comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cxl .uꝰ. erat. Macedonu m uero
reges alexander.ptholomeus.
rum uero sacerdos iohannes filiꝰ
uide: qui frẽm suum iesum ad
sacerdotium ambientem intẽ¬
plo int̾fecit. Propt̃ quod faci¬
nus. uagosas dux regis artarxer¬
xis qui iesum diligebat. tẽplũ
ingressus uiolauit. & popłm ui¬
deorum ꝓpt̃ hanc causam in
seruitutem redegit: nec hosti¬
as offerre cocidianas priusin
templo ꝑ misit. quã ꝓuno¬
quoq an no uectigal exigeret.
occasione. annis septem ꝓnece
iesu sacerdotis popłm afflixit:
dicens quod nunquam prius
nec apudgrecos nec apud barba¬
ros. ita crudelit̾. uel scelerate factũ
sit. unde nec ds̃ hoc impune di¬
ergo. post transactum in
egip̃to maximum duturnũq
bellum. plurimos uideorũ in
transmigrationẽ duxit: atq
hyrcania ad caspium mare ha-¬
bi tare precepit. Interea aitar¬
xerxes rex ꝑsarum. uniuersis gre¬
ciȩ popłis ꝑ legatos ut ab armis
discederent. & paci adquiesce¬
rent imꝑauit. non quia mise¬

Expanded text:
us erat. Macedonum vero reges, Alexander, Ptolomeus, rum vero sacerdos Joannes filius Judae, qui fratrem suum Jesum, sacerdotium ambigentem, in templo interfecit. Propter quod facinus Vagosus dux regis Artaxerxis, qui Jesum diligebat, in templum ingressus violavit, et populum Judaeorum propter hanc causam in servitutem redegit, nec hostias offerri quotidianas prius in templo permisit cum pro unoquoque anno vectigal exigeret, occasione annis septem pro nece Jesu sacerdotis populum afflixit dicens: Quod nunquam prius nec apud Graecos, nec apud barbaros ita crudeliter vel scelerate factum sit. Unde nec Deus hoc impune dergo post transactum in Aegypto maximum diuturnumque bellum, plurimos Judaeorum in transmigrationem duxit, atque in Hircania ad Caspium mare habitare praecepit. Interea Artaxerxes rex Persarum universis Graeciae populis per legatos ut ab armis decederent et paci acquiescerent, imperavit: non quia mise
Abbreviated transcription (Latin):
dens ueris terram lapidib uer¬
berauit. Quib dieb etiam a¬
lexander magnus uere ille gur¬
ges miseriarum atq atrocissimꝰ
turbo totius orientis ẽ natus.
Tunc demostenes orator agnos¬
cctur. aristotiles philosophus
ore omnium celebratur. Plato
moritur post quem achade¬
miam seusippus tenuit . xix.¬
annis .iiii. apud ꝑsas reg
illius. pͥncipatum suscepit sa¬
cerdotii iudeorum. Quib die¬
b incredibłi rabie & amore sce¬
lerum. romanȩ matronȩ exar¬
serunt. Frat ũtiq ferus ille ac¬
ac pestilens annus impleteq

Expanded text:
dens, veris terram lapidibus verberavit. Quibus diebus etiam Alexander Magnus, vere ille gurges miseriarum atque atrocissimus turbo totius Orientis, est natus. Tunc Demosthenes orator agnoscitur, Aristoteles philosophus ore omnium celebratur, Plato moritur, post quem Academiam Speusippus tenuit. CAPannis quatuor apud Persas regnillius, principatum suscepit sacerdotii Judaeorum. Quibus diebus incredibili rabie et amore scelerum Romanae matronae exarserunt. Erat utique foedus ille ac pestilens annus, impletaeq
Abbreviated transcription (Latin):
uictus sollicite in regnum refugiit.
Cyrus aut̃ postea quã babyloniã ut
hostis inuasit. ut uictor euertit. ut
rex disposuit. bellum transtulit
in lidiam: ubi conterritum suꝑiore
iam p̃lio exercitum sine ullo nego¬
tio suꝑauit. Ipsum etiam croesũ
cepit: captumq & uita & patrimo
nio donauit. Hec partim uixta oro¬
sii historiam relata sunt. Scdm io¬
sephi uero traditionẽ hec quȩ se¬
quuntur ita se habent: de succes¬
sorib nabuchodonosor atq destru¬
ctione babylonis. Ergo post mortẽ
nabuchodonosor almilma dapa¬
chus filius eius succedit in regnum.
qui regem hierosolimita rum
iechoniam qui & ioachim soluit
auinculis. eumq int̾ amicos neces¬
sarios habuit. & multa ei donaꝯ
cessit. Nam pater eius fidem non

Expanded text:
uictus sollicite in regnum refugit. uictus sollicite in regnum refugit. Cyrus autem posteaquam Babylonam ut hostis inuasit ut uictor euertit ut rex disposuit, bellum transtulit in Lydiam; ubi conterritum superiore iam proelio exercitum nullo negotio superauit. ipsum etiam Croesum cnio donavit. Haec partim juxta Orosii historiam relata sunt. Secundum Josephi vero traditionem, haec quae sequuntur ita se habent de successoribus Nabuchodonosor atque destructione Babylonis. Ergo post mortem Nabuchodonosor Almilmapadachus filius ejus succedit in regnum, qui regem Hierosolymitanorum Jechoniam, qui et Joachim, solvit a vinculis, eumque inter amicos necessarios habuit, et multa ei dona concessit. Nam pater ejus fidem non
Abbreviated transcription (Latin):
strui posse. utrumq pene inere¬
dibile apud mortales erat. Nãq
babyloniam anembroth gigante
fundatam. anino uł semiramide
reparatam: multi ꝓdidere. Hec
campi planitiȩ undiq conspicua.
natura lociletissima. castrorum
facie. menib partib ꝑ quadrũ dis¬
posita. murorum eus uix credibilis
Murus cocto latere atq int̾fuso bitu¬
mine compactus. fossa extrinsecꝰ
late patens uice amnis circũ fluit
afronte murorum centũ porte e¬
reȩ. Ipsa autẽ latitudo. inconsum¬
mationem pinnarum utroq la¬
tere habitaculis defensorũ eque
dispositis. media intercapedinẽ
seiunctas quadrigas capit. domus in¬
trinsecus quat᷑ gemine habitationes.
minaci proceritate mirabiles & tam̃
magna illa babylon. illa pͥma post
reꝑarationem humani generis condita.
nunc pene etiam minima mora. ui¬
cta. capta. subuersa ẽ. Ihi tunc ero¬
esus rex lidorum famosus opib cum
ad auxiliandum babyloniis ueniss.

