comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
liberum arbitrium᷑: ipse liber sui
ꝓpter uoluntatem: ipse iudex su
ꝓpter rationem. Et merito liberta¬
tem comitatur iudiciũ: qm̃ qͥdem
qͦd liberum sui ẽ. ꝓfecto ubi peocat
ibi se iudicat. Est aut̃ iudiciũ: quu
iuste ꝓfecto si peccat patitur. quod
nolit. qui ñ peccat nisi uelit. Cete¬
rum quod sui liberũ non ẽẽ cogno¬
citur: quo pacto uelbonũ ei uł ma¬
lũ imputat᷑: Excusat nẽpe utrũq neu¬
sitas. Porro ubi necessitas ẽ: libertas ñ
ẽ. Ubi libertas non ẽ: nec meritũ:
ac ꝑ hoc nec iudiciũ. Excepto sane
ꝑ omĩa originali pegcato. qͦd aliam
constat habere rationem: de ceten
qͥeqͥd hanc ñ habet uoluntarii con¬
sensus libertatẽ. ꝓcu dubio ⁊ me¬
rito caret&e iudicio. Proinde uniu̾sa
quȩ hominis sunt preter solam uo.¬
luntatem : ab utroq libera sunt. quia
su libera ñ sunt. Uita. sensus. appeti¬
tus. memoria. ingenium.isi qua ta¬
lia sunt: eo ipso subiacent necessitati.

Expanded text:
liberum arbitrium, ipse liber sui liberum arbitrium, ipse liber sui propter voluntatem, ipse judex sui propter rationem. Et merito libertatem comitatur judicium: quoniam quidem quod liberum sui est, profecto ubi peccat, ibi se judicat. Est autem judicium, quia juste profecto, si peccat, patitur quod nolit, qui non peccat nisi velit. 5. Caeterum quod sui liberum non esse cognoscitur, quo pacto vel bonum ei, vel malum imputatur? Excusat nempe utrumque necessitas. Porro ubi necessitas est, libertas non est: ubi libertas non est, nec meritum, ac per hoc nec judicium. Excepto sane per omnia originali peccato, quod aliam constat habere rationem. De caetero quidquid hanc non habet voluntarii consensus libertatem, procul dubio et merito caret, et judicio. Proinde universa quae sunt hominis, praeter solam voluntatem, ab utroque libera sunt, quia sui libera non sunt. Vita, sensus, appetitus, memoria, ingenium, et si qua talia sunt, eo ipso subjacent necessitati,
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ nulla ratione deberet. aut bea¬
ta penitus ñ posset: cui nimirum
inutrauis parte id deeẽt. qͦd solum
in ea miserie siue beatitudinis ca¬
pax est. id ẽ uoluntas. Cetera siqͥdẽ
quȩ supra memorata sunt. uita:
sensus. uel appetitus: nec miserũ
ꝑse faciunt. nec beatũ. Alioquin
⁊ arbores ex uita. ⁊ pecudes etiã
ex reliquis duob uel miłeriȩ pe¬
sent ẽẽ obnoxie. uel ydoneȩ beatitu¬
dini: quod omnino impossibile est.
Communem itaq habentes uitam
quidem cũ arborib. sensum uͦ &
appetitũ ⁊ equȩ uitam cũ pecoribꝰ.
id qͦd dicitur uoluntas nos abutrisq
discernit: cuiꝰ uoluntatis ꝯsensus utiq uo¬
luntari ñ necessarius: dũ aut iustos ꝓbe
aut iniustos. etiam merito beatos fa¬
cit uel miseros. Is ergo taliᷤ consens
obuoluntatis in amissibilem liberta¬
tem. ⁊ rationis quod secum semꝑi
ubiq portat indeclinabile iudicũ
ñ incongrue dicetur ut arbitror

Expanded text:
esse nulla ratione deberet; aut beaesse nulla ratione deberet; aut beata penitus non posset, cui nimirum in utravis parte id deesset, quod solum in ea miseriae, sive beatitudinis capax est, id est voluntas. Caetera siquidem, quae supra memorata sunt, vita, sensus, vel appetitus, nec miserum per se faciunt, nec beatum. Alioquin et arbores ex vita, et pecudes etiam ex reliquis duobus, vel miseriae possent esse obnoxiae, vel idoneae beatitudini: quod omnino impossibile est. Communem itaque habentes, vitam quidem cum arboribus, sensum vero et appetitum, et aeque vitam cum pecoribus; id quod dicitur voluntas, nos ab utrisque discernit. Cujus voluntatis consensus, utique voluntarius, non necessarius, dum aut justos probat, aut injustos, etiam merito beatos facit vel miseros. Is ergo talis consensus ob voluntatis inamissibilem libertatem, et rationis quod secum semper et ubique portat, indeclinabile judicium, non incongrue dicetur, ut arbitror,
Abbreviated transcription (Latin):
eius consiliũ siue iudiciũ. Ande
ẽ illud. Prudentiores sunt filii scłi
huius filiis lucis ingeneratione sua.
Et rursum. Sapientes sunt ut faci¬
ant mala. Neq enĩ prudentia seu
sapientia in ẽẽ creaturȩ potest. uł
in malo: nͥ utiq ꝑrationẽ. Est uͦ
ratio data uoluntati. ut instruat
illam: ñ destruat. Destrueret aut̃.
si necessitatem ei ullam imponeret:
quo minus libere ꝓ arbitrio sese
uolueret. siue in malũ consentietᷤ
appetitui. aut neqͣm sp̃ui. ut sit ani¬
malis ñ ꝑcipiens uel certe ⁊ ꝑsequens
ea que sunt sp̃c dĩ: siue ad bonũ gra¬
tiã sequens ⁊ fiat sp̃ualis. que omĩa
diuidicans ipsa a nemine iudicet᷑.
Si inqͣm hoꝵ qͦd libet ꝓhibente
ratione uoluntas ñ posset: uolũtas
iam ñ ẽẽt. Ubi quippe necessitas:
ĩã ñ uoluntas. Iꝑod si ex necessita.¬
te ⁊ absq consensũ ꝓpriȩ uolunta¬
tis iusta iniustaue fieri posset ra¬
tionalis creatura: aut misera ꝓfecto

Expanded text:
ejus consilium sive judicium. Unde ejus consilium sive judicium. Unde est illud: Prudentiores sunt filii hujus saeculi filiis lucis in generatione sua ; et rursum: Sapientes sunt ut faciant mala . Neque enim prudentia seu sapientia inesse creaturae potest, vel in malo, nisi utique per rationem. 4. Est vero ratio data voluntati ut instruat illam, non destruat. Destrueret autem, si necessitatem ei ullam imponeret, quominus libere pro arbitrio sese volveret, sive in malum consentiens appetitui, aut nequam spiritui; ut sit animalis, non percipiens, vel certe et persequens ea quae sunt spiritus Dei: sive ad bonum gratiam sequens, et fiat spiritualis; quae omnia dijudicans, ipsa a nemine judicetur. Si, inquam, horum quodlibet prohibente ratione voluntas non posset, 605 voluntas jam non esset. Ubi quippe necessitas, jam non voluntas. Quod si ex necessitate, et absque consensu propriae voluntatis, justa, injustave fieri possent; rationalis creatura, aut misera profecto
Abbreviated transcription (Latin):
liberum arbitriũ. S ut manifestiꝰ¬
fiat qͦd dicitur. ⁊competentiꝰ ad id
qͦd uolumus ueniamꝰ. paulo altius
estimo repetendũ. In rebus mate
sensus qͦd appetitus: nec ille qͦd con¬
sensus. Qd ex singłoꝵ diffinitionib
clarius elucebit.
st enĩ in quolibet corꝑe uita: in¬
ternus ac naturalis motus. uigenᷤᷤ
tantũ intrinsecus. Sensus uͦ: uitał
incorꝑe motus ugilans ⁊ extrinsecus.
ppetitus aut̃: naturalis ius in ani.¬
mante mouendis auide sensib at¬
tributa. U erum consensus: nutus
ẽ. uoluntatis spontaneus. Uelcerte
qͦd suꝑius dixisse me memini. ha¬
bitus animi liber sui. P orro uolun¬
tas: est motus rationalis ⁊ sensui p̃si¬
dens ⁊ appetitui. Habet sane qͦcũq
tem. ⁊ quodãmͦ pedissequã: non qͦd
semꝑ ex ratione. s qͦd nunqͣm absq
ratione moueatur: ita ut multa
faciat ꝑ ipsam contra ipsam: hoc
ẽ ꝑ eius quasi ministeriũ. contra

