consummauerit deus, septimo requieuerit, adhibes testimonium ex euangelio: pater meus usque nunc operatur. sic enim ad Marcellinum scripsisti, in qua epistula etiam mei commemorationem beniuolentissime facere dignatus es, quod hic me haberet in Africa, qui eposito inquireret, si tamen id tibi ex Africa scripsit. nam, quando scripserit, nescio; tantum scio, quod de hoc bene cognouerit cunctationem meam, unde me inconsulto facere uoluit. quamquam, fluo laborares, ubi ego essem, quem putabas id optime scire, quod ille quaesierat. ecce uolo, ut illa sententia etiam mea sit, sed nondum esse confirmo. dum ipse didici. doce ergo, quod doceam. nam ut doceam, multi a me flagitant eisque me sicut alia multa et hoc ignorare confiteor. et fortasse, quam
Abbreviated transcription (Latin):
nich audieram quiñmultum ab istis dissimileᷤ
blaspbemias fabulantur. iõ quintam opinio¬
nem ñ addidi quamintua epła int̾ ceteraᷤ ꝯme¬
morasti. ne aliquam p̃teures. uͥ de hac questioe
int̾roganti rescͥpsisti religiosȩ memoriȩ uiro
anima sit parsdĩ. Primo quia ñ deincainati¬
one eiꝰ s denatura quentur cum ħ quentur
deiñ qr h sentiunt illi cc̃ qͦs agebam ⁊ ibmaxi¬
me agebam ut creatoris inculpabilẽ iniuiola¬
bilẽq naturã acreaturȩ uitris ⁊ labe seceine¬
rem cum illi a sub stantiamali cui ꝓͥum pͥnci¬
piũ principesq tͥbuunt ipsam boni dĩ substã¬
tiam ex parte quȩ capta ẽ corruptamropp̃s¬
sam ⁊ ad peccandi necessitatẽ ꝯductã eẽ ꝯten¬
dunt. hoc itaq excepto ħeticȩ opinionis er¬
rore ex quattuor reliquis opinionib quȩnã
sit eligenda scire desidõ. quecq enim eligen¬
da ẽ ab sit ut impugnet hane fidem de qua cei¬

Expanded text:
nihil audieram, qui non multum ab istis dissimiles nihil audieram, qui non multum ab istis dissimiles blasphemias fabulantur. ideo quintam opinionem non addidi, quam in tua epistula inter ceteras commemorasti, ne aliquam praeterires, ubi de hac quaestione interroganti rescripsisti religiosae memoriae uiro anima sit pars dei, primo quia non de incarnatione eius sed de natura quaeritur, cum hoc quaeritur, deinde quia hoc sentiunt illi, contra quos agebam, et id maxime agebam, ut creatoris inculpabilem inuiolabilemque naturam a creaturae uitiis et labe secernerem, cum illi a substantia mali, cui proprium principium principesque tribuunt, ipsam boni dei substantiam ex parte, qua capta est, corruptam et oppressam et ad peccandi necessitatem perductam esse contendant. hoc itaque excepto hereticae opinionis errore ex quattuor reliquis opinionibus quaenam sit eligenda, scire desidero. quaecumque enim eligenda est, absit, ut inpugnet hanc fidem, de qua cer
Abbreviated transcription (Latin):
lice fundatissime fidĩ. q ⁊ iouimiani uanioqa
nt argueus adbibiusti testimnoniũ ex lirio iot
nemo mundꝰ inconspectutuo nec infans cꝰ ẽ di¬
ei unius uita suꝑtram. Scin adiunxisti tene¬
murq rei insimilitudinem p̃uaricatioĩs ade.
⁊ lib̾ tuus mnionam ꝓħ̾am satis ħ insignit᷑ dilu¬
cidęq declarat uͥ ieuinare paniulos ꝑꝑ ipsum
originale peccatum merito coactos eẽ dixisti.
ñ inconuenient᷑ abs tequero hunc reatum aiã
uͥ contraxĩt unde oporteat eam ⁊ m illa ȩtate
bo arbituo qui inmultor manus exierunt ⁊ ha¬
bent᷑ aplumis quattuor opiniones de aĩȩ ĩ car¬
fiant. an alicubi iamexistentes ł mittant̃ diui¬
nitꝰ ꝑ sponte labantur incorꝑa. ita putaui ẽẽ
trattandas ut quelib earum uera eẽt ñimpedir
intentionem meam quatẽ aduersus eos quãtus
poteram uinb agebam. qͥ naturã mali suo pͥn¬
cipio p̃ditam aduersus dm̃ conantur inducere
idẽ cc̃ manicheos. Nam de pͥscillianistis ad huc

