comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sunt future beatitudinis p̃mia:
quam possint ẽẽ qualiacunq me¬
rita nr̃a. Nonsunt enm condig¬
ne passiones huiꝰ temporis:ad fu¬
turam głam que reuelabit᷑ in
nob̾. Multi gͦ sunt qͥmittunt᷑ primo:
pauci autem st̃ qui mittunt᷑ scđo.
Merito multi mittunt᷑. ubi multa
querunt᷑: & ad pauca querenda
pauci dirigunt᷑. Illic duodecim.
hic duos inuenimꝰ: illic senarius.
hic geminat᷑ unꝰ. Unitas a qͥsena¬
rius inchoat. inchoationem rect̾e
designat: sic̃ ⁊ senariũ ꝓ sua ꝑfec¬
tione ꝑfectionem designare con¬
stat. Quod gͦ ibi querit᷑. est ad ꝑ¬
fectionem. non adinchoationem:
quod autem hic inuenit᷑. uidet᷑
ẽẽ ad inchoationem. ñ audem ad
ꝑfectionem. Ibi est ꝑfectio nostrȩ
głificationis. s hic est non nisi
quȩdam inchoatio nr̃e iustifica¬
tionis. In illa glorificatione erit
exinanitio omnium malorum:
& plenitudo omnium bonors.
S in hac nr̃a iustificatione. nec ẽ

Expanded text:
sunt futurae beatitudinis praemia, sunt futurae beatitudinis praemia, quam possint esse qualiacunque merita nostra. Non sunt enim condignae passiones hujus temporis ad futuram gloriam, quae revelabitur in nobis. Multi ergo sunt qui mittuntur primo, pauci autem qui mittuntur secundo. Merito multi mittuntur, ubi multa quaeruntur, et ad pauca quaerenda pauci diriguntur. Illic duodecim, hic duos invenimus. Illic senarius, hic geminatur unus. Unitas a qua senarius inchoat, inchoationem recte designat, sicut et senarius pro sua perfectione, perfectionem designare constat. Quod ergo ibi quaeritur est ad perfectionem, non ad inchoationem; quod autem hic invenitur, videtur esse ad inchoationem, non autem ad perfectionem. Ibi perfectio nostrae glorificationis, sed hic est, nonnisi quaedam inchoatio nostrae justificationis. In illa glorificatione erit exinanitio omnium malorum et plenitudo omnium bonorum. Sed in hac nostra justificatione, nec est
Abbreviated transcription (Latin):
te. Nunqͥdnam putandꝰ est iste
explorator egregius. t̾ram illam
lacte ce melle manantem ñ urtsse.
diligent̾q uisam plustrasse: cum
intraturis in illam audet tam au¬
dacter ꝓmittere: Inebriabunt᷑ ab
lam erplorators sententiam conẽ¬
rere uidet᷑. ubi dr: intrauimꝰ inqͥ¬
unt in t̾ram ad quam misisti nõ.
que uere fluit lact̾e ce melle. ut er
his fructib cognosci potest: Qͦ mͦ¬
specłationi p̃mioꝵs. oportet uehe¬
mentius insistere.
portet ut arbitr. huic explora¬
tioni quam alie uehementiꝰ
incumbe: & pͥme quam sede medi¬
tationi frequentiꝰ insistere: eo qͦd
faciliꝰ sit discernere iusta quam
ꝑsuadere laboriosa. Hinc ẽẽ ar¬
bitror. quod filii isrł in yͥma lega¬
tione mittunt plures. in seda au¬
tem exploratione mittunt᷑ paucio¬
res. Q merito sane. Siqͥdem in pͥ¬
ma ꝑscrutatione ut dict̾um est.
fit exploratio p̃mioꝵs: in sccła aut̃
exploratione. fit ꝑscrutatio meri¬
torum. S incomparabilit maiora

Expanded text:
te! Nunquidnam putandus est iste explorator egregius terram illam lacte et melle manantem non intrasse, diligenterque visam perlustrasse, cum intraturis in illam audet tam audacter promittere? Inebriabuntur ablam exploratorum sententiam concurrere videtur, ubi dicitur: Intravimus, inquiunt, in terram ad quam misisti nos, quae vere fluit lacte et melle, ut ex his fructibus cognosci potest . speculationi praemiorum oportet vehementius insistere. Oportet, ut arbitror, huic explorationi quam aliae vehementius incumbere, et primae quam secundae meditationi frequentius insistere, eo quod facilius sit discernere justa quam persuadere laboriosa. Hinc esse, arbitror, quod filii Israel in prima legatione mittunt plures, in secunda autem exploratione mittuntur pauciores. Et merito sane. Siquidem in prima perscrutatione, ut dictum est, fit exploratio praemiorum, in secunda autem exploratione fit perscrutatio meritorum. Sed incomparabiliter majora
Abbreviated transcription (Latin):
excelsi. Non sibi sufficere potuit.
ut diceret hȩc mutatio dei. nͥ di¬
ceret. hȩc mutatio dextȩ excelsi
Ipsum cui uoluit hoc opꝰ ascͥbere:
maluit designare ex descͥꝑtione.
Excelsum dix̃ qui hoc fecit:⁊ de¬
xteram nominauit. Ac si aꝑte di¬
cat. Ille hoc fortit̾ fecit: qui fortia
potent̾ efficere consueuit. Erat sa¬
ne in ocłis eiꝰ admirabile: talem de
malo adbonum conuertere: qͣlẽ
se meminit quandoq fuisse. Qͥd
queso ille aliꝰ de ꝑfectionis itinere
confecisse se credidit: qui omnes
iusticias suas. pannomenstruatȩ mu¬
lieris comparauit: Habemꝰ itaq.
qͦmͦ debeamꝰ archam nr̃am. ante fa¬
ciem nrãm ad certam mensuram
p̃mittere: ut quantumcumq ꝓ¬
peremus nunquam audeamus de
duorum milium cubitoꝵ spacio. p̃¬
sumptuosa eristimatione aliqͥd mi¬
nuere : arbitrantes nos semꝑ. uix ꝑfe
itaq quamdiu in deserto sumus.
in archȩ nr̃e ꝓuectione. ꝓuectio¬

Expanded text:
Excelsi. Non sibi sufficere potuit Excelsi. Non sibi sufficere potuit ut diceret haec mutatio Dei, nisi diceret haec mutatio dexterae Excelsi. Ipsum cui noluit hoc opus ascribere, maluit designare ex descriptione. Excelsum dicit qui hoc fecit, et dexteram nominavit. Ac si aperte dicat: Ille hoc fortiter fecit qui fortia potenter efficere consuevit. Erat sane in oculis ejus admirabile talem de malo ad bonum committere, qualem se meminit quandoque fuisse. Quid, quaeso, ille alius de perfectionis itinere confecisse se credidit, qui omnes justitias suas panno menstruatae mulieris comparavit? Habemus itaque quomodo debeamus arcam nostram ante faciem nostram ad certam mensuram praemittere, ut quantumcunque properemus, nunquam audeamus de duorum millium cubitorum spatio praesumptuosa existimatione aliquid minuere, arbitrantes nos semper vix priitaque quandiu in deserto sumus, in arcae nostrae provectione, provectio
Abbreviated transcription (Latin):
rationem quam querebat. fatet᷑
se ñdum inuenisse. An adhuc
audire desidas aꝑtiꝰ. hominem
uix sibi boni exordia ascͥbentem:
&e quasi duob milib cubitis it̾
post archam legentem: Audigͦ
qͥd dicat. Et dixi nẽ cȩpi: hec mu¬
tatio dext̾e excelsi. Uix tandẽ ali¬
quando inquit cȩpi: qͦd dium
cepisse me credidi: uix sero cȩpi
fieri bonꝰ de malo. iustꝰ de iniusto.
Qualem me iueni. talem me
ẽẽ ꝓnunciaui. nec pudui imꝑ¬
fectionem meam confit̾r. s dixi
nẽ cȩpiͥ hec mutatio dext̃ȩ excelsi.
Non dic̃ quondam uel extunc:
s nunc. Nec negat se mͦ cepisse: ne pu¬
tes eum plusquam duob milibus
cubitis. post archam remansisse.
Uix tamen quedam boni exordia
tandem app̃hendisse se memorat:
ut iuxta diuinȩ institutionis mo¬
dum. archam suam se subsequi
ostendat. S nequis eum uel hoc
ipsum boni exordium sibi ascb̃e
credat: audiat.quid huic senten¬
tiȩ adnectat. Hec mutatio dexterȩ