Expanded text:
liberum arbitrium. CAPUT II. Quiliberum arbitrium. CAPUT II. Quifiat quod dicitur, et competentius ad id quod volumus veniamus, paulo altius aestimo repetendum. In rebus natursensus, quod appetitus; nec ille, quod consensus. Quod ex singulorum definitionibus clarius elucebit. Est enim in quolibet corpore vita, internus ac naturalis motus, vigens tantum intrinsecus. Sensus vero, vitalis in corpore motus, vigens et extrinsecus. Appetitus autem naturalis, vis in animante, movendis avide sensibus attributa. Verum consensus, nutus est voluntatis spontaneus, vel certe quod superius dixisse me memini habitus animi, liber sui. Porro voluntas est motus rationalis, et sensui praesidens, et appetitui. Habet sane, quocunque tem, et quodammodo pedissequam: non quod semper ex ratione, sed quod nunquam absque ratione moveatur, ita ut multa faciat per ipsam contra ipsam, hoc est quasi per ejus ministerium, contra
Abbreviated transcription (Latin):
me capit. qͦd illi uoluntarius consen¬
sus desit: quo saluanti uidelicet dõ pla¬
cide obtemꝑet: siue iubenti acqͥes¬
cendo. siue pollicenti credendo. siue
reddenti gr̃as agendo.
nim uͦ aliud ẽ. uoluntarius consen¬
sus: aliud naturalis appetitus. Poste¬
rior quippe nob cõmunis ẽ. eũ irrati¬
oñalibus: nec ualet consentire sp̃ui:
carnis irretitus illecebris. Et fortasse
ipse ẽ. qui alio nomine ab apło sapien¬
tia carnis appellatur: ubi ait. Sapien¬
tia carnis inimica ẽ deo. Legi enĩ dĩ
ñ est subiecta: nec enĩ potest. Hunc gͦ
ut dixi cõmuñe habentes cũ besti¬
is: consensus ualuntariꝰ nos discernit.
st enim habitus animi
liber sui. Siqͥdem ñ cogitur: ñ
extorquetur. Est quippe uoluntatis
non necessitatis: nec negat se nec pre¬
bet cuuiqͣm nlisi ex uoluntate. Alioqͥn
sus. nisi uoluntarius. Ubi gͦ consensus:
ibi uoluntas. Porro ubi uoluntasĩbi
libertas. Et hoc ẽ. quod dici puto

Expanded text:
me capit, eo quod illi voluntarius consenme capit, eo quod illi voluntarius consensus desit, quo salvanti videlicet Deo placide obtemperet, sive jubenti acquiescendo, sive pollicenti credendo, sive reddenti gratias agendo. Enim vero aliud est voluntarius consensus, aliud naturalis appetitus. Posterior quippe nobis communis est cum irrationalibus: nec valet consentire spiritui, carnis irretitus illecebris. Et fortassis ipse est, qui alio nomine ab Apostolo sapientia carnis appellatur, ubi ait: Sapientia carnis inimica est Deo: legi enim Dei non est subjecta, nec enim potest . Hunc ergo, ut dixi, communem habentes cum bestiis, consensus voluntarius nos discernit. Est enim habitus animi, liber sui. Siquidem non cogitur, non extorquetur. Est quippe voluntatis, non necessitatis; nec negat se, nec praebet cuiquam, nisi ex voluntate. Alioquinsus, nisi voluntarius. Ubi ergo consensus, ibi voluntas. Porro ubi voluntas, ibi libertas. Et hoc est quod dici puto
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑficere aut̃ non inuenio. S nec ali¬
quando me inuenturũ confido: nͥ
qui dedit uelle det ⁊ꝑficere ꝓbona
uoluntate. Ubi gͦ ait sunt merita
cit. Quid enĩ: Tu forte putaueras u¬
tua te creasse merita. tua posse salua¬
ri iusticia. qui nec saltem dñm iħm
dicere potes nͥ in sp̃u scõ: Ttane obli¬
tus es qui dixerit sine me nichil po¬
testis facere: ce neq currentis. neq
uolentis. s miserentis ẽ dei: Quid
gͥ agit ais liberũ arbitriũ: Breut̃
respondeo: saluatur. Tolle liberum
arbitriũ: ñ erit qͦd saluatur. Tolle
gr̃am: ñ erit unde saluãtur. Opus hoc
sine duob effici non potest: uno aquo
Nec dare illam nͥ deus: nec capere ualet
nͥ liberum arbitriũ. Quod gͦ a solodõ ⁊
soli datur libero arbitrio: tam absq
salutem. cooperari dicitur liberum ar¬
bitriũ. dum consentit: hoc ẽ dũ saluat᷑.
Consentire enĩ: saluari ẽ. Pronde pe¬
coris sp̃c salutem huiuscemodi mini¬

Expanded text:
perficere autem non invenio ; sed nec aliperficere autem non invenio ; sed nec aliquando me inventurum confido, nisi qui dedit velle, det et perficere pro bona voluntate . Ubi ergo, ais, sunt merita cit . Quid enim? Tu forte putaveras tua te creasse merita, tua posse salvari justitia, qui nec saltem Dominum Jesum dicere potes nisi in Spiritu sancto ? Itane oblitus es quis dixerit: Sine me nihil potestis facere? et: Neque currentis, neque volentis, sed miserentis est Dei? 2. Quid igitur agit, ais, liberum arbitrium? Breviter respondeo: Salvatur. Tolle liberum arbitrium, et non erit quod salvetur: tolle gratiam, non erit unde salvetur. Opus hoc sine duobus effici non potest: uno a quo tum capax: nec dare illam, nisi Deus; nec capere valet, nisi liberum arbitrium. Quod ergo a solo Deo, et soli datur libero arbitrio; tam absquesalutem cooperari dicitur liberum arbitrium, dum consentit, hoc est dum salvatur. Consentire enim salvari est. Proinde pecoris spiritus salutem hujuscemodi mini
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓquente me coram aliquando
⁊idĩ in me gr̃am cõmendante. qͦd sci¬
licet abipsa me in bono:⁊ preuentu
agnoscerem. ⁊⁊ ꝓuehi sentirem: ⁊ sparẽ
ꝑficiendũ: qͥd tu gͦ ait unus excircũ¬
stantibus oꝑaris. aut qͥd mercedis spe¬
ras uel premii. si totum facit deus:
Quid enĩ inqͣm tu consulis: Da inqͥt
głam dõ qui gratis te preuenit. exci
dexis ⁊⁊ posse teneri. Siquidem ñ est
euisdem facilitatis scire qͦd faciendũ
sit: ⁊ facere: qm̃ ⁊ diuersa sunt. ceco
ducatũ. ac fesso prebere uehiculum.
Non quieũq ostendit uiam: prebet
etiã uiaticum itineranti. Aliud illi
exhibet qui facit ne deuiet:i aliud
qui prestet ne deficiat in uia. Ita.
nec quiuis doctor: statim ⁊ dator erit
boni quodcũq docuerit. Porro mͥ duo
necessaria sunt:doceri ac iuuari. Tu
homo recte quidem consulis igno¬
rantiȩ: s si uerum sentit apłs. sp̃s
plere qͦd consulis. Ecce enĩ iam ex
eius munere ⁊i uelle adiacet michi:

