comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis possumus hanc sententiã etiã
nos uerissime dicere. Si fallaciter con¬
uersis in baptismo suo peccata donan¬
tur: sine causa ad ueram conuersatio¬
nem postea ꝑducunt᷑. Nam cum
in die iudicii peccata sint quȩ pum¬
unt᷑: nichil ẽ quod timere possint qͥ
scło uerbis solis & non factis renui¬
tiant de iudicio xp̃i. si sunt remissu¬
nem peccatorum consecuti. Sed ista
ratiocinatio tali conexione ꝑficitur.
ut adiungamus dicentes. Debent au¬
tẽ timere xp̃i uidicium: ꝙ ueraci cor¬
de aliquando conuerti. Quod cum
fecerint: non eos utiq necesse est iterum
baptizari. Poterunt igitur accipiti
baptismum. & remissionẽ non acc-¬
pere peccatorum: aut remissis peccatis.
rursus onerari. Sic ergo ꝙ heretici.
Uictor agor dixit. Cũ peccata non ñ in
eccłȩ baptisino remittant᷑: qui hereticũ
sine baptismo ad cõmunionẽ admit¬
tit. utrumq contra rationẽ facit.
Nec hereticos purgat ꝙ xp̃ianosin¬

Expanded text:
uerbis possumus hanc sententiam etiam uerbis possumus hanc sententiam etiam nos uerissime dicere: \'si fallaciter conuersis in baptismo suo peccata donantur, sine causa ad ueram conuersionem postea perducuntur. nam cum in die iudicii peccata sint quae puniuntur, nihil est quod timeresaeculo uerbis solis et non factis renuntiarunt de iudicio Christi, si sunt remissionem peccatorum consecuti.\' sed ista ratiocinatio tali conexione perficitur, ut adiungamus dicentes: \'debent autem timere Christi iudicium et ueraci corde aliquando conuerti; quod cum fecerint, non eos utique necesse est iterum baptizari.\' potuerunt igitur accipere baptismum et remissionem non accipere peccatorum aut remissis peccatis continuo rursus onerari. sic ergo et haeretici. Uictor a Gor dixit: Cum peccata non nisi in ecclesiae baptismo remittantur, qui haereticum sine baptismo ad communicationem admittit utrumque contra rationem facit: nec haereticos purgat et christianos in
Abbreviated transcription (Latin):
iniquitate nullum ẽ crimen nr̃m: ex
ꝓprio scismate certum ẽ crimen illoꝵ.
atius a sicilibba dixit. Si hereticis in
baptisinate suo peccata donant᷑. sine
causa ad ȩccłiam ueniunt. Nam cũ
in die uidicii peccata sint quȩ pu-¬
niantur: nichil est quod timere possiq̃
heretici de iudicio xp̃i. si sunt remissio¬
nem peccatoꝵ consecuti. Et hȩc poterat
etiam nra esse sententia. Uiderit au¬
tẽ auctor eiꝰ quo animo dicta sit: uer-¬
bis tamen ita modificata ẽ. ut ñ me¬
pigeat eo animo consentire atq sub¬
scribere: quo ꝙ ego sentio baptismũ
quidem xp̃i hereticos posse habere.
remissionem peccatorum non habete
Non autẽ ait. si heretici baptirant
aut baptizantur: sed si hereticis inqͥt
in baptismo suo peccata donant᷑. sine
causa ad ȩccłiam ueniunt. Nam si
ꝓ hereticis ponamus illos quos in ȩ¬
cłia nouerat cỹprianus. seculo uerbis
solis non factis renuntiantes: totide

Expanded text:
iniquitate nullum est crimen nostrum, ex iniquitate nullum est crimen nostrum, ex proprio schismate certum est crimen illorum. Satius a Sicilibba dixit: Si haereticis in baptismo sito peccata donantur, sine causa ad ecclesiam ueniunt. nam cum in dic indicii peccata sint quae puniuntur, nihil est quod timere possint haeretici de indicio Christi, si sunt remissionem peccatorum consecuti. Et haec poterat etiam nostra esse sententia; uiderit autem auctor eius quo animo dicta sit. uerbis tamen ita modificata \' pigeat eo animo consentire atque subscribere, quo et ego sentio Baptismum quidem Christi haereticos posse habere, sed remissionem peccatorum non habere. Non autem ait, Si haeretici baptizant aut baptizantur: sed, Si haereticis, inquit, in Baptismo suo peccata donantur, sine causa ad Ecclesiam veniunt. Nam si haereticis ponamus illos, quos in ecclesia nouerat Cyprianus saeculo uerbis solis et non factis renuntiantes: totidem
Abbreviated transcription (Latin):
agetur nr̃a aduersus crimen traditio¬
nis. quod conuincere non poterunt.
Sed sic agamus: quasi conuicerint
quod utrisq responderimꝰ eis qui no¬
de se isti diuiserunt nos mortui sumus:
ita ꝑ maiorum pręuaricationẽ. qui ꝙ̃
nr̃i & ipsorum parentes fuerunt. ꝙ nos
ꝙ ipsi mortui sumꝰ. Sed qr uiuere se dicunt.
credunt quod ad eos non ꝑtineat illa
p̃uaricatio: ergo nec ad nos illa traditio.
Et illa quidẽ p̃uaricatio scđm ipsos
certa ẽ: scđm nos autẽ. nec anterior prȩ¬
uaricatio uera ẽ: quia & hereticos di¬
cimus posse habere baptismũ xp̃r nec
posterior traditio. quia in ea causa st̃
ipsi suꝑati. Non habent ergo isticur
a nobis nefario scelere scismatis sepa¬
rent᷑. quia nr̃i maiores si tradidores
non fuerunt sicut nos dicimus. non ẽ
quod ad nos om̃ino ꝑtineat. Si audẽ
traditores fuerunt sicut ipsi dicunt:
sic ad nos non ꝑtinet. queadmodum
nec ad nos nec ad ipsos illi p̃uaricato

Expanded text:
agetur nostra aduersus crimen traditioagetur nostra aduersus crimen traditionis quod conuincere non potuerunt. sed sic agamus quasi conuicerint. quod utrique responderimus eis qui node se isti diuiserunt, nos mortui sumus, ita per maiorum praeuaricationem, qui et nostri et ipsorum parentes fuerunt, et nos et ipsi mortui sumus. sed quia uiuere se dicunt, credunt, quod ad eos non pertineat illa praeuaricatio; ergo nec ad nos illa traditio. et illa quidem praeuaricatio secundum ipsos certa est; secundum nos autem nec anterior praeuaricatio uera est, quia et haereticos dicimus posse habere baptismum Christi, nec posterior traditio, quia in ea causa sunt ipsi superati. non habent ergo isti cur a nobis nefario scelere schismatis separentur, quia nostri maiores si traditores non fuerunt, sicut nos dicimus, non est quod ad nos omnino pertineat; si autem traditores fuerunt, sicut ipsi dicunt, sic ad nos non pertinet quemadmodum nec ad nos nec ad ipsos illi praeuaricat
Abbreviated transcription (Latin):
non eis cõmunicasse istos: quando
suos illos uocant. quod concilium
loquit᷑ quod ipsi maxime ꝓferunt.
Quidam nr̃i inquit preuaricatores
ueritatis. hereticis suffragant᷑. Acce¬
dit q̃ testimonium cipriani. satis
demonstrantis. quod in eoꝵ cõmuni¬
one ꝑmanserit dicendo. neminẽ iudi¬
cantes. aut a uire cõmunionis ali¬
quem si diuersum senserit amouen¬
tes. Ipsi enim erant qui diuersũ senti¬
ebant. quos iste preuaricatores uocat.
quia scilicet hereticis suffragabantur:
sine baptismo eos in ȩccłiam recipien-¬
do. Eam quoq fuisse consuetudinẽ
ut sic reciperentur: & ipse cyprianus
multis locis. & aliqui ep̃i in hoc con¬
cilio manifestant. Unde apparet si
heretici non habent baptismũ. ȩcclia
xp̃i tempore illoꝵ p̃uaricatoribꝰ fuis¬
se plenam. qui eis suffragantes. sic eos
recipiebant. Agatur ergo causa com¬
munis aduersus crimen p̃uaricatio¬
nis quod negare non possunt: & ibi

