comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
locationem sime cum libenti animo
sus ceperis: ut concordibus nobis. am¬
borum litterę populis recitentur.
In effabili ex ultabo l&itia si autem
id aequo animo non accipis. quid fa¬
ciam frater. nisi ut tẽ quoque inui¬
to. epistalas nr̃as populo catholico
legam. quo esse possit instrustior:¬
quod si scribere dignatus non fueris:
uel meas solas legere de creui. ut sal¬
tim diffidentia uestra cognita: re¬
baptizar erubescant: neque id agã¬

Expanded text:
lationem mecum si libenti animo lationem mecum si libenti animo susceperis, ut concordibus nobis amborum litterae populis recitentur, ineffabili exultabo laetitia. si autem id aequo animo non accipis, quid faciam, frater, nisi ut te quoque inuito epistulas nostras populo catholico legam, quo esse possit instructiorquod si rescribere dignatus non fueris, uel meas solas legere decreui, ut saltem diffidentia uestra cognita rebaptizari erubescant. Neque id aga
Abbreviated transcription (Latin):
seruitia circum cellionum si hoc ad
te non pertin&. nec illud ad me are¬
a dominica necdum uentilata est.
sine paleis esse non potest: nosore¬
mus. atque agamus quantum pos¬
sumus. ut frumentum simus ego
derebaptirato diacono nostro silere
non possum scio quam mihi silenti¬
um pernitiosum sit: non enim co¬
gito in ecclesi asticis honoribus. tem¬
pora uentosa transigere. Sed cogi¬
tome principi pastorum omniũ.
rationem de commissis ouibus red¬
diturum: Si forte nolles ut haec tibi
scriberem: oport& tẽ frater ignos¬
cere timorimeo: multum enim me
timeo tacentem. & desimulantem alii
quoque rebaptizentur auobis:
Decreui ergo quantum uires & facul¬
tatem dñs prebere dignatur. causã
istam sic agere. ut pacificis collati¬
onibus nr̃is. omnes qui nobis commu¬
nicant nouerint. ab heresibus & scis¬
matibus. quantum catholica dist&
ecclesia. & quantum sit cauenda per¬
nicies. uel ziziniorum: uel precisorũ¬
F deuite dñi sarmentorum. quam col¬

Expanded text:
euitiam Circumcellionum. si hoc ad te non pertinet, nec illud ad me. area dominica nondum uentilata est; sine paleis esse non potest. nos oremus atque agamus, quantum possumus, ut frumentum simus. ego rebaptizato diacono nostro silere non possum; scio enim, quam mihi silentium perniciosum sit. non enim cogito in ecclesiasticis honoribus tempora uentosa transigere, sed cogito me principi pastorum omnium rationem de commissis ouibus redditurum. si forte nolles, ut haec tibi scriberem, oportet te, frater, ignoscere timori meo; multum enim timeo, ne me tacente et + dissimulante alii quoque rebaptizentur a uobis. decreui ergo, quantum uires et facultatem dominus praebere dignatur, causam istam sic agere, ut pacificis conlationibus nostris omnes, qui nobis communicant, nouerint, ab haeresibus aut schismatibus quantum catholica distet ecclesia et quantum sit cauenda pernicies uel zizaniorum uel praecisorum de uite domini sarmentorum. quam con
Abbreviated transcription (Latin):
polo uoluero: prolata epistala mea
demonstrabis me fid ei iuolatorem.
quod misericordia dñi auertat amo¬
ribus atque instituto meo. quod mi¬
hi periugum suum Inspirare dig¬
natus est epĩs meus beneuolentiae
tuae fortasse litteras misiss& sies¬
s& presens. aut ego illo uel iubente.
uel per mittente scripsissem. sed illo
absente. cum diaconi rebaptiziatio
recens. ut sedicitur. frigescere ac

Expanded text:
pulo uoluero, prolata epistula mea pulo uoluero, prolata epistula mea demonstrabit me fidei uiolatorem. quod misericordia domini auertat a moribus atque instituto meo, quod mihi per iugum suum inspirare dignatus est. Episcopus meus beniuolentiae tuae fortasse potius litteras misisset, si esset praesens, aut ego illo uel iubente uel per- 15 mittente scripsissem. sed illo absente cum diaconi rebaptizatio recens aut est aut esse dicitur, frigescere ac
Abbreviated transcription (Latin):
cum miles praesens est. nequis ues¬
trum arbitr&ur tumultuosius me
agere uoluisse. quam ratio pacis de¬
siderat. sed post abscessum militis.
ut omnes quinos audiunt intelle¬
gant. non hoc esse propositimei. ut
Inuiti homines ad cuius quam com¬
munionem cogantur. sed ut qui&is¬
sime quaerentibus. ueritas innotescat:
cessauit a partibus nostris terror
temporalium potestatum. cessauit¬
&iam auestris partibus. terror con¬
gregatorum circum cellionum rẽ
agamus ratione: agunus diuinarum
scripturarum austoribus: agamus
qui & tranquilli. quantum possumꝰ:
p&camus. quaeramus. pulsemus utuc¬
cipiamus. & inueniamus. & aperi&ur
nobis: Neforte fieri possit. ut ad iu¬
uantedño concordes conatus & orati¬
ones nr̃as. tanta deformitas at que
impi&as a fricanarum regionum.
denostris terris incipiat ab oleri si
non credis. post discessum militum
me uelle agere. post disces sum mili¬
tum ture scribe si enim ego prae¬
sente milite litteras meas legere po¬

Expanded text:
cum miles praesens est, ne quis uestrum arbitretur tumultuosius me agere uoluisse, quam ratio pacis desiderat, sed post abscessum militis, ut omnes, qui nos audiunt, intellegant non hoc esse propositi mei, ut inuiti homines ad cuiusquam communionem cogantur, sed ut quietissime quaerentibus ueritas innotescat. cessabit a nostris partibus terror temporalium potestatum; cesset etiam a uestris partibus terror congregatorum Circumcellionum. re agamus, ratione agamus, diuinarum scripturarum auctoritatibus agamus, quieti atque tranquilli, quantum possumus, petamus, quaeramus, pulsemus, ut accipiamus et inueniamus et aperiatur nobis, ne forte fiere possit, ut adiuuante domino concordes conatus et orationes nostras tanta deformitas atque impietas Africanarum regionum de nostris terris incipiat aboleri. si non credis post discessum militum me uelle agere, post discessum militum tu rescribe. si enim ego praesente milite litteras meas legere po
Abbreviated transcription (Latin):
cerdotii perfectionem. philo sophiae
dogmata. historiae plenam notitiã.
añ facundiae iucunditatem. quaelta &i¬
am imperito sillicere potest. ut do
nec explicent. non desistant & cum ex¬
plicauerint. adhuc requirant: con uic¬
ti namque sunt impudenter perti¬
naces. iam inde abonisquȩ memorant
saeculis. pronaturs rerum obscuritate
contigisse peiora. falsosque omnes.¬
In litis quadam dul cedine felicitati¬
bus suis. perquas non adbeatitudinẽ.¬
sed ad praerupta sunt ducti haec uero
nostra praecepta. & simplicis ueriquedĩ
mysteria. praeter uitam perp&uam
quam purissimis uirtutibus pollicen¬
tur: &iam haec quia saecularia & ne