Expanded text:
quente me coram aliquando, et Dei in me gratiam commendante, quod scilicet ab ipsa me in bono et praeventum agnoscerem, et provehi sentirem, et sperarem perficiendum: Quid tu ergo, ait unus ex circumstantibus, operaris; aut quid mercedis speras vel praemii, si totum facit Deus? Quid enim, inquam, tu consulis? Da, inquit, gloriam Deo, qui gratis te praevenit, excitderis et posse teneri. Siquidem non est ejusdem facilitatis scire quid faciendum sit, et facere: quoniam et diversa sunt, caeco ducatum, ac fesso praebere vehiculum. Non quicunque ostendit viam, praebet etiam viaticum itineranti. Aliud illi exhibet qui facit ne deviet; et aliud qui praestat ne deficiat in via. Ita nec quivis doctor, statim et dator erit boni quodcunque docuerit. Porro duo mihi sunt necessaria, doceri ac juvari. Tu homo recte quidem consulis ignorantiae: sed, si verum sentit Apostolus, plere quod consulis. Ecce enim jam ex ejus munere velle adjacet mihi,
Abbreviated transcription (Latin):
mitere manũ. S si quid dictum ẽ.
post patres quod ñ sit contra patres:
nec patrib arbitror. nec euiqͣm displice¬
re debere. Ubi aut̃ dixi qͦd apatribꝰ
accepi.: dũ sic absit typus presũptionis
ut ñ desit fructus deuotionis patient̃
audiam de suꝑfluitate causantes. No¬
ueruit tam̃ qͥ me tanqͣm de ociosa ⁊ ñ
necessaria explanatione suggillant:
ñ tam intendisse exponere euangłiũ.
quã ex euangłio sumere occasionem
loquendi qͦd loqui delectabat. Si uͦ pec¬
caui qͦd ꝓpriam magis ex hoc excita¬
ri deuotionẽ qͣm cõmunem quesie¬
rim utilitatem: potens erit pia uirgo
apud suũ misericordem filiũ hoc me.¬
um excusare peccatũ: cui hoc meum
qualecũq opusculũ deuotissime desti

Expanded text:
mittere manum. Sed si quid dictum est mittere manum. Sed si quid dictum est post Patres quod non sit contra Patres; nec Patribus arbitror, nec cuiquam displicere debere. Ubi autem dixi quod a Patribus accepi, dum sic absit typhus praesumptionis, ut non desit fructus devotionis, patienter audiam de superfluitate causantes. Noverint tamen qui me tanquam de otiosa et non necessaria explanatione suggillant, non tam intendisse exponere Evangelium, quam ex Evangelio sumere occasionem loquendi quod loqui delectabat. Si vero peccavi, quod propriam magis ex hoc excitarim devotionem, quam communem quaesierim utilitatem: potens erit pia Virgo apud suum misericordem Filiam hoc meum excusare peccatum, cui hoc meum qualecumque opusculum devotissime desti
Abbreviated transcription (Latin):
Porro multifariȩ multisq modis.
olim deus locutus ẽ patribus in ꝓpħis.
& aliis quidem in aure. aliis in ore. alii
etiam in manu factum eẽ uerbum
dñi memoratur. Michi aut̃ oro ut¬
et in utero fiat: iuxta uerbũ tuum.
Nolo ut fiat mnͥ aut declamatoriȩ p̃.¬
dicatum: aut figuraliter significatũ.
aut imaginatorie somiatũ: s silen¬
ter inspiratum: ꝑsonaliter in carna¬
tum: corꝑaliter inuisceratũ. Uerbũ
gͥ quod in se nec poterat fieri nec in¬
digebat: dignetur in me. dignet᷑ q
mͥ fieri scđ̾m uerbum tuũ. fiat qͥdẽ
generalit̃ omĩ mundo: s specialiter
fiat mͥ scđm uerbũ tuũ.
ectionem euangłicam exposu¬
Isicut potui: nec ignoro quod ñ
omib placebit. s seio me obhanẽ
rem. multoꝵ fore indignationi ob¬
noxium. Et aut iudicabor suꝑstu¬
us aut presumptor: qͦd uidelicet
post: atres qͥ hunc ipsum locũ ple¬
nissime exposuerunt. rursus in eo¬
lem nouus expositor ausus fuerim

Expanded text:
Porro multifariam multisque modis Porro multifariam multisque modis olim Deus locutus est Patribus in prophetis; et aliis quidem in aure, aliis in ore, aliis etiam in manu factum esse verbum Domini memoratur: mihi autem oro ut in utero fiat juxta verbum tuum. Nolo autem ut fiat mihi aut declamatorie praedicatum, aut figuraliter significatum, aut imaginatorie somniatum; sed silenter 755 inspiratum, personaliter incarnatum, corporaliter invisceratum. Verbum igitur, quod in se nec poterat fieri, nec indigebat, dignetur in me, dignetur et mihi fieri secundum verbum tuum. Fiat quidem generaliter omni mundo, sed specialiter fiat mihi secundum verbum tuum.Lectionem evangelicam exposui, sicut potui: nec ignoro quod non omnibus placebit. sed scio me ob hanc rem multorum fore indignationi obnoxium; et aut judicabor superfluus, aut praesumptor, quod videlicet post Patres, qui hunc ipsum locum plenissime exposuerunt, rursus in eodem novus expositor ausus fuerim
Abbreviated transcription (Latin):
excitetur: sieq quod gratis daturus eid
deuota oratio ꝓmereatur. Sic pius dñ
qui omnes homines uult saluos fier.
merita nobis extorquet a nob:⁊dũ
nos preuenit tribuendo qͦd retribuat
gratis agit ne gratis tribuat. Hoc utiu
prudens iurgo intellexit. qͣndo p̃ueni¬
enti se munfri gratuite ꝓmissionis
iunxit meritum suȩ orationis: fia
inquiens mͥ scłm uerbum tuũ. fiat
mͥ de uerbo: scdđm uerbũ tuũ. Uerbã
de carne mea scd̾m uerbũ tuũ. fiat d¬
secro mͥ uerbũ non ꝓlatum qͦd transe¬
at. s conceptũ ut maneat: carne ui¬
delicet indutũ non aere. fi̾at mͥ non
tantũ audibile auribus. s &e uisibile
oculis. pͥalpabile manib: gestabile hu¬
meris. Nec fiat mͥ uerbum scriptum
&e mutum: s unicarnatũ &e uiuum.
hoc ẽ. non mutis figuris. mortuis in
pellibus exaratum: s informa huma¬
na meis castis uisceribus uiuaciter
impressum: &e. hoc ñ mortui calami
factum ẽ: nemini post me faciendũ.

