comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
hominum patientia dĩ male utendo durescunt
Tertio dicitur ad moysen. Extende manum incȩlum.
ut fier& &iamplaga tenebrarum Numquam autem
dictum ẽ ad fratrem eius aaron . ut extender & manũ
incaelum. Quod ergo dictum ẽ ad moysen. extende ma¬
num tuam super terram aegypti. &ascendat locusta
super terram. credo id significatum. &iam minus posse
qui plus potest. non autem continuo cui minora conce¬
duntur : posse maiora
Ons ad moysen . Loquere ergo secr&o inaurespopu¬
li & petat unusquisque a proximo. & mulier a proxima
uasa aurea & argentea & uestem Non hinc quisque su¬
mendum exemplum putare deb&ad expoliandum
isto modo proximum Hoc enim ds̃ iussit: qui nouerat
quid quemq: patiopor ter& Nec israhelitae furtũ
fecerunt. sed dõ iubenti ministerium praebuerunt:
Que madmodum cum minister iudicis. occidit eum
quem uidex iussit occidi Profecto sud sponte faci¬
at. homicida ẽ. &iam si eum occidat quem scit occi¬

Expanded text:
hominum patientia dei male utendo durescunt. Tertio dicitur ad Moysen: extende manum t u am in caelum, ut fieret etiam plaga tenebrarum. numquam autem dictum est ad fratrem eius Aaron, ut extenderet manum in caelum. quod ergo dictum est ad Moysen: extende manum tuam super terram Aegypti et ascendat locusta super terram, credo id significatum etiam minus posse qui plus potest, non autem continuo cui minora conceduntur posse maiora. Deus ad Moysen: loquere ergo secreto in aures populi, et petat unusquisque a proximo et mulier a proxima uasa argentea et aurea et uestem. non hinc quisque sumendum exemplum putare debet ad expoliandum isto modo proximum; hoc enim deus iussit, qui nouerat quid quemque pati oporteret. nec Israhelitae furtum fecerunt, sed deo iubenti ministerium praebuerunt; quemadmodum cum minister iudicis occidit eum quem iudex iussit occidi, profecto, si id sponte faciat, homicida est, etiam si eum occidat quem scit occi
Abbreviated transcription (Latin):
solutiones. nonsint contemnende
Irit ergo cũte uiderint egyptii. dicent. quia uxor
illius hec. Factũ ẽ aut statim ut intrauit abraham in
egrptũ. uidentes egyptii muliere. quia speciosa erat
ualde Quomodo accipiatur. qđ habraham ueniens
inegyptũ. cȩlare uoluit uxorẽ suã esse sara. secundũ
omnia que dehac re scripta sunt. Utr̃u hoc conuene
rit tam sc̃o uiro : an subdefectio fidei eius intellegatu:
sicut non nulli arbitratisunt lam quidẽ & contra
faustũ dehac re disputaui . & diligentius a prbo hieroni¬
mo expositũ ẽ. quare non sit consequens. ut cũ aliquot
dies apud rege egypti sara fecerit. &iã eius concubi¬
tu credatur ẽẽ polluta. Quo mos erat regius. uicibadse
ammittere mulieres suas . & nisi lomentis & unguentis
diu prius aðcurato corpore. nulla intrabat ad regẽ
Que dũfierent. afflictus ẽ pharao manu dĩ. vt uiro
rediber& intacta. qua ipsi do maritus commiserat. ta¬
cens qđ uxor ess&. sed nonmentiens qđ soror ess&. Vt

Expanded text:
solutiones non sint contemnendae. Erit ergo cum te uiderint Aegyptii, dicent quia uxor illius haec. factum est autem, statim ut intrauit Abram in Aegyptum, uidentes Aegyptii mulierem quia speciosa erat ualde. quomodo accipiatur quod Abram ueniens in Aegyptum celare uoluit uxorem suam esse Sarram secundum omnia, quae de hac re scririt tam sancto uiro, an subdefectio fidei eius intellegatur, sicut nonnulli arbitrati sunt? iam quidem et contra Faustum de hac re disputaui et diligentius a presbytero Hieronymo expositum est, quare non sit consequens ut, cum aliquot dies apud regem Aegypti Sarra fecerit, etiam eius concubitu credatur esse polluta. quoniam mos erat regius uicibus ad se admittere mulieres suas et nisi lomentis et ungentis diu prius accurato corpore nulla intrabat ad regem. quae dum fierent, afflictus est Pharao manu dei, ut uiro redhiberet intactam, quam ipsi deo maritus commiserat tacens quod uxor esset, sed non mentiens quod soror esset, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Et ex iit adforas. & transiit obseruantes. & clusit ia¬
nuas domus superioris super eum. & coarta uit
Hocrecapitulando dictumẽ. quod fuerat prae¬
ter missum Nam prius hoc fecisse intellegendũ
est & sic desuperius descendisse. & transisse
obseruantos

Expanded text:
Et exiit Aod foras et transiit obseruantes et clausit ianuas domus superioris super eum et coartauit. hoc recapitulando dictum est, quod fuerat praetermissum. nam prius hoc fecisse intellegendum est et sic de superioribus descendisse et transisse obseruantes
Abbreviated transcription (Latin):
Queritur quare ismaelitis scriptura. quibus a fratrib
uenditus ẽ ioseph. &iam madianitas uoc&. cum ismahel
sit deagar filius abrahȩ. madianitȩ uero de c&hura:
anquia scriptura dixcerat. de abraham quod munera de¬
derat filiis concubinarũ suarũ : agar scilic& & c& hurȩ
& dimiserit eos. abisa ac filio suo. in terram orientis . uña
gentem fecisse intellegendi sunt
sunt aut̃ omnes filui eius & filiȩ. & uenerunt consolari
eum. Quȩ filiȩ p̃terdinam : anfilios & filias dicit. connu¬
meratis nepotib & neptib lam enim maiores filii eius.¬
& filios habere potuerunt
lugens in infernũ Sol& eẽ magna quȩstio. quomodo in¬
tellegatur infernus. utrum illuc malitantum . an&iam bon
mostui descendere soleant. Si ergo tatũ mali. quomodo
ifte ad filium suum. sedicit lugentem uelle descendere
non enim in poenis inferni. eum eẽ credidit: An¬
didit: An
perturbati & dolentis uerba sunt. mala sua &iam
hinc ex aggerantis

