comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cumcisio quando promissio facta est abrahȩ credenti & semi¬
ni eius quod est xp̃s. qui omnium peccata abluer& Vnde
dicit iohannes baptista: Ecce agnus dĩ. ecce qui tollit peccata
mundi. Nonergo merito seruatae legis abraham. heres fac¬
tus est mundi sed fidei: Heres autem mundi heres est terrae . quam
missio: Manifestum est quõ si exlege hereditas. promissio quae exfi¬
de facta est abrahae. in irritum uenit : Sed non est perlegem facta pro¬
reditatem sperare exlege:  ex enim iram operatur. Ut pęnitus osten¬
legem promissionem fidei potuisse. Lex ait iram operatur: Ad hoc¬
enim data est ut reos facer& delinquentes : Fides autem donum est
misericordiae dĩ ut per legem rei facti ueniam consequantur: Idcirco
fides gaudium operatur . non contra legem loquitur sed ante ponit
illi fidem quia qui perlegem salui esse non poterant. gratia dĩ saluan

Expanded text:
cumcisio; quando promissio jam facta est Abrahae credenti, et semicumcisio; quando promissio jam facta est Abrahae credenti, et semini ejus, quod est Christus qui hominum peccata ablueret. Unde dicit Joannes Baptista: Ecce agnus Dei, ecce qui tollit peccatum mundi . Non ergo merito servatae legis haeres factus est mundi, sed fidei: haeres autem mundi haeres est terrae, quam missio . Manifestum est, quoniam si ex lege haereditas, promissio quae ex fide facta est ad Abraham, in irritum venit. Sed non est per Legem facta proreditatem sperare ex lege. Lex enim iram operatur. Ut penitus ostenue promissionem per enim data est ut reos faceret delinquentes: fides autem donum est misericordiae Dei, ut per legem rei facti, veniam consequantur. Idcirco fides gaudium operatur, non contra legem loquitur, sed anteponit illi fidem, quia qui per legem salvi esse no
Abbreviated transcription (Latin):
accepit iustitiae fidȩi : credens enim se filium habiturum: Huius
cerner&ur : Nonergo circumcisio aliquid hab& dignitatis.
sed signum est tantum. Quod signum ideo accipiebant filii abra
ut emuli essent paternae fidei & crederent in ihm̃ qui promis¬
sus est abrahae : Cuius infigura natus est isaac: Nec eñi inisa ac
omnes gentes benedicuntur sed in xp̃o. cui non est aliud nom̃
datum subcȩlo inquo oporteat saluos fieri. Dicit p&rus apłs
ł sit pater circumcisionis eorum. qui non solum excircumcisio¬
ne sunt. sed & eorum qui secuntur uestigia fidei. quae est in p̃¬
putio patris nr̃i abrahae. Hoc dicit quia credens abraham
primus. factus est pater circumcisionis. sed cordis. Nontantũ
dentium: Non enim perlegem promissio abrahae aut semi¬
nieius utheres esset mundi sed periustitiam fidȩi. Manifes¬
tum est quia neque adhuc lex data erat. neque iam erat cir¬

Expanded text:
accepit justitiae fidei: credens enim se filium habiturum, hujus accepit justitiae fidei: credens enim se filium habiturum, hujus t, cerneretur. Non ergo circumcisio aliquid habet dignitatis, sed signum est tantum. Quod signum ideo accipiebant filiut aemuli essent paternae fidei, et crederent in Jesum, qui promissus est Abrahae, cujus in figura natus est Isaac. Nec enim in Isaac omnes gentes benedicuntur, sed in Christo: Quia non est aliud nomen datum sub coelo, in quo oporteat salvos fieri , dicit Petrus apostolus. Et sit pater circumcisionis non solum eorum qui ex circumcisione sunt, sed et eorum qui sequuntur vestigia fidei, quae est in praeputio patris nostri Abrahae. Hoc dicit, quia credens Abraham, primus factus est pater circumcisionis, sed cordis, non tantumdentium. Non enim per legem promissio Abrahae aut semini ejus, ut haeres esset mundi, sed per justitiam fidei. Manifestum est, quia neque adhuc Lex data erat, neque jam erat cir
Abbreviated transcription (Latin):
lum remissionem peccatorum accipere nos sed & iustificari. & fili¬
n& an in preputio Id est numquid beatitudo ista abrahȩ filiis so¬
lis concessa est. authis qui exgentibus sunt: Si enim illo tempore
non prohibitae sunt gentes. accedere adlegem & promissionem abra¬
hae. quin fieri poterat ut tempore xp̃i prohiberentur. uenientes
sensu legis loquimur quia reputata est fides abrahae adiustitiã
Aborigine incipit ut omnem tergi uersationem cauillationis exclu¬
dat. quia qui a capite excluditur. non habet unde incipiat facere
questionem. Quomodo ergo reputata est . incircumcisione
iustitiae fidei quae est in prȩputio. ut sit pater omnium credentium
perpraeputium. ut reput &ur illi adiustitiam. Abraham cum esset
in preputio. credidit dõ: Quid credidit. Semen se habiturum idest
filium in quo omnes gentes iustificarentur perfidem in prȩputio.

Expanded text:
lum remissionem peccatorum accipere nos, sed justificari, et fililum remissionem peccatorum accipere nos, sed justificari, et filian et in praeputio? Id est, numquid beatitudo ista Abrahae tantum filiis concessa est, an et iis qui incircumcisi sunt? Si enim illo tempore non prohibitae sunt gentes accedere ad legem et promissionem Abrahae, qui fieri poterat, ut tempore Christi prohiberentur venientes sensu legis loquimur, quia reputata est Abrahae fides ad justitiam. Ab origine incipit, ut omnem tergiversationem cavillationis excludat; quia qui a capite excluditur, non habet unde incipiat facere quaestionem. Quomodo ergo reputata est? cum in circumcisijustitiae fidei, quae est in praeputio; ut sit pater omnium credentium per praeputium; ut reputetur et illis ad justitiam . Abraham cum esset in praeputio, credidit Deo. Quid credidit? Semen se habiturum, id est, filium, in quo omnes gentes justificarentur per fidem in praeputio,
Abbreviated transcription (Latin):
impi&as dum non agnoscitur creator. Secundus gradus in operibus
peccatorum, Tertius uero leuium, Hos tamen omnes inbaptis¬
mate oblitterari: Tribus his gradibus : totius peccati corpus signi¬
ficauit. Quem ad modum autem ad penitentium personam po¬
test pestinere cum dicit : Beati quorum tecta sunt peccata: Cum con¬
st& penitentes. labore & gemitu remissionem peccatorum ad quirese:
Quomodo autem martyrio congruit quod dicit. Beatus uir. cui non
inputauit dñs peccatum : cum sciamus gloriam martyrii passionib:
& pressuris adquiri. Propheta autem tempus felix preuidens in
saluatoris aduentu. beatos nuncupat. quibus sine labore. uel ali¬
quo opere laua rrd̃ remittuntur. &teguntur . & non inputantur
peccata. Apostolus tamen propter plenitudinem temporum
& quia plus gratiae in apostolis est quam fuit in proph&is : maiora
protestatur quae exdono baptismatis consequimur: Quia non so¬