Expanded text:
rationem quam quaerebat fatetur rationem quam quaerebat fatetur se nondum invenisse. An adhuc audire desideras apertius hominem vix sibi boni exordia ascribentem, et quasi duobus millibus cubitis tunc post arcam legentem? Audi ergo quid dicat: Et dixi: Nunc coepi; haec mutatio dexterae Excelsi . Vix eadem aliquando, inquit, coepi, quod qui incoepisse me credidi, vix sero coepi fieri bonus de malo, justus de injusto. Qualem me inveni, talem me esse pronuntiavi, nec puduit imperfectionem meam confiteri; sed dixi: Nunc coepi; haec mutatio dexterae Excelsi. Non dicit quondam, vel extunc, sed nunc. Nec negat se modo coepisse, ne putes eum plus quam duobus millibus cubitis post arcam remansisse. Vix cum quaedam boni exordia tandem apprehendisse se memorat, ut juxta divinae institutionis modum arcam suam se subsequi ostendat. Sed, ne quis eum vel hoc ipsum boni exordium sibi ascribere credat, audiat quid huic sententiae adnectat haec mutatio dexterae
Abbreviated transcription (Latin):
quide se tam humilit̾ sentit: qͥsͥ
nec boni saltem pͥmordia arrogat.
cum adhuc ordiri se credat:N¬
ne ille tͥ adhuc ordiri uidet᷑ telã
qm cum multis dexeret: qͥ diligen¬
ter quesiuit. ut inueniret &e ui
deret. quid eẽt utile filus hõium.
qͦ facto opꝰ ẽ sub sole. numero die¬
rum uite suȩ: Nonne ce sibi ipsl
uidet᷑ adhuc ordiri non texere. qͥ
dtustuduerat cognoscere rationẽ¬
quam adhuc querit anima sua.
nec potuit inuenire: Eece hoc mue¬
ni dixit ȩccłiastes. unum & alterum:
ut inuenirem rationem qmͣ adhue
querit anima mea & ñ inuenit.
Qͥdboni. qͥd queso magni. homo
iste credet se fecisse: qui fatetur se
quesisse. nec tam̃ inuenisse. qͦ fac¬
to opꝰ ẽẽt sub sole. numero dierũ
uitȩ suȩ: Constat. quia intelligen¬
tiȩ suȩ archam. ante faciem suã
p̃miserat: qui qͦ ꝑ desid̾ium uel
actum seqͥ deb̾et querebat. S re¬
putat ut arbitͦr. desidioꝵ suor
turbam. quasi ociosam stare: qͥ

Expanded text:
qui de se tam humiliter sentit, qui sibi qui de se tam humiliter sentit, qui sibi nec boni saltem primordia arrogat, cum adhuc ordiri se credat? Nonne ille tibi adhuc ordiri videtur telam quam cum multis texerat, qui diligenter quaesivit ut invenireutile filiis hominum, quo facto opus est sub sole, numero dierum vitae suae? Nonne et sibi ipsi videtur adhuc ordiri, non texere, qui diu studuerat cognoscere rationequam adhuc quaerit anima sua, nec potuit invenire? Ecce hoc inveni, dixit Ecclesiastes, unum et alterum, ut invenirem rationem quam adhuc quaerit anima mea, et non invenit . Quid boni, quid, quaeso, magni, homo iste crederet se fecisse qui fatetur se quaesisse, nec tamen invenisse, quo facto opus esse sub sole numero dierum vitae suae? Constat quia intelligentiae suae arcam ante faciem suam praemiserat, qui quo per desiderium, vel actum sequi deberet quaerebat. Sed reputat, ut arbitror, desideriorum suorum turbam quasi otio jam stare, qui
Abbreviated transcription (Latin):
milib cubitis pꝰ archam it le¬
gentem: & ꝑfectioris uitȩ nec saltẽ
sibi pͥmordia arrogantem: Dum
adhuc inquit ordirer: succidit
me. Non dic̃ dum adhuc texerẽ:
s dum adhuc ordirer. Quid est
ordiri. nͥ p̃meditari: & qͥd texere.
ñ facere: Nempe quid alud est
ordinare facienda. & facere p̃ordi.¬
nata:. Dum adhuc inquit ordirer.
dum adhuc p̃meditarer: dũ adhuc
ꝑ meditationem quererem quid
facere debuissem. & necdum ple¬
ne potuissem inuenire: misit ma¬
num suam & succidit me. Ndũ
inquit aliquid texeram. necdum
bonum agere inchoaueram: ñ li¬
cuit mͥ ordinate uitȩ delam mei¬
pere: quia cum adhuc ordirer.
succidit me. fateor quidem iam
bona facere ꝓposueram. iam qͦmͦ
fieri possent disponebam: &e iam
telam meã ex magna parte ordi¬
tus eram. s dumadhuc ordirer.
succidit me: & ñ potui ꝓpositi mei
telam. ñ dicam ꝑtexere. s nec in¬
choare. Quãtꝰ queso uir iste fuit.

Expanded text:
millibus cubitis post arcam iter lemillibus cubitis post arcam iter legentem, et perfectioris vitae nec saltem sibi primordia arrogantem? Dum adhuc, inquit, ordirer, succidit me . Non dicit dum adhuc texerem, sed, dum adhuc ordirer. Quid est ordiri, nisi praemeditari; et quid texere, nisi facere? Nempe quid aliud est aeordinare facienda et facere praeordinata? Dum adhuc, inquit, ordirer, dum adhuc praemeditarer, dum adhuc per meditationem quaererem quid facere debuissem, et necdum plene potuissem invenire, misit manum suam et succidit me. Nondum, inquit, aliquid texeram, necdum bonum agere inchoaveram, non licuit mihi ordinatae vitae telam incipere; quia, cum adhuc ordirer, succidit me. Fateor quidem, jam bona facere proposueram, jam quomodo fieri possent disponebam, et jam telam meam ex magna parte orditus eram; sed, dum adhuc ordirer, succidit me, et non potui propositi mei telam, non dicam pertexere, sed nec inchoare. Quantus, quaeso, vir iste fuit
Abbreviated transcription (Latin):
totum uolet. quod iuste ualebit:
sic totum & pot̾it. quod iure de¬
bebit. Hic autem. &e act̾ionem fu¬
perat agendi facultas: & faciendi¬
possibilitatem. excedit debiti necessi¬
tas. Constat autem unum ex altero
crescere: quia cum crescit nr̃m uel¬
le.crescit &e posse: & cum utr iusq
incremento.crescit & debere. Quia
quo ardentiꝰ bonum appetimꝰ: eo fa¬
cilius efficimꝰ: & qͦ maiora possumꝰ.
eõ maiora debemꝰ. Iuxta h̃c modum.
necesse est archam semꝑ in ant̾io¬
ra ꝓcedere: & subsequentem tbam
post ipsam ꝓꝑare. Parum autem
em tuam p̃mitas: nͥ it̾ tuum duobꝰ
milib cubitis p̃ueniat: & quo seqͥ
debeas ostendat. Satage gͦ imꝑfec̾ti¬
onis tue considatione ce contem¬
platione. eo usq inult̾iora penet᷑re:
ut uieracit̾ te credas eiꝰ saltem pri¬
mordia. seu ꝑ affectum seu ꝑ effec¬
tum necdum attigisse. Exemplũ
uel forma ꝓposite consid̾ationis.
ultis audire hominem. duobꝰ