Expanded text:
non eis communicasse istos, quando non eis communicasse istos, quando suos illos uocant, quod concilium loquitur, quod ipsi maxime proferunt. quidam nostri, inquit, praeuaricatores ueritatis haereticis suffragantur. accedit et testimonium Cypriani satis demonstrantis, quod in eorum communione permanserit, dicendo: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. ipsi enim erant qui diuersum sentiebant, quos iste praeuaricatores uocat, quia scilicet haereticis suffragabantur sine baptismo eos in ecclesiam recipiendo. eam quoque fuisse consuetudinem, ut sic reciperentur, et ipse Cyprianus multis locis et aliquot episcopi in hoc concilio manifestant. unde apparet, si haeretici non habent baptismum, ecclesiam Christi temporum illorum praeuaricatoribus fuisse plenam, qui eis suffragantes sic eos recipiebant. agatur ergo causa communis aduersus crimen praeuaricationis quod negare non possunt, et ibi
Abbreviated transcription (Latin):
unitatis appellet p̃uaricatores: uelim
scire ad hoc tam graue crimen refutan¬
dum atq diluendum. quomͦ nobis
agentla sit causa cõmunis. Isti eos di¬
cunt traditores. quos neq illo tẽpore
conuincere potuerunt. neq nunc pos¬
sunt ostendere: & in eodem crimine
ipsi esse potius ostendunt᷑. Sed quid
adnos: De istis certe p̃uaricatoribꝰ
quid dicemꝰ: Si enim nos quauis fal¬
so ꝓpterea dicimur traditores. quia
traditoribus nos in eadem cõmunio¬
ne suscepisse criminantur. p̃uaricato¬
ribus illis om̃s successimꝰ. quia non¬
dum se ab unitate diuiserat pars do¬
nati. beati cypriani temporibꝰ. Post
passionem quippe eius xl. & quot
excurrit annis ꝑactis: traditio codi¬
cum facta ẽ unde cęperunt appella-¬
ri traditores. Si ergo nos ꝓpterea tra¬
ditores. quia ex traditoribus sicut
opmantur uel confingunt exorti sumꝰ.:
ab illis pręuaricatoribꝰ utriq originẽ
ducimꝰ. Non est enĩ quod dicatur

Expanded text:
unitatis appellet praeuaricatores, uelim unitatis appellet praeuaricatores, uelim scire ad hoc tam graue crimen refutandum adque diluendum quomodo nobis agenda sit causa communis. isti eos dicunt traditores quos neque illo tempore conuincere potuerunt neque nunc possunt ostendere, et in eodem crimine ipsi esse potius ostenduntur. sed quid ad nos? de istis certe praeuaricatoribus quid dicemus? si enim nos quamuis falso propterea dicimur traditores, quia traditoribus nos in eadem communione successisse criminantur, praeuaricatoribus illis omnes successimus, quia nondum se ab unitate diuiserat pars Donati beati Cypriani temporibus. post passionem quippe eius quadraginta et quod excurrit annis peractis traditio codicum facta est, unde coeperunt appellari traditores. si ergo nos propterea traditores, quia ex traditoribus, sicut opinantur uel confingunt, exorti sumus, ab illis praeuaricatoribus utrique originem ducimus. non est enim quod dicatur
Abbreviated transcription (Latin):
rem sibi uindicant potestatis. ꝙ di¬
gnationis alienȩ. Illud mirandum:
quod quidam nr̃i prȩuaricatores ue¬
ritatis hereticis suffragant᷑. ꝙ xp̃ia¬
nis aduersant᷑: ꝓpterea decreuimus
hereticos baptizandos esse. Huic re¬
spondemꝰ. Immo magis mirandũ est.
ꝙ magna laude p̃dicandum. quod
tantum isti dilexerint unitatẽ: ut qs
p̃uaricatores ueritatis arbitrabantur.
cum eis in unitate ꝑseuerantes ab eis
pollui non tuerent. Nam cum iste
dixisset. illud mirandum ẽ. quod quid̃a
nr̃i prȩuaricatores ueritatis hereticis
suffragantur. ꝙ xp̃ianis aduersantur:
uidebat᷑ esse dicturus: ꝓpterea decerni-¬
uans quod pacificus eyprianꝰ ante
p̃struxerat dicens neminẽ iudicantes.
aut a iure cõmunionis aliquẽ si di¬
uersum senserit amouentes. Cum ergo
donatistȩ nobis calumniant᷑ & nos
dicunt traditores. siquis existat uel
iudeus uł paganus. qui lecto isto
concilio & nosipsos scdm eoꝵ regulas

Expanded text:
rem sibi uindicant potestatis et direm sibi uindicant potestatis et dignationis alienae. illud mirandum est quod quidam nostri praeuarica tores ueritatis haereticis suffragantur et christian is aduersantur. propterea decreuimus haereticos baptizandos esse. Huic respondemus: Immo magis mirandum est et magna laude praedicandum, quod tantum isti dilexerint unitatem, ut, quos praeuaricatores ueritatis arbitrabantur, cum eis in unitate perseuerantes ab eis pollui non timerent. nam cum iste dixisset: illud mirandum est quod quidam nostri praeuaricatores ueritatis haereticis suffragantur et christianis aduersantur, uidebatur esse dicturus: \'propterea decerniuans quod pacificus Cyprianus ante praestruxerat dicens: neminem iudicantes aut a iure communionis aliquem si diuersum senserit amouentes. cum ergo Donatistae nobis calumniantur et nos dicunt traditores, si quis existat uel Iudaeus uel paganus, qui lecto isto concilio et nos et ipsos secundum eorum regulas
Abbreviated transcription (Latin):
tenuit. & arescentes caritate qua iugu¬
it .ꝙ. elapsos abhumilitate qua stecit.
tanto ampliꝰ imꝓbat atq condemnat
quantomagis eos nouit ad insidian¬
dum ꝑscrutari uelle quod scriptũ sit
ꝙ ad pacificandum imitari nolle
quod fecit. sicut illi qui se xp̃ianos
nararenos uocant. & more uidaico
carnalia p̃putia circũcidunt: nati he-¬
retici ex illo errore. in quem petrus de-¬
uians. a paulo reuocatus ẽ: in hoc
adhuc usq ꝑsistunt. Sicut ergo illi
petro in primatu apłorum marcy-¬
rii gła coronato. in sua ꝑuersitate
p̃cisi ab eccłia remanserunt: sic isti cypͥa¬
no ꝑ abundantiã caritatis in sortẽ
scõrum passionis caritate suscepto.
seipsos exules unitatis agnoscunt. &
contra unitatis patriam ꝓsuis calũniis
ciuem unitatis opponunt. Iam itaq
cȩteras illiꝰ concilii sententias eadem
ratione uideamus. Marcus a mat¬
tari dixit. Mirandũ non ẽ: si heretici
hostes atq impugnatores ueritatis:

Expanded text:
tenuit et arescentes a caritate qua uigutenuit et arescentes a caritate qua uiguit et elapsos ab humilitate qua stetit tanto amplius inprobat adque condemnat, quanto magis eos nouit ad insidiandum perscrutari uelle quod scripsit et ad pacificandum imitari nolle quod fecit; sicut illi, qui se christianos Nazarenos uocant et more Iudaico carnalia praeputia circumcidunt, nati haeretici ex illo errore, in quem Petrus deuians a Paulo reuocatus est, in hoc adhuc usque persistunt. sicut ergo illi Petro in primatu apostolorum martyrii gloria coronato in sua peruersitate praecisi ab ecclesia remanserunt, sic isti Cypriano per abundantiam caritatis in sortem sanctorum passionis claritate suscepto se ipsos exsules unitatis agnoscunt et contra unitatis patriam pro suis calumniis ciuem unitatis obponunt. iam itaque ceteras illius concilii sententias eadem ratione uideamus. Marcus a Mactari dixit: Mirandum non est, si haeretici hostes adque inpugnatores ueritatis
Abbreviated transcription (Latin):
admittunt᷑ ab errore suo correcti. in
caritate radicati atq fundati. ut qd
attinet ad baptismi sacramentũ. non
adsit quod deerat. sed ꝓsit quod in¬
erat. Et beatꝰ quidem ciprianus ĩa
corpore quod corrũpit᷑ non aggraumn¬
te animã. nec deprimente terrena i¬
habitatione sensum multa cogitantẽ
sereniꝰ ꝑspicit ueritatẽ. quam meruit
adipisci ꝑ caritatẽ. Ahuuet itaq nos
orationibꝰ suis. in istiꝰ carnis mortalita¬
te tãꝗͣ in caliginosa nube laborantes:
ut donante dño bona eius quantum
possumus umnitem᷑. Si quid autẽ aliter
sensit. ꝙ quibꝰdam fr̃ibꝰ collegisq ꝑsua¬
sit. quod nunc eo que nunc dilexit it¬
uelante iã cernit: nos longe impare
meritis eiꝰ. eccłiȩ tamen catholicȩ aucdo¬
ritatẽ cuius ipse egregium & farisimũ
mẽbrum ẽ ꝓ nrã infirmitate sectants
aduersus hereticos uel scismaticos eno¬
demus. quos p̃cisos. ab unitate quã

Expanded text:
admittantur ab errore suo correcti, in admittantur ab errore suo correcti, in caritate radicati adque fundati, ut, quod adtinet ad baptismi sacramentum, non adsit quod deerat, sed prosit quod inerat. et beatus quidem Cyprianus, iam corpore quod corrumpitur non adgrauante animam nec deprimente terrena inhabitatione sensum multa cogitantem, serenius perspicit ueritatem, quam meruit adipisci per caritatem. adiuuet itaque nos orationibus suis in istius carnis mortalitate tamquam in caliginosa nube laborantes, ut donante domino bona eius quantum possumus imitemur. si quid autem aliter sensit et quibusdam fratribus collegisque persuasit, quod nunc eo quem dilexit reuelante iam cernit, nos longe inpares meritis suis ecclesiae tamen catholicae auctoritatem, cuius ipse egregium et carissimum membrum est, pro nostra infirmitate sectantes aduersus haereticos uel schismaticos enodemus, quos praecisos ab unitate quam
Abbreviated transcription (Latin):
onꝰ simus molesti
legentibꝰ si eadem
uarie ac sepe disse¬
rimꝰ Qũãquam enĩ
eccł̃a scã catholica.
in om̃ibus genti¬
bꝰ aduersus ea qͥ
in ista quęstione
de baptismo. utrũ
& apud hereticos
& scismaticos idem possit esse qui ẽ in
catholica. nisi nullam caliginẽ offendt̃.
pͥiscȩ consuetudinis &̃ concilii plenarii
auctoritate munita sit: tamen quia ñ
contemnendis uiris & maxime cypria¬
no. in ipsa unitate aliquando aliter ui¬
sum est: eiꝰ uti aduersum nos auctorita¬
te conant᷑. qui longe ab eiꝰ caritate re¬
moti sunt. Propterea cogimur ex opor¬
tunitate tractandi. & considerandi oĩa
quȩ in eius concilio de hac re litterisq
comperimꝰ: hanc eand̾e questionẽ ali¬
quando dutius tanquã in manibus
uersare: & ostendere quam uerus uni¬
uersitati ȩccłiȩ catholicȩ placuerit. ut
heretici uel scismatici qui iam xp̃i bapti¬
sinum illic unde ueniunt acceperunt.
in catholicam cõmunionẽ cum illo

Expanded text:
on simus molesti legentibus, si eadem uarie ac saepe disserimus. quamquam enim ecclesia sancta catholica in omnibus gentibus aduersus ea, quae in ista quaestione de baptismo, utrum et aput haereticos uel schismaticos idem possit esse qui est in catholica, nonnullam caliginem offundunt, priscae consuetudinis et concilii plenarii auctoritate munita sit, tamen, quia non contemnendis uiris et maxime Cypriano in ipsa unitate aliquando aliter uisum est, eius uti aduersum nos auctoritate conantur qui longe ab eius caritate remoti sunt. propterea cogimur ex opportunitate tractandi et considerandi omnia, quae . in eius concilio de hac re litterisque conperimus, hanc eandem quaestionem aliquanto diutius tamquam in manibus uersare et ostendere, quam uerius uniuersitati ecclesiae catholicae placuerit, ut haeretici uel schismatici, qui iam Christi baptismum illic unde ueniunt acceperunt, in catholicam communionem cum illo
Abbreviated transcription (Latin):
corripientẽ corrigentẽq contẽpserit. sit
tibi inquit sicut ethnicus & publicanus.
De hac domo dicit᷑. Dñe dilexi decorẽ
domꝰ tuȩ ꝙ locum habitationis głę
tuȩ. Et qui habitare facit unanimes
in domo.&. iocundat᷑ sum in his quȩ

Expanded text:
corripientem corrigentemque contemserit, sit corripientem corrigentemque contemserit, sit tibi, sicut ethnicus et publicanus. De hac domo dicitur: Domine, dilexi decorem domus tuae, et locum habitationis gloriae tuae; et: Qui habitare facit unanimes in
Abbreviated transcription (Latin):
men baptitabant. Ex quo apparet & in
eis esse posse. atq ab eis dari posse sacra¬
mentum xp̃i. qui non sunt in ȩccłia xp̃i:
in qua non nisi unanimes ꝙ concor-¬
des habitare. cyprianus ipse testatur.
Neq enĩ saltẽ hoc dici potest. tunc
baptizare posse cum latent: qm̃ illi
paulum apłm non latebant. quos
in epła sua ueracissimos testes notat:
& gaudere se dicit. qm̃ & ipsi xp̃m
annuntiabant. De his quippe ait Siue
occasione siue ueritate xp̃c annuntie¬
tur. & in hoc gaudeo. sed & gaudebo.
Quibus om̃ibꝰ consideratis: puto me
non temere dicere alios ita esse in do-¬
mo dĩ. ut ipsi etiã sint eadẽ domꝰ dĩ:
quȩ dicit᷑ ȩdificari suꝑ petr̃a. quȩ uni¬
ca columba appellatur. quȩ sponsa pul¬
chra sine macula & ruga. & hortus con¬
clusus. fons signatus. pudeus aquȩ uiuȩ.
paradysus cum fructu pomoꝵ. Quȩ domꝰ
etiam claues accepit. ac potestatẽ soluen¬
di atq ligandi. Hanc domum siquis

