comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
stoici: cum de prouidentia dixͥerũt facer̃ conant᷑. &
secutus est eos tulliug pluribue quidem locis. sed tam̃
materiã tam copiosam & uberem strictum cõtin-¬
git. Quã ego id circo pretereo quia nuper ꝓptium
de ea re librum ad demetrianu auditore meum
arus & hi maxĩe fuerũt in ea sentẽtia. qui ẽẽ
prouidentiã negãt. Nam stoici ãantiu fabricam.
diuine solertie tribuũt. Aristoteles aut labore se
ac molestia liberauit dicens semper fuisse mũdu.
⁊ taq & humanu genus & ceteraq ineo sũt initium
nõ hẽre: led fuisse semꝑ ac semꝑ fore. Sed cum uideamꝰ
singła queq aĩalia que ante nõ fuerit incipere esse¬
& esse definite: necesse est totũ genus dĩantium aliqñ
cepisse & aliqñ desiturũ ẽẽ. quia cepit. Omĩa eni trib¬
fp̃ib cõtineri necesse est. Preterito. pñti :futuro. Prete¬
riti est origo pñtis substantia: fututi dissoluto quȩ

Expanded text:
stoici, cum de providentia disserunt, facere conantur; et stoici, cum de providentia disserunt, facere conantur; et secutus eos Tullius pluribus quidem locis. Sed tamen materiam tam copiosam et uberem strictim contingit; quam ego nunc idcirco praetereo, quia nuper proprium de ea re librum ad Demetrianum auditorem meum arvis. Et ii maxime fuerunt in ea sententia qui esse providentiam negant. Nam stoici animantium fabricam divinae solertiae tribuunt. Aristoteles autem labore se ac molestia liberavit, dicens semper mundum fuisse; itaque et humanum genus et cetera quae in eo sunt initium non habere, sed fuisse semper ac semper fore. sed cum uideamus singula quaeque animalia quae ante non fuerint esse incipere et esse desinere, necesse est totum genus aliquando esse coepisse et aliquando desiturum esse, quia coepit. omnia enim tribtemporibus contineri necesse est, praeterito, praesenti, futuro. Praeteriti est origo, praesentis substantia, futuri dissolutio. Qua
Abbreviated transcription (Latin):
na: nã sic̃ hõi opibus aduita tuendam: sic illis
preda & pabulis opus est: ita inducẽdo botiũ qđ
nõ sit in hõiis potestate: totũ hoĩem aliene ditionẽ
sub iugauerũt. Audiamus ełia Senonẽ. nã is inter¬
dum uixtutem sonniat. umum inquit ẽẽ bonũ cum
na cõsentanee uiuere. Beluaꝵ igit᷑ more nob̾ uiuetidũ
est. nam que abesle debent ab hoĩe. in his onũb depee¬
hendunt᷑. Uoluptates appetũt᷑. metuũt fallit insicdiant
occidũt: & quod ad rem maxime attinet deũ nescuĩt.
uia  me decet ut uiuã secũdum naͣm que ip̃a in
diteru prona est & quibusdam blandimẽtis leni¬
hs mihal̃ duit : sed tt nõ erit cdisfiaitio sũmi bor
quia tllum est aial quod nõ secũclum naͣm uiuat.
Aui sciãm sũmu bonũ fecit. aliquid hõi propriũ dedit.
sed sc̃am alterius rei gẽa homines appetũt: nõ ꝑtoplqi
Ganiam cites oni seir᷑e cotentus est: nõ expetens aliquẽ

