comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
lia uiroꝵ. ⁊ mille equites electos:  mouert̃ castra nocte
ut applicarent ad castra uideoꝵ. ⁊ ꝑcuterẽt eos subito
Et filii qui erãt ex arce : erãt illi duces. Et audiuit uidas:
i surrexit ipse ⁊ potentes. ꝑcutere uirtutẽ exercituũ regis
qͦ erat ĩ ãmaũ. Adhuc enĩ disꝑsus erat exercitꝰ a castris.

Expanded text:
 mille equites electos et moverunt castra nocte ut adplicarent ad castra Iudaeorum et percuterent eos subito et filii qui erant ex arce erant illi duces et audivit Iudas et surrexit ipse et potentes percutere virtutem exercituum regis quae erat in Ammaum ad
Abbreviated transcription (Latin):
romat ⁊ ascendit cũ paucis iuris ĩ ciuitatẽ maritimã:⁊
regnauit illic. Et factũ ẽ ut ingressus ẽ ĩ domũ regni
patrũ suoꝵ: comp̃hendit. exercitus antiochrĩ ⁊lysis⁊ ut
adduceret eos ad eũ: ⁊ res ei ĩnotuit. Et ait. Nolite mͥ o
stendere faciẽ coꝵ. Et occidit eos exercitus. Et sedit deme¬
tͥus suꝑ sedẽ regni sui: ⁊ uenert̃ ad eũ uiri miqͥ rĩpii ex
isrł. ⁊ alchimꝰ dux eoꝵ. qͥ uolebat fieri sacͥdos: ⁊ accusaui

Expanded text:
civitatem maritimam et regnavit illic et factum est ut ingressus est in domum regni patrum suorum conprehendit exercitus Antiochum et Lysiam ut adduceret eos ad eum et res ei innotuit et ait nolite mihi ostendere faciem eorum et occidit eos exercitus et sedit Demetrius super sedem regni sui et venerunt ad eum viri iniqui et impii ex Israhel et Alchimus dux eorum q
Abbreviated transcription (Latin):
uerat dies: ⁊ clamauert̃ uoce magna ĩ celũ dicentes. Q d
faciemꝰ istis: ⁊ qͦ eos ducemꝰ : Et scã tua cõculcata st̃. ⁊ cõ¬
taminata st̃: ⁊ sac̾dotes tui facti sunt ĩ luctu ⁊ humilita¬
te. Et ecce nationes cõuenert̃ adu̾sus nos: ut nos dispe
dant. Tu scis q̃ cogitat in nos. Qͦ mͦ pot̾ĩmꝰ subsistere an¬
te facies illoꝵ: nͥ tu adiuues nos : Et tubis exclamauert̃¬
uoce magna.¬

Expanded text:
icentes: Quid faciemus istis, et quo eos ducemus? et sancta tua conculcata sunt, et contaminata sunt. Et sacerdotes tui facti sunt in luctu et humilitate, et ecce nationes convenerunt adversum nordant tu scis quae cogitant in nos quomodo poterimus subsistere ante facies illorum nisi tu adiuves nos et tubis exclamavervoce magna
Abbreviated transcription (Latin):
domos. ⁊ sponsabãt uxores. ⁊ plantabãt uineas. ⁊ formi¬
dolosis: ut rediret ut unꝰqͥsq ĩ domũ suã scdm legem.
Et mouert̃ cast᷑: ⁊ collocauert̃ ad austrũ ãmaum. Et ait
iudas. Aocingimuni  estote filii potentes ⁊ estote para
ti mane ut pugnetis adu̾sũ nationes has. q̃ cõuenert

Expanded text:
sponsabant uxores et plantabant vineas et formidolosis ut redirent unusquisque in domum suam secundum legem et moverunt castra et conlocaverunt ad austrum Ammaum et ait Iudas accingimini et estote filii potentes et estote parati in mane ut pugnetis adversus nationes has
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ legib nrĩs: ⁊ ipse dñs cõteret eos ante faciẽ nr̃ã. Uos
aũ: ne timueritis eos. Ut cessauit autẽ loquens: in sili¬
it ĩ eos subito: ⁊ cõtritus ẽ seron. ⁊ exercitus eiꝰ ĩ cõspectu
ipsius. Et ꝑsequebatur eũ ĩ descensu bethoron usq in
campũ. Et cecidert̃ ex eis octingenti uiri: reliqͥ autem

Expanded text:
ris et ipse Dominus conteret eos ante faciem nostram vos autem ne timueritis eos ut cessavit autem loquens insiluit in eos subito et contritus est Seron et exercitus eius in conspectu ipsius et persequebatur eum in descensu Bethoron usque in campum et ceciderunt ex eis octingenti viri reliq
Abbreviated transcription (Latin):
insiliens trucidauit eũ suꝑ arã. S ⁊ iurũ quẽ miserat
rex antiochus. qui cogebat ĩmolari. occidit in ipso temꝑe:
⁊ arã destruxit. Et zelatus ẽ legẽ: sic̃ fecit phinees zam¬
bri filio salomi. Et exclamauit mathatias uoce magna
dicens. O mĩs qui zelũ habet legis statuens testam̃tum:
exeat post me. Et fugit ipse ⁊ filii eus in montes: ⁊ re¬
liquert̃ quecũq habebãt in ciuitate. Tunc descenderũt
multi querentes iudiciũ ⁊ iusticiã ĩ desertti: ut sederẽt
ibi ipsi ⁊ filii eoꝵ ⁊ mulieres eoꝵ ⁊ pecora eoꝵ. qm̃ indu

Expanded text:
insiliens trucidavit eum super aram sed et virum quem miserat rex Antiochus qui cogebat immolari occidit in ipso tempore et aram destruxit et zelatus est legem sicut fecit Finees Zambri filio Salomi et exclamavit Matthathias voce magna dicens omnis qui zelum habet legis statuens testamentum exeat post me et fugit ipse et filii eius in montes et reliquerunt quaecumque habebant in civitate tunc descenderunt multi quaerentes iudicium et iustitiam in desertum ut sederent ibi ipsi et filii eorum et mul
Abbreviated transcription (Latin):
uocaret altissimũ: ⁊ uitã donaret e qͥ ĩ sup̃mo spũ erat
cõstitutꝰ. Considerans aũ sũmꝰ sacdos ne forte rex suspi¬
caret᷑ mauciã aliqm ex uideis circa heliodorũ. cõsũmatã
optulit ꝓ salute uiri hostiã salutarẽ. Cũq sũmꝰ sacerdos
exoraret: ide iuuenes eisdẽ uestib amicti. astantes he¬
liodoro dixert̃. O nie sac̾doti grãs age: nã ꝓpt̃ eũ tͥ dñs¬

Expanded text:
mo spiritu erat constitutus considerans autem summus sacerdos ne forte rex suspicaretur malitiam aliquam ex Iudaeis circa Heliodorum consummatam obtulit pro salute viri hostiam salutarem cumque summus sacerdos exoraret idem iuvenes eisdem vestibus amicti adstantes Heliodoro dixerunt Oniae sacerdoti gratias age nam propter eum t
Abbreviated transcription (Latin):
post illos multi. Et statim ꝑrexerunt ad eos: ⁊ constituert̃
adũsꝰ eos p̃liũ ĩ die sabbatoꝵ. Et dixert̃ ad eos. Resistitis
⁊ nc̃ adhuc: Exite ⁊ facite scdm u̾bũ regis: ⁊ iuuetis. Et
dixerunt. Non exibimꝰ neq faciemꝰ u̾bũ regis: ut pollua¬
mꝰ diẽ sabbatoꝵ. Et cõcitauert̃ adu̾sus eos p̃liũ: ⁊ ñ respõ

