comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nemo utiq desepatitur audire: Vt uidentes hoc contrase eẽ reuerterentur
ad primam fidem:nuenimur autem efalsi testq̃ dĩ quia testimonium
diximus aduersus dm̃ qđ suscitauerit xpm̃ quem non suscita uit:
Quiadserit quod xpm̃ ds̃ amortuis suscitauit falsus est testis sinon est
factum uirtutem tamen dĩ predicat: Nonutiq utinimicds quitam
admirabile factum uirtutieius adscribit: Quod siuerum est quia ex¬
cita uit xpm̃ amortuis. quod dicendum est huic qui & testis contra
dm̃ falsus est . & opus eius stultitiam asserit. Si enim mortui non
resurgent neque xp̃s resurrexit: quod sixp̃s non resurrexit ad huc
aestis inpeccatis uris & qui dormier̃ in xpo perierunt: er¬
Terr&
illos quod quia nemo sibi maleuult doleat illes hoc cepisse s eredere
quod contra ipsos est: Quis enimpeccasibi remissa nolit audire:

Expanded text:
nemo utique de se patitur audire; ut videntes hoc contra se esse, reverterentur ad primam fidem. Invenimur autem et falsi testes Dei; quia testimonium diximus adversus Deum, quod suscitaverit Christum, quem non suscitavit. Qui asserit quod Christum Deus a mortuis suscitavit, falsus est testis, si non est factum; virtutem tamen Dei praedicat, non utique ut inimicus, qui tam admirabile factum virtuti ejus ascribit. Quod si verum est, quia excitavit Christum a mortuis, quid huic dicendum est, qui et testis contra Deum falsus est, et opus ejus stultitiam asserit? Nam si mortui non resurgunt, neque Christus resurrexit. Quod si Christus non resestis in peccatis vestris: ergo qui dormierunt in Christo, perierunt. Terret illos ut quia nemo sibi male vult, doleat illos hoc coepisse credere quod contra ipsos est; quis enim peccata sibi remissa nolit audire
Abbreviated transcription (Latin):
tradito regno finis erit mundi inpleta resurrectione: quod quidam terri¬
ti asperitate sermonis Dum quasi pie uolunt sentire a proprietate sensus
declinant: Horrent enim sonum uerbi audientes cumtradiderit regnũdõ
& patri. putantes traditionem hanc regni siuxta sonum uerbi
in tellegatur: uacuam remanere. ut sitradit iam ipse non habͣet. quasi pater
tradens omnia filio. Euacuaueritse : Nam ipse dñs ait: Omnia mihi
tradita sunt a patremeo: &postea: Haecẽ autem inquit uita aet̃na
ut cognoscant tesolum & uerumdm̃ & quem misisti ibm̃ xpm̃: Ecceregnan¬
te filio regnat & pater: Quomodo autem tradeñs. filius euacuare seere

Expanded text:
tradito regno finis erit mundi, impleta resurrectione. Quod quidam territi asperitate sermonis, dum quasi pie volunt sentire, a proprietate sensus declinant. Horrent enim sonum verbi audientes: Cum tradiderit regnum Deo et Patri; putantes traditione hac regni, si juxta sonum verbi intelligatur, vacuum remanere; ut si tradit, jam ipse non habeat: quasi Pater tradens omnia Filio, evacuaverit se. Nam et ipse Dominus ait: Omnia mihi tradita sunt a Patre meo ; et postea: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum . Ecce regnante Filio, regnat et Pater. Quomodo autem tradens regnum Filius evacuare se cre
Abbreviated transcription (Latin):
bant peccata quȩ comminatur nepecc&ur. sed sub intrasse dici¬
tur ut habundar& peccatum. Uerum est quia quasi profutura
intrauit & cum humilitate. postea autem coepit dominarieis
quibus preceperat nepeccarent. & peccabant: Ostendere eñĩ
coepit lex habundantiam peccatorum: Cumque interdixe¬
rat̃ plus fiebant quam facta erant: Igitur hoc modo ut habundar&
delictum datalex est : Commendans enim a postolus fidem perquã
utique peccata delentur: legem dixit fecisse ut habundarent peccata
sicut supra dixi. quia nondata est ut abolerentur peccata sed ut habun¬
darent: Dum & ante legem peccatores ostendit. post legem reos om¬
nes tenuit. Ubi autem habundauit peccatum. super habundauit
gratia. Uanifestum est. quia cum abundaret peccatum sicut dixi.¬
super abundauit gratia dum donum dĩuenit ex promissione.
& omnium peccata texit . ut inuidia diaboli doleat. nihil se proficis

Expanded text:
bant peccata, quae comminabatur, ne peccetur, sed subintrasse dicibant peccata, quae comminabatur, ne peccetur, sed subintrasse dicitur, ut abundaret peccatum? Verum est, quia quasi profutura intravit, et cum humilitate: postea autem coepit dominari eis quibus praeceperat ne peccarent, et peccabant. Ostendere enim coepit lex abundantiam peccatorum, cum quae interdixerat plus fiebant quam facta erant. Igitur hoc modo, ut abundaret delictum, data lex est: commendans enim Apostolus fidem, per quam utique peccata delentur, legem dixit fecisse, ut abundarent peccata, sicut supra dixi, quia non data est, ut abolerentur peccata, sed ut abundarent; dum et ante legem peccatores ostendit, et post legem reos omnes tenuit. Ubi autem abundavit peccatum, superabundavit et gratia. Manifestum est, quia cum abundaret peccatum, superabundavit gratia: dum donum Dei venit ex promissione, et omnium peccata contexit, ut diaboli invidia nihil se profeciss
Abbreviated transcription (Latin):
inquit adiutorio data est. ut quia ipsi naturae quod ammodo
inserta sunt iustitiae semina addita lex est : Cuius ccuctori¬
tate & magisterio ingenium naturale proficer&. ad fructum
iustitiae faciendum: Sicut enim natiuitas interit nisi nutrim̃ta
habeat quibus fa&a adolescat. ita & naturale iustitiae ingeni¬
um. nisi habeat quodrespiciat & uener&ur. non facile proficit
sed egrotat. & super uenientibus cedit peccatis: Consu&udine
enim delinquendi prȩmitur. nec resecat infructum & perhoc
extinguitur: Prouidenter ergo datalex est. sicut testat᷑ pro¬
ph&a. sed populus ueterem consuetudinem sequens multiplicauit
peccata. Ip̃so enim usu plus coepit peccare quam ante peccaue¬
rat: Et sic factum est ut datalege non minuertur. sed habun¬
darent peccata: A postolus enim ostendit quid prouenerit data
lege . Numquid lex fecerit᷑ : Quomodo autem legis uitio cresce¬