Expanded text:
na: nam sicut homini opibus ad uitam tuendam, sic illis na: nam sicut homini opibus ad uitam tuendam, sic illis praeda et pabulis opus est. ita inducendo bonum quod non sit in hominis potestate, totum hominem alienae dicioni subiugauerunt. audiamus etiam Zenonem: nam is interdum uirtutem somniat. \'summum\' inquit est bonum cum natura consentanee uiuere.\' beluarum igitur nobis more uiuendum est. nam quae abeshenduntur: voluptates appetunt, metuunt, fallunt, insidiantur, occidunt; et, quod ad rem maxime attinet, Deum nesciunt. Quid ergo me docet, ut vivam secundum naturam, quae ipsa in deterius prona est, et quibusdam blandimentis leninonnihil dicit: sed tamen non erit definitio summi boni; quia nullum est animal, quod non secundum naqui scientiam summum bonum fecit, aliquid homini proprium dedit, sed scientiam alterius rei gratia homines adpetunt, non propter ipsam. quis enim scire contentus est non expetens aliquem
Abbreviated transcription (Latin):
est fugiens : quis põt sibi hoc bonũ prestar᷑ quod nobis
ut ueniat: nihib aliud possumus ꝙͣ optare : Sũmu
aũt bonũ nõ pot̾ efficere quẽꝙͣ heatu: nisi sempee
fu̾it in ip̃ius potestate: Hoc aũt̃ nõ uixtus hoĩs nõ
doc⁊ rina. nõ labor: s nã ip̃a cunctis aĩantib p̃stat.
ui uoluptatẽ cum honestate iunxexũt: coĩonem hãc
effugere uoluert̃ sed esfecexũt repugnãs bonũ. Irio¬
niam qui uoluptati dedius est. honestate careat
necesse elt: qui honestati studet: uoluptate. Per¬
ipateticoꝵ aũt bonũ nimiu młtiplex: exceptis ani-¬
mi bonis que ip̃a: que sĩt. magna cõtentio ẽ. cõe
cũ belius pot uidere. Nam cõporis bona: id est in¬
colomitas. indolentia: ualetudo: nõ minus sũt mu-¬
tis ꝙͣ hõi necessaria: ac nescio an etiã magis: quia¬
& homo & medelis & ministeriis subleuari põt᷑.
muta nõ possũt. Item que appellant fortune bo¬

Expanded text:
est fugiens, quis potest sibi hoc bonum praestare, quod nobis est fugiens, quis potest sibi hoc bonum praestare, quod nobis ut eveniat, nihil aliud possumus quam optare? Summum autem bonum non potest efficere quemquam beatum, nisi semper fuerit in ipsius potestdoctrina, non labor, sed natura ipsa cunctis animantibus praestat. qui uoluptatem cum honestate iunxerunt, communionem hanc effugere uoluerunt, sed effecerunt repugnans bonum, quoniam qui uo-luptati deditus est, honestate careat necesse est, qui honestati studet, uoluptate. Peripateticorum bonum nimium multiplex et exceptis animi bonis, quae ipsa quae sint magna contentio est, commune cum beluis potest uideri. nam corporis bona id est incolumitas indolentia ualetudo non minus sunt mutis quam homini necessaria ac nescio an etiam magis, quia homo et medellis et ministeriis subleuari potest, muta non possunt. item, quae appellant fortunae bo
Abbreviated transcription (Latin):
aut suiꝰ ip̃e lutulentus. Nam ideo cũ aduersarios
sũma uixiũ cõtentione depugno: ut uixtus mea
pariat mihi uoluptatem: ciuus expers sim neces¬
se est: si uictus abscellero. Ab his gͦ sapere disce¬
mus: quos apecudib ac beluis nõ sentẽtia s lingua
discernit. Priuationẽ doloris sũmũ bonũ putare
nõ plane peripateticoꝵ. aut stoicoꝵ. sed cinicoꝵ¬
pħoꝵ eẽ. Quis eĩ nõ intelligat ab egtotis & aliquo do¬
lore positis hoc esse disputatum. Qid tam ridiculum
ꝙͣ id hr̃e ꝑro sũmo bono: quod medicus possit. Clo-
lendum est gͦ ut fcuamur bono: & quidem grauiter
ac sepe: ut sit postea nõ dolere iocundiui. Miseri-¬
mus est ig̾ qui nũꝙͣ doluit quia bono caret. quem
nos felicissimũ putabamus. quia malo careat. Ab hac
uanitate nõ longe ab fuit: qui omĩo nihil dolere sũ¬
mu bonũ dixit᷑. Nam propter quod om̃e aĩal doloi̾s