Expanded text:
impietas, dum non agnoscitur Creator: secundus, in gravium impietas, dum non agnoscitur Creator: secundus, in gravium peccatorum operibus; tertius vero levium; hos tamen omnes in baptismate obliterari. Tribus his gradibus totius peccati corpus significavit. Quemadmodum autem ad poenitentium personam potest pertinere, cum dicit: Beati quorum tecta sunt peccata; cum constet poenitentes labore et gemitu remissionem peccatorum acquirere? Aut quomodo martyrio congruit, quod dicit: Beatus vir, cui non imputavit Dominus peccatum; 49 cum sciamus gloriam martyrii passionibus et pressuris acquiri? Propheta autem tempus felix praevidens in Salvatoris adventu, beatos nuncupat, quibus sine labore vel aliquo opere per lavacrum remittuntur, et teguntur et non imputantur peccata. Apostolus tamen propter plenitudinem temporum, et quia plus gratiae in apostolis est, quam fuit in prophetis, majora protestatur, quae ex dono baptismatis consequimur; quia non so
Abbreviated transcription (Latin):
auditis & non audierunt: Peati quorum remissae sunt iniquita¬
tes & quorum tecta sunt peccata : Beatus uir cui non inputauit dñs
peccatum Manifeste beati sunt quibus sine labore uel opere ali¬
quo remittuntur iniquitates & teguntur peccata. Nulla ab his re¬
qui sita penitentiae opera nisi tantum ut credant: Beatus &iam
hic uir est . cui non inputabit dñs peccatum. Remittere & tegere
& non inputare. una ratio &unus sensus est : Omnia enim uno mo¬
do obtinentur &donantur. Vid &ur autem quibusdam tripestita
ratio in his dictis quia diuersis propheta usus est uerbis. Et quia
aplurali numero ad singularem descendit: Cum enim uerba dĩ
in ubestate gratiae . quia peccati diuersa sunt nomina per delicto¬
tit non inputat. Ad laudem enĩ gratiae dĩ prolixius loquitur
ut amplific& donum dĩ. Tres enim gradus fecit. propter delic¬
torum uari&atem: quorum primus gradus iniquitas est. uel

Expanded text:
auditis, et non audierunt . Beati quorum remissae sunt iniquitaauditis, et non audierunt . Beati quorum remissae sunt iniquitates, et quorum tecta sunt peccata. Beatus vir cui non imputavit Dominus peccatum . Manifeste beati sunt, quibus sine labore vel opere aliquo remittuntur iniquitates, et peccata teguntur, nulla ab his requisita poenitentiae opera, nisi tantum ut credant. Beatus etiam hic vir est, cui non imputavit Dominus peet non imputare una ratio et unus est sensus; omnia enim uno modo obtinentur et donantur. Videtur autem quiratio in his dictis; quia diversis propheta usus est verbis, et quia a plurali numero ad singularem descendit. Cum enim verba Dei in ubertatem gratiae, quia peccati diversa sunt nomina, per delictotit, non imputat. Ad laudem enim gratiae Dei prolixius loquitur, ut amplificet gratiam. Tres enim gradus fecit propter delictorum varietatem: quorum primus gradus est iniquitas vel
Abbreviated transcription (Latin):
redenti autem in eum qui iustificat impium. reputatur fides
eius adiustitiam: Hoc dicit. quiec sine operibus legis creden¬
tiimpio id est gentili in xp̃m. reputatur fides erus adiustitiã¬
sicut & abrahȩ: Quomodo ergo iuda ei per opera legis iustificari sepu¬
tant iustificatione abrahȩ : uidentes abrabam non operelegis. sed sola
fide iustificatum : Nonergo opus est lege quando impius sola fide
iustificatur apud dm̃. Secundum propositum gratiae dĩ: Sic de¬
cr&um dicit adõ ut cessante lege solam fidem dĩ gratia poscer&
ad salutem: Sicut & dauid dicit Hoc ipsum munit exemplo pro¬
phetae: B¬
Fectitudinem hominis cui ds̃ accepto fest iustitiam. sine
operibus: Peatos dicit dequibus hoc sanxit ds̃. ut sine labore & ali¬
qua obseruatione sola fide iustificentur apud dm̃, Temporis ergo
beatitudinem praedicat quo natus est xp̃s Sicut &iam ipse dñs ait
Multi iusti & prophetae cupierunt uidere quae uid&is & audire quae

Expanded text:
redenti autem in eum, qui justificat impium, reputatur fides ejus ad justitiam. Hoc dicit, quia sine operibus legis credenti impio, id est gentili, in Christum, reputatur fides ejus ad justitiasicut et Abrahae. Quomodo ergo Judaei per opera legis justificari se putant justificatione Abrahae; cum videant Abraham non per opera legis, sed sola fide justificatum? Non ergo opus est lex, quando impius per solam fidem justificatur apud Deum. Secundum propositum gratiae Dei. Sic decretum dicit a Deo, ut cessante lege, solam fidem gratia Dei posceret ad salutem. Sicut et David dicit. Hoc ipsum munit exemplo prophetae. Beatitudinem hominis, cui Deus accepto fert justitiam sine operibus. Beatos dicit de quibus hoc sanxit Deus, ut sine labore et aliqua observatione, sola fide justificentur apud Deum. Temporis ergo beatitudinem praedicat, quo natus est Christus, sicut ipse Dominus ait: Multi justi et prophetae cupierunt videre, quae videtis; et audire, quae
Abbreviated transcription (Latin):
dĩ non querit gemitum aut plalitum autopus ali¬
quod nisisolum ex corde confessionem: Nisi enim
quia grauiter deliquerant non recipiendo promissum
dĩ & quia quae grauiter peccant̃. non sine gemitu & fle¬
tu adueniam pertinent: Ideo illor non posse iamaccipere

Expanded text:
 non quaerit gemitum, aut planctum, aut opus aliquod, nisi solum ex corde professionem: non quia graviter deliquerant non recipiendo promissum Dei, et quia quae graviter peccantur, non nisi fletu et gemitu ad veniam pertinent; ne ideo illos non posse jam accipere
Abbreviated transcription (Latin):
ut aũ obsequunrĩ effectum habere possimus. seruata iustitia podo¬
rem custodiamus: Nihil enim proficit podore : rationabi lir porest
uideri negl&cta iustitia : Hocerit conformemfieri spiritalium:
renouatum in spũ acfide hoc scire quod placeatdo: nec aliud bonũ
I & perfectumesse: Dico enim pergratiã quȩ clata est mihromnib
qui sunt interuos non plus sapere quam oport& sapare sed sapere

Expanded text:
Ut autem obsequii nostri effectum habere possimus, servata justitia, pudorem custodiamus; nihil enim proficit pudor, nec rationabilis potest videri, neglecta justitia. Hoc erit conformem fieri spiritualium, renovatum in spiritu ac fide hoc scire quod placeat Deo, nec aliud bonum et perfectum esse. Dico enim per gratiam, quae data est mihi, omnibus qui sunt inter vos, non plus sapere quam oportet sapere: sed sapere
Abbreviated transcription (Latin):
lutem: Ex his erant quib: dic̃ d̃s: Comeditis domos uiduarum et pupillorũ.
oratione longa orcentes. ꝓpt̃ ea accipietis maius iudicium s hienĩ etres eorum
& animas inuadebant : Apłs aũ nec res eorum tangebat : et ueritate doctrinae
animas eorum saluabat : Nonergo carnalit̃ : sed spitalit̃ se commendabat
adꝓfectũ salutis illorum. ut hoc deillo crederent quoderat. Quia quidebono
malesentit peccat : Acꝑ hoc commendatio haec istis magis ꝓficit.