Expanded text:
cerdotii perfectionem, philosophiae dogmata, historiae plenam notitiam an facundiae iucunditatem, quae ita etiam inperitos allicere potest, ut, nec explicent, non desistant, et, cum explicauerint, adhuc requirant. conuicti namque sunt inpudenter pertinaces iam inde a bonis, quae memorant, saeculis pro naturae rerum obscuritate contigisse peiora falsosque omnesinlitis quadam dulcedine felicitatibus suis, per quas non ad beatitudinesed ad praerupta sunt ducti, haec uero nostra praecepta et simplicis uerique dei mysteria praeter uitam perpetuam, quam purissimis uirtutibus pollicentur, etiam haec saecularia et ne
Abbreviated transcription (Latin):
misit praestantia tua uehementer
ex specto. & lnecclesia ipponiensi iã
iamque cupio recitari ac̃ sifieri po¬
tuerit. &iam per omnes ecclesias in

Expanded text:
misit praestantia tua, uehementer expecto et in ecclesia Hipponiensi iam iamque cupio recitari ac, si fieri potuerit, per omnes ecclesias
Abbreviated transcription (Latin):
uigilat. cum uenerit repente. Inue¬
niat uos dormientes Cur ltaque
omnibus dicͥit. quod ad eos solos per¬
tineat. qui tunc erunt: nisi quia eo
modo adomnes pertin&. quomo¬
do dixit: tunc enim unicuique
lis iudicandus est illodie ac per
hoc uigilare deb& omnis xp̃ia¬
nus. nelmperatum eum inueniat
dñi aduentus: Imparatum autẽ fõ¬
Inueni& ille dies. quem in paratũ
Inuenerit suae uitae ultimus dies
huius certe enim hoc salti mani¬
festatum erat apostolis. non eorum
temporibus. cum hic incarne uiue¬
rent. dñm esse uenturum. & tam̃¬
quis dubit& eos praecipue uigi¬
lasse. & seruasse quod omnibus
dixit: nelmperatos repente ueni¬
ens in uenir&. nondum sane in¬
tellego qũo modo accipi debeat qđ

Expanded text:
igilate, ne, cum uenerit repente, inueniat uos dormientes? cur itaque omnibus dicit. quod ad eos solos pertineat, qui tunc erunt, nisi quia eo modo ad omnes pertinet, quo modo dixi? tunc enim unicuique lis. iudicandus est illo die. ac per hoc uigilare debet omnis Christianus, ne inparatum eum inueniat domini aduentus. inparatum autem inueniet ille dies, quem inparatum inuenerit suae uitae huius ultimus dies. certe enim hoc saltem manifestum erat apostolis non eorum temporibus, cum hic in carne uiuerent, dominum esse uenturum; et tamquis dubitet eos praecipue uigilasse et seruasse, quod omnibus dixit, ne inparatos repente ueniens inueniret? Nondum sane intellego, quonam modo accipi debeat, q
Abbreviated transcription (Latin):
ram: sed ad euitandas aut perferen¬
das sollertus in &ui resmeas. omini¬
no non noueram. & alicuius momen¬
ti arbitrabar: dñs autem In risitme
& rebus ipsis ostendere uoluit me
ipsum mihi quod si non dam nando
sed miserando fecit. hoc enim spero.
certe uel nunc cognouit̃ aegritudine
mea: debeo scripturarum eius medi¬
ca menta omnia perscrutari. &oran¬
do aclegendo agere. ut idonea ua¬
tudo animemieae. adtam pericalo

Expanded text:
ram, sed ad eas euitandas aut perferenram, sed ad eas euitandas aut perferendas sollertiam et uires meas omnino non noueram et alicuius momenti arbitrabar. dominus autem inrisit me et rebus ipsis ostendere noluit me ipsum mihi. Quod si non damnando, sed miserando fecit — hoc enim spero certe uel nunc cognita aegritudine mea —, debeo scripturarum eius medicamenta omnia perscrutari et orando ac legendo agere, ut idonea ualitudo animae. meae ad tam periculo
Abbreviated transcription (Latin):
Uis mihi factaest merito peccatorũ
meorum. Mamquid aliud existimẽ¬
nescio: ut secundus locus gubernacu¬
lorum mi hi trader&ur. qui remum
tenere non noueram: sed arbitror
dñm meum propter ea mesic emen¬
dare uoluisse. cum multorum pec¬
cata nautarum. antequam ex per¬
tus essem quid illic agatur. quasi
doctior & melior reprehendere au¬
debam: Itaque post ea quam missus
sum In medium. tunc sentire coe¬
pi. temeritates reprehensionum me¬
arum. quamquam & antea pericu¬
lo sissimum iudicarem hoc ministe¬
rium & hinc erant illȩ lacrimȩ.
quas mefundere in nouitate ordina¬
tionis meae mon nulli fratres anim¬
aduerterunt: & nescientes causas
doloris mei. quibus potuerunt sermo¬
nibus. quiom nino aduulnus meum
non pertinerent: tamen bono ani¬
mo consolatisunt: sed multo ualde.
multo amplius expertussum quam
putabam: non quia nouos aliquos
fluctus. aut tempestates uidi quas
ante nonuideram: uel non audierã
uel non legeram. uel non cogitaue¬

Expanded text:
uis mihi facta est merito peccatorum meorum — nam quid aliud existimenescio —, ut secundus locus gubernaculorum mihi traderetur, qui remum tenere non noueram. Sed arbitror dominum meum propterea me sic emendare uoluisse, quod multorum peccata nautarum, antequam expertus essem, quid illic agitur, quasi doctior et melior reprehendere audebam. itaque posteaquam missus sum in medium, tunc sentire coetemeritates reprehensionum mearum, quamquam et antea periculosissimum iudicarem hoc ministerium. et hinc erant illae lacrimae, quas me fundere in nouitate ordinationis meae nonnulli fratres animaduerterunt et nescientes causas doloris mei quibus potuerunt sermonibus, qui omnino ad uulnus meum non pertinerent, tamen bono animo consolati sunt. sed multo, ualde multo amplius expertus sum, quam putabam, non quia nouos aliquos fluctus aut tempestates uidi, quas ante non uideram uel non audieram uel non legeram uel non cogitaue
Abbreviated transcription (Latin):
prudentia tua. nihilesse in hacui¬
ta. & maximȩ hoc tempore facilius
& letius & hominibus acceptabilius.
funstoriae atque adulatoriae resaga¬
tur. sed nihil apuddm̃ miserius. &¬
tristius. &dam nabilius Item nihilesse
in hac uita. & maxime hoc tem pore
difficilius. laboriosus periculosius. epĩ
dm̃ nihil beatius. sieo modo milit&ur
quo noster imperator iub& quis
autem iste sit modus. nec apueritia.
Nec ab adules centia mea didici. &
eo tempore quo discere coeperam.¬