Expanded text:
aut sus ille lutulentus. Nam ideo cum adversario aut sus ille lutulentus. Nam ideo cum adversario summa virium contentione depugno, ut virtus mea pariat mihi voluptatem, cujus expers sim necesse est, si victus abcessero. Ab his ergo sapere discemus, quos a pecudibus ac belluis, non sententia, sed lingua discernit? Privationem doloris summum bonum putare, non plane peripateticorum ac stoicorum, sed clinico est. Quis enim non intelligat ab aegrotis et in aliquo dolore positis esse hoc disputatum? Quid tam ridiculum, quam id habere pro summo bono, quod medicus possit dare? Dolendum est ergo, ut fruamur bono, et quidem graviter ac saepe, ut sit postea, non dolere, jucundius. Miserrimus est igitur, qui nunquam doluit; quia bono caret: quem nos felicissimum putabamus, quia malo caruit. Ab hac vanitate non longe abfuit, qui, omnino nihil dolere, summum bonum dixit. Nam praeter quod omne animal doloris
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃m pecudemq distaret: nisi unũ. qđ loquebat᷑ qđ si
asino aut sui enam facultas loquẽdi ttibuat᷑: querasꝗ
ab his quid sibi ueliit. cum feminas tam rabide conͦ¬
sectantͣ. & uix diuidi queãt cibos etiã potumq ne¬
gligant. cum alios mares uiolentᷤ abigat. aut̃ ne
uicta. quidem assistãt. s a fortiorib seꝑe cõtriti eo
magis in sectent᷑. cux nec imbres nec trigora perti¬
mescãt. laborem suscipiãt periculum nõ recusent.
quid aliud repondeburt: nisi sũmu bonũ ẽẽ cõpo¬
ris uoluptatem: eamq se appetere ut asticiant᷑ suauis¬
simis sensibus: cosq ẽẽ tanti ut absequẽtibus eã. nec
laborem sibi ullum. nec uulnera: nec mõtem ipam
recusandam putent. Ab his ne exgo precepta uiuẽdi¬
petemus: qui hoc idem sentiũt: aĩe rõnis expertes.
Auĩt cirenaici uittutẽ ip̃am ex eo ẽẽ laudandam: qđ
sit effigies uoluptatis: uerum inquit obscenus canis

Expanded text:
eum pecudemque distaret, nisi unum, quod loquebatur. Quod si eum pecudemque distaret, nisi unum, quod loquebatur. Quod si asino, aut cani, aut sui facultas loquendi tribuatur, quaerasque ab his, quid sibi velint, cum feminas tam rabide consectantur, ut vix divelli queant, cibos etiam, potumque negligant? cur aut alios mares violenter abigant, aut ne victi quidem absistant, sed a fortioribus saepe contriti, eo magis insectentur? cur nec imbres, nec frigora pertimescant, laborem suscipiant, periculum non recusent? Quid aliud respondebunt, nisi summum bonum esse corporis voluptatem? eam se appetere, ut afficiantur suavissimis sensibus; eosque esse tanti, ut assequendorum causa, nec laborem sibi ullum, nec vulnera, nec mortem ipsam recusandam putent. Ab hisne igitur praecepta vivendipetemus, qui hoc idem sentiunt, quod animae rationis expertes? Aiunt Cyrenaici virtutem ipsam ex eo esse laudandam, quod sit efficiens voluptatis. Verum, inquit obscoenus canis,
Abbreviated transcription (Latin):
superest nisi ut omissis bis lidigatoribus furiosis ac
& inducere in uiã possit: uerũ & de coniconersiu
istoꝵ ferre snĩam. Hlec nos docet quod sit hoĩs uerũ
fuisse sapiẽtem. Cum de officio hõis agat᷑ oportet
sumum sũmi animalis bonũ. inħͣ eo cõstitui qđ
cõe cũ cet̾is animalib eẽ nõ possit: sed ut feris
dentes. armẽtis cõnua. uolucribus pẽne. proptia
sũt. sic hoc hõi aliquid suum debꝗ̾ ascribi sine
quo rõnem sue cõditionis amittat. nam quod ui¬
uedi: aut gn̾andi cã datum est: omib est ꝗde
gñĩ propriũ. Sapiẽs ergo nõ fuit qui sũmu bonũ crȩ¬
didit animi uoluptatem. qm̃ siue illa securitas siue
gaudiũ ẽ cõis est om̃ib. Aristippone tespondendus
Quide duco quẽ in cõporis sepe uoluptatẽ ruentem.
nihilq aliuo ꝙ̃ uentri i ueneri seruientem nemini
dubius est: hominẽ nõ fuisse: sic eĩ uixit ut nihil intͤ