Expanded text:
strui posse utrumque paene increstrui posse utrumque paene incredibile apud mortales erat. namque Babylonam a Nebrot gigante fundatam, a Nino uel Samiramide reparatam multi prodidere. haec campi planitie undique conspicua, natura loci laetissima, castrorum facie moenibus paribus per quadrum disposita. murorum eius uix credibilis murus coctili latere atque interfuso bitumine conpactus, fossa extrinsecus late patens uice amnis circumfluit. a fronte murorum centum portae aereae. ipsa autem latitudo in consummatione pinnarum utroque latere habitaculis defensorum aeque dispositis, media intercapedine sui citas quadrigas capit. domus intrinsecus quatergeminae habitationis minaci proceritate mirabiles. et tamen magna illa Babylon, illa prima post reparationem humani generis condita, nunc paene etiam minima mora uicta. capta subuersa est. ibi tnnc Croesns rez Lydorum famosus opibus cum ad auxiliandum Babyloniis uenisset,
Abbreviated transcription (Latin):
stis aut seruitio premebat aut
bello: cyrus ut dixi cunctis ad¬
uersum quos ierat ꝑ domitis
a ssyrios & babyloniam pedit.
gentem urbemq tunc cunctis¬
opulentiorem. Sed impetum eiꝰ
gyndes fluuius scđe post eufra¬
ten magnitudinis int̾cepit.
Nam unum regiorum equitũ
candore formaq excellentem. Eͣns¬
meandi fiducia ꝑsuasum qua ꝑ
rapacem alueum offensi uado uer¬
tices attollebantur: abreptum p̃¬
cipitatumq merserunt. Rex ira¬
tus. ulcisci in amnem statuit. con¬
testans eum qui nunc p̃clarum
equitem uorauisset. feminisuix
genua attingentib ꝑ meabilem
relinquendum: nec ꝑagendo
segnior. totis copiis ꝑpeti anno
gyndem fluuium ꝑmagnas con¬
predictis fossoribus etiã eu fracen
ionge ualidissimum & mediã
babyloniam inter fluentem
diriuauit: ac sic meabilibus ua¬
dis. siccum etiam patentib aluei
partib int̾fecit. cepitq urbem.
quam uł humano oꝑe extruipo¬
tuisse. uel humana uirtute de¬

Expanded text:
stis, aut servitio premebat aut stis, aut servitio premebat aut bello, Cyrus ut dixi cunctis adversum quos ierat perdomitis, Assyrios et Babyloniam petit gentem, urbemqopulentiorem; sed impetum eius Gyndes fluuius, secundae post Euphraten magnitudinis, intercepit. nam unum regiorum equorum candore formaque excellentem, tranameandi fiducia persuasum, qua per rapacem alueum offensi uado uertices attollebantur, abreptum praecipitatumque merserunt. rex uratus ulcisci in anmem statuit, contestans eum, qui nunc praeclarum equum uorauisset, feminis uix genua tinguentibus permeabilem relinquendum. nec peragendo segnior totis copiis perpeti anno Gynden fluuium per magnas conpraedoctis fossoribus, etiam Euphraten longe ualidissimum et mediam Babyloniam interfluentem deriuauit. ac sic meabilibus uadis siccum etiam patentibus aluei partibus iter fecit, cepitque urbem, quam uel humano opere exstrui potuisse uel humana uirtute de
Abbreviated transcription (Latin):
sugere compellunt. Ibi tunc astia¬
ges capitur. Cui eyrus nichil ali¬
ud quam regnum abstulit: eũq
maxime hyrcanorum genti p̃po¬
suit. in medos uero ipse reuertino¬
luit. Is finis imꝑii medorũ fuit.
S ciuitates quȩ tributarie medoꝵ
erant a cyro defecerunt: quȩ res
cyro multorum bellorum causa
& origo extitit. Quo in tempore
bylome ꝓphetabant danihel &¬
hierechiel. Mortuo iam nabu¬
chodonosor rege babyloniorum.
susceꝑat imꝑium eius euuilme¬
rodach: cui successit balthasar
fr̃ eius. Huic enim balchasar da¬
nihel eam scͥpturam quȩ inpa¬
riete apparuerat int̾pretatus ẽ.
significanteimꝑium illius in me¬
dos & ꝑsas transferendum. Et
hoc qualider euenit: manifesta¬
re non piget. Igitur cyrus
rex ꝑsarum quem suꝑius ex sup¬
plende hystoriȩ causa comme¬
moraueram. qui cunc asiam &
scychiam totumq orientẽ ar¬
mis ꝑuagabatur. cum tarquiniꝰ
suꝑbus romam uel rex uł hos¬

Expanded text:
fugere compellunt. Ibi tunc Astiafugere compellunt. Ibi tunc Astiages capitur, cui Cyrus nihil aliud quam regnum abstulit, eumque maxime Hircanorum genti praeposuit, in Medos vero ipse reverti noluit. Is finis imperii Medorum fuit. Sed civitates quae tributariae Medorum erant, a Cyro defecerunt, quae res Cyro multorum bellorum causa et origo exstitit. Quo in tempore bylone prophetabant Daniel et Ezechiel. Mortuo jam Nabuchodonosor rege Babyloniorum, susceperat imperium ejus Evilmoradach, cui successit Balthasar, frater ejus. Huic enim Balthasar Daniel eam scripturam quae in pariete apparuerat interpretatus est, significantem imperium illius in Medos aetate sua transferendum, et hoc qualiter evenerit, manifestare non piget. Igitur Cyrus, rex Persarum, quem superius explicandae historiae causa commemoraveram, qui tunc Asiam et Scythiam totumque Orientem armis pervagabatur, cum Tarquinius Superbus Romam, vel rex vel ho
Abbreviated transcription (Latin):
auuiꝰ culo certamen indixit. Por¬
ro astiages oblitus sceleris sui qd̃
in arpalum dudum admiserat. cũ
filium euis unicũ & paruulum
int̃fecit. epulandumq patri
adͥposuit: ac ne quid in felicissime
orbitati felix ignorantia subtͣ¬
heret. infames epulas ostensis
patri cum capite manib imꝓ¬
ꝑauit. huius gͦ facti immemor
ipsi arpalo summã belli cõmitat.
Qui acceptum exercitum statim
cyro ꝑproditionem tradit. Quo
comꝑto astiages. raptis secum
copiis. in persas ipse proficiscit᷑.
acriusq certamen instaurat.
ꝓposito suis metu siquis ep̃lio
cedere moliretur. ferro excipet᷑.
Qua necessitate instant̃ medispug¬
nantib. pulsa iterum ꝑsarum
acies cum paulatĩ cederet: ma¬
tres & uxores eorum obuiã occur¬
runt. orant ut mnp̃lium reuertant᷑
Cunctantib. sublata ueste obscena
corporis ostendunt: querentes
num inuteros matrum uel uxo¬
rum uellent refugere. Quo facto
erubescentes. in prelium redeunt: &¬
facta impressione. quos fugiebanT

Expanded text:
avunculo certamen indixit. Porro Astiages oblitus sceleris sui, quod in Harpalum dudum admiserat, cum filium ejus unicum et parvulum interfecit, epulandumque patri apposuit, ac ne quid infelicissimae orbitati felix ignorantia subtraheret, infantes epulas ostensis patri cum capite manibus improperavit. Hujus ergo facti immemor, ipsi Harpalo summam belli committit, qui acceptum exercitum statim Cyro per proditionem tradidit. Quo comperto Astiages, raptis secum copiis, in Persas ipse proficiscitur acriusque certamen instaurat: proposito suis metu, si quis e praelio cedere moliretur, ferro exciperetur. Qua necessitate instanter Medis pugnantibus, pulsa iterum Persarum acies, cum paulatim cederet, matres et uxores eorum obviam occurrunt, orant ut in praelium revertantur, cunctantibus sublata veste obscena corporis ostendunt, quaerentes num in uteros matrum vel uxorum vellent refugere. Quo facto erubescentes in praelium redeunt et facta impressione, quos fugiebant
Abbreviated transcription (Latin):
res. annis triginta. ab egres¬
su filiorũ isrł ex egipto annus
c.ii. hebreorum uidex a od ex tͥbu
effrem annis .lxxx. Aliengene
hebreos habuerunt subiectos
dice subputantur.xxi

Expanded text:
res annis triginta. Ab egressu filiorum Israel ex Aegypto anni centum duo. Hebraeorum judex Aod, ex tribu Effrem, annis octoginta. Alienigenae Hebraeos habuerunt subjectos dice supputantur.
Abbreviated transcription (Latin):
& ad sciscitationem cogit ignaros.
Exhaustis atq demolitis gallis. secu¬
rus cesar cum legionib in italiam
rediit. nullos post se gallorum mo¬
tus ꝑtimescens: certo se sciens mini¬
me aliquos qui uł moueri aude¬
ant. uł si moueant᷑ timendi sint.