Expanded text:
lutem. Ex his erant quibus dicit Dominus: Comeditis domos viduarum et pupillorum lutem. Ex his erant quibus dicit Dominus: Comeditis domos viduarum et pupillorum oratione longa orantes, propterea accipietis majus judicium . Hi enim et res eorum, et animas invadebant: Apostolus autem nec res eorum tangebat, et veritate doctrinae animas eorum salvabat. Non ergo carnaliter sed spiritualiter se commendabat ad profectum salutis illorum, ut de illo hoc crederent, quod erat; quia qui de bono male sentit, peccat: ac per hoc commendatio haec istis magis proficit.
Abbreviated transcription (Latin):
onis iudaicae. necdexpõ benedocebant. Ideo minus idoneos hosdicit: A połos sincerit̃
p̃dicasse sicut exdõdatum ẽ ante cbñ. idẽ quomodo ds̃ dedit ipso teste in xp̃o loquebantur.
Non suam quaerentes głam sed dĩ. hocẽ in xp̃o loqui. eius honorem et potentiam p̃dicare.
ncipimus iterum nos metipsos commendare.
e Qũo pseudo apł̃os notat praua eorum
cõmuata designans seaũ uerum p̃dicatorem testatur : Videtur iterũ cõm̃dare se
sic̃ in prima epła: et ne hoc uersutia aliqua terrestris lucri grã facere uideretur
ad iecit.
ut numꝗd indegemus sicut quidam comm̃daticiis epłis aduos aut ex
uob: Hoc dicens et suum sensum purgat. et adhuc pseudo a płos notat. quos ꝓprii
honoris et questus causa circuire eccłas ꝓbat. ad auferendã non ad tribuendam sa¬

Expanded text:
onis Judaicae, nec de Christo bene docebant, ideo minus idoneos hos dicit: apostolos autem sonis Judaicae, nec de Christo bene docebant, ideo minus idoneos hos dicit: apostolos autem sinceriter praedicasse, sicut ex Deo datum est, ante Deum, id est, quomodo Deus dedit, ipso teste, in Christo loquebantur, non suam quaerentes gloriam, sed Dei. Hoc est in Christo loqui ejus honorem et potentiam praedicare. 176 CAPUT III. Incipimus iterum nosmetipsos commendare. Quoniam pseudoapostolos notat, prava eoram commenta designans, se autem verum praedicatorem testatur; videtur iterum commendare se, sicut in prima epistola. Et ne hoc versutia aliqua terrestris lucri gratia facere videretur, adjecit: Numquid indigemus, sicut quidam, commendatitiis epistolis ad vos, aut ex vobis. Hoc dicens, suum sensum purgat, et adhuc pseudoapostolos notat, quos proprii honoris et quaestus causa circuire Ecclesias probat, ad auferendam, non ad tribuendam sa
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc dic̃ quia incredulis p̃dicatio crucis xp̃i: odor mortis ẽ. Qudientes autem
uerbũ dĩ sic accipiunt quasi pestem ex quaoritur mors. Et necesse ẽ Tuxta fidẽ
illorum fiat eis.
erum ẽ quia fidis. sermo
auditus dĩ nuntius ẽ salutis aet̃nae : et scđm fidemillorum continget eis: Sierogo
in his quipereunt. siue in his quis alui fiunt xp̃i bonus odor dõ erant apłi quia
sincerit̃ p̃dicabant: Qui enĩ ñ credebant ipsisibi laqueum circumdabant: hirli¬
bens. Sic̃ dic̃ dñs ad e Zechiel propħam. Tup̃dica. site audierint bucrabe¬
ris animas eorũ. si quominus ipsi sibi uiderint : tu tam̃ lib̵ eris aperditione
llorũ. Et adhaec quis idoneus ẽ. p̃ enĩ sumus sicut plurimi adulterantes
uerbum di. sed exsinceritate sicut excdõ coramdõ in xpõ loquimur. Iseudo apł̃os tan
git diuersos qui corrupta diuina doctrina uerbadĩ ꝑmalam int̃pretationẽ adulterabant
tollentes diuinum sensum ponebant humanũ. Ex quibus quidã Zelum habentes traditi¬

Expanded text:
Hoc dicit, quia incredulis praedicatio crucis Christi odor mortis est; audientes enim verbum Dei, sic accipiunt quasi pestem, ex qua oritur mors: et necesse est ut juxta fidem illorum fiat eis.  quia fidis sermo auditus Dei nuntius est salutis aeternae, et secundum fidem illorum continget eis. Sive ergo in his, qui pereunt, sive in his, qui salvi fiunt, Christi bonus odor Deo erant apostoli; quia sinceriter et sine adulatione praedicabant. Qui enim non credebant; ipsi sibi laqueum circumdabant, his liberis, sicut dicit Dominus ad Ezechielem prophetam: Tu praedica, si te audierint, lucraberis animas eorum: sin quominus, ipsi sibi viderint; tu tamen liber eris a perditione eorum . Et ad haec quis idoneus? Non enim sumus sicut plurimi adulterantes verbum Dei: sed ex sinceritate, sicut ex Deo corgit hic versus, qui corrupta doctrina, verba Dei per malam interpretationem adulterabant, et tollentes divinum sensum, ponebant humanum. Ex quibus quidam zelum habentes traditi
Abbreviated transcription (Latin):
multis quos ante presciit dr̃: Quienim susceperunt xp̃m
quacsi in lege promissum. hi in legesteterunt : ¶ Qui enĩ
non illum receperunt: a lege recesserunt: Ideo credentes
reliqui dicuntur: hoc est remanentes in lege:  Siautem
gratia lcemnon exoperibus.: Mani festum est qui a gratia
donum di est : non debita merces operibus. sed gratuita ra¬
tione misericordia interueniente concessa : Alio quin
gratiꝗ iam non est gratia: Uerum est. quia si merces est me

