comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& tam quam congel& scentib fluctibus in mediomariqͣuarum qui¬
dammurus insurger& ad transitum iudeorum : Etrursus egioꝵ
populum perspm̃ refusus obruer&: Inde & colum pnã niubis pleri¬
que praecessisse in die populo uideorum & columpnã ignis in noc¬
te arbitrantur quod proteger& plebemsuam gratias piritlis
blanc autem openitionem dĩ quam totus orbis iure miratur. si ne
scĩ sp̃s operenon fuisse etiam a postolus declanruit dicens: Infiguroc
illã prȩcessisse spiritadis mysterii ueriaem Sic enim habes:
Im̃ patres nr̃i omnes subnube fuerunt & omnes mare cansier
&omnes inmorsenbaptizati sunt in nube & in mari. Et omnes

Expanded text:
ut tamquam congelascentibus fluctibus in medio mari, aquarum quidam murus insurgeret ad transitum Judaeorum, et rursus Aegyptiorum populum per Spiritum refusus obrueret . Inde et columnam nubis plerique praecessisse in die populo Judaeorum, et columnam ignis in nocte arbitrantur, quo protegeret plebem suam gratia spiritalis . 670 22. Hanc autem operationem Dei, quam totus orbis jure miratur, sine sancti Spiritus opere non fuisse etiam Apostolus declaravit, dicens in figura illa praecessisse spiritalis mysterii veritatem; sic enim habes: Quoniam patres nostri omnes sub nube fuerunt, et omnes mare transierunt, et omnes in Moyse baptizati sunt in
Abbreviated transcription (Latin):
ideo portionẽ quandam exiguã putant esse spm̃dĩ .I1i.
ec filius etdex̃tera & uirtus dicitur. Itaq si uerba nostri pendamus
nulla potest sin euistute eẽ perfectio: etideo caueant ne putent. qđ
nefas dictum ẽ. semi perfectum in sua substantia patrẽ ꝑfectionem
accipere ꝑ filium. etdesinant coȩternum filiũ patri negare Quan¬
doenim non fuit dĩ uirtus : quod si aliquando putunt non fuisse
dĩ uistutem : aliquando plenitudinem in dõ patrenegabunt fuis se
istare feramus et credamus quod a postolus dixit qui a plenitu
comorsi colligi potest. Ipseenim cum permaria trans duxiss& populũ
iudeorum etdipatris operutionem et filu ẽ. confessus et sp̃s diens
Dextent manustuaedñe: glorificata ẽ inuirtute dexterrma nustuae¬

Expanded text:
ideo portionem quamdam exiguam putant esse Spiritum Dei, ideo portionem quamdam exiguam putant esse Spiritum Dei,  Filius et dextera et virtus dicitur: itaque si verba nostra pendamus, nulla potest sine virtute esse perfectio; et ideo caveant ne putent, quod nefas dictu est, semiperfectum in sua substantia Patrem perfectionem accepisse per Filium, et desinant coaeternum Filium Patri negare. Quando enim non fuit Dei virtus? Quod si aliquando putant non fuisse Dei virtutem, aliquando plenitudinem in Deo Patre negabunt fuisse, ista referamus, et credamus quod Apostolus dixit , quia plenituco Moysis colligi potest; ipse enim cum per maria traduxisset populum Judaeorum, et Dei Patris operationem et Filii est confessus et Spiritus dicens: Dextera manus tua, Domine, glorificata est in virtute: dextera manus tua
Abbreviated transcription (Latin):
culpa ẽ ubignetia : sedcul pa grafio scribitur gratia spũdesignatur : hocdi¬
prĩ nos debere meminis sepeccati. At nerursus quia legem ds̃ spiritusuo scrp¬
sit . infenus udiquidtam quã demrsterio sps̃ crederemus: uel ex corporis nostr
manae sententiae uerbis loqui: sed doctis sp̃s. etspiritidibus spiritulia
compantre : animalem non percipere quae sunt spiritus dĩ : Scebatenim
quodis quidiuina carnalibus compararet. interanimalia esset nont
inter spiritales homines comparendus. stulatia in quitilliest Et
ideo quia sciebat has futturaes esse animadium hominum quaestiones
procesagus futuri. ait Quisenim cognouit sensum dñi qui instraae
eum. Nos uutem sensumxp̃i habemus: sed ꝰquis adhuc carnalibus in¬
hȩret ambiguis et corporelibus uacillatꝰ emplis. c̃sideret quia ñ
potest benesentire defilio. qui potest male sentire despir itu : Nũ si

Expanded text:
culpa est, ubi gratia: sed culpa graphio scribitur, gratia Spiritu designatur. 15. Hoc diculpa est, ubi gratia: sed culpa graphio scribitur, gratia Spiritu designatur. 15. Hoc diostri nos debere meminisse peccati. 16. Ac ne rursus quia Legem Deus Spiritu suo scripsit, inferius aliquid tamquam de ministerio Spiritus crederemus, vel ex corporis nostrimanae scientiae verbis loqui, sed doctis Spiritus, et spiritualibus spiritalia comparare: animalem autem hominem non percipere quae sunt Spiritus Dei; sciebat enim quod is, qui divina carnalibus compararet, inter animalia esset, non inter spiritales homines computandus: 669 Stultitia enim, inquit, illi est . Et ideo quia sciret has futuras esse animalium hominum quaestiones, praesagus futuri ait: Quis enim cognovit sensum Domini, qui instruat eum ? Nos autem sensum Christi habemus. haeret ambiguis, et corporalibus vacillat exemplis, consideret quia non potest bene sentire de Filio, qui potest male sentire de Spiritu. Nam si
Abbreviated transcription (Latin):
gemdĩ nonatrtmento sed spũ descriptam crederedebecomus quaeutiq: cor¬
dis prĩmentis que secr& c nonimaculat sed inluminat : scripta ihestaut̃
inttbulis lapideis quia intrposcripta ẽ : sed tabulȩ fracttre primo sunt
& abiectae demorsi manib: quia iudei a proph&icis operib: exciderunt :
ebene tabulȩ ficctȩ sunt non scriptu nedeleca: et cuuidene frangatur
ttibulatuanemenstua & animus diuidatur : Numquid diuisus estx p̃c
nondiuisus est sed unum estcum patre & ne modõ separat̃ : si fides deficiat:
tabula cordistui frrengitur . Comminuitur enim firmitudo siunitatem
diuinitatis intrinitate non credas : scripta ẽ & fidestua scripta ẽ &
culpatua sicut hiere mias dixit : scripta ẽ iud aculpatua grafio ferreo
& ungłada mantino & scripiti ẽ inquiđ in pectore & incord&uo Ibugitur