Expanded text:
superest nisi ut omissis litigatoribus furiosis ac superest nisi ut omissis litigatoribus furiosis ac et inducere in uiam possit, uerum etiam de controuersiis istorum ferre sententiam? haec nos docet quod sit hominis uerum fuisse sapientem. Cum de officio hominis agatur, oportet summum summi animalis bonum in eo constitui, quod commune cum ceteris animalibus esse non possit. sed ut feris dentes, armentis cornua, uolucribus pinnae propria sunt, sic homini aliquid suum debet adscribi sine quo rationem suae condicionis amittat. nam quod uiuendi aut generandi causa datum est omnibus, est quidem generi proprium. Sapiens ergo non fuit qui summum bonum credidit animi voluptatem, quoniam illa sive securitas, sive gaudium est, communis est omnibus. Aristippo ne respondendum quidem duco, quem semper in corporis voluptates ruentem, nihilque aliud quam ventri et Veneri servientem, nemini dubium est hominem non fuisse; sic enim vixit, ut nihil inter
Abbreviated transcription (Latin):
esse cẽset. Aristippus in uoluptate cõporis. Cali¬
phon & dimonachus cirendici honestatẽ cũ uo-¬
luptate iunxerũt. Diodorus inpriuatione dolo¬
ris sũmum botiũ posuit. Hiexonimus in nõ dolẽdo.¬
seripatetici aũt̃ inbonis animi. & corporis fortune
Exilli: sũmum bonũ est scĩa. Senonis. cũ na con¬
gruenter uiuere. Quoꝵdam stoicoꝵ uirtutem sequi
Ixistoteles in honestate ac uixtute sũmũ bonũ collo
quẽ sequimur: cui cxedimus : par est om̃ib aucto¬
ritas: si eligere possumus quod est melius. iã nõ
est nõb pħiã nobis necessaria: quia iam lapietes. iã
sumus qui de sapientiu sentẽtiis udicemus : Cum
uõ discende sapĩẽ cã ueniamꝰ. quid possumꝰ iudicar.
qui nõ dum sapere cepimus. maxĩe cũ presto adsit
achamicus: qui nos pallio retrahat. ac uetet cuiꝗͣ
creder̃: nec mn ip̃e afferat quod sequat᷑. Quid gͦ

Expanded text:
esse ceesse cepho et Inomachus Cyrenaici honestatem cum voluptate junxerunt. Diodorus in privatione doloris summum bonum ponit. Hieronymus in non dolendoPeripatetici autem in boniHerilli summum bonum est scientia, Zenonis, cum natura congruenter uiuere, quorundam Stoicorum, uirtutem sequi. Aristoteles in honestate ac uirtute summum bonum conlocquem sequimur? cui credimus? par est in omnibus auctoritas. si eligere possumus quod est melius, iam non est nobis philosophia necessaria, quia sapientes iam sumus qui de sapientium sententiis iudicemus. cum uero discendae sapientiae causa ueniamus, qui possumus iudicare qui nondum sapere coeperimus, maxime cum praesto adsit Academicus, qui nos pallio retrahat ac uetet cuiquam credere nec tamen ipse adferat quod sequamur? Quid ergo
Abbreviated transcription (Latin):
tem: quã ip̃i moralem uocãt: in qua totius pħie rõ
hac etiã utilitas. Et qm̃ indisponendo uite statu
for mandisq moribus periculo maiore peccatur.
maiorẽ diligentiã netesse est allhiberi: ut sciamus
quõ nos oporteat uiuere. Illic pot̾ uenia concedi.
quia siue aliquid dicũt nihil prosũt. siue delirat᷑
tuhil nocẽt. hic uõ nullus dissidio: nullus erxori¬
quasi ore ꝑdcipere. quia siꝗd fuerit ereatũ: uita
om̃is euertit᷑. iilla priore parte: ut periculi minus.
minus difficultatis. Quod ip̃e usus reꝵ & cotidiana
ex perͥmenta possũt docere: quod sit melius & uerius.
ideamus gͦ uicum ne cõsentiãt. aut quid nõb af¬
ferãt. quo rectius uita degatux. Non necesse est
om̃ia ciecuire. Unu elẽgamus ac potissimũ: quod
est sũmu atq pͥncipale: inquo totius sapĩe cardo uer¬
sat᷑. Epicurus sũmum bonũ in uoluptate animi