Expanded text:
multis, quos ante praescivit Deus. Qui enim susceperunt Christum multis, quos ante praescivit Deus. Qui enim susceperunt Christum quasi in Lege promissum, ii in Lege steterunt: qui autem non illum receperunt, a Lege recesserunt. Ideo credentes reliquiae dicuntur, hoc est, remanentes in Lege. Si autem gratia, jam non ex operibus. Manifestum est quia gratia donum Dei est, non debita merces operibus, sed gratuita ratione, misericordia interveniente, concessa. Alioquin gratia jam non est gratia. Verum est, quia si merces est
Abbreviated transcription (Latin):
lita sum ex semine abraliã detribu benicmin: Exemplo suo ostbi¬
dit pccrtem is rahel saluatam : quam p̃scut dr̃saluandã: aut ad¬
huc posse saluiri : Et pcrtemisrł propteriugem diffidentiã
perditioni deputatam : Non repulit dr̃ plebem suam quã
presscut : Hocest quod dicit saluator. Pater quos de distimihi
custo diui & nemo exhis perut nisi filius perditionis : Ita & hi qͥr
psescut dr̃ credituros : Nemo ex his a promissionere pulsus est
quicesic factum est sicut prȩscut dr̃ futurum: An nescitir
in helic quid dicit scriptura quomodo postu latdm̃ contra
heliam remansisse qui deuotus dõnon cador aueritidolum sed
congruit. quia multi perspe luncas occultati sunt propter
achabregem samariȩ & hie fabel uxorem eius. qui pseudo pr¬
ph&is credenter proph& asdi perse quebantur & populum ad
idolatriam hortabantur : Sicigitur & in hoctempore reli¬
quie secundum el&tionem gratiȩ saluȩ factȩ sunt: Noc est
itacinquid & nunc hi remanserunt in legis promissione recedentib:

Expanded text:
ae, de tribu Benjamin. Exemplo suo docet partem Israel salvatam, quam praescivit Deus salvandam, aut adhuc posse salvari: et partem Israel propter jugem diffidentiam perditioni deputatam. Non repulit Deus plebem suam, quam praescivit. Hoc est, quod dicit Salvator: Pater, quos dedisti mihi, custodivi, et nemo ex his periit, nisi filius perditionis . Ita et hi quos praescivit Deus credituros, nemo ex his a promissione repulsus est; quia sic factum est, sicut praescivit Deus futurum. An nescitis in Elia quid dicit Scriptura, quomodo postulat Deum contra Eliam remansisse, qui devotus Deo, non adoraverit idola: sed congruit; quia multi per speluncas occultati sunt propter Achab regem Samariae, et Jezabel uxorem ejus, qui pseudoprophetis credentes, Dei prophetas persequebantur, et populum ad idololatriam hortabantur. Sic igitur et in hoc tempore reliquiae secundum electionem gratiae, salvae factae sunt. Hoc est, ita, inquit, et nunc hi remanserunt in Legis promissione, recedentibus
Abbreviated transcription (Latin):
bant. quem se defendese testabantur: De his digit qui ñ
mali uolentia inuidiae sederrore xpm̃ non re ceper:
Quibus & petrus apłsdicit. Scio fr̃rquia ꝑ ignorantiam¬
gessistis hoc malum sicut & principes uestri: Ignorantes
enim hunc essexp̃m quem promiserat dr̃. alterum expe¬
tandum dicebant : Huic iustitias suas quas exlege habe¬
bant anteponenter qui estdĩ iustitia infide quia quod pro
Iustitia enim ipse est.
omni credenti. : Hocdicit qui a perfectionis legem hab&
qui credit in apm̃ :: Cumenimnullus iustificaretur exle¬
ge quictnemoimplebat legem nisi qui sperar& inxp̃o pro
misso fidesposita est quȩcȩ der& properfectionaelex ut om¬
nibus pretermissis fides satis facer& protota lege & ꝓph&as.
Moyses enim scrpsit. quõ iustitia quȩ exlege est quȩ fecerit
eã homo uiu& in eis.:: Hoc dicit qui a iustitia legis morsiseor
illos non faciebat ad tempur. si serucretur idestui uebant faci¬
endolegem: Debitores enimerant: Noc dictum est innume¬

Expanded text:
bantur. De his dicit, qui non malevolentia et invidia, sed errore Christum non receperunt. Quibus et Petrus apostolus dicit: Scio, fratres, quia per ignorantiamgessistis hoc malum, sicut et principes vestri ; ignorantes enim hunc esse Christum, quem promiserat Deus, alterum exspectandum dicebant. Huic justitias suas, quas ex Lege habebant, anteponentes, qui est Dei justitia in fide. Justitia enim ipse est, omni credenti. Hoc dicit, quia perfectionem Legis habet, qui credit in Christum. Cum enim nullus justificaretur ex Lege, quia nemo implebat Legem, nisi qui speraret in promisso Christo; fides posita est, quae cederet perfectioni Legis; ut omnibus praetermissis, fides satisfaceret pro tota Lege et prophetis. Moyses enim scribit justitiam quae ex Lege est, quia qui fecerit ea homo, vivet in eis . Hoc dicit, quia justitia legis Moysis reos illos non faciebat ad tempus, si servaretur, id est, vivebant faciendo Legem; debitores enim erant. Hoc dictum est in Nume
Abbreviated transcription (Latin):
iuda ismifacere uideretur: ostendit affectum suum circaillor
& legidat multum : sed doc&iam tempus seruandȩ legis ñ eẽ :
Acper hoc ꝓuidere seillis uelle testatur: simodo audiantillum
acprobent non esse suum inimicum : Quando & testimoniũ
per hib& illis nobilitatis & traditionis paternȩ. Igno¬

Expanded text:
udaismi facere videretur, ostendit affectum suum circa illos et legi dat multum, sed docet tempus jam servandae legis non esse, ac per hoc providere se illis velle testatur, si modo audiant illum ac probent non esse suum inimicum, quando et testimonium perhibet illis nobilitatis et traditionis paternae. Ha
Abbreviated transcription (Latin):
qui credendo ui d& dm̃: Totadie sempersignificat: Semper
enim corruptisunt: Propterea in crepantur non creditun
ut sciant quia ipsi sibisunt causa perditionis: Potestistud
& desaluatore inrellegi. quuncruce extensis mamihur
interficientium sep& catum arguit: Causa enim illa
damat sceleratum facinus iudaeorum superius qui elau¬
sus sit dicere esaias dehis qui dõ fuerant ini mici: osten¬
ditas amicos futuros & eos quiisra helite dicebantur¬
propter quod inoboedientes erant utinimicos abiciendos
i coigitur numquidreppulit dr̃ hereditatem suam. absit
Suia populum isrł incredulum ostendit : nunc neominem
isrł diffidentem dixisse put aretur ostendit non repulis sed nm̃