Expanded text:
gem Dei non atramento, sed Spiritu Dei scriptam credere debeamus: quae utique corgem Dei non atramento, sed Spiritu Dei scriptam credere debeamus: quae utique cordis nostri mentisque secreta non maculat, sed illuminat? 14. Scripta est autem in tabulis lapideis , quia in typo scripta est: sed tabulae fractae primo sunt, et abjectae de Moysis manibus; quia Judaei a propheticis operibus exciderunt. Et bene tabulae fractae sunt, non scriptura deleta. Et tu vide ne frangatur tabula tua, ne mens tua et animus dividatur. Numquid divisus est Christus? Non divisus est, sed unum est cum Patre: et te nemo ab eo separet. Si fides deficiat, tabula cordis tui frangitur. Comminuitur animi firmitudo, si unitatem divinitatis in Trinitate non credas. Scripta est et fides tua, scripta est et culpa tua, sicut Hieremias dixit: Scripta est, Juda, culpa tua graphio ferreo et ungue adamantino. Et scripta est, inquit, in pectore et in corde tuo . Ibi igitur
Abbreviated transcription (Latin):
gamus Inuisibilia enim eius a creaturr mundi peret quae facta sunt intellecta
conspiciuntur. et subdidit : sempiterna quoque uirtuscius et diuinitas. quorũ
aliud defilio aliud despũ scõdictum uidetur : Que mad modum sempiternauir¬
tus patris dicitur filius ittietiam sp̃s quia diuinus ẽ sempiterna diuinitas. eẽ
credatur. Nam et filius quia semperiuuit uitasempiterna ẽ. Hicergo digi¬
tus dĩ & sempiternus est et diuinus : Quidenim pro prium quod nonsem piter¬
num sit & diuinum  hoc digito sicut legimus tabulas illas lapided scripsit
quas morses accepit : nonenim carnali digitods̃ harum lterarum quas legi¬
mus a pices & elementt formauit. sed spũ suodeditlegem : &ideo apostolus
dixit lexenimspiritalis est Quceutique non atrtmento scriptum est
sed spũ dĩuiui : Non in ttabulis lapideis. sed intaibulis cordis caruclibus
Namsia postoli epistola scribitur ispiritu. quid obstat quominus etiam le¬

Expanded text:
 inuisibilia enim eius a creatura mundi per ea, quae facta sunt, intellecta conspiciuntur. sempiterna quoque uirtus eius et diuinitas, ut aliud de Filio, aliud de Spiritu sancto dictum videtur; ut quemadmodum sempiterna virtus Patris dicitur Filius, ita etiam Spiritus quia divinus est, sempiterna divinitas esse credatur. Nam et Filius quia semper vivit, vita sempiterna est. Hic ergo digitus Dei et sempiternus est, et divinus. Quid enim Dei proprium, quod non sempiternum sit et divinum? 13. Hoc digito, sicut legimus, tabulas illas lapideas Deus inscripsit, quas Moyses accepit . Non enim carnali digito Deus harum litterarum, quas legimus, apices et elementa formavit: sed Spiritu suo dedit Legem. Et ideo Apostolus dixit: Lex enim spiritalis est, quae utique non atramento inscripta est, sed Spiritu Dei vivi: non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Nam si Apostoli epistola scribitur in Spiritu, quid obstat quonimus etiam le
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃i seru&ur. Ettlibi filius dicit. paterscĩ fica eos inueritate¬
idem a postolus dixit qui faccus ẽ nobis sapientia adõ etiustitiaet
scĩ ficatio & redemptio Vides quia factus ẽ scĩficatio : sed factus ẽ nob̵
proũobis fir̃dilectis simi adõ quia elegit̃nos ds̃ primitias insalutem
in scĩficatione sp̃s et fide ueritts ergo scĩficat paten scĩficat fili¬

Expanded text:
i servetur . Et alibi Filius dicit: Pater, sanctifica eos in veidem Apostolus dixit: Qui factus est nobis sapientia a Deo, et justitia, et sanctificatio, et redemptio . Vides quia factus est sanctificatio? Sed factus est nobis; pro vobis, fratres dilectissimi a Domino; quia elegit vos Deus primitias in salutem, in sanctificatione Spiritus, et fide veritatis . 28. Ergo sanctificat Pate
Abbreviated transcription (Latin):
Q uiiustificati cirtlim cisionem exfide: etp̃ putium ꝑfidem: Omniale¬
ge : omnia diligenter adueste : Inuenies sic demonstrasse sex p̃m. ut ds̃ in ho¬
mine cemneretur : Necmalitiose accipias depatre filium gloriantẽ : cũ audias

Expanded text:
qui justificavit circumcisionem ex fide, et praeputium per fidem . 99. Omnia lequi justificavit circumcisionem ex fide, et praeputium per fidem . 99. Omnia lege, omnia diligenter adverte; invenies sic demonstrasse se Christum, ut Deus in homine cerneretur: nec malitiose accipias de Patre Filium gloriantem, cum audias
Abbreviated transcription (Latin):
Non legis : Dicis hananeaemulieri dixisse eidñm. Non sum missus nisi ad oues
quaeperierunt domus isrł Nondicis qm̃ id quod ab carogatus est fecit : Vn de
intelle gerete conuenit. qui amissus non id significat quod alieno sitco actus impe¬
rio : sed quod uoluntario functus arbitnatũ : Alio quin contẽptũ ostendis patris :
Sienim uttu in terp̃taris patemnorum fđmulas preceptorum x p̃c uenenatin
iudeas ut soliseis in colis mederetur. & chanane ac prius filiam ut degimus libe¬
rauit : Nonutiq alieni fuit ex secutor imperii. sed uoluntarii liber arbitrui :
Vbi autem libertus uoluntatis : ibinulla preuaricatiomissionis : Necuere arer
nedis pliceatpatr qͥuod fecit filius : cumipsedicat: Quaecumq placita suntei :
faciosemꝑ: Etalibi : Openo quae ego facio : etipsefacit : Quomod oergo patri
potur dis plicere quod ipsefecit ꝑfilium: Vnusenim ds̃ sicut scriptum est

Expanded text:
non legis. Dicis Chananaeae mulieri dixisse Dominum: Non sum missus nisi ad oves non legis. Dicis Chananaeae mulieri dixisse Dominum: Non sum missus nisi ad oves quae perierunt domus Israel : non dicis, quoniam id quod ab ea rogatus est, fecit. 97. Unde intelligere te convenit, quia missus non id significat, quod alieno sit coactus imperio, sed quod voluntario functus sit arbitratu: alioquin contemptum ostendis Patris. Si enim, ut tu interpretaris, paternorum famulus praeceptorum Christus venerat in Judaeam, ut solis ejus incolis mederetur, et Chananaeae prius filiam, ut legimus, liberavit; non utique alieni fuit exsecutor imperii, sed voluntarii liber arbitrii. Ubi autem libertas voluntatis, ibi nulla praevaricatio missionis. 98. Nec vereare ne displiceat Patri, quod fecit Filius; cum ipse dicat. Quaecumque placita sunt ei, facio semper ; et alibi: Opera quae ego facio, ipse facit . Quomodo ergo Patri potuit displicere, quod ipse fecit per Filium? Unus enim Deus, sicut scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
haec proillius nomine ferrene queamus : Quis appecitus nondiscat ignoscere quando pro
as esseuistutes: Curderemediis nr̃is ei questionem mouemus : lacrim ȩillȩ nos lauant :
flecus illi nos abluunt: At dubitatio illa nos firmat : Netusi coeperis dubitare dis¬
peres : Quanto maiorest̃ iniuria : tanto uberior debetur gratia: sed in ipsis iniunis :
cognosce diuinitatem : In crucependebat : etelementa ei om̃a seruiebant. Solre¬
fuegit : diesoccidit : O fugȩ : & circum fusae tenebrre : Et terrae tremuit non tre¬
muit quipependit : Quid aliud hȩc quã auctoris reuerentiam signant : Quia incru¬
ceestuides. quia regnumdĩ donat ñ uides : Quiamortem gustauitlegis. quiala¬
tronem quoq: ad para disum inuitauit non legis : Mulieres flentes intueris ad
tumulum Non intueris angelos excubantes : Quid dixeritlegis quid gessent