Expanded text:
excitetur: sicque quod gratis daturus erat, excitetur: sicque quod gratis daturus erat, devota oratio promereatur. Sic pius Dominus, qui omnes homines vult salvos fieri, merita nobis extorquet a nobis: et dum nos praevenit tribuendo quod retribuat, gratis agit, ne gratis tribuat. Hoc utique prudens Virgo intellexit, quando praevenienti se muneri gratuitae promissionis, junxit meritum suae orationis: fiat, inquiens, mihi secundum verbum tuum. Fiat mihi de Verbo secundum verbum tuum. Verbum de carne mea secundum verbum tuum. Fiat, obsecro, mihi verbum, non prolatum quod transeat, sed conceptum ut maneat, carne videlicet indutum, non aere. Fiat mihi non tantum audibile auribus, sed et visibile oculis, palpabile manibus, gestabile humeris. Nec fiat mihi verbum scriptum et mutum, sed incarnatum et vivum: hoc est, non mutis figuris, mortuis in pellibus exaratum - sed in forma humana meis castis visceribus vivaciter impressum: et hoc non mortui calami factum est, nemini post me faciendum.
Abbreviated transcription (Latin):
rant. qͦd utiq aduersarii ualde formi¬
dant: in mollicie uestimentoꝵ pacis
potius preferentes indiciũ ultro se
hostibus sine sanguine tradunt in er¬
mes. Nec aliunde hec omnia mala
contingunt: nisi qͦd illam qua scłm
deseruimus deserentes humilitatẽ.
dũ ꝑ hoc cogimur in epta denuo secta¬
ri studia scłarium. canes efficimur
reuertentes aduomitũ. Audiamus
itaq quotqͦt tales sumus: qͥd illa res¬
ponderit quȩ dĩ mat̃ eligebatur. s
humilitatem ñ obliuiscebatur. Ecceat
signum: ñ dubitationis indiciũ. Et ꝑhi
qͦd dicit fiat mͥ scłm uerbũ tuũ. magi
intelligenda ẽ. affectũ exprimere des¬
derantis: quã effectum requirere. mos
dubitantis. Quam qͣm nil obstat intell
fiat eẽ uerbum orationis. Nemo quip
orat: nͥ quod credit ⁊ sꝑat. uult aut̃ ã
se requiri deus: etiã qͦd pollicet᷑. Et iã
forte multa quȩ dare disposuit prtus
pollicetur ut expromissione deuotio

Expanded text:
rant quod utique adversarii valde formirant quod utique adversarii valde formidant, in mollitie vestimentorum pacis potius praeferentes indicium, ultro se hostibus sine sanguine tradunt inermes. Nec aliunde haec omnia mala contingunt, nisi quod illam, qua saeculum deseruimus, deserentes humilitatem, dum per hoc cogimur inepta denuo sectari studia saecularium, canes efficimur revertentes ad vomitum. 11. Audiamus itaque, quotquot tales sumus, quid illa responderit, quae Dei mater eligebatur, sed humilitatem non obliviscebatur. Ecce, ait, dubitationis indicium. Et hoc quod dicit, fiat mihi secundum verbum tuum, magis intelligenda est affectum exprimere desiderantis, quam effectum requirere more dubitantis. Quanquam nil obstat intelligi, fiat, esse verbum orantis. Nemo quippe orat, nisi quod credit et sperat. Vult autem a se requiri Deus etiam quod pollicetur. Et ideo forte multa quae dare disposuit, prius pollicetur, ut ex promissione devotio
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ matronis salutationes. s & contra
sui imꝑatoris edictũ concupiscere
aliena: ⁊ sua cum lide repetere. non
audientes apłm eximꝑio regis tubicinan¬
dem. Hoc ipsum inquit delictũ est in
uobis: quod causas habetis. Quare non
magis fraudem patiminis Itane mun¬
dum sibi: ⁊ se mundo crucifixerunt:
ut qui antea uix in suo uico uel oppido
cogniti fuerint. mͦ currueuntes ꝓuinci¬
as. ⁊ curias frequentantes. regum noti¬
cias. pͥncipum familiaritates assecuti
sint: Quid de ipso habitu dicam. in qͦ
ĩa ñ calor s color requirit᷑: magisq cul¬
tui uestium qͣm uirtutũ insistiture
Pudet dicere: uincuntur in suo studio
muliercule. qͣndo amonachis p̃cium
affectatur inuestibus ñ necessitas. nec
saltim forma religionis retenta in ha¬
bitu. ornari non armari appetunt
milites xp̃i: qui dum se preparare
ad prelium. ⁊ contra aerias potestates
pretendere pauꝑtatis insigne debue¬

Expanded text:
et matronis salutationes: sed et contra et matronis salutationes: sed et contra Imperatoris sui edictum concupiscere aliena, et sua cum lite repetere; non audientes apostolum ex imperio Regis tubicinantem: Hoc ipsum, inquit, delictum est in vobis, quod causas habetis. Quare non magis fraudem patimini? I Cor. VI, 7. Itane mundum sibi, et se mundo crucifixerunt, ut qui antea vix in suo vico vel oppido cogniti fuerant, modo circumeuntes provincias et curias frequentantes, regum notitias, principumque familiaritates assecuti sint? Quid de ipso habitu dicam, in quo jam non calor, sed color requiritur; magisque cultui vestium, quam virtutum insistitur? Pudet dicere! vincuntur in suo studio mulierculae, quando a monachis pretium affectatur in vestibus, non necessitas: nec saltem forma religionis retenta, in habitu ornari, non armari appetunt milites Christi: qui, dum se praeparare ad praelium, et contra aereas potestates praetendere paupertatis insigne debue
Abbreviated transcription (Latin):
dignitate ad quã ambigendo ꝑuene¬
runt: quodq si audeo dicere adepti
sunt nummis. accribuere meritis.
Omitto aut̃ de his quos excecat am¬
bitio: ⁊ honor ipse suꝑbiendi eis ma¬
teria ẽ. S uideo qͦd magis doleo post
spretam scłi pompam. ñ nullos in sco¬
la humilitatis suꝑbiam magis addis¬
cere: ac sub alis mitis humilisq ma¬
gistri. grauius in solescere: ⁊ inpati¬
entes amplius fieri inclaustro. qͣm
fuissent in scło. Quodq magis ꝑuer¬
sum ẽ. pleriq in domo dei non pati¬
untur haberi contemptui. qͥ in sua
ñ nisi contemptibiles ẽẽ potuerunt:
ut quia uidelicet ubi apluribus ho¬
nores appetuntur. ipsi locum habe¬
re ñ meruerunt. saltim ibi honora¬
biles uideant᷑. ubi abomnib honores
contempnunt᷑. Uideo ⁊ alios qͦs non
sine dolore uideri debet.post aggres¬
cura erigere muros.⁊ negligere
mores: sub pretextu qͦ cõmunis
utilitatis uerba uendere diuitib

Expanded text:
dignitate ad quam ambiendo pervenedignitate ad quam ambiendo pervenerunt; quodque si audeo dicere adepti sunt nummis, attribuere meritis. Omitto autem de his quos excaecat ambitio, et honor ipse superbiendi eis materia est. 10. Sed video quod magis doleo post spretam saeculi pompam nonnullos in schola humilitatis superbiam magis addiscere, ac sub alis mitis humilisque magistri gravius insolescere, et impatientes amplius fieri in claustro, quam fuissent in saeculo. Quodque magis 754 perversum est, plerique in domo Dei non patiuntur haberi contemptui, qui in sua nonnisi contemptibiles esse potuerunt: ut quia videlicet, ubi a pluribus honores appetuntur, ipsi locum habere non meruerunt, saltem ibi honorabiles videantur, ubi ab omnibus honores contemnuntur. Video et alios quod non sine dolore videri debet post aggrescura erigere muros, et negligere mores: sub praetextu quoque communis utilitatis, verba vendere divitibus,
Abbreviated transcription (Latin):
dñi eligitur: &. ancillam se nominat:
Non mediocris reuera humilitatis in¬
signe: nec oblata tanta gła obliuisci
humilitatẽ. Non magnum eẽ humi¬
lem in abiectione: magna ꝓrsus ra
ra uirtus. humilitas honorata. Si me
miserum homuntionẽ. meis decepta
simulationib adaliquem uł medi¬
ocrem honorem ꝓuexerit eccłia. deo
nimirũ hoc uel propt̃ mea. uel ꝓpt̃
subditoꝵ peccata ꝑmutente: nonne
statim oblitus qui fuerim. talem me
puto qualis abhominib qui cor ñ ui¬
ñ honorem uirtutib. s uirtutes
honori: eo sanctiorem quo suꝑiorem.
me estimo. Uideas plerosq in eccłla.
de ignobilib nobiles. de pauꝑibus
diuites factos. subito intumescere:
pristine obliuisci abiectionis. genus
quoq suũ erubescere: ⁊ infimos de¬
dignart parentes. Tlideas ⁊ homines
cos puolare. moxq applaudere sibi san.¬
ctitatem. uestium dum taxat mutati¬
one ñ mentium: & dignos se estimare

