comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lit̃ inuenitur. Ista enim ante fores psalmo¬
rum tanquã sacrata uela dependent. per
quȩ si atiem m̃tis intendis. rarescentibus
quibusdam filis facile eoiũ penetralia cõ¬
tueris. Qs enim tot causas. tot diuersitateᷤᷤ
nominũ putet ociosas. cum nefas sit cre¬
dere scͥpturas diuinas aliquid suꝑuacuũ
continere. Legitur enĩ. Amen am̃ dico uo¬
Nter expositores
psalmorum. de hoc nomine quedã noscit᷑
ꝑuenisse diu̾sitas. Ieronimꝰ hebraice lin¬
guȩ doctissimꝰ inquisitor. continuationẽ
ip̃s scĩ esse confirmat. ob hoc quia diap¬
salma significet semꝑ. Beatꝰ autem augus¬
tinus terum obscurarum subtilissimꝰ inda¬
gator. int̾ ardua sine offensione discurreis.¬
hanc potius partẽ elegisse cognoscit᷑. ut ma¬
gis diusio esse uideatur. ipsiꝰ nomintꝰ discu¬
tieri qualitatẽ. Sẏnpsalma quippe dr̃ g̃eo
uocabulo. uocum adunata copulatio. Diap¬
salma uͦ. sermonũ rupta continuatio: do¬

Expanded text:
liter invenitur. Ista enim ante fores psalmoliter invenitur. Ista enim ante fores psalmorum, tanquam sacrata vela pendent, per quae, si aciem mentis intendas rarescentibus quibusdam filis, facile eorum penetralia contueris. Quis enim tot causas, tot diversitates nominum putet otiosas, cum nefas sit credere Scripturas divinas aliquid supervacuum continere? Legitur enim: Amen, amen dico vonter exppsalmorum de hoc nomine quaedam noscitur provenisse diversitas. Hieronymus, Hebraicae linguae doctissimus inquisitor, continuationem Spiritus sancti esse confirmat; ob hoc, quia diapsalma significet semper. Beatus autem Augustinus rerum obscurarum subtilissimus indagator, inthanc potius partem elegisse cognoscitur, ut magis divisio esse videatur, nominis ipsius discutiens qualitatem. Sympsalma quippe dicitur Graeco vocabulo vocum adunata copulatio; diapsalma vero sermonum rupta continuatio; do
Abbreviated transcription (Latin):
constat sꝑualit̾ intuendas: quia si litc̾am
consideres. extraneum ẽ cum non ea inue¬
nies in psalmis quȩ continent᷑ in titulis.
Si uͦ trahantur ad tropicum intellectũ.
nimis uident᷑ conmode. ut ẽ illua. Ubi
res geste significantur. idẽ cum fugeret¬
dauid a facie absalon. Ubi locus. ide cũ eẽt
in deserto idumee Ubi dies. ut est in pri¬
ma saltati. Ubi hebrea nomina. idẽ idithũ.
Nbi facta ẽ comꝑatio gestorum. id est cum
immustauit uultum suum coram abime¬
lech. Uel specierũ consimilium. idest pro
torcularib. Qua propt̃̾ in suꝑscͥptionibus
titulorum siue psalmum. siue canticum. si¬
ue psalmocanticum. siue canticum psalmũ¬
siue infinem: siue aliquid de sexta quam
diximus complexione reꝑire potueris. aut
sigulatim. aut unũ. aut duo aut tria siue
quatuoi ex eis inserta cognoueris. adillas
uirtutes trahi quas unicuiq in esse dicemꝰ.
quia rerum istarũ cõmemoratio. ad simili¬
tudinẽ occulte intelligentiȩ posita subti¬

Expanded text:
constat spiritualiter intuendas; quia si litteram consideras, extraneum est, cum non ea invenias in psalmis quae continentur in titulis; si vero trahantur ad tropicum intellectum, nimis videntur accommodae, ut est illud ubi res gestae significantur, ut est: cum fugit a facie Absalom; ubi locus, ut est: cum esset in deserto Idumeae; ubi dies, ut est: in prima sabbati; ubi Hebraea nomina, sicut est: Idithum; ubi facta est comparatio gestorum, ut est: cum mutavit vultum suum coram Abimelech; vel specierum consimilium, ut est: pro torcularibus. Quapropter in superscriptionibus titulorum, sive psalmum, sive canticum, sive psalmumcanticum, sive canticumpsalmum, in finem, sive aliquid de sexta, quam diximus, complexione reperire potueris, aut sigillatim, aut unum, duo, vel tria, sive quatuor ex eis inserta cognoveris, ad illas virtutes trahe, quas unicuique inesse dicemus: quia rerum istarum commemoratio ad similitudinem occultae intelligentiae posita subti
Abbreviated transcription (Latin):
onsideremꝰ hunc psalmum nimis u¬
tilia nobis sacramenta declarasse. Dix̃
enim quam uanis & suꝑflius homines lo¬
cutionibꝰ occupentur. ut ñ ueritatẽ qua
uiuant. s quo moruntur uelint affec¬
tare m̃dacium. Deinde quale sit eloquiũ
dñi consequent̃ exposuit. ut salutariter
unicuiq sua sordeant si quantũ sint mun¬
dissima dñi uerba cognoscant. Quibus
reb illũd remedium datur. qm̃ sedm po¬
tentiam dñi filios hominum constat poᷤ¬
se liberari. Ꝙ quia undeci numeri uͥtus
in qͦhic psalmus ẽ. constitut᷑. euangłicũ
nobis cognoscitur indicare mysterium.
patrifamilias supplicemꝰ: ut in uineã suã
saltim uel undecima nos hora dementis¬
simꝰ intromittat. quatinus m̃cedem oꝑibꝰ
ñ debitam. s dignetur donare gratuitam.
Nam ꝙ beatꝰ prosper in scd̾a parte libri
qui inscribitur ante legem sub lee et sub
grã. de undecimo calculo sic ait. Neq sñ
hoc mẏsterio undec̃i uelis cilicinis taber¬

Expanded text:
onsideremus hunc psalmum nimis utilia nobis sacramenta declarasse. Dixit enim quam vanis et superfluis homines locutionibus occupentur; ut non veritatem qua vivant, sed quo moriuntur, velint affectare mendacium. Deinde quale sit eloquium Domini consequenter exposuit; ut salutariter unicuique sua sordeant, si quantum sint mundissima Domini verba cognoscant. Quibus rebus illud remedium datur, quoniam secundum potentiam Domini filios hominum constat posse liberari. Et quia undecimi numeri virtus, in quo hic psalmus est constitutus, evangelicum nobis cognoscitur indicare mysterium; Patrifamilias supplicemus, ut in vineam suam saltem vel undecima nos hora clementissimus intromittat; quatenus mercedem operibus non debitam, sed dignetur donare gratuitam. Nam et beatus Prosper in secunda parte libri qui inscribitur, Ante legem, sub lege, et sub gratia; de undecimo calculo sic ait: Neque sine hoc mysterio undecim velis cilicinis taber
Abbreviated transcription (Latin):
fecilentũ. Sut expͥmerae delictoꝵ erasitu¬
dinẽ corpulentam. quȩ luctum addiate
qͦd imitatus continetur ne pecc̃a solis aqͥs
cognosceres quamuis densissimis comparata.
Nam sic̃ lutũ laci fetidũ atq graue ẽ. ita
& hominũ delicta limosa sunt. que fetorib
horrescunt. & grauitate dimergunt. De¬
inde pedes nr̃os supra petram statuit. cum
in xp̃i dñi uissionib ambulamꝰ. Ipse e᷑ enĩ
nobis sꝑitalis petra. qui inse fixa non sinit
dimergi uestigia. Et respice quia sic̃ pecc̃a
uͥtutib contraria sunt: ita & eaꝵ uie ꝓ¬
bantur eẽ dissimiles. Illa enim siciit sunt
mollia & dissoluta. in itineris sui cenositate
uoluunt᷑. Ututes autẽ quemadmodũ rigi¬
de sunt & ĩmobiles. sic habent uiam pe¬
tralem. ubi non inquinatis s mundis pe¬