Expanded text:
inquit, in adjutorium data est, ut quia ipsi naturae quodammodo inquit, in adjutorium data est, ut quia ipsi naturae quodammodo inserta sunt justitiae semina, addita lex est, cujus auctoritate et magisterio ingenium naturale proficeret ad fructum justitiae faciendum: sicut enim nativitas interit nisi nutrimenta habeat, quibus fota adolescat, ita et naturale justitiae ingenium, nisi habeat quod respiciat et veneretur, non facile proficit, sed aegrotat, et supervenientibus cedit peccatis: consuetudine enim delinquendi premitur, ne crescat in fructum, et per hoc exstinguitur. Providenter ergo data est lex, sicut testatur propheta: sed populus veterem consuetudinem sequens multiplicavit peccata. Ipso enim usu plus coepit peccare quam antea peccaverat; et sic factum est, ut data lege non minuerentur, sed abundarent peccata: Apostolus enim ostendit quid provenerit data lege, non quid lex fecerit. Quomodo autem legis vitio cresce
Abbreviated transcription (Latin):
tes . Ita & iustitia unius. omnes iustificabuntur credentes: Si qui
autem condemnationem hanc generalem esseputant : Simili modo
& iustificationem generalem accipientes. sed non est uerum. quia
non omnes credunt: Sicut enim per in oboedientiam unius homi¬
nis peccatores constituti sunt plurimi. ita & perunius oboedientiã
iusti constituuntur multi: Quos supra omnes dixit. hic plures &
multos significat: Plures enim̃ delictum adae secuti sunt p̃uarican¬
do non omnes: & multi constituuntur perfidem xp̃i . non omnes: Non
ergo in eos regnauit mors qui non peccauerunt insimilitudinem p̃¬
uaricationis adae: ex autem sub intrauit ut habundar& delic¬
tum: Potest dici econtra : Non ergo opostuit darilegem. nepec
cata in crescerent: Si enim ante legem minus peccatum est non
opus fuit lege: plane fuit necessaria lex . ut ostender& inpu¬
tari apud dm̃ peccata quae in pune fieri credebantur. ut decete¬
roscirent quid deuitare deberent: Vnde esaias propheta. Lex

Expanded text:
tes, ita et in justitia unius omnes justificabuntur credentes. Si qui 58 autem condemnationem hanc generalem esse putant, simili modo et justificationem generalem accipient. Sed non est verum, quia non omnes credunt. Sicut enim per inobedientiam unius hominis peccatores constituti sunt plures: ita et per unius obedientiam justi constituentur multi. Quos supra omnes dixit, hic plures et multos significat; plures enim delictum Adae secuti sunt praevaricando, non omnes: et multi justi constituentur per fidem Christi, non omnes. Non ergo in eos regnavit mors, qui non peccaverunt in similitudinem praevaricationis Adae. Lex autem subintravit, ut abundaret delictum. Potcata increscerent: si enim ante legem minus peccatum est, non opus fuit lege. Plane necessaria fuit lex, ut ostenderet imputari apud Deum peccata, quae impune fieri credebantur, ut de caetero scirent quod evitare deberent. Unde Isaias propheta: Lex,
Abbreviated transcription (Latin):
ga uisȩ sunt : sic conuersione illorum l&entur : Ipsorum enĩ
occasi on edĩ gratiam citius perceperunt : Secundum elec¬
tionem aũ delecti propterpatres: Quam uis grauiter
p&ccauer̃ iudaei reprobando donum di & dignisunt
marte : Tamen quia filii sunt bonorum quorum pre¬
rogatiua. & merito adõ plurima benefitia ꝑceperunt:
Regressi adfidem suscipientur cum l&mta: quia dil&ecia In
his dĩ exsuscitantur memoria patrũ: Sinepenitenti a
enim sunt dona & uocatiodi : Uerum est qui agratia

Expanded text:
ae sunt: sic conversione eorum laetentur, ipsorum enim ae sunt: sic conversione eorum laetentur, ipsorum enim occasione Dei gratiam citius perceperunt. Secundum electionem autem dilecti propter Patres. Quamvis graviter peccaverint Judaei reprobando donum Dei, et digni sint morte; tamen quia filii sunt bonorum, quorum praerogativa et merito plurima a Deo beneficia perceperunt, regressi ad fidem suscipientur cum laetitia; quia dilectio in his Dei exsuscitatur memoria Patrum. Sine poenitentia enim sunt dona et vocatio Dei. Verum est, quia gratia
Abbreviated transcription (Latin):
piat &auertat inpietatem abiacob & hoc illis ame testa¬
mentum cum abstulero peccataeorum: Exemplo h¬
Exemplo h¬
tionem humanigeneris: ipse cotidie remittit peccata comũ¬
Nec statim non credenter condemnat sed expectat sciens pos¬
se prostterȩa dagnitionem di Secundum euangelium qui¬
dem inimici propteruos. Causa in credulitatis inimici
sunt euaengelii ut error & cdelietum illorum gentibus aperiret
uiam antetempus intrandi cd fidem : si cut supra memoraui:
prius enim ubique omnibus predi candumerat: Tuncdemũ
& gentibus oportebat credi uerbum dĩ : sed qui a non credider̃:
ablatum ab his regnum datumẽ gentibus: Itaque nonin¬
sul tandum his premon& : quorum delictum profuit genti¬
bus : Illienim insultandum est : cuius peccatũ obfuit aliqui¬
bus : Nonergo perfidiae illorum gloriandum est sed do¬
lendum : sitardant conuerti: Vt quomodo illorum peccato¬

Expanded text:
ipiat, et avertat impietatem ab Jacob: et hoc illis a me testaipiat, et avertat impietatem ab Jacob: et hoc illis a me testamentum, cum abstulero peccata eorum . Exempli htionem humani generis, ipse quotidie remittit peccata convenec statim non credentes condemnat, sed exspectat, sciens posse proficere ad agnitionem Dei. Secundum Evangelium quidem inimici propter vos. Causa incredulitatis 93 inimici sunt Evangelii, ut error et delictum illorum gentibus aperiret viam ante tempus intrandi ad fidem, sicut supra memoravi; prius enim ubique omnibus Judaeis praedicandum erat, tunc demum et gentibus oportebat credi verbum Dei. Sed quia non crediderunt, ablatum ab eis regnum datum est gentibus. Itaque non insultandum his praemonet, quorum delictum profuit gentibus; illi enim insultandum est, cujus peccatum obfuit aliquibus. Non enim in perfidia illorum gratulandum est, sed dolendum, si tardant converti; ut quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
isrł saluus fier&: Nonestobscurum qui a adtempurce¬
catis obtunsio facta ẽ iudaeis his qui du memuli legis sunt:
non uiderunt donum uenisse promis sum adõ quod p̃dica¬
bitur axp̃o Gelo enim excecati sunt putantes legem
factorum num quã deberecessare : Undesabbatum ⁊e¬
lȩbantur : Quiccoffensione exparte obtunsi sunt. ut pro
incredulitate sua cruciarentur : Uidentes gentes profite¬
ri cum gaudio consecutos promissionem abrahȩ : Copia
tamen ad missa gentium abstergeretur caligo aboculis
mentis eorum ut possint credere: Ut spm̃ conpugtionis
prohibens a cordibus eorum qui eis prestat cecitatem.
reddates liberum arbrtrium uoluntatis : quia nonde
mali uolentia erat incredulitas : sed de errore emen¬
decrentur ut postea saluccrentur:
esaiae praph&e insubiectis ponit uthac gratia qualibe¬
rati sunt iuda ei csedentes & hos liberari possedocer& quia
non inanitur sed semperhabundat: Ueni& exsi quier