Expanded text:
haec pro illius nomine ferre nequeamus! Quis appetitus non discat ignoscere, quando et haec pro illius nomine ferre nequeamus! Quis appetitus non discat ignoscere, quando et as esse virtutes? Cur de remediis nostris ei quaestionem movemus? Lacrymae illae nos lavant, fletus illi nos abluunt, ac dubitatio illa nos firmat; ne tu si coeperis dubitare, desperes. Quanto major est injuria, tanto uberior debetur gratia. 96. Sed in ipsis injuriis cognosce divinitatem. In cruce pendebat, et elementa ei omnia serviebant. Sol refugit, dies occidit, offusae et circumfusae tenebrae, terra tremuit: non tremuit qui pependit . Quid aliud haec, quam Auctoris reverentiam signant? Quia in cruce est, vides: quia regnum Dei donat, non vides. Quia mortem gustavit, legis: quia latronem quoque ad paradisum invitavit , non legis. Mulieres flentes intueris ad tumulum, non intueris angelos excubantes . Quid dixerit legis, quid gesserit
Abbreviated transcription (Latin):
tri nequeat anteferri: Quod sidepatre dictum putant. impietatẽ sabellii non eua¬
dent ut patris susceptionem humanȩ carnis ad tribuant : Persequam sequentix qui
a semetipso inquit loquit᷑ : głam suam quaert : Videuni tatem : quae & patrẽ signifi
cat& filium : Non potest nonesse quiloquitur. sed non potest a semetipso esse quod
loquitur : inquo natunditer ex patre sunt omnia : Quid est autem głam suã quȩnt :
Hoc est non diuisam a patregłam : Nam utiq: : & uerbum ds̃ habet głam: Deniq dicit:
ut patris & filii una sit : Non est ergominor inclaritate . quia una gloria : honminor
diuinitate. quia plenitudo diuinitatis in xpoest : Et quomodo inquit scriptũ est Pa¬
teruenithort darifica filiumtuum: Qui hocdicit. darificatione quid indiget : huc¬
usq oculos habes quod reliqum est Non legisti: Sequitur enĩ ut filius darificette:

Expanded text:
tri nequeat anteferri. Quod si de Patre dictum putant, impietatem Sabellii non evatri nequeat anteferri. Quod si de Patre dictum putant, impietatem Sabellii non evadent, ut Patri susceptionem humanae carnis attribuant. 81. Persequamur sequentia: Qui a semetipso, inquit, loquitur, gloriam suam quaerit . Vide unitatem, quae et Patrem signat et Filium. Non potest non esse, qui loquitur: sed non potest a semetipso esse quod loquitur, in quo naturaliter ex Patre sunt omnia. 82. Quid est autem: Gloriam suam quaerit? Hoc est, non divisam a Patre gloriam; nam utique et Verbum Deus habet gloriam. Denique dicit: ut Patris et Filii una sit gloria. Non est ergo minor in claritate, quia una gloria: non minor divinitate, quia plenitudo divinitatis in Christo est. 83. Et quomodo, inquis, scriptum est: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum ? Qui hoc dicit, clarificatione, inquis, indiget. Hucusque oculos habes: quod reliquum est non legisti; sequitur enim: Ut Filius tuus clarificet te
Abbreviated transcription (Latin):
quar : Aliaergo &x dõ doctrina : alia ex homine : Itaq iudei cũ doctrinam ei scđm
hominẽ quaererent & dicerent. Quomodo hiclitteras nouit cũ non didicerit :
Respondit iũc: & dixit : Mead octrina: non est mea : Nam cumsine eruditione litte¬
rarum doceat Non qua sihomo : sed pote ut ds̃ : Videbitur docere : quid octrinam
non didicerit sed inuenerit : Ad inuenit enim omnẽ uiam disciplinȩ : ut supralectũ
quiad inuenit omnemuiam disciplinȩ : Posthȩc interris uisus est : & cum homini¬
bus conuersatus est : Quomodo ergo secundum diuinitatẽ doctrinã suam non ha¬
bet quiadinuenit omnemuiam disciplinȩ antequã uideretur interris : autquo¬
modominor dequo dictum est . Non aestimabitur alius ad eum ÷ utiq in cõpart¬
bilis dicitur : ad quem memo alius aestmari potest : sedita in cõparibilis. ut & pa¬

Expanded text:
quar . Alia ergo ex Deo doctrina, alia ex homine. Itaque Judaei cum doctrinam ejus secundum quar . Alia ergo ex Deo doctrina, alia ex homine. Itaque Judaei cum doctrinam ejus secundum hominem quaererent, et dicerent: Quomodo hic litteras novit, cum non didicerit ? respondit Jesus, et dixit: Mea doctrina, non est mea; nam cum sine 486 eruditione litterarum doceat, non quasi homo, sed potius ut Deus videtur docere, qui doctrinam non didicerit, sed invenerit. 80. Adinvenit enim omnem viam disciplinae, ut supra lectum nvenit omnem viam disciplinae. Post haec in terris visus est, et cum hominibus conversatus est . Quomodo ergo secundum divinitatem doctrinam suam non habet, qui adinvenit omnem viam disciplinae, antequam videretur in terris? Aut quomodo minor, de quo dictum est: Non aestimabitur alius ad eum? Utique incomparabilis dicitur, ad quam nemo alius aestimari potest: sed ita incomparabilis, ut Pa
Abbreviated transcription (Latin):
Non in ꝑsuasione uerbi est : sed in ostensione uirtutis : Seruemus distinctionem
uistutis et carnis. unus inutraeq loquitur dĩfilius: quia in eodẽ utraq natura
est : Et sudem loquitur : non uno semperloquitur : Modo intendein eo nuncglo¬
riam dĩ nunchominis passiones : quia quasi ds̃ loquitur quae sunt diuina quia
uerbum est : quasi homo dicit quae sunthumana quia inmea substantia loque¬
batur: Hicest panis uiuus: quidescendit decaelo: panis hic caro est : sicutipse
dixit: Hic panis quem ego dabo caromea est: hicest quid escendit hicẽ quẽ
non diuinitatẽ eguis sesed carnem : Deniq ipsed ns dixit : Etego memetipsum
scĩ fico proipsis. ut cognoscas quod & scĩ ficatur in carne pronobis : & diuinita¬
te sc̃ ficat: hicidem est quem patermisit. sed factum ex muliere : factũ sublege