Expanded text:
men baptizabant. ex quo apparet et in men baptizabant. ex quo apparet et in eis esse posse adque ab eis dari posse sacramentum Christi qui non sunt in ecclesia Christi, in qua non nisi unanimes et concordes habitare Cyprianus ipse testatur. neque enim saltem hoc dici potest tunc baptizare posse cum latent, quoniam illi Paulum apostolum non latebant quos in epistula sua ueracissimus testis notat et gaudere se dicit, quoniam et ipsi Christum adnuntiabant. de his quippe ait: siue occasione siue ueritate Christus adnuntietur, et in hoc gaudeo, sed et gaudebo. Quibus omnibus consnon temere dicere, alios ita esse in domo Dei, ut ipsi etiam sint eadem domus Dei, quae dicitur aedificari super petram, quae unica columba appellatur, quae sponsa pulchra sine macula et ruga, et hortus conclusus, fons signatus, puteus aquae vivae, paradisus cum fructu pomorum; quae domus etiam claves accepit, ac potestatem solvendi et ligandi. Hanc domum si quis
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ꝑtractare: qũẽ ita conexuit. Non ha-¬
bitans inquit in domo di id ẽ in ȩccłia
xp̃i: in qua non nisi concordes atq una¬
nimes habitant. loquente in psalmis
sp̃u scõ & dicente. Ds qui in habitare
facit unanimes in domo.Deniq una¬
nimitate xp̃ianos. firma sibi atq in¬
separabili caritate conexos: etiam ipsa¬
dñica sacrificia declarant. Nam qͣndo
dñs corpus suum panẽ uocat de mul¬
torum granoꝵ adunatione congestum:
popłm nr̃m qu̾e portabat indicat ad
mis expressum atq in unum coactum:
gregem itẽ nr̃m significat. cõmixtione
adunatȩ multitudinis copulatum.¬
Hȩc uerba beati cypriani indicant eũ
ꝙ intellexisse ꝙ delexisse decorẽ domꝰ dĩ:
qũa domũ exunanimis ꝙ concordibꝰ
constare affirmauit ꝙ docuit. testimo¬
nio ꝓpħico & significatione sacramen-¬
torum: in qua utiq non erant illi in¬
uidi. & sine caritate maliuoli. qui ta-¬

Expanded text:
est pertractare, quem ita contexuit: non haest pertractare, quem ita contexuit: non habitans, inquit, in domo dei id est in ecclesia Christi, in qua non nisi concordes adque unanimes habitant, loquente in psalmis spiritu sancto et dicente: deus qui inhabitare facit unanimes in domo\'. denique unanimitate christianos firma sibi adque inseparabili caritate conexos etiamipsadominicasacrificiadeclarant. nam quando dominus corpus suum panem uocat de multorum granorum adunatione congestum, populum nostrum quem portabat indicat adumisexpressumadque in unum coactum, gregem item nostrum significat commixtione adunatae multitudinis copulatum.haec uerba beati Cypriani indicant eum et intellexisse et dilexisse decorem domus dei, quam domum ex unanimis et concordibus constare adfirmauit et docuit testimonio prophetico et significatione sacramentorum; in qua utique non erant illi inuidi et sine caritate maliuoli, qui ta
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ergo hic dicamꝰ paululum aduer
tant: qui nobis de cypriano uolunt
p̃scribere. Si enĩ in eccła xp̃i non nisi
concordes atq unanimes habitant:
ꝓculdubio non habitabant in eccł̃ia
xp̃i. qu̾aius intus esse uiderentur. illi
qui ꝑ inuidiam & contentionẽ sine ca-¬
ritate xp̃m annuntiabant: quos ipse
intelligit non hereticos uł scismaticos
a paulo apło cõmemoratos. sed falsos
fr̃s cum illo interius conuersantes: qui
certe baptizare non debebant. quia in
eccłia non habitabant. in qua ipse dic̃
ñ habitare nisi unammes & concordes:
nisi forte quisqu̾a sic abhorret a uero.
ut dicat concordes & unanimes fuisse
inuidos & maliuolos. & sine caritate
contentiosos: & tamen baptizabant. nec
eoꝵ ista detestanda ꝑuersitas. sacram̃tũ
xp̃i quod ꝑ eos tractabat᷑. ꝙ dispensaba-¬
tus. aliqua ex parte minuebat atq uio-¬
labat. Totũ sane ipsum locum in eadẽ
ad magnum epła positum oꝑe p̾tium

Expanded text:
quid ergo hic dicamus, paululum aduer- quid ergo hic dicamus, paululum aduer- \' tant qui nobis de Cypriano uolunt praescribere. si enim in ecclesia Christi non nisi concordes adque unanimes habitant, procul dubio non habitabant in ecclesia Christi, quamuis intus esse uiderentur, illi qui per inuidiam et contentionem sine caritate Christum adnuntiabant, quos ipse intellegit non haereticos uel schismaticos a Paulo apostolo commemoratos, sed falsos fratres cum illo interius conuersantes. qui certe baptizare non debebant, quia in ecclesia non habitabant in qua ipse dicit non habitare nisi unanimes et concordes; nisi forte quisquam sic abhorret a uero, ut dicat concordes et unanimes fuisse inuidos et maliuolos et sine caritate contentiosos. et tamen baptizabant nec eorum ista detestanda peruersitas sacramentum Christi, quod per eos tractabatur et dispensabatur, aliqua ex parte minuebat adque uiolabat. Totum sane ipsum locum in eadem ad Magnum epistula positum operae pretium
Abbreviated transcription (Latin):
de auersariis amici: & de antixp̃is
xp̃iani. Quid aliud hic disputandũ
ẽ: quando ipsam cuiꝰ mentionẽ facit
epłam ad iubaianum datã. quanta
potiumꝰ diligentia ꝑtractauimꝰ: Et
quod hic dixit. meminerimꝰ dic pes¬
se de om̃ibus iniquis: quos ꝙ̃ in catͥs.¬
lica esse ipse testat᷑ & baptismũ habert
ꝙ dare nemo nr̃m ambigit. Illi enĩ ue¬
niunt ad ȩccłiam. qui de parte dia¬
boli ad xp̃m transeunt: ꝙ ȩdificant
suꝑ petrã. & incorporant᷑ colũbȩ ꝙ. in
horto concluso ꝙ fonte signato uni¬
unt᷑: ubi non sunt om̃s qui contra
xp̃i p̃cepta uiuunt ubidibet ese uide¬
ant᷑. Nam in epła qu̾ã scripsit ad ma¬
gnum. cum de hac ipsa re ageret. satis
aꝑteq nos ipse cõmonuit. in quali
societate oporteat intelligi eccłiam.
it enĩ de quodam loquens. Alienus
tatis inimicus: non habitans in do¬
mo di id est in eccłia xp̃i. in qua ñ nisi
concordes atq unanimes habitant.