Expanded text:
et ad sciscitationem cogit ignaros. et ad sciscitationem cogit ignaros. Exhaustis atque demolitis Gallis, securus Caesar cum legionibus in Italiam rediit, nullos post se Gallorum motus pertimescens, pro certo esse sciens minime aliquos qui vel moveri audeant, vel, si moveantur, timendi sint.
Abbreviated transcription (Latin):
oppido effusi subsecuntur. Ardenti¬
bus machinis cum graue p̃liũ suis
cesar ac ꝑiculosum uideret: cohor¬
tiͦs incireuitum ire oppidi uelocit̃
ꝑ occultum imꝑat. atq undiq subi¬
to uastum clamorem adtollerare.
Quo facto consternanti oppidani.
dum recurrere ad muniendum op¬
pidum uolunt: ab oppugnatione
turris uł demollitione aggeris reces¬
serunt. Illi tam̃ qui ad incidendas
fontis uenas sub obtentii aggeris tu¬
ti. cuniculos ꝑfodiebant: reꝑtos in
abstruso aquarũ meatus ꝑmulta
diuidendo. tenurari in semet ipsis¬
consumiq fecerunt. Oppidani fon¬
te siccato. ultima desꝑatione correp¬
ti: deditionem sui faciunt. Cesar
autem omnib qui arma tulerant
manus sustulit & uitam reliquit. qͦ
testatior eẽt etiam posteris pena.
imꝓborum. Aultum enim ad co¬
ercendam audatiam ualet ꝓpositũ
punitionis exemplum. cũ ipsa mi¬
seri presens forma uiuentis. & ad
recordationem admonet conscios.

Expanded text:
oppido effusi subsequuntur. ardentioppido effusi subsequuntur. ardentibus machinis cum graue proelium suis Caesar ac periculosum uideret , cohortes in circuitum oppidi ire uelociter per occultum imperat atque undique subito uastum clamorem attollere. quo facto consternati oppidani dum recurrere ad muniendum oppidum uolunt, ab oppugnatione turris uel demolitione aggeris recesserunt. illi tamen, qui ad incidendas fontis uenas sub obtentu aggeris tuti cuniculos perfodiebant, repertos in abstruso aquarum meatus per multa diuidendo tenuconsumique fecerunt. Oppidani, fonte siccato, ultima desperatione correpti, deditionem sui faciunt. Caesar autem omnibus qui arma tulerant manus sustulit, et vitam reliquit, quo testatior esset etiam posteris poena improborum. Multum enim ad coercendam audaciam valet propositum punitionis exemplum, cum ipsa miseri praesens forma viventis, et ad recordationem admonet conscios,
Abbreviated transcription (Latin):
det si expugnare ui moliatur. lu¬
do & spectaculo hostium delen¬
dum eẽ exercitum suũ. unum so¬
lum ẽẽ presidii. si quo mͦ hostes
aqua arceantur. S & hoc qͦq:
nisi cesar non potuisset. Siquidẽ
fons quo ad potum utebantur: me¬
dio deuexi montis latere fundebat᷑.
Cesar ad ꝓximum fontis admoueri.
uineas. turremq extrui iubet. Et
magnus undiq concursus ex oppi¬
do. Quib sine ꝑiculo p̃liantib ro¬
mani quanus ꝑtinacit̃ obsisterent.
crebriusq succed̾ent: complures ta¬
men trucidabantur. Igitur extru¬
itur agger & turris pedum sexa¬
ginta. curius uertex equari ad fon¬
tis locum possit. ut uel equo tela
conici queant: uł precipitata de¬
suꝑ saxorum uolumina ñ timeri.
Oppidani aut̃ ubi exanimari siti ñ
solum peccora sua uerum etiam
infirmiores hominum etates ui¬
dent: cupas pice. sepo & scindulis
repletas. ac deinde immisso igne.
inꝓna precipitant: easq ipsi toto

Expanded text:
det, si expugnare ui moliatur, ludet, si expugnare ui moliatur, ludo et spectaculo hostium delendum esse exercitum suum; unum solum esse praesidii, si quoquo modo hostes aqua arceantur. sed et hoc quoque nisi Caesar non potuisset, siquidem fons, quo ad potum utebantur, medio deuexi montis latera fundebatur. Caesar ad proximum fontis admoueri uineas turrimque exstrui iubet. fit magnus ilico concursus ex oppido. quibus sine periculo proeliantibus Romani quamuis pertinaciter obsisterent crebriusque succederent, conplures tamen trucidantur. igitur exstruitur agger et turris pedum sexaginta, cuius uertex aequare ad fontis locum possit, ut uel ex aequo tela conici queant uel praecipitata desuper saxorum uolumina non timeri. oppidani autem, ubi exanimari siti non solum pecora sua uerum etiam infirmiores hominum aetates uident, cupas pice sebo et scindulis repletas ac deinde inmisso igne in prona praecipitant easque ipsi toto
Abbreviated transcription (Latin):
incentorem. ab hoc bello elapsum
si a remoricis gentib adiunctus
eẽt. maximos iterum in gallia
tumultus eẽ moturum. s eas ad¬
huc ipsa nouitate trepidantes.
mira uirtute & celeritate ꝑdomuit.
Interea drapes unaq lucteruis. cũ
idesse caninium & legiones infini¬
bus suis uiderent: undiq collectis
copiis oppidum uelut unũ occu¬
pant. Hoc oppidum in editissima
montis arce pendebat. duab parti¬
bus ꝑ abrupta latera non paruo
flumine cingebatur. medio deinde
descensu largissimo fonte securũ.
plurimaq introrsum copia fru¬
menti tutum: irritos ꝓcul discur¬
sus hostium despiciebat. Caniniꝰ
quod solum romana ꝓuisione
potuit. ambos duces cum parte
copiarum plurima in campo e¬
uocatos maximo prelio suꝑauit.
Nam uno educib interfecto. alter
cum paucissimis fugit. Nullus
in oppidum rediit: s ad oppug¬
nandum cesare opus fuit. Ita cer¬
tior ꝑnuntios factus cesar adcur¬
rit: circumspectisq omnib. ui¬