Expanded text:
Israel salvus fieret. Non est obscurum, quia ad tempus caeIsrael salvus fieret. Non est obscurum, quia ad tempus caecitatis obtusio data est Judaeis iis, qui dum aemuli Legis sunt, non viderunt donum venisse promissum a Deo, quod praedicabatur a Christo. Zelo enim excaecati sunt, putantes legem factorum numquam debere cessare; unde sabbatum zelabantur. Qua offensione ex parte obtusi sunt, ut pro incredulitate sua cruciarentur, videntes gentes profiteri cum gaudio consecutos se repromissionem Abrahae: copia tamen admissa gentium, abstergeretur caligo ab oculis mentis eorum, ut possint credere; ut spiritum compunctionis prohibens a cordibus eorum, qui eis praestat caecitatem, reddat eis arbitrium liberum voluntatis; quia non de malevolentia erat incredulitas, sed de errore, emendarentur, ut postea salvarentur. SEsaiae prophetae in subjectis ponit: ut hac gratia qua liberati sunt Judaei credentes, et nos liberari posse doceret; quia non erat exinanita, sed semper abundat. Dicit er
Abbreviated transcription (Latin):
cecati essent apostatae: Etilli si non permanserint in in cre¬
dulitate inserentur. Potens est enim ds̃ iterum inserere illos:
Ostendit iustitiam dĩ non in se ueritate manere circa illos quos obce¬
sie conuertantur: Qui per prophetam dixit. Reuertentes ad
me replantabo ut hoc scienter xpĩ ani gentiler. noninsultent
iudaeis certi reseruari illis quacsi lapsis miseri cordiam di : Nam
situ exnaturali excisus es oletestro & contranaturã insertus es
Sin bonam oleam: quanto magis hi secundum naturam inserent᷑¬
Sinsuam oleam: Oleam fidem perquam abraham iustificatur
est accipiamus: Oleastrum uero quiccgrestis & infructuos& natu¬
origine non sunt: Quanto magis iudaei si post diffidentiam
credant paternȩ reddendi sunt naturȩ. In sertuterum in su ã ꝓ¬
missionemN
ut non sitis uobis ipsis sapientes: qui ccobtunsio quȩdam expar S¬
te i srł facta est donecplenitudo gentium intrar et &sicom̃s is

Expanded text:
ecati essent apostatae. Sed et illi si non permanserint in increecati essent apostatae. Sed et illi si non permanserint in incredulitate, inserentur; potens est enim Deus iterum inserere illos. Ostendit justitiam Dei non in severitate manere circa illos, quos excaesi convertantur, qui per prophetam dixit: Revertentes ad me replantabo ; ut hoc scientes gentiles Christiani non insultent Judaeis, certi reservari illis quasi lapsis misericordiam Dei. Nam si tu ex naturali excisus es oleastro, et contra naturam insertus es in bonam olivam: quanto magis hi, qui secundum naturam, inserentur suae olivae! Olivam fidem per quam Abraham justificatus est, accipiamus: oleastrum vero, quia agrestis et infructuosa natuorigine non sunt; quanto magis Judaei, si post diffidentiam credant, paternae reddendi sunt naturae, inserti iterum in suam promissionem! ex parte Israel facta est, donec plenitudo gentium intraret: et sic omnis
Abbreviated transcription (Latin):
excecauit. Quid his sidubitauerint autsise exaltauerint fa¬
ci& : qui nulla commendatione sublimati sunt : Qui que cum
snullius dignitatis essent honorati sunt : Videergo bonitat᷑ẽ
Videergo bonitat᷑e¬
ss & seueritatem di: in eos quidem qui ceciderunt seueritatẽ.
inte aũ bonitatem si permanseris inbonitate: alio quin
& tu&xcideris.: Bonum dm̃ gentibus esse testatur. qui acũ
idola sequerentur digniutique morte: patientiasua exp&¬
tauit illos & nec ad huc requirenter sedultra uocauitillor
& peccata eis semisit: Iudaeis aũ seuerus est: excecauit enim
eos qui cdonum dĩ spreuerunt: Hosta mennunc signifi¬
cat iudaeor qui propter maliuolentiam suã inperpetium
cecati sunt : Vnde & ceci disse eos dic̃: Illos aũ quos supra me¬
morauit offendisse non tam̃ ceci disse. quia ad tempur illor ce
cator ostendit: Acperhoc seuerum dm̃ ineos fuisse ut inperttuũ

Expanded text:
excaecavit; quid his si dubitaverint, aut si se extulerint, faexcaecavit; quid his si dubitaverint, aut si se extulerint, faciet, qui nulla commendatione sublimati sunt: quippe cum nullius dignitatis essent, honorati sunt? Vide ergo bonitaVide ergo bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, severitatem; in te autem bonitatem, si permanseris in bonitate . Quae t tu excideris. Bonum Deum gentibus esse testatur; quia cum idola sequerentur, digni utique mortis, patientia sua exspectavit illos, et nec adhuc requirentes se, ultro vocavit illos, et peccata eis remisit. Judaeis autem severus est; excaecavit enim eos, quia donum Dei spreverunt. Hos tamen nunc significat Judaeos, qui propter malevolentiam suam in perpetuum caecati sunt; unde et cecidisse eos dicit: illos autem quos supra memoravit, offendisse, non tamen cecidisse; quia ad tempus caecatos illos ostendit: ac per hoc severum Deum in eos fuisse, ut in perpetuum
Abbreviated transcription (Latin):
unde occasionem dederunt gentibur ad salutem: Quãe¬
tollentiam reprimiuult ut magis saluti congaudectur.
non in firmitati in sultetur : Facile enim decipitur. quun
ene. idest rectedicis qui a fractis ra¬
mis insertus es:¬
ed in in credulitate fracti sunt. Hocẽ
ꝗas debes agere donođi perxp̃m non illis insultare sed & p&ere
simcclum illorum contulittibi salutem : ut & ipsi redeantadon¬
ginem:: Tunc placebis dõ quituimi sertus est.: Ideo enimtead¬
uocauit : ut pertucm emulationem reducer& & illos ad gratiã :
uccũ fidestar. Quicciuda ei perfidentiam lapsi sunt hos fide
dicit stare quiccum prius perfidiae causa iacerent credendo stare
coeperunt: Nolialtum sapere sedtime: Id estnoli superbur
esse sed caue ne & tu offendas: Si enim dr̃ naturalibus ra¬
mis non pepercit: ne forte nectibi parcat: Uerum est quite
si illos qui preragatiua patrũ dignierant quibus &ia m fac¬
tec promissio est dõ infilios adoptati in credulitatis eos causa