Expanded text:
faecilentus. Et ut exprimeret delictorum crassitufaecilentus. Et ut exprimeret delictorum crassitudinem corpulentam, lutum addidit, qui lacu continetur: ne peccata solis aquis cognosceres quamvis densissimis comparata. Nam sicut lutus laci fetidus atque gravis est, ita et hominum delicta limosa sunt, quae et fetoribus horrescunt, et gravitate demergunt. Deinde pedes nostros supra petram statuit, cum in Christi Domini jussionibus ambulamus. Ipse est enim nobis spiritualis petra, quae in se fixa non sinit demergi vestigia. Et respice quia sicut peccata virtutibus contraria sunt, ita et eorum viae probantur esse dissimiles. Illa enim sicut sunt mollia et dissoluta, in itineris sui coenositate volvuntur. Virtutes autem quemadmodum rigidae sunt et immobiles, sic habent viam petralem, ubi non inquinatis, sed mundis pe
Abbreviated transcription (Latin):
magno desiderio sustinemꝰ. Hoc argum̃tũ
dr̃ a coniugatis. quando unum u̾bum er¬
tum ab alio uarie comutamus. ut sapiens
sapienter. prudens prudenter. & his similia
Respexit. quia preuenit om̃e bonum nr̃m
Lumen quippe u̾itatis habere ñ possumus
nͥ ab illius conspici daritate mereamur. Su¬
uingit᷑ exaudiuit me: ut pie atq efficacit̃
expectasse uideatur. Dep̃catio quoq signifi¬
cat ut dictum ẽ. frequentissimã prece. qũ
rarius orare non poterat. que sustinens do¬
minũ sustinebat. E⁊ eduxit me de lacu
miserie & de luto fecis. & statuit supra pe¬
trã pedes meos. & direxit gressus meor.
icut duobꝰ modis operari p̾cipit xp̃ianũ
ut delinet amalo & faciat bonum. ita
duplici ratione dnm̃ dic̃ profutura concede.
Pmnum ẽ. enĩ ut nos educat de mundi istrꝰ
profundissima calamitate. cuius apte desig¬
nata ẽ. maligna latitudo. lac miserie. uituq

Expanded text:
magno desiderio sustinemus. Hoc argumentum magno desiderio sustinemus. Hoc argumentum dicitur a conjugatis, quando unum verbum ortum ab alio varie commutamus, ut sapiens sapienter, prudens prudenter, et his similia. Respexit: quia praevenit omne bonum nostrum. Lumen quippe veritatis habere non possumus, nisi ab illius conspici claritate mereamur. Subjungitur, exaudivit me, ut pie atque efficaciter exspectasse videatur. Deprecatio quoque significat ut dictum est frequentissimam precem: quoniam rarius orare non poterat, quae sustinens Dominum sustinebat. Vers. 2. Et eduxit me de lacu miseriae, et de luto faecis: et statuit supra petram pedes meos, et direxit gressus meos. Sicut duobus modis operari praecipit Christianum, ut declinet a malo et faciat bonum; ita duplici ratione Dominum dicit profutura concedere. Primum est enim, ut nos educat de mundi istius profundissima calamitate, cujus apte designata est maligna latitudo, lacus miseriae lutusque
Abbreviated transcription (Latin):
rima narratione grãs agit ȩccłia. qͦ
uenit ex gentib quia de mundi is¬
tius ueternoso merore liberata ad noui tẽ¬
tam̃ti meruit gaudia ꝑuenire. Secunda
ipse dñs loquitur xp̃c. scãm incarnatio¬
nem suam & iusticiam sue predicatioĩs
exponens. Obhoc patris auxilium dep̃¬
catur. ut ꝑicula possit auideis illata su¬
ꝑare Confundi postulans inimicos. et
letari om̃s qui sperant in eum. ur¬
xpectans expectaui dñm. & respex̃
me. Et exaudiuit deprecationem
meam. Neccłia catholica quȩ fuerat
de totius mundi partib congreganda
patientiȩ uirtutem p̾dicat. quam int̾
summas laudes habere conuenit xp̃ia¬
nũ. Quemadmodũ enim aut tͥbulati¬
ones sufferat: aut periculoꝵ pondꝰ eua¬
dat. nͥ diuino beneficio tolerantie robore
fulciatur: S considerandus ẽ. hic sermo
geminatꝰ. quia suꝑflua non est. tam
decora repeticio. Expectare siquidem
possumus & ingrati. Expectantes aut̃
expectamus. quando mittes aliquid cum

Expanded text:
rima narratione gratias agit Ecclesia, quae venit ex gentibus: quia de mundi istius veternoso moerore liberata, ad Novi Testamenti meruit gaudia pervenire. Secunda ipse Dominus loquitur Christus, sanctam incarnationem et justitiam suae praedicationis exponens; ob hoc Patris auxilium deprecatur, ut pericula possit a Judaeis illata superare: confundi postulans inimicos, et laetari omnes qui sperant in eum. Exspectans exspectavi Dominum, et respexit me: et exaudivit deprecationem meam. Ecclesia catholica, quae fuerat de totius mundi partibus congreganda, patientiae virtutem praedicat, quam inter summas laudes habere convenit Christianum. Quemadmodum enim aut tribulationes sufferat, aut periculorum pondus evadat, nisi divino beneficio tolerantiae robore fulciatur? Sed considerandus est hic sermo geminatus, quia superflua non est tam decora repetitio. Exspectare siquidem possumus et ingrati. Exspectantes autem exspectamus, quando mites aliquid cum
Abbreviated transcription (Latin):
testaniti scĩssimam p̃dicationem. S nouii
benedicitur: quia incarnationem domini
corporeis oculis etas antea nulla conspexit.
Do enim nichil nouum ẽ. quando ante cõ¬
stitutionem mundi dispensationis sue uni¬
u̾sa prescuuit. hymiꝰ autẽ grecus sermo ẽ.
Idest laus carminum lege composita  qm
hymni erant quos idolis suis etiã gentilitas
ꝑsonabat addiait do̾ nrõ : ut qualem hym¬
num diceret aiftincte potuissemꝰ ad uertere.
Udebunt multi & timebunt. De marabilib
dic̃. quȩ tempore scẽ incarnationis effecta
sunt Uidentes autem uidei talia: timuert̃.
crediderunt. Sꝑauert̃ autem in dño. qũado
xp̃iani eẽ ceperunt. ut post illũ timorem
miraculoꝵ conuersi spem in dño firmissimã
habere probarentur. eatus uir cuius. est.¬