Expanded text:
incentorem ab hoc bello elapsum, incentorem ab hoc bello elapsum, si Aremoricis gentibus adiunctus esset, maximos iterum in Gallia tumultus esse moturum. sed eas adhuc ipsa nouitate trepidantes mira uirtute et celeritate perdomuit. interea. Draptes unaque Lycterius cum adesse Caninium et legiones in finibus suis uiderent, undique collectis copiis oppidum Vxellodunum occupant. hoc oppidum in editissima montis arce pendebat, duabus partibus per abrupta latera non paruo flumine cingebatur, medio deinde descensu largissimo fonte securum plurimaque introrsum copia frumenti tutum inritos procul discursus hostium despiciebat. Caninius, quod solum Romana prouisione potuit, ambos duces cum parte copiarum plurima in campum euocatos maximo proelio superauit. nam uno e ducibus interfecto alter cum paucissimis fugit, nullus in oppidum rediit, sed ad id oppugnandum Caesare opus fuit. itaque certior per nuntios factus Caesar accurrit circumspectisque omnibus ui
Abbreviated transcription (Latin):
sar. neq ausuram fore ad aliquos
adspirare motus arbitraretur: le¬
giones in hybernia dimisit. Ipse ta¬
men abiorigis fines qui dot bella
excitauerat. horrenda hominumstea¬
ge uastauit. At uͦ gaius caninius
legatus. bellum apud pictonas in¬
uenit. ubi magnahostium multi¬
tudo impeditam itinere legionẽ
circundedit. atq ad extremum dis¬
crimen adduxit. Porro autẽ fabi¬
us legatus accepti s caninii litteris.
in pictonas ꝓficiscitur. ibiq a cap¬
tiuis de oportunitate locorum cer¬
cior factus. in opinantaes hostes¬
opprimit: magnisq stragibus
factis. plurimas predas agit. De¬
inde cum canino signum aduen¬
tus sui dedisset: caninius cotis
castris subito exiliit. seseq in ie¬
cit hostib. Itaq fabio ex alia par¬
te. & caninio exaltera insistente:
maximo & diuturno bello ĩnu-¬
mere gallorũ copie trucidate st̃.
Inde fabius in carnotes ꝓfectusẽ.
Sciebat enim domnacum ducem
antiquissimum rebellionis totius

Expanded text:
sar neque ausuram fore ad aliquos sar neque ausuram fore ad aliquos adspirare motus arbitraretur, legiones in hiberna dimisit, ipse tamen Ambiorigis fines, qui tot bella excitauerat, horrenda hominum strage uastauit. at uero C. Caninius legatus bellum apud Pictonas inuenit: ubi magna hostium multitcircumdedit, atque ad extremum discrimen adduxit. Porro autem Fabius legatus, acceptis Caninii litteris, in Pictonas proficiscitur, ibique a captivis de opportunitate locorum certior factus, inopinantopprimit magnisque stragibus factis plurimas praedas agit. deinde cum Caninio signum aduentus sui dedisset, Caninius totis castris subito exsiluit seseque iniecit hosti. ita Fabio ex alia parte et Caninio ex altera insistente, maximo et diuturno bello innumerae Gallorum copiae trucidatae sunt. inde Fabius in Carnutes profectus est; sciebat enim Domnacum ducem antiquissimum rebellionis totius
Abbreviated transcription (Latin):
am p̃cantes. eũ solũ uelut aucto¬
rem magni sceleris dedidert̃.
Bellouagni omĩb gallorũ gentib
ipsorum opinione fortiores habeban¬
tur. Hi chorreo duce bellũ instau¬
rant. sibiq in hanc suscepti belli
societatem ambianos. aluernos. sale¬
tos. beliocasses. atrebatosq coniun¬
gunt. & locum quendam cinctũ
atq impeditum undiq paludib
capiunt: commissoq prelio mag¬
nam remorũ manũ quȩ auxilio
romanis erat trucidant. Deinde
cum oportuntim ipsi locum in si¬
diis ꝓuisum occupauissent. atq
hoc comꝑto romani ad insidia¬
rum locum instructi ordinatiq
uenissent: commisso prelio. ro¬
mani gallos fugientes hisdem lo¬
corum munitionib quib clausi
fuerant incluserunt. cunctosq
ad int̾nitionem qͥciderunt. Ibi
chorreus uł fugam uel deditio¬
nem detrectans: romanos ne ui¬
uus caꝑetur instant̃ occidendo
ut occideret᷑ coegit. Igitur cum
pacatam ẽẽ uniuersam̃ galliam ce¬

Expanded text:
am precantes, eum solum uelut auctoam precantes, eum solum uelut auctorem magni sceleris dediderunt. Bellouagui omnibus Gallorum gentibus ipsorum opinione fortiores habebantur. hi Correo duce bellum instaurant sibique in hanc suscepti belli societatem Ambianos Aulercos Caletos Velocasses Atrebatasque coniungunt et locum quendam cinctum atque impeditum undique paludibus capiunt, commissoque proelio magnam Remorum manum, quae auxilio Romanis erat, trucidant. deinde cum opportunum ipsi locum insidiis prouisum occupauissent atque hoc conperto Romani ad insidiarum locum instructi ordinatique uenissent, commisso proelio Romani Gallos fugientes isdem locorum munitionibus, quibus clausi fuerant, incluserunt cunctosque ad internecionem ceciderunt. ibi Correus vel fugam vel deditionem detraotans Romanos, ut uiuus caperetur, instantes occidendo, ut occideretur, coegit. igitur cum pacatam esse uniuersam Galliam Cae
Abbreviated transcription (Latin):
omnes qui arma ferre possint
huic bello presto sint. hoc enĩ eẽ
unum bellum quod aut ꝑpetua
libertas. aut eterna seruitus. aut
mors omĩum consequatur. Itaq
absq eo numero quem infinitum
ante contraxerat: equitum cir¬
citer octo milia. peditũ ducen¬
ta quinquaginta milia contͣcta
sunt. De hinc duos colles sibͥ in¬
uicem obuersos romani galliq
cȩꝑunt. unde multis sepe erupti¬
onib. & uariis ꝓuectib p̃liantes.
tandem romani precipue germa
norum equitum quos sibi iam¬
dudum amicos nunc sibi in au¬
xilium ac̃ciuerant. uirtute uice¬
runt. Uergingecorix alia die con¬
gregatis omnib qui fuga euaserant.
dixit se auctorem bona fide de¬
fendende libertatis atq irrũpen¬
di federis fuisse: & nunc siue ro¬
manis sese ad mortẽ om̃s offerant.
siue solum ꝓ omĩb dedant pa¬
ratum animo fore. Itaq galli
uoluntatem quã pudore aliquã¬
diu texerant. quasi ex consilio
regis assumerent. ilico sibi ueni¬