Expanded text:
Quaeritur quare Ismaelitas Scriptura, quibus a fratribus venditus est Joseph, etiam Madianitas vocet, cum Ismael sit de Agar filius Abrahae, Madianitae vero de Cethura? An quia Scriptura dixerat de Abraham, quod munera dederit filiis concubinarum suarum, Agar scilicet et Cethurae, et dimiserit eos ab Isaac filio suo in terram Orientis , unam gentem fecisse intelligendi sunt?sunt autem omnes filii ejus et filiae, et venerunt consolari eum. Quae filiae praeter Dinam? An filios et filias dicit connumeratis nepotibus et neptibus? jam enim majores filii ejus filios habere potuerunt.lugens in infernum. Solet esse magna quaestio, quomodo intelligatur infernus; utrum illuc mali tantum, an etiam boni mortui descendere soleant. Si ergo tantum mali, quomodo iste ad filium suum se dicit lugentem velle descendere? Non enim in poenis inferni eum esse credit. An perturbati et dolentis verba sunt, mala sua etiam hinc exaggerantis?
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ quod loquendo laban adia cobdicit. testatur acer¬
uis hic & testatur titulus hic propter hoc appellatur
nomen aceruus testatur. & uisio quam dixit. respiciat
ds̃ interme & te: nisi foste ordo ẽ & uisio quam dix ds
respiciat interme & te: ds̃ quippe illi dixerat in uisio
nobis cum est nisi foste nemo ex traneorum: aut propter
testificationem dĩ. quem ita habere deberent tam quam
nemo cũ eis ess&. quẽ testimono eiꝰ adiungerent
Et iurauit ia cob pertimorem patris sui isa ac: pertimo¬
rem utiq quo timebat dm. quem timorem &iam superius
commenda uit cum dicer&. ds patris mei abrahȩ & timo¬
rem patris mei isa ac
astra di quȩ uid& iacob initinere. nulla dubitatio est
quod angelorũ fuerat multitudo. Ea quippe inscriptu¬
ris militia caeli nominatur

Expanded text:
Quid est quod loquendo Laban ad Jacob dicit, Testatur acervus hic, et testatur titulus hic. Propter hoc appellatur nomen, Acervus testatur. Et visio quam dixit, Respiciat Deus inter me et te? Nisi forte ordo est, Et visio quam dixit Deus, Respiciat inter me et te, Deus quippe illi dixerat in visionnobiscum est? nisi forte nemo extraneorum, aut propter testificationem Dei, quem ita habere dnemo cum eis esset, quem testimonio eius adiungerent. Et iurauit Iacob per timorem patris sui Isaac. "per timorem" utique, quo timebat deum, quem timorem etiam superius commendauit, cum diceret : deus patris mei Abrahae et timor patris mei Isaac. Castra dei quae uidit Iacob in itinere nulla dubitatio est quod angelorum fuerat multitudo; ea quippe in scripturis militia caeli nominatur
Abbreviated transcription (Latin):
Et sacerdos iudȩ utiq homo d& ribu leui. dux̃ filiam
ioram regis hominis deribu iuda Hlic factum est ut he¬
li sabeth & maria cognatas in euangeli olegamus. Cum
fuerit clisabeth desiliabus a aron . ex quo intellegitur
d&ribuleui . Et filiabus a aron: aliquam nubsis se intri¬
bum iudam. Vnde ita fier& inter ambas illa cognatiout
dñi caro non solum deregia. uerũ &iam desacerdotali

Expanded text:
et sacerdos Ioiade, utique homo de tribu Leui, duxit filiam et sacerdos Ioiade, utique homo de tribu Leui, duxit filiam Ioram regis, hominis de tribu Iuda. hinc factum est, ut Elizabeth et Maria cognatas in euangelio legamus, cum fuerit Elizabeth de filiabus Aaron. ex quo intellegitur de tribu Leui et filiabus Aaron aliquam nupsis.e in tribum Iuda. unde ita fieret inter ambas illa cognatio, ut domini caro non solum de regia uerum etiam de sacerdotali
Abbreviated transcription (Latin):
go quod dictum ẽ pati i fratris ab eodeclinatum est
quod est in nominatiuo pater fratris : Sed abeo quod
est patris frater. hoc est enim patruus. Namsiue pona¬
tur innominatiuo hic pater fratris. siue ponatur hic pa¬
tris frater: genctiuum facit huius patris fratris. Ne¬
rum altera oritur quȩstio. quomodo fuerit patruus
ab imel echiur i sachar : id est uir detribu isachar:
Cumabi melech patrem habuerit gedeon: qui gedeon
detribu fuit mana se Quomodo ergophua & gedeon
fratres fuerunt : ut possit esse phua patruus abi melech.
cuius patrui filius thola. succȩder& secundũ istam
narrationẽ ipsi abimelech. Potuerunt ergo gedeon
& phua. unamhabere matrem ex qua diuersis patri¬
bus nascerentur & fratres essent unius matris filii.
non unius patris solebant enim nubere femine dealus tri¬
bubus in alias tribus. Vnde & saul cumess& de tribu ben¬
iamin dedit filiam suam dauid homini d&ribu iuda

Expanded text:
go quod dictum est "p at ri s fratris" ab eo declinatum est go quod dictum est "p at ri s fratris" ab eo declinatum est quod est in nominatiuo "pater fratris", sed ab eo quod est "patris frater"; hoc est enim patruus. nam siue ponatur in nominatiuo: hic pater fratris, siue ponatur: hic patris frater, genetiuum facit "huius patris fratris". uerum altera oritur quaestio, quomodo fuerit patruus Abimelech uir Issachar, id est uir de tribu Issachar, cum Abimelech patrem habuerit Gedeon, qui Gedeon de tribu fuit Manasse. quomodo ergo Phua et Gedeon fratres fuerunt, ut possit esse Phua patruus Abimelech, cuius patrui filius Thola succederet secundum istam narrationem ipsi Abimelech? potuerunt ergo Gedeon et Phua unam habere matrem, ex qua diuersis patribus nascerentur et fratres essent unius matris filii, non unius patris. solebant enim nubere feminae de aliis tribubus in alias tribus. unde et Saul, cum esset de tribu Beniamin, dedit filiam suam Dauid homini de tribu Iuda;
Abbreviated transcription (Latin):
rit solisorientis Non enim aliunde albescit dilucu¬
lum nisicũ coeperit. partem caeli: quam uidemus abori¬
ente. lux solis adeam redeuntis adtingere Hinc est
q uod &iam in euangelio. unam atq eandem rem. ali¬
us euangelista dicit diluculofactam cumadhuc ob¬
scurũ ess& : Alius oriente sole: quia & ipsalux quan¬
tula cumq diluculi: Soletiq fiebat oriente id est ad
ortum ueniente. Et fulgorem suum desua presentiȩ
propinquitate iactante: quam lucem quidam idiote
solis nonesse putauerunt: Sed esse illam quȩ primitus
condita est. Antequã ds quarto die conder& solẽ. XLuii¬
Et surrexit post abi melech qui saluum facer& isrł thola
filius phua filius patris fratris eius uir isachar: filium
patrui eius dixit filium fratris patris eius. cumordinati¬
us & usitatius atq apertius dicer& filium fratris patris
eius : filius enimerat patrui eius. sicut euidentius inea
interpr&atione quȩ ex hebreo est inuenitur. Noner¬