Expanded text:
rexerunt ad eos et constituerunt adversus eos proelium in die sabbatorum et dixerunt ad eos resistitis et nunc adhuc exite et facite secundum verbum regis et vivetis et dixerunt non exibimus neque faciemus verbum regis ut polluamus diem sabbatorum et concitaverunt adversus eos proelium et
Abbreviated transcription (Latin):
docheus ñ sibi flecteret genu. nec se adoraret: iratꝰ ẽ
ualde: ⁊ ꝓ nichilo duxit in unũ mardocheũ mittere ma¬
nus suas. Audierat enĩ qd̃ esset gentis iuidee: magisq uo¬
luit omnẽ iudeoꝵ qͥ erãt in regno assueri ꝑdere nationẽ¬
Mense pͥmo cuius uocabulũ ẽ nisan. anno duodecimo re¬
gni assueri missa est sors ĩ urnam que hebraice dicitur
phur. corã aman: quo die ⁊ qͦ mense. gens udeoꝵ deberet.
int̾fici. Et exiuit mensis duodecimꝰ: qͥ uocat᷑ addar. Dixitꝙ¬

Expanded text:
docheus non sibi flecteret genu nec se adoraret, iratus est valde et pro nihilo duxit in unum Mardocheum mittere manus suas. Audierat enim, quod esset gentis Iudeę, magisque voluit omnem Iudeorum, qui erant in regno Assueri, perdere nationeMense primo, cujus vocabulum est Nisan, anno duodecimo regni Assueri, missa est sors in urnam, quae Hebraice dicitur Phur, coram Aman, quo die et quo mense gens Judaeorum deberet interfici, et exivit mensis duodecimus qui vocatur Adar
Abbreviated transcription (Latin):
rt̃q ĩsurgere ĩ regẽ ⁊ occidere eũ. Qd̃ mardocheũ ñ latuit.
Statĩq nuntiauit regine hester: ⁊ illa regi ex nomine
mardochei. qͥ ad se rẽ detulerat. Quesitũq ẽ ⁊ ĩuentũ:
soliũ eius. suꝑ om̃s pͥncipes qͦs habebat. Cunctiq serui
regis qui in forib palatii u̾sabant᷑ : flectebãt genua :
adorabat aman. Sic enĩ eis p̃ceꝑat ĩꝑator. Solus mar¬
docheus ñ flectebat genu: neq adorabat eũ. Cui dixerũt
regis pueri: qui ad fores palatii p̃sidebãt. Cur p̃ter cetos
ñ obseruas mandata regis: Cumq hoc crebrius dicerent.
i ille nollet audire nuntiauert̃ aman: scire cupientes
utrũ ꝑseueraret in sententia. Dicerat enĩ eis: se esse ude¬

Expanded text:
urgere in regem, et occidere eum. Quod Mardochaeum non latuit, statimque nuntiavit reginae Esther: et illa regi, ex nomine Mardochaei, qui ad se rem detulerat. Quaesitum est, et inventum: et solium ejus super omnes principes, quos habebat. Cunctique servi regis, qui inadorabant Aman sic enim eis praeceperat imperator solus Mardocheus non flectebat genu neque adorabat eum cui dixerunt regis pueri qui ad fores palatii praesidebant cur praeter ceteros non observas mandata regis cumque hoc crebrius dicerent et ille nollet audire nuntiaverunt Aman scire cupientes utrum perseveraret in sententia dixerat enim eis se esse Iud
Abbreviated transcription (Latin):
traret ad eum ⁊ illa noluit: atq hoc exemplo om̃s pͥncipũ
cõuiges ꝑsarũ atq medoꝵ paruipendent ĩꝑia maritoꝵ
Unde regis iusta ẽ indignatio. Et si tͥ placet egrediatur
edictũ a facie tua. ⁊ scribatur iuxta legem ꝑsarũ atq me¬
doꝵ. quã p̃teriri illicitũ ẽ. ut nequaꝙͣ ult᷑ uasthi ingre¬
diat᷑ ad regem: s regnũ illiꝰ altera q̃ melior ẽ illa accipi
ucta ẽ hester ad cubiculũ regis assueriͣ. Iãt.¬
mense decimo qui uocatur thebeth: septimo anno reg¬
diadema regni ĩ capite eius: fecitq eã regnare ĩ loco ua¬
sthi. Et ussit cõiuuiũ p̃parari ꝑmagnificũ. cunctis pͥnci¬

Expanded text:
 illa noluit atque hoc exemplo omnes principum coniuges Persarum atque Medorum parvipendent imperia maritorum unde regis iusta est indignatio et si tibi placet egrediatur edictum a facie tua et scribatur iuxta legem Persarum atque Medorum quam praeteriri inlicitum est ut nequaquam ultra Vasthi ingrediatur ad regemucta est itaque ad cubiculum regis Asueri mense decimo qui vocatur tebeth septimo anno regdiadema regni in capite eius fecitque eam regnare in loco Vasthi et iussit convivium praeparari permagnificum cunctis princi
Abbreviated transcription (Latin):
hester uariis tnͣslatorib constat esse uitiatũ: quẽ ego
de archiuis hebreoꝵ releuans. u̾bũ e u̾bo expressius tran¬
stuli. Quẽ librũ editio uulgata laciniosis hinc inde uboꝵ
funib trahit: addens ea que ex. tempore dici poterãt ⁊ au¬
diri: sicut solitũ ẽ scolarib disciplinis. sumpto themate ex¬
cogitare quib u̾bis uti potuit. qui iniuriã passus ẽ. uel
ille qui ĩuiriã fecit. Uos autẽ o paula ieustochiũ qm̃
⁊ bibliothecas hebreoꝵ studiustis intrare. ⁊ int̾pretum

Expanded text:
er variis translatoribus constat esse vitiatum, quem ego de archivis Hebraeorum relevans, verbum e verbo pressius transtuli. Quem librum editio Vulgata laciniosis hinc inde verborum sinibus trahit: addens ea quae ex tempore dici poterant, et audiri, sicut solitum est scholaribus disciplinis sumpto themate, excogitare, quibus verbis uti potuit qui injuriam passus est, vel ille qui injuriam fecit. Vos autem, o Paula et Eustochium, quoniam et bibliothecas Heb. studuistis intrare, et int
Abbreviated transcription (Latin):
deret᷑ de natis eiꝰ ÷ ⁊ scm̃ conculcabat᷑: ⁊ filii alienigenarũ
erant ĩ arce. Ibi erat habitatio gentiũ. Et ablatã ẽ uolup¬
tas a iacob: ⁊ defecit ibi tibia ÷ cithara. Et cõgregati st̃
i uenert̃ in mas phat contͣ ihrłm: qͥa locus orationis e¬
rat ĩ masephat. ante isrł. Et ieuinauert̃ illa die: ⁊ in duc¬
rt̃ se cilitus. ⁊ cinere in capite suo. ⁊ destituert̃ uestim̃ta
sua: ⁊ expandert̃ librũ legis de quib scrutabant᷑ gentes si¬
militudinẽ simulachroꝵ suoꝵ: ⁊ attulert̃ ornam̃ta sac̾do

Expanded text:
deretur de natis eius et sanctum conculcabatur et filii alienigenarum erant in arce ibi erat habitatio gentium et ablata est voluptas ab Iacob et defecit ibi tibia et cithara et congregati sunt et venerunt in Masefat contra Hierusalem quia locus orationis erat in Masefat ante Israhel et ieiunaverunt illa die et induerunt se ciliciis et cinere in capite suo et destituerunt vestimenta sua et expanderunt librum legis de quibus scrutabantur gentes simili
Abbreviated transcription (Latin):
det: aut que ⁊ quales ⁊ quante sint ciuitates eoꝵ: que
etiã uirtus eoꝵ. aut q̃ sit multitudo eoꝵ. uł qͥs rex militie
illoꝵ: quare p̃ om̃ib qͥ habitãt ĩ oriente. isti cõtempserũt
me: ⁊ ñ exierunt ĩ obuiã nob̃. ut susciꝑent nos cũ pace.
Tũc achior dux om̃iũ filioꝵ ãmon. respondens: ait. Si
digneris audire dñe m̃s dicã u̾itatẽ in cõspectu tuo de
ppło isto. qui in montanis habitat: ⁊ ñ egrediet᷑ u̾bum
falsũ ex ore meo. Populus iste: ex ꝓgenie chaldeoꝵ ẽ. Hic
pͥmũ ĩ mesopotamia habitauit: qm̃ noluert̃ sequi deos
patrũ suoꝵ qui erant ĩ t̾ra chaldeoꝵ Deserenteᷤ itaq cerimo¬
nias patrũ suoꝵ q̃ ĩ mnultitudine deoꝵ erãt: unũ dm̃ celi
coluerunt: qui ⁊ p̃cepit eis ut exirent inde ⁊⁊ habitarẽt¬