Expanded text:
Testamenti sanctissimam praedicationem. Sed novum bene dicitur, quia incarnationem Domini corporeis oculis aetas antea nulla conspexit. Deo enim nihil novum est, quando ante constitutionem mundi dispensationis suae universa praescivit. Hymnus autem Graecus sermo est, id est, laus carminum lege composita. Et quoniam hymni erant quos idolis suis etiam gentilitas personabat, addidit, Deo nostro; ut qualem hymnum diceret, distincte potuissemus advertere. Videbunt multi et timebunt. De mirabilibus dicit, quae tempore sanctae incarnationis effecta sunt. Videntes enim Judaei talia, timuerunt,crediderunt. Speraverunt autem in Domino, quando Christiani esse coeperunt: ut post illum timorem miraculorum conversi, 136 spem in Domino firmissimam habere probarentur Vers. 4. Beatus vir cujus est
Abbreviated transcription (Latin):
ipso solo instrumento musico idẽ psal
nitur. quando quis lib̾tate propͥe uocis
utitur. nec loquaci instrum̃to eui quam¬
musico consona modulatione sociatur.
Noc ẽ quodetiam nunc in diuinitatib
laudib agitur
salon canticum erat. cũ instrum̃to

Expanded text:
ipso secundo instrumento musico, id est, pest, quando quis libertate propriae vocis utitur, nec loquaci instrumento musico consona modulatione sociatur, hoc est quod etiam nunc in Divinitatis laudibus agitur. Psalmo canticum erat, cum, instrumento
Abbreviated transcription (Latin):
agtifica nobis psalmi huius si studiose
consideremꝰ sacramenta patuerunt. P ma
parte sruetuosã patientiã docet: quȩ ꝑfẽc¬
tos probatur efficere xp̃ianos. Patientia ẽ enĩ
religiosi uiri laborum ac dolorum om̃ium. spe
futurarum rerum et amore domini grata to¬
lerantia. Scd̃a parte salutẽ rectis corde ipse
dñs pollicetur. Tercia. t̾rentur impii: ne in
illo udicio dampnentur errantes. O pietas
optimi reuera creatoris. qui ñ uis delinquere
quos nosti ad tuum udicium conuenire. ꝙin¬
mense pietatis archano dum ñ confitentibus
parcis. tibi reos ipse subducis. Quis enĩ iusti¬
ciã tuam euaderet. nisi p̃missa pietas fub¬
uenir&. Septenarius quoq numeriis ãmo¬
net nos de illa requie eterna cogitare. ad ꝙͣ
nos spem presens psalmꝰ extendit. ut merito
tali numero receptus iocunda exultatione
cantet᷑. Dubium quippe ñ est quod peractis
sex dieb qui ad actiuam ꝑtinent partem:
septimus repausatione deputetur. qui con¬

Expanded text:
agnifica nobis plsami hujus, si studiose consideremus, sacramenta patuerunt. Prima parte fructuosam patientiam docet, quae perfectos probatur efficere Christianos. Patientia est enim religiosi viri laborum ac dolorum omnium, spe futurarum rerum et amore Domini, grata tolerantia. Secunda parte salutem rectis corde ipse Dominus pollicetur. Tertia terrentur impii, ne in illo judicio damnentur errantes. O pietas optimi revera Creatoris! qui non vis derelinquere quos nosti ad tuum judicium convenire; et immensae pietatis arcano, dum confitentibus parcis, tibi reos ipse subducis. Quis enim justitiam evaderet tuam, nisi praemissa pietas subveniret? Septenarius quoque numerus admonet nos de illa requie aeterna cogitare, ad quam nos spem praesens psalmus extendit; ut merito tali numero receptus, jucunda exsultatione cantetur. Dubium quippe non est, quod peractis sex diebus qui ad activam pertinent partem, septimus repausationi deputetur, qui con
Abbreviated transcription (Latin):
loquant᷑. Custodiam uias meaᷤ. non dĩs a
cͥminib me abstineam: quia iam sc̃s erat.
s asuꝑflius uerbis quȩ raro potest uitare u
continens. Sic̃ iacob apłs dicit. Linguam
enĩ nullus bominũ domare potest. Mo¬
dicum quidem menbrum ẽ. s magna
exaltat. Difficileᷤ quippe res est. linguam
in lubrico faucium constitutam ueritatis
rigidȩ tenere mensuram. cu si in caute
frena laxentur. frequenter contra se loqͥt᷑.
Faciluus enim tacendo culpa refugitur quã
loquendo. Posui ori meo custodiã. cum
consister& p̃eecator aduersum me. nu¬
igura ẽ effexegesis. idest explanatio
dict suꝑioris. Bicit enim causam quomͦ
delinquat in lingua sua. Lingue siquidẽ
hostium os habetur. & bene illa cͥausa ser¬
uabitur. si eius ianua custoditur. Salo¬
nion quippe aic̃. Ori tuo factto ostiuns

Expanded text:
loquantur. Custodiam vias meas. Non dicit, a loquantur. Custodiam vias meas. Non dicit, a criminibus me abstineam, quia jam sanctus erat; sed a superfluis verbis, quae raro potest vitare vel continens; sicut Jacobus apostolus dicit: Linguam enim nullus hominum domare potest. Modicum quidem membrum est, sed magna exaltat . Difficilis quippe res est linguam in lubrico faucium constitutam, veritatis rigidae tenere mensuram: cui si incaute frena laxentur, frequenter contra se loquitur. Facilius enim tacendo culpa refugitur, quam loquendo. Vers. 2. Posui ori meo custodiam, dum consistit peccator adversum me. Figura est epexegesis, id est, explanatio dicti superioris. Dicit enim causam quomodo delinquat in lingua sua. Linguae siquidem ostium os habetur; et bene illa clausa servabitur, si ejus janua custoditur. Salomon quippe dicit: Ori tuo facito
Abbreviated transcription (Latin):
nocentiũ transilitorem: formã nobis ĩti
homunis prebens. an pͥmo ordine psalmi
contra insidiatores inimicos in magnã
se phibet utilitatẽ remediumq tacuisse.
Petens uitȩ sue finem debere cognoscere si
forte incarnationẽ dni etiam corporeis ocł̃is
uidere mereret᷑. Secundo ꝑ syllogismum
quinqueꝑtitum timorem uanum probat
eẽ mortalium. qm̃ sunt omĩa in potestate
dñi constituta. Tercio rogat ut ei delicta
noxia dimittantur. quatinus uita ei prosꝑo
aliquis laudabili conu̾satione tracta¬
uerit. calumpniantiũ insidiis protinus ap¬
petatur. Iste gͦ idythun quide probabili opi-¬
nione pessimorũ contraxit inuidiã. secum
ipse deliberans dicit esse inelius silbentium.
tenere. quã aliquid malitiosis edicere. Qs
los loquatur nullum u̾bum eius incurrat
aliquã questionem. Nunc particulatim
singula uideamꝰ. Dixi. Hoc est apud me in
corde meo. ubi sapientes aute deiberant qͣmn