Expanded text:
rit solis orientis. non enim aliunde albescit dilucurit solis orientis. non enim aliunde albescit diluculum, nisi cum coeperit partem caeli, quam uidemus ab oriente, lux solis ad eam redeuntis adtingere. hinc est quod etiam in euangelio unam atque eandem rem alius euangelista dicit diluculo factam, cum adhuc obscurum esset, alius oriente sole, quia et ipsa lux quantulacumque diluculi sole utique fiebat oriente, id est ad ortum ueniente et fulgorem suum de suae praesentiae propinquitate iactante. quam lucem quidam idiotae solis non esse putauerunt, sed esse illam, quae primitus condita est, antequam deus quarto die conderet solem. Et surrexit post Abimelech, qui saluum faceret Israhel, Thola filius Phua, filius patris fratris eius, uir Issachar. filium patrui eius dixit "filium patris fratris eius", cum ordinatius et usitatius atque apertius diceretur: filium fratris patris eius; filius enim erat patrui eius, sicut euidentius in ea interpretatione quae ex hebraeo est inuenitur. non er
Abbreviated transcription (Latin):
erba quȩ misit adnuntios abimelec zebul princeps
ciuitatis sicomorum. &iam id habent Et nunc surge
nocte tu & populus tuus tecum. & insidiare in agro
& erit mane simul & oritur sol. maturabis & tendes
super ciuitatem: quod latini quidam habent matura¬
bis quidam uero machinãbis. Grecus hab& quod di¬
ciposs& non uno uerbo diluculo surges: & fortasse
hinc sit dictum. maturabis a matuti no tempore
Quamuis &iam aliis temporibus dicisoleat adremad
acclebrandam Manicabis aũt latinum uerbumesse:
mihi non occurrit: Sed illud mou&. quod cum dixiss&
simul ut oritur sol: ad didit diluculo surges. cum ip¬
sum diluculum quod grece dicitur. or thros. tempꝰ
ante solem signific& quodiam usitatissime dicitur.
albescere ceperit. Sic itaq intellegendum est. ut qđ
positum est mane. ipsum diluculũ intellegatur: addi¬
tum est aũt simul utoritur sol. ut ex primer&ur non
iamorto sole faciendum: Sed ubi fulgor apparus¬

Expanded text:
Verba quae misit ad nuntios Abimelech Zebul princeps Verba quae misit ad nuntios Abimelech Zebul princeps ciuitatis Sicimorum etiam id habent: et nunc surge nocte tu et populus tuus tecum et insidiare in agro. et erit mane simul ut oritur sol, maturabis et tendes super ciuitatem. quod latini quidam habent "maturabis", quidam uero "m ani cab is", graecus habet quod dici posset non uno uerbo: diluculo surges. et fortasse hinc sit dictum "maturabis" a matutino tempore, quamuis etiam aliis tempoaccelerandam. Manicabis autem Latinum verbum esse mihi non occurrit. Sed illud movet, quod cum dixisset, simul ut oritur sol, addidit, diluculo surges; cum ipsum diluculum, quod Graece dicitur ordros, tempus ante solem significet, quod jam usitatissime dicitur, cum albescere coeperit. Sic itaque intelligendum est, ut quod positum est mane, ipsum diluculum intelligatur. Additum est autem: Simul utiam orto sole faciendum, sed ubi fulgor adparue
Abbreviated transcription (Latin):
hementioris aut̃ comminationis est . & quodam modo
presentioris efficatiae . Si quis dicat si non uis facere
quod uolos seuiat inte iramea: idest iam seuiat: ut quod
eam teneo : quam sidicat seuiet. promissiuo modo. poenã
intentans futuram¬
misit ds spm̃ malignum inter abimelec. & inter ui¬
ros sicomorum Hoc uerbum. utrum imperantem an
permittentem dm̃ significet : Non facile desiniri
potest: quod enim hic positum est emisit. Grecus
hab& ex apestilem : quod est &iam in: p̃sal mis ubi le¬
gitur : Emitte lucem tuam: quam quã in quibus dam
misit interpr&ati sunt nonemisit. Lo test ergo &
sic intellegi. ut sp̃m malum ds̃ tam quã ire inter
eos uolentem emiserit. id est potestatem dederit
maligno spũ i. ad eorum pacem perturbandam
Ysq adco aũt &iam mitti a dño malignũ spm̃ propt̃
iustitiam uindicandi. Non absurdum uisum est ut
quidam id quod est ex apestilen. &iam inmisit inter¬
pr&atis int¬

Expanded text:
hementioris autem comminationis est et quodam modo hementioris autem comminationis est et quodam modo praesentioris efficaciae, si quis dicat: si non uis facere quod uolo, saeuiat in te ira mea, id est iam saeuiat, ut quid eam teneo? quam si dicat: saeuiet, promissiuo modo poenam intentans futuramemisit deus spiritum malignum inter Abimelech et inter uiros Sicimorum. hoc uerbum, utrum imperantem an permittentem deum significet, non facile definiri potest. quod enim hic positum est "em is it", graecus habet eSaTretaeIXev: quod est etiam in Psalmis, ubi legitur: emitte lucem tuam. quamquam in quibusdam "misit" interpretati sunt, non "misit". potest ergo et sic intellegi, ut spiritum malignum deus tamquam ire inter eos uolentem emiserit, id est potestatem dederit maligno spiritui ad eorum pacem perturbandam. usque adeo autem etiam mitti a domino malignum spiritum propter iustitiam uindicandi non absurdum uisum est, ut quidam id, quod est sawreatstXsv, etiam "i misit" interpretati sint
Abbreviated transcription (Latin):
missa & a pertissimam post idola fornicationem popu¬
li esse nolu it inpunituim
uod inducitur ramnus. id est quod dam spinarum genus.
insimilitudinem dicere omnibus linguis conuenienti¬
bus eam. Ut regnar& super eas: inueritate ungitis me
uos regnare superuos. Venite confidite in protectio¬
ne mea. Et si non exeat ignis deramno. & comedat
cedros libani. Obscurus sensus est. sed eum inuenta
distinctio manifestat. Non ita enim legendum est.
& sinonex eat ignis deramno : sed sub distinguendum. &
sinon. acde inde inferendum. excat ignis deramno. Id
est & si non considitis in protectione mea: Aut & si non
inueritate ungitis me regnare super uos. exeat ignis
deramno & comedat cedros libani. Comminantis enĩ
uerba sunt quid facere possit sinoluerint eum regna¬
re super se : Uerum quia non ait. exibit ignis deramno &
manducabit cetdros libani. Sed ait exeat & manduc&
Obscurius factumẽ. quam sisola distinctio later&: Ne¬