Expanded text:
omnes qui arma ferre possent, omnes qui arma ferre possent, huic bello praesto sint; hoc enim esse unum bellum, quo aut perpetua libertas, aut aeterna servitus, aut mors omnium consequantur. Itaque absque eo numero, quem infinitum ante contraxerat, equitum circiter octo millia, peditum ducenta quinquaginta millia contracta sunt. Dehinc duos colles sibi invicem obversos Romani, Gallique ceperunt. Unde multis saepe eruptionibus et variis proventibus praeliantes, tandem Romani praecipua Genorum equitum, quos sibi iamdudum amicos nunc in auxilium acciuerant, uirtute uirtute. Vercingetorix alia die congregatis omnibus, qui fuga euaserant, dixit se auctorem bona fide defendendae libertatis atque inrumpendi foederis fuisse et nunc, siue Romanis sese ad mortem omnes offerant siue se solum pro omnibus dedant, paratum animo fore. itaque Galli uoluntatem, quam pudore aliquamdiu texerant; quasi ex consilio regis adsumerent, ilico sibi ueni
Abbreviated transcription (Latin):
clam ad exercitum recurrebat
impetum faciunt. Cesar tunc
oppidum nomine cenapũ obsi¬
dione coneluserat. qd̃ diu oppus¬
natum tandem post multas roma¬
norum clades. pluuio die cũ hosti¬
lium machinarum augmenta
neruiq elanguerant. applicitis
turrib. captum atq deletum est.
Quadraginta milia hominũ ibi¬
fuisse referuntur: ex quib uix oc¬
toginta ꝑfugam lapsi. ad ꝓxima
gallorum castrauenerunt. Prete¬
rea auerni ceteriq confines. sol¬
licitatis etiam ad se edus. multis
aduersum cesarem preliis bella¬
uerunt. Qui cum se pugnan¬
do fatigati in quoddam castel¬
lum recepissent: milites predȩ
inhiantes ad expugnationem
oppidi animum intendunt.
frustra cesare de loci inquita-¬
te causante. Itaq ibi cesar erũ¬
pentib desuꝑ hostib pressus. mł¬
ta exercitus sui parte ꝑdita uictꝰ
aufugit. Num hec ad alestam ge
runtur. uergingetorix. quem õs
consensu pari regem preoptaue.¬
rant. suadet uti ex tota gallia

Expanded text:
clam ad exercitum recucurrerat, clam ad exercitum recucurrerat, impetum faciunt. Caesar tunc oppidum nomine Caenapum obsidione concluserat: quod diu oppugnatum, tandem post multas Romanorum clades pluuio die, cum hostiluim machinarum agmenta neruique elanguerant, adplicitis turribus captum atque deletum est. quadraginta milia ibi hominum fuisse referuntur: ex quibus uix octoginta per fugam lapsi ad proxima Gallorum castra uenerunt. praeterea Aruerni ceterique confines, sollicitatis etiam ad se Aeduis, multis aduersum Caesarem proeliis bellauerunt. qui cum se pugnando fatigati in quoddam castellum recepissent, milites praedae inhiantes ad expugnationem oppidi animum intendunt, frustra Caesare de loci iniquitate causante. itaque ibi Caesar erumpentibus desuper hostibus pressus, multa exercitus sui parte perdita, uictus aufugit. dumruntur, Vercingetorix, quem omnes consensu pari regem praeoptaverant, suadet uti ex tota Gallia,
Abbreviated transcription (Latin):
mortem sabini & cotte legatorũ
uolens. ambiorigem & eburones
delete legionis auctores. postquã
in arduenna siluam refugisse
comꝑit. quȩ silua totius galliȩ
maxima ẽ.atq ã ripisreni fini¬
busq treuerorum adner tuos
usq ꝑtingit: & in longitudine
ꝑiculi fore. si ꝑ obstructas spacio¬
sasq siluas ignoti diuiderenti.
hostemq locis notissimum q̃re¬
rent. omnem galliam ꝑnunti¬
osinuitat: ut quisq scd̃m pla¬
citum suum reconditas in ardu¬
enna silua predas querant. diri¬
piantq. Quo facto gallis utrĩq
morientib maximas romanors
iniurias fine cuiusquã romani
discrimine uindicauit. Ita hoc
tutissimo uincendi genere secu¬
rusin italiam rediit.Ui¬
Gitur cesare in italiam reuerso.
gallia rursus in arma coniurat:
multiq simul popłi coeunt. Dux
hisuergingetoris fuit cuius consi¬
lio statĩ õs galli cuntates luas ultro
incenderunt. Prima a suis incen¬
sa biturigo: in de ad cesarem qui

Expanded text:
mortem Sabini et Cottae legatorum mortem Sabini et Cottae legatorum nolens, Ambiorigem et Eburones deletae legionis auctores postquam in Arduennam siluam refagisse conperit — quae silua totius Galliae maxima est atque a ripis Rheni finibusque Treuerorum ad Neruios usque pertingit et in longitudine periculi fore, si per obstructas spatiosasque siluas ignoti diuiderentur hostemque locis notissimum quaererent, omnem Galliam per nuntios inuitat, ut quique secundum placitum suum reconditas in Arduenna silua praedas quaerant diripiantque. quo facto Gallis utrimque morientibus maximas Romanorum iniurias sine cuiusquam Romani discrimine uindicauit. ita hoc tutissimo uincendi genere securus in Italiam rediit. Igitur Caesare in Italiam reuerso Gallia. rursus in arma coniurat multique simul populi coeunt. dux his Vercingetorix fuit, cuius consilio statim omnes Galli ciuitates suas ultro incenderunt: prima a suis incensa Biturigo. inde ad Caesarem, qui
Abbreviated transcription (Latin):
exercitus amissa. aliisq gra¬
uiter sauciisne ad sustinendũ
quidem sibi idoneus. ñ dicã ad
compͥmendum gallorũ impetũ
uideretur: gneo pompeio pro¬
consule conscribi legiones. sq
mitti in auxilium petit. Itaq ante
exactam hiementres ad eum legi¬
ones in castra uenerunt. Igitur cę¬
sar. prius quam in unum hostiũ
copie coirent: in eunte uerno ag¬
gredi trepidos & opprimere spar¬
sos in suis finib parat. Primum
itaq neruior fineᷤ diripit. predam
uero quȩ copiosissima erat exer¬
citui ꝑmitcit deinde menapos
qui sibi ꝓpt̃ inmensas paludes
atq impeditissimas siluas mu¬
nitissimi uidebant᷑. trib agmi¬
nib inuadit nmiaq cede uulgo
agitata. residuos supplices in de¬
ditionem recepit. Labienus sequenti
prelio om̃s treuerorum copiasint̃¬
fecit arte in hellum ꝓuocatas.
prius quam germanis aduentã¬
tib iungerentur: & continuo ip¬
sam ciuitatem capit. Cesar ulcisci

Expanded text:
exercitus amissa aliisque graexercitus amissa aliisque grauiter sauciis ne ad sustinendum quidem sibi idoneus, non dicam ad conprimendum Gallorum impetum uideretur, a Cn. Pompeio proconsule conscribi legiones sibique mitti in auxilium petit: itaque ante exactam hiemem tres ad eum legiones in castra uenerunt. igitur Caesar, priusquam in unum hostium copiae coirent, ineunte uere adgredi trepidos et opprimere sparsos in suis finibus parat. primum itaque Neruiorum fines diripit, praedam uero, quae copiosissima erat, exercitui permittit. deinde Menapios, qui sibi propter inmensas palndes atque inpeditissimas siluas munitissimi uidebantur, tribus agminibus inuadit nimiaque caede uulgo agitata residuos sapplices in deditionem recepit. Labienus sequenti proelio omnes Тreuerorum copias interfecit arte in bellum prouocatas, priusquam Germanis aduentantibus iungerentur, et continuo ipsam ciuitatem capit. Caesar ulcisci
Abbreviated transcription (Latin):
uicissent. ad obducendum intͥnse¬
cus uallum conuersi sunt. Ce¬
sar totis repente portis paratũ
effudit exercitum: uersosq in fu¬
gam gallos uastissim a cede con¬
fecit. Nam quadraginta milia
tunc fuisse referunt᷑. equib pauci
ꝑpaludes inuias euaserunt. Indi¬
ciomarus treuerorum pͥnceps
magnas armatorum copias ha¬
bens. postquam de consensu totiꝰ
galliȩ certior redditus ẽ. labieni
castra legionemq cui is preerat
quod facile factu arbitrabatur.
delere statuit: ac deinde eburoni¬
bus neruiisq conuinctus. ad ob¬
primendum cesarem ꝑgere. Labi¬
enus quib potest artib simulat
timorem. atq ita indiciomarũ
neglegentiorem cum insultanti¬
bus copnis ꝓ uallo oberrantem
repentina eruptione ꝓstrauit.
Hac uictoria labieni. reliqui sex¬
gallorum conatus repressi sunt.
& cesar paulo quietior reliqua
parte hyemis fuit. S intelligeis
sibi maiora belli suꝑ eẽ negotia
maxime quia plurima parte