Expanded text:
prudentia tua, nihil esse in hac vita, et maxime hoc tempore, facilius et laetius, et hominibus acceptabilius functorie atque adulatorie res agatur: sed nihil apud Deum miserius, tristius, et damnabilius. in hac vita et maxime hoc tempore difficilius, laboriosius, periculosius episcoDeum nihil beatius, si eo modo militetur, quo noster imperator jubet. Quis autem iste sit modus, nec a pueritia, nec ab adolescentia mea didici, et eo tempore, quo discere coeperam
Abbreviated transcription (Latin):
tur incurrant: prodest ergo & se¬
ueritas uestra. cuius ministerio quies
adiuuatur & nostra: prodest & in ter¬
cessio nr̃a. cuius ministerio seueritas
temperatur & uestra: non uobis dis¬
pliceat quod rogamini abonis. quia
nec nobis displic&. quod timemini a ma¬
lis: Nam hominum Iniquitatem &i¬
am apostolus paulus. non tantum iu
dicio futuro uerum &iam deptarien
tibus uestris saȩcularibus terruit: as

Expanded text:
tur, incurrant. Prodest ergo et setur, incurrant. Prodest ergo et seueritas uestra, cuius ministerio quies adiuuatur et nostra; prodest et intercessio nostra, cuius ministerio seueritas temperatur et uestra. non uobis displnec bonis displicet quod timemini a malis. Nam hominum iniquitatem etiam apostolus Paulus non tantum de judicio futuro, verum etiam de tibus vestris securibus terruit, as
Abbreviated transcription (Latin):
na tollenda. aut opera misericor¬
die cohibenda sunt: haeccum acci¬
dunt: debemus eis humanum do¬
lorem : non propter illa ne accidant.
reste factorum reprimimus uolun¬
tatem sic &iam cum intercedimus ꝓ
peccatore damnando: Sequuntur ali¬
quando quaenolumus. siue in ipso que
nostra intercessione liberatur: ut uel
inmanius impunita grass&ur au¬
dacia subdita cupiditati. ingrata le¬
nitati: atque unus morti ereptus. plu¬
rimos nec&. uel ipso perbene ficium
nostrum in melius commutato. mori¬
busque correcto. alius male uiuen¬
do pereat. sibique huius impunita¬
te proposita. talia uel grauiora cõ
mittat: non ut opinor haec mala
lmputanda sunt nobis. cum interce¬
dimus uobis. sed potius illa bona quae
cum id facimus in tuemur & uolu¬
mus. idest commendatio mansu&u¬
dinis. ad conciliandam dilectionem
uerbo ueritatis & ut qui liberantur
a tempo rali morte: sic uiuant. ne in
a&ernam unde numquam liberen¬

Expanded text:
na tollenda aut opera misericorna tollenda aut opera misericordiae cohibenda sunt? haec cum accidunt, debemus eis humanum dolorem, non propter illa, ne accidant, recte factorum reprimimus uoluntatem. Sic etiam, cum intercedimus pro peccatore damnando. sequuntur aliquando, quae nolumus, siue in ipso, qui nostra intercessione liberatur, ut uel immanius inpunita grassetur audacia subdita cupiditati, ingrata lenitati atque unus morti ereptus plurimos necet, uel ipso per beneficium nostrum in melius commutato moribusque correcto alius male uiuendo pereat sibique huius impunitate pmittat. Non, ut opinor, haec mala imputanda sunt nobis, cum intercedimus pro vobis, sed potius illa bona, quae, cum id facimus, intuemur et volumus, id est commendatio mansuetudinis ad conuerbo ueritatis et ut, qui liberantur a temporali morte, sic uiuant, ne in aeternam, unde numquam liberen
Abbreviated transcription (Latin):
ut sit cui prodesse possit: quam quam
&iam cum homo ab homine occidit:
multum dist&: utrum fiat nocendi
cupiditate. uel iuste aliquid auferen¬
di. sicut fit ab lnmicosicut alatrone: añ
ulcis cendi. uel oboediendi ordine: sicut
a iudice. sicut a carnifice an euaden¬
di uel subueniendi necessitate. sicut
inter lmitur latro auiatore. hostis
amilite: & aliquando qui causa mor¬
tis fuit: potius inculpaest. quam ille
qui occidit: uel ut si quis quam decipi¬
at fide iussorem suum: atque ille ꝓ
isto. supplicium legitiium luat:
Nec tamen omnis qui causa alienae
mortis est. reus est: Quid si enim quis¬
quam stu prum p&at. seseque si non
Inpexrarit inter imat: quid si filius
timens patris pia uerbera. praecipitio
pereat : quidsi alius alio homine
liberato. uel nealius liber&ur. sibi
ipse mortem inferat: Num prop¬
ter istas alienarum mortium causas.
aut sceleri consentiendum est. aut
uindicta peccati. quaenon fit nocendi
sed corrigendi studio &iam pater¬

Expanded text:
ut sit, cui prodesse possit. quamquam etiam cum homo ab homine occiditur, multum distet, utrum fiat nocendi cupiditate uel iniuste aliquid auferendi, sicut fit ab inimico, sicut a latrone, an ulciscendi uel oboediendi ordine, sicut a iudice, sicut a carnifice, an euadendi uel subueniendi necessitate, sicut interimitur latro a uiatore, hostis a milite. et aliquando, qui causa mortis fuit, potius in culpa est quam ille, qui occidit, uelut si quisquam decipiat fideiussorem suum atque ille pro isto supplicium legitimum luat. nec tamen omnis, qui causa alienae mortis est, reus est. quid, si enim quisquam stuprum petat seseque, si non impetrarit, interimat? quid, si filius timens patris pia uerbera praecipitio pereat? quid, si alius homine liberato uel ne alius liberetur sibi ipse mortem inferat? num propter istas alienarum mortium causas aut sceleri consentiendum est aut uindicta peccati, quae non fit nocendi sed corrigendi studio, etiam pater
Abbreviated transcription (Latin):
oculi sicut apostalus dicit fit re¬
surrectio mortuorum: omni poten¬
tiae dĩ & ineffabili nutu. Ita facile

Expanded text:
oculi, sicut apostolus dicit, fit resurrectio mortuorum, omnipotentiae dei et ineffabili nutui tam facile
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃os. non solum laicos uerum
&iam epõs. sic quo modo ista scrip¬
taest. ad eos scribere nossolere. ut¬
& cito scribantur & carta tenea¬
tur commodius. cum leguntur:
neforte istum morem nostrum
nesciens. factam sibi arbitr&ur in¬
iuriam