Expanded text:
, non in persuasione verbi est, sed in ostensione virtutis. Servemus distinctionem , non in persuasione verbi est, sed in ostensione virtutis. Servemus distinctionem divinitatis et carnis. Unus in utraque loquitur Dei Flius; quia in eodem utraque natura est: et si idem loquitur, non uno semper loquitur modo. Intende in eo nunc gloriam Dei, nunc hominis passiones. Quasi Deus loquitur quae sunt divina, quia Verbum est: quasi homo dicit quae sunt humana, quia in mea substantia loquebatur. 78. Hic est panis vivus, qui descendit de coelo . Panis hic caro est, sicut ipse dixit: Hic panis quem ego dabo, caro mea est . Hic est qui descendit de coelo,  divinitatem eguisse, sed carnem. Denique ipse Dominus dixit: Et ego memetipsum sanctifico pro ipsis ; ut agnoscas quod et sanctificatur in carne pro nobis, et divinitate sanctificat. 79. Hic idem est quem Pater misit, sed factum ex muliere, factum sub Lege,
Abbreviated transcription (Latin):
terram : dex tramca solidauit caclum: Etinfux : Egolocutus sum. ego uocaui. ezo¬
adduxieum : ec prosperum itereius feci: Accedite adme : etuidece : Haee non inoc¬
decis ergo quod simplicitas sermonis: non iniuria missionis sit : Ipseigitur missus
a patre: ipse est missus abspũ : Etutiognoscas nullã maiestatis esse distantiã ea¬
am filius sp̃m mittit sicutipsedixit: Cumuenerit autem paneditus quẽ egomit¬
tamuobis a patremeo spm̃ ueritatis : quia patremeo procedit : Hunc eundem pa¬
mittit & filius : Et quẽ mittec pater : mittit & sps̃ : Autsinolunt filium missũ. quu¬
addexterrm patris filium legimus : Ipside patre quod defilio abnuunt. fatebunt᷑ :
Misi forte aut alterum sibi patrẽ. aut alterum sibi filium inueniant arriani : Sile¬
antigitur in anes desermonibus quaestiones quia regnumdĩ. sicut scriptum est

Expanded text:
terram, dextera mea solidavit coelum ; et infra: Ego locutus sum, et ego vocavi; terram, dextera mea solidavit coelum ; et infra: Ego locutus sum, et ego vocavi; adduxi eum, et prosperum iter ejus feci. Accedite ad me, et audite haec: non in ocdetis ergo quod simplicitas sermonis, non injuria 485 missionis sit. Ipse igitur missus a Patre, ipse est missus ab Spiritu. 76. Et ut cognoscas nullam majestatis esse distantiam, etiam Filius Spiritum mittit, sicut ipse dixit: Cum venerit autem Paraclitus, quem ego mittam vobis a Patre meo, Spiritus veritatis, qui a Patre meo procedit . Hunc eumdem Pamittit et Filius: et quem mittit Pater, mittit et Spiritus. Aut si nolunt Filium missum, quia dexteram Patris Filium legimus; ipsi de Patre quod de Filio abnuunt, fatebuntur: nisi forte aut alterum sibi Patrem, aut alterum sibi Filium inveniant Ariani. 77. Sileant igitur inanes de sermonibus quaestiones; quia regnum Dei, sicut scriptum est
Abbreviated transcription (Latin):
Etreuenae quomodo maiorem habet . quidiuinitate cumpatre unum est: quod
enimunum est : dissimilenon est : In termaiorẽ autẽ minorẽq discretio est : Er¬
godefilio edepatre: presentis docet lectionis exemplum : Q uia necpat̃min ore ha¬
bet. nec maiorem dĩfilius : cũ in patre& filio nulla distantia diuinitatis sit. sed una
maiestas : N ullum sanemetuo : quod solent optendere minorem esse quimissus ẽ :
Sienim &minor non docetur. et honori ficentiȩ docetur aequalitas cumita omnes
honorificent filium sicut honori ficant patrem : Constateo minorem nonesse
quimissus non est : Nonergo humanis sermoniba figuscias. sed uerborũ cari¬
tus est : abspũs ao esse semissum : Num quid ergo sp̃u minor filius quiamis¬
sus abspũ qd & habesigitur scriptum: quod filius a patre & spũ eius dicat
es sesemissum: E gosum inquit primus: etego inacternum. & manus mea fundauit

Expanded text:
Et revera quomodo majorem habet, qui divinitate cum Patre unum est ? Quod Et revera quomodo majorem habet, qui divinitate cum Patre unum est ? Quod enim unum est, dissimile non est: inter majorem autem minoremque discretio est. Ergo de Filio, et Patre praesentis docet lectionis exemplum, quia nec Pater minorem habet, nec majorem Dei Filius; cum in Patre et Filio nulla distantia divinitatis sit, sed unaNec illud sane metuo, quod solent obtendere minorem esse, quia missus est. Si enim et minor non docetur, et honorificentiae docetur aequalitas; cum ita omnes honorificent Filium, sicut honorificant Patrem , constat eo minorem non esse, quod missus est. 75. Non ergo humani sermonis angustias, sed verborum claritus est ab Spiritu sancto esse se missum . Numquid ergo Spiritu minor Filius, quia missus ab Spiritu est? Habes igitur scriptum quod Filius a Patre et Spiritu ejus dicat esse se missum: Ego sum, inquit, primus, et ego in aeternum, et manus mea fundavit
Abbreviated transcription (Latin):
essese acqualem do: quodenim quis nonhabet. intpereconrtit. St aEIn quasirapinã
habebat aequalitatẽ cum patre : quã in nature sui. tam quã ds̃ etdñs possidebat :¬
ndeaddidit : F ormam serui accepit : Contnaeriũ utiq soruus ae quali : A equalis
ergo indĩ forma :minor in susceptione carnis & hominis passione : Nam quo mo¬
do eadem possetminoresse aequaliq natunt: Quomodo autẽ siminor est. eadẽ
minorẽ non possedici : Ipseloquitur ad ab racham : permeipsum iuntui: Ostendit
Nisibenedicendo benedixerote : & multiplicando multiplicauerote: Ergomaiorẽ
reliqua non coherent: Neque enim pater uisus est abrthȩ & dõ patripedesla¬
uit : sed ineo futuri hominis est figunx: Deniq dĩ filius dicit: Abrecham diem
meum uidit : & gauisus est : Ipseestergo quiꝑseiunruit : quẽ abnrbam uidit :