Expanded text:
aut quae et quales et quantae sint civitates eorum quae etiam sit virtus eorum aut quae sit multitudo eorum vel quis rex militiae illorum quare prae omnibus qui habitant in oriente isti contempserunt et non exierunt in obviam nobis ut susciperent nos cum pace tunc Achior dux omnium filiorum Ammon respondens ait sdigneris audire, domine mi, dicam veritatem in conspectu tuo, de populo isto qui in montanis habitat, et non egredietur verbum falsum ex ore meo. Populus iste ex progenie Chaldaeorum est: hic primum in Mesopotamia habitavit, quoniam noluerunt sequi deos patrum suorum, qui erant in terra Chaldaeorum. Deserentes itaque caeremonias patrum suorum, quae in multitudine deorum erant, unum Deum coeli coluerunt, qui et praecepit eis, ut exirent inde
Abbreviated transcription (Latin):
terne rerũ conditor. noctẽ diẽq qui regis. E annũ. ħy¬
⁊ tempoꝵ das temꝑa. ut alleues fastidiũ. P reco diei iã
sonat. noctis ꝓfunde ꝑuigil. nocturna lux uantib. a no¬
cte noctem segregans. Hoc excitatus lucifer. soluit polum
caligine. hoc omĩs erroꝵ chorꝰ uiã nocendi deserit. Hoc nau¬
ta iures colligit. pontiq mitescũt freta. hoc ipsa petͣ ecclie
canente culpã diluit. Surgamꝰ gͦ strenue gallꝰ iacentes ex¬
citat.⁊ sõnolentos increpat gallꝰ negantẽ arguit. S allo ca¬

Expanded text:
tor, Noctem diemque qui regis, Et temporum das tempora, Ut alleves fastidium, Praeco diei jam sonat, Noctis profundae pervigil, Nocturna lux viantibus, A nocte noctem segregans. Hoc excitatus Lucifer, Solvit polum caligine, Hoc omnis errorum chorus, Viam nocendi deserit. Hoc nauta vires colligit, Pontique mitescunt freta, Hoc ipsa petra Ecclesiae Canente, culpam diluit. Surgamus ergo strenue, Gallus jacentes excitat, Et somnolentos increpat
Abbreviated transcription (Latin):
nbracuł hynis canamꝰ dbicis. Qͥfrigoris sub tp̃r. ꝯum
didit. Tres arto scã pallidos. resusꝗtaũ moituos. d̾ febre
cathepimutiũ et alt̾u̾̃ suspẽdio. Or̃oĩꝰ ꝓbitu. latro sepul¬
siphalia dũ succẽde̾t ĩ aera flãmã retit qͦ extinaassĩ
ĩcẽdia.ymbris fuit p̃sẽaa.Humore d uilisi anter
piellã d̾bile. morbiq rasit senticẽ.sci liquoris ũgunie.
Bacẽ lepso dans uiro. sord̾c fugaũ ulceꝵ. & ꝙ lauare moͣ¬

Expanded text:
raculis Hymnis canamus debitis. Qui frigoris sub tempore Dudidit. Tres arte sancta pallidos Resuscitavit mortuos, De febre Catechumenum Et alterum suspendio. Orationis ambitu Latro sepulProfana dum succenderet In aera flammam repulit, Quo exstincta sunt incendia Imbris fuit praesentia. Humore de paralysi Curat puellam debilem, Morbique rasit tomitem Sancti liquoris unguine. Pacem leproso dans viro Sordes fugavit ulcerum, Et quo
Abbreviated transcription (Latin):
temꝑtet illũ ĩ cogitationib illiꝰ. ⁊ credat anime illius:
⁊ firmabit illũ. ⁊ iter adoucet directũ ad illũ: ⁊ letifica¬
bit eũ: ⁊ denudabit absconsa sua illi. Et thesaurirat
suꝑ illũ scientiã: ⁊ intellectũ iusticie. Si aũ oberrauerit
derelinquet illũ: ⁊ tͣclet eũ ĩ manus inimici sui. .iii.¬
ili conserua tempꝰ: ⁊ deuta a malo. Pro anima tua:
ñ cõfundaris dicere uerũ. Est enĩ confusio addu¬
cens peccatũ: ⁊ ẽ cõfusio adducens głam ⁊ grãm. Ne ac¬

Expanded text:
illius. et firmabit illum et iterum adducet directum ad illum, et denudabit abscondita sua illi et thesaurizat super illum scientiam et intellectum iustitiae. si autem oberrauerit, derelinquet illum et tradet eum in manus inimici sui. fili, conserua tempus et deuita a malo. pro anima tua non confundaris dicere uerum. est enim confusio adducens peccatum et est confusio adducens g
Abbreviated transcription (Latin):
sepultura ueniens domũ suã. iactasset se iuxta pa¬
rietem. ⁊ obdormiss:: ⁊ ex nido hyrũdinũ dormienti illi.
calida stercora insiderẽt suꝑ oculos eiꝰ: ⁊ fieret cecus. Hanc
aũ temptationẽ ido ꝑmisit dñs euenire illi: ut postens¬
daretur exemplũ patientie eiꝰ. sic̃ ⁊ sc̃ĩ iob. Nã cũ ab in

Expanded text:
sepultura veniens domum iactasset se iuxta parietem et obdormisset ex nido hirundinum dormienti illi calida stercora insiderent super oculos eius fieretque caecus hanc autem temptationem ideo permisit Dominus evenire illi ut posteridaretur exemplum patientiae eius sicut
Abbreviated transcription (Latin):
ferebat. Unde factũ ẽ ut hedũ cap̃rũ accipiens detuliss
domũ: cuius cũ uocẽ balantis iur eus audiss dixit. ui¬
dete ne forte furtuius sit. Reddite eũ dnĩs suis: qͥa ñ licet
aliqͥd ex furto nob̾ aut edere aut cõtingere. Ad hec uxo¬
illius irata respondit. Manifeste uana facta ẽ spes tua:
i flemosine tue mͦ apparuert̃. Atꝙ his ⁊ alus huiuscem odi

Expanded text:
ipiens detulisset domi cuius cum vocem balantis vir eius audisset dixit videte ne forte furtivus sit reddite eum dominis suis quia non licet nobis ex furto aliquid aut edere aut contingere ad haec uxor eius irata respondit manifeste vana facta est spes tua et elemosynae tuae modo paruerunt atque his et aliis huiusmo
Abbreviated transcription (Latin):
quã circa eũ ds̃ fecerat ꝓpt̃ blasphemiã suã: ⁊ iratus
multos occideret ex filiis isrł: thobias sepeliebat corꝑa
coꝵ. A tubi nuntiatũ ẽ regi. iussit eũ occidi: ⁊ tulit ei om¬
nẽ substantiã eiꝰ. Thobias uͦ cũ filio suo ⁊ cũ uxore fu¬
giens nudus latuit: qͥa multi diligebãt eũ. Post dies