Expanded text:
uicissent, ad obducendum extrinseuicissent, ad obducendum extrinsecus uallum conuersi sunt. Caesar totis repente portis paratum effudit exercitum uersosque in fugam Gallos uastissima caede confecit. nam sexaginta milia tunc fuisse referuntur, e quibus pauci per paludes inuias euaserunt. Indutiomarus Treuerorum princeps, magnas armatorum copias habens, postquam de consensu totius Galliae certior redditus est, Labieni castra legionemque cui is praeerat, quod facile factu arbitrabatur, delere statuit ac deinde Eburonibus Neruiisque coniunctus ad opprimendum Caesarem pergere. Labienus quibus potest artibus simulat timorem atque ita Indutiomarum neglegentiorem cum insultantibus copiis pro uallo oberrantem, repentina eruptione prostrauit. hac uictoria Labieni reliqui Gallorum conatus repressi sunt et Caesar paulo quietior reliqua parte hiemis fuit. sed intellegens sibi maiora belli superesse negotia, maxime quia plurima parte
Abbreviated transcription (Latin):
dinis extruxerunt. Ue cũ iam
septem dies noctesq succidui ho¬
stium cunei pugnarent. ac uen¬
tus subito plurimus exortus eẽt.
testas feruentes intorsere fundis
Nammataq tela focis. ac mox con¬
cepto igne. rutilantia intͣ castra
iecerunt. Quo facto ꝑculmina
raptim uentus insistens. sparsum
animauit incendium. Sed nec sic
quidem romani cum undiq ob¬
ruerent᷑. uulnerib. laborib. uigi¬
liis. ieiuniis. in cendiisue cesserunt.
Tandem cesari nunciatum ẽ unã
deletam eẽ legionem: alteram iã
penc confectam. Aduentante cũ
duab legionib cesare: deserunt
hostes obsidionem. atq in eũ cun¬
cti raptis copiis ruunt. Cesar par¬
uissimis se castris consulto condi¬
dit. equitibusq p̃missisut fugam
fingerent imꝑauit: ut ad transi¬
tum uallis quȩ media erat. sibiq
piculosa udebatur. hostes contẽp¬
tus sui inuitaret. quib aduen¬
tantib. insuꝑ obstrui precepit¬
portas. Quo uiso galli. quasi iã

Expanded text:
dinis extruxerunt. et cum iam dinis extruxerunt. et cum iam septem dies noctesque succidui hostium cunei pugnarent ac uentus subito plurimus exortus esset, testas feruentes intorsere fundis flammataque focis tela ac mox concepto igne rutilantia intra castra iecerunt. quo facto per culmea culmina raptim uentus insistens, sparsum animauit incendium. sed ne sic quidem Romani, cum undique obruerentur, uulneribus laboribus uigiliis ieiuniis incendiisue cesserunt. tandem Caesari nuntiatum est unam deletam esse legionem, alteram iam paene confectam. aduentante cum duabus legionibus Caesare, deserunt hostes obsidionem atque in eum cuncti raptis copiis ruunt. Caesar paruissimis se. castris consulto condidit equitibusque praemissis, ut fugam fingerent, imperauit, ut ad transitum uallis, quae media erat sibique periculosa uidebatur, hostes contemptu sui inuitaret. quibus aduentantibus insuper obstrui portas praecepit. quo uiso Galli, quasi iam
Abbreviated transcription (Latin):
graui pugna cepit. Ex in cesar
abrittannis reuersus ingalliam.
post legiones in hybernͥa misit. re¬
pentinis bellorum tumultib un¬
diq circumuentus & conflictatꝰ ẽ.
Namłambio rix cum eburonatibus
& a tuatucis conspirans: anima¬
tus treuerorum consilio. coitam
& sabinum legatos apud eburo¬
nas cum tota funditus legione
insidus circumuentos interfecit.
Ambiotrix hac uictoria elatus.
aituatos & neruios plurimosq
alios raptim in arma contrahit:
atq ad cyceronem legatũ similit̃¬
qui tunc legioni in hybernispre¬
erat. contendit. Multitudo hosti¬
um ex hoc colligi potuit: quia
cum in obsidione castrorũ uallũ
circumdandum eẽ a captiuis ro¬
manis docerentur. & instrum̃ta
ruralia ñ haberent. gladiis con¬
cidendo derram & saceulis expor¬
tando. uix trib horis uallũ pedũ
decem. & fossam pedũ quindecĩ.
ꝑmilia passuum quindecim in
circuitu ꝑfecerunt. Preterea cen¬
tum uiginti turresmire altitu¬

Expanded text:
graui pugna cepit. Exim Caesar graui pugna cepit. Exim Caesar a Britannis reuersus in Galliam postquam legiones in hiberna misit, repentinis bellorum tumultibus undique circumuentus et conflictatus est. namque Ambiorix cum Eburonibus et Aduatucis conspirans, animatus Treuerorum consilio Cottam et Sabinum legatos apud Eburonas cum tota funditus legione insidiis circumuentos interfecit. Ambiorix hac uictoria elatus Aduatucos et Neruios plurimosque alios raptim ad arma contrahit atque ad Ciceronem legatum, qui similiter tunc legioni in hibernis praeerat, contendit. multitudo hostium ex hoc colligi potuit, quia cum in obsidione castrorum uallum circumdandum esse a captiuis Romanis docerentur et instrumenta ruralia non haberent, gladiis concidendo terram et sagulis exportando uix tribus horis uallum pedum decem et fossam pedum quindecim per milia passuum quindecim in circuitu perfecerunt. praeterea centum uiginti turres mirae altitu
Abbreviated transcription (Latin):
congressu a brittannis uictus. ibiq
labienus tribunus occisusẽ. Scdõ
prelio cum magno suorũ discri¬
mine uictos brittannos in fugã
uertit. Inde ad flumen tamensim
ꝓfectus. quem uno tantum loco
uadis transmeabilem ferunt:. in
huius ulteriore ripa cum cassobel¬
latino duce inmensa hostim
multitudo consederat. ripamq
fluminis ac pene totum sub aqͣ
uadum. acutissimis sudib pre¬
struxerat. Quod ubi a romanis
deprehensum ac uitatum est:
barbari legionum impetumnon
ferentes. siluis se se abdidere. Uñ
crebris eruptionib romanos gra¬
uiter ac sepe lacerabant. Interea
trinouantum firmissima ciuitas
cum androgorio duce. datisqua¬
draginta obsidib cesar sese dedi¬
dit. Quod exemplum secutȩ urbes
alie cum plures in fedus romanoꝵ
uenerunt. hisdẽq demonstranti¬
bus cesar oppidum cassobellauni
int̾ duas paludes situm. obtentu
in suꝑ siluarum munitum. omni¬
busq rebus confertissimũ tandẽ