Expanded text:
unde et occasionem dederunt gentibus ad salutem. Quam extollentiam reprimi vult, ut magis saluti congaudeatur, non aegritudini insultetur; facile enim decipitur, qui gs. Bene, id est, recte dicis, quia fractis ramis insertus es: sed in incredulitate fracti sunt; hoc estias debes agere dono Dei per Christum, non illis insultare: sed et petere, si malum illorum tibi contulit ad salutem; ut et ipsi redeant ad originem. Tunc placebis Deo, qui tui misertus est; ideo enim te advocavit, ut per tuam aemulationem reduceret et illos ad gratiam. 92 Tu autem fide stas. Quia Judaei per diffidentiam lapsi sunt, hos fide dicit stare; quia cum prius perfidiae causa jacerent, credendo stare coeperunt. Noli altum sapere, sed time. Id est, noli superbus esse, sed cave, ne et tu offendas. Si enim Deus naturalibus rmis non pepercit; ne forte nec tibi parcat. Verum est, quia si illos, qui praerogativa Patrum digni erant, quibus etiam facta repromissio est Deo in filios adoptari, incredulitatis causa
Abbreviated transcription (Latin):
uoc& tamen subicit illũ urbano participi operis euangelici:
Salutate apellen probum inapõ ⁊ Hunc appellen non quasi amitũ
suum aut participem operis salutat : sed propter quod temptationib:
probatus est in tpõ fidelis inuentur: Salutate eos qui sunt exarir toboli
Anstobulu siste congregator intellegitur fuisse fratruminipõ.: Euius factũ
sic probat ut eos quos congregabat dignos salutatione sua design&
Salutate & hero dianum cognatum meum.: Istum quem cognatumtan¬
tum appellat ostendit deuotum incaritate renascibilitatir nontaqen

Expanded text:
vocet, tamen subjicit illum Urbano participi operis evangelici. vocet, tamen subjicit illum Urbano participi operis evangelici. Salutate Appellem probatum in Christo. Hunc Appellem non quasi amicum suum, aut participem operis salutat: sed propter quod tentationibus probatus est, et in Christo fidelis inventus. Salutate eos, qui sunt ex Aristobuli domo. Aristobulus iste congregator fuisse intelligitur fratrum in Christo: cujus factum sic probat, ut eos quos congregabat, dignos salutatione sua designet. Salutate Herodionem cognatum nostrum. Hunc quem cognatum tantum vocat, ostendit devotum in charitate renascibilitatis; non tamen
Abbreviated transcription (Latin):
qui est primiti. nꝰ asiae in xpo ⁊ Huius epheneti enam p̃sentem dig¬
nitatem non tac& ut ostendat & dignatos esse credere & inclinan¬
ter& : Salutate mecriam quaemultum laborauit inuobis:
Common& hos mominemariae quecmintellegimur ad exhorta¬
& iuliam cognator & concaptiuos meor qui sunt in signes in apłis qͥ
anteme fuerunt in xpõiliũ : Hos cognator &iuxta carnem & se¬
cundum spm̃ : Quomodo & angłrditit admanam. ecceelisa¬
b& l cognatatua. &c& : Quos &iam apłis prioribus obsecutos
cuintestimonio sio declarat : & secũ captiuitatem pas sofidei cau¬
sa⁊ Idcirco istos plenius honorandos.: Salutate ampliatũ
Rarissimum meumindno: Istum quasi amicum salutat sed
indnõ amicum .: Nontamen qui interfuerit labori eius &
captiuitati.: Salutate urbanum participem operis nostro¬
rum fuisse sorium inexhortatione credulitatis: Stachin
quoque dil&tum meum: Hunc stacluin quamuir dil&ctũ

Expanded text:
qui est primitivus Asiae in Christo. Hujus Epaeneti etiam praesentem dignitatem non tacet, ut ostendat et dignitatis viros credere, et inent. Salutate Mariam, quae multum laboravit in vobis. Commonet 109 hos nomine Mariae, quam intelligimus ad exhorta. Salutate Andronicum et Juliam cognatos et concaptivos meos, qui sunt insignes in apostolis, qui ante me fuerunt in Christo Jesu. Hos cognatos et juxta carnem et secundum spiritum, quomodo et Angelus dixit ad Mariam: Ecce Elizabeth cognata tua, etc. , quos etiam apostolis prioribus obsecutos cum testimonio sui declarat, et secum parem captivitatem passos fidei causa; ideoque istos plenius honorandos. Salutate Ampliatum dilectum meum in Christo. Hunc quasi amicum salutat, sed in Domino amicum; non tamen qui interfuerit labori ejus aut captivitati. Salutate Urbanum adjutorem meum in Chrorum fuisse socium in exhortatione credulitatis. Stachyn quoque dilectum meum. Hunc Stachyn quamvis dilectum
Abbreviated transcription (Latin):
si is quiuenit alium xpm p̃dicat quem non p̃dicamus. aut alium spm̃ accepistis quẽ
non accepistis. aut aliud euangelium quod non recrpistis. recte pateremini.
cepistis. recte pateremini. quia recte ait pateremini. si alius uobis xp̃s p̃dica¬
tus fuisset. autsialius sp̃s uel aliud euangelium traditum uob fuisset: Cum
dicat galatis. siquis uobis adnuntiauerit p̃t̃ quod accepistis anathema sit.
Sig̾alatis ꝑuersum erat aliud accipere quam ab a postolis fuerat traditum: quo¬

Expanded text:
Si is, qui venit, alium Christum predicat, quem non predicavimus, aut alium Spiritum accepit, quem non accepistis, aut aliud euangelium, quod non accepistis, recte pateremini.cepistis; recte pateremini. Quare ait: Recte pateremini, si alius vobis Christus praedicatus fuisset, aut si alius Spiritus vel aliud Evangelium traditum vobis fuisset cum dicat Galatis: Si quis vobis annuntiaverit, praeterquam quod accepistis, anathema sit ? Si Galatis perversum erat aliud accipere, quam ab apostolis fuerat traditum; quo
Abbreviated transcription (Latin):
in mutauerunt naturalem usum in eum usum quiest contranaturam:
Haec irato dõ propter ido latriam humanogeneri prouenisse testatur.
ut femina feminam turpi desiderio adusum app&er&. Quod quidam
aliter interpraetantur. non perspicientes uimdicti Quid est inmutare
naturalem usum in eum usum qui est contranaturam: nisi sublato con¬
cesso usu aliter uti : ut una atque eadem pars corporis . aliter se adusum

Expanded text:
immutaverunt naturalem usum in eum usum qui est contra naturam. Haec irato Deo propter idololatriam humano generi provenisse testatur, ut mulier mulierem turpi desiderio ad usum appeteret, quod quidam aliter interpretantur, non perspicientes vim dicti. Quid est enim immutare naturalem usum in eum usum qui est contra naturam, nisi sublato concesso usu aliter uti, ut una atque eadem pars corporis uniuscujusque inter se invicem sexus aliter se ad usum
Abbreviated transcription (Latin):
lioquin quomodo iudica¬
bit ds̃ hunc mundum: Uerum est quia non erat iustum utiudica¬
r& ds̃ mundum. si peccata eius ipsi pro fecerint. ut nutueius peccan
ienim ueritas dĩ in meo mendacio habundauit ingloriam ipsius. quid
adhuc etego tamquam peccator iudicor: N Ianifestum est quia¬
U anifestum est quia
si ad gloriam dĩ proficit mendacium hominum. ut ipse solus uerus
sis enim hoc obponebatur. quasi hic esset sensus prȩdicantium remis¬
sionem peccatorum ut facerent mala &uenirent bona. Hoc est pec¬
re. fides suadet : Quippe cum dnm̃ iudicaturum predic& sed delin¬