Expanded text:
esse se aequalem Deo . Quod enim quis non habet, rapere conatur. Ergo non quasi rapinam esse se aequalem Deo . Quod enim quis non habet, rapere conatur. Ergo non quasi rapinam habebat aequalitatem cum Patre quam in substantia sui tamquam Deus et Dominus possidebat. Unde addidit: Formam servi accepit . Contrarium utique servus, et aequalis. Aequalis ergo in Dei forma; minor in susceptione carnis, et hominis passione. Nam quomodo eadem posset minor esse aequalisque natura? Quomodo autem, si minor est, eadem m divinitatem minorem non posse dici. Ipse loquitur ad Abraham: Per me ipsum juravi . Ostendit Nisi benedicendo benedixero te, et multiplicando multiplicavero te . Ergo majorreliqua non cohaerent; neque enim Pater visus est Abrahae, nec Deo Patri pedes lavit, sed ei in quo futuri hominis est figura. Denique Filius Dei dicit: Abraham diem meum vidit, et gravisus est . Ipse est ergo qui per se juravit, quem Abraham vidit. 73.
Abbreviated transcription (Latin):
lebamus cum occidere. et interp̃tatus est causam. ideo iud eos ad necem eius essec ommo
tos : quodcum & sabbatum quasids̃ solueret . & dm̃ patrẽ sibi proprium uindicaret :
N on solum in solutione sabbati inaiestatẽ diuinȩ potestatis : sed etiã in patris propriino¬
mencius sibi aeternȩ aequalitatis ad scisceret : Quibus aptissime respondit difilius:
ut etdĩ sefilium et aequalem proban& : Quaecumq inquit paterfecent : eadẽ & filius
facit similiter : Filius igiturpatri : & dicitur et probatur aequalis : Bona aequa¬
litas quae et differentiam diuinitatis exdudit : & cum filio patrẽ signat . cumfilus
sit a equalis : Non est enim diuersa nec singularis aequalitas : quia nemo ae qualis
ipse sibi solus est : Ergo euangelista interp̃tatus est. quid sit propitã filiũ dĩ sedicere :
hocestaequalem se facere dõ: Vnde id secutus apłs dixit : Nrre pin arbitratus ẽ :

Expanded text:
lebamus eum oclebamus eum octos, quod cum et sabbatum quasi Deus solveret, et Deum Patrem sibi proprium vindicaret, non solum in solutione sabbati majestatem divinae potestatis, sed etiam in Patris proprii nomine jus sibi aeternae aequalitatis adscisceret. 69. Quibus aptissime respondit Dei Filius, ut et Dei se Filium, et aequalem probaret: Quaecumque, inquit, Pater fecerit, eadem et Filius facit similiter . Filius igitur Patri et dicitur et probatur aequalis. Bona aequalitas, quae et differentiam divinitatis excludit, et cum Filio Patrem signat, cui Filius sit aequalis; non est enim diversa, nec singularis aequalitas; quia nemo aequalis ipse sibi solus est. Ergo Evangelista interpretatus est quid sit proprium Filium Dei se dicere, hoc est, aequalem se facere Deo. 70. Unde id secutus Apostolus dixit: Non rapinam arbitratus est
Abbreviated transcription (Latin):
paterest eomaiorem putant : Sed non hic actas ec tempus neq canities patris : & filu pue¬
ritiaest Haecenim maiorẽ solent facere patrem : Ceterum pater & filius generentis et
nati nomina sunt : quae n on uidentur sepantre sediungere : Non enimpietas natunre de¬
trimentum est neq: homines sibi inuicem conciliat. necessitudo nos separat: Itaque
sinecdenatura afferre possunt aliquam quaestionem : uel testimoniis credant: Deniq
filium nonesse eominorem quia filius est. eu angelista testatur: & aequalem esse quia fi¬
lius est : Ipse significatdicens : Propterea enim uolebant occidere eum iudei. qui a non so¬
lum soluebat sabbatum. Sed ecpatrem proprium dicebat dm̃ aequalem sefaciens dõ : dũ
noniudei hocdicunt sed euangelista testatur quod aequalem sefaciebatdõ proprium se
filiumdĩ dicens: Nonenim scriptum est: Ex ꝑsona iud eorum dicentium. proptereauo¬

Expanded text:
Pater est, eo majorem putant: sed non hic aetas et tempus, neque canities Patris, et 483 filii puePater est, eo majorem putant: sed non hic aetas et tempus, neque canities Patris, et 483 filii pueritia est; haec enim majorem solent facere patrem. Caeterum pater et filius generantis et nati nomina sunt, quae non videntur separare, sed jungere; non enim pietas naturae detrimentum est: namque homines sibi invicem conciliat necessitudo, non separat. 67. Itaque si nec de natura afferre possunt aliquam quaestionem, vel testimoniis credant. Denique Filium non esse eo minorem, quia Filius est, evangelista testatur; et aequalem esse, quia Filius est, ipse significat dicens: Propterea enim volebant eum occidere Judaei, quia non solum solvebat sabbatum, sed et Patrem proprium dicebat Deum, aequalem se faciens Deo . 68. Non Judaei hoc dicunt, sed Evangelista testatur, quod aequalem se faciebat Deo, proprium se Filium Dei dicens. Non enim scriptum est ex persona Judaeorum dicentium: Propterea vo
Abbreviated transcription (Latin):
ne nec accessio diuinȩ : nec diminutio potestatis sit : Non estergo secundũ diuiitatem
minor : qui plenitudinẽ habet diuinitatis eogloriȩ : Mai orenim &minor in his quȩ cor¬
ponilia sunt : distingui solent : Aut statumaior. autplenitudine : Autterte aetate : AVla¬
cantenim ista : ubidediuinis tnerctatus inducitur: Maioretiã uulgo dicisolet : quialiquẽ
infacuit & in format : Indi aute sapientia non cadit utinstituta sit altenius disciplinis : cumi psa
disciplinarum omnium tradideritinsticutũ : Quambeneautẽ posuit apłs. quod sin ednõ pro
omnibusgustauerit mostem nediuinitatis illam passionem putaremus fuisse non carnis : Er¬
gosi non inuenerunt. quẽ ad modum possent probaremaiorem : non uerbis calumnientur
sed uerborũ rationem requinent. Ergo illos interrogo : quo putentesse maiorem : Siquia