Expanded text:
erat propter blasphemiam suam et iratus multos occideret ex filiis Israhel Tobias sepeliebat corpora eorum at ubi nuntiatum est regi iussit eum occidi et tulit ei omnem substantiam eius Tobias vero cum filio suo et cum uxore fugiens nudus latuit quia multi diligeba
Abbreviated transcription (Latin):
alioꝵ silentiũ expecta. Exp̾care gͦ
debes dicendi tempꝰ don᷑ t p̃beat au¬
ditus . ait enim ihesus filius syrac
uͥ non ẽ auiditus non effundas s̾¬
monem et inꝑtime noli excolli ĩ
sapĩa tua. importuna ẽ eñ narra¬
cio tua qñ tͥ nõ p̾betur auditꝰ. Et ẽ
tõ. Nam ut idem ait. musica in lu¬
cdu ĩportuna narratõ. et qui enar¬
rant u̾bum nõ attendenti qͣi qui
excitat dormientem agraui sũp
no. Et nõ solũ indicẽdo aliis. ue¬
rum etiam in ixndendo. tempus
expectare debes. Ram scpͥtum ẽ. ne
ꝓperes Rendere couͦ sinis fui̾t int̾ro¬
gatõnis. Nam ut ait solon/
Qui pͥus radit qͣm audiat stultũ
se ẽẽ demostrat et ꝯfusione dignũ

Expanded text:
aliorum silentium expecta. Expectare ergo debes dicendi tempus donec tibi prebeatur auditus. Ait enim Jesus Sirac: « Ubi non est auditus, non effundas sermonem et importune noli extolli in sapientia tua ». Importuna enim est narratio tua quando tibi non prebetur auditus et est . Nam ut idem ait: « Musica in luctu importuna narratio et qui enarrat verbum non attendenti, quasi qui excitat dormientem a gravi somno ». Et non solum in dicendo aliis, sed etiam in respondendo tempus expectare debes. Nam scriptum est: « Ne properes respondere donec finis fuerit interrogationis ». Nam ut ait Salomon: « Qui prius respondet quam audiat, stultum se esse demonstrat et confusione dignum
Abbreviated transcription (Latin):
liis loqui mĩma secum multu. ꝙo¬
derate cũ loqui et tac̾e debes. Dix it
enim pamphilus nec nimiũ tace¬
as nec u̾ba suꝑflua dicas. Audias
Omib place̾ poti̾s si gessi̾s optĩa
et locutus fuĩs panca.¶Inqͣli ͭ ͤ dem¬
q dicendi modum requiras .s. di
cendo bñ. scpͥtum ẽ n. pͥncipiũ ami¬
leta et honesta. lucida simplicia. et¬
compõita. plano ore. nultu quieco.
facie ꝯpõita siue ĩ mod̾aco cachĩ¬
no. clamore nullo prolata. De qui¬
fita. dulcedo conme et sanitas os¬
siũ. Et ħ ad expositoem ⁊ ĩcelli¬

Expanded text:
liis loqui minima, secum multa ». Moliis loqui minima, secum multa ». Moderate tamen loqui et tacere debes. Dixit enim Pamphilus: « Nec nimium taceas nec verba superflua dicas ». « Audias Omnibus placere poteris si gesseris optima et locutus fueris pauca ». In qualitate denique dicendi modum requiras, scilicet dicendo bene. Scriptum est enim: « Principium amileta, honesta, lucida, simplicia, composita, plano ore, vultu quieto, facie composita, sine immoderato cachinno, clamore nullo prolata ». De quisita dulcedo anime et sanitas ossium ». Et hec ad expositionem et intelli
Abbreviated transcription (Latin):
correctio. ħ est regalis procul dubio
uͥtus tardius iiu̾ba proruꝑe. ⁊ ce¬
dus ẽẽ debes. scptum ẽ eiũ. optimũ
iudicem estimo qui cico incelligit
et tarde iudicat. deliba̾re enĩ utilia
mora ẽ tutissima inde etiam dici
consueuit ad penitendum proꝑat
qui cico iudicat. Competẽs .n. mo¬
ra incalibus non ẽ reprobanda. nã
dici consueuit. mora omnis odio
liis roquiras tarditatem et non
est enim de consiliis. Qd̾ diu tar
ira. atq cupiditas. Infaciendoa pꝰ
delib̾atõem uelocitatẽ ex̾cere debes Ait
facias. et diu delib̾ãta aco facito.
celeritas .n. bñsiciũ gracũ facit. Et
nec erit int̾ ignobiles. Et ihesus
siras dixit. In om̃ib oꝑib tuis ue¬
lox esto. et omĩs infirmitas nõ or¬
cu̾ret tͥ. Non tam̃ tantam nelcri¬
tatem ex̃ceas que oꝑis perfectio¬
nem impediat ¶ Inqͣnti ͤ in sr̃ mod̾
requiras non multa d̾ndo. samĩ
tia ꝙͥ antem st̃ u̾ba plurima ibi
eque prodi̾t qmͣ quiesce̾. et cum a¬

Expanded text:
ec est regalis procul dubio virtus, tardius in verba prorumpere et cedus esse debes. Scriptum est enim: « Optimum iudicem existimo qui cito intelligit et tarde iudicat ». « Deliberare enim utilia mora est tutissima ». Inde etiam dici consuevit: « Ad penitendum properat qui cito iudicat ». Competens enim mora in talibus non est reprobanda. Nam dici consuevit: « Mora omnis odio  in consiliis requiras tarditatem et non est enim de consiliis: « Quod diu tira atque cupiditas ». In faciendo autem post deliberationem velocitatem exercere debes. Aitfacias et diu deliberato et cito facito »: « celeritas enim beneficium gratum facit ». Enec erit inter ignobiles ». Et Jesus Sirac dixit: « In omnibus operibus tuis velox esto et omnis infirmitas non occurret tibi ». Non tamen tantam velocitatem exerceas que operis perfectionem impediat. In quantitate insuper modum requiras. Non multa dicenda: nam « in tia; ubi autem sunt verba plurima, ibi eque proderit quam quiescere et cum a
Abbreviated transcription (Latin):
eins ꝙ cͥ impõitũ fu̾it. Quarto
loco ex hortatõ dicẽdo suauia u̾ba
do modum qũo nd ꝙ postulatur
fieri ualet ¶ Sexto exemplipoĩ¬
tõem inducendo exempla dereb
iisibilib uegociis fr̾is et obser¬
uatis ¶ Sepcimo deniq assig¬
nando susficientẽ rõm ad oĩa
p̾dicta. Et hoc facies eid exem
plum gabriel archangeli qui
cum misso eẽt a deo. ad bãm nurginẽ
miariam pͥmo posuit sabatatõ dicẽs.
¶Tercio confortatõem sine exhorta¬
tõ dicendo ne timeas maria et ẽ.
qni exhortatõm pposuit archanglᷤ
demintiatõni. Ideoq boata maria tur¬
bata fũat in salutatione archangłi
to posuit modi expͥssiõ. Cum dix̃.
signauit sufficientẽ rõm ad p̾dc̃a cũ
dix̃. quia non erit unpossibile apud
deum omne u̾bum. Si autẽ de legib

Expanded text:
i impositum fuerit; 24 quarto vero exhortationem, dicendo suasoria verba do modum, quo modo id quod postulatur fieri valeat; 26 sexto exempli positionem, inducendo exempla de rebus in similibus negotiis factis et observatis; 27 septimo denique assignabis sufficientem rationem ad omnia pplum Gabrielis archangeli, qui cum missus esset a Deo ad beatam virginem Mariam, primo posuit salutationem, dicens: « tertio confortationem sive exhortationem, dicendo: « Ne timeas Maria » et cetera, quam exhortationem preposuit archangelus denuntiationi, ideo quia beata Maria turbata fuerat in salutatione archangelito posuit modi expressionem, cum dixit: signavit sufficientem rationem ad predicta, cum dixit quia «non erit impossibile apud Deum omne verbum». 35 Si aute
Abbreviated transcription (Latin):
p̾cepta suꝑat. et sic poc̾is doctri¬
nam dicendi ac faciendi in prõ¬
ptu hẽe. Deñ in suꝑ exora qui mͥ
dicauit p̾dc̃a t̾ narrare ut ad et̾¬
na gaudia nos fatiat ꝑuenirs.
Explicit liber de doctͥna dicendi
m. ccͦ. xlu. mense decembri. In¬

