comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cabilẽ labernitũ ⁊ ationib texens
uue nũc quidẽ qua ingrediatis ĩtrolas
nũc uero quo introieris egrediaris An
mirabilẽ quẽdam dume simplicitatis
orbẽ cõplicas et enĩ paulo ante a bea¬
titudiẽ incipiẽs eam sũmũ bonũ esse
dicebas. quã in sũmo deo sitam loque¬
bare. Iom quoqz deũ sũmũ essebonũ
plenã qz beatitudinẽ disserebas Ex
quo nemmẽ beatũ fore insi qui deꝰ¬
pariter esset quasi muusculum
dabas Rursus ipãm bom formã dei
acbeatitudĩs loq̃baris erse substãciã
Ip̃m q unũ id ipm esse bonũ docebas
q̃dab omi reꝵ natura apeteretur.
deũ quoq bonitatis gubernaculis
umuersitatẽ regere disputabas. uolẽ¬
ciaqz cũcta parere deo nec ullam
mali naturã esse atqz hec nullis
extrisetꝰ sũptis fed altero ex altero
fidem trahẽte insitis domesticis q
probationib explicabas Tum illa
miniime inquit ludimꝰ remqz om̃i
maximã dei munere quẽ dudum

Expanded text:
cabilem labyrinthum rationibus texens, cabilem labyrinthum rationibus texens, quo nunc quidem, qua egrediaris, introeas; nunc vero qua introieris, egrediare: an mirabilem quemdam divinae simplicitatis orbem complicas? 10 Etenim paulo ante a beatitudine incipiens, eam summum bonum esse dicebas, quam in summo Deo sitam loquebare: ipsum quoque Deum summum esse bonum, plenamque beatitudinem disserebas: ex quo nemin em beatum fore, nisi qui pariter Deus esset, quasi munusculum dabas. Rursus ipsam boni formam, Dei ac beatitudinis 15 loquebaris esse substantiam: ipsumque unum id ipsum esse bonum dicebas, quod ab omni rerum natura peteretur: Deum quoque bonitatis gubernaculis universitatem regere disputabas, volentiaque cuncta parere, nec ullam mali esse naturam: atque haec nullis extrinsecus sumptis, sed altero ex altero fidem trahente, insitis, domesticisque probationibus 249 explicabas. Tum illa, Minimaximam dei munere, quem dudum
Abbreviated transcription (Latin):
Non est igitur aliquid quod sũmo huis
bono uel uelit uel possit obsistere. Non
mꝙͣ arbitror Est igitur sũmũ inquit
bonũ quod regit cũcta fortiter suauiter
multo magis. hec ipã quib utetis
uerba delectãt. ut tandẽ aliqñ stulticiã
magna lacerãtem sui pudeat acce¬
pisti inquit in fabulis lacessantes
celũ gigãtes sed illos quoq uti ꝯdi¬
gnũ fuit benigna fortitudo disposuit
Sed uis ne ⁊ationes ipãs ĩuicẽ collidamꝰ :
forsitã ex huiꝰscemodi cõflictatione
pulcra quedã ueritatis scntillula
disiliet tuo iꝙͣ arbitratu. deũ in qͥt
esse om̃iũ potentẽ nemo dubitauerit
Qui quidẽ iꝙͣ mẽte stabilis consistat
nullꝰ prorsus ambigat Qui uero est inqͥt
omĩum potẽs nichil est qd ille nõ possit
Nichil inꝙͣ nũ igitur deus facete malũ
potest ininime inꝙͣ. Malũ igitur inquit
nichil est. cũ id facere ille nõ possit. qui
nichil nõ potest. ludis ne inꝙͣme ĩ extri¬

Expanded text:
– Non est igitur aliquid quod summo huic – Non est igitur aliquid quod summo huic bono uel uelit uel possit obsistere? – Non, inquam, arbitror. – Est igitur summum, inquit, bonum quod regit cuncta fortiter suauiterqmulto magis haec ipsa quibus uteris uerba delectant, ut tandem aliquando stultitiam magna lacerantem sui pudeat! – Accepisti, inquit, in fabulis lacessentes caelum Gigantas; sed illos quoque, uti condignum fuit, benigna fortitudo disposuit. Sed uisne rationes ipsas inuicem collidamus? Forsitan ex huius modi conflictatione pulchra quaedam ueritatidissiliet. Tuo, inquam, arbitratu. Deum, inquit, esse omnium potentem nemo dubitaverit. Qui quidem, inquam, mente consistat, nullus prorsus ambigat. Qui vero est, inquit, omnium potens, nihil est quod ille non possit. Nihil, inquam. Num igitur Deus facere 5 malum potest? Minime, inquam. Malum igitur, inquit, nihil est, cum id facere ille non possit, qui nihil non potest. Ludisne, inquam, me, inextri
Abbreviated transcription (Latin):
bonũ esse concessimꝰ Et hic est ueluti
quidã tlauus atq gubernaculũ quo
mũdana machina stabilis atq incor¬
rupta setuatur. uehementer asfencior
mꝙͣ. et id te paulo ante dicturã tenui
licet suspistione prospexi. Eredo inquit
Iam enĩ ut arbitror uigilancus ad cer¬
nẽda uera oculos deducis Sedq̃d dicã
gubernare iure creditur eadẽ qz omnia
sicuti docui ad bonũ naturali intencõe
festmẽt. Non dubitari potest. quin
uolũtarie regãtur. Se q ad disponẽtis
nutũ. ueluti conuemiẽtia cõtemꝑata¬
q rectori sponte cõuertãt Ita in quã
neccesse est. Nec beatũ ⁊eginim esse
uideretur Si quidẽ detractanciũ iugum
foret. nõ obtemꝑanciũ salus. Nichil est
igitur ꝙ naturã seruans deo contraire
conetur. Nichil inꝙͣ. Qd̃ si conetur ait
Nũ tandẽ perficiet quicꝙͣ aduersus eũ
quẽ iure beatitudĩs potẽtissimũ esse
cõcessimꝰ. prorsus iꝙͣ. Nichil ualeret

Expanded text:
bonum esse consensimus et hic est ueluti bonum esse consensimus et hic est ueluti quidam clauus atque gubernaculum quo mundana machina stabilis atque incorrupta seruatur. Vehementer assentior, inquam, et id te paulo ante dicturam tlicet suspicione prospexi. – Credo, inquit; iam enim, ut arbitror, uigilantius ad cernenda uera oculos deducis. Sed quod dicgubernare iure credatur eademque omnia, sicuti docui, ad bonum naturali intentione festinent, num dubitari potest quin uoluntaria regantur seque ad disponentis nutum ueluti conuenientia contemperataque rectori sponte conuertant? – Ita, inquam, necesse est; nec beatum regimen esse uideretur, si quidem detrectantium iugum foret, non obtemperantium salus. – Nihil est igitur, quod naturam seruans deo contra ire conetur? – Nihil, inquam. – Quodsi conetur, ait, num tandem proficiet quicquam aduersus eum quem iure beatitudinis potentissimum esse concessimus? – Prorsus, inquam, nihil ualeret.
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃a diuersitas ĩuicem discors disso¬
ciaret atqz diuelleret insi unꝰ eẽt
qui q̃d nexuit cõtineret Non tam
uero certus ordo nature procederet
nec tam dispositos. locis. temporibz
efficiẽtia spaciis qualitatib expli¬
caret. msi unꝰ eẽt. qui hasmutacio¬
nũ uarietates manẽs ip̃e disponeret
hoc quicqͥd est. quo cõdita manent
atq agitãtur. usitatocũctis bocabulo
deũ nomio Tum illa. cũ hoc inquit
ita sencias. paruã michi ⁊ estare
ope ⁊ã puto. ut felicitatis compos
patriã sospes reuises Sed que ꝓpo¬
suimꝰ ĩtueamur Nõne in bĩtudine
sufficiẽciã numerauimus. deumqz
niculis indigebit. alioquĩ si quo
egeat plenã sufficiẽtiam nõ habebit
Ideo inꝙͣ ita est neccessariũ perse igitᵒ
solũ cũcta disponit Negari inꝙͣ nequit
atqui deũ ip̃m bonũ esse mõstratũ est
mhemini inqͣm per se ipm̃ bonũ cuncta
dispoint Si quidẽ per se regit omĩa quẽ