Expanded text:
missa et apertissimam post idola fornicationem popmissa et apertissimam post idola fornicationem popli esse noluit inpunitam. Quod inducitur rin similitudinem dicere omnibus lignis convenientibus eam ut regnaret super eas. Si in veritate ungitis me vos regnare super vos, venite, confidite in protectione mea. Et si non, exeat ignis de rhamno, et comedat cedros Libani. Obscurus sensus est, sed eum inventa distinctio manifestat. Non enim ita legendum est, Et si non exeat ignis de rhamno; sed subdistinguendum: Et si non, ac deinde inferendum, exeat ignis de rhamno, id est: Et si non confiditis in protectione mea; aut, Et si non in veritate ungitis me regnarde rhamno et comedat cedros Libani. comminantis enim uerba sunt quid facere possit, si noluerint eam regnare super se. uerum quia non ait: exibit ignis de rhamno et manducabit cedros Libani, sed ait: exeat et manducet, obscurius factum est, quam si sola distinctio lateret. ue
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ de inde scriptura contexuit. postea quã com
memora uit. quot annis indiebus gedcon terra eon¬
quicuerit: quos annos recapitulamdo commemora¬
sunt filuisrł & fornicati sunt postbahalim. & posue¬
runt ipsi sibi bahalberit testamentum. ut ess& cis
ipse in dm̃: & bahalim & bahalberit. idola intellegen
dasunt Maior itaq transgressio & fornicatio. com¬
missa ẽ apopulo post mortem gedcon. quam illo uiuo
propter efud. Quõ & illud &si inlicite factum erat :
Tamende sacramentis tabernaculierat: Ista uero post
idola fornicatio non hab& uel falsum paternae religi¬
onis defensionem Unde &iam sullud esud non infine
temporis ged eon sed ante sactum ẽ : Ita ds̃ patienter
tulit ut pax interra perseuerar&. Quia lic& factũ
erat quod prohibuerat: nonta menlonge recessum
erat ab illo quitale aliquid intaberna culosuo. atq in
honorem suum fieri iusserat. Nunc uero grauiora cõ¬

Expanded text:
quae deinde scriptquae deinde scriptmemoravit quot annis in diebus Gedeon terra conquieverit; quos annos recapitulando commemorasunt filii Israel, et fornicati sunt post Baalim: et posuerunt ipsi sibi Baalberith testamentum, ut esset eis ipse in deum. Et Baalim et Baalberith idola intelligeda sunt. maior itaque transgressio et fornicatio commissa est a populo post mortem Gedeon quam illo uiuo propter ephud, quoniam et illud, etsi inlicite factum erat, tamen de sacramentis tabernaculi erat; ista uero post idola fornicatio non habet uel falsam paternae religionis defensionem. unde etiam si illud ephud non in fine temporis Gedeon, sed ante factum est, ita deus patienter tulit, ut pax in terra perseueraret, quia, licet factum erat quod prohibuerat, non tamen longe recessum erat ab illo, qui tale aliquid in tabernaculo suo atque in honorem suum fieri iusserat. nunc uero grauiora com
Abbreviated transcription (Latin):
rat : tanta eius numerositas filiorum :
Non pr&er eunda oritur quaestio. quomodo quieuerit
terra quadraguita annos indiebus gedeon. cum post uic¬
toriam qualiberauit hebreos ex auro spoliorũ fecerit
abominationem.: Et post illam fornicatus sit omnis
isrł . & fuerit illi & domui eius inscandalum
Quomodo ergo post hoc tantum nefas. quod & gedeon
& populus ammisit. Requieuitq terra qua dragin¬
ta annos. cum hoc scriptura soleat ostenedere: cum
a dño dõ populus fornicar&ur : Tunc potius pacẽ
illos perdere. non adquirere: & hostibus subiugari :
Non ab ostium infestatione muniri. Sed intellegendũ
est sicut sol& scriptura perprolem sin. Idest perprȩ¬
ocupacionem dixisse. quod fecerit efud contra dĩ le¬
gem gedeon. ex illo auro quod fuerat hostibus deuic¬
tis atq prostratis ablatum. quia unoloco dicere uo¬
luit. Et unde erat aurum. & quidde illo factum
sit. Sed postea factumest infine dierum gedeon
hoc peccatum quando consecuta sunt &iam mala.

Expanded text:
rat - tanta eius numerositas filiorum. Non praetereunda oritur quaestio, quomodo quieuerit terra quadraginta annos in diebus Gedeon, cum post uictoriam, qua liberauit Hebraeos, ex auro spoliorum fecerit abominationem et post illam fornicatus sit omnis Israhel et fuerit illi et domui eius in scandalum. quomodo ergo post hoc tantum nefas, quod et Gedeon et populus admisit, requieuit terra quadraginta annos, cum hoc scriptura soleat ostendere, cum a domino deo populus fornicaretur, tunc potius pacem illos perdere, non adquirere, et hostibus subiugari, non ab hostium infestatione muniri? sed intellegendum est, sicut solet scriptura, per prolepsin, id est per praeoccupationem dixisse, quod fecerit ephud contra dei legem Gedeon ex illo auro, quod fuerat hostibus deuictis atque prostratis ablatum, quia uno loco dicere uoluit et unde erat aurum et quid de illo factum sit. sed postea factum est in fine dierum Gedeon hoc peccatum, quando consecuta sunt etiam mala,
Abbreviated transcription (Latin):
p&ierit de proximo cũ sit consequens ut multo momagis ab
uxore procimi ab stinencdum est . si abuxore cuius lib& uiri
abstinendũ est . Nam si prius de proximo dixiss& neputar&ur
uxorem licere adulterare. Non proximi addendum dequolib&
uiro. Nunc uero siquod minus ẽ non li&. quantomnus lic& quod
maius malum ẽ. Namsinon lic& adulterare uxorem cuius lib&
uiri. Quanto magis proximi anfoste ista rep&itio tamquam
exponit. quid prus dictum sit ut ideo intellegat homo. quantum
malum sit adulterare uxorem uiri. quia hoc fecerit. uxorem proximi
adulterat. proximꝰ est enĩ omnis homo hominis¬

Expanded text:
petierit de proximo, cum sit consequens, ut multo magis ab petierit de proximo, cum sit consequens, ut multo magis ab uxore proximi abstinendum sit, si ab uxore cuiuslibet uiri abstinendum est? nam si prius de proximo dixisset, ne putaretur uxorem licere adulterare non proximi, addendum fuit de quolibet uiro; nunc uero, si quod minus est non licet, quanto minus licet quod maius malum est! nam si non licet adulterare uxorem cuiuslibet uiri, quanto magis proximi! an forte ista repetitio tamquam exponit quid prius dictum sit, ut ideo intellegat homo quantum malum sit adulterare uxorem uiri, quia, si hoc fecerit, uxorem proximi adulterat? proximus est enim omnis homo homini
Abbreviated transcription (Latin):
dixit super funus mostui. de anima quippe dolor ẽ quȩ recessit¬
quȩ recessit. adhuc autem ad dolorem perti& luctus. in quoluc¬
tu non nullȩ gentes habent consu&udinem secare corpora sua
ta ut fornicentur in principes depopulosuo. Nonde populo
suo principes. sed depopulo suo fornicentur. eos quippi princi¬
pes uult hic intellegi qui pro discolebantur Sicut apostolus
dicit secundum principem potestatis aeris. Et in euangelio
dñs. Nunc princeps mundihuius missus ẽ foras. &ecce ueni&
princeps mundi & in me nihil inueni&¬
Iomo quicumq adulterauerit uxorem uiri aut qui cumq ad¬
ulterauerit uxorem proximi sui moste moriatur. Puraliter
dixit moste moriantur . hoc ẽ quia adulterauerit & quȩ adul¬
terata est. hic aliquid diftare uoluit interquem lib& uirum &
proximũ quamuis multis locis proximum ꝓ omni homini ponit
Sedquȩ ẽ ita locutio ut cumiam dixiss& deuirohoc idest re¬