Expanded text:
tem quam ipsi moralem uocant, in qua totius philosophtem quam ipsi moralem uocant, in qua totius philosophhac etiam utilitas. et quoniam in disponendo uitformandisque moribus, periculo majori peccatur, majorem diligentiam necesse est adhiberi, ut sciamus quomodo nos oporteat vivere. Illic enim potest venia concedi; quia sive aliquid dicunt, nihil prosunt, sive delirant, nihil nocent. Hic vero nullus dissidio, nullus erquasi ore praecipere, quia si quid fuerit erratum, vita omnis evertitur. In illa priori parte ut periculi minus, minus difficultatis, quod usus ipse rerum et quotidiana experientia possunt docere, quid sit melius et verius.Videamus ergo, utrumne consentiant, aut quid nobis afferant, quo rectius vita degatur. Non necesse est omnia circuire. unum eligamus, ac potissimum, quod est summum ac principale, in quo totius sapentiae cardo versatur. Epicurus summum bonum in voluptate animi
Abbreviated transcription (Latin):
sapientius ac uerius. si exceptione facta diceret
cãs rõnesq dumtaxat reꝵ celestium seu nͣaliura:
qr sũt abdite nec sciri posse. quia niłłs doceat. nec
queri oportere: quia inueniri querẽdo nõ pos¬
sũt: qua exceptione int̾posita & phisitos ad monius¬
set ne quererẽt ea que modũ excederẽt cõditionii
humane. & se ip̃m caluranie in uidia liberasset &¬
nobis certe edediss& aliquid quod sequeremur nũc
aũt̃ cũ ab aliis sequendis nos retraxerit: ut u̾ęlimꝰ
plus scire ꝗͣ possimus nõ minus quoq ip̃o a se re¬
traxit. Quis eni uelit laborare ne quicꝙͣ sciat.
aut eius modi suscipere doctrinã: ut etiã cõmu-¬
nẽ scĩam perdat. Que si doctrina ẽ. Icĩa cõstet
necelle est. Si nõ est. quistam stultus ut discendum
id putet: in quo aut nihil discitur. aut etiã dedi¬
scitur. Quare si neq om̃io sciri possũt. quod pħi

Expanded text:
sapientius ac verius, si exceptione facta, diceret, sapientius ac verius, si exceptione facta, diceret, causas rationesque duntaxat rerum coelestium, seu naturalium, quia sunt abditae, nec sciri posse, quia nullus doceat, nec quaeri oportere, quia inveniri quaerendo non possunt. Qua exceptione interposita, et physicos admonuisset, ne quaererent ea quae modum excederent cogitationis humanae, et se ipsum calumniae inuidia liberasset et nobis certe dedisset aliquid quod sequeremur. nunc autem cum ab aliis sequendis nos retraxerit, ne uelimus plus scire quam possumus, non minus a se quoque ipso retraxit. quis enim uelit laborare, ne quicquam sciat, aut eiusmodi suscipere doctrinam, ut etiam communem scientiam perdat? quae si doctrina est, scientia constet necesse est, si non est, quis tam stultus, ut discendum id putet in quo aut nihil discitur aut etiam dediscitur? quare si neque omnia sciri possunt, quod physici
Abbreviated transcription (Latin):
põt: nisi qui sciret ante quid uerum sit. quod
archesilas ueritate nõ cognita: facere conatus:
iatroduxit genus pħie: asistatum: quod latine
instabile uł inconstans possumus dicer̃. ut ei
nihil sciendum sit. aliquit scira pecesie est. Nam si
nihil oĩo scias. id ip̃m sciri nhil follet᷑. Itaq qui hec
uelut senteraie loco pronũtiat. nihil sciri tanꝙͣ per¬
ceptum profitet᷑ & cognitum. Ergo aliꝗd sc̃ĩri põt.
Luic simile ẽ illd qđ inscolis proponi sol& in asista¬
ti gn̾is exemplum: somniasse quẽdã. ne somniis cre
sit: ita si nihil sciri põt. necesse est id ip̃m sciri: qđ
dẽ nihil posse sciri: sic inducit᷑ dogia sibi ip̃i repu¬
gnãs: seq dissoluens. Sed homo uersutus ceteris pħis
uoluit sentẽtiam eripere: ut eã domi absconderet.
Nam si illam profecto nõ adimit: qui aliquid affir¬
mat ut ceteris adhimat sed nihil agit: apparet
enis ac furorem suũ prodit. Quanto faceret