Expanded text:
precepta superat » - et sic poteris doctriprecepta superat » - et sic poteris doctrinam dicendi ac faciendi in promptu habere. Deum insuper exora, qui mihi donavit predicta tibi narrare, ut ad eterna gaudia nos faciat pervenire. Amen. Explicit liber de doctrina dicendi M.CC.XLV de mense decembri
Abbreviated transcription (Latin):
eris pͥo tp̃r ⁊ loco lrãm ponas. Sadõ
Onto qͣria
Sexto solutões. et sic de qͣlibet sm̾a¬
ex iugeno t̾ a deo p̾stito multa sr̃
hor et suꝑ quoliber u̾bo hꝰ u̾siculi
pro tue uoluntatis arbitͥo pot̾is ex¬
cogitare. Nam sicut suꝑ alphabeto
culo quicqͥd dici uł taceri uł taceri
d fie posset iuflecti. hanc gͥ doct̾nã
suꝑ dicendo ⁊ tacendo ẜ̾uit̾ ꝯp̾hẽsam
t ẽt aliis cuis frib licc̃tis scribe aim¬
ui quia uita lr̃acoꝵ poctus ĩ. dicendo
qmͣ infaiciendo ꝯsistit. Seuͣ testaute
qui ait. stulta ẽ et mĩme ꝯueuiẽs
lutato iuiro occupatõ ex̾cendi la¬
certos dilatandi c̾uicem. Si aut̾
suꝑfaciendo uolu̾is hr̃e aoctͥnã
detrahe de hoc u̾siculo istud u̾bũ
dicas. ⁊ loco illuis ponas hoc u̾bũ
facias. ut dicatur quis. quid. cui
facias. cur. qũo. qu̾requiras. Et
ita fere omnia que dõa sunt supͣ.
et multa alia poterũt ad ħ u̾bũ
facias utilrͥ adaptari. hiis deniq
cit. et usus omuium magnorũ

Expanded text:
 loco litteram ponas, secundo contraria, sexto solutiones. Et sic de qualibet scieex ingenio tibi a Deo prestito multa super hoc et super quolibet verbo huius versiculi pro tue voluntatis arbitrio poteris excogitare. Nam sicut super abecedarculo quicquid dici vel taceri debet, fere posset inflecti. Hanc igitur doctrinam super dicendo vel tacendo breviter comprehensam tibi et aliis tuis fratribus litteratis scribere curavi, quia vita litteratorum potius in dicendo quam in faciendo consistit, Seneca hoc testante, qui ait: « Stulta est et minime conveniens litterato viro occupatio exercendi lacertos et dilatandi virtutem ». Si autem super faciendo volueris habere doctrinam, detrahe de hoc versiculo istud verbum « dicas » et loco illius ponas hoc verbum « facias », ut dicatur: « Quis, quid, cui facias, cur, quomodo, quando requiras ». Et ita fere omnia que dicta sunt supra et multa alia poterunt ad verbum « facias » utiliter adaptari. Hiis denique cit et usus omnium magistrorum
Abbreviated transcription (Latin):
ĩmodata uituꝑatõ. hoc enim adula¬
est enim. laudare p̾sentẽ nec ledere
decet. inuelocitate et tarditate silr̾
modum requiras. u̾nicũ aliud in
dicendo ꝙͣ infaciendo. non enim
debes ẽẽ uelox ad loq̃ndũ s tardꝰ

Expanded text:
immoderata vituperatio. Hec enim adulaimmoderata vituperatio. Hec enim adulaest enim: « Laudare presentem nec ledere decet ». In velocitate et tarditate similiter modum requiras. Verumtamen aliud in dicendo quam in faciendo: non enim debes esse velox a
Abbreviated transcription (Latin):
diligenti cura em̃idanda sunt ne
u̾ba sint inflata uł allenata uł ĩ
fraucibus frendencia nec uocis in¬
manitate resonantia nont asꝑa
nec in moderato clamore uocife̾tͤ
nec obstentatõis causa fraugat᷑
porib dispensanda ẽ. siam alia sĩ¬
plicitate narranda sint. alia auctͤ
suadenda. alia cam indignatiõe
de ꝓuienda alia misa̾tione flec¬
recta sit facies nec labia de torq̃¬
ãtur nec ĩmodãtꝰ hyatus. nͨ supi¬
nus uultus. nec eiecti in t̾ram oͥ¬
culi. nec ĩclinata c̾uix nec elenata
lia lamb̾e̾ uł mode est de forme.
Cum ⁊̃ in diffiniendis u̾bis modit᷑¬
gis qͣm labus loquendũ ẽ. dicen¬
da n ẽ quoq submissa leuit᷑ ĩ¬
atuta. grauit̾ inflexa mod̾ate.
tilr̃. cum mediocͥa temꝑate. nã in
ꝑuis cãis nicħ grande. nichil subli¬
me dicend̾ ẽ. S lem ac pedestͥ mo¬
re loquendum. In causis uͦ maiorib
uͥ de deo uł hominũ salute refi̾mis¬
p̾hendenda ẽ nimia landatio sicut

Expanded text:
diligenti cura emendanda sunt, ne verba sint inflata vel <anhelata> vel in faucibus frendentia nec vocis immanitate resonantia, non aspera nec immoderato clamore vociferetur nec ostentationis causa frangaturporibus dispensanda est. 14 Nam alia simplicitate narranda sunt, alia auctoritate suadenda, alia cum indignatione depromenda, alia miseratione flecrecta sit facies, ne labia detorqueantur nec immodicus hiatus nec supinus vultus nec eiecti in terra oculi nec inclinata cervix nec elevata Labia lambere vel mordere est deforme, cum etiam in difiniendis verbis modigis quam labiis loquendum eda sunt quoque submissa leviter, incitata graviter, inflexa moderate.ter; cum mediocria, temperate. 2. Nam in parvis causis nihil grande, nihil sublime dicendum est, sed leni ac pedestri more loquendum. In causis autem majoribus, ubi de Deo, vel hominum salute referiprehendenda est nimia laudatio sicut
Abbreviated transcription (Latin):
redictis audicis suꝑ
audias huius dc̃onis. Quomodo.
ras gͦ modum dicendi. nã sicut ĩ
dici consueuit. Est modus ĩ reb
sunt c̾ci demq fines. Quos ult᷑
cit᷑ q nequid consist̾e̾ rectũ. Ita ⁊
indc̃is si modus ꝯmutat᷑ nichil lan¬
dabile poti̾̃t uuenire. ait .n. cas

Expanded text:
redictis auditis et iaudias huius dictionis «quomodo». iras ergo modum dicendi; nam sicut in dici consuevit: «Est modus in rebus, sunt certi denique fines, quos ultra citraque nequit consistere rectum», ita et in dictis si modus omittatur nichil laudabile poterit in
Abbreviated transcription (Latin):
di hũanitate ꝯcedimꝰ. Regnãtis
eĩ facisltas tũc fit ditior cũ remi¬
trit. ⁊ acqͥrit nobiles thesauros
fame ueglecta utiliͭ ͤ pecñie. et¬
seueritas sine qua administrar

Expanded text:
di humanitate concedimus. Regnantis enim facultas tunc fit ditior, cum remittit; et acquirit nobiles thesauros famae, neglecta vilitate pecuniae. Hseveritas; sine qua administrari
Abbreviated transcription (Latin):
qͥuitatẽ expͨtantes a negocus pu¬
blicis se remou̾nt ad cor ⁊ ad oci
philosophi longiq pͥncipes ⁊ qͥdã
hoĩes seueri ⁊ gͣues. nec ppłi nͤ
pͥncipum mores fre potuerũt.¬

Expanded text:
nquillitatem expetentes, anegotiis publicis se removerunt, ad otiumque Philosophi longeque principes, et quidam homines severi, et graves nec populi, nec principum mores ferre potuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
dacis secreca ne his de tegatis. Cũ
quib egistis pngne disc̾mina cͥstis.
Et ali idem dix̃. Nulla fides hosti tͥ
sit qui talia nosti. ꝓͣsus et hostilis
odii semꝑ lactet in p̾tore inimici.
et ut ait sen᷑. Nonqm uͥ diu fuit
ignis defuit uapor. quare idemdͤ
pro anuco pocius occidi expedit
etnum et si humiliatus uadat cͦnꝰ
non credas ei. captꝰ eĩ ucilitate¬
⁊ non amicitia reu̾titur uolunta¬
te ut capiat fugiendo qmͣ ũ pocuit
persequendo. Et ałi idem dix̃. in
oculis cuis lacͥmabitur inmicus ⁊
si indi̾t tempꝰ non satiabr᷑ sangnĩẽ