Expanded text:
totum volet quod juste valebit, totum volet quod juste valebit, sic totum poterit quod jure debebit. Hic autem et actionem superat agendi facultas, et faciendipossibilitatem excedit debiti necessitas. Constat autem unum ex altero crescere; quia, cum crescit nostrum velle, crescit et posse, et cum utriusque incremento crescit et debere. Quia quo ardentius bonum appetimus, eo facilius efficimus, et quo majora possumus, eo et majora debemus. Juxta hunc modum necesse est arcam semper in anteriora procedere, et subsequentem turbam post ipsam properare. Parum autem em tuam praemittas, nisi iter tuum duobus millibus cubitis praeveniat, et quo sequi debeas ostendat. Satage ergo in perfectionis tuae consideratione et contemplatione, eo usque in ulteriora penetrare, ut veraciter te credas ejus saltem primordia, seu per affectum, seu per effectum necdum attigisse. CAPUT X. Exemplum vel forma propositae considerationis. Vultis audire hominem duobus
Abbreviated transcription (Latin):
humilitate fundatum: qui semꝑ po¬
test & festinando ꝓficere. & ꝓficien¬
do festinare: & hanc sͥ semꝑ humi¬
litatem seruare. ut & semꝑ inbo¬
no ꝓficiat: & tam̃ semꝑ nec ꝑfectio¬
nis initia habe se credat. Grande
spectacłm: uidere archam prece¬
dendo festinare:conspicere tbam
subsequendo accelerare: & semꝑ
tam̃ tante int̾sticonis modum.
ad inuicem custodire. Quanto ꝓ¬
mouetur archa:. tanto amplius
festinat & t᷑ba: & quo turba seqͥis
ampliꝰ ꝓꝑat: eo ce archa p̃cedens. iter
suum accelerat. Sane ꝑfectionis gr̃ã.
quanto meliꝰ agnoscimus: tanto ar¬
dentius & concupiscimus: & quo
ampliꝰ accendim᷑ ad amorem: eo ꝑ¬
fectius illum inam᷑ ad agnitionem.
Semꝑ inueniet uir iust. qͦ possit eã
ante se duob milib cubitis elon¬
gare:quia in hac uita nunquam
possunt in unum concurrere. uel¬
le.posse. & deb̾e. Hoc est fut᷑ tem¬
poris: ñ uite p̃sentis. Ibi sane sicut

Expanded text:
humilitate fundatum, qui semper pohumilitate fundatum, qui semper potest et festinando proficere, et proficiendo festinare, et hanc sibi semper humilitatem servare, ut semper in bono proficiat, et tamen semper nec perfectionis initia habere se credat! Grande spectaculum videre arcam praecedendo festinare, conspicere turbam subsequendo accelerare, et semper tamen tantae interstitionis modum ad invicem custodire. Quanto promovetur arca, tanto amplius festinat et turba; et quo turba sequens amplius properat, eo et arca praecedens iter suum accelerat. Sane perfectionis gratiam quanto melius agnoscimus, tanto ardentius et concupiscimus, et quo amplius accendimur ad amorem, eo perfectius illuminamur ad agnitionem. Semper inveniet vir justus quo possit eam ante se duobus millibus cubitis elongare, quia in hac vita nunquam possunt in unum concurrere velle, posse et debere. Hoc est futuri temporis, non vitae praesentis. Ibi sane, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
exercicia intelligimꝰ. Millenariꝰ
ꝑfectionem significare solet: quia
maiorem numerum nr̃a cõputatio¬
ñ habet. Duo gͦ milia cubitorum
ut arbit᷑s. geminam ꝑfect̾ionem de¬
signare uident᷑ integͥcatem uidel¬
cet uoluntatis. & plenitudinem for¬
titudinis. S quisquis necdum to¬
tum ualet qͦd debet. s nec totum qͥ¬
dem complet quodualet:utraq
ꝑfectione caret. Qͥo gͦ ẽ intelligen¬
tiȩ suȩ archam usq ad duomilia
cubitos ante seipsum p̃mitter e᷑ nͥ
prudent. ꝓuidere. qnͣtum sͥ desit
de gemina ꝑfectione. quarum ne¬
utram necdum potest adimplere:
Dicam utiq dicam qͦd sentio: illum
solum hoc dñicum p̃ceptum im¬
plesse puto. illum sotum inquam
existimo archam suam duob mi¬
libus cubitisp̾misisse: qͥ seipsum ui¬
dicat gemine ꝑfectionis nec saltẽ
exordia hucusq app̃hendisse. Nã
si uel unum qͥdem cubitum de tan¬
disset. Ouirum ꝑfectum summaq

Expanded text:
exercitia intelligimus. Millenarius exercitia intelligimus. Millenarius perfectionem significare solet, quia majorem numerum nostra computatio non habet. Duo ergo millia cubitorum, ut arbitror, geminam perfectionem designare videntur, integritatem videlicet voluntatis et plenitudinem fortitudinis. Sed quisquis necdum totum valet quod debet, sed nec totum quidem complet quod valet: utraque perfectione caret. Quid ergo est intelligentiae suae arcam usque ad duo millia cubitos ante seipsum praemittere, nisi prudenter praevidere quantum sibi desit de gemina perfectione, quarum neutrum necdum potest adimplere? Verum utique dicam quod sentio, illum solum hoc Dominicum praeceptum implevisse puto; solum illum, inquam, existimo, arcam suam de duobus millibus cubitis praemisisse, qui seipsum indicat geminae perfectionis, nec saltem exordia hucusque apprehendisse. Nam, si vel unum quidem cubitum de tandisset. O virum perfectum, summaque
Abbreviated transcription (Latin):
quod debent. G ult̾ior est facultas.
quam uoluntas: & necessitas longe
remotior. quam facultas. Premitta¬
mus gͦ archam nr̃am. non solũusq
ad consid̾ationem nr̃e possibilitatiꝰ
s etiam usq ad speculationem ne¬
cessarie utilitatis: ut attendamus.
ñsolum qͥd meliꝰ facere possemꝰ qͣm
facimus: uerumetiam quid meliꝰ fi¬
eri oporteret quam possumꝰ. Qͣsi
gͦ cubitos mille. archam suam an¬
te faciem suam p̃mittit: qͥ diligent̃
attendit. qui frequent̾ aspicit. uͥ
ꝑ meritum ẽẽ potuisset: si de pos¬
sibilibus sͥ nicħ negligeret. Sed
usq ad duo milia cubitoꝵ ult̾iꝰ
ꝓgredit᷑: qui non solum frequent
s pene indesinent̾ contemplatur.
quam innumera ñ faciat: & quam
innumera nec etiam facere uale¬
at᷑ que fieri oporteret.si ad illa
a dimplenda sua uirtꝰ ñ succum¬
beret. Cum aliquid fortit̾ agere uo¬
lumus: cubitum nr̃m extendimus:
& ideo recte ꝑcubitos. uirtutum