Expanded text:
potest nisi qui scierit ante quid uerum sit. quod potest nisi qui scierit ante quid uerum sit. quod Arcesilas ueritate non cognita facere conatus introduxit genus philosophiae asystatum, quod latine instabile uel inconstans possumus dicere. ut enim nihil sciendum sit, aliquid sciri necesse est: nam si nihil omnino scias, id ipsum, sciri nihil posse, tolletur. ita qui uelut sententiae loco pronuntiat nihil sciri, tamquam perceptum profitetur et cognitum: ergo aliquid sciri potest. huic simile est illut quod in scholis proponi solet in asystati generis exemplum, somniasse quendam ne somniis credsit. Ita si nihil sciri potest, necesse est, id ipsum sciri, qd dicitur, nihil posse sciri. Sic inducitur dogma sibi ipsi repugnans, seque dissolvens. Sed homo versutus, caeteris philosophis voluit scientiam eripere, ut eam domi absconderet. Nam sibi illam profecto non adimit, qui aliquid affirmat, ut caeteris adimat: sed nihil agit; apparet enim, ac furem suum prodit. Quanto faceret
Abbreviated transcription (Latin):
spicuis retinebat᷑ scĩam : tanꝙͣ totam defendisset quia
Ex parte detenderãt. Itag neq hi clara neq illisobt¬
stura uiderũt: sed utq dum̾ solam sciam conserti
manib uł retinẽt uł exiprãt. nõ uidecũt in medio
cõstitutam fore. que illos ad sapĩam trãs mitteret.
Uttũ archesilas ignorationis m̃r. cũ zenoni obtretta¬
aut fore socrate susceꝑit hat sñiam ut ashemaret
nihl sciri posse. Itaq coarguit extimationẽ ꝓheoꝵ¬
qui putarent ingoniis suiꝰ eretã ẽe atq inuentã
ueritatem. uidelicꝙ quia mortalis fuerat illa saplã.
paucisq ante sp̃ibrs instituta. Ad sũmu iam in¬
crementũ peruenerat. ut iã necessario cõsenesae¬¬
ret atq periret. Ex titit repẽte achademia tanꝙͣ
recteꝗ uidit axchesilas arrogãtes uł potiui stultos
esse. qui putãt scĩam ueritatũ tõiectura posle coͣm¬
prehedi: sed tam falsa dicentem redarguere nõ

Expanded text:
spicuis, retinebant scientiam; tanquam totam defendissent, quia spicuis, retinebant scientiam; tanquam totam defendissent, quia ex parte defenderant. Itaque neque hi clara, neque illi obscura viderunt: sed utrique, dum solam scientiam consertis manibus vel retinent, vel eripiunt, non viderunt, in medio constitutam fore, quae illos ad sapientiam transmitteret. Verum Arcesilas ignorantiae magister, cum Zenoni obtrectateret, auctore Socrate, suscepit hanc sententiam, ut affirmaret nihil sciri posse. Itaque coarguit existimationem phqui putassent ingeniis suis erutam esse atque inuentam ueritatem. uidelicet quia mortalis fuerat illa sapientia paucisque ante temporibus instituta ad summum iam incrementum peruenerat, ut iam necessario consenesceret ac periret, extitit repente Academia tamquam Recteque vidit Arcesilas, arrogantes, vel potius stultos esse, qui putent, scientiam veritatis coprehendi. sed tamen falsa dicentem redarguere non
Abbreviated transcription (Latin):
neq oĩa nescite quod est ꝑecudis. Pst eĩ aliquod
medium qđ sit hoĩs. idest scĩa cum ignoratione
cõiũcta & temperata. Ccĩa nobis ab animo est
qui oritur e celo: ignoratio a coͣpore quod ẽ etcͣra.
Unde nobis & cum deo & cum aĩalib ẽ aliqua cõ:¬
munitas. Ita cũ ex his duobus cõstamus elementis:
quoꝵ alteꝵ luce perditum ẽ: alteꝵ tenebris: pars
nobis data est sc̃e pars ignorantie: per hũc quasi
si illi om̃s qui in altexam partem inclinauerũt.
aut dextro aut sinisteo uersus ceriderũt. Yterq
aũt pars quõ errauerit dicam. Achademici contea ꝑhisi¬
cos ex rebus obscuris argumẽtati sũt. ułłam ẽẽ sciãm.
& exemplis paucaꝵ reꝵ in coͣmprehẽ sibiliũ cõtenti am¬
plexi sut ignorãtiam tanꝙͣ sciam totam substulisient.
quia in partes substulerant. Pbisiti contra exhis que
aꝑta sunt argum̾etu trahebat᷑ sciri posse cõtentio per¬