Expanded text:
ne, nec accessio divinae nec diminutio potestatis sit. 65. Non est ergo secundum divinitatem ne, nec accessio divinae nec diminutio potestatis sit. 65. Non est ergo secundum divinitatem minor, qui plenitudinem habet divinitatis et gloriae. Major enim et minor in iis quae corporalia sunt, distingui solent: aut statu major, aut plenitudine, aut certe aetate. Vacant ista, ubi de divinis tractatus inducitur. Major enim vulgo dici solet, qui aliquem instituit et informat: in Dei autem sapientiam non cadit, ut instituta sit alterius disciplinis; cum ipsa disciplinarum omnium tradiderit institutum. Quam bene autem posuit Apostolus: Ut sine Deo pro omnibus gustaret mortem ; ne divinitatis illam passionem putaremus fuisse, non carnis! 66. Ergo si non invenerunt quemadmodum possent probare majorem, non verbis calumnientur, sed verborum rationem requirant. Ergo illos interrogo quo putent esse majorem? Si quia
Abbreviated transcription (Latin):
essenon hominem: Dixitenim : Ego autem sum uermis : & non homo: Et alibi: Sicuto uis:
ad occisionem ductus est : Siin hoc minorem dicis: negare non possumus : Sedutuer¬
bo utar scriptunte. Nonminor natus. sed minonitus est : Hoc est minor factus est :
as sumens quod nonerat. sed quia formã serui accepit : Deniq utsciremus ꝑsuscep¬
nibus gustaret mortem : Non solum ergo apatre : sed etiam ab angelis minor filius dĩ
factus est : Etsi hoc ad prȩiudicium tnrhis Numergo filius innatunr dĩ minorest quã
sui angeli quiei seruiunt & minis trant : Itadum minorẽ uultis asserere impietatẽ incur¬
ritis : ut angelorum natunem dĩ filio p̃fenatis: Sed nonest seruus. suꝑ dominũ suum:
Deniq et incarne constituto angeliministrabant : ut nihilei agnoscas ꝑnatunt̃ corporis
imminutum : Neq enim ds̃ suipati potuit de trimentum. cumid quod assupsit ex uirgi¬

Expanded text:
esse, non hominem; dixit enim: Ego autem sum vermis et non homo ; et alibi: Sicut ovis esse, non hominem; dixit enim: Ego autem sum vermis et non homo ; et alibi: Sicut ovis ad occisionem ductus est . 62. Si in hoc minorem dicis, negare non possum: sed, ut verbo utar Scripturae, non minor natus, sed minoratus , hoc est, minor factus est. assumens quod non erat; quia formam servi accepit. 63. Denique ut sciremus per suscepnibus gustaret mortem . 64. Non solum ergo Patre, sed etiam angelis minor Filius Dei factus est. Et si hoc ad praejudicium trabis; num ergo Filius in natura Dei minor est, quam sui angeli qui ei serviunt et ministrant ? Ita dum minorem vultis asserere, impietatem incurritis; ut angelorum naturam Dei Filio praeferatis. Sed non est servus supra Dominum suum . Denique et in carne constituto angeli ministrabant; ut nihil eum agnoscas per naturam corporis imminutum; neque enim Deus sui pati potuit detrimentum, cum id quod assumpsit ex Virgi
Abbreviated transcription (Latin):
emnatunt̃ igitur hominis. et dubitauit et tediauit : & resurrexit : quodenim cetidert:
hocresurrexitꝑnaturm hominis : Dicitetiã illud dequocalũniari solent quiadictũ
si presurrationẽ : Deniq ad didit : utde assuptione sedixisse signant: propterea
dixiuobis prius quan fiat : utcum ficcum fuerit credatis : Io quebatur enim passionc̃ siuicor¬
poris etre surrectionem ꝑ quam credere coepenant : qui ante dubitabant : Neq enim dẽ
deloco ad locum transit: qui ubiq scꝑ est : Ut homo est qui uadit: ipse estquiuenit Deniq
et alibidixit : Surgite eamus hino : In eo ergo uadit &uenit. quod est cõmune nobiscum :
Vam quo modo potest minoresseds̃ cumdr̃ ꝑfectus & plenussit : sed minor̃ innatunt hominis :¬
Etmiraris si expersona hominis patrem dixitmaiorem. quiin ꝑsona hominis seuermem dix̃

Expanded text:
naturam igitur hominis et dubitavit, et taeduit et resurrexit; quod enim cecidit, naturam igitur hominis et dubitavit, et taeduit et resurrexit; quod enim cecidit, hoc resurgit. Per naturam hominis dicit etiam illud, de quo calumniari solent; quia dictum si per resurrectionem? Denique addidit, ut de assumptione se dixisse signaret: Propterea dixi vobis priusquam fiat; ut cum factum fuerit, credatis . Loquebatur enim passionem sui corporis, et resurrectionem per quam credere coeperant, qui ante dubitabant; neque enim Deus de loco ad locum transit, qui ubique semper est. Ut homo est qui vadit, ipse est qui venit. Denique et alibi dicit: Surgit, eamus hinc . In eo ergo vadit et venit, quod est commune nobiscum. 61. Nam quomodo potest minor esse Deus, cum Deus perfectus et plenus sit? Sed minor 482 in natura hominis et miraris si ex persona hominis Patrem dixit majorem, qui in persona hominis se vermem dixit
Abbreviated transcription (Latin):
ad ño deseri nosputamus: Vthomo turbatur ut homo flet : ut homo crucifigitur: Sic
enim etapłs paulus dixit : Q uia xp̃i carnem crucifixerunt : Etalibi : A płs petrus ait :
X p̃o passo secundum carnem : Caroigitur passa : diuinitas autem mortis libero : Passi¬
oni corpus natunte humanȩ lege concessit : A nuero mori diuinitas potest cũ anima
non possit : Noliteinquit timere eos qui corpus possunt occidere : animã autẽ non
possunt. Siergo anima occidi non potest. quomodo diuinitas potest: IIII.¬
Undeillud quod lectum est dñm maiestatis cruci fixumesse non quasi in maiestatesia
cruci fixum putemus sed quia idem dr̃ idem homo ꝑ diuinitatẽ ds̃ : ꝑsusceptionẽ carnis
humanȩ. atq diuinȩ : In naturt hominis subut passionem. utindis cretȩ & dñs maiestatis
dicatur esse quipassus est : & filius hominis sicut scriptum est : Qui descenditdecado:¬

Expanded text:
Domino deseri nos putamus. Ut homo turbatur, ut homo flet, ut homo crucifigitur. 57. Sic Domino deseri nos putamus. Ut homo turbatur, ut homo flet, ut homo crucifigitur. 57. Sic enim et apostolus Paulus dixit: Quia Christi carnem crucifixerunt . Et alibi apostolus Petrus ait: Christo passo secundum carnem . Caro igitur est passa, divinitas autem mortis libera: passioni corpus naturae humanae lege concessit; an vero mori divinitas potest, cum anima non possit? Nolite, inquit, timere eos qui corpus possunt occidere, animam autem non possunt . Si ergo anima occidi non potest, quomodo divinitas potest? 58.Unde illud quod lectum est, Dominum majestatis crucifixum esse, non quasi in majestate sua crucifixum putemus : sed quia idem Deus, idem homo, per divinitatem Deus, per susceptionem carnis humanae atque divinae, in natura hominis subiit passionem, ut indiscrete et Dominus majestatis dicatur esse qui passus est, et Filius hominis, sicut scriptum est, qui descendit de co
Abbreviated transcription (Latin):
nobis dolet : Et nos dñe a estimauimuste esscindoloribus : cumtu non proce. sed promedole¬
res : Etquid mirum si pro omnibus doluit qui prouno fleuit: Mirum quidsimoriturus
pro omnibus tedeat. quilazarum resuscitaturus in lacrimat : Verum et ibi piȩsororis la¬
crimis comouetur. quia mentẽ humanam taingebant : Ethicalto operatur effectu. ut
sicut mors cius mostem abstulit. liuoreius ulcenrnñ cunut : Itaetiã menorẽ nr̃m
memoreius aboleret : Vt homo ergo dubitatut homo turbatur : Non turbatur eiꝰuirtꝰ
non turbatus eius diuinitas. sed turbatur anima : turbatur secundum humanȩ frae¬
gilitatis assumptionem : Etideo quia suscepit animã : suscepit etanimȩ passiones : Nonenĩ
homo quod ds̃ erat. autturbari autmori posset. Deniq ds̃ ds̃ inquitmeus. quare me
dereliquisti : ut homo ergo loquitur ieos circum ferens metus. quod in periculis positi :