Expanded text:
quod debent. Ergo ulterior est facultas quod debent. Ergo ulterior est facultas quam voluntas, et necessitas longe remotior quam facultas. Praemittamus ergo arcam nostram, non solum usque ad considerationem nostrae possibilitatis, sed etiam usque ad speculationem necessariae utilitatis, ut attendamus non solum quid melius facere possemus quam facimus, verum etiam quid melius fieri oporteret quam possumus. Quasi ergo cubitos mille arcam suam ante faciem suam praemittit, qui diligenter attendit, qui frequenter aspicit, ubi per meritum esse potuisset, si de possibilibus sibi nihil negligeret. Sed usque ab duo millia cubitorum ulterius progreditur, qui non solum frequenter, sed pene indesinenter contemplatur, quam innumera non faciat, et quam innumera etiam non facere valeat, quae fieri oporteret si ad illa adimplenda sua virtus non succumberet. Cum aliquid fortiter agere volumus, cubitum nostrum extendimus, et ideo recte per cubitos virtutum
Abbreviated transcription (Latin):
non archam p̃mittere: meliusq sit
in hac parte multum desiderare.
quam multum discutere: ut il¬
luc meream᷑ introduci qͦ ñ ualemꝰ
uirtute irruꝑe. Qui enim scruta
oportet prȩ ocłis habe.
ed nec illud quidem sermo diui¬
nus uoluit tacite p̾t̾ire: quan¬
to uiȩ spacio debeat subsequentem
turbam p̃ire. Sit inquit int̾ archã.
spacium cubitoꝵ duum milium.
Uis scire qͥd sit archam cum turba
ẽẽ :uł qͥd archam turbam p̾ire: Cũ
quales ꝑfacta uel desid̃ia sumus.
diligenti contemplatione attendi¬
mus: archam nr̃am nobiscum.⁊ qͣsi
p̃sentem habemꝰ. Cum uͭ quales
nos ẽẽ oporteret. subtilit̾ aspicimꝰ:
intelligentie nr̃e archam. ante faci¬
em nr̃am p̃mittimus: ut qͦ dendere
necesse sit non ignorem. Qͥs queso
gloriari potest uel totum facere. qͦd
utilit̾ facere potest: uel totum pos¬
se. quod fieri oporteret sifieri potu¬
isset: Sic̃ enim nec totum uolunt
quod ualent: sic nec totum ualent

Expanded text:
non arcam praemittere, meliusque sit non arcam praemittere, meliusque sit in hac parte multum desiderare quam multum discutere, ut illuc mereamur introduci quo non valeamus virtute irrumpere. Qui enim scrutatoportet prae oculis habere. Sed nec illud quidem sermo divinus voluit tacite praeterire, quanto viae spatio debeat subsequentem turbam praeire. Sit, inquit, inter arcam spatium cubitorum duorum millium. Vis scire quid sit arcam cum turba esse, vel quid arcam turbam praeire? Cum quales per facta vel desideria sumus, diligenti contemplatione attendimus, arcam nostram nobiscum et quasi praesentem habemus. Cum vero quales nos esse oporteat subtiliter aspicimus, intelligentiae nostrae arcam ante faciem nostram praemittimus, ut quo tendere necesse sit non ignoremus. Quis, quaeso, gloriari potest, vel totum facere quod utiliter facere potest, vel totum posse quod fieri oporteret, si fieri potuisset? Sicut enim nec totum volunt, quod valent, sic nec totum valent,
Abbreviated transcription (Latin):
possimus omnem illam uotorum
defiderium tendere
ebet sane hec archa. nec ubiq
sequi: nec p̃mitti semꝑ. In loco
horroris & uaste solitudinis t᷑bam
p̃cedat: in t̾ram ꝓmissignis ingre¬
dienti tͣbe succedat. Precedat ad
nr̃a. subsequat᷑ ad diuina. Citra
iordanem.que ꝑtinent ad nos:
ult᷑ iordanem. quȩ sunt supra noꝰ.
Hic iubem᷑ discutere. & apꝓbare:.
ce postea tenere. Omnia inquit ꝓ
& intelligere. Nisi credideritis
inquit non intelligetis. Debentꝰ
gͦ quamdiu aohuc in desertosu¬
mus. quamdiu ꝑ heremum it̾
agimꝰ: archam nr̃am ante nos p̃¬
mittere:⁊ subtilit̾ p̃uidere. qͦ de¬
beat uirtutum familia ꝑstudium uł
ꝑdesiderium subsequendo tendere.
Ut possitis inquit dñs uide ⁊ nosse.
ꝑ quam uiam ingrediamini: qͥa pͥꝰ
ñ ambulastis ꝑ eam. Huic illuo sa¬
pientis sententiȩ concut. cũ diẽ
sensum nr̃m excedunt. meliꝰ nitimͣ
desidio quam studio. affectu quã
intellectu: eo quod iubem᷑ turbam

Expanded text:
possimus omnem illam votorum possimus omnem illam votorum desiderium tendere. Debet sane haec arca nec ubique sequi, nec semper praemitti. In loco horroris et vastae solitudinis turbam praecedat, in terram promissionis ingredienti turbae succedat. Praecedat ad nostra, subsequatur ad divina. Citra Jordanem, quae pertinent ad nos; ultra Jordanem, quae sunt supra nos. Hic jubemur discutere et approbare et postea tenere: Omnia, inquit Aet intelligere: Nisi credideritis, inquit, non intelligetis . Debemus ergo, quandiu adhuc in deserto sumus, quandiu per eremum iter agimus, arcam nostram ante nos praemittere, et subtiliter praevidere quo debeat virtutum familia per studium, vel per desiderium subsequendo tendere: Ut possitis, inquit Dominus, videre et nosse per quam viam ingrediamini, quia prius non ambulastis per eam . Hinc illud Sapientis sensum nostrum excedunt, melius nitimur desiderio quam studio, affectu quam intellectu, eo quod jubemur turbam
Abbreviated transcription (Latin):
aut reparat. Catiere tam̃ debet qͥ s̃
sedm hanc licentiam indulget. ne
aqͣs nimis relaxet: ne utilitatis sue
alueum deserant. modesti̾q ripaᷤ
excedant: fluant saltem ut ante cõ¬
sueuerant: de quib scͥptum est. quod
alues sui ripas impleuerant. Hoc ut
arbitͦr soli illi benefacere nouerunt.
qͥ iam ea que sursum sunt sapiuñ:
qͥ cȩlestium dulcedinem iam de¬
gustauerunt: qͥ trena fastidiunt: qͥ
archam suam. in illam ꝓmissionis
tram iam intͦduxerunt. Ñ potest ut
arbitͦr ad ꝑfectum ext̾ioꝵ bonorum
fastidium ꝑtingere: qui internorũ
bonoꝵ dulcedinem ñdum meruit
gustando sentire. suto qͥa ꝓpħa nͥ pꝰ
magna multitudo dulcedinis domꝰ
eius. puto quia nͥ hoc ꝑ exꝑimentũ
didicisset: illud omnino ex senten¬
tia dicere non posset. Renuit con¬
solari animamea.Ne gͥ semꝑ ne¬
cesse sit iordanis cursum cohibere:
oportet archam nr̃am in eiꝰ ultio¬
ra tͣnsponere: s nec illud licet. nis.