Expanded text:
idatis secreta nec hiis detegatis cum quibus egistis pugne discrimina tristis ». Et alibi idem dixit: « Nulla fides hosti tibi sit qui talia nostri. Prorsus et hostilis odii semper latet in pectore inimici. Nam ut ait Seneca: « Numquam ubi diu fuit ignis deficit vapor ». Quare idem ait: « Pro amico potius occidi expedit eternum; et si humiliatus vadat curvus », « non credas illi. Captus enim utilitate non amicitia, revertitur voluntate, ut capiat fugiendo que non potuit persequendo ». Et alibi idem ait: « In oculis tuis illacrimabitur inimicus et si viderit tempus non satiabitur sanguine
Abbreviated transcription (Latin):
houe. uite. Si prudens ẽ amicus
cuus tribus temporib dispensecur
.s. p̾sentia ordinet futura prouideat
p̾c̃ica recordetur. nam qui nichil de
p̾c̾ito recogicat ꝑdit intam. Qui
uichil de futo᷑ p̾meditat᷑  in oĩa in

Expanded text:
it: si prudens es, animus tuus tribus temporibus dispensetur : praesentia ordina, futura prouide et praeterita recordare. Nam qui nihil de praeterito cogitat, perdit uitam. Qui nihil de futuro praemedi
Abbreviated transcription (Latin):
se. Quia neminẽ tacendo multos
loq̃ndo ciramuencos ẽẽ uidimus.
u̾ba eim sagutis sunt quasi si¬
sum semł irreuocabile u̾bum.
Qͣre in dubiis melus ẽ cac̾e̾ qͣmͣ
dice̾ sic̃ et ĩ fc̃ĩs dubiis. melius ẽ
nõ ẽ face̾ ꝙͣ non fac̾e̾ ut ait culliꝰ

Expanded text:
se; quia neminem tacendo, multos loquendo circumventos » vidimus. « Verba enim sagittis sunt quasi sisum semel irrevocabile verbum ». Unde in dubiis melius est tacere quam dicere, sicut et in factis dubiis melius est non facere quam facere. Ut ait Tull
Abbreviated transcription (Latin):
esse puto ꝯpesc̾e̾ linguã. proximus
ille deo ẽ qui scit rõeue tac̾e ¶ Ter¬
cio requiras te ip̃m ⁊ a te ip̃o in
anino recogites quis es qui aliũ
rep̾hend̾e̾ uł alii dic̾e̾ iuis utrum de
simili sc̃o uł dc̃o ualeas rep̾hendi

Expanded text:
 puto compescere linguam. Proximus  puto compescere linguam. Proximus ille deo est qui scit ratione tacere ». Tertio requiras te ipsum et a te ipso in animo tuo recogites quis es, qui alium reprehendere vel alii dicere velis, utrum de simili dicto vel facto valeas reprehendi.
Abbreviated transcription (Latin):
q t̾uam qui cet̾a uincis. It̃i ⁊ tulliꝰ
aliqua ꝑturbatione funo ea
non constanter fi̾ possunt n hus
qui assunt approbari. Nam et pe¬
trus alphunsus dixit. Ra hoc ht
humaua ut animo quaq parte
turbato inuero falsoq disce̾nen¬
do disc̾tõis careat oculo. Et si de
ira irato acq iracundo plenius
scire uolueris. lege in libro qͣm ꝯpo¬
sui de amore et diletione dei ⁊ ali¬
arum rerum et de fortuna hone¬
de amicia iracundi hõis uitanda.
et c̾te cauere debes ne uoluntas
di cendi intm̃ te moueat atip ad
dicendũ te adducat ꝙ appetitꝰ tuꝰ
rõi nõ cansentiat. ait eniu salõn¬
stateram: et impone ori tuo fre¬
nos rectos. ⁊ attende ne forte laba¬
ris in lingua et sit casus tuus
in sanabilis in morte. ⁊ itm̾ idem
ait qui custodit os sium custodit
animam suam. qui ã inconside¬
racus est ad lonquendũ sentiet ma¬
la. Et ⁊̃ caco dixit. Uirtutẽ pͥmam¬

Expanded text:
que tuam qui cetera vincis ». Inde etiam Tullius que tuam qui cetera vincis ». Inde etiam Tullius aliqua perturbatione fiunt, ea nec constanter fieri possunt neque hiis qui adsunt approbari ». Nam et Petrus Alfonsus dixit: « Natura hoc habet humana, ut animo quoquo pacto conturbato in vero falsoque discernendo discretionis careat oculo ». Et si de ira et irato atque iracundo plenius scire volueris, lege in libro quem composui De amore et dilectione Dei et aliarum rerum et de forma « De amicitia iracundi hominis vitanda ». Et certe cavere debes ne voluntas dicendi in tantum te moveat atque ad dicendum te inducat quod appetitus tuus rationi non consentiat. Ait enim Salostateram et impone ori tuo frenos rectos et attende ne forte labaris in lingua et sit casus tuus insanabilis in morte ». Et iterum idem ait: « Qui custodit os suum, custodit animam suam; qui autem inconsideratus est ad loquendum sentiet mala ». Et etiam Cato dixit: « Virtutem primam
Abbreviated transcription (Latin):
quis es qui dicẽ ius. utrũ dictũ
ilud ad te ꝑtineat. an potius ad aliũ.
Ram si ad aliũ potuis ꝙͣ ad te dm̃ illõ
ꝑtineat illi deõ te ĩmiscẽ ñ debes. ficut¬
Culpa est ĩmisce̾ se rei ad se non ꝑti
ꝑtineat. Uñ salomõ in ꝓu̾biis dixit.
sicut qui apprehendit aurib canẽ ita
qui transit inpaciens ĩ miscetur alłius
rixe. Et ilx̃ sprac dixit. de ea req̃ te
nõ molestat ne certaneris. ¶ sadd̃
requiras te ip̃m et ace ip̃o utrũ inpła¬
no et quieto sensu ꝑmancas: an u̾o̾
ira uł aliqua conturbatione aĩ motus
existas. Nam s turbatꝰ ẽ aminus
tuns: aloqutione cesare debes. et motꝰ
tui aĩ tam t᷑ltos cohibe̾ ira durante.
ait .n. tullius. u̾tus est cohite̾ motus
animi turbatos et appeticiones obe¬
iratus de re interca contendere noli
Ira impedit aĩm ne possit ceruere
nerum. Et alius dixit. Lex uidec ira¬
tũd iratus non uidet illam. uñ etiam
oidius dixit. bince aminios iram¬