Expanded text:
de aduersariis amici et de antichristis de aduersariis amici et de antichristis christiani. Quid aliud hic disputandum est, quando ipsam cuius mentionem fecit epistulam ad Iubaianum datam quanta potuimus diligentia pertractauimus? et quod hic dixit meminerimus dici posse de omnibus iniquis, quos et in catholica esse ipse testatur et baptismum habere et dare nemo nostrum ambigit. illi enim ueniunt ad ecclesiam, qui de parte diaboli ad Christum transeunt et aedificant super petram et incorporantur columbae et in horto concluso et fonte signato muniuntur, ubi non sunt omnes qui contra Christi praecepta uiuunt, ubilibet esse uideantur. nam in epistula quam scripsit ad Magnum, cum de hac ipsa re ageret, satis aperteque nos ipse commonuit, in quali societate oporteat intellegi ecclesiam. ait enim de quodam loquens: alienus tatis. inimicus, non habitans in domo dei id est in ecclesia Christi, in qua non nisi concordes adque unanimes habitant.
Abbreviated transcription (Latin):
cõmunicabant eis: neminẽ iudican¬
tes. nec a iure cõmunionis alique
si diuersum senserit amouentes. Sed
quolibet mͦ dixerit. ñ magnoꝑe uerba
hȩc refellenda sunt. Certe enim non
cõmunicet hereticꝰ. nisi eccłastico ba¬
ptismo baptizatꝰ. Constat autẽ eccł̃i¬
sticum esse baptismũ. etiã apud here¬
ticos. uerbis euangłicis consecratum:
sicut ipsũ euangłm ȩccłiasticũ ẽ nec
ad eorum ꝑtinet ꝑuersitatẽ. sed utiq
suam retinet sanitatẽ. Iunius anea¬
poli dixit Ab eo quod semel censiumꝰ
non recedo. ut hereticos uenientes
ad ȩccłam baptizemꝰ. Hic quia nulla
rationẽ uel testimoniũ scripturarũ
atculit. dui nos tenere non debet.
Cẏprianꝰ a carthagine dixit. Meam
sententiam plenissime exprimit epł̃a
quȩ ad iubaianum collegam nr̃m
xp̃i ꝙ antixp̃os appellatos. quando
ad ȩccłiam uenerint unico ȩccłiȩ bapti¬
sino baptizandos esse: ut possint fier

Expanded text:
communicabant eis neminem iudicancommunicabant eis neminem iudicantes nec a iure communionis aliquem si diuersum sentiret amouentes. sed quolibet modo dixerit, non magnopere uerba haec refellenda sunt. certe enim non communicet haereticus nisi ecclesiastico baptismo baptizatus. constat autem ecclesiasticum esse baptismum etiam aput haereticos uerbis euangelicis consecratum, sicut ipsum euangelium ecclesiasticum est nec ad eorum pertinet peruersitatem, sed utique suam retinet sanctitatem. Iunius a Neapoli dixit: Ab eo quod semel censuimus non recedo, baptizati uenientes ad ecclesiam baptixemus. Hic quia nullam rationem uel testimonium scripturarum adtulit, diu nos tenere non debet. Cyprianus a Karthagine dixit: Meam sententiam plenissime exprimit epistula, quae ad Iubaianum collegam nostrChristi et antichristos appellatos, quando ad ecclesiam uenerint, unico ecclesiae baptismo baptizandos esse, ut possint fieri
Abbreviated transcription (Latin):
datur: iam in aliis libris satis dictũ
est. Mitterus agemellus dixit. Cȩcus
cȩcum si ducat. ambo in foueam ca¬
dunt. Cum ergo hereticos constet ñ
posse illuminare queqũa ut pote cȩcos.
baptisma eoꝵ non ualet. Nec nos di¬
cimus ualere ad salutẽ quandiu he¬
retici sunt. sicut & illis homicidis
quandiu fr̃s oderunt. Nam ꝙ ipsi
in tenebris sunt. ꝙ̃ siquis eos sequit᷑
simul in foueam cadunt: nec ideo
tam̃ baptismũ uel non habent. uel
non tradunt. N atalis a boea dixit.
Tam ego p̃sens qũa põpeius sabra¬
tensis. quã etiam dioga leptimanen¬
sis. qui michi mandauerunt corpo¬
re quid̾e absentes. sp̃u autẽ p̃sentes:
censemꝰ quod & collegę nr̃i. quod
heretici cõmunicationẽ habere no¬
biscum non possunt. nisi ȩcclesi astico
baptismo baptirati fuerint. Cõmunicatio¬
nem credo eam dicit. quȩ ꝑtinet ad
columbȩ societatẽ. Nam in partici¬
patione sacramentorum ꝓculdubio

Expanded text:
datur, iam in aliis libris satis dictum datur, iam in aliis libris satis dictum est. Litteus a Gemellis dixit: Caecus caecum si ducat, ambo in foueam cadunt. cum ergo haereticos constet non posse inluminare quemquam utpote caecos, baptisma eorum non ualet. Nec nos dicimus ualere ad - salutem quamdiu haeretici sunt, sicut et illis homicidis quamdiu fratres oderunt. nam et ipsi in tenebris sunt et si quis eos sequitur, simul in foueam cadunt; nec ideo tamen baptismum uel non habent uel non tradunt. Natalis ab Oea dixit: Tam ego praesens quam Pompeius Sabratensis quam etiam Dioga Leptimagnensis qui mihi mandauerunt corpore quidem absentes, spiritu praesentes, censemus quod et collegae nostri, quod haeretici communicationem habere nobiscum, non possunt, nisi ecclesi-astieo baptismo baptismo fuerint. Communicationem credo eam dicit quae pertinet ad columbae societatem. nam in participatione sacramentorum procul dubio
Abbreviated transcription (Latin):
qͣnt̃ Immo tͣnslati ad petr̃a &̃ colũbȩ sociati accipi¬
ant. remissionẽ peccatoꝵ: qũa habere
non poterant extra petram & extra
columbam. siue aꝑte foris sicut he¬
retici. siue tanqu̾a intꝰ sicut ꝑditi ca¬
tholici: quos tamen baptismum sine
remissione peccatorum & habere ꝙ
dare manifestum ẽ. cum & ab ipsis
tales accipiunt qui non in melius
cõmutati dm̃ labiis honorant: cor
autẽ eoꝵ longe ẽ ab eo. Tamen sic ẽ
unum baptisma. quomͦ ẽ una colum¬
ba: cum possint qui non sunt in colũ¬
ba cõmunit̾. baptisma tamen habere
c̃omuniter. Item alius aurelius acil
it. siquis aduos uenit aliene doctrinȩ.¬
autẽ apłs. uehementiꝰ dicit̃. Siquis
fr̃ nominat᷑ inter uos aut auarus.
aut ebriosus. ꝙ cȩtera: cum eiꝰmodi
nec cibum quide simul sumere. Et ta¬
men cum collegis feneratoribꝰ. insidio¬
sis. fraudatoribꝰ raptoribꝰ: non pͥuatã
mensam sed di altare habebat cõmu¬
ne cyprianus. Quomͦ autẽ hoc defen¬