Expanded text:
aut reparat. Cavere tamen debet qui siaut reparat. Cavere tamen debet qui sibi jam secundum hanc licentiam indulget, ne aquas nimis relaxet, ne utilitatis suae alveum deserant, modestiaeque ripas excedant, fluant saltem ut ante consueverant, de quibus scriptum est quod alvei sui ripas impleverant. Hoc, ut arbitror, soli illi bene facere noverunt qui jam ea quae sursum sunt sapiunt, qui coelestium dulcedinem jam degustaverunt, qui terrena fastidiunt, qui arcam suam in illam promissionis terram jam introduxerunt. Non potest, ut arbitror, ad perfectum exteriorum bonorum fastigium pertingere, qui interiorum bonorum dulcedinem nondum meruit gustando sentire. Puto quia Propheta nmagna multitudo dulcedinis domus ejus, puto quia nisi hoc per experimentum didicisset, illud omnino ex sententia dicere non posset: Renuit consolari anima mea . Ne ergo semper necesse sit Jordanis cursum cohibere, oportet arcam nostram in ejus ulteriora transponere; sed nec illud licet, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
human intellect̃ ad et̾noꝵ contẽ¬
placionem plene acuit᷑: nͥ carnis
cura. in reb etiam licitis multũq
necessariis. frequent̾ fortit̾q repel¬
latur. Cousq gͦ oportet corpꝰ casti¬
gare. & in seruitutem redigere: do¬
nec ult̾ius iam ñ possit meritorum
p̃t̾euntem turbam. archamq co¬
mitantem trans miserit: in quan¬
tum sp̃italib exercitiis obuiare
non potit utiutatis sue aluieum
sequi euiq licebit. Hine est qͦd mul¬
tos sepe iam uidimꝰ. mira pͥ abstinen¬
tia corpꝰ affuxisse: morbosq graues.
immo ineurabiles incurrisse: eosde¬
ꝙ ipsos post edomitam concupiseen¬
tiam. post acceptam diuinit̾ gr̃ã.
rigoris pͥstim frena laxare: & corpo¬
risuo in cibo &e potu. in sonmo &
uestitu. multo ampliꝰ qm custodi¬
ta sanitas postulasset indulgere.Nã
hoc sepe sp̃italib studus militat.
qͦd uir plenꝰ gr̃a corporis uires it¬
quantum utilit potest custodit

Expanded text:
humanus intellectus ad aeternorum contemhumanus intellectus ad aeternorum contemplationem plene acuitur, nisi carnis cura in rebus etiam licitis multumque necessariis frequenter fortiterque repellatur. Eo usque ergo oportet corpus castigare et in servitutem redigere, donec ulterius jam non possit meritorum quam praetereuntem turbam arcamque comitantem transmiserit, inquantum spiritualibus exercitiis obviare non poterit, utilitatis suae alveum sequi cuique licebit. Hinc est quod multos saepe jam vidimus mira prius abstinentia corpus afflixisse, morbosque graves, imo incurabiles incurrisse, eosdemque ipsos post edomitam concupiscentiam, post acceptam divinitus gratiam, rigoris pristini frena laxare, et corpori suo in cibo et potu, in sommo et vestitu, multo amplius quam custodita sanitas postulasset indulgere. Nam hoc saepe spiritalibus studiis militat, quod vir plenus gratia corporis vires, inquantum utiliter potest, custodit,
Abbreviated transcription (Latin):
desiderium retinent. S eum hec
omins hebreorum turba iordanẽ
transierit. cum & ipsa federis ar¬
cha. in t̾ram ꝓmissionis subintro¬
ducta fu̾it: quid queso iã oberit
cursum suum repctere. ⁊ iuxtamo¬
rem in alueumsuum refluere:dũ¬
mͦ congrue utilitatis iusteq necess¬
tatis ripas ñ excedat: dum mͦ eqͥtatis
modestiȩq alueum sequens. ad suꝑ¬
fluȩ lib̾tatis campum ñ effluat᷑. Qd
enim est hebreoꝵ turbam. iordanis
alueum tnsisse: nͥ celestia desidia
& ad fut᷑am głam tendentia. carnis
appetitum eo usq ꝑdomuisse quo
iam ult̾ius ñ possit ea irretire uel
impedire: Qquidem antequam
popłs dñi. cum domini archa tͣns¬
eat : ne eors tͣnsitum iordanis unda
p̃pediat. necesse ẽ eiꝰ decursum co¬
hercere. & carnis impetum frang̾e:
& animum sepe cẽ a necessaria con¬
cupiscentia au̾tere. Nunquam enĩ
humanus affectꝰ ad et̾nitatis desi¬
derium ꝑfecte inflammat᷑. nunꝙͣ

Expanded text:
desiderium retinent. Sed, cum haec desiderium retinent. Sed, cum haec omnis Hebraeorum turba Jordanem transierit, cum et ipsa foederis arca in terram promissionis subintroducta fuerit, quid, quaeso, jam oberit cursum suum repetere, et juxta morem in alveum suum refluere: dummodo congruae utilitatis justaeque necessitatis ripas non excedat, dummodo aequitatis modestiaeque alveum sequens ad superfluae libertatis campum non effluat? Quid enim est Hebraeorum turbam Jordanis alveum transisse, nisi coelestia desideria et ad futuram gloriam tendentia carnis appetitum eo usque perdomuisse, quo jam ulterius non possit ea irretire vel impedire? Et quidem antequam populus Domini cum Domini arca transeat, ne eorum transitum Jordanis unda praepediat, necesse est ejus decursum coercere, et carnis impetum frangere, et animum saepe etiam a necessaria concupiscentia avertere. Nunquam enim humanus affectus ad aeternitatis desiderium perfecte inflammatur, nunquam
Abbreviated transcription (Latin):
ed hoc quod de arche tnsitui
legit᷑. ctiam in hac uita scdm
aliquem modum impleri posse
uidet̃. ꝓbat hoc apłicum illud
testimonium. quod & suꝑius ꝓtulimꝰ:
quem adhuc talia dicentem. in hac
corruptibil uita degere non du¬
in xp̃o. siue in corpore siue extra
corpꝰ nescio ds scit. raptum usq
ad tcium cȩlum: & scio huiꝰmo¬
di hoiẽ qm raptꝰ est in paradysũ:¬
licet homini loqͥ. Cece ubi contem¬
placionis suȩ archam intͦduxerat:
qͥ in t̾cii etiam cȩli secreta. intelli¬
gentiȩ ocłm fixerat. Puto autem
quia nec ipse paulꝰ usq in id lo¬
ci archam leuasset: nͥ totam illam
desidioꝵ suoꝵs familiam illuc p̃¬
misisset: in tantum ut omnia ar¬
bitraret᷑ ut stc̾ora. ut xp̃m lucrifa¬
ceret. Multi ut arbit᷑r. hanc de qͣ
loquimur. ꝓmissionis tram ꝑme
ritum possident: qui illuc archã
suam. iuxta pauli similitudinẽ
introducere ñ ualent: eo qͦd adhuc
aliqͦs de int̾na illa affectionum su¬
arum familia extra hanc t̾ram ꝑ

Expanded text:
ed hoc quod de arcae transitu legitur etiam in hac vita secundum aliquem modum impleri posse videtur. Probat hoc apostolicum illud testimonium quod et superius protulimus, quem adhuc talia dicentem in hac corruptibili vita degere non duin Christo, siue in corpore siue extra corpus nescio, deus scit, raptum usque ad tertium caelum. et scio huiusmodi hominem, quia raptus est in paradiso elicet homini loqui . Ecce ubi contemplationis suae arcam introduxerat, qui in tertii etiam coeli secreta intelligentiae oculum fixerat. Puto autem quia nec ipse Paulus usque in id loci arcam levasset, nisi totam illam desideriorum suorum familiam illuc praemisisset, intantum ut omnia arbitraretur ut stercora, ut Christum lucrifaceret. Multi, ut arbitror, hanc de qua loquimur promissionis terram per meritum possident, qui illuc arcam suam juxta Pauli similitudinem introducere non valent, eo quod adhuc aliquos de interna illa affectionum suarum familia extra hanc terram per
Abbreviated transcription (Latin):
iusta ꝑsuade: ad scdos autem ꝓm¬
ptos animos & ad omnia paratos.
ad agenda instruere. Attende gͦ
cuiꝰmodi nuncia. exploratores bo¬
ni de regionib illis reportare so¬
leant: uł quantum ad erigendos
animosualeant hec ipsa que re¬
portant: & stude talia querere &
renunciare. ut & tu ualeas in si¬
milium concupiscentias. audien¬
tium animos erigere. uox explora¬
toris est. Oportet corruptibile hoc
induere incorruptionem:⁊ mor¬
tale hoc induere immortalitatẽ.
Uox exploratoris ẽ. fulgebunt ilisti:¬