Expanded text:
imae fidei, qua et Iouiniani uaniloquia redarguens adhibuisti testimonium ex libro Iob: Nemo mundus in conspectu tuo nec infans, cuius est diei unius uita super terram, deinde adiunxisti: 'Tenemurque rei in similitudinem praeuaricationis Adae\\ et liber tuus in Ionam prophetam satis hoc insigniter dilucideque declarat, ubioriginale peccatum merito coactos esse dixisti, non inconuenienter abs te quaero, hunc reatum anima ubi contraxerit, unde oporteat eam etiam in illa aebero arbitrio, qui in multorum manus exierunt et habentur a plurimis, quattuor opiniones de animae incar nouae etiam modo fiant, an alicubi iam existentes uel mittantur diuinitus uel sponte labantur in corpora, ita putaui esse tractandas, ut, quaelibet earum uera esset, non inpediret intentionem meam, qua tunc aduersus eos, quantis poteram uiribus, agebam, qui naturam mali suo principio praeditam aduersus deum conantur inducere, id est contra Manicheos. nam de Priscillianistis adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
eorum. Aliquid fortissimum atq inuictissimĩ
requirendumẽ. qd̾ nos ñ cogat dm̃ crede ullaꝵ
animarum sineculpa aliqua dampnatorem:
Nam ł tantumd ual ł plus c̃ forsitan eitare
quam fingere. &. tam̃ scͥptum ẽ cormundum
crea in me ds̃. Nec ideo putan pot̾ anima ħleco
optare se fieri prius quam aliquid eẽt. Sic̃ g
iam existens creatur innouatioẽ iustitie. siciã
ecistens fingitur conformatione doctime. Ncc
illud qd̾ in eccłaste scͥptum ẽ. ⁊ẽ conuertet᷑ int̾¬
ram pulus sic̃ fuit ⁊ spc̃ reuertetur ad cominũ
qui dedit illum. istam confumat sententi ã.
quã eẽ uolumus nram. Nlus enim ħsuffraga¬
t᷑ eis qui ex una putant om̃s c̃e anima̾. Nã sicut
conuertit᷑ in quiunt puluis int̾ram sic̃ fuit⁊
tam̃ caro dequaħ dictum ẽ ad hominẽ ñ reuerti¬

Expanded text:
eorum. Aliquid fortissimum atque invictissimum eorum. Aliquid fortissimum atque invictissimum requirendum est, quod nos non cogat Deum credere ullarum animarum sine culpa aliqua damnatorem. Nam vel tantumdem valet, vel plus est forsitan creare quam fingere: et tamen scriptum est: Cor mundum crea in me, Deus. Nec ideo putari potest anima hoc loco optare se fieri priusquam aliquid esset. Sicut ergo jam existens creatur innovatione justitiae, sic jam existens fingitur confirmatione doctrinae. Nec illud quod in Ecclesiaste scriptum est: Tunc convertetur in terram puluis, sicut fuit, et spiritus reuertetur ad dominum, qui dedit illum, istam confirmat sententiam, quam esse uolumus nostram; plus enim hoc suffragatur eis, qui ex una putant omnes esse animas. nam sicut conuertitur, inquiunt, puluis in terram, sicut fuit, et tamen caro, de qua hoc dictum est, ad hominem non reuerti