Expanded text:
ipsa diuersitas inuicem discors dissoipsa diuersitas inuicem discors dissociaret atque diuelleret nisi unus esset qui quod nexuit contineret. Non tam uero certus naturae ordo procederet nec tam dispositos motus locis, temporibus, efficientia, spatiis, qualitatibus explicarent nisi unus esset qui has mutationum uarietates manens ipse disponeret. Hoc, quicquid est, quo condita manent atque agitantur usitato cunctis uocabulo deum nomino. – Tum illa: Cum haec, inquit, ita sentias, paruam mihi restare operam puto ut felicitapatriam sospes reuisas. Sed quae proposuimus intueamur. Nonne in beatitudine sufficientiam numerauimus deumque niculis indigebit; alioquin si quo egeat, plenam sufficientiam non habebit. Id, inquam, ita est necessarium. Per se igitur solum cuncta disponit. Negari, inquam, nequit. Atqui deus ipsum bonum esse monstratus est. Memini, inquam. Per bonum igitur cuncta disponit, si quidem per se regit omnia quem
Abbreviated transcription (Latin):
heret profecto semẽ ĩtrorsũ beri
Euod excitatur uentilãte doctoina
Nai cur rogati spõte recta
Ni mersus alto uiueret fomes corde
Ꝙ̾ si platonis musa personat uerũ
Quod quisq didicit ĩmemor recordat᷑
uin ego platom inquã uehemẽter
assencior Nam iuehoꝵ iãsecundo¬
iam cõmemoras primũ ꝙ memo¬
riã corporea cõtagione de hunic cũ
meroris nole pressus amisi Tum
illa. Si priora inquit concessa
respicias: nec illud quidẽ longius
aberit. quin ⁊ecorderis q̃d te dudũ
nescire cõfessuses siuid inꝙͣ Quibz
ait illa. gubernaculis mundus
licet iã perspiciã plamiꝰ tamẽ ex
te audire desidero mũdum inquit
hũc a deo regi paulo aute mĩme
dubitandũ putabas. ne nũc quidẽ
arbitror inꝙͣ nec unꝙͣ dubitandũ
putabo suibq in hoc rationibz
accedã breuiter exxonã mũdus
riis in unã formã mĩme cõuenis¬
set Nisi unꝰ eẽt qui tam diuersa
cõĩgeret Cũiũcta uero natura ꝑ

Expanded text:
haeret profecto semen introrsum ueri haeret profecto semen introrsum ueri quod excitatur uentilante doctrina; nam cur rogati sponte recta censetis ni mersus alto uiueret fomes corde? Quodsi Platonis Musa personat uerum, quod quisque discit immemor recordatur. – Tum ego: Platoni, inquam, uehementer assentior; nam me horum iam secundo commemoras, primum quod memoriam corporea contagione, dehinc cum maeroris mole pressus amisi. – Tum illa: Si priora, inquit, concessa respicias, ne illud quidem longius aberit quin recorderis quod te dudum nescire confessus es. – Quid? inquam. Quibus, ait illa, gubernaculis mundus licet iam prospiciam, planius tamen ex te audire desidero. – Mundum, inquit, hunc deo regi paulo ante minime dubitandum putabas. – Ne nunc quidem arbitror, inquam, nec umquam dubitandum putabo, quibusque in hoc rationibus accedam breuiter exponam. Mundus rtibus in unam formam minime conuenisset nisi unus esset qui tam diuersa coniungeret. Coniuncta uero naturarum
Abbreviated transcription (Latin):
id ixm̃ mõstrauimꝰ esse q̃d est bonũ Ita
quidẽ cũcta igitur bonũ retũt quod
ita descoibas licet ipm bonũ esse quod
desideretur ab om̃ibz Nichil inꝙͣ uerius
excogitari potest Nam uel ad nichilũ
destituta sine rectore fluitabũt. aut
si quid est ad q̃d uniuersa festinẽt iderit
om̃iũ sũmũ bonoꝵ Et illa inquit
Ninũ o alũpne letor. ixãm emm
medie ueritatis notã mẽte fixisti
Sed in hoc patuit tibi. q̃d ignorare
te paulo ante dicebas Quid inquã
Quis esset inquit re ꝑ om̃iũ finis
amur
uisquis profũda mẽte uestigat uerũ
Cupitqz nullis ille deuns falli
In se reuoluat intum lucem uisus
Longosqz in orbem cogat ĩflectẽs motꝰ
Ammũ qz doceat qͥcquid extra molitꝰ
Tius retrusũ possidere thesauris
dudũ q̃d atra texit erroris nubes
Lucebit ipso perspicacius phebo
Nõ ome nãq mente depulit lumẽ
obliuiosã corpus muchens molem

Expanded text:
id ipsum monstrauimus esse quod bonum. – Ita id ipsum monstrauimus esse quod bonum. – Ita quidem. – Cuncta igitur bonum petunt, quod quidem ita describas licet ipsum bonum esse quod desideretur ab omnibus. – Nihil, inquam, uerius excogitari potest; nam uel ad nihil unudestituta sine rectore fluitabunt aut si quid est ad quod uniuersa festinant id erit omnium summum bonorum. – Et illa: Nimium, inquit, o alumne, laetor; ipsam enim mediae ueritatis notam mente fixisti. Sed in hoc patuit tibi quod ignorare te paulo ante dicebas. – Quid? Inquam. – Quis esset, inquit, rerum omnium finis.amur. Quisquis profunda mente uestigat uerum cupitque nullis ille deuiis falli in se reuoluat intimi lucem uisus longosque in orbem cogat inflectens motus animumque doceat quicquid extra molitur suis retrusum possidere thesauris; dudum quod atra texit erroris nubes lucebit ipso perspicacius Phoebo. Non omne namque mente depulit lumen obliuiosam corpus inuehens molem;
Abbreviated transcription (Latin):
nesciẽtes Nã nec in aĩalib quidẽ
manẽdi amor ex amme uolũtatib
uerũ ex nature principiis uenit
Nã sexe mortẽ cogẽtib causis ꝙͣ
natura reformidat. uolũtas amp¬
lectitur. cõtra qz illud. quo solo
mortaliũ ⁊eꝵ durat duituritas
gignẽdi opus. q̃d natura semper appetit
interdũ cohercet uolũtas Adeohec sui
caritas. nõ ex aĩali motione. sed ex na¬
turali intencione procedit. dedit enĩ
prouidẽcia creatis a se rebz hanc uel
maximã manẽdi causa. ut quo ad
possint. naturaliter manere deside¬
rẽt Euare nichil est. q̃d queas ullomodo
appetere cõstãciam permanẽdi. deuitare
periniciẽ Confiteor inꝙͣ me mĩc ĩdubi¬
tanter cernere. que dudũ incerta
uidebãtur Quod autẽ in quit subsistere
ac permanere appetit. Io unũ esse desiderat
hoc enĩ sublato. nec esse quidẽ cuiꝙͣ perma¬
nebit uerũ est inꝙͣ omiã igitur in qͥt
unũ esse desiderãt Consensi sed unũ