Expanded text:
justa persuadere, ad secundos autem promjusta persuadere, ad secundos autem promptos animos et ad omnia paratos ad agenda instruere. Attende ergo cujusmodi nuntia exploratores boni de regionibus illis reportare soleant, vel quantum ad erigendos animos valeant haec ipsa quae reportant, et stude alia quaerere, et renuntiare, ut et tu valeas in similium concupiscentias audientium animos erigere, vox exploratoris est: Oportet corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem . Vox exploratoris e
Abbreviated transcription (Latin):
hanc itaq similitudinem. cogita¬
tuum nr̃oꝵ alii debent ẽẽ futoꝵ
p̃uisores: alii faciendoꝵ ꝓuisores:
utͥq qͥdem occultorum explorato¬
res. & ignotoꝵs ꝑscrutatores. Uul¬
tis audire hominem de futuris
militudinem. exploratores ante
faciem suam p̾mittentem: Medi¬
tatus sum inquit nocte cum cor¬
de meo.Nunquid in etnum ꝓici¬
et ds: & ñ apponet ut complacici¬
or sit adhuc: dut in finem mĩam¬
dire hominem de faciendisꝓui¬
dentem: & ad iosue similitudiẽ
exploratores ante se destinantem:
libus exploratorib. quid explo¬
rando inuenerit: uł quid adil¬
lam pͥmam ꝓpħe questionem ex
sententia respondit: Absterget
quam ꝓpitium dm̃ in futuro iste
p̃uidit: de qͦ dauid querit. an ali¬
quando complacicior sit. Sed ad
sedam ut arbitͦr explorationem
respicit. qͦd alias inuenit: unde
& dicit̃. Bonum est confit̾i dño ce
psalle .n.t. al Ad pͥmos itaq explo¬
ratores ꝑtinet. negligentib animiꝰ

Expanded text:
hanc itaque similitudinem cogitahanc itaque similitudinem cogitatuum nostrorum, alii debent esse futurorum praevisores, alii faciendorum provisores, utrique quidem occultorum exploratores, et ignotorum perscrutatores. Vultis audire hominem de futuris militudinem Moysi, exploratores ante faciem suam praemittentem? Meditatus sum, inquit, nocte cum corde meo. Nunquid in aeternum projiciet Deus, et non apponet, ut complacitior sit adhuc? aut in finem midire hominem de faciendis providentem, et ad Josue similitudinem exploratores ante se destinantem? libus exploratoribus, quid explorando invenerit, vel quid ad illam primam Prophetae quaestionem ex sententia responderit? Absterget,quam propitium Deum in futuro iste praevidit de quo David quaerit, an aliquando complacitior sit. Sed ad secundam, ut arbitror, explorationem respicit, quod alias invenit, unde et dicit: Bonum est confiteri Dosime . Ad primos itaque exploratores pertinet negligentibus animis
Abbreviated transcription (Latin):
exploratores p̃miorum:. sccłi nun¬
cii sunt exploratores meritorum.
Illi sunt exploratores retͥbutionũ:
isti sunt exploratores oꝑum. Sic
sane st̃ alii exploratores qͥ mittun¬
tur a moyse:atq alii explorato¬
res illi qui mittunt᷑ a iosue. Alii
sunt quos p̾mitcit dm̃i ꝓpheta:
alii sunt quos p̃mittit domini
athleta. Aluid est officium ꝓ¬
phete: aliud ẽ officium athlete.
ꝓpħe officium est. p̃dicere fut᷑a:
athlete autem officium ẽ. p̃or¬
dinare facienda. Ad illum ꝑti¬
net p̃nosse firmit̾ creden da: ad
illum ꝑtinet p̃meditari fortit̾
agenda. Iilud ẽ p̃scientie: istud
est ꝓuidentiẽ. Iuiꝰ est p̃uidere:
istius ẽ ꝓuidere. Quid ẽ enm
p̃uidentia nͥ exploratio fut᷑oꝵͥ
& quid ẽ prouidentia. nͥ ex¬
ploratio faciendorum: Habe¬
mus itaq duogenera exploratorum:
utrunq negotiosum:.utrunq ne¬
cessarium. Primum uidet᷑ ad moy¬
sen ꝑtinere. scdm uͦ adiosue. Iuxta

Expanded text:
exploratores praemiorum, secundi nunexploratores praemiorum, secundi nuntii sunt exploratores meritorum. Illi sunt exploratores retributionum, isti sunt exploratores operum. Sic sane sunt alii exploratores, qui mittuntur a Moyse, atque alii exploratores illi qui mittuntur a Josue. Alii sunt quos praemittit Domini propheta, alii sunt quos praemittit Domini athleta. Aliud est officium prophetae, aliud est officium athletae. Prophetae officium est praedicere futura, athletae autem officium est praeordinare facienda. Ad illum pertinet praenosse firmiter credenda, ad istum pertinet praemeditari fortiter agenda. Illud est praescientiae, istud est providentiae. Illius est praevidere, istius est providere. Quid est enim praevidentia, nisi exploratio futurorum? Et quid est providentia, nisi exploratio faciendorum? Habemus itaque duo genera exploratorum; utrumque negotiosum, utrumque necessarium. Primum videtur ad Moysen pertinere, secundum vero ad Josue. Juxta
Abbreviated transcription (Latin):
ut ꝑ inuestigationem inueniat.
unde possit affectionum suarũ
turbam in eors amorem urgere :
Premittamꝰ gͦ ante faciem nr̃am ex¬
ploratores nr̃osͥ sic̃ ce illi isrłite qͦn¬
dam p̃miserunt suos: nec semel
Quotiens de fitt᷑is bonis sꝑandis.
seu ꝓmerendis. subtilit̾ aliquid
querimꝰ: nuncios exploratores
debeamꝰ de meritoꝵ retͥbutione
sꝑare: atq aliud studiose inuestiga¬
re. quib studiis uel exerciciis ua¬
lebimꝰ ea uitilit̾ obtinere. Illud ẽ
pͥmum: istud uͦ scđm. Prunum.
inuestigare bona sꝑanda:. scđm.
bona facienda. Qͥs enimse adla¬
borum certamina fortit̾ acci¬
gat᷑. nͥ mercedis magnitiroinem ex
diuina retͥbutione p̃noscat: Sed
quid ꝓderit et̾nam retͥbutionem
crede. & desidare: nͥ pari studio qͤ¬
rat quisut agnoscat quibꝰ m̾itoꝵ
studiis possit eam acquirere: Ne¬
cesse ẽ gͦ nuncios post nunciosmit¬
tere: & exploratores alios post pͥ¬
mos dirigere. Primi nuncii sunt.