Expanded text:
nocentium transilitorem, formam nobis justi nocentium transilitorem, formam nobis justi hominis praebet. In primo ordine psalmi contra insidiatores inimicos in maximam se perhibet utilitatem remediumque tacuisse: petens vitae suae finem debere cognoscere, si forte incarnationem Domini etiam corporeis oculis videre mereretur. Secundo per syllogismum quinquepartitum timorem vanum probat esse mortalium, quoniam sunt omnia in potestate Domini constituta. Tertio rogat ut ei delicta noxia dimittantur, quatenus vita ejus prospaliquis laudabili conversatione tractaverit, calumniantium insidiis protinus appetatur. Iste ergo Idithum, qui de probabili opinione pessimorum contraxit invidiam, secum ipse deliberans dicit, melius esse silentium tenere, quam aliquid malitiosis edicere  edlos loquatur, nullum verbum ejus incurrat aliquam quaestionem? Nunc particulatim singula videamus. Dixi, hoc est, apud me in corde meo, ubi sapientes ante deliberant, quam
Abbreviated transcription (Latin):
nouum nobis intulit nomen. Propt̾e a
que causa sit istius positionis aut quid
significet: diligentius inquiramꝰ. In pre¬
fatione iam dictum ẽ. hos uiros auctores
ñ fuisse psalmorum. s qm̃ excellentes cã¬
tores erant. propt̃ nominum significa¬
tionem constat adhibitos. ut & probatis¬
simi officii ħonorem de tali cõmemora¬
tione ꝑciperẽt & archana psalmorum
de nominum ipsorũ interp̃tationib
panderentur. Idithun enim hebreum
nomen.ẽ. quod lingua latina dicitur trã¬
silitor. non qui gressib aliquid transit.
aut saltu corporis hiantia queq trans¬
tatis in ea iam puritate consistit. ut futu¬
rȩ tantum beatitudinis p̃mia consequa¬
tur. Ergo in hoc psalmo ꝑsona introdu¬
citur sc̃e conuersationis. qui humanas
quidem illecebras transilierat. s adhuc
gaudia futura poscebat. & qm̃ scĩssimus
iur enumerat aliquas afflictiones suas. ne
numquã uͦ penitentis.
Diuisio psalmi.
O istum quẽ diximus uiciorum

Expanded text:
novum nobis intulit nomen; propterea quae causa sit istius positionis, aut quid significet diligentius inquiramus. In praefatione jam dictum est hos viros auctores non fuisse psalmorum; sed quoniam excellentes cantores erant, propter nominum significationem constat adhibitos; ut et probatissimi officii sui honorem de tali commemoratione perciperent, et arcana psalmorum de nominum ipsorum interpretationibus panderentur. Idithum enim Hebraeum nomen est, quod lingua Latina dicitur transilitor; non qui gressibus aliquid transit, aut saltu corporis hiantia quaeque transtates in ea jam puritate consistit, ut futurae tantum beatitudinis praemia consequatur. Ergo in hoc psalmo persona introducitur sanctae conversationis, quae humanas quidem illecebras transilierat, sed adhuc gaudia futura poscebat. Et quoniam vir sanctissimus enumerat aliquas afflictiones suas, nunquam vero poenitentis. Divisio psalmi. Idithum iste, quem diximus vitiorum
Abbreviated transcription (Latin):
modestia prudent̾ accenditur. & illumi¬
natam mentem disciplinabilis flamma
cireũuolat. Qd enim ampluis quã cari¬
tas feruetꝰ S feruor ille tranquillus est.
mansueta inflammatio. motus inculpabi¬
lis. festinatio moderata. Qua propter
uir iste scissimus quod ꝑfectissimis accidit
& competent᷑ tacuit. ⁊ apte locitus. est.
Nam qui siluerat dolosis inimicis. ueraci
año conscientie lingua proclamauit.
Nec uacat quod dic̃ lingua mea. hoc . ẽ.
qua pura mente solebat dnõ confiteri.
& aduentum eiꝰ studio pie dilectionis

Expanded text:
modestia prudenter accenditur, et illumimodestia prudenter accenditur, et illuminatam mentem disciplinabilis flamma circumvolat. Quid enim amplius quam charitas fervet? Sed fervor ille tranquillus est, mansueta inflammatio, motus inculpabilis, festinatio moderata. Quapropter vir iste sanctissimus, quod perfectissimis accidit, et competenter tacuit, et apte locutus est. Nam qui siluerat dolosis inimicis, veraci Domino conscientiae lingua proclamavit. Nec vacat quod dicit, lingua mea, hoc est qua pura mente solebat Domino confiteri, et adventum ejus studio piae dilectionis
Abbreviated transcription (Latin):
uirtute noscebat. Modo autem cũ iuderet
iniquitates hominũ contra se potius exer-¬
citari. renouatus ẽ. dolor meus pietatis in¬
tuitu. tͥbulationem suam faciens delictũ
uidelicet alienum. Concaluit cor meu
intra me. & in meditatione mea exardescet
ignis. Locutus sum in lingua mea.n
ost suentium qđ se ꝑtulisse dicit inui¬
tum ut hominib predicare minime
salubria potuisset. conuersus ẽ magno
estu caritatis locuturus ad dñm. S audia-¬
mus quã potenter deliberationis ipsius
ardor exponitur. Concalute dixit cor me-¬
um. id est ab omĩ parce succensum ẽ: ut
motus iste tam magnus ad cogitationem
rerum celestium ꝑueniret. Intra me: iu
homine scilicet interiori. ubi ratio tacita
loquatur & adño dignant᷑ auditur. Se¬
quitur. Et in meditatione mea exardesca.
ignis. Ne putares ignem insanis motib estu¬
are in meditatione mea posuit. idest in cõ-¬
silio. in deliberatione. ubi ardor mentis sub