Expanded text:
 Imo translati ad petram et columbae sociati accipiant remissionem peccatorum, quam habere non poterant extra petram columbam, siue aperte foris sicut haeretici siue tamquam intus sicut perditi catholici. quos tamen baptismum sine remissione peccatorum et habere et dare manifestum est, cum et ab ipsis tales accipiunt, qui non in melius commutati deum labiis honorant, cor autem eorum longe est ab eo, tamen sic est unum baptisma quomodo est una columba, cum possint qui non sunt in columba communiter baptisma tamen habere communiter. Item alius Aurelius a Cilit: si quis ad uos uenit et doctrinautem apostolus uehementius dicit: si quis frater nominatur inter uos aut auarus aut ebriosus et cetera, cum eiusmodi ne quidem cibum simul sumere. et tamen cum collegis faeneratoribus insidiosis fraudatoribus raptoribus non priuatam mensam, sed dei altare habebat commune Cyprianus. quomodo autem hoc defen
Abbreviated transcription (Latin):
potestati subiecti. Abhis sapientes hebreoꝵ
quorũ unus iste etiã st̃ic fuit. sicut audisti
diuina apollinis quȩ suꝑus dic ta sunt ab
his ergo hebrei demonib pessimis & mino¬
rib spiritib uet̾abant religiosos. & ip̃sis ua¬
care ꝓhibebant. uenerari autẽ magis cęle¬
stes deos. amplius autẽ uenerari dñi patrẽ.
Hoc autẽ inquit & dii p̃cipiunt: & insupe¬
riorib ostendimus quemadmodũ animad¬
uertere ad dm̃ monent. & illum colere uͥq
imperant. Uerum indocti & impie nature
quib uere fatũ non concessit a diis dona ob¬
tinere. neq habere iouis immortalis notio¬
nem: non audientes & deos & diuinos uiros.
deos quidẽ om̃s recusauerunt. ꝓhibitos aũ
demones & hos non odisse sed reuereri. co¬
lere autẽ simulantes dm̃. ea sola ꝑ quȩ ds
adoratur non agunt. Nam d̾s quicde ut¬
pote om̃ium pater nullius indiget: sed no¬
bis. ẽ. bene cum eũ ꝑ iustitiam & castitatẽ

Expanded text:
potestati subiecti. Ab his sapientes Hebraeorum potestati subiecti. Ab his sapientes Hebraeorum quorum unus iste etiam Iesus fuit, sicut audisti diuina Apollinis, quae superius dicta sunt — ab his ergo Hebraei daemonibus pessimis et minoribus spiritibus uetabant religiosos et ipsis uacare prohibebant; uenerari autem magis caelestes deos, amplius autem uenerari Deum Patrem. Hoc autem, inquit, et di praecipiunt et in superioribus ostendimus, quem ad modum animum aduertere ad Deum monent et illum colere ubique imperant. Verum indocti et inpiae naturae, quibus uere fatum non concessit ab dis dona obtinere neque habere Iouis inmortalis notionem, non audientes et deos et diuinos uiros deos quidem omnes recusauerunt, prohibitos autem daemones et hos non odisse, sed reuereri. Deum autem simulantes colere, ea sola, per quae Deus adoratur, non agunt. Nam Deus quidem, utpote omnium Pater, nullius indiget; sed nobis est bene, cum eum per iustitiam et castitatem
Abbreviated transcription (Latin):
ste uͦ philosophus uel potius qͥ talib aduer¬
sus xp̃ianos quasi oraculis credunt: prius
faciant si possunt ut inter se de ipso xp̃o
hecate atq apollo concordent. eumq aut
ambo condemnent. aut ambo collaudent.
Quodsi facere potussent: nichilominus
nos & uituperatores & laudatores xp̃i fal¬
laces demones uitaremus. Cum uͦ eorũ
deus & dea inter se de xp̃o ille uituperan¬
do. ista laudando dissentiant: ꝓfecto eis
blasphemantib xp̃ianos non credunt ho¬
mines si recte ip̃si sentiant. Sane xp̃m lau¬
dans uel porphyrius uel hecate: cum di¬
cat eũ ipsum fataliter dedisse xp̃ianis ut
implicarentur errore: causas tamen eiꝰdẽ
sicut putat pandit erroris. Quas anteqͣm
ex uerbis eius apponam: prius quero si fa
rit. Si uolens: quomͦ uistus: Si nolens: qͦ
modo beatus: Sed iam causas ipsius audi¬
amus erroris. Sunt inquit spiritus terre¬
in. minime quod̃ã loco malorũ demonum

Expanded text:
Iste uero philosophus, uel potius qui talibus aduerIste uero philosophus, uel potius qui talibus aduersus Christianos quasi oraculis credunt, prius faciant, si possunt, ut inter se de ipso Christo Hecate adque Apollo concordent eumque aut ambo condemnent aut ambo conlaudent. Quod si facere potuissent, nihilo minus nos et uituperatores et laudatores Christi fallaces daemones uitaremus. Cum uero eorum deus et dea inter se de Christo, ille uituperando, ista laudando dissentiant: profecto eis blasphemantibus Christianos non credunt homines, si recte ipsi sentiant. Sane Christum laudans uel Porphyrius uel Hecate, cum dicat eum ipsum fataliter dedisse Christianis, ut inplicarentur errore, causas tamen eiusdem, sicut putat, pandit erroris. Quas antequam ex uerbis eius exponam, prius quaero, si fatrit. Si uolens, quo modo iustus? Si nolens, quo modo beatus? Sed iam causas ipsius audiamus erroris. \'Sunt, inquit, spiritus terreni minimi loco quodam malorum daemonum
Abbreviated transcription (Latin):
dant uiam salutis ȩternȩ. in qua fit quisq
xp̃ianus: Sue quippe nocendi astutie mil¬
leformi sentiunt non ẽẽ contrariũ si credat᷑
eis laudantib xp̃m. dum tam̃ credatur etĩa
uituperantib xp̃ianos: ut eũ qui utrumq
crediderit talem. xp̃i faciant laudatorem
ne uelit ẽẽ. rp̃ianus. ac sic quãuis ab illo lau¬
detur. abistorũ tam̃ demonũ dominatu
eum non liberet xp̃c: p̃sertim quia ita lau
& idõ ꝑ eum saluus ẽẽ non possit. nec istorũ
mendaciloquoꝵ demonũ laqueos uitare
uel soluere. Nos autẽ. neq apollinem ui¬
tuperantẽ xp̃m: neq hecaten possumus.
approbare laudantẽ. Ille quippe tanquam
iniquum xp̃m uult credi. quem udicibus
recta sentientib dicit ẽẽ occisum: ista ho¬
minem piissimũ sed hominem tantũ. Una
est tamen & illius & huius intentio: ut no¬
lint homines ẽẽ xp̃ianos. qui nisi xp̃iani e¬
runt ab eoꝵ erui potestate non poterunt.