Expanded text:
lioquin quomodo judicabit Deus hunc mundum? Verum est, quia non erat justum ut judicaret Deus mundum, si peccata ejus ipsi proficerent; ut nutu ejus peccantenim veritas Dei in meo mendacio abundavit in gloriam ipsius, quid adhuc et ego tamquam peccator judicor? Manifestum est, quia si ad gloriam Dei proficit mendacium hominum, ut ille solus verus sis enim hoc opponebatur, quasi hic esset sensus praedicantium remissionem peccatorum, ut facerent mala et venirent bona, hoc est pecre fides tradidit, quippe cum judicaturum Deum praedicet; sed delin
Abbreviated transcription (Latin):
ominum : eorum qui ueritatem dĩ in iniustitia detinent: Sicut
illo qui credit iustitia dĩ reuelatur sicut supra memoraui: ita
uneo qui non credit impi&as & in iustitia reuelatur: Exipsa eñi
aeli fabrica: iratus illis ds̃ uid&ur: Id circo enim tam pulchra¬
stra condidit : ut ex his quantus &quam mirabilis creator¬
quam mirabilis creator
orum est possit agnosci : & solus adorari: Vnde scriptum est in
salmo octauo decimo: Caeli enarrant gloriam dĩ. & opera ma¬

Expanded text:
i in injustitia detinent. Sicut enim in illo qui credit, justitia Dei revelatur, sicut supra memoravi; ita et in eo qui non credit impietas et injustitia revelatur. Ex ipsa enim coeli fabrica iratus illis Deus videtur; idcirco enim tam pulchra astra condidit, ut ex iis quantus et quam admirabilis creator eorum est, possit agnosci, et solus adorari. Unde scriptum est in psalmo: Coeli enarrant gloriam D
Abbreviated transcription (Latin):
eum facit genus hominum: Potuerunt enim id perlegem naturae
d prȩhendere fabrica mundi testificante : auctorem dm̃ solum dili¬
endum : Quod moyses litteris tradidit: sed impii facti sunt. non
olendo creatorem & iniustitia in eis appar& dum uidentes dissi¬
iulant aueritate . non fatentes unum dm̃:¬
ñ. Quia quod notũ est

Expanded text:
erunt enim id per legem naturae apprehendere, fabrica mundi testificante, auctorem Deum solum diligendum, quod Moyses litteris tradidit : sed impii facti sunt non colendo creatorem, et injustitia in eis apparet, dum videntes dissimulant a veritate, non fatentes unum Deum. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
cerant. illũ euacuantes deorũ magisterio głarent᷑ eloquentia
enĩ cõmendati predicationis głam inse conuertebant: Apłs uero
secontẽptibilẽ uolebat uideri dũ modo dĩ głam faceret accep
lam saturati: estis iamdiuites factiestis : sine nobis regnatis : Ironia est¬
sicut dicunt. ir ascentis enim uerba sunt non confirmantis: In quib enĩ
tanta uitia arguit regnare illos dic̃: Sic enim putabant gloriantes dehis
quȩ apseudo apłis trade bantur :

Expanded text:
cerant, illum evacuantes, de horum magisterio gloriarentur; eloquentia cerant, illum evacuantes, de horum magisterio gloriarentur; eloquentia enim commendati, praedicationis gloriam in se convertebant. Apostolus vero contemptibilem se volebat videri, dummodo Dei gloriam faceret acceptabilem. Jam saturati estis, jam divites facti estis, sine nobis regnatis. Ironia est, ut dicunt; irascentis enim verba 125 sunt, non confirmantis. In quibus enim tanta vitia arguit, regnare illos dicit; sic enim putabant, gloriantes de iis quae a pseudoapostolis tradebantur
Abbreviated transcription (Latin):
his discerent nihil dandũ hominib: Quis enĩ te discernit: Oid est
sunt aliqui qui amplius accipientes in baptismate aut indoctrina: c̃&e¬
ros dicant minus consecutos: Hoc his loquitur qui baptiçatos ab aliis
plus aliquid ẽẽ putabant : quorũ eloquentia seducebantur: Ut fuco
quodã ꝑuersa recta putarent: Tantae enim discordide in populo erant
ut multa eent studa diuersarũ partiũ: & sic om̃a dictasua apłus sine
pars ad sedicta susciper& audiens qđ causȩ suȩ intendi cognoscer&:
uid aũt habes quod ñ ac cepisti : Nihil illũ boni ultradic̃ consecutũ aba¬
liis : quã ab eo acceperat. ideo frustraquęri Qđ eni habebant ab apło
acceperant: Ad unũ aut̃ uid&ur loqui : quiad partẽ plebis loquitur
Siaũt accepisti quidgłaris quasi non acceperis : Hoc quasi insultato¬
res apłi agebant ꝑmperitiã ut eadẽ audientes quę ab apło iamdidi¬

Expanded text:
his discerent nihil dandum hominibus. Nam quis te discernit? Id est, his discerent nihil dandum hominibus. Nam quis te discernit? Id est, sunt aliqui, qui amplius accipientes in baptismate aut in doctrina, caeteros dicant minus consecutos. Hoc iis loquitur, qui baptizatos ab aliis, plus aliquid esse putabant: quorum eloquentia seducebantur, ut fuco quodam perversa recta putarent. Tanta enim discordia erat in populo, ut multa essent studia diversarum partium: et sic omnia dicta sua aptavit Appars ad se dicta susciperet, audiens quod causae suae intendi cognosceret. Quid enim habes, quod non accepisti? Nihil illum boni ultra dicit consecutum ab aliis, quam ab eo acceperat, ideo frustra queri; quod enim habebant, ab Apostolo acceperant. Ad unum autem videtur loqui, quia ad partem plebis loquitur. Si autem accepisti, quid gloriaris, quasi non acceperis? Hoc quasi insultatores Apostoli agebant per imperitiam; ut eadem audientes, quae ab Apostolo jam didi
Abbreviated transcription (Latin):
illic apparebit: Vt & qui despectus habebatur. forte appareat dignus: & qui
aliquidesse putabatur mueniatur reꝓbus: Omma enĩ notaerunt indie
iudicu: &e tunc laus erit beneagenti uel cogitanti: Hic enĩ qui laudatur in ꝓ¬
babile est andignus sit: Sic ut alio locodic̃: non enĩ qui seipsũ comm̃dat ille
ꝓbatus est sed quẽ dñs cõm̃dat. quẽ utiquenihil lat&: Hac aut̃ fr̃s trans
figuraui inme &appollo ꝓpt̃ uos ut in nob discatis ne supͣ qđ scriptũ est unꝰ
ꝓuno infletur aduersus alterũ : Trans figuraũ haec inse & appollo dum
euacuat sumatim illos designans non singillatim. nema ior forte discor¬
dia in populis nasceretur: Nemoenĩ audiens nom̃ suũ taxari. Aut eius
cui fauet. contentus est tacere: Tacito aut̃ nomine siquis audiens
acsidese intellegat dictũ dissimulat: Subhac ergo ꝓpositione euacu¬
auit ꝑsonas illorũ. Cũ dic̃: Ego plantaui apollo rigauit. & cetera utm