Expanded text:
dixit, super funus mortui: de anima quippe dolor est quae recessitdixit, super funus mortui: de anima quippe dolor est quae recessit. Ad hunc autem dolorem pertinet luctus, in quo luctu nonnullae gentes habent consuetudinem secare corpora sua.ta ut fornicentur in principes de populo suo. Non de populo suo principes, sed de populo suo fornicentur. Eos quippe principes vult hic intelligi, qui pro diis colebantur: sicut Apostolus dicit, Secundum principem potestatis aeris ; et in Evangelio Dominus, Nunc princeps hujus mundi missus est foras ; et, Ecce venit princeps mundi et in me nihil inueniehomo quicumque adulterauerit uxorem uiri aut quicumque adulterauerit uxorem proximi sui, morte moriantur. pluraliter dixit "morte moriantur", hoc est qui adulterauit et quae adulterata est. hic aliquid distare uoluit inter quemlibet uirum et proximum, quamuis multis locis proximum pro omni homine ponat. sed quae est ista locutio, ut, cum iam dixisset de uiro, hoc idem re
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est quod cum supra dixiss&: non odio habebis fratrem tu¬
um in animo tuo Arguendo argue proximũ tuum & non ac¬
cipies propter ipsũ peccatum. Consequenter a diunxit . & non
uindicatur manus tua utrum pre eo quod ẽ non punitur ani
animo enim bono facies cũ disciplina peccati proximo inponis.
ne accipies peccatum eius negligendo. ad hoc enim ꝑ tin& qd
ante posuit . Non o dio habebis proximũ tuum inanimo tuo
Uideri enim potest ei qui arguitur quod oderif eum cum non
sit in animo anno uindicatur manus tua. hoc potius ammon&
nequȩras uindicari manũ tuam. nec ulciscendi libidine rapi¬
aris. Nam quid ẽ aluito uindicari uelle. nisi l&ari uel consola¬
ri dealieno malo. Et ideo dictum ẽ. non irasceris filuis popu¬
litui: Sic enim recte ira definita ẽ. quod sit ulciscendi libido
Quidam uero codices habent. & non uindicabitur manus tua
Io est non arguendo uidicare te uelis. sed potius consulere
illi quem arguis

Expanded text:
Quid est quod, cum supra dixisset: non odio habebis fratrem tuum in animo tuo; arguendo argues proximum tuum et non accipies propter ipsum peccatum, consequenter adiunxit: et non uindicatur manus tua? utrum pro eo, quod est "non punitur"? animo enim bono facis, cum disciplinam peccanti proximo inponis, ne accipias peccatum eius neglegendo. ad hoc enim pertinet quod ante posuit: non odio habebis proximum tuum in animo tuo. uideri enim potest ei qui arguitur, quod oderis eum, cum non sit in animo tuo. an "non uindicatur manus tua" hoc potius admonet, ne quaeras uindicari manum tuam nec ulciscendi libidine rapiaris? nam quid est aliud uindicari uelle nisi laetari uel consolari de alieno malo? et ideo dictum est: non irasceris filiis populi tui. sic enim recte ira definita est, quod sit ulcisceQuidam vero codices habent, Et non vindicabitur manus tua: id est, ne arguendo vindicare te velis, sed potius consulere illi quem arguis.
Abbreviated transcription (Latin):
tia rũ celebrationẽ ptin&. quȩ septẽ diebus celebrare solent :
hoc itaq ait. impledies nuptiarum septẽ ꝑtinentes ad istã quã
duxisti & dabo tibi & hanc ꝓ eo qđ o peraberis apud me adhuc
septẽ annos alios: deinde requiritur. fecit aũ ia cobsic. &impleũ
septima euis idẽ septẽ dies nuptiarũ liȩ & dedit illilaban rachel

Expanded text:
tiarum celebrationem pertinet, quae septem diebus celebrari solent. Hoc itaque ait, Imple dies nuptiarum septem pertinentes ad istam quam duxisti, et dabo tibi et hanc pro eo quod operaberis apud me adhuc septem annos alios. Deinde sequitur, Fecit autem Jacob sic, et implevit septimanam ejus, id est, septem dies nuptiarum Liae, et dedit illi Laban Rachel
Abbreviated transcription (Latin):
ueritur. quomodo dictũ sit denebroht. hic coepit
tẽ Igigans suꝑ terrã cugigantes & antea natos seriptu¬
ra commemor&. Anforte quia post diluuiũ nouitas
generis humani reparandi. denouo cõmemoratur
inqua nouitate. hic coepit ẽẽ gigans suꝑ terrã¬

Expanded text:
eritur, quomodo dictum sit de Nebroth: hic coepit esse gigas super terram, cum gigantes et antea natos scriptura commemoret. an forte quia post diluuium nouitas generis humani reparandi denuo commemoratur, in qua nouitate hic coepit esse gigas super terra
Abbreviated transcription (Latin):
exer cerentur. necarnalib. a fectibus & cupiditatib
infirmi repentinã tam quam rerum temporalium ꝓ¬
speritatem. modeste ac salubriter sustinere non pos¬
sent: Sed elaticius inter irent: quodopostune alio lo¬
co demonstrabitur: Omnis ergo illis terra data est.
quia & illa pars quae nondũ data fuerat inpossionem.
iam data fuerat inquantam exercitationis utilitatẽ quõd
ait non resistit quis quam

Expanded text:
exeexeinfirmi, repentinam tanquam rerum temporalium prosperitatem modeste ac salubriter sustinere non possent, sed elati citius interirent, quod opportune alio loco demonstrabitur. Omnis ergo illis terra data est, quia et illa pars quae nondum data fuerat in possessionem, jam data fuerat in quamdam exercitationis utilitatem. Quod ait. Non resistit quisquam
Abbreviated transcription (Latin):
inimicis eorum. Quoduero sequitur. S ed omnes inim¬
cos eorum: tradidit dñs illis inmanus eorumꝰ Osintelle¬
gi uoluit inimicos. qui obiuam ire inbellum ausi sunt.
Deinde quod dicit. Non decidit ex omnibus uerbis bo¬
nis. quaelo cutus ẽ dñs filiis isrł. omnia aduenerunt:
Ita utuult intellegi. quia cumiam illi contra preceptum
dñi fecissent. quibus dam par cendo exillis septem
gentebus: Eteos obȩdientes faciendo: Ad huc tamen
inter cos. salui erant: Ideocum dixiss& ex omnibus ver¬
bis. addit bonis: quia nondum evenerant maledicti. con¬
temptorib & trans gressoribus constituta. Restat ergo
Vt quod ait : Dedit dñs isrl omnem terram . quam iuraue¬
rat dare patribus corum : s ecundum hoc intellegatur :
quia &si ad huc erant exillis gentibus reliquiae. conte¬
rende & exter minandȩ. uel exaliis. usque ad flumen
eufraten. aut subiugande. sinon resisterent . Aut per