Expanded text:
nescientes. Nam ne in animalibus quidem nescientes. Nam ne in animalibus quidem manendi amor ex animae uoluntatibus, uerum ex naturae principiis uenit. Nam saepe mortem cogentibus causis, quam natura reformidat, uoluntas amplectitur, contraque illud quo solo mortalium rerum durat diuturnitas, gignendi opus, quod natura semper appetit, interdum cohercet uoluntas. Adeo haec sui caritas non ex animali motione, sed ex naturali intentione procedit; dedit enim prouidentia creatis a se rebus hanc uel maximam manendi causam ut quoad possunt naturaliter manere desiderent. Quare nihil est quod ullo modo aliter constantiam permanendi, deuitare perniciem. – Confiteor, inquam, nunc me indubitato cernere quae dudum incerta uidebantur. – Quod autem, inquit, subsistere ac permanere petit id unum esse desiderat; hoc enim sublato ne esse quidem cuiquam permanebit. – Verum est, inquam. – Omnia igitur, inquit, unum desiderant. – Consensi. – Sed unum
Abbreviated transcription (Latin):
ut cũcta semiẽ multiplicato ꝓpagẽtur
Que omĩa nõ modo ad tempꝰ manẽdi
uerũ generãdi quoq quasi ĩꝑpetuũ
permanẽdi. ueluti quasdã machinas
esse quis nesciat / Ea etiã que ĩ aĩata
esse credũtur nõne q̃d sũmũ est. queq
simili ratione desiderãt Cur enĩ flã¬
mas leuitas sursum trahit Terras
uero deorsum pondus deprimit. insi
ꝙ hoc singulis loca mociones qz
cõueniũt porro autẽ q̃d cuiqz cõsen¬
taneũ est. id unũ q̃dq cõseruat Sicu¬
ti ea que sũt ĩmica corrũpũt Iam
uero que dura sũt ut lapides adherẽt
tenacissime partibz sus et ne facile
dissoluãtur ⁊esistũt une uero liquẽ¬
cia. ut aer. atq aqua. facile quidẽ
diuidẽtib cedũt Sed cito in ea rur¬
sus a quibz sũt abcisa relabũtur
neq nũc nos de uolutariis ammne
cognoscẽtis motibz. Sed de naturali
intẽtione tractamꝰ sicuti est ꝙ
accextas escas sine cogitacione trãff¬

Expanded text:
ut cuncta semine multiplicato propagentur! ut cuncta semine multiplicato propagentur! Quae omnia non modo ad tempus manendi, uerum generatim quoque quasi in perpetuum permanendi ueluti quasdam machinas esse quis nesciat? Ea etiam quae inanimata esse creduntur nonne quod suum est quaeque simili ratione desiderant? Cur enim flammas quidem sursum leuitas uehit, terras uero deorsum pondus deprimit, nisi quod haec singulis loca motionesque conueniunt? Porro autem, quod cuique consentaneum est id unumquodque conseruat, sicuti ea quae sunt inimica corrumpunt. Iam uero quae dura sunt ut lapides adhaerent tenacissime partibus suis et ne facile dissoluantur resistunt; quae uero liquentia ut aer atque aqua facile quidem diuidentibus cedunt, sed cito in ea rursus a quibus sunt abscisa relabuntur; Neque nunc nos de uoluntariis animae cognoscentis motibus, sed de naturali intentione tractamus, sicuti est quod acceptas escas sine cogitatione trans
Abbreviated transcription (Latin):
tat Sed quid de herbis. arboribz qz
Quid de mnaĩatis om̃io cõfentiam
rebus prorsus dubito Atqui non
est q̃d de hoc quoqz possis ambiger e
tũ herbas. atq arbores intuearis
pyimũ sibi cõuemẽtib nasci locis.
ubi qnͣtum natura eaꝵ queat. cito
exarescere atqz interire nõ possint
Nam alie quidẽ campis. alie mõtibz
oriũtur. alias ferũt paludes. alie
saxis herent. aliaꝵ fecũde sunt.
steriles hãrene Quas si in alia qͥspiã
lota trãfferre conetur arescunt¬
⁊ ed dat uin cuiqz natura q̃d quenit
Et ne dũ manere possũt intereant
elaborat Quid ꝙͣ omes uelud in ter¬
ras ore dimerso trahũt almiẽta ra¬
dicibz. ac per medullas robur cor¬
ticẽ q diffundũt Quid ꝙ molissi¬
mũ q̃dq sicuti medulla est inte¬
riore semper sede re condituz Ex¬
tra uero quadã lignifirmitate
cortex aduersus celi intemperiẽ
quasi mali paciens defẽsor oppoint̾¬
lam uero quãta est nature diligencia

Expanded text:
tat. Sed quid de herbis arboribusque, tat. Sed quid de herbis arboribusque, quid de inanimatis omnino consentiam rebus prorsus dubito. – Atqui non est quod de hoc quoque possis ambigere, cum herbas atque arbores intuearis primum sibi conuenientibus innasci locis, ubi, quantum earum natura queat, cito exarescere atque interire non possint. Nam aliae quidem campis, aliae montibus oriuntur, alias ferunt paludes, aliae saxis haerent, aliarum fecundae sunt steriles harenae, quas si in alia quispiam loca transferre conetur arescant. Sed dat cuique natura quod conuenit, et ne, dum manere possunt, intereant elaborat. Quid quod omnes uelut in terras ore demerso trahunt alimenta radicibus ac per medullas robur corticemque diffundunt? Quid quod mollissimum quidque, sicuti medulla est, interiore semper sede reconditur, extra uero quadam ligni firmitatecortex aduersum caeli intemperiem quasi mali patiens defensor opponIam uero quanta est naturae diligentia
Abbreviated transcription (Latin):
corpusq. id aminal uotatur. Cũ
uero hec unitas ut̾usq seꝑacione
dissoluitur. interire. nec iam eẽ
ammal liquet/ ipm̃ quoqz corpus
cũ in una forma mẽbroꝵ ꝯuĩctiõe
permanet humana uisitur spẽs
At si distribute. segregateqz partes
corpgris distraxerĩt unitatẽ. desunt
esse qͣd fuerat Eoqz modo percurrẽ¬
ti. cetera procul dubio patebit sbsi¬
stere unũ q̃dq dũ bnũ est cũ uero
unũ erre desistit intẽrire cõsiderã¬
ti michi inꝙͣ plura mĩme aliud
uidetur est nẽ igitur in quit qͦddẽ
inꝙͣtũ naturaliter agat / ⁊elicta
subsistendi appetẽcia uenire ad
interitũ corrupcõemq desideret
Si aĩalia inꝙͣ cõsiderẽ que habẽt
aliquã uolendi uel nolẽdi naturã
nichil nuenio. q̃d nullis extra co¬
gentib abiciãt manẽdi inten¬
cionẽ. et ad interitũ sponte festinẽt
om̃e nãq aiãl tueri salutẽ labo¬
rat. mortẽ bero perinciemqz deui¬