Expanded text:
ros non solum laicos uerum etiam episcopos sic, quo modo ista scripta est, ad eos scribere nos solere, ut et cito scribantur et charta teneatur commodius, cum leguntur, ne forte istum morem nostrum nesciens factam sibi arbitretur iniuriam
Abbreviated transcription (Latin):
quem pater&ur: cuius fructibus col¬
ligendis. magna opera impenditur
neglesto agro. quemrigaui sangui¬
ne meo: siquid agere proea posses

Expanded text:
quem pateretur, cuius fructibus colligendis magna opera inpenditur neglecto agro, quem rigaui sanguine meo, si quid agere pro ea posses
Abbreviated transcription (Latin):
sistat & contendat: & tamen post ea
consider& secum insilentio. ubi nemo est
nisids̃ &ipse nec tim & displicere homi¬
nibus quia corripitur: sedtim& displice¬
redõ. quia non corrigitur & delnceps non

Expanded text:
sistat et contendat et tamen postea consideret secum in silentio, ubi nemo est nisi deus et ipse nec timet displicere hominibus. quia corripitur, sed timet displicere deo. quia non corrigitur, et deinceps non
Abbreviated transcription (Latin):
Uisiones autem ille. futurorumque pite¬
dictiones quo modo fiant. Ille iam ex¬
plicare con&ur. qui nouit quaui effi¬
ciantur in uno quoque animoͣ tanta cũ
cogitat: uidemus enim plane qua
cernimus. In e& fieri multarum rerum

Expanded text:
Visiones autem illae futurorumque praeVisiones autem illae futurorumque praedictiones quo modo fiant, ille iam explicare conetur, qui nouit, qua ui efficiantur in unoquoque animo tanta, cum cogitat. uidemus enim planeque cernimus in eo fieri multarum rerum
Abbreviated transcription (Latin):
operosissimum est &iam otiosis. & mul¬
to maiore quamnos sumus praeditis
facultate disserendi. & acrimonia in¬
tellegendi duarum sane epistalarum
tuarum. quibus multa & magna conqui¬
ris. una nescio quo modo aberrauit. &¬
diu quaesita non potuit repperiri: alte¬
ra uero quaelnuenta est. hab& com men¬
dationem suauissimam seruidĩ boni
& casti adaltscentis: Quomodo ex hac
uita migrauerit. & quibus uisionum
fraternarum at testationibus. meritum
eius uobis in sinuari potuerit delnde.
ex hac occcasione proponis & uersas.
deanima obscurissimam quaestionem.
utrum cum aliquo corpore egreditur
ecorpore. quo possit ad corporalia loca
ferri. uellocis corporalibus contineri
huius igitur reitractatus. si tamen ad
liquidum atalibus quales nos sumus ex¬
aminari potest. curam atque operã¬
negotiosissimam postulat. ac̃ perhoc
mentem ab his occupationibus otiosissi¬
mam: si autem breuiter uis audirequid
mihi uideatur: Nullo modo arbitror
animam ecorpore exire cum corpore :

Expanded text:
operosissimum est etiam otiosis et multo maiore, quam nos sumus, praeditis facultate disserendi et acrimonia intellegendi. duarum sane epistularum tuarum, quibus multa et magna conquiris, una nescio quo modo aberrauit et diu quaesita non potuit reperiri; altera uero, quae inuenta est, habet commendationem suauissimam serui dei boni et casti adulescentis, quo modo ex hac uita migrauerit et quibus uisionum fraternarum adtestationibus meritum eius uobis insinuari potuerit. deinde ex hac occasione proponis et uersas de anima obscurissimam quaestionem, utrum cum aliquo corpore egreditur e corpore, quo possit ad corporalia loca ferri uel locis corporalibus contineri. huius igitur rei tractatus, si tamen ad liquidum a talibus, quales nos sumus, examinari potest, curam atque operanegotiosissimam postulat ac per hoc mentem ab his occupationibus otiosissimam. si autem breuiter uis audire, quid mihi uideatur, nullo modo arbitror animam e corpore exire cum corpore.
Abbreviated transcription (Latin):
na propter quam peccatum est. cum¬
reddi possit non redditur: non agitur
paenitentia. sed fingitur si autem uera¬
citer agitur: non remitt&ur peccatũ.
nisi restituatur ablatum. sed ut dixi.
cum restitui potest plerum que enim
qui aufert amittit: siue aliqua pati¬
endo mala siue ipse male uiuendo.¬
nec aliud hab& unde restituat: huic
certe non possumus dicere. red dequod
abstulisti. nisi cum eum habere credi¬
mus & negire. ubi quidem si aliquos
sustin& a repente cruciatus: Dum ex

Expanded text:
na, propter quam peccatum est, cumna, propter quam peccatum est, cumreddi possit, non redditur, non agitur paenitentia, sed fingitur; si autem ueraciter agitur, non remittetur peccatum, nisi restituatur ablatum, sed, ut dixi, cum restitui potest. plerumque enim, qui aufert, amittit siue alios patiendo malos siue ipse male uiuenec aliud habet, unde restituat. huic certe non possumus dicere: \'Redde, quod abstulisti ? , nisi cum eum habere credimus et negare. ubi quidem si aliquos sustinet a repetente cruciatus, dum ex
Abbreviated transcription (Latin):
dunt: pro inde: sicut dilectionem iussi
sunt terrentibus debere quitiment.
Ita dilectionem uissi sunt timentibus
debere qui terrent: Nihil nocendicu¬
piditate fiat. sed omnia consulendi
caritate. & nihil fi& lmmaniter.
ni hil humaniter. Ita formidabitur
ultio cognitoris. ut nec inter cessoris
religio contemꝰnatur: quia & plec¬
tendo & ignoscendo. hoc solum bene
agitur. ut uita hominum corrigatur:
quod sitanta est per uersitas & lmpie¬
tas: ut ei corrigendae. nec disciplina
possit prodesse necuenia: abonis
tamen. intentione at que conscientia
quam ds̃ cernit: siue seueritate siue
lenitate: non nisi officium dilestionis
Impl&ur: Quod autem in epistu la
tua sequitur. ubi dicis. uerum nunc
ut mores nostrisunt : & sceleris poe¬
nam cupiunt sibi homines relaxari.
& ideo ꝓpt̃ qđ scelus am missum est
possi dere: pessimum hominui ge¬
nus commemoras. cui paenitendi medi¬
cina omnino non prodest si enĩres alie¬