Expanded text:
inimicis eorum. quod uero sequitur: sed omnes iniminimicis eorum. quod uero sequitur: sed omnes inimicos eorum tradidit dominus illis in manus eorum, hos intellegi uoluit inimicos, qui obuiam ire in bellum ausi sunt. deinde quod dicit: non decidit ex omnibus uerbis bonis quae locutus est dominus filiis Israhel; omnia aduenerunt, ita uult intellegi, quia, cum iam illi contra praeceptum domini fecissent quibusdam parcendo ex illis septem gentibus et eos oboedientes faciendo, adhuc tamen inter eos salui erant. ideo cum dixisset: ex omnibus uerbis, addidit "bonis", quia nondum aduenerant maledicta contemptoribus et transgressoribus constituta. restat ergo, ut quod ait: dedit dominus Israheli omnem terram quam iurauerat dare patribus eorum, secundum hoc intellegatur, quia etsi adhuc erant ex illis gentibus reliquiae conterendae et exterminandae uel ex aliis usque ad flumen Euphraten aut subiugandae. si non resisterent, aut perd
Abbreviated transcription (Latin):
dõnon obtemperas sent : quia & ex illis quas extermnre
deberent. obedientes Aliquos fecerant: Ds̃ tamen tempo¬
ribus salomonis fidem suae promissionis Impleuit.
Nunc itaque inlibro ihũ naue. quod considerare suscepi¬
mus. quomodo erit uerum: & dedit ds israeł omnem
terram quam iurauerat darepatribus eorum. Ethe¬
reditauerunt eam. Quomodo adhuc uiuente ihũ
omnem terram dedit: cum &iam reliquias illarum
septem gentium. non dum superauis sent. Na quod
sequitur & hereditauerunt eam. Uerum est. quia abi
erant. ibique consederant: Deinde quod adiungit:
Etrequiem dedit dñs illis incir cuitu. sicut iurauerat
patribus eorum : Uerum ẽ. quiauiuo ad huc ihũ. non
eis quidem cedebant reliquiae illarum gentium. sed
nulla earum eos interris ubi considerat bello lacessere:
audebat. Ideo dictum ẽ. & quod deinde adiungit᷑
Non resistitit quisquam ante faciem illorum. ab omnib

Expanded text:
deo non obtemperassent, quia et ex illis, quas exterminare deo non obtemperassent, quia et ex illis, quas exterminare deberent, oboedientes aliquas fecerant, deus tamen temporibus Salomonis fidem suae promissionis inpleuit. N Nuce itaque in libro Iesu Naue quod considerare suscepimus quomodo erit uerum: et dedit dominus Israheli omnem terram quam iurauerat dare patribus eorum; et hereditauerunt eam? quomodo adhuc uiuente Iesu omnem terram dedit, cum etiam reliquias illarum septem gentium nondum superauissent? nam quod sequitur: et hereditauerunt eam, uerum est, quia ibi erant ibique consederant. deinde quod adiungit: et requiem dedit illis dominus in circuitu, sicut iurauerat patribus eorum, uerum est, quia uiuo adhuc Iesu non eis quidem cedebant reliquiae illarum gentium. sed nulla earum eos in terris ubi consederant bello lacessere audebat. ideo dictum est et quod deinde adiungitur: non restitit quisquam ante faciem illorum ab omnibus
Abbreviated transcription (Latin):
aegypti quaepars illis erat aboccidente . regnum salo¬
monis scriptura regnorum. dixit fuisse porrectum
Tunc ergo amplius subiugatum ẽ. quam septem ille gen¬
tes tenebant: hac perhoc. tunc inseruitutem redacte
sunt non septem. sedxi gentes: quod enim in regnorum
libris scriptum est : usque ad fines aegypti . a fluminae.
cumscriptura aboriente usque ad occidentẽ. quantum
porrectum e& regnum uell& ostendere. hoc idẽ in genesi
cum aboccidente usq Adorientem p̾er finir&ur
eufraten. Flumen quippe aegypti. quifinis ẽ disterm¬
nans regnum isrł Ab aegypto. non est nilus. sed alius
est non magnus fluuius. qui fluit perrino coͬuram ciuita¬
tem. unde iam adorientem uersus incipit terra ꝓmis¬
sionis. Sic ergo fuerat conftitutum filiis isrł. ut septẽ
gentium terras exterminatis & per ditis illis gentibus.
ipsi in habitarent. Aliis autem regnarent subditis atꝙ
tributariis usque ad flumen eufraten.: Et quam uis in hoc

Expanded text:
Aegypti, quae pars illis erat ab occidente, regnum SaloAegypti, quae pars illis erat ab occidente, regnum Salomonis scrTunc ergo amplius subjugatum est, quam septem illae gentes tenebant; ac per hoc tunc in servitutem redactae sunt, non septem, sed undecim gentes. Quod enim in Regnorum libris scriptum est, « usque ad fines Aegypti, » « a flumine, » cum Scriptura ab oriente usque ad occidentem quantum porrectum esset regnum, vellet ostendere; hoc idem in Genesi cum ab occidente usque ad orientem praefiniretur, Euphraten. flumen quippe Aegypti. qui finis est disterminans regnum Israhel ab Aegypto, non est Nilus, sed alius est non magnus fluuius, qui fluit per Rhinocoruram ciuitatem. unde iam ad orientem uersus incipit terra promissionis. sic ergo fuerat constitutum filiis Israhel, ut septem gentium terras exterminatis et perditis illis gentibus ipsi inhabitarent, aliis autem regnarent subditis atque tributariis usque ad flumen Euphraten. et quamuis in hoc
Abbreviated transcription (Latin):
qui residiu erant cumeis in terra. quos non consum ma¬
uerant filii: isrł . & subiungauit eos salo mon intribu¬
tum usque indiem hanc Ecceresi dua populorum
debellandorum. atque omnino ex dĩ precepto ꝑdendor.
subiugauit salomon intributum. Quos utiq secun¬
dum di preceptum per dere debuit. sedtamen subiũ¬
gati . tam quam tributari possessi sunt. Paulo post
autem. ita legitur. Eterat dominans in omnibus re¬
gibus. a flumine usque adterram philistim. etusque
ad fines egypti. Ecceubi impl&um est. quod ingenesi
ds̃ ad abrahã loquens ꝓmittensq. predixerat. Aflu¬
mine quippe hic intellegitur. ab eufrate: magnum eñ
flumen in illis locis. etiam ꝓprio nomine non addito. post¬
test intellegi. N eque enim deior dane hoc accipi potest.
cum &citra ior danen & ultra ior danen. iamterras isra¬
helitae obtinuerant & ante regnum salomonis: ergo
a flumine: eufrate expastibus orientis. usque ad fines