Expanded text:
congressu a Britannis uictus ibique congressu a Britannis uictus ibique Labienus tribunus occisus est. secundo proelio cum magno suorum discrimine uictos Britannos in fugam uertit. inde ad flumen Tamsim profectus, quem uno tantum loco uadis transmeabilem ferunt. in huius ulteriore ripa Cassouellauno duce immensa hostium multitudo consederat ripamque fluminis ac paene totum sub aqua uadum acutissimis sudibus praestruxerat. quod ubi a Romanis deprehensum ac uitatum est, barbari legionum impetum non ferentes siluis sese abdidere, unde crebris eruptionibus Romanos grauiter ac saepe lacerabant. interea Trinobantum firmissima ciuitas cum Mandubragio duce datis quadraginta obsidibus Caesari sese dedidit. quod exemplum secutae urbes aliae conplures in foedus Romanorum uenerunt isdemque demonstrantibus Caesar oppidum Cassouellauni inter duas paludes situm, obtentu insuper siluarum munitum omnibusque rebus confertissimum tandem
Abbreviated transcription (Latin):
maximam && ferocissimã gentem.
quorum eẽ centum pagos. & po¬
pulos multi ꝓ didere. totamq ger¬
maniam ad uentu suo terret. et
mox in galliam recisso ponte con¬
cedit. Inde admorinos uenit. uñ
in brittanniam ꝓximus & breuis¬
simus transitus ẽ. Nauib circiteR
onerariis atq actuariis octoginta
preparatis. in britanniam transue¬
hitur. ubi acerba primum pugna
fatigatur: deinde aduersa tempe¬
state correptus plurimam partem
classis. & non paruum numerũ mi¬
litum. equitum uero peneomnem
disꝑdidit. Regressus in galliam le¬
giones in hibernͥa dimisit: ac sexcen¬
tas naues utriusq cõmodi fieruim¬
ꝑauit. Quib iterum inbrittan¬
niam primouere transuectus.
dum ipse in hostem cũ exercitu
ꝑgit: in anchoris stantes. tempesta¬
te correpte uel collise inter se uel
arenis illisȩ. ac dissolutȩ sunt. Ex
quib quadraginta pierunt. cȩte¬
re cum magna difficultate repara¬
rate sunt. Cesaris equitatus. pͥmo

Expanded text:
maximam et ferocissimam gentem, maximam et ferocissimam gentem, quorum esse centum pagos et populos multi prodidere, totamque Germaniam aduentu suo terret; mox in Galliam rescisso ponte concedit. inde ad Morinos uenit, unde in Britanniam proximus et breuissimus transitus est. nauibus circiter onerariis atque actuariis octoginta praeparatis in Britanniam transuehitur. ubi acerba primum pugna fatigatus, deinde, aduersa tempestate correptus plurimam classis partem et non paruum numerum militum, equitum uero paene omnem disperdidit. regressus in Galliam legiones in hiberna dimisit ac sescentas naues utriusque commodi fieri imperauit. quibus iterum in Britanniam primo uere transuectus dum ipse in hostem cum exercitu pergit, naues in anchoris stantes tempestate correptae uel conlisae inter se uel harenis inlisae ac dissolutae sunt: ex quibus quadraginta perierunt, ceterae cum magna difficultate reparatae sunt. Caesaris equitatus primo
Abbreviated transcription (Latin):
niam ꝑuenisset. bello exceptus ẽ
Namq: sociato magno equitatu.
pedestribusq copiis preualidis.
roma no ad orsi. dui grauit̃ turba¬
uerunt: post uicti atq in oppidũ
sociatum coacti. obsessiq cum se¬
expugnari uiderent. armis tradi¬
tis in deditionem recepti sunt. A¬
quitani clade hac ꝑmoti undiq
exercitum contrahunt. de interi¬
oe quoq hispĩnia auxilia accersi¬
unt: duces bello maxime eos pre¬
ficiunt. qui cum sertorio milita¬
uerant. Hi omnesdum obsidio¬
nem crasso parant: in castris suis
crasso obruente deleti sunt. Nã
exaquitanis & cantabris quoꝵ.L.
milia tunc in auxilium uenerant:
uiginti & octo milia cesa referũ¬
tur. Cesar germanos qui renũ
cum immensis copiis transmiserant.
simul & totas gallias subicere sibi
parabant bello adortus. usq ad int̃¬
nitionem cicidit: quorum fuisse
Tunc cęsar in germaniam facto po¬
nte transgreditur. sugambros &¬
utubios obsidione liberat:. sueuos

Expanded text:
niam pervenisset, bello exceptus est. niam pervenisset, bello exceptus est. Namque Sontiates magno equitatu pedestribusque copiis praevalidis Romanos adorti, diu graviter turbaverunt: post victi, atque in oppidum Sontiatum coacti obsessiqexpugnari uiderent, armis traditis in deditionem recepti sunt. Aquitani clade permoti undique exercitum contrahunt; de citeriore quoque Hispania auxilia accersunt; duces bello maxime eos praeficiunt, qui cum Sertorio militauerant. ii omnes dum obsidionem Crasso parant, in castris suis Crasso obruente deleti sunt nam ex Aquitanis et Cantabris, quorum quinquaginta milia tunc in auxilium uenerant, triginta et octo milia caesa referuntur. Caesar Germanos, qui Rhenum cum immensis copiis transmiserant, simul et totas Gallias subicere sibi parabant, bello adortus usque ad internecionem cecidit. quorum fuisse Tunc Caesar in Germaniam facto ponte transgreditur, Sugambros et Vbios obsidione liberat; Suebos
Abbreviated transcription (Latin):
cum opus eẽt apprehensos eminꝰ
rudentes subductis hastilibus
ꝑ funem falcẽ retrahendo succi-¬
derent. His celeriter expeditis.
disrumpi hostium autemnarũ
armamenta precepit. Ita autẽ¬
nis ruentib: complures ilico na¬
ues uelut captas immobiles red¬
didit. Alii hoc ꝑiculo territi. sus¬
pensis uelis qua uentus intendet
fugere conati: cessante mox uẽ¬
co destituti. ludibrio fuere ro¬
manis. Itaq incensis omnib na¬
uib. interfectisq his qui pug¬
nauerant: galli reliqui sese om̃s
dediderunt. S cesar maxime
ob inuriam legatorum. & ut
genti ad omĩa consilia mobilit̃¬
ribilis exempli notam in ureret:
cunctis principib ꝑtorm̃ta in¬
terfectis. reliquos sub corona uen¬
didit. Hisdem dieb titurius sa¬
binus aluernos eburouices. lu¬
xoiuosq. qui pͥmates suos cur au¬
ctores belli resuscitandi eẽ nol¬
lent interfecerunt: eruptione
facta incredibili cede deleuit.
Publius uͦ crassus cum in aquita¬