Expanded text:
corpusque id animal uocatur, cum corpusque id animal uocatur, cum uero haec unitas utriusque separatione dissoluitur interire nec iam esse animal liquet; ipsum quoque corpus cum in una forma membrorum coniunctione permanet humana uisitur species, at si distributae segregataeque partes corporis distraxerint unitatem desinit esse quod fuerat; eoque modo percurrenti cetera procul dubio patebit subsistere unumquodque dum unum est, cum uero unum esse desinit interire. – Consideranti, inquam, mihi plura minime aliud uidetur. – Estne igitur, inquit, quod, in quantum naturaliter agat, relicta subsistendi appetentia uenire ad interitum corruptionemque desideret? – Si animalia, inquam, considerem, quae habent aliquam uolendi nolendique naturam, nihil inuenio quod nullis extra cogentibus abiciant manendi intentionem et ad interitum sponte festinent. Omne namque animal tueri salutem laborat, mortem uero perniciemque deui
Abbreviated transcription (Latin):
rẽt cũqz alteri abeffet alterũ plenũ
Tũ autẽ beꝵ bonũ fieri. cũ in unam
ueluti formã atq efficiẽtiã colligua¬
tur ut que sufficiẽtia est. eadem sit
Nisi uero unũ atq idem om̃iã suit
Nichil habere quo inter eupetenda
numerẽtur demõstratũ est in ꝙͣ
nec dubitari ullo modo potest uue
igitur cũ discrepãt mimime bona sũt
cũ be̾tropnũ egse ceperint bona fuĩt
nõne hec u̾t bona sint. unitatis fieri
Sed omẽ q̃dbonũ est. bom participa¬
cione bonũ esse cõcedis. an minime
Ita est pgitur oportet idem ẽẽ unũ
atq bonũ simili ⁊acione cõcedas
Eadẽ nãq est substãcia eõp. quoꝵ
naturaliter nõ est diuersus effectꝰ
negare in ꝙͣ nequeo nosti ne ifit᷑
inquit om̃e quod est. tã diu mane¬
re atq subsistere ꝙͣ diu sit unũ
ded interire atqz dissolui pariter
postꝙͣ unũ esse desisteret Euo nã
modo u̾ti in aĩalib inquit. cũ in
unũ coeũt. ac permanẽt. añna

Expanded text:
 alteri abesset alterum plenum tum autem uerum bonum fieri cum in unam ueluti formam atque efficientiam colliguntur, ut quae sufficientia est eadem sit nisi uero unum atque idem omnia sint, nihil habere quo inter expetenda numerentur? – Demonstratum, inquam, nec dubitari ullo modo potest. – Quae igitur cum discrepant minime bona sunt, cum uero unum esse coeperint bona fiunt, nonne haec ut bona sint unitatis fieri Sed omne quod bonum est boni participatione bonum esse concedis, an minime? – Ita est. – Oportet igitur idem esse unum atque bonum simili ratione concedas; eadem namque substantia est eorum quorum naturaliter non est diuersus effectus. – Negare, inquam, nequeo. – Nostine igitur, inquit, omne quod est tam diu manere atque subsistere quamdiu sit unum, sed interire atque dissolui pariter atque unum esse destiterit? – Quonam modo? – Vt in animalibus, inquit, cum in unum coeunt ac permanent anima
Abbreviated transcription (Latin):
Quos fallax ligat ĩꝓbiscathems
Terrenas habitãs libido metes
h ic erit uobis ⁊ equies laborũ
h ic xortus placida manẽs quiete
h oc patẽs unũ miseris asilũ
Non quicqͥd tagus aureis harenis
Donat aut hermꝰ ⁊utilãte ripa
Aut mdus calido ꝓpiqus orbi
Candidis miscens uirides layillos
Illustrent aciem. magisqz cecos
In suas condũt aĩos tenebras
hoc quicquid placet exitatqz mẽtes
Infimuis tellus aluit caueriis¬
E plẽdor quo regitur uiget q celũ
Uitat obscuras amme riunas
hanc quisqz poterit notare lucem
Candidos ꝓhebi ⁊ adios negabit
nexa racionibz constãt Tũ illa
Qnͣti inquit estimabis. si bonũ ipm̃
quid ait agnoueris infmnto in ꝙͣ
si quidẽ michi pariter deũ quoq
qui bonũ est cõtinget agnoscere
patefaciã maneãt ergo que pau¬
lo ante cõclusa sũt manebũtꝰ nõne

Expanded text:
quos fallax ligat improbis catenis terrenas habitans libido mentes: haec erit uobis requies laborum, hic portus placida manens quiete, hoc patens unum miseris asylum. Non quicquid Tagus aureis harenis donat aut Hermus rutilante ripa aut Indus calido propinquus orbi candidis miscens uirides lapillos inlustrent aciem magisque caecos in suas condunt animos tenebras. Hoc, quicquid placet excitatque mentes, infimis tellus aluit cauernis; splendor quo regitur uigetque caelum uitat obscuras animae ruinas; hanc quisquis poterit notare lucem candidos Phoebi radios negabit.nexa rationibus constant. – Tum illa: Quanti, inquit, aestimabis, si bonum ipsum quid sit agnoueris? – Infinito, inquam, si quidem mihi pariter deum quoque, qui bonum est, continget agnoscere. patefaciam, maneant modo quae paulo ante conclusa sunt. – Manebunt. – Nonne
Abbreviated transcription (Latin):
transferre moliretu⁊. unuersi inno¬
cenciam senatus ꝙͣta mei periculi
securitate defenderim Scis me hec
et uera proferre et in nulla uiiqm
mei laude iactasse anut en̾m
quodam modo se probantis. conscien¬
cie secretũ quotiens ostentando quis
factum recipit fame preciũ Sed
exceyerit uides. prouere uirtutispre¬
miis falsi sceleris penas submius
Et cuius umꝙͣ facmoris confessio
maiifesta. ita iudices habuit in
seueritate conçordes ut non aliquos
uel ꝓpse error humam ingeni uel
fortune conditio cunctis mortalib
incerta submitteret Si ĩflamare
sacyas edes uoluisse Si sacerdotes
mpio ugulare gladio Si bomis

Expanded text:
transferre moliretur, universi innocentiam senatus quanta mei securitate periculi defenderim. Scis me het uera proferre et in nulla umquam mei laude iactasse. Minuit enim quodam modo se probantis conscientiae secretum, quotiens ostentando quis factum recipit famae pretium. Sed exceperit euentus uides; pro uerae uirtutis praemiis falsi sceleris poenas subimus. Et cuius umquam facinoris manifesta confessio ita iudices habuit in seueritate concordes ut non aliquos uel ipse ingenii error humani uel fortunae condicio cunctis mortalibus incerta submitteret? Si inflammare sacras aedes uoluisse, si sacerdotes impio iugulare gladio, si bonis
Abbreviated transcription (Latin):
homi̾bus necem struxisse diceremur
presentem me tamen sentencia cõfes
sum conuictum ue punisset Nunc
quingentis fere passuũ milibus
procul moti. atqz indefensi obstu¬
diũ proxensius in senatũ morti.
proscyirtiom qz dampnanur o.
uinci Cuius dignitatem Reatus
Quã uti alicuius sceleris admixtione
fuscarent ob ambitũ dignitatis
sacpilegio meam consciãm polluis¬
se mentiti sunt at qui et tu insita
nobis oninem rerum mortalium
cupidiitem de nostri annmi sede
pellebas et sub tiuus oculis sacrile¬
gio locum esse fas non erat. Instu¬
labas enim auribus cogitationibz¬