Expanded text:
dunt. proinde sicut dilectionem iussi dunt. proinde sicut dilectionem iussi sunt terrentibus debere, qui timent, ita dilectionem iussi sunt timentibus debere, qui terrent. nihil nocendi cupiditate fiat sed omnia consulendi caritate et nihil fiet immaniter, nihil inhumaniter. ita formidabitur ultio cognitoris, ut nec intercessoris religio contemnatur, quia et plectendo et ignoscendo hoc solum bene agitur, ut uita hominum corrigatur. quod si tanta est peruersitas et impietas, ut ei corrigendae nec disciplina possit prodesse nec uenia, a bonis tamen intentione atque conscientia, quam deus cernit, siue seueritate siue lenitate non nisi officium dilectionis impletur. Quod autem in epistula tua sequitur, ubi dicis: \'Verum nunc, ut mores nostri sunt, et sceleris poend propter quod scelus admissum est possidere; pessimum hominum genus commemoras, cui poenitendi medicina omnino non prodest. Si eni
Abbreviated transcription (Latin):
serens & ipsas ad dispensationem diui¬
nae prouidentiae pertinere: omnis
inquit anima potestatibus sublimio
ribus subditasit Nonenim potestas
nisi adõ. quae autem sunt adõ. ordi¬
nata sunt: qua propter qui resistit po¬
testatidĩ ordinationi resistit: Qui
autem resistunt: ipsi sibi iudicium
adquirunt: principes enim non sunt
timori bono operi: sed malo: uis au¬
tem non timere potestatem: bonum
fac & habebis laudem exilla: dienim
minister est: tibi inbonum: quod si
malum feceristime: Nonenim frus¬
tra gladiumportat: dĩenim minis¬
ter est. uindex in iram. ei qui malum
agit: Ideoque necessitati subditi
estote. non solum propter iram sed
& propter conscientiam: Ideo enum &
Stributa praestatis: ministri enim dĩst̃.
In hoc ipsum perseuerantes: reddite om¬
Ynibus debita. cui tributum tributum:
Scui uestigal uestigal cuitimorẽ timorẽ:
cuihonorẽ honorẽ: Nemini quicquã debeatis.
nisiut inuicem diligatis: haec uerba apos¬
toli. utilitatem uestrae seueritatis osten¬

Expanded text:
serens et ipsas ad dispensationem diuinae prouidentiae pertinere. omnis, inribus subdita sit; non enim est potestas nisi a deo, quae autem sunt, a deo ordinatae sunt. quapropter qui resistit potestati, dei ordinationi resistit, qui autem resistunt, ipsi sibi iudicium adquirunt; principes enim non sunt timori bono operi sed malo. uis autem non timere potestatem? bonum fac et habebis laudem ex illa; dei enim minister est tibi in bonum. quod si malum feceris, time; non enim frustra gladium portat, dei enim minister est, uindex in iram ei, qui male agit. ideoque necessitate subditi estote non solum propter iram sed et propter conscientiam. ideo enim et tributa praestatis; ministri enim dei sunt in hoc ipsum perseuerantes. reddite omnibus debita; cui tributum, tributum, cui uectigal, uectigal, cui timorem. timorem, cui honorem, honorem. nemini quicquam debeatis, nisi ut inuicem diligatis. haec uerba apostoli utilitatem uestrae seueritatis osten
Abbreviated transcription (Latin):
obripui. & quodam modo furatus
sum mem&ipsum multis occupati¬
onibus meis. ut tibi scriberem anti¬
quissimo amico: quem tamen non

Expanded text:
obripui, et quodammodo furatus sum memetipsum multis occupationibus meis, ut tibi scriberem antiquissimo amico, quem tamen non
Abbreviated transcription (Latin):
orsum expatre currat in matrem
cum fit conceptus infęmina: añ qđ
est incredibilius. In semine corporis
lateat: Cum autem fluunt irrita si¬
ne ullis conceptibus semina: utrum
semen animae. non simul exeat. an
summa celeritate. atque at omo
temporis. unde exierat recurrat: in
pereat: siperit: quomodo ipsa cuius
mortale semenest. In mortalis est
anima añ in mortalitatem tunc acci¬
pit. quando formatur ut uiuat: si¬
cut iustitiã. quando formatur ut sa¬
piat: & quo pactodsea fingit in ho¬
mine. &iam sianima seminaliter
trihatur exanima: sicut fingit in
homine corporis membra. quam¬
uis corpus seminaliter trahatur ex
corpore: sienim non&iam sp̃italis
creatura finger&ur adõ: non scrip¬
tum ess&. qui fingit sp̃m̃n hominis
in ipso: & ln eo quod legitur. qui fin¬
git singillatim corda hominum: siꝑ
corda significatesunt animȩ. fingi
eas posse quisdubit& : sed quaritur.

Expanded text:
orsum ex patre currat in matrem eum fit conceptus in femina; an, quod est incredibilius, in semine corporis lateat. Cum autem fluunt irrita sine ullis conceptibus semina, utrum semen animae non simul exeat, an summa celeritate atque atomo temporis unde exierat recurrat, an pereat: et si perit, quomodo ipsa cujus mortale semen est, immortalis est anima; an immortalitatem tunc accipit, quando formatur ut vivat, sicut justitiam quando formatur ut sapiat. Et quo pacto eam Deus fingat in homine, etiamsi anima seminaliter trahatur ex anima, sicut fingit in homine corporis membra, quamvis corpus seminaliter trahatur ex corpore. Si enim non etiam spiritualis creatura fingeretur a Deo, non scriptum esset, Qui fingit spiritum hominis in ipso : et in eo quod legitur, Qui fingit singillatim corda hominum ; si per corda significatae sunt animae, fingi eas posse quis dubitet? sed quaeritur
Abbreviated transcription (Latin):
ecum eramus. ego & frater aly¬
pius. non enim existimo tantum
ualuisse terrenas cu ras. quibus
Im pl&us es̃. ut hoc dememoria tua
pęnitus delere potuerint nem¬
pe omnes actus publicos. quibus
occupatus eras relinquere cupie¬
bas. & te in otium scm conferre.
at que in ea uita uiuere. Inqua ser¬
uidĩ monachi uiuunt. tuautem ñ
faceres quidte reuocauit: nisi qui¬
a considerasti. ostendentibus nobis.
quantum prodess& xp̃i ecclesiis
quod agebas. si ea sola intentione
ageres. ut defensȩ ab infestationi¬
bus barbarorum. qui&am & tran¬
quillam uitam agerent. sicut di¬
cit apostolus In omni pi&ate &
castitate tua: Tu autem nihil ex
hoc mundo quęreres. nisi ea quae
necessaria essent huic uitae sus¬
tentandȩ. tuae actuorum. accinc¬
tus balteo castissime continentiȩ.¬
& inter arma corporalia sp̃italib
armis td̾tius fortiusque muni¬