Expanded text:
cum opus esset adprehensos eminus cum opus esset adprehensos eminus rudentes subductis hastilibus per funem falcem retrahendo succiderent. his celeriter expeditis disrumpi hostilium antemnarum armamenta praecepit : ita antemnis ruentibus conplures ilico naues uelut captas immobiles reddidit. alii hoc periculo territi, suspensis uelis qua uentus intenderet fugere conati, cessante mox uento destituti ludibrio fuere Romanis; itaque incensis omnibus nauibus interfectisque his qui pugnauerant Gallis, reliqui sese omnes dediderunt. sed Caesar maxime ob ingenti ad omnia consilia mobili terribilis exempli notam inureret, cunctis principibus per tormenta interfectis, reliquos sub corona vendidit. Iisdem diebus Titurius Sabinus Aulercos, Eburonices, Lexoviosque, qui primates suos, cur auctores belli resuscitandi esse nollent, interfecerant, eruptione facta, incredibili caede delevit. Publius vero Crassus cum in Aquita
Abbreviated transcription (Latin):
arum gentiũ certior factus.
quamus intelligeret quanta
ineundi belli difficultas eẽt. tamen
rem tanti negotii non negligendam
ratus ẽ. ne ceteris exemplo eiusmodi
audendi licentia laxaretur. Itaq ter¬
restri prelio ꝑsequi hostes: frustra
aggressus. quippe cum hostesꝑint̃¬
fusa ex oceano estuari. atq in accessꝰ
recessus stutis terrarum finib mu-¬
nirentur. naues longas edificariin
ligere fluuio iubet. ꝑquem in oce¬
anum deductȩ. mox ut hostib uisȩ
sunt continuo ducente uigintina¬
ues eorum parate atq omĩ genere
armorum instructissime. ꝓgresse
portu ex aduerso constiterunt Bru-¬
to circumspicienti imparẽ longe
nauium eẽ conflictum. quia bar¬
barorum naues solido robore intex¬
tȩ. cauernisq preualidis obdurate.
saxorum modo adactos rostratarũ
ictus setondebant: hoc pͥmũ auxi¬
lio fuit. quod falces a cutissimas
non ꝑtinacit᷑ contis p̃fixas. fumb
autem subnexas parauerat. quibꝰ

Expanded text:
arum gentium certior factus, arum gentium certior factus, quamvis intelligeret quanta ineundi belli difficultas esset, tamen rem tanti negotii non negligendam ratus est, ne caeteris exemplo ejusmodi audendi licentia laxaretur. Itaque terrestri praelio persequi hostes frustra aggressus; quippe cum hostes per interfusa ex Oceano aestuaria, atque inaccessos recessus, tutis terrarum finibus munirentur, naves longas aedificari in Ligeri fluvio jubet: per quem in Oceanum deductsunt, continuo ducentae uiginti naues eorum paratae atque omni genere armorum instructissimae progressae portu ex aduerso constiterunt. Bruto circumspioienti imparem longe nauium esse conflictum, quia barbarorum naues solido robore intextae cauernisque praeualidis obduratae saxorum modo adactus rostratarum ictus retundebant, hoc primum auxilio fuit quod falces acutissimas non pertinaciter contis praefixas funibus autem subnexas parauerat, quibus
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑfecta circundantes. raros ꝑual¬
lum ꝓpugnatores. saxistelisq
onerant. Cumq iam castra
irrumꝑentur. pacuiti primipa¬
laris & uolusem tribuni consilio.
cuncti romani portis eruꝑunt.
incautosq subito aggressi ho¬
stes. pͥmum ꝑturbauerunt: de¬
inde infugam uersos. miserabili
strage fuderunt. Nanq amplius
triginta milta barbarorum tunc
cesa referuntur. Lgitirr cesar. cũ
iam paccatas uniuersas galliarũ
gentes putaret: ad nouum & ma¬
ximum bellum retractus ẽ. Nãq
dum publius crassus ad olescens
cum legione septima occeanote¬
nus apud andegauos hiemasset:
ueneti ceteriq confines repente
in arma comurant: legatos ro¬
manorum uinciunt. eosq ita de¬
mum se reddituros si obsides su¬
os recipiant romanis indicant.
socios sibi ad id bellũ ossismos.
luxouios. namnetes. ambiuari¬
tas. morinos. diablintes. & me¬
napios asciscunt: auxilia qͦq
abrittannia accersiunt. Cesar
ꝑcrassum de rebellione deditici¬

Expanded text:
perfecta circumdant, raros per valperfecta circumdant, raros per vallum propugnatores saxis telisque onerant. Cumque jam castra irrumperentur, Pacuvii primipilaris et Volusini tribuni consilio cuncti Romani portis eruperunt, incautosque subito aggressi hostes, primum perturbaverunt, deinde in fugam versos miserabili caede fuderunt. Nam amplius triginta millia barbarorum tunc caesa referuntur. Igitur Caesar, cum jam pacatas universas Galliarum gentes putaret, et novum et maximum bellum retractus est. Namque dum P. Crassus adolescens cum legione septima Oceano tenus apud Andicavos hiemasset, Veneti caeterique confines repente in arma conjurant, legatos Romanorum vinciunt, eosque ita demum se reddituros, si obsides suos rSocios sibi ad id bellum Osismios, Lexovios, Nannetes, Ambivaritos, Morinos, Diablintres, et Menapios adsciscunt; auxilia quoque a 393 Britannia arcessunt. Caesar per Crassum de rebellione dedit
Abbreviated transcription (Latin):
cesaris ꝑturbatus atq in fugam
actus. plurimis suorum amissis.
tandem hortatu ducis restitit.
uictoresq aggressus usq ad int̾-¬
nitionem pene deleuit.U
oitur cȩsar magnis in gallia re¬
bus gestis. cumitaliam ꝓficisci
decreuisset: galbam cum legi¬
one duodecima idueragros se¬
dunosq misit. Qui cum hiemar¬
di causa in uico ueragrorũ cui
nomen erat octodorus consedisset.
mediamq oppidi partem quȩ tor¬
rente distinguebatur accolis c̃
cessisset: quadam die eosdem dis¬
cessisse ꝑnoctem ac ꝓximo inse¬
disse colli uidet. Quippe illi
paucitatem uix medie legionis
despectui habentes. ultroneam
sibi predam nullo cessurã nego¬
tio arbitrabantur: finitimosq
suos in hãccȩdis ac prede socie¬
tatem uocauerunt. Igituir galba
tam presentib ꝑictilis circum¬
septus ac trepidus. atq int̃ ua¬
rias consultationes. certi consi¬
lii incertus: repente galli des¬
censu montis effusi castra im¬

Expanded text:
Caesaris perturbatus atque in fugam Caesaris perturbatus atque in fugam actus, plurimis suorum amissis, tandem hortatu ducis restitit uictoresque adgressus usque ad internecionem paene deleuit. Igitur Caesar magnis in Gallia rebus gestis cum in Italiam proficisci decreuisset, Galbam cum legione duodecima ad Veragros Sedunosque misit. qui cum hiemandi causa in uico Veragrorum, cui nomen erat Octodurus, consedisset mediamque oppidi partem, quae torrente distincessisset, quadam die eosdem discessisse per noctem ac proximo insedisse colli videt. Quippe illi paucitatem vix mediae legionis despectui habentes, ultroneam sibi praedam nullo cessuram negotio arbitrabantur, finitimosque suos in hanc caedis et praedae societatem vocaverunt. Igitur cum Galba tam praesentibus periculis circumseptus ac trepidus, atque inter varias consultationes certi consilii incertus esset, repente Galli descensu montis effusi, castra im