Expanded text:
ut per investigationem inveniat ut per investigationem inveniat unde possit affectionum suarum turbam in eorum amorem urgere? Praemittamus ergo ante faciem nostram exploratores nostros, sicut et illi Israelitae quondam praemiserunt suos, nec semel Quoties de futuris bonis sperandis, seu promerendis subtiliter aliquid quaerimus, nuntios exploratores debeamus de meritorum retributione sperare, atque aliud studiose investigare quibus studiis vel exercitiis valebimus ea viriliter obtinere. Illud est primum, istud vero secundum. Primum investigare bona speranda, secundum bona facienda. Quis enim se ad laborum certamina fortiter accingat, nisi mercedis magnitudinem ex divina retributione praenoscat? Sed quid proderit aeternam retributionem credere et desiderare, nisi pari studio quaerat quis ut agnoscat quibus meritorum studiis possit eam acquirere? Necesse est ergo nuntios post nuntios praemittere, et exploratores alios post primos dirigere. Primi nuntii sunt
Abbreviated transcription (Latin):
Iua debemꝰ alta ꝑscrutatione dili¬
gent̾ inqͥrere: istadebemꝰ ex diui¬
na reuelatione humilit̾ expectare.
Iua ꝑtinent admeditationem: ista
ad contemplacionem. Nunquã
animus ad et̾noꝵ bonorꝵs desidiũ
plene accendit᷑. nͥ qualia uł qͣnta
sint. studiose p̃meditet᷑. Qł sicut
nunquam sine ingenti desidio. ad
eorum contemplationem suble¬
uarimeret᷑: ita sane in ȩt̾norum
concupiscentias sine uehementi
studio ꝑfect̾e ñ inflammat᷑. Hĩc
est quod ante intͦitum isrł. in pro¬
missum regnum exploratores p̃¬
mituntur: & tam̃ nͥ pꝰ turbȩ in¬
gressum archa non introducit᷑.
Quid est enim exploratores ante intͦ¬
itum suum p̃mittere. & illiꝰ terrȩ in
quam festinamꝰ introire q̃litatem.
sagaci ꝑserutatione uelle p̃nosse:
nͥ mentis sue cogitationes. celestiũ
bonoꝵ exploratrices. in inuisibili¬
um ꝑscrutinium dirigere. & me¬
ditationes suas in id oꝑis destinare:

Expanded text:
Illa debemus alta perscrutatione diliIlla debemus alta perscrutatione diligenter inquirere, ista debemus ex divina revelatione humiliter exspectare. Illa pertinent ad meditationem, ista ad contemplationem. Nunquam animus ad aeternorum bonorum desiderium plene accenditur, nisi qualia vel quanta sit studiose praemeditetur. Et, sicut nunquam sine ingenti desiderio ad eorum contemplationem sublevari meretur, ita sane in aeternorum concupiscentias sine vehementi studio perfecte non inflammatur. Hinc est quod ante introitum Israel in promissum regnum, exploratores praemittuntur, et tamen nisi post turbae ingressum arca non introducitur. Quid est enim exploratores ante introitum suum praemittere, et illius terrae in quam festinamus introire qualitatem sagaci perscrutatione velle praenosse, nisi mentis suae cogitationes coelestium bonorum exploratrices in invisibilium perscrutinium dirigere, et meditationes suas in id operis destinare,
Abbreviated transcription (Latin):
tu sunt inueniemꝰ cum labore. qͤ
in cęlis sunt autẽ qͥs pot̾it inuesti¬
gare: Inuenire itaq quȩ in t̾rast̃
difficile: inuestigare aut̃ quȩ in
cȩlis st̾. impossibile. Hinc est quod
apłs monet. Noli inquit altum
saꝑe. Merito gͦ archa dñi non nͥ
post hebreoꝵ introitum. in illam
ꝓmissionis t̾ram introducit᷑: ut qͦ
nr̃a intelligentia. ꝑscrutationis
suȩ passib irrumꝑe ñ sinit᷑: diui¬
ne reuelationis mantiductione
intromittat᷑. Nec tam̃ negamꝰ. de
future uite qualitate. non nulla
immo multa & magna ẽe que pos¬
sumus &e inuestigando querere. &
ratiocinando inuenire: & argum̃¬
tando astruere. Inuisibilia emm
dei:acreat᷑a mundi ꝑ ea quȩ facta
sunt intellec̾ta conspiciunt᷑. Neqͣ¬
quam gͦ negligenda sunt. quȩ ꝑ
inuestigationem inueniri posst̾:
sic̃ & illa ex nr̃a uirtute ñ p̃sumẽda.
quȩ nr̃am intelligentiam & huma¬
nam rationem excedunt. Illa sunt
scđm rationem: ista st̃ supͣrationẽ.

Expanded text:
bore; quae in coelis sunt autem quis poterit investigare? Invenire itaque quae in terra sunt, difficile, investigare autem quae in coelis sunt, impossibile. Hinc est quod Apostolus monet: Noli, inquit, altum sapere . Merito ergo arca Domini nonnisi post Hebraeorum introitum in illam promissionis terram introducitur, ut quo nostra intelligentia perscrutationis suae passibus irrumpere non sinitur, divinae revelationis manuductione intromittatur. Nec tamen negamus de futurae vitae qualitate nonnulla, imo multa et magna esse quae possumus et investigando quaerere, et ratiocinando invenire et argumentando construere. Invisibilia enim Dei a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta conspiciuntur. Nequaquam ergo negligenda sunt quae per investigationem inveniri possunt, sicut et illa ex nostra virtute non praesumere quae nostram intelligentiam, et humanam rationem excedunt. Illa sunt secundum rationem, ista sunt supra rationem.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣdã fut᷑orum imago fig̾at᷑. talis
utiq imaginatio ronalis ẽẽ facile
conuincit᷑: & ad balam ⁊ ad rachel
ꝑtinere uidet᷑. Adbalam ꝑtinet.
in quantum imaginatio ẽ: ad ra¬
chel autem. in quantum rõnalis ẽ.
Talis itaq ꝓles. ⁊ imaginationis ẽ ꝑ
natiuitatem: & rõnis. ꝑ adoptionẽ.
Huiꝰmodi enim ꝓlem una generat.

Expanded text:
quaedam futurorum imago figuratur, talis quaedam futurorum imago figuratur, talis utique imaginatio rationalis esse facile convincitur, et ad Balam, et ad Rachel pertinere videtur. Ad Balam pertinet, in quantum imaginatio est; ad Rachel autem, in quantum rationalis est. Talis itaque proles, et imaginationis est per nativitatem, et rationis per adoptionem. H
Abbreviated transcription (Latin):
reum notumꝰ. aliquid imaginabi¬
lit̾ fingimꝰ. U̾bigr̃a. durum uidimꝰ᷑
domum uidim:auream autem do¬
mum nunqͣm uidimꝰ: duream t̃n
dontum imaginari possumꝰ. si uo¬
lumus. Hoc utiq bestia face ñ pot̃.
soli rõnabili creat᷑e. hoc possibile ẽ.
Huiꝰmodumaginatione sepe utim᷑:
cum que sint fut᷑e uitȩ bona ł ma¬
la diligentiꝰ rimam᷑. Nusqͣm hic so¬
la bona: nusqͣm hic sola mala: s ꝑ¬
mixta simul & bona & mala. Et qͣm¬
uis in utͦq gn̾e sint multa: nunꝙͣ
t̃n inueniunt᷑ sola. Ibi inueniri pos¬
sunt ⁊ bonasme ammixtione ma¬
lorum: & mala nicħominus sine
ammnixtione bonoꝵ. Item hie sict̃
nec sola. sic nec fumia intienimꝰ
Ibi &e summa & inꝑmixtabona ⁊ ma¬
la eẽ ñ dubitamus. Quotiens gͥ ex
multis bonis ul mal. que in hac ui¬
ta sensus corporeꝰ exꝑit᷑. quale uel
quantum ẽẽ possit illud future
uite summum bonum siue mabũ
colligit᷑. & ex horũ imaginatioe