Expanded text:
dant uiam salutis aeternae, in qua fit quisque dant uiam salutis aeternae, in qua fit quisque Christianus? Suae quippe nocendi astutiae milleformi sentiunt non esse contrarium, si credatur eis laudantibus Christum, dum tamen credatur etiam uituperantibus Christianos; ut eum, qui utrumque crediderit, talem Christi faciant laudatorem, ne uelit esse Christianus, ac sic quamuis ab illo laudatus ab istorum tamen daemonum dominatu eum non liberet Christus; praesertim quia ita laudistum, et ideo per eum saluus esse non possit nec istorum mendaciloquorum daemonum laqueos uitare uel soluere. Nos autem neque Apollinem uituperantem Christum neque Hecaten possumus adprobare laudantem. Ille quippe tamquam iniquum Christum uult credi, quem iudicibus recta sentientibus dicit occisum; ista hominem piissimum, sed hominem tantum. Una est tamen et illius et huius intentio, ut nolint homines esse Christianos, quia, nisi Christiani erunt, ab eorum erui potestate non poterunt.
Abbreviated transcription (Latin):
iustorũ uiuat ex fide quȩ oꝑatur ꝑ dile¬
ctionẽ. qua homo diligit dm̃ sicut dili¬
respondit dea. Corpus quidẽ debilitantib
tormentis semꝑ oppositum. ẽ: anima autem
piorũ cȩlesti sede insidet. Illa uͦ anima aliis
animab fataliter dedit quib fata non an¬
nuerunt deoꝵ dona obtinere neq habere
iouis immortalis agnitionẽ errore implica¬
ri. Propt̾ea ergo duis exosi: quia quib fato
non fuit nosse dm̃ nec dona a diis accipere.
his fataliter dedit iste errore implicari: ip¬
se uͦ pius & incęlũ sicut pii consedit. Itaq
hunc quidẽ non blasphemabis: miserabe¬
ris autẽ hominũ dementiam ex eo in eis
facile precepsq periculũ. Quis ita stultus
est ut non intelligat aut abhomine callido
eoq xp̃iams inimicissimo hec oracula fuis¬
se conficta. aut consilio simili ab impuris de¬
monib ista fuisse responsa. ut scilicet qm̃ lau
perare. xp̃ianos: atq ita si possint interclu¬

Expanded text:
iustorum uiuat ex fide, quae operatur per dileiustorum uiuat ex fide, quae operatur per dilectionem, qua homo diligit Deum, sicut dilirespondit dea, Corpus quidem debilitantibus tormentis semper oppositum est: anima autem piorum coelesti sedi insidet. Illa vero anima aliis animabus fataliter dedit, quibus fata non annuerunt deorum obtinere dona, neque habere Jovis immortalis agnitionem, errore implicari. Propterea ergo diis exosi: quia quibus fato non fuit nosse Deum, nec dona a diis accipere, his fataliter dedit iste errore implicari. Ipse vero pius, et in coelum, sicut pii, concessit. Itaque hunc quidem non blasphemabis, misereberis autem hominum dementiam: ex eo in eis facile praecepsque periculum. 3. Quis ita stultus est, ut non intelligat aut ab homine callido, eoque Christianis inimicissimo haec oracula fuisse conficta, aut consilio simili ab impuris daemonibus ista fuisse reperare Christianos adque ita, si possint, interclu
Abbreviated transcription (Latin):
dño tantũ: non quod rei egeat alicuius.
sed quia nobis expedit ut res eius simus.
tas eius: cuius rei mysterium cȩlebramus
oblationib nr̃is quȩ fidelib noce sunt: si¬
cut in libris p̃cedentib disputauimus. Ces¬
saturas enim uictimas quas in umbra futu¬
ri offerebant iuidȩi: & unũ sacrificiũ gentes
a solis ortu usq ad occasum sicut ipsi ian
fieri cernimus oblaturas ꝑ ꝓphetas heba¬
os oracula increpuere diuina: ex quib
quantũ satis uisum. ẽ. non nulla ꝓtulimꝰ.
& huic iam oꝑi asꝑsimus. Qua propter.
ubi non. ẽ. ista iustitia ut scdm suam grãm
ciuitati obȩdienti ds imperet unus et
suminus ne cuiquã sacrificet nͥ tantus
sibi. & ꝑhoc inominib hominib ad ean¬
dem ciuitatẽ ꝑtinentib atq obȩdientibꝰ
do. animus etĩa corꝑi atq ratio uitiis ot¬
dine legitimo fideliter imperet: ut quẽ
ad modũ iustus unus. ita cȩtus popłsq

Expanded text:
Domino tantum; non quo rei egeat alicuius, Domino tantum; non quo rei egeat alicuius, sed quia nobis expedit, ut res eius simus. tas eius, cuius rei mysterium celebramus oblationibus nostris, quae fidelibus notae sunt, sicut in libris praecedentibus disputauimus. Cessaturas enim uictimas, quas in umbra futuri offerebant Iudaei, et unum sacrificium gentes a solis ortu usque ad occasum, sicut iam fieri cernimus, oblaturas per prophetas Hebraeos oracula increpuere diuina; ex quibus quantum satis uisum est, nonnulla protulimus et huic iam . operi adspersimus. Quapropter ubi non est ista iustitia, ut secundum suam gratiam ciuitati oboedienti Deus imperet unus et summus, ne cuiquam sacrificet nisi tantum sibi, et per hoc in omnibus hominibus ad eandem ciuitatem pertinentibus adque oboedientibus Deo animus etiam corpori adque ratio uitiis ordine legitimo fideliter imperet; ut, quem ad modum iustus unus, ita coetus populusque
Abbreviated transcription (Latin):
inscripturis grecis facillime reperit᷑. Ds̃ gͥ
hebreorũ cui tam magnũ tantus etiã ipse
philosophus ꝑhibet testimoniũ legem de¬
dit hebreo popło suo hebreo sermone con¬
scriptam. non obscuram & incognitam.
sed omib iam gentib diffamatam. in qua
lege scriptũ. ẽ. sacrificans diis eradicabit.
nisi dño tantũ. Quid opus. ẽ. in hac lege
eius. eiusq ꝓphetis de hac re multa ꝑ qui¬
rere. immo non ꝑquirere. non enun abftri¬
sa uel rara sunt. sed aꝑta & crebra colligi¬
re & in hac disputatione mea ponere. quib
luce clarius apparet nulli omnino nͥ tan¬
tum sibi dm̃ uerũ & summum uoluisse sa¬
crificari: Ecce hoc unũ breuiter mimo
granditer. minaciter sed ueraciter dictũ
ab illo do quẽ tam excellentẽ eoꝵ doctissi¬
ni p̃dicant. audiatur. timeatur. impleat᷑.
ne in obedientes eradicatio consequatuꝵ.
Sacrificans inquit diis eradicabitur. nisi