Expanded text:
ecum eramus ego et frater Alypius. non enim existimo tantum ualuisse terrenas curas, quibus impletus es, ut hoc de memoria tua penitus delere potuerint. nempe omnes actus publicos, quibus occupatus eras, relinquere cupiebas et te in otium sanctum conferre atque in ea uita uiuere, in qua serui dei monachi uiuunt. ut autem non faceres, quid te reuocauit. nisi quia considerasti ostendentibus nobis, quantum prodesset Christi ecclesiis. quod agebas, si ea sola intentione ageres, ut defensae ab infestationibus barbarorum quietam et tranquillam uitam agerent, sicut dicit apostolus, in omni pietate et castitate, tu autem nihil ex hoc mundo quaereres nisi ea, quae necessaria essent huic uitae sustentandae tuae ac tuorum, accinctus balteo castissimae continentiae et inter arma corporalia spiritalibus armis tutius fortiusque muni
Abbreviated transcription (Latin):
les feditates &egritudines. quas a¬
fricana ecclesia inmultis patitur.
ense
esse. & tua grauitate posse sanari:
cum enim a postolus tria breuiter
genera uitiorum. d&estanda. &ui¬
tanda uno in loco posuerit. dequi¬
bus innumerabilium peccatorum
ex surrexit seges. unum horum quod qͥ¬
dẽsecundo loco posuit. acerrime in
ecclesia uindicatur: duo autem reli¬
qua idest primum & ultimum tole

Expanded text:
les foeditates et aegritudines, quas Ales foeditates et aegritudines, quas Africana ecclesia in multis patitur, ense et tua grauitate posse sanari. cum enim apostolus tria breuiter genera uitiorum detestanda et uitanda uno in loco posuerit, de quibus innumerabilium peccatorum exurrexit seges, unum horum, quod qsecundo loco posuit, acerrime in ecclesia uindicatur; duo autem reliqua, id est primum et ultimum, tole
Abbreviated transcription (Latin):
uod fratrem alipium in nostra
coniunctionem̃ mansisse: ut exem¬
plosit fratribus. curas mundi huius
uitare cupientibus. beniuo lentissi¬
me accepisti: ago gratias. quas nullis
uerbis explicare possim: ds̃ hoc repen¬
dat in animam tuam: omnis Itaque
fratrum co&us. quiapudeos caepit co¬
alescere. tanta tibi prtaerogatiua ob¬
strictus est. ut locis terrarum tantum
longe dis iunctis. Ita nobis consulue¬
ris. tamquam praesentissimum sp̃m.
qua propter praecibus quantum uale¬
mus incumbimus. ut regnumtibi
commissum. tecum dñs sustinere
dign&ur. nectẽ uspiam deserere.
sed adesse adiutor in oportunitati¬
bus. faciens cum ecclesia sua mise¬
ricordiam per sacer dotium tuum.
qualem spiritales uiri ut faciat. la¬
crimis eum gemitibusq interpellant:
Scias ltaque domine beatissime.
& plenissima caritate uenerabilis.
non desperare nos. Immo sperare nos
auctoritatem personae quam geris.
quam non carni. sed sp̃utuo lmposi¬
tam esse confidimus. multas carna¬

Expanded text:
uod fratrem Alypium in nostra coniunctione mansisse, ut exemplo sit fratribus curas mundi huius uitare cupientibus, beniuolentissime accepisti, ago gratias, quas nullis uerbis explicare possim; deus hoc rependat in animam tuam. omnis itaque fratrum coetus, qui apud eos coepit coalescere, tanta tibi praerogatiua obstrictus est, ut locis terrarum tantum longe disiunctis ita nobis consulueris tamquam praesentissimus spiritu. quapropter precibus, quantum ualemus, incumbimus, ut gregem tibi commissum tecum dominus sustinere dignetur nec te uspiam deserere, sed adesse adiutor in opportunitatibus faciens cum ecclesia sua misericordiam per sacerdotium tuum, qualem spiritales uiri ut faciat lacrimis eum gemitibusque interpellant., Scias itaque, domine beatissime et plenissima caritate uenerabilis, non desperare nos, immo sperare nos auctoritatem personae, quam geris, quam non carni, sed spiritu tuo inpositam esse confidimus, multas carna
Abbreviated transcription (Latin):
in noxios habierunt. quid nos opor¬
t& dicere in humilitate nostra
quitam longe illis lmpares sum:
baris interfectos. sic illam mortẽ
euadere debuisse. quomodo tres illi
uiri abigibus. &d anihel aleonib
liberati: sciat illa propter ea facta
miracula. ut eos uerum dm̃ credere

Expanded text:
innoxios habuerunt, quid nos oportet dicere in humilitate nostra, qui tam longe illis inpares sumusbaris interfectos, sic illam mortem euadere debuisse, quo modo tres illi uiri ab ignibus et Danihel a leonibus liberatus est, sciant illa propterea facta miracula, ut eos uerum deum colere
Abbreviated transcription (Latin):
uerant: & quod purgari deipsadĩ par¬
te non potuerit. Infine sȩculi a&er¬
no ac poenali uinculo conligari. ut
non solum uio labilis. & corruptibilis.
& contaminabilis credatur ds̃ cuius
pars potuit ad mala tanta perduci.
sed non possit saltim totus a tanta
coinquinatione. & immunditia &
miseria uel ln sȩculi fine purgari: has
cum illis litolerabiles blasphemias.
subdiãc iste quasi catholicus non so¬
lum credebat. sed quibus uiribus po¬
terat. & docebat: Nam docens pate¬
fastus est. cum sẽ quasi discentibus cre¬
dit: Nogauit me quidem: post ea
quam se manicheorum auditorem
esse confessus est. ut eum inuiam ue¬
ritatis dostrinę catholicae reuoca¬
rem: sed fateor: eius finctionem sub
clerici specie. uehementer exͥ orrui.:
eum que coer citum: pellendum
deciuitate curaui: mec mihi hocsa¬
tis fuit. nisi & tuae scĩtati & enimmne¬
is litteris intimarem: ut aclericorum
gradu congrue ecclesiastica seueri¬

Expanded text:
uerant et, quod purgari de ipsa dei paruerant et, quod purgari de ipsa dei parte non potuerit, in fine saeculi aeterno ac poenali uinculo conligari, ut non solum uiolabilis et corruptibilis et contaminabilis credatur deus, cuius pars potuit ad mala tanta perduci, sed non possit saltem totus a tanta coinquinatione et inmunditia et miseria uel in saeculi fine purgari. Has cum illis intolerabiles blasphemias subdiaconus iste quasi catholicus non solum credebat, sed, quibus uiribus poterat, et docebat. nam docens patefactus est, cum se quasi discentibus credidit. rogauit me quidem, postea quam se Mani. chaeorum auditorem esse confessus est, ut eum in uiam ueritatis doctrinae catholicae reuocarem, sed, fateor, eius finctionem sub clerici specie uehementer exhorrui eumque coercitum pellendum de ciuitate curaui. nec mihi hoc satis fuit, nisi et tuae sanctitati t etenim mis litteris intimarem, ut a clericorum gradu congrue ecclesiastica seueri
Abbreviated transcription (Latin):
nus supplicibus imponatur: non aso¬
lis presbiteris. uel epĩs. aut diaconis
eorum. sed aquibus lib& elestis solẽ
&iam & lunam cum eis ad orant. & o¬
rant: die quoque dominico cumil¬
lis ieiunant. & omnes blas phemiascũ
illis credunt quib manicheorum he¬
resis d&estandaest megantes scilic&
xp̃m natum esse de uirgine. nec eius
carnem ueram confitentes fuisse
sed falsam. ac perhoc & falsam eius
passionem. & nullam resurrestionẽ
fuisse contendunt: patri archas
proph&as que blas phemant: legẽ
per famulum dĩ moysen datam non
auero dõ dicunt. sed a principe te¬
nebrarum: animas non solum ho¬
minum. sed &iam pecorum dedĩ esse
sub stantia. & omnino partesdĩ esse
arbitrantur: Dm̃ denique bonum
& uerum: dicunt cum tenebrarum gen¬
te pugnasse. & partem suam tene¬
brarum principibus miscuisse. eam¬
que toto mundo inquinatam & li¬
gatam. percibos elestorum suorum.
& per solem ac lunam purgari asse¬