Expanded text:
mnibus necem struxisse diceremur, praesentem tamen sententia, confessum tamen conuictumue punisset; nunc quingentis fere passuum milibus procul muti atque indefensi ob studium propensius in senatum morti proscriptionique damnamur. O uinci! Cuius dignitatem reatus lere uiderunt; quam uti alicuius sceleris ammixtione fuscarent, ob ambitum dignitatis sacrilegio me conscientiam polluisse mentiti sunt. Atqui et tu insita nobis omnem rerum mortalium cupidinem de nostri animi sede pellebas et sub tuis oculis sacrilegio locum esse fas non erat. Instillabas enim auribus cogitationib
Abbreviated transcription (Latin):
buisssat ciuus cominus arguimur
sũmam queris. Senatum dicimur
saluum esse uoluisse modum deside¬
ras delatorem ne documenta deffer¬
ret quibus senatum maiestatis Reũ
faceret impedisse criminannuir/ Siud
igitur o magistra censes. inficiabi¬
opera cessauit An optasse illius ordĩs
salutem nephas uocabo ille quidem
sius de me decpetis uti ne phas hoc¬
esset esfecerat Ced sibi semper men¬
tiens imp udentia rerum merita
non potest ĩmutare Nec michi socra¬
tico decyeto sas esse arbitror. uel occ¬
uluisse ueritatem uel conpensisse, mẽ¬

Expanded text:
At cuius criminis arguimur summam quaeres. Senatum dicimur saluum esse uoluisse. Modum desideras? Delatorem, ne documenta deferret quibus senatum maiestatis reum faceret, impedisse criminamur. Quid igitur, o magistra, censes? Infitiabiopera cessauit. An optasse illius ordinis salutem nefas uocabo? Ille quidem suis de me decretis uti hoc nefas esset effecerat. Sed sibi semper mentiens imprudentia rerum merita non potest immutare nec mihi Socratico decreto fas esse arbitror uel occuluisse ueritatem uel concessisse me
Abbreviated transcription (Latin):
saxienciũ qz iudicio estimandum
relinquo Cuius rei seriem atque
ueritatem. ne latere posteros queat
stilo etiam memorie q cõmendaui
Nam de compoĩtis salso litteris qui¬
bus libertatem a⁊quor sperasse
romanam. ꝙͥ actinet dicere. quãꝵ
fraus aperta patuisset. si nobis
ipsorum confegione delatorum ꝙͦ
habet uti licuisset Na que sperari
reliqua libertas potest. atq utinã
posset ulla. respondissem caimi uer¬
bo Gui cum a gaio cesare germanci
filio conscuis contra se facte conu¬
rationis diceretur fuisse Si ego
inquit scissem tu nescisses sq̃uã iñ
sensus ut impios scelerata contra
uirtutem quẽrar molitos Sed ea¬

Expanded text:
sapientiumque iudicio aestimandum relinquo. Cuius rei seriem atque ueritatem, ne latere posteros queat, stilo etiam memoriaeque mandaui. Nam de compositis falso litteris, quibus libertatem arguor sperasse Romanam, quid attinet dicere? Quarum fraus aperta patuisset si nobis ipsorum confessione delatorum, habet, uti licuisset. Nam quae sperari reliqua libertas potest? Atque utinam posset ulla! Respondissem Canii uerbo, qui cum a Gaio Caesare Germanici filio conscius contra se factae coniurationis fuisse diceretur: “Si ego”, inquit, “scissem, tu nescisses”. Qua in rebetauit ut impios scelerata contra uirtutem querar molitos, sed
Abbreviated transcription (Latin):
expellẽntur// puflciem maleft̃ores¬
regio ministerio depulsus in dela¬
tionem nostri nominis aliemetis
miumeras multiplicesqz sraudes
ire in exilium regia censura de¬
creuisset Cumqz illi parere nolẽ¬
tes sacrarum sese defensione ediũ¬
tuerentur. compertum qz regi¬
td foret. edixit ut nii infra pre¬
scriptum diem r auenna disceder ent¬
urbe. Notas insigniti fpontibus pel¬
lerentur Quid huis seueritati posse
astrui uideatuz atqui eodem die
defferentibz eisdem nominis nosta
delatio suscexta est Quid igitur
nostre ne artes ita meruerunt. an
illos accusatores ustos fecit premis¬
sa dampnatio Ita ne nichil fortumã
puduit. si miꝰ accusate innocencie¬

Expanded text:
esregio ministerio depulsus in delationem nostri nominis alieni aercum ob innumeras multiplicesque fraudes ire in exilium regia censura decreuisset cumque illi parere noletes sacrarum sese aedium defensione tuerentur compertumque id regi foret, edixit: uti ni intra pscriptum diem Rauenna urbe decederent, notas insigniti frontibus pellerentur. Quid huic seueritati posse astrui uidetur? Atqui in eo die deferentibus eisdem nominis nostri delatio suscepta est. Quid igitur? Nostraene artes ita me-ruerunt? An illos accusatores iustos fecit praeniissa damnatio? Itane nihil fortunam puduit si minus accusatae innocenti
Abbreviated transcription (Latin):
uilissimorum me spũum presidia
captare. que tu in hanc excellentiã
componebas ut cosimulem deo faceres
etiam symacus sanctus et eque ix̃o
actu reuerendus. ab omni nos huiꝰ
cruminis suspitione defendunt.
uidemur affines fuisse maleficio qr
tius mibuti disciplinis tus institu¬
ti moribus sumus. ita non est fatis
nichil michi tuam profusse ⁊ eue¬
renciam insi tu ultro mea potius
ofensione lacereris ilt uerohit etiã
nostris malis cumulus accedit. is
existimatio prima plurimorũ non
rerum merita. sed fortune spectat

Expanded text:
uilissimorum me spirituum praesidia captare quem tu in hanc excellentiam componebas ut consimilem deo faceres.etiam sanctus et aeque ac tu ipsa 2 reuerendus ab omni nos huius criminis suspitione defendunt. uidebimur affines fuisse maleficio, quod tuis inbuti disciplinis, tuis instituti moribus sumus. Ita non est satis nihil mihi tuam profuisse reuerentiam, nisi ultro tu mea potius offensione lacereris. At uero hic etiam nostris malis cumulus accedit, quod existimatio plurimorum non rerum merita sed fortunae spectat
Abbreviated transcription (Latin):
proiunciam uideretur certamẽ
aduersus prefectũ pretorn coĩs
cõmodi ratione suscepi Rege co¬
gnoscente contendi et ne coem¬
ytio exigeretur euici. Paulmũ
consularem uirum cuiisopes
palatim canes iam spe atq am¬
bitione deuorassent ab ipsis hy¬
zet. odis me cypriani delatoris
opposui satis ne in me magnas
uideor exacerbasse discordias
Sed apud ceteros tutior esse de¬
bui. qui michi amore iusticie in¬
chil apud aulicos quo magis
essem tutior reseruaui, Quibus
autem d delatoribus perculsi
sumus. quorum basilius olom

Expanded text:
prouinciam uideretur, certamen aduersum praefectum praetorii communis commodi ratione suscepi, rege cognoscente contendi et ne coemptio exigeretur euici. Paulinum consularem uirum, cuius opes Palatinae canes iam spe atque ambitione deuorassent, ab ipsis hiret, odiis me Cypriani delatoris opposui. Satisne in me magnas uideor exacerbasse discordias? Sed esse apud ceteros tutior debui, qui mihi amore iustitiae nihil apud aulicos quo magis essem tutior reseruaui. Quibus autem deferentibus perculsi sumus? Quorum Basilius olim
Abbreviated transcription (Latin):
Nec uicta libidine colla
Fedis submittat habenis
Et eñ licet india longe
Tellus tua uira tremiscat
Ut seruiat ultima tyle
Tamẽ acras pellere curas
Miserasqz sugare querelas
Non posse potencia non est
loria uero quã fallax sexe. quã