Expanded text:
Dei eligitur, et ancillam se nominat. Dei eligitur, et ancillam se nominat. Non mediocris revera humilitatis insigne, nec oblata tanta gloria oblivisci humilitatem. Non magnum est esse humilem in abjectione; magna prorsus et rara virtus, humilitas honorata. Si me miserum homuncionem meis decepta simulationibus ad aliquem vel mediocrem honorem provexerit Ecclesia, Deo nimirum hoc vel propter mea, vel propter subditorum peccata permittente; nonne statim oblitus qui fuerim, talem me puto, qualis ab hominibus qui cor non vinon honorem virtutibus, sed virtutes honori, eo sanctiorem, quo superiorem me aestimo. Videas plerosque in Ecclesia de ignobilibus nobiles, de pauperibus divites factos, subito intumescere, pristinae oblivisci abjectionis: genus quoque suum erubescere, et infimos dedignari parentes. Videas et homines cos pervolare; moxque sibi applaudere sanctitatem, vestium duntaxat mutatione, non mentium; et dignos se aestimare
Abbreviated transcription (Latin):
tas audaciam: uerecundia fiduciã.
nullatenus conuenit nẽ. ut uirgi¬
nalis simplicitas obliuiscat᷑ prudentũ
In hac sola re ne timeat prudens uir¬
go p̃sumptionem. qͥa ⁊ si grata in silen¬
tio uerecundia: magis tam̃ nunc in
uerbo pietas ne essaria. Aꝑi uirgo be¬
ata cor fidei labia confessioni: uiscen
creatori. Ecce desideratus cunctis
gentib foris pulsat ad ostium. O si te
morante ꝑtransierit: ⁊ rursus inci¬
pias dolens querere quem diligit ani¬
ma tua. Surge. curre. aꝑi. Surge ꝑ
fidem: curre ꝑ deuotionem: aꝑi ꝑ
confessionem. Ecce inquit ancilla dñ
fiat mͥ sed̾m uerbũ tuũ. Semꝑ solet
esse grẽ diuinȩ familiaris uirtus. hu¬
militas. Deus enĩ suꝑbis resistit: humi¬
libus aut̃ dat gr̃am. Humilitas gͦ res¬
pondetur: ut sedes grȩ preparet᷑. Eoce
inqͥt ancilla dñi. Quȩ ẽ hec tam sub¬
limis humilitas quȩ cedere ñ nouit
honorib: insolescere gła nescit: Mat̃

Expanded text:
tas audaciam, verecundia fiduciam. tas audaciam, verecundia fiduciam. Nullatenus convenit nunc ut virginalis simplicitas obliviscatur prudentiam. In hac sola re ne timeas, prudens Virgo, praesumptionem: quia, etsi grata in silentio verecundia, magis tamen nunc in verbo pietas necessaria. Aperi, Virgo beata, cor fidei, labia confessioni, viscera Creatori. Ecce desideratus cunctis gentibus foris pulsat ad ostium. O si te morante pertransierit, et rursus incipias dolens quaerere quem diligit anima tua! Surge, curre, aperi. Surge per fidem, curre per devotionem, aperi per confessionem. 9. Ecce, inquit, ancilla Domini, fiat mihi secundum verbum tuum. Semper solet esse gratiae divinae familiaris virtus humilitas. Deus enim superbis resistit, humilibus autem dat gratiam. Humiliter ergo respondet, ut sedes gratiae praeparetur. Ecce, inquit, ancilla Domini. Quae est haec tam sublimis humilitas, quae cedere non novit honoribus, insolescere gloria nescit? Mater
Abbreviated transcription (Latin):
ipse de faciet uidere salutẽ nr̃am.
Nunqͥd ñ hoc ẽ. qͦd querebas: quod
gemebas. qͦd dieb ac noctib oran¬
do suspirabas: Quid gͥ: Tu es cui
hoc ꝓmissum ẽ. analiam expecta¬
mus. Inmo tu ipsa: ñ alia. Tu
inquã illa ꝓmissa. illa expectata.
illa desiderata: ex qua sc̃s pater tuis
iacob iam morti appropinquans uitã
sperabat ȩternã. cũ dicebat. expecta¬
bo salutare tuũ dñe. in qua deniq
.e. ꝑ quã deus ipse rex nr̃ ante scła
disposuit oꝑari salutẽ in medio tel
Quid ab alia speras. qͦd tibi offert᷑: qͥd
ꝑaliã expecłas. qd̾ ꝑ de mox exlube¬
bitur: dum mͦ prebeas assensum. res¬
pondeas uerbũ: Responde itaq ciciꝰ
angło: ummo ꝑ angłm dño. Respon¬
de uerbũ: &. suscipe uerbũ. ꝑ rofer
tuũ: ⁊⁊ concipe diuuiũ. Emitce drai¬
sitoriũ: ⁊amplectere sempiternũ.
Quid tardas: Quid trepidas : Crede.
confitere: & suscipe. Sumat humili¬

Expanded text:
ipse te faciet videre salutem nostram. ipse te faciet videre salutem nostram. Nunquid non hoc est quod quaerebas, quod gemebas, quod diebus et noctibus orando suspirabas? Quid igitur? tu es cui hoc promissum est, an aliam exspectamus? Imo tu ipsa, non alia. Tu, inquam, illa promissa, illa exspectata, illa desiderata, ex qua sanctus pater tuus Jacob jam morti appropinquans vitam sperabat aeternam, cum dicebat: Exspectabo salutare tuum, Domine . In qua denique, et per quam Deus ipse rex noster ante saecula disposuit operari salutem in medio terrae. Quid ab alia speras, quod tibi offertur? quid per aliam exspectas, quod per te mox exhibebitur, dummodo praebeas assensum, respondeas verbum? Responde itaque citius angelo, imo per angelum Domino. Responde verbum, et suscipe Verbum: profer tuum, et concipe divinum: emitte transilorium, et amplectere sempiternum. Quid tardas? quid trepidas? Crede, confitere, et suscipe. Sumat humili
Abbreviated transcription (Latin):
breui responso sumꝰ reficiendi ut
ad uitam reuocemur. Hoc sup¬
plicat ate o pia uirgo flebilis adã
cum misera sobole sua exul de pa¬
radyso: hoc abraham. hoc clauid. hoc
ceteri flagitant scĩ. patres scilicet
tui qui ⁊ ipsi habitant in regione
umbrȩ mortis. hoc totus mundus
tuis genib ꝓuolutus expectat.
Nec imerito: qͣndo exore tuo
pendet consolatio miseroꝵ: redẽp¬
tio captiuoꝵ liberatio dampnatoꝵ :
salus deniq uniuersoꝵ filioꝵ adã.
tocius generis tui. Da urgo respon¬
sum: festinanter odña responde
uerbũ: qͦd derra. qͦd inferi. qͦd expec¬
tant isuꝑi. Ipse qͦ omniũ rex &.
dñs qͣntum concupiuit decorem
tuũ. tantũ desiderat ⁊ responsio¬
nis assensum: in qua nimirũ ꝓpo¬
suit salu are mundũ. Et cui pla¬
ciusti in silentio. iam magis place¬
bis ex uerbo: cũ ipse tibi clamet
e cȩlo. O pulcra inter mulieres:
fac me audire uocem tuã. Si gͦ
eum tu facias audire uocem tuã:

Expanded text:
brevi responso sumus reficiendi, ut brevi responso sumus reficiendi, ut ad vitam revocemur. Hoc supplicat a te, o pia Virgo, flebilis Adam cum misera sobole sua exsul de paradiso, hoc Abraham, hoc David. Hoc caeteri flagitant sancti Patres, patres scilicet tui, qui et ipsi habitant in regione umbrae mortis. Hoc totus mundus tuis genibus provolutus exspectat. Nec immerito quando ex ore tuo pendet consolatio miserorum, redemptio captivorum, liberatio damnatorum: 753 salus denique universorum filiorum Adam, totius generis tui. Da, Virgo, responsum festinanter. O Domina, responde verbum, quod terra, quod inferi, quod exspectant et superi. Ipse quoque omnium Rex et Dominus quantum concupivit decorem tuum, tantum desiderat et responsionis assensum: in qua nimirum proposuit salvare mundum. Et cui placuisti in silentio jam magis placebis ex verbo, cum ipse tibi clamet e coelo: O pulchra inter mulieres, fac me audire vocem tuam. Si ergo tu eum facias audire vocem tuam,
Abbreviated transcription (Latin):
ram ac pariturã. S nunqͥd facere
ut concipent uel parerent: Deus aut̃¬
qͥ eis dedit posse preuidere: qͣm facile
potuit tunc qͦd uoluit ꝑ illos p̃dicere:
tam facile potuit nunc qͣndo uoluit.
ꝑse ipsum qͦd ꝓmisit implere. Siqͥdẽ
apud dm̃ nec uerbũ dissidet abinten¬
tione. quiã ueritas ẽ: ne factum a
uerbo. quia uirtus ẽ: nec modus a
facto.quia sapientia ẽ. ac ꝑhoc non
erit impossibile apud deum omne
uerbũ. Qudisti uirgo factum: audi¬
sti ⁊ modum: utrumq mirum:
sum leticiȩ qͦd desideramus: ut iam
exultent ossa humiliata. Audisti
inquã factum ⁊ credidisti: crede
⁊ de modo qͦd audisti. Audisti quia
concipies ⁊ paries filiumͥ audisti
qͦd ñ ꝑ hominem. s ꝑ sp̃m sanctũ.
expectat angłs responsum:. tempus
ẽ enim ut reuertarur ad deum qͥ
misit eum. E xpectamus ⁊ nos odña
uerbum miserationis. qͦs miserabi¬
liter premit sententia dampnati.¬
tis. In sempiterno dĩ uerbo facti
sumus om̃s. ⁊ ecce morim᷑: in tuo

Expanded text:
ram; sed nunquid facere ut conciperet et pareret? Deus autem, qui dedit eis posse praevidere, quam facile potuit tunc quod voluit, per illos praedicere, tam facile potuit nunc quando voluit, per se ipsum quod promisit implere. Siquidem apud Deum nec verbum dissidet ab intentione, quia veritas est; nec factum a verbo, quia virtus est; nec modus a facto, quia sapientia est: ac per hoc non erit impossible apud Deum omne verbum. 8. Audisti, Virgo, factum; audisti et modum: utrumque mirum, sum laetitiae quod desideramus, ut jam exsultent ossa humiliata. Audisti, inquam, factum, et credidisti: crede et de modo quod audisti. Audisti quia concipies, et paries filium: audisti quod non per hominem, sed per Spiritum sanctum. Exspectat angelus responsum: tempus est enim ut revertatur ad Deum qui misit illum. Exspectamus et nos, o Domina, verbum miserationis, quos miserabiliter premit sententia damnatitis. In sempiterno Dei Verbo facti sumus omnes, et ecce morimur: in tuo
Abbreviated transcription (Latin):
deus oꝑe implere. qͥqͥd illi uerbo ua¬
lent exprimere: Dicam aꝑtius. Si
hominib tam facile eẽt facere qͣm
dicere qͦd uolunt:⁊ ipsis quoq ñ eẽt
impossibile om̃e uerbũ. Nunc aut̃
q̃m uulgaris ⁊ uerus sermo ẽ mul¬
tũ inter eẽ inter loqui ⁊ facere: s
apud homines ñ apud dm̃: soli dõ
quia idem ẽ facere qͦd loqui idem
loqui qͦd uelle: merito ñ erit ĩpos¬

Expanded text:
Deus opere implere, quidquid illi verbo vaDeus opere implere, quidquid illi verbo valent exprimere? Dicam apertius. Si hominibus tam facile esset facere quam dicere quod volunt; et ipsis quoque non esset impossibile omne verbum. Nuulgaris et vetus sermo est, multum interesse inter loqui et facere, sed apud homines, non apud Deum: soli Deo quia idem est facere quod loqui, idem loqui quod velle; merito non erit impos
Abbreviated transcription (Latin):
ri adhuc dño. sui officii ualeat exhi¬
bere pͥmicias: ⁊dum ad se inuicem
concurrit matrum infantumq ab
alterutro excitata de uocio: mirab¬
lius fiat miraculum de miraculis.
Ulide aut̃ ne hȩc tam magnifica q
ab angło audis prenunciata: ab ipso spe¬
res ꝑficienda. A quo gͦ si queris: ipsũ
angłm audi. Quia non erit inquit
impossibile apud deum omne uerbũ.
Tanquã diceret. Hec que ego tam si¬
denter ꝓmitto. ñ de mea s de illius
qͥme misit uirtute p̃sumo. quia ñ
erit impossibile apud eum om̃e uer¬
bum. Quale enĩ illi uerbũ impos¬
sibile poterit eẽ. qui omĩa fecit in
uerbo: Mouet me ⁊ hoc in uerbis
angłicis. qđ signant̃ ñ ait quia non
erit impossibile apud deũ om̃e factũ:
s om̃e uerbũ. An iccirco posuit
uerbum. quia qͣm facile possunt
homines loqui qͦd uolunt. etiã qͦd
nullatenus facere possunt: tã facile
immo in comꝑabiliter facilius ualet

Expanded text:
ri adhuc Domino suo officii valeat exhiri adhuc Domino suo officii valeat exhibere primitias; et dum ad se invicem occurrit matrum, infantumque ab alterutro excitata devotio, mirabilius fiat miraculum de miraculo. 7. Vide autem ne haec tam magnifica, quae ab angelo audis praenuntiata, ab ipso speres perficienda. A quo ergo si quaeris; ipsum audi Angelum. Quia non erit, inquit, impossibile apud Deum omne verbum; tanquam diceret: Haec quae ego tam fideliter promitto, non de mea, sed de illius qui me misit, virtute praesumo. Quia non erit impossible apud Deum omne verbum. Quale enim illi verbum impossibile poterit esse, qui omnia fecit in Verbo? Movet me et hoc in verbis angelicis, quod signanter non ait? Quia non erit impossibile apud Deum omne factum; sed, omne verbum. An idcirco posuit verbum, quia quam facile possunt homines loqui quod volunt, etiam quod nullatenus facere possunt; tam facile, imo incomparabiliter facilius valet
Abbreviated transcription (Latin):
tura. Neq enim nͥ indeuotissimo aq
hylarissimo corde. tanta se capere po¬
terat dulcedinis ⁊ alacritatis affluen¬
tia. Uel ideo conceptus elisabethnu¬
ciatur mariȩ quia ꝓfecto decebat
ut uerbũ mox diuulgandũ ubiq
prius sciret uirgo ꝑangłm quam
audiret abhomine: ne mater uide¬
licet dei a consiliis filii uideretur
amota. si eoꝵ que interris tam ꝓpe
gererentur remansisset ignara. uel
ideo potius conceptus elisabeth. ma¬
riȩ nunciatus ẽ. ut dum nẽ saluat¬
ris. nunc p̃cursoris edocetur aduen¬
tum: rerum tempus ⁊ ordinem de¬
nens. ipsa postmodum melius scri¬
toribus ac p̃dicatorib euangłii rese¬
ret ueritatem: que plene de om̃ib
aprincipio celitus fuerit instructa
mysteriis. Uel ideo adhuc nunciat᷑
mariȩ conceptus elisabeth. ut audieis
cognatam uetulam ⁊ grauidam cogi¬
tet iuuencula de obsequio: sicq ill
ꝓperante aduisitandum. paruulo ꝓ¬
phete locus ⁊ occasio detur. quo mino¬