Expanded text:
neque omnia nescire, quod pecudis. est enim aliquid neque omnia nescire, quod pecudis. est enim aliquid medium quod sit hominis, id est scientia cum ignoratione coniuncta et temperata. scientia in nobis ab animo est, qui oritur e caelo, ignoratio a corpore, quod ex terra; unde nobis et cum deo et cum animalibus est aliqua communitas. ita quoniam ex his duobus constamus elementis, quorum alterum luce praeditum est, alterum tenebris, pars nobis data est scientiae, pars ignorantiae. per hunc quasi lli omnes qui se in alteram partem inclinauerunt, aut dextro aut sinistro uersus ceciderunt. utraque autem pars quomodo errauerit dicam. Academici contra physicos ex rebus obscuris argumentati sunt nullam esse scientiam et exemplis paucarum rerum inconprehensibilium contenti amplexi sunt ignorantiam, tamquam scientiam totam sustulissent, quia in parte sustulerant. physici contra ex iis quae aperta sunt argumentum trahebant
Abbreviated transcription (Latin):
interdum plus sapit. quia tantũ ꝙͣtum opus est
sapit. aquo si queras an sciat aliquid: an nichil.
disciplinas: sed nõ recte fundauit suꝗ̃.Ignoratio
eni reꝵ oĩum nõ põt esle sapĩa: cuius c̃ scire pro
trina eius est nihil scire. Nam qui alios reprehen
dit quod nescĩãt. ip̃e debet sciens essȩ. Cũ autem
nihil sciat: que pexuersitas. que ue insolentia ẽ ob id
tu quidem es sapiens: qr te quoq cõfiteris miħil scẽ.
Xd gͦ promouit athesilas nisi quod cõfectis om̃ibus
phis se quoq ip̃m eodem mucrone transfixt. Nusqͣ¬
ne igit᷑ sapĩa est. immo uoͣ inter ip̃os fuit: seđ
nem̃o uidit.: alii putauerũt sciri posse omia: sapiẽ¬
tes utiq nõ fuer̾. Alii nihil: ne hi quidem sapien¬
teg fuetũt. illi quia plus homĩ dedexũt: hi quia
minus utrisq. inutranq partẽ modus defuit Ubi
gͦ sapĩã est ut neq te oĩa scire putes: quod ẽ dei:

Expanded text:
interdum plus sapit, quia tantum quantum opus est interdum plus sapit, quia tantum quantum opus est sapit. a quo si quaeras utrum sciat aliquid an nihil, discenim rerum omnium non potest esse sapientia, cujus est scire proptrina ejus est nihil scire. Nam qui alios reprehendit, quod nesciant. , ipse debet sciens esse: cum autem nihil sciat, quae peruersitas quaeue insolentia est ob id tu quidem sapiens es, quia te quoque confiteris nihil scire: quid ergo promouit Arcesilas nisi quod confectis omnibus philosophis se quoque ipsum eodem mucrone trans fixi t ? Nusquamne igitur sapientia est? immo uero inter ipsos fuit, sed nemo uidit. alii putauerunt posse sciri omnia: sapientes utique non fuerunt; alii nihil: ne hi quidem sapientes fuerunt: illi, quia plus homini dederunt, hi, quia minus; utrisque in utramque partem modus defuit. ubi ergo sapientia est? ut neque omnia scire te putes, quod est dei,
Abbreviated transcription (Latin):
pot sine interitu sibi eẽ cõtrariũ. Si aũt ut docui
pulla in hoĩe põt esse uera & prop̾a scĩa. ob fragi¬
litatem cõditionis humane: Archesile manus uincit:
Sed ne ip̃a quide stabit. quia nõ põt ont̃ĩo nihil scici
sũt eni młta que scire nos nã ip̃a & usus frequens
Q uite necessitas cogit: itaq pereundum est. nisi scias
que ad uitam sũt. utilia ut appetas. que periculosa¬
sũt ut fugas & uites. Preterea młta sũt que usus
inuenit nam solis ac lune uarii cursus & meatus
siderũ & r̃õ tp̃oꝵ deprehẽsa est. & naͣ corpoꝵ a me¬
dicis & herbaꝵq uires: & ab agricolis naͣ terraꝵ
nec nõ imbriũ futuroꝵ ac tempestatum signa col¬
lecta sũt. Nulla deniq axs est: que nõ scĩa con-¬
stet. Debuit gꝰ archesilas siquid saperet distin-¬
guer̃: que dici possent: que ue nesciri: sed si id
feciss& ip̃e se inpopulum redegisset. Nam uulgui