Expanded text:
nec uicta libidine colla foedis summittat habenis; etenim licet Indica longe tellus tua iura tremescat et seruiat ultima Thyle, tamen atras pellere curas miserasque fugare querelas non posse potentia non est. Gloria uero quam fallax saepe, qua
Abbreviated transcription (Latin):
dam longe constitutus per uisũ
deflexit. Net illud dissimile
est quod annectimus.
bbas Gerarilus de moris qd̃ est
monast̾ium ꝓximũ clareuai¬
li. testatus est nobis iulisse se eum
aliq̃n psallentiũ fr̃m circiure cho¬
ros: et sicut frequent̃ agebat excita¬
re torpentes. ita ut affectuosis et
uirilus psalleretur qd̃ reliquim
fuit uigiliaꝵ. Cunq die sequenti a¬
pud eum familiarit causaretur
tarduis illum qm oportuerat ea
nocte uisitasse psallentes: ego ait
noctunis horis corꝑeo occupabar
incommodo ⁊ s quod non potuit
corpus. sp̃c uenit. Ex pauit ille au¬
cliens non affuisse in corꝑe. quem
tam dui ipse corꝑeo spectasset obtu-
gulis imponentem.
d młtorũ aures famã crecli¬
mus ꝑuenisse iuiri uen̾abił
Willermi. qͥ olim montis pessula
milis monachus degit incenobio
qd̃ grandissilua uocatur. Ipsius
relatione clidicimꝰ qd dicturi sumꝰ:
sicut ab eus ore cui contig̾at seac¬
cepisle dicebat. In ciuitate accita¬

Expanded text:
dam longe constitutus per visum deflexit. 3. Nec illud dissimile est quod annectimus. Abbas Gerardus de Moris, quod est monasterium proximum Clarae-Valli, testatus est nobis vidisse se eum aliquando psallentium fratrum circuire choros, et sicut frequenter agebat, excitare torpentes, ita ut affectiosius et virilius psalleretur quod reliquum fuit vigiliarum. Cumque die sequenti apud eum familiariter causaretur tardius illum quam oportuerat ea nocte visitasse psallentes: « Ego, ait, nocturnis horis corporeo occupabar incommodo: sed quo non potuit corpus, spiritus venit. » Expavit ille audiens non adfuisse in corpore, quem tamdiu ipse corporeo spectasset obtuitgulis imponentem.d multorum aures famam credimus pervenisse viri venerabilis Guillelmi, qui olim Montis-Pessulanmilis monachus, degit in coenobio, quod Grandissilva vocatur. Ipsius relatione didicimus, quod dicturi sumus, sicut ab ejus ore, cui contigerat, se accepisse dicebat. In civitate Auxita
Abbreviated transcription (Latin):
meritis: ut his qui insidiat᷑ inueni¬
re. non possit unde figat dentẽ. et
uulnus infligat. Hec ip̃e dictaui sic
me habens: ut ꝑ notam uobis ma¬
num agnoscatis affectum
oc exemplar epłe qmͣut nos
diximus ⁊ ip̃a quoq eiuisdem
uerba declarant: pat̃ sc̃s exitu iã
imminente dictauit. Ex cuius te¬
nore possit nimirum diligens lec¬
tor. satrum illuis uel ex parte aliqͣ
pectus agnosc̾e qnͣta illi in ipsa sui
ruina corꝑis tranquillitas mentis.
serenitas anum. suauitas sp̃c. quã¬
ta sub ficlucie culmine radix humi
hibere licebit. uultus exsangues sin

Expanded text:
meritis: ut is qui insidiatur, invenimeritis: ut is qui insidiatur, invenire non possit unde figat dentem, et vulnus infligat. Haec ipse dictavi, sic me habens, ut per notam vobis manum agnoscatis affectum. » 11. Hoc exemplar epistolae, quam, ut nos diximus, et ipsa quoque ejus verba declarant, Pater sanctus exitu jam imminente dictavit. Ex cujus tenore posset nimirum diligens lector sacrum illius vel ex parte aliqua pectus agnoscere, quanta illi in ipsa sui ruina corporis tranquillitas mentis, serenitas animi, suavitas spiritus, quanta sub fiduciae culmine radix humilhibere licebit, pallidasque, si
Abbreviated transcription (Latin):
uscepimus haritatẽ
ñ inuoluptate. Que
enĩ uoluptas ubito¬
amaritudo: Sisi qd̃ solum nicħ come¬
dere ut cunt delectabile est. Somnus
retessit a me: ne uel beneficio sopiti
sensus dolor unqͣm recedat. Defectus
stomachi.fere totum qd̃ patior est:
frequent̃ inclie ⁊ in nocte exigit cõ¬
fortari melico. ad modum qualicũ¬
q liquore: nam ad solilum omne
in exorabiliter indignat᷑. Hoc parũ
qd̃ clignat᷑ ad mittere ñ sine graui
molestia sumit: s tunet grauiorẽ
si sele uacuum omnino dimiserit:
Qd̾ si pluscłm quid int̾dum admutere
acquiescat: il grauissimum. Pedes et
trura intumuerunt: quenadmodũ
ydropitis contingere solet. Et in his
omib ne quid lateat amicũ de statu
anuiti sollicitum: scłm int̾iorem ho¬
minem ut minus sapiens dico. sp̃c
promptus est incarne infirma. Ora-¬
te saluatorem qͥ uult mortẽ pecca¬
toris: tit tempestuium iam exitum̃
non differat s custodiat. Curate
munire uotis. calcaneum nudum

Expanded text:
uscepimus charitatem non in voluptate. Quae enim voluptas, ubi samaritudo? nisi quod solum nihil comedere, utcunque delectabile est. Somnus recessit a me, ne vel beneficio sopiti sensus dolor unquam recedat. Defectus stomachi fere totum quod patior est. Frequenter in die et nocte exigit confortari modico admodum qualicunque liquore: nam ad solidum omne inexorabiliter indignatur. Hoc parum quod dignatur admittere, non sine gravi molestia sumit; sed timet graviorem, si sese vacuum omnino dimiserit. Quod si plusculum quid interdum admittere acquiescat, id gravissimum. Pedes et crura intumuerunt, quemadmodum hydropicis contingere solet. Et in his omnibus, ne quid lateat amicum de statu amici sollicitum, secundum interiorem hominem ut minus sapiens dico spiritus promptus est in carne infirma. Orate Salvatorem, qui non vult mortem peccatoris, ut tempestivum jam exitum non differat, sed custodiat. Curate munire votis calcaneum nudum
Abbreviated transcription (Latin):
nosse desid̾at: extat epła qm
adunitum quendã paucissimis cli¬
ebus ante sacram a nobis ꝓfectionem
suam. ip̃e clictauit. Quã nimirum
huic nr̃e narratõi duximus inseren¬
dam: qd̃ iudelicet ⁊ si aliena qͦ de ip̃o.
amplius tamen nos ipsius de se u̾ba