Expanded text:
illic apparebit; ut etqui despectus habebatur, forte appareat dignus: et qui aliquid esse putabatur, inveniatur reprobus. Omnia enim nuda erunt in die judicii, et tunc laus erit bene agenti vel cogitanti. Hic enim qui laudatur, improbabile est an dignus sit, sicut et in alio loco dicit: Non enim qui se ipsum commendat, ille probatus est: sed quem Deus commendat , quem utiqfiguravi in me, et Apollo propter vos; ut in nobis discatis, ne supra quod scriptum est, unus pro uno infletur adversus alterum. Transfiguravit haec in se et Apollo, dum evacuat, summatim illos designans, non singulatim; ne forte major discordia in populo nasceretur. Nemo enim audiens nomen suum taxari, aut ejus cui favet, contentus est tacere: tacito autem nomine si quis audiens, etiamsi de se intelligat dictum, dissimulat. Sub hac ergo propositione evacuavit personas illorum, cum dicit: Ego plantavi, Apollo rigavit, etc. , ut in
Abbreviated transcription (Latin):
iuxta carnem dĩfilium exmaria : Iuxta illud: & uerbum taro factum est:
set & homo: Uerus autem non erit : nisi sit ex carne & anima. ut sit perfec¬
tus: Qui enim ex aeterno dĩ filius erat ignorabatur autem acreatura
Dum uult illum manifestari prohumana salute : uisibilem eum & corpo¬
reum fecit : Quia & cognosci eum uoluit peruirtutem : ut homines passio¬
ne eius a peccatis abluer& in carne morte deuicta: Et ideo exsemine
dauid fit: ut sicut dedõrex ante sȩcula natus est : ita & secundum car¬
nem exrege ortum caperet: Factus opere sp̃ĩ sc̃i exuirgine : ut reueren

Expanded text:
ium ex semine David, juxta illud: Et Verbum caro factum est ; st, verus esset et homo: verus autem non erit, nisi sit ex carne et anima; ut sit perfectdum vult manifestari pro humana salute, visibilis debuit et corporeus fieri, quia et cognosci se voluit per virtutem et hominem peccatis abluere in carne, morte devicta, et ideo ex semine David fit, ut sicut de Deo rex ante saecula natus est, ita et secundum carnem ex rege ortum regium caperet, factus opere Spiritus sancti de virgine, hoc est n
Abbreviated transcription (Latin):
Quia simaledocuerit : xp̃i nom̃ ꝑman& quod est fundam̃tũ : doctrina aut̃¬
X. mala ꝑibit. Sicut dicit dñs: Om̃is plantatio quã non plantauit pat̾ meus cȩ¬

Expanded text:
quia si male docuerit, Christi nomen permanet, quod est fundamentum: doctrina autquia si male docuerit, Christi nomen permanet, quod est fundamentum: doctrina autem mala peribit, sicut dicit Dominus: Omnis plantatio, quam non plantavit Pater meus c
Abbreviated transcription (Latin):
quã uis diuersa sint illorũ officia: Unus quisque aũt ꝓpriã mercedẽ accipi¬
& secundũ suũ laborẽ: Quã uis enĩ unũ sint: sed quia maior est qui euange¬
ligat quã qui baptitat : ileo discreuit mercedes illorũ & non solũ ad hoc:
doctrinã: Dĩ enim sumus operis participes : dĩ cultura. dĩ ȩdificatio estis:
Hoc ad apostolorũ ꝑsonã ꝑtin&. quos constat dĩ eẽ ad iutores: dũ uica
dam̃tũ posui: Gratiã sibi datã dic̃ ut dignus ess& p̃dicare euangeliũ.
ut & hoc dieẽ ostenderet non hominis : Scđm hanc itaq grãm ut sapientẽ
architectũ fundam̃tũ sedic̃ posuisse Sapiens architectus est qui iuxta disci¬
plinã auctoris conlocat fundam̃tũ : Id est qui secđm traditionẽ saluatoris
Nesi obliqua fuerint & fribala rumã facient: manente in colomi fundam̃to:

Expanded text:
rsa sint illorum officia. Unusquisque autem propriam mercedem accipirsa sint illorum officia. Unusquisque autem propriam mercedem accipiet secundum suum laborem. Quamvis enim unum sint, sed quia major est, qui evangelizat, quam qui baptizat; ideo discrevit mercedes illorum; et non solum ad hoc, doctrinam. Dei enim sumus operis participes: Dei cultura, Dei aedificatio estis. Hoc ad apostolorum personam pertinet, quos constat Dei esse adjutores; quia vicardamentum posui. Gratiam sibi datam dicit, ut dignus esset praedicare Evangelium; ut et hoc Dei esse ostenderet, non hominis. Secundum hanc itaque gratiam, ut sapientem architectum fundamentum se dicit posuisse. Sapiens architectus est, qui juxta disciplinam auctoris collocat fundamentum, id est, qui secundum traditionem Salvatoris ne si obliqua fuerint et frivola, ruinam faciant, manente incolumi fundamento;
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ increm̃tũ dedit: Plantare est. euangeligare. & ad fidẽ adtrahe¬
re: Rigareuero baptiģare sollemnib uerbis peccata aut̃ dimittẽ¬
re & spm̃dare dĩ solius: Siergo effectũ salutis dĩdat nulla głae in hac
adõ & non baptigatũ. consecutũ remissionẽ peccatorũ: Nũquid non hic
inuisibilit̃ baptitatus est. quando donũ baptis matis consecutus est:
Itaq neque qui plantat est aliquid neq quirigat sed qui increm̃tũ dat ds̃
Et plantata enĩ solent᷑mori. & rigata adeffectũ fecunditatis minime per¬
uenire nisi d& ds̃ uegetatã uitã: Quantũ ergo adhonorificentiã dĩ ꝑtinet :
nihil est homo Quantũ aut̃ ad ministeriũ ꝑtinet necessarius est : ut hono:¬
rificetur quasi seruus. non ut aliquid de illo speretur ad miuriã dĩ:
Qui aũt plantat & quirigat unũ sunt : Vnũ sunt qui a ambo mercennarust.