Expanded text:
nus supplicibus inponatur non a sonus supplicibus inponatur non a solis presbyteris uel episcopis aut diaconis eorum sed a quibuslibet electis. solem etiam et lunam cum eis adorant orant. die quoque dominico cum illis ieiunant et omnes blasphemias cum illis credunt, quibus Manichaeorum haeresis detestanda est, negantes scilicet Christum natum esse de uirgine nec eius carnem ueram confitentes fuisse sed falsam ac per hoc et falsam eius passionem et nullam resun-ectionem fuisse contendunt. patriarchas prophetasque blasphemant. legem per famulum dei Moysen datam non a uero deo dicunt sed a principe tenebrarum. animas non solum hominum sed etiam pecorum de dei esse substantia et omnino partes dei esse arbitrantur. deum denique bonum et uerum dicunt cum tenebrarum gente pugnasse et partem suam tenebrarum principibus miscuisse eamque toto mundo inquinatam et ligatam per cibos electorum suorum et per solem ac lunam purgari adse
Abbreviated transcription (Latin):
MERAGEREPOSSE ARRBL¬
tratussum. quam ut tuae sc̃ĩtati po¬
tissimum scriberem: Neper negle¬
gentiam Inuestra prouincia. dñi nr̃i
ihuxp̃i ouile uast& inimicus. qui non
desinit in sidiari. ut perdat animas
tam magno praetio comparatas. mal¬
lianensem quendam subdiãẽ uictori¬
num. apudnos constitit esse mani¬
cheum. & lta sacrilego errore sub
nomine clerici latitabat. nam est
&ium gate iam senex. Itaest autẽ
manifestatus. ut &iam ipse ame in¬
terro gatus. atequam atestibus co¬
arguer&ur. negare non poss&:¬
tot enim & tales iamesse sciebat.
quibus se lncautus effuderat. ut ni¬
hil aliud senegare temptar&. quã
non dico Inpudentissimus. sed in sanis¬
simus apparer& auditorem sane ma¬
ni cheorum. non electum seesse con¬
fes susest: auditores autem qui appel¬
lantur apud eos. & car nͥbus uescun¬
tur. & agros colunt. & siuoluerint ux¬
ores habent quorum nihil faciunt
quielesti uocantur: sed ipsi audito res
ante elestos genua figunt. ut eis ma¬

Expanded text:
me facere posse arbitratus sum. quam ut tuae sanctitati potissimum scriberem, ne per neglegentiam in uestra prouincia domini nostri Iesu Christi ouile uastet inimicus, qui non desinit insidiari, ut perdat animas tam magno pretio comparatas. Mallianensem quendam subdiaconum Victorinum apud nos constitit esse Manichaeum et in tam sacrilego errore sub nomine clerici latitabat; nam est etiam aetate iam senex. ita est autem manifestatus, ut etiam ipse a me interrogatus. antequam a testibus coargueretur, negare non posstot enim et tales iam esse sciebat, quibus se incautus eftuderat. ut nihil aliud, si negare temptaret, quam non dico inpudentissimus sed insanissimus appareret. auditorem sane Manichaeorum, non electum se esse confessus est. Auditores autem qui appellantur apud eos, et carnibus ueacuntur et agros colunt et, si uoluerint, uxores habent. quorum nihil faciunt, qui electi uocantur. sed ipsi auditores ante electos genua figunt, ut eis ma
Abbreviated transcription (Latin):
modo. tam quam lucerna delucerna
accendatur. & sine d&rimento alte¬
rius alter indeignis existat. sic̃ ani¬
ma deanima parentis fiat in ꝓlẽ. uel
traducatꝰ in ꝓlẽ. utrũ incorporeũ sem̃ ani¬
mȩ sua quadã occulta & Inui sibiliã se

Expanded text:
modo. tamquam lucerna de lucerna modo. tamquam lucerna de lucerna accendatur et sine detrimento alterius alter inde ignis existat. sic anima de anima parentis fiat in prole uel traducatur in prolem. utrum incorporeum semen animae sua quadam occulta et inuisibili
Abbreviated transcription (Latin):
homini primo dedit. at que lta
eas exparentibus trahi dicunt: Sit̃¬
tuliani opinionem sequuntur. pro¬
fecto eas non sp̃s. sed corpora esse con¬
tendunt: & excorpulentis semini¬
bus exoriri: quoper uersius quiddici
potest: Neque hoc ter tulia num sõ¬
niasse mirandum est. qui&iam ip¬
sum creatorem dm̃ non esse nisicor¬
pus opinatur: Quadementia re¬
pulsa a corde atque ore xp̃iano.
quis quis animam sicutiest. non
esse corpus sed sp̃m confit&ur &
tamen infilios exparentibus duci.
In eo quidem nulliũs coartaturan¬
gustiis. quod omnes animas. &iã
paruulorum. quos ecclesia non uti¬
que in falsa. sed inuera peccatorũ¬
remissione baptizat. uera fides prae¬
dicat. trahere originale peccatum.
pro pria primihominis uoluntate
cominissum. & inomnes posteros ge¬
neratione trans missum. sola rege¬
neratione purgandum: Sed cum
considerari & pertractari coeperit
quiddi catur: mirum siullus sensus
conprehendit humanus. quodam