Expanded text:
qui credendo videt Deum. Tota die, semper significat; semper qui credendo videt Deum. Tota die, semper significat; semper enim correpti sunt. Propterea increpantur non credituri, ut sciant quia ipsi sibi causa sunt perditionis. Potest hoc et de salvatore accipi, qui in cruce extensis manibus, interficientium se peccatum arguit. Causa enim illa clamat sceleratum facinus Judaeorum superius, quod ausus sit dicere Esaias de iis, qui Dei fuerant inimici, ostendit hos amicos futuros: et eos qui Israelitae dicebanturpropter quod inobedientes erant, ut inimicos abjiciendos. CAPUT XI. Dico igitur: Numquid repulit Deus haereditatem suam? Absit. Quia populum Israel incredulum ostendit, tunc ne omnem Israel dixisse diffidentem putaretur, ostendit non repulisse Deum
Abbreviated transcription (Latin):
qua eprius quia sinedõ fuit sensubruta erat dm̃suum
appellare qui fuerat iudaeorum. Et domumillis promir¬
sumse ad secutam. perquam zelumpassi iracundia dir¬
ten derentur. ut moditiae & incredulitatir sue merceder
ex soluerent.: Nulla enimres sicconsumit hominem sic̃
Selus.: Selus quem idcirco dr̃ ultorem posuit increduli¬
tatis quiccgraue est peccatum : Nam sempermiram
missi cruciantur: quando audiuntlegem & proph& ar
adnos pertinere qui inxpo credimus: Esaias audit &
dicit. pedam factussum non querentibus me: &inuen¬
tussum intereos quime non in terrogabant: Quõ sup̃
uerbis morsi usus est de exclusione iudaeorum ad hoc qͦq
esaiȩ prophetae exemplum sub didit: ut deeius prose¬
cutione a pertius dicer& dm̃ expulsis iudaeis ultrogenti¬
quiddicit᷑ totadiȩ expandimanus mear ad plebem non
non secundum fidem: Namisrł uerus spiritalis est ⁊ anse¬

Expanded text:
quae prius quia sine Deo fuit, sensu bruta erat, Deum suum quae prius quia sine Deo fuit, sensu bruta erat, Deum suum appellare, qui fuerat Judaeorum; et donum illis promissum esse assecutam, per quam zelum passi iracundia distenderentur, ut malitiae et incredulitatis suae mercedes exsolverent. Nulla enim res sic consumit hominem, ut zelus, quem ideo Deus ultorem posuit incredulitatis, quia grave peccatum est. Nam semper in iram missi excruciantur, quando audiunt Legem et prophetas ad nos pertinere, qui Christum credimus. Esaias audet, et dicit: Palam factus sum non quaerentibus me, et inventus sum inter eos, qui me non interrogabant . Quoniam supra verbis Moysi usus est de exclusione Judaeorum, ad hoc quoque Esaiae prophetae exemplum subdidit; ut de ejus prosecutione apertius doceret Deum, expulsis Judaeis, ultro gentiquia dicit: Tota die expandi manus meas ad populum non non secundum fidem; nam Israel verus et spiritualis est
Abbreviated transcription (Latin):
gosnominem locum peruenit non potuerunt non au¬
dire iudaei a postolicam predicationem ut nemo exhu¬
excusatus sit a crimine disfidentiae
per supra dicta testimonia genus isrł in credulitatir
causa arguit cum dolose deomnibus isra helitibus que¬
ri uidetur: Non negat isrł cognouisse. ad secutum ẽẽ
quod illi promissum fuerat in lege: Sed eũ qui spuma¬
gis israhel est quam carne: quem & dr̃ prescierat credi¬
turum: Omnes enim audierunt & non omnes credider̃
Primus moyses dicit in cantico deutero nomii: ego ade¬
mulationem uos cdducam in non gentem ingentem
insipientem in iram uos mntam : Indignantis uerba
sunt propter quod semper diffidentes inuenti suntiu¬
daei &omnibus malis unam ad signat generationẽ
& causam dum p̃sentes increpat ibi demitangit magir
futuros cadquos hoc ꝑtin&: omnium enim horum
una damnatio est sipermanent in diffidentia. Emu¬
latio ergo illir data est inuidentia dum uidentgentem¬

Expanded text:
im in omnem locum pervenit, non potuerunt non auim in omnem locum pervenit, non potuerunt non audire Judaei apostolicam praedicationem; ut nemo exexcusatus sit a crimine diffidentiae.per supradicta testimonia genus Israel incredulitatis causa arguit, cum dolore de omnibus Israelitis queri videretur: non negat Israel cognovisse et assecutum esse quod illi promissum fuerat in Lege: sed eum qui spiritu magis Israel est quam carne, quem et Deus praescierat crediturum. Omnes enim audierunt, et non omnes crediderunt; ideo: Primus Moyses dicit; in cantico Deuteronomii: Ego ad aemulationem vos adducam in non gentem, in gentem insipientem, in iram vos mittam . Indignantis verba sunt, propter quod semper diffidentes inventi sunt Judaei: et omniet causam; dum praesentes increpat, ibidem tangit magis futuros, ad quos hoc pertinet. Omnium enim horum una damnatio est, si permanent in diffidentia. Aemulatio ergo illis nata est invidentiae, dum vident gentem
Abbreviated transcription (Latin):
luc& & tenebrȩ eam non conprehenderunt: Esaias aũ
dicit dñe quiscedidit audituinro: Hoc est. Quis credidit
quae audiuimus abste &loquimur: Firmauit exemplo
propli&ico ludeos esse contra dictorer euangeliceueritatis:
Lexenim iudaeos increpat: quia sicut furit apud ueteres.
Itac & nunc est: Hunc enim numerum tangit: qui fidem
neecredi. Sed diconum quid non audierunt: Hoc et
audierunt & credere noluerunt: Quamuis enim fider
ex auditusit : Sunttamen qui audientes non csedunt:
Au diuntenim & non intellegunt. quã mali uolentia
obe&atum est corillorum: In omnemterram exiit so
Usque adeo prȩdicationem dĩ aiudaeis auditamessetes¬
tatur ut &iam impletum orbem diuina cednuntiati¬
one pronunti&: Sicutenim fabricamundi p̃dicat
tia hominis prȩdicantis de fuit: sonustamen & fama
peruenit: sicut peruenerat opinio factarum uirtutum
megrpto eodomnes gentes testeraabmeretrice: Sier¬