Expanded text:
virtute noscebat. Modo autem cum videret virtute noscebat. Modo autem cum videret iniquitates hominum contra se potius exercitari, renovatus est dolor ejus pietatis intuitu; tribulationem suam faciens delictum videlicet alienum. Vers. 4. Concaluit cor meum intra me, et in meditatione mea exardescit ignis: locutus sum in lingua mea. Post silentium quod se pertulisse dicit invitum, ut hominibus praedicare minime salubria potuisset, conversus est magno aestu charitatis, locuturus ad Dominum. Sed audiamus quam potenter deliberationis ipsius ardor exponitur. Concaluit, dixit, cor meum, id est, ab omni parte succensum est, ut motus iste tam magnus ad cogitationem rerum coelestium perveniret. Intra me, in homine scilicet interiore, ubi ratio tacita loquitur, et a Domino dignanter auditur. Sequitur, et in meditatione mea exardescit ignis. Ne putares ignem insanis motibus aestuare, in meditatione mea posuit, id est, in consilio, in deliberatione, ubi ardor mentis sub
Abbreviated transcription (Latin):
seram. & uerbis uigum atq stateram. Sera
enĩ dicta est: quoa sera hostiis adhibeatur.
e ista tanta custodia quã premisit. Sequirẽ.
Quando maxime debeat adhiberi. sedicet
quando iniudus cuiquã consistit aduersus.
sermonem captiose quererent. silentium
repgissent. S possunt & illi obmutescere. quo¬
rum os fcequent nimio furore concluditur.
Addiait & humiliatus sum: ut illud silenti¬
um ñ ddolosum. s intelligeres ẽẽ purissimũ
Humiliatus enim significat humi prostiatꝰ
Diliusse se quoq dicit abonis pdicationib
ne doceret contempnentẽ. S quia consue¬
tudo maloꝵs est: ut quamuis bona audiant
nullatenꝰ ad quiescant. qua propt᷑ abonis se
dicit necessitate siliusse. quia salubrem cõ¬
monitionẽ recipere non poterant: qui cõ¬
tentionum semina ꝑquirebant. Dñs enĩ
in euangłio diẽ. Ne miseritis margaritas
urãs aute porcos. Nam dum dic̃ renouatus
est. dolor meus. significat sͥ eum & ante
fuisse quando uota iniquoꝵ intelligentie

Expanded text:
seram, et verbis jugum atque stateram . Sera enim dicta est, quod sero ostiis adhibeatur. Sed ista tanta custodia quam praemisit, sequitur quando maxime debeat adhiberi; scilicet quando invidus cuiquam consistit adversus, sermonem captiose quaererent, silentium reperissent. Sed possunt et illi obmutescere, quorum os frequenter nimio furore concluditur. Addidit, et humiliatus sum, ut illud silentium non dolosum, sed intelligeres esse purissimum. Humiliatus enim significat humi prostratus. Siluisse quoque se dicit a bonis praedicationibus, ne doceret contemnentem. Sed quia consuetudo malorum est, ut quamvis bona audiant, nullatenus acquiescant, quapropter a bonis se dicit necessitate siluisse; quia salubrem commonitionem recipere non poterant, qui contentionum semina perquirebant. Dominus enim in Evangelio dicit: Ne miseritis margaritas vestras ante porcos . Nam cum dicit, renovatus est dolor meus, significat sibi eum et ante fuisse, quando vota iniquorum intelligentiae
Abbreviated transcription (Latin):
edime me d̃s isrł. ex om̃ib angustiis mei.
Um dicit redime me. aduentum dni
saluatoris exposcit. cuiꝰ sanguine redẽp¬
ta. de diabolica ẽ. captiuitate liberata. Ds̃
isrł idest ds̃ te uidentium. quia ip̃so reuera
gratos habet. quib conspectum sue contẽ¬
plationis indulget. Subiungendo enim ex
om̃ib angustiis meis. nullam inse macy¬
lam desiderat inueniri. qm̃ aliter xp̃o ñ
potest conuingi scã sponsa. nisi fuerit ut

Expanded text:
edime me, Deus Israel, ex omnibus angustiis meis. Cum dicit Redime me, adventum Domini Salvatoris exposcit, cujus sanguine redempta, de diabolica est captivitate liberata. Deus Israel, id est, Deus te videntium, quia ipsos revera gratos habet quibus conspectum suae contemplationis indulget. Subjungendo enim, Ex omnibus angustiis meis, nullam in se maculam desiderat inveniri, quoniam aliter Christo non potest conjungi sancta sponsa, nisi fuerit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
michi. quasi & illos non habeat ꝑmixtos. qui
improbis moribus polluuntur: S confidera
pondus uerbi istius. ut innocentes & rectos
adhesisse sͥ dicat. tamquã illi fuerint sotiati
atq conglutinati. Quod ab utraq parte mo¬
rum probitas uidetur efficere. Reliqui autẽ
cum labore tolerati sunt: potius quã adhesert̃.
Sustinui uͦ dicit: uirilit̾ passa sum in hoc
mundo. frequentes angustias. S una mͥ fuit
consolatio. te dñm sustinere. & inspice uim
uersus istius. quia innocentes & rectos ideo
oquin. ñ poterat tales amare. nisi & ipsa ui

Expanded text:
mihi, quasi et illos non habeat permixtos qui mihi, quasi et illos non habeat permixtos qui improbis moribus polluuntur? Sed considera pondus verbi istius, ut innocentes et rectos adhaesisse sibi dicat, tanquam illi fuerint sociati atque conglutinati, quod ab utraque parte morum probitas videtur efficere. Reliqui autem cum labore tolerati sunt potius quam adhaeserunt. Sustinui vero dicit, viriliter passa sum in hoc mundo frequentes angustias; sed una mihi fuit consolatio, te Dominum sustinere. Et inspice vim versus istius, quia innocentes et rectos ideo oquin non poterat tales amare
Abbreviated transcription (Latin):
ustodi animã meam & eripe me: non
confundar qm̃ inuocaui te. I idem suã
petit eccłia rectissimam custodiri. ut seruata
ascismaticis. nulla queat aduersitate con¬
fundi. s sine macula & ruga sponso suo or¬
nata fidei uirtutib offeratur. Subiungit᷑
causa probabilis. qua peticionem suã conseqͥ
debuisset. Qm̃ inuocauit dñm. Reuera
ñ meretur erubescere. quȩ spem suam cog¬
noscitur intanta uirtute posuisse. Ipsum
enĩ elegit inuocare. qui nescit pie suppli
adheserunt michi. qm̃ sustinui te domine.
hnocentes quidam intelligunt paruulos
sacro baptismate regeneratos: qui adhuc
nullis mundanis conuersationib polluun¬
tur. s in ipsa scĩtate transeunt. quam sus¬
cipere meruerunt. Rectos autem illos accipi
uolunt. qui iam matura exate conuersi di¬
uino munere apeccatorum sunt laqueis
absoluti. S cum dixerimꝰ eccłiam uariis
hominum morib eẽ completam. quomͦ¬
hic dicit tantum innocentes & recti adheserunt