Expanded text:
qui residui erant cum eis in terra, quos non consummaqui residui erant cum eis in terra, quos non consummauerant filii Israhel, et subiugauit eos Salomon in tributum usque in diem hunc. ecce residua populorum debellandorum atque omnino ex dei praecepto perdendorum subiugauit Salomon in tributum, quos utique secundum dei praeceptum perdere debuit; sed tamen subiugati tamquam tributarii possessi sunt. paulo post autem ita legitur: et erat dominans in omnibus regibus a flumine usque ad terram Philistiim et usque ad fines Aegypti. ecce ubi inpletum est quod in Genesi deus ad Abraham loquens promittensque praedixerat. a flumine quippe hic intellegitur ab Euphrate; magnum enim flumen in illis locis etiam proprio nomine non addito potest intellegi. neque enim de Iordane hoc accipi potest, cum et citra Iordanen et ultra Iordanen iam terras Israhelitae obtinuerant et ante regnum Salomonis. ergo a flmine Euphrate ex partibus orientis usque ad fines
Abbreviated transcription (Latin):
rum locis sepe ostenditur. harum septem gentium
terras ita accepisse Inhereditatẽ filios isrł. ut noncũ
eis qui eas dem terras tenebant. s ed ꝓeis illic habita¬
rent. Uerumdamen ingenesi nonistȩ tantum septẽ
gentes. sedundecim ꝓmittuntur. semini abra hae
Sic enim legitur. Indie illa disposuit dñs ds̃testa¬
mentum ad abraham dicens: semini tuo dabo terram hanc.
ad fluminxe aegypti . usque ad flumen magnum. flum̃
eufraten: ceneos & tenezeos . & chel moneos. etc &heos
& gergeseos. & i ebus eos quacita soluitur questio.
ut intellegamur hanc prȩcessisse proph&iam quod
in eosfines regͥum fuerat por recturus et dilataturus
salomon. De quoita scriptum est. & omne ꝓpositum
salomonis. quod destinauerat aedificare inhierus alẽ
& libano & in omni terra potestatis suae. Omnis popu
lus qui derelictus ẽ. ac&theo &amorreo & ferereo
eteuueo etiebuseo. qui nonerant ex isrl. exfiliis eorum

Expanded text:
rum locis saepe ostenditur harum septem gentium rum locis saepe ostenditur harum septem gentium terras ita accepisse in hereditatem filios Israhel. ut non cum eis qui easdem terras tenebant, sed pro eis illic habitarent. uerum tamen in Genesi non istae tantum septem gentes, sed undecim promittuntur semini Abrahae. sic enim legitur: in die illa disposuit dominus deus testamentum ad Abrahaa flumine Aegypti usque ad flumen magnum, flumen Euphratem, Cenaeos, et Cenesaeos, et Cetmonaeos, et Cetthaeos, et Gergezaeos, et Jebusaeos . » Quae ita solvitur quaestio, ut intelligamus hanc praecessisse prophetiam, quod in eo fines regum fuerat porrecturus et dilataturus Salomon, de quo ita scriptum est: « Et omne propositum Salomonis quod destinaverat aedificare in Jerusalem, et Libano, et in omni terra possessionis suae; omnis poplus qui derelictus est a Cettaeo et Amorrhaeo et Pherezaeo et Euaeo et Iebusaeo, qui non erant ex Israhel, ex filiis eorum
Abbreviated transcription (Latin):
tibi hereditare terram eorum. non ui uificabis om¬
nem uiuum. sed a nathematizalus eos: c& theum & a¬
morreum & cananeum & ferezeum & eueum & iebus eũ
et ger gescum. quem admodum mandauit tibi dñs
ds tuus. Ethic istarum septem gentium terram ꝓ¬
missam inhereditate. quam debellatis vsq internitio¬
nem cisdem gentibus. isrłite possiderent. manifestũ
est E& eras enim quae longinquius extraistas gen¬
tes inuenirentur : uoluit fieri tributarias eorum.
nem clari. exceptis peȩcoribus & quae in predam pos¬
sent uenire. Item alio loco indeuthero nomio ita
legitur: Eterit cumin duxeritte dñs ds̃ tuus in t̾rã
inquam intrans ibi hereditare eam & abstulerit
gentes magnas & multas a conspectu tuo. catheum¬
Non dispones ad eos testamentum. Neque miserearis
corum neque matrimoniis iungamini cumeis. Filiam
tuam non dabis filio eius. & filiam eius non sumes
filiotuo. Et c&era : proinde his atꝙ aliis scriptura¬

Expanded text:
tibi haereditare terram eorum, non vivificabis omtibi haereditare terram eorum, non vivificabis omnem vivum, sed anathematizabis eos, Cethaeum, Amorrhaeum et Chananaeum et Pherezaeum et Euaeum et Iebusaeum et Gergesaeum, quemadmodum mandauit tibi dominus deus tuus. et hic istarum septem gentium terram promissam in hereditatem, quam debellatis usque ad internecionem eisdem gentibus Israhelitae possiderent, manifestum est. ceteras enim quae longinquius extra istas gentes inuenirentur, uoluit fieri tributarias eorum, nem dari exceptis pecoribus et quae in praedam possent uenire. item alio loco in Deuteronomio ita legitur: et erit cum induxerit te dominus deus tuus in terram in quam intras ibi hereditare eam et abstulerit gentes magnas et multas a conspectu tuo, Cnon dispones ad eos testamentum neque miserearis eorum neque matrimoniis iungamini cum eis; filiam tuam non dabis filio eius et filiam eius non sumes filio tuo et cetera. Proinde his atque aliis scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
ram quamiuraui abrahã &isaac. & ia cob. dicens
Semini uestro dabo eam. & simul mittam antefaciẽ
uid&ur dspatribus promisisse. Scriptum ẽ &iã
in deuthero nomio. mutto expressius. Si autem ac¬
cesseris ad ciuitatem expugnare eam. &uocaueris
cos cumpace. siquidem pacifica responderint tibi.
& aperuerint tibi omnis populus qui inuenti fue¬
rint inciuitate : erunt tibi tributarii . & oboedientes:
Si autem non obedierint tibi . & fecerint ad te bellũ.
etcir cum sedebis eam. &tra d& eam dñs ds tuus in
manus tuas & inter ficias omneni masculinum cius.¬
et in nece gladii. pr&er mulieres & supellectilem. &
omnia peccora. etomnia quȩcumq fuerint in ciuita¬
te: & omnia utensilia. predatieris tibi. & edes omnẽ
predationem inimicorum tuorum. quos dñs dstuus
dabit tibi: sic facies omnibus ciuitatibus quȩlonge s
ate ualde. quae non sunt a ciuitatibus gentium istarũ
Ecce autem exciuitatibus iftis. quas dñs d̃s tuus dat