Expanded text:
lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt . Esaias enim lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt . Esaias enim dicit: Domine, quis credidit auditui nostro ? Hoc est, quis credidit quae audivimus abs te, et loquimur? Firmavit exemplo prophetico Judaeos esse contradictores Evangelicae veritatis. Lex enim Judaeos increpat; quia sicut fuit apud veteres, ita et nunc est. Hunc enim numerum non tangit, qui fidem udiri potest, nec credi. Sed dico: Numquid non audierunt? Hoc est, audierunt, et credere noluerunt. Quamvis enim fides ex auditu sit; sunt tamen qui audientes non credunt. Audiunt enim, et non intelligunt; quia malevolentia obcaecatum est cor illorum. Et quidem in oUsque adeo praedicationem Dei a Judaeis auditam esse testatur, ut etiam impletum orbem divina annuntiatione pronuntiet; ipsa enim fabrica mundi praedicat tia hominis praedicantis defuit; sonus tamen etfama pervenit, sicut pervenerat opinio factarum virtutum in Aegypto ad omnes gentes, teste Rahab meretrice. Si en
Abbreviated transcription (Latin):
hnbent testimonium: Sicut scriptum est quã speciosi
Pedesdicendo: aduentum significat apostolorum circũ¬
euntium mundum & regnum dĩ aduenta rep̃dicantiũ :
Aduentus enim ipsorum in luminabat homines lucm oste¬
dens quaiter in pace addm̃: Quam primur iohannes baptir¬
ta uenerat psepa ycre. H& paxest. ad quam festinant cre
dentes in xpm̃ ⁊ Denique sc̃r symeon qui ccinmundo discor¬
diccest l&ur in ortu saluatoris. Nunc ait dimittir dnẽ ser¬
uumtuum in pace. Quia regnum dĩpaxẽ: Omni enimam¬
putata discordia omnes unidõ genu flectent: deniq
hierus alem superior ciuitas pacis interp̃tatur quȩ ẽmat̃
nr̃ã : Sed non omnes obecdiunt euangelio  erũ est
& quamuis inlustretur mundus splendore disciplinȩ. sunt
tamen qui repugnent qui lumentenebras uocant . Horũ enĩ
ita acies obtunsa ẽ mentis ut nec ueriluminas recipiant
splendorem: Quos accusat euangelium . Fux intenebis

Expanded text:
hibent testimonium. Sicut scriptum est: Quam speciosihibent testimonium. Sicut scriptum est: Quam speciosiPedes dicendo adventum significat apostolorum circumeuntium mundum, et regnum Dei adventare praedicantium; adventus enim ipsorum illuminabat homines, viam ostendens, qua itur in pace ad Deum, quam primum Joannes Baptista venerat praeparare. Haec pax est, ad quam fdentes in Christum. Denique sanctus Simeon, quia in mundo discordia est, laetus in ortu Salvatoris: Nunc, ait, Domine, dimitte servum tuum in pace ; quia regnum Dei pax est. Omni enim amputata discordia, omnes uni Deo genu flectent. Denique Hierusalem superior civitas visio pacis interpretatur, quae est mater nostra. Sed non omnes obediunt Evangelio. Verum est, quia quamvis illustretur mundus splendore disciplinae Dominicae; sunt tamen qui repugnent, qui lumen tenebras vocent. Horum enim  acies obtusa est mentis, ut nec veri luminis recipiant splendorem. Quos accusat Evangelium, dicens: Lux in tenebris
Abbreviated transcription (Latin):
cod hoc qui conuntius promissȩ salutis est missus a patre::
Etmissus ideo dicitur ut non ipsepater esse credatur sed
abeo genitus: Ideo que qui cum que inuocauerit nom̃
dnĩ saluuserit : Hoc sensu & morses locutus est: Qui¬
cumque ait non audierit prophetam illum extermi nabit᷑ deplebe
Siipse est dñsomnium ipse inuocatura seruis : Etqui a uerũs
est adiecit Quomodo ergo inuocabunt inquemnoncre¬
hoc sequitur quod supra dixi : qui a prius credendum es a
ut sit fi dutia postulandi: Aut quomodo qedent ei quẽ
non audierunt: Apertum est non possecredeilli cui obe¬
na denegatur : Quomodo aũ audient sine p̃di¬
cante: N& hoc obscurum ẽ quia qui p̃di canti resistit auc¬
torems non recipit: Aut quamodo p̃dicabunt nisimit¬
tantur. Nequeistud recipit questionem quia non erunt
ue ri a postolinisi axpõmittantur : Nec poterunt p̃dica¬
resine auctore : Nulla enim his signa uirtutum per¬

Expanded text:
ad hoc, quia nuntius promissae salutis est missus a Patre. ad hoc, quia nuntius promissae salutis est missus a Patre. Et missus ideo dicitur, ut non ipse Pater esse credatur, sed ab eo genitus. Ideoque quicumque invocaverit nomen Domini salvus erit. Hoc sensu et Moyses locutus est: Quicumque, ait, non audierit prophetam illum, exterminabitur de plebe . Si ipse est omnium Dominus, ipse invocatur a servis. Et quia verum est, adjecit: Quomodo ergo invocabunt, in quem non creHoc sequitur, quod supra dixi, quia prius credendum est, ut sit fiducia postulandi. Aut quomodo credent ei, quem non audierunt? Apertum est non posse credi illi, cui obedientia denegatur. Quomodo autem audient sine praedicante? Nec hoc obscurum est; quia qui praedicanti resistit, auctorem ejus non recipit. Aut quomodo praedicabunt, nisi mittantur? Neque istud recipit quaestionem; quia non erunt veri apostoli, nisi a Christo mittantur, nec poterunt praedicare sine auctore; nulla enim his signa virtutum per
Abbreviated transcription (Latin):
apud dm̃ : Cum ergo omnium dñr sit consentiente & petro apło
& dicente: Hic estinquiđ dñ romnium diues tamen non esa
nisunhis quiinuo cantillum. quia ipsi recipient remuneratio¬
nem: Perfidis uero non est diuer quia pecrticipes non suntbo¬
norum ei: Neq: enim accipient: quod daturum illum ñ
uocantibus illum. Ut post quã credidit non desinatanimꝰ
id postulare quod ad nõ semper doctus est postulandum:
tilis &uersutus est semperorandum esse : Credentib: aũ
sola datur remissio peccatorum: Seq̃ aũ cutp̃cib: debitir
cauerit nomen dnĩ saluuserit: In miche a dic¬
tum est: ipse enim dr̃ quiuisus est moysi ait. Nom̃
mihi dñsest: Hic ẽ filius dĩ quiideo & angelur & dreẽ
dictus est ut nonipse equo sunt omnia put aretur. sed
hic eẽ perquem sunt omnicc ut ad hoc pertineat qui ce¬
dr̃ dictus est: quodunum sunt pater & filius : Angelus aũ

Expanded text:
apud Deum. Cum ergo omnium Dominus sit, consentiente Petro apostolo, apud Deum. Cum ergo omnium Dominus sit, consentiente Petro apostolo, et dicente: Hic est, inquit, omnium Dominus; dives tamen non est, nisi in iis qui invocant illum, quia ipsi accipient remunerationem. Perfidis vero non est dives; quia participes non sunt bonorum ejus; neque enim accipient, quod daturum illum nonibus, sed invocantibus illum; ut postquam credidit, non desinat animus id postulare, quod a Deo semper doctus est postulandum, tilis et versutus est, semper orandum esse: credentibus autem sola datur remissio peccatorum. Sequitur autem ut precibus caverit nomen Domini, salvus erit. In Michaea dictum est. Ipse enim Deus, qui visus est Moysi, dicit: Nomen mihi Dominus est . Hic est Filius Dei, qui ideo et Angelus et Deus esse dictus est; ut non ipse esse, a quo sunt omnia, putaretur: sed hic esse per quem sunt omnia, ut ad id pertineat, quia Deus dictus est, quod unum sunt Pater et Filius: Angelus autem
Abbreviated transcription (Latin):
gloriam dĩ : Dicitenim scriptura omnis quicredit in illũ¬
non confundetur: Cumenim ex amen cȩperit fieri om¬
niumrerum in dieiuditu: &omnia falsa cõmenta uel
dogmata in confusionem deduci Tunc tripudiabunt
tabatur : Aspicientes enim interc&eros sesolos gloriosor & pri¬
dentes quĩ cestimati fuerunt contemptibiler & insensati: illic
est enim uera probatio ubi remuneratio & condemptio. N on est
enim distantia iuda ei &greci: Eeneraliter omnes aut con¬
fundi propter diffidentiam dicit: aut sublimari causa cre¬
dulitatis : qui a sin expõapud dm̃ nulla salus est . Immope
na aut mossest: N&c enim iude os commendarepoterit
prerogatiua patrum aut legis latio. qui meritum & pro¬
missi onem patrum non receperunt: Gentes aũ nullum
in tpm̃: Namidem dñr omnium diues in omnibus qui in¬
uocant illum.: Manifestum est adomner hoc ꝑtinere siue
iuda eor siue grecor : Quiasine inuocatione dnĩ xpĩ nemo uiuit