Expanded text:
nosse desiderat, exstat epistola, quam nosse desiderat, exstat epistola, quam ad amicum quemdam paucissimis diebus ante sacram a nobis profectionem suam ipse dictavit: quam nimirum huic nostrae narrationi duximus inserendam, quod videlicet etsi aliena quoque de ipso, amplius tamen nos ipsius de se verba
Abbreviated transcription (Latin):
Et mouens eos in tuto diuine clem̃¬
tie sinu spei fideiq sue anchoram ꝑ
inconuulsibilem karitatẽ firmius
radicare: se qͦ ꝓmittebat nec pꝰ mor¬
tem eis aliqn defuturũ. Opensuis aũ
qmͣ noster queat expͥmere sermo. ro¬
gans obsetransq ꝑ multas lacͥmas.
timorem dei ⁊ satre puritatis ac to¬
tuis ꝑfectionis amorẽ: nr̃is impͥm̾e
animis conabat᷑. Sed ⁊ monebat. ⁊
tum latͥmis obtestabat᷑. ut siqͥd for¬
te uirtutis aut exemplo nob̾ auq̃n
cõmendasset. aut u̾bo: id emulare¬
mur. id firmit̃ teneremꝰ ÷ ⁊ ꝓficere¬
mus in eo: aliis quidem uerbis s eo¬
dem sp̃u illud apłicum loquens . Ro¬
gamꝰ uos ⁊ obsetramꝰ in dño iħu. ut
quemad modũ accepistis a nod̾ qͦmͦ
uos oporteat ambulare ⁊placere deo
ꝑ omĩa sic̃ ⁊ ambulatis: ut abundetis
magis. Atti utinam tam efficatĩt ꝑsu¬
aserit: qmͣ affectuose suasit.
octum aut̃ egritudinis eiꝰ siqͥs

Expanded text:
et monens eos in tuto divinae clemeet monens eos in tuto divinae clementiae sinu spei fideique suae anchoram per inconvulsibilem charitatem firmius radicare, se quoque promittebat nec post mortem aliquando defuturum. Propensius autem, quam noster queat exprimere sermo, rogans obsecransque per multas lacrymas, timorem Dei, et sacrae puritatis, ac totius perfectionis amorem nostris imprimere animis conabatur. Sed et monebat, et cum lacrymis obtestabatur, ut si quid forte virtutis, aut exemplo nobis aliquando commendasset aut verbo, id aemularemur, id firmiter teneremus, et proficeremus in eo; aliis quidem verbis, sed eodem spiritu illud apostolicum loquens: Rogamus vos et obsecramus in Domino Jesu, ut quemadmodum accepistis a nobis quomodo vos oporteat ambulare et placere Deo per omnia, sic et ambuletis, ut abundetis magis . Atque utinam tam efficaciter persuaserit quam affectuose suasit. Modum autem aegritudinis ejus si quis
Abbreviated transcription (Latin):
illis predic̾et dñs passionẽ: erat u̾bũ
abscunditũ abeis. ⁊ caꝑe ñ ualebãt.
Nuirum qd̃ tam uehement̃ horrebat
animꝰ. minꝰ facile ꝑsuadebat᷑ ut cred̾e̾t:
p̃sertim cum ⁊ ip̃e cõpatiens filiis euis¬
mocdi u̾ba suppͥmeret. Cet̾um factis qͦ¬
danmn clamans. oꝑa consũmaui que
dedit mͥ pat̃ ut fac̾em. magis ac mag̃
actus omitt̾e. affectus retrahere: et
catroꝵ funibꝰ desicd̃ioꝵ sedula intentõe
p̃iactis. uicino iam littori herere fir¬
mius. ⁊ cõmodius applicare. Denic
cum uenerabił antistes secdis lingoni¬
ce godefridus. de quibꝰdam eum soili¬
citaret agendis. ⁊ minus appon̾e am¬
mum miraret᷑: ne mireris inqͥt. ego
enĩ iam ñ sum de hoc mundo.
idens aut̃ pat̃ sc̃s compassiõis
kmnos sibi filios miserabilit̃ ad mod̾
tabescentes ⁊ arescentes pretimore
⁊ expectatõe suꝑuenientit desolatõis
grauissime ⁊ lamentabilis orbitatis:
dulcissimis eos consolatõib refonebaiz

Expanded text:
ediceret Dominus passionem, erat verbum absconditum ab eis, et capere non valebant. Nimirum quod tam vehementer horrebat animus, minus facile persuadebatur ut crederet, praesertim cum et ipse compatiens filiis ejusmodi verba supprimeret. Caeterum factis quodammodo clamans, « Opera consummavi, quae dedit mihi Pater ut facerem, » magis ac magis actus omittere, affectus retrahere, et sacrorum funibus desideriorum sedula intentione praejactis, vicino jam littori haerere firmius, et commodius applicare. Denique cum venerabilis antistes sedis Lingonicae Godefridus de quibusdam eum sollicitaret agendis, et minus apponere animum miraretur: « Ne mireris, inquit, ego enim jam non sum de hoc mundo. » 9. Videns autem Pater sanctus, compassionis  admodum tabescentes et arescentes prae timore et exspectatione supervenientis desolationis gravissimae et lamentabilis orbitatis dulcissimis eos consolationibus refovebat:
Abbreviated transcription (Latin):
minã cecam illuminauit: sub ocłis
plurimoꝵ. qui de tota confluxerant
regione. Cet̾um nuis difficile aut
omnimodis impossibile foret. itiu̾is
uluis magnalia uniu̾sa complecti
Sed neq ꝓpositi nr̃i est eiusmͦi modo
ꝓseqͥ signa: ⁊ narrandis uirtutum
oꝑib oꝑam dare. hic enim uarum
tuarum pater ducissime finisbeatꝰ:
⁊ hic iabor ultimꝰ fuit. In hoc oꝑe non
minus utili qm cifficili nec minus
desꝑate qmͣ netessarie pacis labores
tuos glõse compleuit ⁊ qui magni¬
fice semꝑ honestauit te in laboribꝰ
tuis. te in suo nomine ⁊ nom̃ suum
in te glificans: rex gi̾e dñs d̾s tuus.
t expleta metensium recuncili¬
tione ⁊ꝓuintie illi pace redili¬
ta. abbas sc̃s ad monast̾ium rediit:
graui admodum iamiamq deficien¬
tis incõmodo corꝑis occupatꝰ. in tanta
anun suauitate ⁊ dulcecline sp̃c eo
cdie. ꝓpinquabat ad exitum: ac si un
portu nauigans paulatim uela de
p̃terita hyeme egrotarem ñ uobis