Expanded text:
ustodi animam meam et eripe me: non confundar, quoniam invocavi te. Fidem suam petit Ecclesia rectissimam custodiri, ut servata a schismaticis, nulla queat perversitate confundi, sed sine macula et ruga Sponso suo ornata fidei virtutibus offeratur. Subjungitur causa probabilis qua petitionem suam consequi debuisset, quoniam invocavit Dominum. Revera non meretur erubescere, quae spem suam cognoscitur in tanta virtute posuisse. Ipsum enim elegit invocare, qui nescit pie supplicadhaeserunt mihi, quoniam sustinui te, Domine. Innocentes, quidam intelligunt parvulos sacro baptismate regeneratos, qui adhuc nullis mundanis conversationibus polluuntur, sed in ipsa sanctitate transeunt, quam suscipere meruerunt. Rectos autem illos accipi volunt, qui jam matura aetate conversi, divino munere a peccatorum sunt laqueis absoluti. Sed cum dixerimus Ecclesiam variis hominum moribus esse completam, quomohic dicit tantum, innocentes et recti adhaeserunt
Abbreviated transcription (Latin):
dicantur inscͥptiones titulorum
qui psalmorum frontib affigun¬
tur. nescio qͥd mysticum  iste
designans: hoc specialit̾ primꝰ continere
declaratur. Retinemus enim quando pas
sus est dñs. hunc titulum suꝑ caput eius
fuisse conscriptum. iħc nazar enus rex ui¬
deorũ. S ipsi ueracit̾ intelligendi sunt
iudei. qui pura xp̃o deuotione famulan¬
tur. Et quia rex noster saluator de sua
passione & resurrectione dicturꝰ est m̃ito
huiꝰ inscriptionis cõmemoratio facta est:
quȩ tantis post temporib erat dño dĩ¬
pensante secutura. E ut hanc tituli in¬
res. adiectum est ipsi dauid qͦd ad dnm̃ sal¬
uatorẽ competenter referri crebra expositi¬
one monstrabim. Sciendum ẽ. autem quod
hic psalmꝰ scd̃s est eorum: qui passionem &
resurrectionem dñi breuiter tangunt.

Expanded text:
dicantur inscriptiones titulorum qui psalmorum frontibus affiguntur, nescio quid mysticum iste designans, hoc specialiter primus continere declaratur. Retinemus enim, quando est Dominus passus, hunc titulum supra caput ejus fuisse conscriptum, Jesus Nazarenus Rex Judaeorum . Sed ipsi veraciter intelligendi sunt Judaei, qui pura Christo devotione famulantur. Et quia Rex noster Salvator de sua passione et resurrectione locuturus est, merito hujus inscriptionis commemoratio facta est, quae tantis post temporibus erat, Domino dispensante, secutura. Et ut hanc tituli inres, adjectum est, ipsi David; quod ad Dominum Salvatorem competenter referri crebra expositione monstravimus. Sciendum est autem quod hic psalmus secundus est eorum qui passionem et resurrectione
Abbreviated transcription (Latin):
usticia tua sicut montes dĩ: iudicia tua
abyssus multa Nomines & ium̾enta saluoꝰ
faties dñe. Uxamius usus habeat uis¬
Oticia tua sicut montes dei: multo tamen
absolutior.ẽ. heronimi fida transiatio.
que dñi magis quam dĩ posuit. Iusticia
tua beatos dicit apłos: qui capaces dñi uis¬
ticie deuotis sensib extiterunt. Quos me-¬
rito montibꝰ comparauit: qm̃ sũmitate
sua ueritatis lumen in ipsis primordiis
haurientes. humilib popłis scĩs predica¬
tionib inifuderunt: sicut montes qui sole or¬
to radios noue lucis excipiunt. & ad cõualles
terrarũ refusa claritate transmitcunt. Abyssoᷤ
hic in bono posuit: profunditatẽ eius diui¬
nis uidiciis comparando. Abyssus . ẽ. enim
profunditas aquarum: quã nec metiri nec
intrinsecus ex toto uidere preualemꝰ. Qus
enĩ magni pelagi aut interna conspiciat.
aut spatia latissima comprehendat: Sic
diuina nec mente complecti possumus.

Expanded text:
stitia tua sicut montes, Domine; judicia tua abyssus multa: homines et jumenta salvos facies, Domine. Quamvis usus habeat: Justitia tua sicut montes Dei, multo tamen absolutior est Hieronymi fida translatio, quae Domine magis quam Dei posuit. Justitia tua beatos dicit apostolos, qui capaces Domini justitiae devotis sensibus exstiterunt; quos merito montibus comparavit, quoniam summae veritatis lumen in ipsis primordiis haurientes, humilibus populis sanctis praedicationibus infuderunt. Sicut montes qui sole orto radios novae lucis excipiunt, et ad convalles terrarum refusa claritate transmittunt. Abyssus hic in bono posuit, profunditates ejus divinis judiciis comparando. Abyssus est enim profunditas aquarum, quam nec metiri, nec intrinsecus ex toto videre praevalemus. Quis enim magni pelagi aut interna conspiciat, aut spatia latissima comprehendat? Sic divina judicia nec mente complecti possumus
Abbreviated transcription (Latin):
manitati impossibile uidetur dm̃ eonti¬
nuata uoce laudare. ad intellectum nos
bonorũ actuum transferamꝰ: quia semꝑ
pͥncipium. sicut & in aliis similib psal¬
mis. Deinde passionis & resurrectionie.
sua uentura narrauit. Postremo fit iN
spe magna fidelium: ut dubium ñ sit
& hunc psalinum prefata regula fuisse cõ¬
dusum. Qua propter gaudeamus in cladibꝰ
exultemus in ꝑiculis. Nam cur afidelib ser¬
uis debet refugi. quod ille rerum dñs pro
om̃ium salute sustinuit: Notandum pre¬

Expanded text:
manitati impossibile videtur Deum contimanitati impossibile videtur Deum continuata voce laudare, ad intellectum nos bonorum actuum transferamus: quia semper principium, sicut et in aliis similibus psalmis. Deinde passionis et resurrectionis suae ventura narravit. Postremo finit in spe magna fidelium, ut dubium non sit et hunc psalmum praefata regula fuisse conclusum. Quapropter gaudeamus in cladibus, exsultemus in periculis. Nam cur a fidelibus debet refugi, quod ille rerum Dominus pro omnium salute sustinuit? Notandum prae
Abbreviated transcription (Latin):
cant semꝑ magnificetur dñs: qui uolũt
pacem serui eius. nm¬
ost quam de ꝑsecutorib sufficienter
dictum ẽ: uenit ad partem fidelium.
illos optans salubri penitudine cruciari
istos summa bĩtudinis exultatione comple¬
ri. & alio respice. quod merita eorum ipsa
quoq uerta distingunt. ꝑsecutores enim
solent dicere euge euge animȩ nr̃e: quod
temporale gaudium & fugitiua lȩcitia
est. Beati uero dicunt semꝑ magnificet᷑
dñs: quod ec̾num ato ꝑpetuum est. Illi
animab suis mundanas conferunt uo¬
luptates. isti ad dnm̃ propria uota conũ¬
tunt: & exultationem suam non in se s
in eiꝰ laudib ponunt. Qd autem dixit
sẽui eius adhumilitatis respicit formam.
quia in assumpta carne humilitas ẽ: in
maiestate uͦ potentia. Sic utrumq ꝑfec¬
tinentiȩ bono diuino munere animi tͣn
quillitate uersantur. Et lingua mea
dicauie. Tota die sicut sepe dictum ẽ: uni¬
u̾sum uite tempus ostendit. S quia hu¬