Expanded text:
s incrementum dedit. Plantare est evangelizare, et ad fidem attrahes incrementum dedit. Plantare est evangelizare, et ad fidem attrahere: rigare vero, baptizare solemnibus verbis: peccata autem dimittere, et Spiritum dare, Dei solius. Si ergo effectum salutis Deus dat, nulla gloria in hac a Deo , et non baptizatum consecutum remissionem peccatorum. Numquid non hic invisibiliter baptizatus est, quando donum baptismatis consecutus est? Itaque neque qui plantat, est aliquid; neque qui rigat: sed qui incrementum dat Deus. Et plantata enim solent emori, et rigata ad effectum fecunditatis minime pervenire, nisi det Deus vegetam vitam. Quantum ergo ad honorificentiam Dei pertinet, nihil est homo: quantum autem ad ministerium pertinet, necessarius est; ut honorificetur quasi servus, non ut aliquid de illo speretur ad injuriam Dei. Qui enim plantat, et qui rigat, unum sunt. Unum sunt, quia ambo mercenarii sunt;
Abbreviated transcription (Latin):
tur ado ad optati: ita & in homine gloriantes. & homines & carnales di¬
cunt᷑: Sententia dĩ conclusit quiait ego dixi dii estis: uos aut̃ sic̃ homines
moriemini:¬
moriemini:ipt ne forte putaretur ꝑ inuidiã magis
ꝑsonas illorũ destruere. ostendens magnũ errorẽ & addĩ contumeliã
ꝑtinere quando dõ p̃dicato gładatur hominib:. Quid ergo minus est agen¬
tilitate : dũ adhuc aliquid de hominib speratur: Quidigitur est appollo¬
quid uero paulus : ministrieiꝰ cuicredidistis: It quia ministrisunt spes
in his non sit sed indõ cuius ministrisunt: Illi enĩ gratiarũ actio deferenda:
est cuius donũ est: Hu uero serui quos etiã inuitos oport& dispensare :
Num quid non moyses coactus est ire adpharaonẽ. & ion as inuitus mis¬
sus ẽ predicare nineuitis. & annanias contradicens. missus est saulo
manũ in ponere :
Etunicuiq sic̃ dñs dedit: Id est sic ut uoluit & sciũ:
diuisit singulis officia ministerui: E¬
goplantaui appollo rigauit: sed

Expanded text:
tur, a Deo adoptati; ita et in homine gloriantes, et homines et carnales dicuntur, sententia Dei conclusi, qui ait: Ego dixi, dii estis; vos autem sicut homines morieminiona incipit; ne forte putaretur per invidiam magis personas illorum destruere, ostendens magnum errorem et ad Dei contumeliam pertinere, quando Deo praedicato, gloria datur hominibus. Quid ergo minus est a gentilitate, dum adhuc aliquid de hominibus speratur? Quid igitur est ApolloQuid vero Paulus? Ministri ejus, cui credidistis. Ut quia ministri sunt, spes in his non sit, sed in Deo, cujus ministri sunt. Illi enim gratiarum actio deferenda est, cujus donum est; hi vero servi, quos etiam invitos oportet dispensare. Numquid non Moyses coactus est ire ad Pharaonem; et Jonas invitus missus est praedicare Ninivitis, et Ananias contradicens missus est Saulo manum imponere? Et unicuique sicut Dominus dedit: id est, sicut voluit, et scivit, divisit singulis officia ministerii. Ego plantavi, Apollo rigavit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quiolim promiserant & diuliberabant : huic parco perparua messis ẽ quia cumdu¬
bitatione seminat. nescit enim prodesse quod facit. Quiaũ inbenedictione seni¬
nat. in benedictione metet. Hic inbenedictione seminat. qui bona uoluntate subspe
futurae retributionis hoc agit.
nusquisq: scđm propositum cor. non extristi¬
tia aut necessitate. hilarem enim datorẽ diligit ds̃. Do
hoc infuturum sil&o animo fiat. Ex his enim qui inferunt hunc elegit dĩ cui
retribuatur. quid euoto corde operatur quasi thes aurizans apud dm̃s: Quia
qui inuitus facit p̃ppudorem p̃sentem nealiis inferentib: turpis inueniatus¬

Expanded text:
qui olim promiserant, et diu deliberabant. Huic parco parva messis est; quia cum duqui olim promiserant, et diu deliberabant. Huic parco parva messis est; quia cum dubitatione seminat; nescit enim prodesse quod facit. Qui autem in benedictione seminat de benedictione et metet. Hic in benedictione seminat, qui bona voluntate sub spe futurae retributionis hoc agit. nusquisque secundum propositum cordis, non ex tristitia aut necessitate; hilarem enim datorem diligit Deus. Docet illos tunc prodesse hoc in futurum, si laeto animo fiat. Ex his enim qui inferunt, hunc elegit Deus, cui retribuatur, qui devoto corde operatur, quasi thesaurizans apud Deum quia qui invitus facit propter praesentem pudorem, ne aliis inferentibus turpis inveniatu
Abbreviated transcription (Latin):
sã benedictia nẽ hanc uram paratã esse: seds̃ic quasi benedictionẽ ñ quasi
circum uentionem. U tollicitudinem suan adhuc manifestet prorogasse sediẽ frẽs
ꝑ quos ad moniti idimplerent quod ꝓmiserant & non implebant. Cum sup uoluntari
um dicat profectum. hocẽ nom illi fuisse extorium. sed mox ut audiuit libenter am¬
plexus ẽ utuideatur uoluntarius adillos profectus p̃pspem illorum: nũc nonideo
serogasse hoo significat quasi nolentes ire sed suum affectum probat circa illos quan¬
douolentes ire insuper rogat : ut sine aliqua mora fiat quod& illi uolunt & hic p̃cat᷑
Hoc ergo agit cumhis ut in promissione sua fidelessint: Et seideo commonere p̃p existi¬
mationẽ illorũ non circum ueniret sedut tantum offerant quantum non peniteant:
Hoc aũ dico quia qui parce seminat. parce & met&. Parcum auarum signifficat cui
ex torquetur ut inferat : Penit& enim quia promisit : Hoc detarditate eorum colligit

Expanded text:
sam benedictionem hanc vestram paratam esse: sed sic quasi benedictionem, non quasi circumventionem. Ut sollicitudinem suam adhuc manifestet, rogasse se dixit fratres, per quos admoniti adimplerent, quod promiserant, et non implebant. Cum supra Titum dicat voluntarium profectum, hoc est, non illi fuisse extortum, sed mox ut audivit, libenter amplexus est; ut videatur voluntarius ad illos profectus propter spem illorum: nunc non ideo se rogasse hos significat, quasi nolentes ire; sed suum affectum probat circa illos, quando volentes ire insuper rogat; ut sine aliqua mora fiat, quod et illi volunt, et hic precatur. Hoc ergo agit cum his, ut in promissione sua fideles sint, et se ideo commonere propter existimationem illorum, non circumvenire; sed ut tantum offerant, quantum non poeniteat. Hoc autem dico: quia qui parce seminat, parce et metet. Parcum avarum significat, cui extorquetur, ut inferat; poenitet enim quia promisit. Hoc de tarditate illorum colligit,
Abbreviated transcription (Latin):
tiã ad eẽ illis &xoptat. ut sicut in emendandis uitiis & doetrinae ueritate con¬
pungit corda illorum . Ita & in hoc faueat coeptis illorũ. ut abundent in omni