Expanded text:
nobis dolet : et nos, Domine, aestimavimus te esse in doloribus; cum tu non pro te, sed pro me doleres. 55. Et quid mirum si pro omnibus doluit, qui pro uno flevit? Quid mirum, si moriturus pro omnibus taedeat, qui Lazarum resuscitaturus illacrymat? Verum et ibi piae sororis lacrymis commovetur, quia mente humana tangebatur: et hic alto operatur affectu; ut sicut mors ejus mortem abstulit, livor ejus ulcera nostra sanavit: ita etiam moerorem nostrum moeror ejus aboleret. 56. Ut homo ergo dubitat, ut homo turbatur. Non turbatur ejus virtus, non turbatur ejus divinitas: sed turbatur anima: turbatur secundum humanae fragilitatis assumptionem. Et ideo quia suscepit animam, suscepit et animae passiones; non enim Deus eo quod Deus erat, aut turbari aut mori potuisset. Denique, Deus, Deus, inquit, meus, quare me dereliquisti ? Ut homo 481 ergo loquitur, meos circumferens metus; quod in periculis positi, a
Abbreviated transcription (Latin):
intendit ioħ cũ decalci amentis dñidicer&. nisi excellentiã eius & humilita¬
temsuam quod lib& horumdixerit si uede soluenda corrigia calaiamentorũ
siuedeportandis calciamentis. endem tam sententiam tenuit si quis &liã
uerbis suis ꝑ calci amentorũ cõmemorationẽ eandem significationẽ humilita¬
tis ex pressit. Vnde cibetidem uoluntate non ab errauit: Vltilis igitur
modus & memoriae comendandus cum de conuenientia dicimus euantelistarũ
Non essemendacium Cũ quisq: &iam dicens aliquid cliud quo d&iã ille non
dixit de quo aliquid narrat uoluntatem eius hancexplicat: quam &iã ille
quieius uerba commemorat . Ita enim salubriterdiscimus nihil aliud eẽ
quaerendum quam quid uelit illȩ quiloquiturcimur ninit aliua ee¬
equitur ergo mattheus &dicit. Puncuenit ihs ingalilea iniordane ad ioħ¬

Expanded text:
intendit Iohannes, cum de calciamentis domini diceret, nisi excellentiam eius et humilitaintendit Iohannes, cum de calciamentis domini diceret, nisi excellentiam eius et humilitatem suam, quodlibet horum dixerit, siue de soluenda corrigia calciamentorum siue de portandis calciamentis, eandem tamen sententiam tenuit, quisquis etiam uerbis suis per calciamentorum commemorationem eandem significationem humilitatis expressit, unde ab eadem uoluntate non aberrauit. utilis igitur modus et memoriae maxime commendandus, cum de conuenientia dicimus euangelistarum, non esse mendacium, cum quisque etiam dicens aliquid aliud quod etiam ille non dixit, de quo aliquid narrat, uoluntatem tamen eius hanc explicat, quam etiam ille qui eius uerba commemorat. ita enim salubriter discimus nihil aliud esse quaerendum quam quid uelit qui loquitur. XIII. Sequitur ergo Mattheus et dicit: tunc uenitlesus a Galilaea in
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit non sedignum eẽ. utrũ calciamentã postare Ancorrigamcalcia¬
menti soluere. Sienim alterũ horũ dixtille uerum uid&ur narrasse quihoe
potuit narrare quod dixit. Quicũ aliud &si non estmenttus. ceste uel oblitus
aliud pro alio dixisseputtibitur : Omnemaũ falsitatẽ ab esse abeuanrelistis
dec& Non solũ etm quaementiendo promitur. sed &iam quae obliuiscendo
Ittiq si adrem ꝑtin& aliquid aliud intellegere ex eo qđ dictum est calciamenta
portare. &aliquid exeo qđ dictũ est corrigaam calciamonti soluere: Quid
aliud accipiendũ recte ex istimaueris nisi iohannem utrũq dixisse. siucaliud
alio tempore si ue contextim. Notuit enĩ sicdicere Ciuus non sum digius corri¬
giam calcamenti soluere nec calciamenta postare. Vt unus euangelistarũ
hinc aliud Alii uero cliud Omnes tamen uerum narrauerint: siaũ nihil

Expanded text:
dixerit non se dignum esse, utrum calciamenta portare an corrigiam calciadixerit non se dignum esse, utrum calciamenta portare an corrigiam calciamenti soluere. si enim alterum horum dixit, ille uerum uidetur narrasse qui hoc potuit narrare quod dixit, qui autem aliud, etsi non est mentitus, certe uel oblitus aliud pro alio dixisse putabitur. omnem autem falsitatem abesse ab euangelistis decet, non solum eam quae mentiendo promitur, sed etiam eam quae obliuiscendo. itaque si ad rem pertinet aliquid aliud intellegere ex eo quod dictum est calciamenta portare et aliquid aliud ex eo quod dictum est corrigiam calciamenti soluere, quid aliud accipiendum recte existimaueris nisi Iohannem utrumque dixisse, siue aliud alio tempore siue contextim? potuit enim sic dicere cuius non sum dignus corrigiam calciamenti soluere nec calciamenta portare\', ut unus euangelistarum hinc aliud, alii uero aliud, omnes tamen uerum narrauerint. si autem nihil
Abbreviated transcription (Latin):
tomagis admores optimos ꝑtin& caueremendacium. tanto magis tam emi¬
nenti auctoritate regi debebamus neputaremus eẽ mendacia. cumsicint̃
se uariari aliquorum narrationes inueniremus ut inter euangelistas uariatȩ suNt
Simul&iam quod ad doctrinã fidelem maximeꝑtin& intellegeremos. nontã
uerborum quam rerum quaerendã uł amplectendã esse ueritatem. Quando
eos quinon cadem locutione utuntur : cum rebussententiisq: non discrepant
in eademueritate constitisse ad probamus. Quid ergo in his quaedenar¬
rationibus eu angelistarum conlata proposui putandum eẽ contrarium.
Anqđ alius dixit cuius non sumdignus calciamenta portare. Alii uero
corrigiam calciamenti soluere. Nonenim uerbis aut uerborũ ordine autaliquo
genere loquutionis. sed &iam re ipsa uid&ur aliudone calciamenta postare
aliud corrigiam calciamenti soluere. : Merito ergo quaeri potest quidiof