Expanded text:
nificetur Dominus, qui volunt pacem servi ejus. Postquam de persecutoribus sufficienter edictum est, venit ad partem fidelium: illos optans salubri poenitudine cruciari, istos summa beatitudinis exsultatione compleri. Et illud respice, quod merita eorum ipsa quoque verba distinguunt. Persecutores enim solent dicere, Euge, euge, animae nostrae, quod temporale gaudium et fugitiva laetitia est. Beati vero dicunt: Semper magnificetur Dominus, quod aeternum atque perpetuum est. Illi animabus suis mundanas conferunt voluptates; isti ad Dominum propria vota convertunt, et exsultationem suam non in se, sed in ejus laudibus ponunt. Quod autem dixit, servi ejus, ad humilitatis respicit formam: quia in assumpta carne humilitas est, in majestate vero potentia. Sic utrumque perfectinentiae bono, divino munere animi tranquillitate versantur. Vers. 32. Et laedicavit. Tota die, sicut saepe dictum est, universum vitae tempus ostendit. Sed quia hu
Abbreviated transcription (Latin):
Gantũ ad eloquentiã latinam proxi¬
mo & frĩ complacuisse nos diciius.
S hic mutatus ẽ. nominũ casus. Pro
ablatiuis enim : accusatiui sunt positi.
Quȩ figura dicitur antiptosis: quando
casus pr̃o casu ponitur. dicit enĩ. Sicut
de proximo sicut de fratre nr̃o. ita mͥ
complacebam. Id ẽ. de eorum affinitate
gaudebam : qui me hostilit̾ insequeban-¬
tur. Ipsa est. enim ꝑfecta retributio. si ꝓ
odio gr̃ã. si beneficium pro lesione pres¬
tetur. Complacebat enim in illis dño.
quando eos docebat ne delinquerent:
quando pro ipsis patri in cruce positus
supplicabat. Sequitur. Tamquam lu¬
gens: & contristatus. sic humiliabar. Illa
dĩ scĩtas & impensa caritas quam do¬
cebat : quamus sicut fre & proximos
se uideos dilexisse testetur. Contristatũ
se tamen iuste commemorat: quia in¬
cunctis fidem inuenire non potuit. quã
magnopere ꝑquirebat. Si quis enĩ nobis
bene uelte. necesse. est. ut contristetur qb

Expanded text:
uantum ad eloquentiam Latinam proxiuantum ad eloquentiam Latinam proximo et fratri complacuisse nos dicimus: sed hic mutatus est nominum casus; pro dativis enim accusativi sunt positi. Quae figura dicitur antiptosis, quando casus pro casu ponitur. Dicit enim sicut de proximo, sicut de fratre nostro, ita mihi complacebam; id est de eorum affinitate gaudebam, qui me hostiliter insequebantur. Ipsa est enim perfecta retributio, si pro odio gratia, si beneficium pro laesione praestetur. Complacebat enim in illis Dominus, quando eos docebat ne delinquerent, quando pro ipsis Patri in cruce positus supplicabat. Sequitur, tanquam lugens et contristatus sic humiliabar. Illa Domini sanctitas et impensa charitas quam docebat, quamvis sicut fratres et proximos se Judaeos dilexisse testetur, contristatum se tamen juste commemorat, quia incunctis fidem invenire non potuit, quam magnopere quaerebat. Si quis enim nobis bene velit, necesse est ut contristetur, quando
Abbreviated transcription (Latin):
tuum. & sanitates tue cito orientur.
Et precedet ante te iusticia tua : et
maiestas dñi circumdabit te. Et tc̃
cdamabis & dñs exandiet. te: adhuc te
loquente dicet. ecce assum. & cȩtera que tex¬
tus ille mirabilis celesti munere pollicetur:
Ita magister bonus quod propħarum pro¬
miserat libris. humanatus euidentib mons¬
trauit exemplis. Addidit quoq secretiorẽ
causam. que bene euangłica similitudine
reseratur. Dicit enim dñs discipłis suis. In¬
trantes autem in domum salutate eam
dicentes. Pax huic domui. Et si quidem
fuerit domus illa digna. ueniet pax ur̃a
suꝑ eam. Sin autem non fuerit digna: pax
urã ad uos reuertetur. Talis est. & ista ora¬
tio quȩ fundebat᷑ ad no. Nam dum eam
detestabiles uidei minime suscipere mere¬
rentur. in sinu eiꝰ idest. in secreto pectoris
unde fuerat egressa remeabat. Si enim in
nrm sic complacebam. tamquam lugens
& contristatus sic humiliabar amimir¬

Expanded text:
tuum, et sanitas tua cito orietur. tuum, et sanitas tua cito orietur. Et praecedet ante te justitia tua, et majestas Domini circumdabit te. Et tunc clamabis, et Deus exaudiet te, adhuc te loquente dicet: Ecce adsum , et caetera, quae textus ille mirabilis coelesti munere pollicetur. Ita Magister bonus, quod prophetarum praedixerat libris, humanitus evidentibus monstravit exemplis. Addidit quoque secretiorem causam quae bene evangelica similitudine reseratur. Dicit enim Dominus discipulis suis: Intrantes autem in domum salutate eam dicentes: Pax huic domui. Et si quidem fuerit domus illa digna, veniet pax vestra super eam; sin autem non fuerit digna, pax vestra ad vos revertetur . Talis est et ista oratio quae fundebatur a Domino. Nam dum eam detestabiles Judaei minime suscipere mererentur, in sinu ejus, id est in secreto pectoris, unde fuerat egressa, remeabat. Si enim in nostrum ita complacebam, tanquam lugens et contristatus sic humiliabar. Q
Abbreviated transcription (Latin):
uib causis. ubi aliquid importune sug¬
gestum tediosa uoluntate suscipimus.
t humiliabam in ieiunio animã meã
& oratio mea in sinu meo conuertebat᷑
einim dñi fuit. quando nefanda obsti-¬
natione duratos ñ inueniebat quos in epu¬
las sꝑitales assumeret. Hȩc enim fuit ste¬
rilitas anime ipsiuis. quod & ieunium.
Ieuiniũ enim dictum ẽ. quasi in edium.
Qd abstinentes diutius ad mediam usq
ꝑducat. Ieuinauit gͦ dñs. quia se ei in¬
credula turba subtraxerat. Potest eciã
quadraginta dieb & noctib ieuinauit
in monte:. s illo ꝑfecto ieiunio de quo
ẏsalas dicit. Solue om̃e uinculum ini¬
quitatis. dissolue obligationes uehemͣiti¬
um cõmutationum. Dimitte afflictos
in remissionẽ. & omnẽ retribitionem
iniquã difrumpe. Erange esurienti
panem tuum. & pauꝑes sine tecto induc
in domũ tuam. Si uideris nudum co¬
operi. & domesticos seminis tui ne des¬
picies. Tunc erumpet matutinũ lum̃