Expanded text:
quis es, qui dicere vis, utrum dictum illud ad te pertineat an potius ad alium. 2 Nam si ad alium potius quam ad te dictum illud pertineat, illi dicto te immiscere non debes. culpa est immiscere se rei ad se non pertpertineat. 4 Unde Salomon in Proverbiis dixit: «Sicut qui apprqui transit et impatiens commiscetur alterius rixe ». Et Jesus Sirac dixit: « De ea re que te non molestat ne certaveris ». Secundo requiras te ipsum et a te ipso utrum in plano et quieto sensu permaneas an vero ira vel aliqua perturbatione animi motus existas. Nam si turbatus est animus tuus, a locutione cessare debes et motus tui animi turbatos cohibere ira durante. Ait enim Tullius: « Virtus est cohibere motus animi turbatos et appetitiones efIratus de re incerta contendere noli. Ira impedit animum, ne possit cernere verum ». Et alius dixit: « Lex videt iratum, iratus non videt illam ». Inde etiam Ovidius dixit: « Vince animos iram
Abbreviated transcription (Latin):
p̾dentia spectat. Rerum finis habec
cͥmen et omne decus. u̾bi principi¬
um finem ctrainspice uerbi. ut me¬
lius possis p̾meditata loqui. Qui
apꝑat utͣm bonum esfectũ sit hĩcurũ.
mus philosophus. Si dic̾e̾ metuas
se qͣm loqui coutra se quia nemmẽ
tacendo multos antem loq̃ndo circũ¬
uentos indimus. u̾ba enim sagictis
sinit qͣi similia. facile emictuntur
dissicile extiabunt᷑. Quaie dici: cõ¬
suenit. Euolat emissũ semł irreno¬
cabile uerbum. unde indubiis me¬
lius est tat̾e̾ qm dic̾e̾ sicut infc̃is du¬
biis melius ẽ ñ fac̾e̾ qm fac̾e. quia
ut ait tulins dicens. Bene p̃cipiũt
qui uetant quieꝙͣ age̾ qd̾ du¬
bites an equm an iniqũ sit. Equi¬
tas enim ꝑ. se lucet. dubitõ antẽ
significatõem continet inuirie. Et
alius d . si quid dubitas ne fec̃s
animi .n. indicio ꝙ negatim fuit¬
fugito. Quare scnͣ. dix̃. solet oẽ in
dubio pio consilo tem̃itas. et ter

Expanded text:
prudentia spectat. Rerum finis habet prudentia spectat. Rerum finis habet crimen et omne decus. Verbi principium, finem circumspice verbi, ut melius possis premeditata loqui». appareat utrum bonum effectum sit habiturum mus philosophus: « Si dicere metuas se quam loqui contra se; quia neminem tacendo, multos loquendo circumventos » vidimus. « Verba enim sagittis sunt quasi similia: facile emittuntur, difficile extrahuntur ». Quare dici consuevit: « Evolat emissum semel irrevocabile verbum ». Unde in dubiis melius est tacere quam dicere, sicut et in factis dubiis melius est non facere quam facere. Ut ait Tullius dicens: « Bene precipiunt qui vetant quicquam agere quod dubites equum an iniquum sit. Equitas enim per se lucet, dubitatio autem significationem continet iniurie ». Et alius dixit: « Si quid dubitas ne feceris. Animi enim iudicio quod negatum fufugito ». Quia ut Seneca dixit: « Solet esse in dubio pro consilio
Abbreviated transcription (Latin):
gis dm̃ ignoras. Et cato dicit
Q ne culpare soles ea tu ne feci̾s
ip̃e. Turpe est doctori cum culpã
redarguit ip̃m. Nam benedic̾e̾ et
cato ait. Alt̾ius dam̃ uł fcm ne carp¬
perseris unqͣm. Exemplo simili
ne te derideat alt̾.Quarto requi¬
ras ate intͣ ce quis es qui dicere
uelis. utrum bene doctus ã in doctꝰ
⁊ utͣm ꝙ dic̾e̾ uelis bñ sapias. ali¬
oum benedic̾e nõ uales. Nã qui¬
dam sapientẽ int̾ rogauit: quomͦ
optie̾ posset dice̾. Qui ixudit. Ni¬
filius sy̾rac dix̾. Si est tͥ intellectꝰ
wnde proxinio. sin autem sit mainis
suꝑ os tuum ne capiaris inu̾bom
disciplinato ⁊ꝰ fundaris. Qunto
requiras quis erit esfectus tue lo¬
qutõis. Namquedam ab inicio ui¬
dent᷑ bona que malum effcm̃ sũt
hĩtura. Dex̃ enum ihesus syrac.
In õib banis duplicia mala in¬
uenies. Quare non solum pͥnci¬
pium: S ⁊ fiiem et esftm̃ requi¬
iere debes atq excogtare. et tñ pani¬
philus dix̃. principium finẽq simul

Expanded text:
noras ». Et Cato dixit: « Que culpare soles, ea tu ne feceris ipse. Turpe est doctori cum culpa redarguit ipsum ». Nam « bene dicere et Cato ait: « Alterius dictum vel factum ne carpseris umquam, exemplo simili ne te derideat alter ». Quarto requiras a te ipso intra te quis es, qui dicere velis, utrum bene doctus vel indoctus et utrum quod dicere velis bene sapias, alioquin bene dicere non valeres. « Nam quidam sapientem interrogavit quomodo optime posset dicere, qui Jesus Sirac dixit: «Si est tibi intellectus responde proximo; sin autem sit manus tua super os tuum, ne capiaris in verbo indisciplinato et confundaris». 33 Quinto requiras quis erit effectus tue locutionis. Nam quedam ab initio videntur bona que malum effectum sunt habitura. 34 Dixit enim Jesus Sirac: «In omnibus bonis dupplicia mala invenies»; quare non solum principium sed etiam finem et effectum requirere debes atque excogitare. 35 Unde Pamphilus dixit: «Principium finemque simul
Abbreviated transcription (Latin):
Srieñ. de doct̾na dirẽdi atq tacẽdi.
dicendo multi errant: nec ẽ aliquis
qui lingͣm suam ad plenũ ualeat
domare. Gto iacobo hoc testante qui
drxit. natura bestiaꝵ et ẜpentium
ac uolucrum ac cet̾oꝵ domatur.
deo ego alb̾tinus b̾uem doctͥnam
suꝑ dicendo atq tacendo uno u̾sicu¬
curaui. u̾siculus autem hic est. Qͥs.
quid. cui. dicas.cur. quõ. qñ requi¬
ras. Uerum qua u̾ba in ħ u̾siculo
comp̾hensa ponderosa sunt et g̃nali¬
a. et gñalicas parit obscuritatem.
iõ ab illa expon̾e ac pro modulo mee
scientie lic nõ ad plenũ pro pofui
desideras atemet ip̃o incipere debes
ad exemplum galli qui añ qͣm can¬
tet cũ ał ter se ꝑcutit. in principio
quiras te ip̃m. et a te ip̃o non solũ
queras. sed itm queras. Nam istud

Expanded text:
r de doctrina dicendi et tacendi uoniam in dicendo multi errant nec est aliquis qui linguam suam ad plenum valeat domare, beato Jacobo hoc testante, qui dixit: « Natura bestiarum et serpentum ac volucrum et ceterorum domatur ideo ego, Albertanus, brevem doctrinam super dicendo atque tacendo uno versicucuravi. Versiculus autem hic est: « Quis, quid, cui dicas, cur, quomodo, quando requiras ». Verum quia verba in hoc versiculo comprehensa ponderosa sunt et generalia, et generalitas parit obscuritatem, ideo illa exponere ac pro modulo mee scientie, licet non ad plenum, proposui cum loqui desideras a temet ipso incipere debes, ad exemplum galli, qui antequam cantet cum alis ter se percutit. In principio quiras te ipsum et a te ipso non solum queras, sed iterum queras. Nam istud «
Abbreviated transcription (Latin):
a nataͣ datã.
cuiꝰ uolup  ainde libidĩes ⁊ ten̾e
⁊ effrenate ad potiend̃ incitant᷑.
hinc prĩe ꝓditões. hinc reꝵ pu¬
blicaꝵ eu̾siones. hinc cũ hostib
clandestina collaqͥa nasci dicebat.¬
Mlłm deniq scelus ulłm malũ
facinꝰ ẽt ad qd̃ scipiend̾ ñ libido
teria ⁊ om̃e tale flagiciũ młis
ds̃. nichil m̃te prabiliꝰ dedisset
huic dĩno muneri ac dono. nicħ
libidĩe dnante locũ temꝑantie

Expanded text:
a natura datam, cuius voluptatis avide libidines temere et effrenate ad potiendum incitarentur. Hinc patrie proditiones, hinc rerum publicarum eversiones, hinc cum hostibus clandestina colloquia nasci; nullum denique scelus, nullum facinus esse, ad quod suscipiendum non libido teria et omne tale flagitium nullideus nichil mente prestabilius dedisset, huic divino muneri ac dono nichil libidine dominante temperantie
Abbreviated transcription (Latin):
cauend̾ ẽ ne assentatorib pa¬
tefaciamꝰ aures ne adulari
nos senciamꝰ. in quo falli faci¬
le ẽ. Tales eĩ nos eẽ putamꝰ
ut iure laudem ex quo nascũt᷑
ĩnu̾abłia poc̃a cũ hoĩes inflati
opĩonib tͣpͣit̾ irrident᷑ ⁊ ĩ ma¬
ximis u̾sant᷑ errorib. uñ scdᵈ¬