Expanded text:
tura. Neque enim nisi in devotissimo corde atque tura. Neque enim nisi in devotissimo corde atque hilarissimo tanta se capere poterat dulcedinis et alacritatis affluentia. Vel ideo conceptus Elisabeth nuntiatur Mariae, quia profecto 752 decebat ut verbum mox divulgandum ubique prius sciret Virgo per angelum, quam audiret ab homine: ne Mater videlicet Dei a consiliis Filii videretur amota, si eorum quae in terris tam prope gererentur, remansisset ignara. Vel ideo potius conceptus Elisabeth Mariae nuntiatus est, ut dum nunc Salvatoris, nunc praecursoris edocetur adventum, rerum tempus et ordinem tenens, ipsa melius postmodum scriptoribus ac praedicatoribus Evangelii reseraret veritatem, quae et plene de omnibus a principio coelitus fuerit instructa mysteriis. Vel ideo adhuc nuntiatur Mariae conceptus Elisabeth, ut audiens cognatam vetulam et gravidam, cogitet juvencula de obsequio: sicque illa properante ad visitandum, parvulo prophetae locus et occasio detur, quo mino
Abbreviated transcription (Latin):
Posuit gͦ indefinite sc̃m. quia qͥcqͥd il¬
ls̾ sit qd̾ uirgo genuit sc̃m ꝓculdu¬
nem. Et adiecit angłs. Et ecce ait¬
elisabeth cognata tua: ⁊ ipsa conce¬
pit filium in senectute sua. Quid fu¬
it necesse. etiã huius sterilis. uirgini
nunciare conceptũ: Numqͥd forte
dubiam adhuc:⁊ incredulam ora¬
culo: recentiori uoluit confimare
miraculo: Absit. Legimus aachariȩ
in credulitatẽ ab hoc ipso angło fuis¬
se castigatam: mariam aut̃ in aliquo
reprehensam ñ legimus: quin potius
fidem ipsius elisabeth ꝓphetante lau¬
datam agnouimus. Beata inqͥt que
credidisti: qm̃ ꝑficient᷑ inte que di¬
cta sunt tͥ a dño. S ideo sterilis cog¬
natȩ conceptus uirgini nunciat᷑.
it dum miraculo miraculũ addit᷑.
gaudium gaudio cumulet᷑. Porro
necesse erat ñ modico leticie ⁊ amo¬
ris p̃ueniente inflammari incen¬
dio: quȩ filium paternȩ dilectionis
cum gaudio scĩ sp̃s mox fuerat concep¬

Expanded text:
Posuit ergo indefinite, Sanctum: quia quidquid ilPosuit ergo indefinite, Sanctum: quia quidquid illud sit quod Virgo genuit, sanctum procul dunem. 6. Et adjecit angelus: Et ecce Elisabeth, cognata tua, et ipsa concepit filium in senectute sua. Quid fuit necesse etiam hujus sterilis Virgini nuntiare conceptum? Nunquid forte dubiam adhuc et incredulam oraculo, recentiori voluit confirmare miraculo? Absit! Legimus et Zachariae incredulitatem ab hoc ipso angelo fuisse castigatam: Mariam autem in aliquo reprehensam non legimus; quin potius fidem! ipsius Elisabeth prophetante laudatam agnovimus. Beata, inquit, quae credidisti, quoniam perficientur in te quae dicta sunt tibi a Domino . Sed ideo sterilis cognatae conceptus Virgini nuntiatur, ut, dum miraculo miraculo miraculum additur, gaudium gaudio cumuletur. Porro necesse erat non modico laetitiae et amoris praeveniente inflammari incendio, quae Filium paternae dilectionis cum gaudio Spiritus sancti mox fuerat concep
Abbreviated transcription (Latin):
ex te scm: uocabitur filius dĩ. Quod
ẽ dicere. Qm̃ non de homine s de
tuũ ueniens obumbrabit tibi: s etiã
id qͦd de tua substantia sociabit sibi.
exhoc lam uocabitur filius dei: quẽ¬
admodũ ⁊is qui a patre ẽ. ante scła
genitus. tuus quoq amodo reputa¬
bitur filius. Sic aut̃ ⁊ qͦd natum ẽ
ex ipso erit duus. ⁊ quod exte nascet᷑¬
erit eius: ut tam̃ non sint duo filii.
sunus. Et licet aliud qͥdem exte.
aliud ex illo sit: iam ñ tam̃ cuiusq
suus. s unus utriusq filius erit.
nascetur exte scm. Ut quid enĩ ita
simpliciter scm̃: &. absq additam̃to:
Credo quia ñ habuit qͥd ꝓprie digne¬
ue nominaret illud eximium. il¬
lud magficũ. illud reuerendũ. qͦd
de purissima uidelicet uirginis car¬
ne cũ sua anima. unico patris erat
uniendũ. Si diceret sc̃a caro. uł sc̃s
homo. uł sc̃s infans. quicqͥd tale po¬
neret: parum sibi dixisse uideret᷑.

Expanded text:
ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei. Quod ex te Sanctum, vocabitur Filius Dei. Quod est dicere: Quoniam non de homine, sed dtuum veniens obumbravit tibi, sed etiam quod de sua substantia sociabitur tibi ex hoc vocabitur Filius Dei. Quemadmodum et is qui a Patre est ante saecula genitus, tuus quodammodo reputabitur Filius. Sic autem et quod natum est ex ipso erit tuus; et quod ex te nascetur ejus; ut tamen non sint duo filii sed unus. Et licet aliud quidem ex te, aliud ex illo sit; jam non tamen cujusque suus, sed unus utriusque filius erit. nascetur ex te sanctum. Ut quid enim tam simpliciter sanctum, et absque additamento? Credo quia non habuit quid proprie digne nominaret illud eximium, illud magnificum, illud reverendum, quod de purissima videlicet virginis carne cum uniendum. Si diceret, sancta caro, vel sanctus homo, vel sanctus infans; quidquid tale poneret, parum sibi dixisse videretur.
Abbreviated transcription (Latin):
illa qͦd in accessibile ẽ. accedere ad se
ferre potuisset. de porciuncula eius.¬
dem corꝑis cui se anunatȩ contem¬
perauit. relique masse umbraculũ
fecerit: Et forte ꝓpter hoc maxime
dictum ẽ. obumbrabit tibi. quia res
nimirũ in sacramento erat:de. quod
sola ꝑse trinitas in sola ⁊ cũ sola uir¬
gine uoluit oꝑari. soli datum ẽ nos.¬
sua potentia fecundabit te. Et uir¬
uis altissimi obumbrabit tͥ:. hoc est
ssũ modũ quo de sp̃c scõ concipies.
da uirtus ⁊ dei sapientia. xp̃c sic in
suo secretissimo consilio obũbrando
conteget &. occultabit. quatinus sibi
tantum notus habeatur &.tͥ. Aesian.¬
gelus respondeat ad uirginem. Quid
ame requiris. qͦd in te mox exꝑiẽris:
Seies. scies. &. felieiter scies: s illo do¬
ctore quo ⁊actore. Ego aut̃ missus
sum nunciare urgunialem concep¬
tum: non creare. Non potest doceri
nisi a donante: nec potest addisci nͥ
a suscipiente. Ideoq ⁊ qͦd nascetur