Expanded text:
to magis ad mores optimos pertinet cauere mendacium, tanto magis tam emito magis ad mores optimos pertinet cauere mendacium, tanto magis tam eminenti auctoritate regi debebamus, ne putaremus esse mendacia, cum sic inter se uariari aliquorum narrationes inueniremus, ut inter euangelistas uariatae sunt, simul etiam, quod ad doctrinam fidelem maxime pertinet, intellegeremus non tam uerborum quam rerum quaerendam uel amplectendam esse ueritatem, quando eos qui non eadem locutione utuntur, cum rebus sententiisque non discrepant, in eadem ueritate constitisse adprobamus. Quid ergo in his quae de narrationibus euangelistarum conlata proposui putandum est esse contrarium? an quod alius dixit cuius non sum dignus calciamenta portare, alii uero corrigiam calciamenti soluere? non enim uerbis aut uerborum ordine aut aliquo genere locutionis, sed etiam re ipsa uidetur aliud esse calciamenta portare, aliud corrigiam calciamenti soluere. merito ergo quaeri potest, quid Iohannes
Abbreviated transcription (Latin):
demrerum uerborumtamen aliquid addat cui auctoritas narrandi concessa est
Siue rem bene tenens non assequatur : quamuis hic con&ur memoriter &iã
uerba quae audiuit ad integrum enuntiare.: Quisquis aũdicit euangelistis
certe ꝑ sp̃s scĩ potentiam id debuisse concedi. ut nec in genere uerborum. Nec
in ordine. Nec innumero discreparenT . Non intellegit quanto amplius
euangelistarum excellit auctoritas. tanto magis ꝑ eos fuisse firmandam c&e¬
rorum hominum ueralo quentium securitatem. ut pluribus eandem rem
fortenarrantibus nullomodo quis quã eorum demendacio recte arguatur
si ab altero itaidis crepauerit ut possit &iam euangelistarum exemplo prȩ¬
cedente defendi Cum enim fas non sit euangelistarum aliquem mentitum
fuisse uel existimare ueldicere. sic apparebit. nec eum fuissementitum. cui
recordanti tale aliquid acciderit : quale illis accidissemonstratur.: Ꝙ quan¬

Expanded text:
dem rerum, uerborum tamen aliquid addat, cui auctoritas narrandi concessa est, dem rerum, uerborum tamen aliquid addat, cui auctoritas narrandi concessa est, siue rem bene tenens non adsequatur, quamuis id conetur, memoriter etiam uerba, quae audiuit, ad integrum enuntiare. quisquis autem dicit euangelistis certe per spiritus sancti potentiam id debuisse concedi, ut nec in genere uerborum nec in ordine nec in numero discreparent, non intellegit, quanto amplius euangelistarum excellit auctoritas, tanto magis per eos fuisse firmandam ceterorum hominum uera loquentium securitatem, ut pluribus eandem rem forte narrantibus nullo modo quisquam eorum de mendacio recte arguatur, si ab altero ita discrepauerit, ut possit etiam euangelistarum exemplo praecedente defendi. cum enim fas non sit euangelistarum aliquem mentitum fuisse uel existimare uel dicere, sic apparebit nec eum fuisse mentitum, cui recordanti tale aliquid acciderit, quale illis accidisse monstratur. et quan
Abbreviated transcription (Latin):
&ut ut cui que cordierait. uel breuius uel prolixius. eandem tam en explica¬
resententiam. it a eos explicassemanifestum est. & in hoc satis appar& quod ad
remmaxime ꝑtin&. quõ ueritas euangelii uerbodĩ quod supraomnem creatu¬
ram a&ernum atq: in commutabile ꝑman&. ꝑ crecturam temporalibus signis
&linguis hominũ dispensato summũculmen auctoritatis obtinuit. Non
nos debere arbi trari mentiriquem quã si pluribus rem. quam audierunt uł
uiderunt reminiscentibus non eodem modo atq: eisdem uerbis. ea dem tam̃
res fuerit indicata .: Nut siue mut&ur ordo uerborum si ue clia proaliis
qua& timen idemualeant uerba proferantur. Siueciliquid uel qđ recordan¬
ti non occurrit. uel quod exciliis quaedicuntur possit intellegiminusdicatur
Siue aliorum quae magis dicere statuit narrandorum gratia. ut congruus tem¬
poris modus sufficiat aliquid si non totum explicandum sed ex parte tangendũ
quisque suscipiat: Si uead in luminandã declarandãq: sententiam. nihilqui¬

Expanded text:
t ut cuique cordi erat uel breuius uel prolixius eandem tamen explicare sententiam, ita eos explicasse manifestum est. Et in hoc satis apparet, quod ad rem maxime pertinet, quoniam ueritas euangelii uerbo dei, quod supra omnem creaturam aeternum adque incommutabile permanet, per creaturam temporalibus signis et linguis hominum dispensato summum culmen auctoritatis optinuit, non nos debere arbitrari mentiri quemquam, si pluribus rem, quam audierunt uel uiderunt, reminiscentibus non eodem modo adque eisdem uerbis eadem tamen res fuerit indicata, aut siue mutetur ordo uerborum, siue alia pro aliis quae tamen idem ualeant uerba proferantur, siue aliquid uel quod recordanti non occurrerit uel quod ex aliis quae dicuntur possit intellegi minus dicatur, siue aliorum quae magis dicere statuit narrandorum gratia, ut congruus temporis modus sufficiat, aliquid sibi non totum explicandum, sed ex parte tangendum quisque suscipiat, siue ad inluminandam declarandamque sententiam nihil qui
Abbreviated transcription (Latin):
sione peccatoꝵ qđ tenebunsur sicui tenueriN & domit tent Sicui dimiserus
pꝰ resurrectionẽ a dño dictũ cõmemorat. Cũ mattheus uisermone
dnm hocdexisse meminerit Qđ & p&ro ate dictũ fuisse iden ipse testa¬
tur Eadẽ itaq: saepe ciplurib: locisihm̃ dixisse necubi nouetimur
Sior dodictoꝵ quib: dã repugnare putabitio. sicutiã totiens cõmen¬
dauimꝰ meminis sed ebemꝰ ne hoc semꝑad monere necessesit:¬

Expanded text:
sione peccatorum, quod tenebuntur, si cui tenuerint, et dimittentur, si cui dimiserint, sione peccatorum, quod tenebuntur, si cui tenuerint, et dimittentur, si cui dimiserint, post resurrectionem a domino dictum commemorat, cum Mattheus in hoc sermone dominum hoc dixisse meminerit quod et Petro antea dictum fuisse idem ipse testatur. eadem itaque saepe ac pluribus locis Iesum dixisse. necubi moueamur, si ordo dictorum quibusdam repugnare putabitur, sicut iam totiens commendauimus, meminisse debemus, ne hoc semper admonere necesse sit