Expanded text:
cavendum est ne assentatoribus patefaciamus aures, neque adulari nos sinamus, in quo falli facile est. Tales enim nos esse putamus, ut jure laudemur, ex quo nascuntur innumerabilia peccata, cum homines inflati opinionibus turpiter irritentur, et in maximis versantur erroribus
Abbreviated transcription (Latin):
onis sc̃issime fundam̃tum. cati sᷤ
uincłm amoris subsidiũ. hec sct ͤ
firmat. castitatẽ corroborat. dig¬
nitates exornat. ĩ pu̾is splẽdet.
in uiuenib floret. in ꝓuectis ap¬
paret. gub̾nat sexus. gͣdus ꝓuehit.
officia cũcta custodit. in paupere
grata ẽ. in mediocre leta. in lo¬
cuplete honesta. Fides amicicias
s̾uat. collegia copłat. artes ꝯmẽ¬
dat. nlłm despicit. nlłm ꝯtẽpuit.
nlłi deẽ. nisi qui ei forte defuerit.
efficit dõ. amicos cõstituit. Qmͣ fi

Expanded text:
onis sanctissimae fundamentum, charitatis vinculum, amoris subsidium. Haec sanctitatem firmat, castitatem roborat, dignitates exornat. In pueris splendet, in juvenibus floret, in provectis apparet. Gubernat sexus, gradus provehit, officia cuncta custodit. In paupere grata est, in mediocri laeta, in locuplete honesta. Fides amicitias servat, collegia copulat, artes commendat. Nullum despicit, nullum contemnit, nulli deest, nisi qui ei forte defuerit. efficit Deo, amicos constituit Chri
Abbreviated transcription (Latin):
nam. Et magr̃ bñ dix̃. Rem tria
ꝑsiciũt ars cuiꝰ lege regaris. usꝰ
quẽ serues. meliores quos limiteris.
ars c̾tos usus prompros ĩmitatõ
reddit. artifices aptos da ꝯcrentia

Expanded text:
am egregie dixit: "Rem tria perficiunt: ars, cuius lege regaris; Usus, quem serves; meliores, quos imiteris. Ars certos, usus promptos, imitatio reddit Artifices aptos, tria concurrentia
Abbreviated transcription (Latin):
loñ.ħ. Sermo u̾r ĩ gr̃a salesit
ꝯditus. ut sciatis qͦmͦ oporter¬
uos unicuiq respõde ¶ Septĩo.
requiras nequid dicas oscu
quis an taceat. an oscure. zendeat
qͣniũ ad ħ ut in cͥcũ dimutat ĩ¬
teriogantem. scͥtum ẽ eñ. Sanctius
ẽ mutũ ẽẽ ꝙͣ ꝙ nemo intłłigit dic̾e

Expanded text:
 semper in gratia sale sit conditus, ut sciatis quomodo oporteat unicuique respondere». 55 Septimo requiras ne quid dicas obscuquis an taceat an obscure respondeat, quantum ad hoc ut incertum dimittat interrogantem». 57 Scriptum est enim: «Sanctius est mutum
Abbreviated transcription (Latin):
inimico uemio tute in grãm reddit.
uapor . ii. odii sꝑ lacet inpͣcore im¬
mici. nam ut ait senec᷑. Nunꝙͣ
ubi dui fuit ignis defit̾ uapor. Qit¬
ie idem ait. pro amico pocius occi¬
di expedit ꝙͣ cũ inimico uin̾e. ⁊dẽ¬
⁊̃ sason dix̃. inimico autiqͦ non cͥdas
in et̾nũ. ⁊ si humiliat᷑ nadat curuuꝰ
non credas illi. captus .n. ucili ͤ non a¬
micia ren̾titur. uoluntate. ut capiat
fugiendo qͣm non potuit prosequẽdo
Et aliͥ idẽ ait. In oculis cuis illa cͥmi¬
nabr᷑ umicus et si uidit tp̃e uonsa¬
tiabicur sangnine tuo. Et pecrus
alphusus dixit. Non asocies te inimi¬
cis tuis. cum alios possis reꝑire socios.
que .ini. male eg̾is notabunt que uͦ
bona fueriiñt deuiabunt. Cum õi
inimici. Quare idem dicit. Om̃s
iguotos qͣi immicos. suspicandos.

Expanded text:
inimico nemo tute in gratiam redit ». inimico nemo tute in gratiam redit ». Vapor enim odii semper latet in pectore inimici. Nam ut ait Seneca: « Numquam ubi diu fuit ignis deficit vapor ». Quare idem ait: « Pro amico potius occidi expedit quam cum inimico vivere Salomon dixit: « Inimico antiquo ne credas in eternum; et si humiliatus vadat curvus », « non credas illi. Captus enim utilitate non amicitia, revertitur voluntate, ut capiat fugiendo que non potuit persequendo ». Et alibi idem ait: « In oculis tuis illacrimabitur inimicus et si viderit tempus non satiabitur sanguine » tuo. Et Petrus Alfonsus dixit: « Ne associeris inimicis tuis cum alios possis reperire socios: que enim male egeris notabunt, que vero bona fuerint deviabunt ». Cum ominimici. Quare idem dixit: « Omnes ignotos quasi inimicos suspicandos
Abbreviated transcription (Latin):
uni tuũ uł seccetũ tuũ abscondit̃
quasi in carc̾e̾ tuo ẽ reclusum at
reuelatum uͦ te in carc̾e tuo lẽga
tum tenz. Quare dixit. Qui cõ¬
silium suum retinet in corde sui
uris ẽ melus elige̾. Nam tuciꝰ ẽ ta¬
cere qmͣ ut taceat alium rogare.
ait enim senecͣ. Si tibi ip̃i ñ imꝑasti
ut tace̾s qũo ab alio silentium que¬
ris: Si autem de secreto consilium
habere uolueris amicissimo fideli et
prolato atq sec̾to iᵈ ꝯmitas. Dix̃
ni. sałon. multi pacifici sunt tͥ. et cõ¬
siliarius mnis de mille. Et caco d̃
Consilium archanũ tacito ꝯmiite
sodali. corporis auxilium medico fi
loquaris nec sec̾ta illi detegas. ait
enim. ysopus. Ne cõsidatis. secreta nec
hiis decegatis. Cum quib egistis pug¬
ne discͥmina trutis. Et ałi idẽ diẽ.
Nulla fides hosti tͥ sit quia talia no¬
sti. prorsus et hostił tͥ sit ꝑ suasro
uilis et hec dico tͥ ⁊̃ sicũ inmico
in gr̃am redieris. scpͥtum ẽ n. Cũ

Expanded text:
tuum absconditum quasi in carcere tuo est retrusum; revelatum vero te in carcere suo tenet ligatum ». Quare dixit: « Qui consilium suum retinet in corde sui iuris est melius eligere ». Nam tutius est tacere quam ut taceat alium rogare. Ait enim Seneca: « Si tibi ipsi non imperasti ut taceres, quomodo ab alio silentium queris? ». Si autem de secreto consilium habere volueris, amicissimo fideli et probato atque secreto illud committas. Dixit enim Salomon: « Multi pacifici sint tibi et consiliarius unus de mille ». Et Cato dixit: « Consilium archanum tacito committe sodali. Corporis auxilium medico comnon multum loquaris nec secreta tua illi detegas. Ait enim Ysopus: « Ne confidatis secreta nec hiis detegatis cum quibus egistis pugne discrimina tristis ». Et alibi idem dixit: « Nulla fides hosti tibi sit qui talia nostri. Prorsus et hostilis tibi sit persuasio vilis ». Et hoc dico tibi etiam si cum inimico in gratiam redieris; scriptum est enim: « Cum