Expanded text:
ram quam juravi Abraham, et Isaac, et Jacob, dicens: ram quam juravi Abraham, et Isaac, et Jacob, dicens: Semini vestro dabo eam, et simul mittam ante faciemvidetur Deus patribus promisisse. Scriptum est etiam in Deuteronomio multo expressius: « Si autem accesseris ad civitatem expugnare eam, et evocaveris eam cum pace, siquidem pacifica responderint tibi, et aperuerint tibi, omnis populus qui inventi fuerint in civitate, erunt tibi tributarii et obedientes. Si autem non obedierint tibi, et fecerint ad te bellum, circumsedebis eam, et tradet eam Dominus in manus tuas: et interficies omne masculinum ejus in nece gladii, praeter mulieres. Et supellectilem, et omnia pecora, et omnia quae fuerint in civitate, et omnia utensilia praedaberis tibi: et edes omnem praedationem inimicorum tuorum, quam Dominus Deus tuus dabit tibi. Sic facies omnibus civitatibus quae longe sunt a te valde, quae non sunt a civitatibus gentium istarum. Ecce autem ex civitatibus istis, quas Dominus Deus tuus dat
Abbreviated transcription (Latin):
Merito quęritur : cum isrł non solum usque
oddicm mostis iiiũ . uerum &iã posteaonera dica¬
Uerit gentes. quaeterrã ꝓ missionis tenebanti.
quamuis exparte illis debellatis. in eadem pro¬
missa hereditate consisterent. quomodo intelle¬
gendum sit. quod dictum ẽ. Et dedit dñs isrł
omnem terrã. quam iurauerat dare patribus coꝵ.
& hereditauerunt eam . & habitauer̃ in eam. &
requiem dedit illis dñs Incir cuitu . sicut iuraue¬
rat patribus eorum: non resistitit quis quam An¬
te faciem illorum. ab omnibus inimicis eorum
Om̃s inimicos eorum tradidit dñs eis & manus eorũ:
non decidit ex omnibus uerbis bonis. quȩ locutꝰ
ẽ dñs filiis isrł. Omnia aduenerunt: diligen¬
ter ergo uniuersa consideranda sunt: & pri¬
mum uidendum. quođ gentiũ terra ꝓmissa sit
israelits: septem quidẽ gentes assiduxe uiden¬
tur commemorari. Sicut in exodo legitur
Etdixit dñs ad moysen. Uade ascende hinetu &
populus tuus quos eduxisti d&erra ȩgypti inter¬

Expanded text:
Merito quaeritur, cum Israhel non solum usque ad diem mortis Iesu uerum etiam postea non eradicauerit gentes quae terram promissionis tenebant, quamuis ex parte illis debellatis in eadem promissa hereditate consisterent, quomodo intellegendum sit quod dictum est: et dedit dominus Israheli omnem terram quam iurauerat dare patriet haereditaverunt eam, et habitaverunt in ea: et requiem dedit illis Dominus in circuitu, sicut juraverat patribus eorum; non restitit quisquam ante faciem illorum ab omnibus inimicis eorum: omnes inimicos eorum tradidit Dominus in manus eorum; non decidit ex omnibus verbis bonis quae locutus est Dominus filiis Israel, omnia advenerunt. Diligenter ergo universa consideranda sunt, et primum videndum quod gentium terra promissa sit Israelitis. Septem quidem gentes assidue videntur commemorari, sicut in Exodo legitur: « Et dixit Dominus ad Moysen: Vade, ascende hinc tu et populus tuus, quos eduxisti de terra Aegypti, in ter
Abbreviated transcription (Latin):
Non intres iniuditium cum seruo tuo : quõ non iustificabi¬
tur in conspectu tuo omnis uiuens. Isti aut̃e dese
potius presumere deleger : quod dõ possent sinculla of¬
fensione seruire: utiam tunc inciperent. quod deillis ex¬
pressit apostolus. Ignorantes enim dĩ iustitiam & suã
uolentes constituere. Iustitiae dĩ non sunt subiecti
Ita eis iam lex subintrabat. ut habundar& delictum &
postea super habundar& gratia ꝑ dnm̃ ihm̃ xpm̃.¬

Expanded text:
ne intres in iudicium cum seruo tuo, quoniam non iustificabine intres in iudicium cum seruo tuo, quoniam non iustificabitur in conspectu tuo omnis uiuens. isti autem de se potius praesumere delegerunt, quod deo possent sine ulla offensione seruire, ut iam tunc inciperent. quod de illis expressit apostolus: ignorantes enim dei iustitiam et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; ita eis iam lex subintrabat, ut abundaret delictum et postea superabundaret gratia per dominum
Abbreviated transcription (Latin):
Quid est quod inter c&era quac ihs naue erga israhelitas diñ
fecisse commemorat. dicit: Misit Ante vos uespas & cie¬
cit illos a facie uestra: Quod &iam in libro sapientiae
legitur : Necta men uspiam eẽ in his quegesta sunt inue¬
nitur: ante foste translato verbo. uespes intellegi uoluit
acerrimos timoris. Aculeos. quibus quodam modo
uolantibus rumoribus. pungebantur. utfugerent: aut ae¬
rios occultos sp̃s. quod in psalmo dicit per angelos malig¬
nos: Nisi foste quis dicat. non omnia quefacta sunt eẽ
conscripta: Ethoc quoq uisibiliter factum. utueras ues¬
pas ue lit intellegis
uid est quod dixit iħs ad populum. non poterritis seruire
dño quia ss̃ sc̃s ẽ an quia illius sc̃itati per fecta seruitute
quodam modo contemperari. humanȩ fragilitati in pos¬
sibile est.: Quo audito isti. non solum eius eligere seruitu¬
tem sed &iam deadiutorio cius & misericor dia p̃sumere
debuerunt. quam ille intellexit quidicit in psalmo.

Expanded text:
Quid est, quod inter cetera quae Iesus Naue erga Israhelitas dominum fecisse commemorat dicit: misit ante uos uespas et eiecit illos a facie uestra? quod etiam in libro Sapientiae legitur nec tamen uspiam factum esse in his quae gesta sunt inuenitur. an forte translato uerbo "uespas" intellegi uoluit acerrimos timoris aculeos, quibus quodam modo uolantibus rumoribus pungebantur, ut fugerent, aut aerios occultos spiritus, quod in psalmo dicit: per angelos malignos? nisi forte quis dicat non omnia quae facta sunt esse conscripta et hoc quoque uisibiliter factum, ut ueras uespas uelit intellegi. uid est, quod dixit Iesus. ad populum: non poteritis seruire domino, quia deus sanctus est? an quia illius sanctitati perfecta seruitute quodam modo contemperari humanae fragilitati inpassibile est? quo audito isti non solum eius eligere seruitutem sed etiam de adiutorio eius et misericordia praesumere debuerunt: quam ille intellexit, qui dicit in psalmo:
Abbreviated transcription (Latin):
tos. quiposcerent pacem. Unde si dictum ess& pugnaue¬
runt aduersus uos. falsum ess&. N eque enim bellum
continuas pugnas hab&. sedali quando crebras. aliquan
do raras. aliquando nullas: bellum est tamen quando
est quodammodo armata dissensio. XCUI

Expanded text:
tos, qui poscerent pacem. unde, si dictum esset: pugnauetos, qui poscerent pacem. unde, si dictum esset: pugnauerunt aduersum uos, falsum esset. neque enim bellum cdo raras, aliquando nullas. Bellum est tamen quando est quodam modo armata dissensio. XXVI