Expanded text:
in scripturis Graecis facillime reperitur. Deus igitur in scripturis Graecis facillime reperitur. Deus igitur Hebraeorum, cui tam magnum tantus etiam iste philosophus perhibet testimonium, legem dedit Hebraeo populo suo, Hebraeo sermone conscriptam, non obscuram et incognitam, sed omnibus iam gentibus diffamatam, in qua lege scriptum est: Sacrificans dis eradicabitur nisi Domino tantum. Quid opus est in hac eius lege eiusque prophetis de hac re multa perquirere; immo non perquirere, non enim abstrusa uel rara sunt, sed aperta et crebra colligere et in hac disputatione mea ponere, quibus luce clarius apparet nulli omnino nisi tantum sibi Deum uerum et summum uoluisse sacrificari? Ecce hoc unum breuiter, immo granditer, minaciter, sed ueraciter dictum ab illo Deo, quem tam excellenter eorum doctissimi praedicant, audiatur timeatur inpleatur, ne inoboedientes eradicatio consequatur. Sacrificans, inquit, dis eradicabitur nisi
Abbreviated transcription (Latin):
angłis & uirtutib d̾i quos beatissimos tã¬
quam ciues in hac nr̃a peregͥnatione mor-¬
tali ueneramur & amamus. sacrificari ue¬
tat. uitonans in lege sua quã dedit hebrȩo
popło suo & ualde minaciter dicens. Sacri¬
ficans diis eradicabitur. Et ne quisquam
putaret demonib pessimis terrenisq spi¬
ritib quos iste dicit minimos uel minoreᷤ
ne sacrificetur ẽẽ preceptũ. quia & ip̃si in
scripturis scĩs dicti sunt dii non hebreoꝵ
sed gentiũ. quod euidenter in psalmo sep¬
tuagesimo interp̃tes posuerunt dicentes.
qm̃ om̃s dii gentiũ demonia: ne quis gͦ pu¬
taret istis quidẽ demoniis ꝓhibitũ cȩlestib
autẽ uel om̃ib uel aliquib sacrificari ẽẽ
ꝑmissum. mox addidit nͥ dño soli . id.ẽ. nͥ
dño tantũ: ne forte in eo qͦd ait dño soli.
dñm solem credat ẽẽ quispiam cui sacrifi¬
candũ putet. Quod non ita ẽe̾ intelligendũ:

Expanded text:
angelis et uirtutibus Dei, quos beatissimos tamangelis et uirtutibus Dei, quos beatissimos tamquam ciues in hac nostra peregrinatione mortali ueneramur et amamus, sacrificari uetat intonans in lege sua, quam dedit Hebraeo populo suo, et ualde minaciter dicens: Sacrificans dis eradicabitur. Et ne quisquam putaret daemonibus pessimis terrenisque spiritibus, quos iste dicit minimos uel minores, ne sacrificetur esse praeceptum quia et ipsi in scripturis sanctis dicti sunt di, non Hebraeorum, sed gentium; quod euidenter in psalmo septuaginta interpretes posuerunt, dicentes: Quoniam omnes di gentium daemonia, — ne quis ergo putaret istis quidem daemoniis prohibitum, caelestibus autem uel omnibus uel aliquibus sacrificari esse permissum, mox addidit: Nisi Domino soli, id est nisi Domino tantum; ne forte in eo, quod ait: Domino soli, Dominum solem credat esse quispiam, cui sacrificandum putet; quod non ita esse intellegendum
Abbreviated transcription (Latin):
purgat inquit: imitatio deificat affectio¬
nem adipsum operando. B ene quidem
p̃dicauit dm̃ patrem & quib sit colendus
morib dixit. quib p̃ceptis ꝓpheticis li¬
bri pleni sunt hebreorũ. quando sc̃oꝵ ui¬
ta siue uituperatur siue laudatur: sed in
xp̃ianis tantũ errat aut tantũ calumni¬
atur quantũ uolunt demones quos opina¬
tur deos: quasi cuiquam difficile sit reco¬
lere quȩ turpia. quȩ dedecora erga deoꝵ
obsequium intheatris agebantur & tem¬
plis. & attendere quȩ legantur. dicantur.
audiantur in eccłiis. uel d̃o uero quid of¬
feratur. & hinc intelligere ubi edificiũ &
ubi ruma sit morũ. Quis autẽ huic dixit
uel inspirauit nͥ diabolicus spiritꝰ. tam ua¬
nũ aꝑtũq mendaciũ: qͦd demones ab he¬
breis coli ꝓhibitos. reuereantur potius qͣm
oderint xp̃iani : Sed ds ille quẽ coluert̃
sapientes hebreorũ: etiam cęlestib scĩs

Expanded text:
purgat, inquit; imitatio deificat adfectiopurgat, inquit; imitatio deificat adfectionem ad ipsum operando.\' Bene quidem praedicauit Deum Patrem, et quibus sit colendus moribus dixit; quibus praeceptis prophetici libri pleni sunt Hebraeorum, quando sanctorum uita siue imperatur siue laudatur. Sed in Christianis tantum errat aut tantum calumniatur, quantum uolunt daemones, quos opinatur deos; quasi cuiquam difficile sit recolere, quae turpia, quae dedecora erga deorum obsequium in theatris agebantur et templis, et adtendere quae legantur dicantur audiantur in ecclesiis, uel Deo uero quid offeratur, et hinc intellegere ubi aedificium, et ubi ruina sit morum. Quis autem huic dixit uel inspirauit, nisi diabolicus spiritus, tam uanum apertumque mendacium, quod daemones ab Hebraeis coli prohibitos reuereantur potius, quam oderint Christiani? Sed Deus ille. quem coluerunt sapientes Hebraeorum, etiam caelestibus sanctis
Abbreviated transcription (Latin):
Quis iste ds est. aut unde dignus ꝓba¬
tur. cui deberent obtẽperare romani. ut
nullũ deoꝵ prȩter ipsum colerent sacrifi¬
ciis: Magnȩ cecitatis. ẽ. adhuc querere
quis iste sit ds. Ipse est ds: cuius ꝓphece
ista p̃dixerunt quȩ cernimus. Ipse. ẽ. ds̃.
a quo responsum accepit abraham. insemi¬
ne tuo benedicentur om̃s gentes. qͦd in xp̃o
fieri qui scdm̃ carnem de illo semine ex or¬
tus est. idẽ ipsi qͥ remanserunt huiꝰ nomi¬
nis munici uelint nolint ue cognoscunt.
Ipse est ds: cuius diuinus sp̃s ꝑ eos locutꝰ
est. quoꝵ p̃dicta atq cõpleta ꝑ eccłiam
quã uidemus toto orbe diffusam in libris
suꝑiorib posui. Ipse.ẽ. ds: quẽ uarro do¬
ctissimus romanoꝵ iouem putat: quãuis
nesciens quid loquatur Q uod tam̃ idõ
cõmemorandũ putaui: qm̃ uir tantȩ sci¬
entiȩ nec nullũ istũ dm̃ potuit ex istima¬
re. nec uilem. hunc eni eũ ẽẽ credidit:¬
& inquisitionem de ipso. Inquisitio enim

Expanded text:
Quis iste Deus est aut unde dignus probatur, cui deberent obtemperare Romani, ut nullum deorum praeter ipsum colerent sacrificiis ?\' Magnae caecitatis est, adhuc quaerere, quis iste sit Deus. Ipse est Deus, cuius prophetae praedixerunt ista quae cernimus. Ipse est Deus, a quo responsum accepit Abraham: In semine tuo benedicentur omnes gentes. Quod in Christo fieri, qui secundum carnem de illo semine exortus est, idem ipsi qui remanserunt huius nominis inimici, uelint nolintue, cognoscunt. Ipse est Deus, cuius diuinus Spiritus per eos locutus est, quorum praedicta adque conpleta per ecclesiam, quam uidemus toto orbe diffusam, in libris superioribus posui. Ipse est Deus, quem Varro doctissimus Romanorum Iouem putat, quamuis nesciens quid loquatur; quod tamen ideo commemorandum putaui, quoniam uir tantae scientiae nec nullum istum Deum potuit existimare nec uilem. Hunc enim eum esse credidit inquisitionem de ipso. Inquisitio enim