Expanded text:
vibus causis, ubi aliquid importune sugvibus causis, ubi aliquid importune suggestum taediosa voluntate suscipimus.t humiliabam in jejunio animam meam, et oratio mea in sinu meo convertebatur. Jejunium Domini fuit, quando nefanda obstinatione duratos non inveniebat, quos in epulas spirituales assumeret. Haec enim fuit sterilitas animae ipsius, quod et jejunium. Jejunium enim dictum est quasi inedium, quod abstinentes diutius ad inediam usque perducat. Jejunavit ergo Dominus, quia se ei incredula turba subtraxerat. Potest etiam quadraginta diebus et noctibus jejunavit in monte ; sed illo perfecto jejunio de quo Isaias dicit: Solve omne vinculum iniquitatis, dissolve obligationes vehementium commutationum, dimitte afflictos in remissione, et omnem retributionem iniquam disrumpe; frange esurienti panem tuum, et pauperes sine tecto induc in domum tuam. Si videris nudum, cooperi, et domesticos seminis tui non despicies. Tunc erumpet matutinum lumen
Abbreviated transcription (Latin):
stupore durata sunt. S ne uidei se leuit᷑
estiment addictos. huic sterilitati & in ficul¬
nea illa euangłio teste maledix̃. in qua
rumq tegumentũ. Quis ad delicta ui¬
re referuntur. quoniã & in iudicio dñi in
peccatorum parte sunt positi. Ergo dñs
quia carnẽ peccati assumpsit. cilitium se
induisse commemorat. Nam si hystorice
accipias. nusquã eum legis usum fuisse
cylitio. Ergo dum uidei ꝑ contumelia ⁊¬
& insidias ẽẽnt molesti. ille diuinitatem
suam carnis uelamine tenebrosis mentib
occultabat. quia ñ merebant᷑ agnoscere
quẽ tali impietate tractabant. Hoc sche¬
ma metͥasmos. idẽ. mediocritas dicitur.
quotiens rem magnam humili uoto dei¬
cimꝰ. Quam figuram & in hoc & in sub¬
sequentib u̾sib diligens lector agnoscis.
& consi dera uerbum celestis patientiae.
Non dic̃ cum me ꝑsequerentur: s cum
mͥ molesti e̾ent. Quod solemꝰ dicere in le¬

Expanded text:
stupore durata sunt. Sed ne Judaei se leviter stupore durata sunt. Sed ne Judaei se leviter aestiment addictos huic sterilitati, et in ficulnea illa Evangelio teste maledixit, in qua rumque tegumentum: qui ad delicta jure referuntur, quoniam et in judicio Domini in peccatorum parte sunt positi. Ergo Dominus, quia carnem peccati assumpsit, cilicium se induisse commemorat. Nam si historice accipias, nunquam eum legis usum fuisse cilicio. Ergo dum Judaei per contumelias et insidias essent molesti, ille divinitatem suam carnis velamine tenebrosis mentibus occulebat, quia non merebantur agnoscere quem tali impietate tractabant. Hoc schema metriasmos, id est mediocritas dicitur, quoties rem magnam humili voto dejicimus. Quam figuram et in hoc, et in subsequentibus versibus diligens lector agnosces. Et considera verbum coelestis patientiae; non dicit, cum me persequerentur, sed cum mihi molesti essent; quod solemus dicere in le
Abbreviated transcription (Latin):
uit. Quid adhuc egenius testib S qualȩ tes¬
timonium fuerit subsecut. subsequenti u̾bo
declarauit. ut eos ñ diceret conuicisse sed in¬
t̾rogasse. Quasi non de sua integtae confisꝰ.
s de aliena uoce sollicitus. De quo loco ma¬
theus euangłista sic ait. Nouissime autem
uenerunt falsi testes & dixerunt. Audiuimꝰ
hunc dixisse. Possum destruere templum
hoc: & cetã. P etribuebant mͥ mala
pro bonis. sterisitatem animȩ mee. ram¬
Ion potuit aliquid nec breuius nec ele¬
gantius dici beneficia dñi. actusq iu¬
deorum. Singłis namq sunt sermonibꝰ
explicata. Idest mala pro bonis. Scilicet qͥa
dum ille uitam credentib contuliss&e. isti
mortẽ reddere maluerunt. quod retribut¬
onis genus malorum om̃ium probatur ex¬
trenum. Sterilitas quoq animȩ fuit. qñ
magister bonus in ip̃sis fructum fidei rep¬
perire ñ potuit. nec pectora eorum credu¬
litatis germina reddiderunt. quȩ saxeo

Expanded text:
vit; quid adhuc egemus testibus? Sed quale tesvit; quid adhuc egemus testibus? Sed quale testimonium fuerit, subsequenti verbo declaravit; ut eos non diceret convicisse, sed interrogasse, quasi non de sua integritate confisus, sed de aliena voce sollicitus. De quo loco Matthaeus evangelista sic ait: Novissime autem venerunt duo falsi testes, et dixerunt: Audivimus hunc dixisse: Possum destruere templumVers. 14. Retribuebant mihi mala pro bonis, sterilitatem animae meae. Non potuit aliquid nec brevius nec elegantius dici. Beneficia Domini actusque Judaeorum singulis sunt sermonibus explicata, id est mala dum ille vitam credentibus contulisset, isti mortem reddere maluerunt: quod retributionis genus malorum omnium probatur extremum. Sterilitas quoque animae fuit, quando magister bonus in ipsis fructum fidei reperire non potuit, nec pectora eorum credulitatis g
Abbreviated transcription (Latin):
cat. qͥ utiq fortior hominibꝰ erat inferius
uult: qui potestati diabolice nefanda deuo
ost quam dixit multiplices calamitat
quib p̾mebatur humanitas. ut se ab
ea ñ redderet alienũ quã ꝓ nobis assu-¬
mere sua pietate dignatus ẽ: nunc ꝓpͥam
cõmemorat passionem. Testes gͥ qui sũbito
impetu beluino consurgunt. nec moderate
adducunt᷑ ad medium: sunt sine dubita¬
tione falsissimi. quos uno u̾bo potenter de¬
signat. Dicens iniqui. Reuera iiqͥ: qui
erant contra equitatẽ iusticiamq locutu¬
ri. Iungit. que ignorabã: idest. que me
aixisse oĩmodis nesciebam. Sic enim al¬
alis dicimus. qui se dñi beneficio recta conuer¬
sationeꝰ custodiunt. Nescit mentiri. nesctt ra¬
ꝑer nescit opprimere. Ignorabat enim añs blas¬
phemare. quod ei princeps sacerdocum scisis
uestibus unputauit: quando dix̃. SUiaebitis
flium hominis sedentem ad dexteram pat̾s.
Et subsecutus ẽ priceps uideorum. Glasphema¬

Expanded text:
cat, qui utique fortior hominibus erat. Inferius cat, qui utique fortior hominibus erat. Inferius elligi vult, qui potestati diabolicae nefanda devotabant me. Postquam dixit multiplices calamitates quibus premebatur humanitas, ut se ab ea non redderet alienum, quam pro nobis assumere sua pietate dignatus est, nunc propriam commemorat passionem. Testes igitur, qui subito impetu belluino consurgunt, nec moderate adducuntur in medium, sunt sine dubitatione falsissimi, quos uno verbo potenter designat dicens: Iniqui. Revera iniqui, qui erant contra veritatem justitiamque locuturi. Jungit: Quae ignorabdixisse omnimodis nesciebam. Sic enim llis dicimus, qui se Domini beneficio recta conversatione custodiunt: Nescit mentiri, nescit rapere, nescit opprimere. Ignorabat enim Dominus blasphemare, quod ei principes sacerdotum scissis vestibus imputavit, quando dixit: Videbitis Filium hominis sedentem ad dexteram Patris ; et subsecutus est princeps Judaeorum: Blasphema