Expanded text:
homini primo dedit, atque ita homini primo dedit, atque ita eas ex parentibus trahi dicunt, si Tertulliani opinionem sequuntur, profecto eas non spiritus sed corpora esse contendunt et corpulentis seminibus exoriri. quo peruersius quid dici potest? neque hoc Tertullianum somniasse mirandum est. qui etiam ipsum creatorem deum non esse nisi corpus opinatur. Qaa dementia repulsa a corde atque ore Christiano quisquis animam. sicuti est, non esse corpus sed spiritum confitetur et tamen in filios ex parentibus duci, in eo quidem nullis coartatur angustiis, quod omnes animas etiam paruulorum, quos ecclesia non utique in falsa sed in uera peccatoruremissione baptizat, uera fides praedicat trahere originale peccatum propria primi hominis uoluntate commissum et in omnes posteros generatione transmissum sola regeneratione purgandum; sed cum considerari et pertractari coeperit. quid dicatur. mirum, si ullus sensus comprehendit humanus. quonam
Abbreviated transcription (Latin):
sane. ut dm̃ non facias. nec aliquã
naturam quam non condidit ds̃. uel
peccati earum. uel ln nocentum dam¬
nationis autorem: & si lnueneris
qđ te quȩrere ammonui. quod
ipse adhuc fateor non inueni. de¬
fende quantum potest. atque as¬
sererẽ animarum infantum eius
modi esse nouitatem. ut nulla pro¬
pagatio neducantur: & nobiscum
quod inueneris fraterna dilectione
communica: si autem non inuene¬
ris: quare. uel quomodo fiant ani¬
mae infantum peccatrices. & nihil
Inse ipsis habentes malitiae. quo
cogantur exadam trahere. unde¬
damnentur. cum eas credas non ex
illa prima peccatrice propagatas.
sed nouas atque in sontes includi
carne peccati: nescio añtemere in
aliam sententiam tua deflectatur as¬
sensio. ut eas ex illa una credas pro¬
pagando traduci. neforte alius in¬
uenire possit quod ipse non posiis.
aut aliquando inuenias. quod nunc
non potueris. inuam & illi qui animas
ex una propagari asserunt. quamdĩ

Expanded text:
sane, ut deum non facias nec aliquam sane, ut deum non facias nec aliquam naturam. quam non condidit deus, uel peccati earum uel innocentum damnationis auctorem. et si inueneris, quod te quaerere admonui, quod ipse adhuc, fateor, non inueni. defende, quantum potes, atque adsere animarum infantium eius modi esse nouitatem, ut nulla propagatione ducantur. et nobiscum, quod inueneris, fraterna dilectione communica. Si autem non inueneris, qua re uel quo modo fiant animae infantium peccatrices et nihil in se ipsis habentes malitiae a quo cogantur ex Adam trahere, undedamnentur, cum eas credas non ex illa prima peccatrice propagatas sed nouas atque insontes includi carne peccati, nec sic iam temere in aliam sententiam tua deflectatur assensio, ut eas ex illa una credas propagando traduci, ne forte alius inuenire possit. quod ipse non possis, aut aliquando inuenias, quod nunc non potueris. nam et illi. qui animas ex una propagari adserunt, quam deus
Abbreviated transcription (Latin):
ta addunt malȩ uoluntatis arbitrio
uerum &iam In tam multis paruulis.
quitantum modo uinculo peccati ori¬
ginalis obstristi. sine gratia medi¬
atoris ex hac luce rapiuntur: tota:
quippe ista massa iuste damnati¬
onis reciper& debitum. nisi exea
facer&. non solum iustus. sed &iam
misericors figulus. alia uasa in ho¬
norem secundum gratiam. non secundũ
debitum. dum & paruulis subuenit
quorum nulla merita dicipossunt.¬
& maiores prtaeuenit. ut habere ali¬
qua merita possint: Quȩ cum Ita
sint. si assertio tua non eotendit. ut
nouas animas dicas propter in¬
nocentiam nouitatis suae. antequã
ad peccandum libero utantur arbi¬
trio. damnatione originali ob nox¬
ias esse non posse. sed eas catholica¬
fide confiteris. &iam silnilla te¬
nem perditionis lturas. nisi saera¬
mento mediatoris. quiuenit quȩre¬
re & saluum facere quod perierat
liberentur. Qua ubi. uel unde. uel
quando coeperint. damnationis
meritum habere. sinouaesunt Ita

Expanded text:
ta addunt malae uoluntatis arbitrio. ta addunt malae uoluntatis arbitrio. uerum etiam in tam multis paruulis, qui tantum modo uinculo peccati originalis obstricti sine gratia mediatoris ex hac luce rapiuntur. tota quippe ista massa lustae damnationis reciperet debitum. nisi ei ea faceret non solum iustus sed etiam misericors figulus alia uasa in honorem secundum gratiam non secundum debitum, dum et paruulis subuenit. quorum nulla merita dici possunt, maiores praeuenit. ut habere aliqua merita possint. ! Quae cum ita sint, si assertio tua non eo tendit, ut nouas animas dicas propter innocentiam nouitatis suae, antequam ad peccandum libero utantur arbitrio. damnationi originali obnoxias esse non posse. sed eas fide catholica confiteris, etiam si in illa tenem perditionis ituras, nisi sacramento mediatoris, qui uenit quaerere et saluum facere, quod perierat, liberentur. quaere, ubi uel unde uel quando coeperint damnationis meritum habere, si nouae sunt, ita
Abbreviated transcription (Latin):
ta sunt inperditionem: mon solum
ostendit iram. & demonstrauit poten¬
tiam suam. roribuendo uindictam.
& bene utendo nonbonis: sed &iam
notas fecte diuitias gloriae suae. In
uasa misericordiae Itaenim quid
sibi praest&ur. discit gratis iusti fi¬
catus. Dum non suo merito. sed gloria
largissimȩ dĩ misericordiae discernitꝰ
adam nato: cum quo eadem iustitia
fuerat & ipse damnandus: tam mul o.¬
tos autem creando nasci uoluit. quos¬
ad suam gratiam non pertinere prae
sciuit : ut multitudine In compabili
pluressint eis quos in sui regni glori¬
am filios promissionis predistinare
dignatus est : ut &iam ipsareiestorũ
multitudine ostender&ur: quam nul¬
lius momenti sit apuddm̃ iustum.
quanta lib& numerositas iustissime
damnatorum: atque uthinc quoq
intellegant. qui exipsa damnatione
redimuntur. hoc fuisse debitum mas¬
sȩ illi uni uersae. quod tam magnę par¬
ti eius redditum cernerent. non so¬
lum in eis. qui originali peccato mul¬

Expanded text:
ta sunt in perditionem, non solum ta sunt in perditionem, non solum ostendit iram et demonstravit potentiam suam, redhibendo vindictam, et bene utendo non bonis, sed etiam notas fecit divitias gloriae suae in vasa misericordiae. Ita enim quid sibi praestetur discit gratis justificatus, dum non suo merito, sed gloria largissimae Dei misericordiae discernitur a damnato, cum quo eadem justitia fuerat et ipse damnandus. Tam multos autem creando nasci voluit, quosad suam gratiam non pesciuit. ut multitudine incomparabili plures sint eis, quos in sui regni gloriam filios promissionis praedestinare dignatus est, ut etiam ipsa reiectorum multitudine ostenderetur, quam nullius momenti sit apud deum iustum quantalibet numerositas iustissime damnatorum. atque ut hinc quoque intellegant, qui ex ipsa damnatione redimuntur. hoc fuisse debitum massae illi uniuersae, quod tam magnae parti eius redditum cernerent non solum in eis. qui originali peccato mul