Expanded text:
illa inaccessibilem accedere ad se illa inaccessibilem accedere ad se ferre potuisset, de portiuncula ejusdem corporis, cui se animatae contemperavit, reliquae massae umbraculum fecerit? Et fortasse propter hoc maxime dictum est, obumbrabit tibi, quia res nimirum in sacramento erat, et quod sola per se Trinitas in sola et cum sola Virgine voluit operari, soli datum est nossua potentia fecundabit te. Et virtus Altissimi obumbrabit tibi: hoc est, illum modum quo de Spiritu sancto concipies, Dei virtus, et Dei sapientia Christus, sic in suo secretissimo consilio obumbrando conteget et occultabit, quatenus sibi tantum notus habeatur et tibi. Ac si angelus respondeat ad Virginem: Quid a me requiris, quod in te mox experieris? Scies, scies, et feliciter scies, sed illo doctore, quo et auctore. Ego autem missus sum nuntiare virginalem conceptum, non creare. Nec potest doceri nisi a donante: nec potest addisci nisi a suscipiente. Ideoque et quod nascetur
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc tanqͣm nouiter suꝑuenturis
reꝓmittit᷑: An forte ideo non dixit
simplicit̃. ueniet in te: s addidit
suꝑ: quia &e pͥus quidem in ea fuit
ꝑ multam gr̃am. s ñc̃ suꝑ uenire
nunciat᷑. ꝓpter habundantioris
gre plenitudinẽ. qͣm effusurus ẽ
suꝑ illam: At uͦ cũ plena iam sit.
illud amplius quomͦ caꝑe potertt.
Si aut̃ plus aliqͥd caꝑe potest: qrom̃
ꝙ& ante plena fuisse utelligenda est:
An pͥor quidem gr̃ã eius tantũ reple¬
uerat mentem. sequens uͦ etiam uen¬
trem ꝑfundere debet. quatinꝰ scilicet
plenitudo diuinitatis que ante in illa
tabat. etiam sicut in nullo scõꝵ corꝑa¬
liter in ipsa habitare incipiat: Ait
o.t̃. Quid ẽ ⁊ uirtus altissimi obumbra¬
bit tibi: Qui potest capere capiat. Qͥs
enĩ excepta fortassis illa quȩ hoc sola
in se felicissime meruit exꝑiri. intel.¬
lectu capere. ratione discernere possit.
qualit splendor ille in accessibilis. uir¬
gieis sese uisceribus infuderit:q ut

Expanded text:
adhuc tanquam noviter superventurus repromittitur? An forte ideo non dixit simpliciter, veniet in re, sed addidit super, quia et prius quidem in ea fuit per multam gratiam, sed nunc supervenire nuntiatur, propter abundatioris gratiae plenitudinem, quam effusurus est super illam? At vero cum plena jam sit, illud amplius quomodo capere poterit? Si autem plus aliquid capere potest, quomodo et ante plena fuisse intelligenda est? An prior quidem gratia ejus tantum repleverat mentem, sequens vero etiam ventrem perfundere debet: quatenus scilicet plenitudo divinitatis, quae ante in illa,tabat, etiam sicut in nullo sanctorum corporaliter in ipsa habitare incipiat? 4. Ait te, et virtus Altissimi obumbrabenim, excepta fortassis illa quae hoc sola in se felicissime meruit experiri, intellectu capere, ratione discernere possit, qualiter splendor ille inaccessibilis virgineis sese visceribus infuderit; et ut
Abbreviated transcription (Latin):
gra ⁊ lib̾o arbito. Nõno willermo albi
sc̃i teoderici. b̃s bermardu s. pou¬
pus culuoi de gratia ce.
libero arbitrio qͦł illã
Uereor aut̃ ne aut grandia minus
digne locutus inueniar: aut ꝑtracta¬
ta a plurib suꝑfluo retractasse. Legite
illud ꝓinde pͥmus: &e si iudicatis solus.
ne si ꝓferatur in mediũ magis forte:
scriptoris publicetur temeritas. qͣm lecto¬
ris caritas edificetur. Quod si palam fi¬
eri utile ꝓbaueritis: tunc siqͥd obscuriꝰ
dictum aduerteritis qͦd in re obscura ser¬
uata congrua breuitate dici planius
potuisset: ñ sit uob pigrum aut emen¬
Edare ꝑuos. aut mͥ resignare emendan¬
dum. si fraudari ñ uultis ꝓmissione
illa sapientiȩ qua ait. Qui elucidant
meuitã ꝑternã habebunt. E xplicit plog̾¬

Expanded text:
ILLELMO abbati Sancti-Theoderici, frater BERNARDUS. Opusculum de gratia et Libero Arbitrio, quod illa, Vereor au tem, ne aut grandia minus digne locutus inveniar, aut pertractata a pluribus superfluo retractasse. Proinde illud legite primus, et si judicatis, solus: ne si proferatur in medium, magis forte scriptoris publicetur temeritas, quam lectoris aedificetur charitas. Quod si palam fieri utile probaveritis, tunc si quid obscurius dictum adverteritis, quod in re obscura, servata congrua brevitate, dici planius potuisset, non sit vobis pigrum aut emendare per vos, aut mihi resignare emendandum, si fraudari non vultis promissione illa Sapientiae, quae ait: Qui elucidant me, vitam aeternam habebunt . CAPUT P
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ dñs cũ illa. dicente angło dñs te¬
cũ: ita gͦ confirmata. fide scilicet
depellente timorem. leticia uere¬
cundiam: dixit ad angłm. Quomͦ
fiet istud quia . u.ñ. cogn: Non dubi¬
tat de facto: s modũ requirit &e
ordinem. Nec enim requirit anfiet
istud. s quomͦ. Quasi dicat. Cũ sciat
dñs m̃s testis conscientiȩ mee. uotum
ẽẽ ancille suȩ ñ cognoscere uirum.
qua lege. quo ordine placebit ei ut
fiat istud : Si oportuerit me frange¬
re uotum. ut pariam talem filiũ:
ce gaudeo de filio. ⁊ doleo de ꝓposto
fiat tam̃ uoluntas eius. Sin uͦ uir¬
go concipiam: uirgo ⁊ pariam. qͦd
utiq si placuerit ei impossibile ñ
erit. tunc scio uere quia respexit
humilitatem ancillȩ suȩ. Quomͦ

Expanded text:
enim Dominus cum illa, dicente angelo: Dominus teenim Dominus cum illa, dicente angelo: Dominus tecum: ita ergo confirmata, fide scilicet depellente timorem, laetitia verecundiam, dixit ad angelum: Quomodo fiet istud? quoniam virum non cognosco. Non dubitat de facto, sed modum requirit et ordinem. Nec enim quaerit an fiet istud, sed quomodo. Quasi dicat: Cum sciat Dominus meus, testis conscientiae meae, votum esse ancillae suae non cognoscere virum; qua lege, quo ordine placebit ei ut fiat istud? Si oportuerit me frangere votum, ut pariam talem filium; et gaudeo de filio, et doleo de proposito: fiat tamen voluntas ejus. Sin vero virgo concipiam, virgo et pariam quod utique si placuerit ei, impossibile non erit; tunc scio vere quia respexit humilitatem ancillae suae. Quomodo