Expanded text:
gloriam Dei . Dicit enim Scriptura per Esaiam: Omnis qugloriam Dei . Dicit enim Scriptura per Esaiam: Omnis qunon videtur. Cum enim examen coeperit fieri omnium rerum in die judicii, et omnia falsa commenta vel dogmata in conftabatur. Aspicient enim inter caeteros se solos gloriosos et prudentes, qui aestimati fuerant contemptibiles et stulti. Illic est enim vera approbatio, ubi remuneratio et condemnatio. Non enim est distinctio Judaei, et Graeci. Generaliter omnes aut confundi propter diffidentiam dicit, aut sublimari causa credulitatis; quia sine Christo apud Deum nulla salus est, immo poena est, aut mors. Nec enim Judaeos commendare poterit praerogativa Patrum; aut enim legislatio, qui meritum et promissionem Patrum non receperunt. Gentes autem nullum in Christum. Nam idem Dominus omnium, dives in omnibus, qui invocant illum. Manifestum est ad omnes hoc pertinere, sive Judaeos sive Graecos; quia sine invocatione Domini Christi nemo vivit
Abbreviated transcription (Latin):
lim& enim legem quiccuid& penamillam inferre peccan¬
tibus : Ideo non magna iustitia legis est nec meritum col¬
ed quid dicit scrptur a propeest uerbum in oretuo &incor¬
detuo : Hocscriptumẽ in deutero nomio: qui a non ẽ longe
cobanimon rõ uelnatura quod nobis dicit᷑ ut credamus: Qquã¬
uis enim oculis non uideatur. anatura tamen animorum
& loquendiratione non discordat quod credimus.: In ip¬
sa enimnatura inserta sunt ueluđ semina: quȩ auditu &
uoluntate exculta fructificant testimonium creatoris :
Hoc est uerbum fidei quod p̃dicatur: Nullũ opurlegis
dicit sed solamfidem dandam in caus axpĩ Qui asi con¬
dr̃ illum exsuscitauit a mortus. saluus eris: Corde enim
credituradiustitiam greaũ confessio fit ad salutem:
uȩque superius locutushc illa manifestauit. hanc eẽ regu¬
cum corpore unde uenerat in carnandus: N& horreat
credideruntinihm̃ : sed palam non profitebantur propt̃
iudeos: Maluerunt enimgloriã hominum magis quam

Expanded text:
imet enim legem, quia videt illam poenam inferre peccantibus. Ideo non magna justitia legis est, nec meritum colSed quid dicit Scriptura? Prope est verbum in ore tuo, et in corde tuo . Hoc scriptum est in Deuteronomio, quia non est longe ab animo nostro vel ore, quod nobis dicitur, ut credamus; quamvis enim oculis non videatur, a natura tamen animarum et loquendi ratione non discordat, quod credimus. In ipsa enim natura inserta sunt velut semina, quae auditu et voluntate exculta fructificant testimonium Creatoris. Hoc est verbum fidei, quod praedicamus. Nullum opus dicit Legis, sed solam fidem dandam in causa Christi. Quia si conalvus eris. Corde enim 87 creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem. Quaecumque superius locutus est, hic illa manifestavit, hanc esse regucum corpore, unde venerat incarnandus; ne incurratcrediderunt in Jesum, sed palam non profitebantur propter Judaeos. Maluerunt enim gloriam hominum magis, quam
Abbreviated transcription (Latin):
mortus reducere : Hoc proprium apłi est: Itaque iusti¬
tiam hancdicit esse fidei: si non dubitetur despedi quȩ
qui aideo passus est ut exspoliatis inferis uirtute patris
deuictamorte resurgens cum animabus ereptis in caelũ
non dubitat iustificatur exfide: ex lege aũiustificantimor
facit

Expanded text:
tum ex mortuis reducere. Hoc proprium Apostoli est. Itaque justitiam hanc dicit esse fidei, si non dubitetur de spe Dei, qquia ideo passus est, ut exspoliatis inferis virtute Patris, devicta morte resurgens, cum animabus ereptis in coelum non dubitat, justificatus est ex fide. Ex lege autem justificari timor facit
Abbreviated transcription (Latin):
qua illȩ peritiae causa sciens nihil eẽ idolum: sed eẽ putat illic numen quan¬
do fratrem peritum uidet illic aedere nec horrere: E
Etperibit qui
firmus. siedat: Contraunius dĩ fidem desacrificatis: quod quidem
quasurascentis uerba sunt & ostendentis quid malipossit parere scientia:
si non fucrit temperata. caritate: Intua scentia: Idest tua peritia illum
si non fuerit temperata. caritate :
Intua scientia: Idest tua peritia illum
oc cidit quando ate fieri uidet quod ille aliter intellegit: &tueris occassio
mortis fratris quem xp̃s utredimer& crucifigise permisit: Reper hoc
aliquando abscientia dissimulandum docet caritatis causa: quiasine dubio
plus est salus fratris quam crbus: quia licet quidem sed non expedit. hoc
erit cognouisse sicut oportet scire :
Si cautem peccantes infratres
& percutientes conscientiã illorum infirmam in xpõpeccatis:

Expanded text:
qua ille peritiae causa sciens nihil esse idolum, sed qua esse putat illic numen; quanqua ille peritiae causa sciens nihil esse idolum, sed qua esse putat illic numen; quando fratrem peritum videt illic edere, nec horrere. 140 Et peribit, qui firmus, si edat contra unius Dei fidem de sacrificatis: quod quidem quasi irascentis verba sunt, et ostendentis quid mali possit parere scientia, si non fuerit temperata a charitate. In tua scientia: id est, tua peritia illumsi non fuerit temperata a charitate. In tua scientia: id est, tua peritia illum occidit; quando a te fieri videt, quod ille aliter intelligit. Et tu eris occasio mortis fratri, quem Christus ut redimeret, crucifigi se permisit. Ac per hoc aliquando ab scientia dissimulandum docet charitatis causa; quia sine dubio plus est salus fratris, quam cibus: quia licet quidem, sed non expedit. Hoc erit cognovisse, sicut oportet scire. Sic autem peccantes in fratres, et percutientes conscientiam illorum infirmam, in Christo peccatis.
Abbreviated transcription (Latin):
co inquinatur:
Maculatur conscientia sunfirma est circadm̃: Escaa
nos non commendat dõ: Uerum est quia non ideo dõ placebimus si omnia
oderimus. aut offendimus sialiqua contempserimus Neq: enim siȩ
abundabimus neq: sinon ederimus deerit nobis :
Contenta enim sacrificiorũ
aesca nonutiq deerit qđ edatur: si autem sumpta fuerit non abundabit
ita utnihil requiratur : Acperhoc abicienda : quia neq: sine illa non uiuit᷑¬
& siandalum fratribus est: Videte tamen ne forte licentia urã offensio
fiat infirmis: Hoc est: nequia licere uobis aedere carnem desacrificio
dicitis. perid qđ nihil eẽ idolum sctis Offensionem generetis fratrib:¬
qui nesciunt adhuc qui anihil est idolum:
cumsit infirma aedificabitur admanducandum desimulacris:
Hoc ideo dixit quia uidens qui fratrem peritum in idoliom. uitatum
recumbentem aedere carnes sacrificiorum. Putat eẽ illic aliquid
gratiae & incipi& & ipse aedere carnes sacrificiorum: non illa c̃scientia

Expanded text:
coinquinatur. Maculatur conscientia, si infirma est circa Deum. Esca autem nos non commendat Deo. Verum est, quia non ideo Deo placebimus, si omnia ederimus: aut offendemus si aliqua contempserimus. Neque enim si abundabimus; neque si non ederimus, deerit nobis. Contempta enim sacrificiorum esca, non utique deerit quod edatur; si autem sumpta fuerit, non abundabit, ita ut nihil requiratur: ac per hoc abjicienda; quia neque sine illa non vivitut scandalum fratribus est. Videte tamen ne forte licentia vestra offensio fiat infirmis. Hoc est, ne quia licere vobis edere carnem de sacrificio dicitis, per id quod nihil esse idolum scitis, offensionem generetis fratribqui nesciunt adhuc quia nihil est idolum. cum sit infirma, aedificabitur ad manducandum de simulacris? Hoc ideo dixit, quia videns quis fratrem peritum in idolio invitatum, recumbentem edere carnes sacrificiorum, putat illic esse aliquid gratiae, et incipit etiam ipse edere carnes sacrificiorum, non illa conscientia,
Abbreviated transcription (Latin):
scriptumẽ. dispersit dedit pauperibus iustitia eiur manet in ȩt̃num¬
perũ. ut homni opere bono abundent. Sienim huius qui pauperib: largitur ius¬
titia manet in ȩt̃num quanto magis eius quiministrat scĩs: Pauperes eñĩpos¬
sunt dici: quia publicaeͫ egeni sunt. Sc̃i eñĩ discernunt᷑ ab his quia hi seruidĩ sunt
insistentes orationib: &ie iuniis. purã uitam agentes: sicut & anna ꝓph&issa
quae non discedebat detemplo ieiuniis & orationib: seruiens die ac nocte : Om¬
nẽ mundi curã postponens : Mia ergo haec iustitia appellataẽ. quia sisciemꝰ
qui largitur omã dm̃ cõmunit̃ omnib: dare: quia soleius om̃ib orit᷑. & pluit
om̃ib: a& terrã omnib: dedit. : Idcirco deuidit cum his qui copiã t̾rae non habent
nebeneficiis dĩ priuati uideant᷑: Iustus ergo ẽ qui sibi soli non detin& qđ scit

Expanded text:
scriptum est: Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in aeternumscriptum est: Dispersit, dedit pauperibus, justitia ejus manet in aeternumcuram pauperum; ut in omni opere bono abundent. Si enim hujus qui pauperibus largitur, justitia manet in aeternum; quanto magis ejus, qui ministrat sanctis? Pauperes enim possunt dici, qui publice egeni sunt: sancti enim discernuntur ab his; quia hi servi Dei sunt, insistentes orationibus et jejuniis, puram vitam agentes, sicut et Anna prophetissa , quae non discedebat de templo, jejuniis et orationibus serviens die ac nocte, omnem mundi curam postponens. Misericordia ergo haec, justitia appellata est; quia sciens qui largitur, omnia Deum communiter omnibus dare, quia sol ejus omnibus oritur, et pluit omnibus, et terram omnibus dedit: idcirco dividit cum iis, qui copiam terrae non habent; ne beneficiis Dei privati videantur. Justus ergo est, qui sibi soli non detinet, quod scit
Abbreviated transcription (Latin):
omni operebono. Nocdicit & optat ut in omnirẽ semꝑ sufficientes sibi sinit
dĩ nutu. ne indigeant hisquae s alutem necessaria sunt. Siergo sufficientiã
sibi solam eligant. poterant in dĩ opere abundare . Illud enĩ sibi retinendo
quod suffic̃ cetera inusus scõrũ uel pauperũ impendant necesse ẽ. Et hoc
erit abundare in omni opere bono. Lic& enĩ eigui hominis parũsit qđ trbuit.¬
abundat tamen quia recto iudicio fit. & non solũ quaeritur quantum. sed et dequan¬
to et quo animo detur. Deniq: illauidua in euangelio de paruo laudata ẽ. Et
quimulta mittebant laudati ñ sunt. Illius enĩ paruũ multum ẽ quia plus misit
quam poterat. Diuites aũ minus miser̃ cũ plus possent. Ac ꝑ hoc modicũ illius
quia ultra uires suas misit plus inuentum ẽ quam diuitum multũ. qui a deeo id¬
qđ abundabat eis miser̃. Quiergo tantum daxit quantum potest. recte facit.
Viduam tamen illam ante se hab& quia haec omne quod habuit misit. Sicut

Expanded text:
omni opere bono. Hoc dicit et optat, ut in omni re semper sufficientes sibi sint Dei nutu, nec indigeant iis, quae ad salutem necessaria sunt. Si ergo sufficientiam solam sibi eligant, poterunt in Dei opere abundare; illud enim sibi retinendo quod sufficit, caetera in usus sanctorum vel pauperum impendant necesse est: et hoc erit abundare in omni opere bono. Licet enim exigui hominis parvum sit, quod tribuit,abundat tamen, quia recto judicio fit, et non solum quaeritur quantum; sed et de quanto, et quo animo detur. Denique illa vidua in Evangelio de parvo laudata est, et qui multa mittebant, laudati non sunt. Illius enim parvum multum est; quia plus misit, quam poterat: divites autem minus miserunt, cum plus possent; ac per hoc modicum illius, quae ultra vires suas misit, plus inventum est, quam divitum multum; quia de eo quod abundabat eis, miserunt. Qui ergo tantum dat, quantum potest, recte facit: viduam tamen illam ante se habet; quia haec omne quod habuit, misit. Sicut