Expanded text:
minam caecam illuminavit sub oculis minam caecam illuminavit sub oculis plurimorum, qui de tota confluxerant regione. Caeterum nimis difficile, aut omnimodis impossibile foret, itineris illius magnalia universa complecti. Sed neque propositi nostri est ejusmodi modo prosequi signa, et narrandis virtutum operibus operam dare. Hic enim viarum tuarum, Pater dulcissime, finis beatus, et hic labor ultimus fuit. In hoc opere non minus utili quam difficili, nec minus desperatae, quam necessariae pacis, labores tuos gloriose complevit, qui magnifice semper honestavit te in laboribus tuis, te in suo nomine, et nomen suum in te glorificans, Rex gloriae Dominus Deus tuus. t expleta Metensium reconciliatione, et provinciae illi pace reddita, Abbas sanctus ad monasterium rediit, gravi admodum jam jamque deficientis incommodo corporis occupatus, in tanta animi suavitate, et dulcedine die propinquabat ad exitum, ac si in portu navigans paulatim vela deppraeterita hieme aegrotarem, non vobis
Abbreviated transcription (Latin):
destituf officio: solis ad mouendum
manib utebat᷑ ⁊ renib pedes emortu
post se trahens. Quem ex burgundie
partibus pat̃ ad uectũ ante annos qͣ¬
tuor ibi reliq̃rat: ⁊ extunc fr̃m elemo¬
sinis alebat᷑. Itaq cum b̾i patͥs aduen¬
tum ⁊ uirtutes qͣs dñs oꝑabat᷑ in ip̃o
ꝑoẽm circa ꝓuinciã celeb̾s famauul¬
garet ÷ impositũ plaustro eundem
puerum fres p̃dicti cenobii adduxe¬
runt ad eum: roganteᷤ ut solita pie¬
tate misero subueniret. Acqͥeuit. un¬
posuit manus. orauit. ⁊ eadem ho¬
ra sanum recddidit: fitmĩt̃ ambulã¬
tem. Deniq sicut ab eiusdẽ loci abb̃e
nuꝑ accepimꝰ. usq hodie fr̃m pecora
idem puer incolumis sequit᷑ ⁊ custo¬
dit:⁊siquis desid̾at scire. ihoannes
est nomen eius. Aiter etiam claudꝰ
ineuisdẽ monast̾ii uicuna degens eo¬
dem temꝑe ad p̃dicti patris sc̃i bene¬
dictõem sanatus est: ⁊ gressum recep̃.
Sed ⁊ ꝓpe leucoꝵ urbem. loco cui no¬
men est gunderuilla.idem uir dei fe¬

Expanded text:
destitutus officio, solis ad movendum manibus utebatur et renibus, pedes emortuos post se trahens: quem ex Burgundiae partibus pater advectum ante annos quatuor ibi reliquerat, et extunc fratrum eleemosynis alebatur. Itaque cum beati Patris adventum, et virtutes Dominus operabatur in ipso, per omnem circa provinciam celebris fama vulgaret; impositum plaustro eumdem puerum fratres praedicti coenobii adduxerunt ad eum, rogantes ut solita pietate misero subveniret. Acquievit, imposuit manus, oravit, et eadem hora sanum reddidit, firmiter statem. Denique, sicut ab ejusdem loci abbate nuper accepimus, usque hodie fratrum pecora idem puer incolumis sequitui et custodit; et si quis desiderat scire, Joannes est nomen ejus. Alter etiam claudus, in ejusdem monasterii vicinia degens, eodem tempore ad praedicti Patris sancti benedictionem sanatus est, et gressum recepit. Sed et prope Leucorum urbem, loco cui nomen est Gundervilla, idem vir Dei fe
Abbreviated transcription (Latin):
nͥ qr in eo quodamm ꝯfidebat. qd̵
se illis ñ ignorabat ignotũ. Recor¬
datꝰ est ilico p̃t̾ite uisionis. ⁊ pia
intra se uota conficiens pollicitꝰ
est deo. ⁊ b̾o b̾nardo qd̃ si de manu
inimicoꝵ uiuus euad̾e̾t. crucem
qmͣ sc̃s petierat. filiis eiꝰ clareual¬
lensibꝰ destinaret. Continuo gͥ tri¬
ginta de militibꝰ suis regẽ ip̃m a
longe cognoscentes. acriori inse c̾¬
tamine tͦcos ꝓuotant ad pugnam¬
dum. ut u̾gente in illos fortitudĩe
tota conflictꝰ. rex int̾im ab hostib
⁊ ignotꝰ ꝑsist̾et ⁊ securꝰ. Qd̃ cũ qͥn¬
decu milites de sacra tẽpli milici¬
a conspexissent. ꝑ confertissimos
hostes uolent̃ irrũpunt. ꝑ sequen¬
tes iuxta qd̃ icͥptum est. unꝰ mille
⁊ duo sugantes decẽ milia in milibꝰ
suis. Associati gͦ aliis tͥginta mili¬
tibꝰ diuisis ⁊ cesis occurrentibꝰ in¬
imicis. ad regẽ suũ cum leticia ⁊
iuctoria ꝑuenerunt. Sicq factũ

Expanded text:
nisi quia in eo quodammodo confidebat, quod nisi quia in eo quodammodo confidebat, quod se illis non ignorabat ignotum. Recordatus illico praeteritae visionis, et pia intra se vota conficiens, pollicitus est Deo et beato Bernardo, quod si de manu inimicorum vivus evaderet, crucem quam Sanctus petierat filiis ejus Clarae-Vallensibus destinaret. Continuo igitur triginta de militibus suis Regem ipsum a longe cognoscentes, acri in se certamine Turcos provocant ad pugnandum, ut vergente in illos fortitudine tota, conflictus Rex iterum ab hostibus et ignotus persisteret et securus. Quod cum quindecim milites de sacra Christi militia conspexissent, per confertissimos hostes violenter irrumpunt, persequentes juxta quod scriptum est, unus mille, et duo fugantes decem millia in millibus suis . Associati ergo aliis triginta militibus, divisis et caesis occurrentibus inimicis, ad Regem suum cum laetitia et victoria pervenerunt. Sicque factum
Abbreviated transcription (Latin):
uelle disced̾e. crucẽ qmͣ a collo re¬
gis acceꝑat portans secũ. Rex aut̃
app̃hendens eum ait. Non dimittã
te nͥ crutẽ dimiseris mͥ. Ad quẽ sc̃s:
Noli inqͥt noli rex alios filios habe¬
o. qͦs oportet crucis huiꝰ signacło b̾n¬
cdici. Ohis dictis sominꝰ habiit. ⁊ ful¬
gor matutinꝰ illux̃. Factaq copia
splendoris ⁊ lucis. ut̃q exercitussͥ
inuicẽ ad ineunda c̾tamĩa ꝓpinqͣ¬
uit. Aggredit᷑ regis cuneus młti¬
tudinẽ copiosã. t̃ in medio eiꝰ qͣsi
inpelago maris absortꝰ. ininicos cͥtis
xp̃i sub crucis uexillo consternit.
caduntq a lat̾e suo mille. ⁊ młta
milia adextͥs sius discurrunt un¬
ani. ita ut dum illi diu̾sis pugne
partib diuidunt᷑. rex ip̃e solus
in quodã ꝯgesti sabuli tumulo
nium solatio destitutꝰ. Cernebat
ex imminenti statõis suo loco tur¬
cos undiq ꝯcursantes. iamiamq
inminentẽ sͥ expectabat int̾itũ

Expanded text:
velle discedere, crucem quam a collo Revelle discedere, crucem quam a collo Regis acceperat portans secum. Rex autem apprehendens eum ait: « Non dimittam te nisi crucem dimiseris mihi. » Ad quem Sanctus: « Noli, inquit, noli, Rex, alios filios habeo quos oportet crucis hujus signaculo benedici. » Et his dictis somnus abiit, et fulgor matutinus illuxit, factaque copia splendoris et lucas, uterque exercitus sibi invicem ad ineunda certamina propinquavit. Aggreditur Regis cuneus multitudinem copiosam, et in medio ejus qui in pelago maris absorptus inimicos crucis Christi sub crucis vexillo prostravit. Cadunt a latere suo mille, et multa millia a dextris ejus, et discurrunt unani, ita ut dum illi diversis pugnae partibus dividuntur, Rex ipse solus in quodam congesti sabuli tumulo nium solatio destitutus. Cernebat ex eminenti stationis suae loco Turcos undique concursantes. Nam jamque imminentem sibi exspectabat interitum,