Expanded text:
tiam adesse illis exoptat, ut sicut in emendandis vitiis et doctrinae veritate compungit corda illorum; ita et in hoc faveat coeptis illorum, ut abundent in omni
Abbreviated transcription (Latin):
fend& se conscientia in die iudicii quia non cogitauit credere se debere:
& iudic&ur non quasi maliuolus sed quasiignorans. non tamen sine pȩna
futurus quia non lic& ignorare, Centes enim duplicigenere significat.
tam credentes quaminfidos: Superius enĩ degentibus credentibus dic̃
Post autem subiecit &iam dehis gentibus quae non credunt. Vt sicut per
conscientiam suam laudantur credentes. ita & perconscientiam suam ac¬
cusentur diffidentes : Quamuis enim sibi uideatur minimȩ reus qui non
credidit . quia apud se tractare istud non potuit. rationẽ tamen conuin¬
citur quiꝰ non sibi sua sit uerum̃ hoc esse quod deuirtutum testimoniis
uiderat firmari & multos sequi. Hoc modo iudicabuntur occulta homi
daeus cognominaris, Cognomen iudaei est quia exprȩrogatiua pa¬
rentum est ut dicantur is rahelitae:¬

Expanded text:
es se conscientia in die judicii, quia non cogitavit se debere credere; et judicetur non quasi malevolus, sed quasi ignorans: non tamen sine poena futuros; quia id non licet ignorare. Gentes enim duplici genere significat, tam credentes quam infidos; superius enim de gentibus credentibus dicit: post autem subjecit etiam de eis gentibus, quae non credunt; ut sicut per conscientiam suam laudantur credentes, ita et per conscientiam suam accusentur diffidentes. Quamvis enim sibi videatur minime reus, qui non credidit; quia apud se tractare istud non potuit, ratione tamen convincitur; quia non sibi suasit verum hoc esse, quod et virtutum testimoniis viderat confirmari, et multos sequi. Puto etidaeus cognominaris. Cognomen Judaei est, quia ex praerogativa parentum est, ut dicantur Israelitae
Abbreviated transcription (Latin):
eorum qui in tenebris sunt sed dux omnium horum adperditionem.
Quid ergo alterum doces teipsum non doces: Hoc est tu qui gentiles
ge promisso in eisdem quae arguis inueniris: Qui prȩdicas non furan
subripit. negans xpm̃ nostrum inlege promissum: quod praedicat non¬
fieri facit : Quidicis non mechandum mecharis. Adulterat autem
legem quando ueritatem xp̃i tollit . & mendacium ponit. Vnde in alia
epistola adulteratores ait uerbi dĩ, Qui execraris idola sacrilegium

Expanded text:
eorum, qui in tenebris sunt; sed dux omnium horum ad perditionem. eorum, qui in tenebris sunt; sed dux omnium horum ad perditionem. Qui ergo alium doces, te ipsum non doces. Hoc est, tu qui gentiles ge promisso, in iisdem quae arguis, inveniris. Qui praedicas non furandsubripis, negas Christum nostrum in Lege promissum. Qui dicis non moechandum, moecharis . Adulteras autem Legem, quando veritatem Christi tollis, et mendacium ponis. Unde alio loco dicit: Adulteratores verbi Dei. Qui exsecraris idola, sacrilegium
Abbreviated transcription (Latin):
dõ & nosti uoluntatem eius & probas utiliora instructus per legem,
Nonualde magnum uideri uult siiud aeus credat. quippe cum sit doctus
perlegem: Periculo sum autem si non credat. ducem enim hab& legem
Sed ut preponatur credens meritum facit patrum: quia quamuis ali¬
quis perse floreat. erubescit tamen in suis:
onfidisque teipsum
ducem essecȩcorum. lumen eorum qui sunt intenebris eruditorem in¬
sipientium magistrum in fantium. habentem formam scientiae &
ueritatis in lege : Uera sunt ista quia hoc est legis documentũ. erudi¬
re imperitos & dõ subicere profanos : uel ido latriae cultura impios pro¬
missione quae facta perlegem est ad melioris spei fiduciam prouoca
re . Recte igitur gloriatur in his legis doctor. quia tradit formam ue
ritatis : Si autem non recipit eum quemlex promisit. frustra gloriatur
delege cui iniuriam facit. dum spernit xpm̃ promissum inlege: Et nec
iam eruditor erit insipientium nec magister infantium. nec lumen

Expanded text:
Deo, et nosti voluntatem ejus, et probas utiliora, instructus per Legem. Non magnum valde videri vult, si Judaeus credat; quippe cum sit instructus per Legem: periculosum autem valde si non credat; ducem enim habet Legem. Sed ut praeponatur credens, meritum facit Patrum; quia quamvis aliquis per se floreat, crubescit tamen in suis. Confidisque te ipsum ducem esse caecorum, lumen eorum qui in tenebris sunt, eruditorem insipientium, magistrum infantium, habentem formam scientiae et veritatis in Lege. Vera sunt haec; quia Legis documentum hoc est, erudire imperitos, et Deo subjicere profanos: vel ab idololatriae cultura impios promisre. Recte igitur glritatis. Si autem non recipit eum quem Lex promisit, frustra gloriatur de Lege, cui injuriam facit, dum Christum spernit promissum in Lege; et nec jam eruditor erit insipientium, nec magister infantium, nec lumen
Abbreviated transcription (Latin):
unus quisq enim urm̃ propriam caenam p̃sumit in manducando Etalius
quidem esurit alius ebrius est : Num quid domos non habetis ad edendum
& bibendum aut ecdesiam di contemnitisi & confunditis non habentes:
Hos notat qui sic in ec desiam conueniebant: Vt munera sua offerentes
aduenientibus prbis : quia adhucrectores ec lesiis non omnibus
locis fuerant constituti : totumsibi qui obtulerat uindicar& scis matis causa.
Dissensiones enim inter eos pseudo a połi seminauerunt:. Ita ut oblati¬
ones suas zelarentur : Cum una ateadem prȩce omnium oblationes
bene dicerentur : Vt hii qui ut ad solet fieri non obtulerant: aut unde
offerent non habeant. pudore correpti confunderentur non sumentes
partem: & tam cito illud agebant ut superuenientes non inuenirent
quod ederent: Ideoq sisic inquit conuenu tis ut unusq. sumat . domi

Expanded text:
unusquisque enim suam caenam praesumit ad manducandum, et alius unusquisque enim suam caenam praesumit ad manducandum, et alius quidem esurit, alius autem ebrius est. numquid domos non het bibendum? aut Ecclesiam Dei contemnitis, et confunditis non habentes? Hos notat, qui sic in Ecclesiam conveniebant ut munera sua offerentes, advenientibus presbyteris quia adhuc rectores Ecclesiis non omnibus locis fuerant constituti, totum sibi qui obtulerant, vindicarent, schismatis causa. 149 Dissensiones enim inter eos pseudoapostoli seminaverant, ita ut oblationes suas zelarentur: cum una atque eadem prece omnium oblationes benedicerentur, ut ii qui, ut adsolet fieri, non obtulerant, aut unde offerrent, non habebant, pudore correpti confunderentur, non sumentes partem: et tam cito illud agebant, ut supervenientes non invenirent, quod ederent. Ideoque si sic, inquit, convenitis, ut unusquisque suum