Expanded text:
reum novimus, aliquid imaginabireum novimus, aliquid imaginabiliter fingimus. Verbi gratia: Aurum vidimus, domum vidimus, auream autem domum nunquam vidimus. Auream tamen domum imaginari possumus si volumus. Hoc utique bestia facere non potest, soli rationabili creaturae possibile. Hujusmodi imaginatione saepe utimur, cum quae sint futurae vitae bona, vel mala diligentius rimamur. Nusquam hic sola bona, nusquam hic sola mala, sed permista simul et bona et mala. Et, quamvis in utroque genere sint multa, nunquam tamen inveniuntur sola. Ibi inveniri possunt et bona sine admistione malorum, et mala nihilominus sine admistione bonorum. Item hic sicut nec sola, sic nec summa invenimus. Ibi, et summa et impermista bona, et mala esse non dubitamus. Quoties igitur ex multis bonis, vel malis quae in hac vita sensus corporeus experitur, quale, vel quantum esse possit illud futurae vitae summum bonum sive malum colligitur, et ex horum imaginatione,
Abbreviated transcription (Latin):
hannis: & inuenietis cȩlestis irłm
ornatum. ꝑ aurum & argentum. ꝑ
margaritas ł alias quaslibet gem¬
mas p̃ciosas multiplicit̾ descͥptum.
Et scum qͥdem ꝙ horum omnium ni¬
chil ibi est: ubi tam̃ nicħ omnino de¬
ẽẽ potest. Taltum nanq nicħ ibi est
ꝑ spẽm: uͥ tam̃ totum ẽ ꝑsimilitudinẽ.
In his oĩb ht̃ bala unde dñe sue uti¬
liter deseruiat: q̃nqͥdem ei horum
omnium memoriam. uͥ & q̃nuoltt
uolumꝰ imaginari possumꝰ. Nunꝙͣ
imaginatio roni utilior ẽẽ pot̾it: ꝙͣ
ut de balȩ filiis que dicenda sunt
ꝓsequamur: sciendum ẽ qͦd imagina¬
tio. alia bestiał. alia rõnalis. Bestialis
autem int̾ filios iacob annumerari
ñ debet: nec talem aliqñ rachel adoy¬
tiuum sͥ filium facere uolet. Bestiał
tate. absq omni delibatione. huc il¬
luc q uagamente discurrimus. ħ
utiq bestialis ẽ: nam & hoc bestia fa¬
cere potest. Rationalis autem est
illa: q̃n ex his que ꝑsensum corpo¬

Expanded text:
annis et invenietis coelestis Hierusalem annis et invenietis coelestis Hierusalem ornatum per aurum, et argentum, per margaritas vel alias quaslibet gemmas pretiosas multipliciter descriptum. Et scimus quidem quia horum omnium nihil ibi est, ubi tamen nihil omnino deesse potest. Talium namque nihil ibi est per speciem, ubi tamen totum est per similitudinem. In his omnibus habet Bala unde dominae suae utiliter deserviat, quandoquidem ei horum omnium memoriam, ubi et quando voluerimus imaginari possumus. Nunquam imaginatio rationi utilior esse poterit, quam ut de Balae filiis quae dicenda sunt sequamur, sciendum est quod imaginatio alia bestialis, alia rationalis. Bestialis autem inter filios Jacob annumerari non debet, nec tamen aliquando Rachel adoptivum sibi filium facere volet. Bestialitate, absque omni deliberatione huc illucque vaga mente discurrimus. Haec utique bestialis est: nam et hoc bestia facere potest. Rationalis autem est illa, quando ex his quae per sensum corpo
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ rõ commodiꝰ ẽẽ. qualicunq modo
uera bona cogitare.⁊ imaginaria qͥ¬
dam saltem pulchritudine.ad eoꝵs
desid̾ium animum accende: quam
infalsis ⁊ deceptoriis bonis cogita¬
tionem figere. & hec ẽ rõ. cur rachel
uolu̾it ancillam suam uirosuo tͣde.
Hanc ẽẽ pͥmam uiam oĩ ingdienti
ad iniusibilium contemplationẽ
nemo ignorat: ñ forte quem adhãc
scientiam necdum exꝑientia informat.
S nec hoc p̾teundum. qͦmͦ scͥpt᷑e dtui¬
ne. huic speclationi alludant: & hu¬
mane infirmitati condescendant.
Res enim intusibiles ꝑ rerum uisibi¬
lium formas desebunt: ⁊ eaꝵ memo¬
riam ꝑ quaꝵ dam concupiscibilium
specierum pulchrituoinem m̃tibus
nr̃is impͥmunt. Hinc ẽ quod nunc
t̾ram lact̾e ⁊ melle manantem ꝓmit¬
tunt. ñc flores. nc̃ odores nominan :
nc̃ ꝑcant hominum. nc̃ ꝑconcentus
auium. cȩlestium gaudioꝵ armoniã
designant. Legite apocalipsim io¬

Expanded text:
ergo ratio commodius esse qualicunque modo ergo ratio commodius esse qualicunque modo vera bona cogitare, et imaginaria quadam saltem pulchritudine ad eorum desiderium animum accendere, quam in falsis et deceptoriis bonis cogitationem figere: et haec est ratio cur Rachel voluerit ancillam suam viro suo tradere. Hanc esse primam viam omni ingredienti ad invisibilium contemplationem nemo ignorat, nisi forte, quem ad hanc scientiam necdum experientia informat. nec hoc praetereundum, quomodo Scripturae divinae huic speculationi alludant et humanae infirmitati condescendant. Res enim invisibiles, per rerum visibilium formas describunt, et earum memoriam per quarumdam concupiscibilium specierum pulchritudinem mentibus nostris imprimunt. Hinc est quod nunc terram lacte et melle manantem promittunt; nunc flores, nunc odores nominant, nunc per cantus hominum, nunc per concentus avium coelestium gaudiorum harmoniam designant. Legite Apocalypsim Jo
Abbreviated transcription (Latin):
le m̃tem carnalem ⁊ adhuc in studiiᷤ
sp̃ialib rudem. ad inuisibium in¬
telligentiam assurge. & in illis contẽ¬
plationis ocłm fige: Nulla quippe
nouit adhuc nͥ corporalia: nil aliud
cogitanti occurrit. nͥ que cogitare
consueuit. sola uisibilia. Querit in¬
uisibilia uidere. ⁊ nil occ̾rit nͥ forme re¬
rum uisibium: desidat intueri incor¬
porea :.⁊ nil somniat. nͥ imagines rerum
corporalium. Qͥd gͥ faciat: Qͥd agat:
Nonne meliꝰ est qualicumq mͦ illa
cogitare: qͣm obliuioni uł negligen¬
tiȩ tͥdere: Immo si b̃n amat mens. ea
ñ facile obliuiscit᷑. multo tam̃ diffici¬
lius ad eorum contemplationem sub
chel pͥ lib̃os habeat de ancilla: quã
generet de se ipsa. Qͥa dulce ẽ ei sal¬
tem imaginando. eoꝵ memoriam re¬
tinere: quoꝵ intelligentiam necdũ
ualet ratiocinando app̾hende. Sict̃
enim ꝑrachel rõnem: sic ꝑ eiꝰ ancillã
intelligimꝰ imaginationem. Suadet

Expanded text:
le mentem carnalem, et adhuc in studiis le mentem carnalem, et adhuc in studiis spiritualibus rudem, ad invisibilium intelligentiam assurgere, et in illis contemplationis oculum figere? Nulla quippe novit adhuc, nisi corporalia; nil aliud adhuc cogitanti occurrit, nisi quae cogitare consuevit sola visibilia. Quaerit invisibilia videre, et nil occurrit nisi formae rerum visibilium; desiderat intueri incorporea, et nil somniat nisi imagines rerum corporalium. Quid igitur faciat, quid agat? Nonne melius est qualicunque modo illa cogitare, quam oblivioni vel negligentiae tradere? Imo, si bene amat mens, ea non facile obliviscitur, multo tamen difficilius ad eorum contemplationem sublchel prius liberos habeat de ancilla, quam generet de seipsa; quia dulce est ei saltem imaginando eorum memoriam retinere, quorum intelligentiam nondum valet ratiocinando apprehendere. Sicut enim Rachel rationem, sic per ejus ancillam intelligimus imaginationem. Suadet