Expanded text:
potest sine interitu sibi esse contrarium. si autem ut docui potest sine interitu sibi esse contrarium. si autem ut docui nulla in honiine potest esse interna et propria scientia ob fragilitatem condicionis humanae, Arcesilae manus uincit. sed ne ipse quidem stabit, quia non potest omnino nihil sciri. Sunt enim multa quae scire nos natura ipsa et usus frequens et uitae necessitas cogit. itaque pereundum est, nisi scias quae ad uitam sint utilia, ut adpetas, quae periculosa, ut fugias et uites. praeterea multa sunt quae usus inuenit. nam solis ac lunae uarii cursus et meatus siderum et ratio temporum deprehensa est, et natura corporum a medicis herbarumque uires, et ab agricolis natura terrarum nec non imbrium futurorum ac tempestatum signa collecta sunt: nulla denique ars est quae non scientia constet. debuit ergo Arcesilas, si quid saperet, distinguere quae sciri possent quaeue nesciri. sed si id fecisset, ipse se in populum redegisset. nam uulgus
Abbreviated transcription (Latin):
ut melius uideat & diiuidicẽt ꝗͣ sua. Cum igͬ oĩa incta
sint: aut om̃ib credendu sit aut nemini: si nemi¬
ni. sapiẽtes gͦ nõ sũt. quia singuli sapientes esse
se putãt. Si om̃ib. eque nõ sũt sapientes: quia sin¬
guli ab om̃ibus negant᷑ esse sapientes. Pereũt igit᷑
uniu̾si hoc modo: tanꝙͣ spartiate illi poetaꝵ sile in¬
uicem uigulant: ut nemo ex omibus restet: quod
eo fit quia gladiut̃ hñt scutum nõ hñt. Si gͦ sin
geret archesilas achademiȩ conditor: reprehensiones¬
iu inter se colligit. cõfelsionẽq ignorantie claxiorii¬
phorum: Armauitꝗ se ad uersuis om̃s ita cõstituit no
Alterũ nouũ repugnãs. qđ eam detrahit in hii duob
ꝯm̃ibus. Uideo discidium & quasi ciuilȩ bellum: sapiãq̃
sciri pot. hec tironum caterua interibe si nõ it
ueterani conficieat᷑. si pares fuerĩt niilominus pe

Expanded text:
ut melius uideant et diiudicent quam sua. cum igitur omnia incerta ut melius uideant et diiudicent quam sua. cum igitur omnia incerta sint, aut omnibus credendum est aut nemini. si nemini, sapientes ergo non sunt, quia singuli sapientes esse se putant, si omnibus, aeque non sunt sapientes, quia singuli ab omnibus negantur esse sapientes. pereunt igitur uniuersi hoc modo et tamquam Sparti illi poetarum sic inuicem iugulant, ut nemo ex omnibus restet: quod eo fit, quia gladium habent, scutum non habent. si ergo geret Arcesilas Academiae conditor, reprehensiones inter se omnium collegit confessionemque ignorantiae clarorum philosophorum armauitque se aduersus omnes: ita constituit noualterum nouum repugnans, quod eam detrahit. in his duobus generibus uideo discidium et quasi ciuile bellum: sapientiamsciri potest, haec tironum caterua interibit; si non potest, ueterani conficientur; si pares fuerint, nihilominus p
Abbreviated transcription (Latin):
redarguit᷑. redarguit ei deus cui soli ueritas nota
ẽ. licet cõniuere uedeat᷑. eamq hoĩu sapĩa pro
sũma stultitia cõputat. Recte igͬ Seno & stoici
opinationẽ repudiarũt. Opinari eni te scire quod
nescias. nõ est sapientis. sed temexarii potius ac
ẽẽ confecta. In młtas lectas pħiẽ diuisa est. & om̃s ua¬
rias sentiuntt. in qua ponimus ueritatem : In omibus
nõ erit. Transeamus ad singłas eodem modo quicꝗđ
uni clabimus ceteris auferemus. Unaqueq eñ lecta
alias euertit: ut ie suaq cõfiomet. nec ulli alteri si¬
pere concedit. ne se de sipere fateat᷑. sed sit̃ alias tol
sũt qui eam stultitie accusant. Quãcunq laudaue
multis un̾ius alterius ignorãtiam rulpantib: Nectius
sit necesse est quod plurimi sentiũt ꝗͣ quod unus. ꝓ¬
N emo eĩ pot̾ se recte iudicare. qđ nobilis poeta testat᷑.
I tat comparatam eẽ homiaũ naturam oĩu aliena

Expanded text:
redarguuntur: redarguit enim deus, cui soli ueritas nota redarguuntur: redarguit enim deus, cui soli ueritas nota est, licet coniuere uideatur, eamque hominum sapientiam pro summa stultitia computat. Recte igitur Zenon ac Stoici opinationem repudiarunt. opinari enim te scire quod nescias non est sapientis, sed temerarii potius ac esse confecta? in multas sectas philosophia diuisa est et omnes uaria sentiunt. in qua ponimus ueritatem? in omnibus bus sapientia non erit. transeamus ad singulas: eodem modo quidquid uni dabimus, ceteris auferemus. una quaeque enim secta omnes alias. euertit, ut se suaque confirmet, nec ulli alteri sapere concedit, ne se desipere fateatur: sed sicut alias tollenim philosophi sunt qui eam stultitiae accusant. quamcumque laudauermultis unius alterius ignorantiam culpantibus? rectius sit necesse est quod plurimi sentiunt quam quod unus. nemo enim de se potest recte iudicare: quod nobilis poeta testatur: itan conparatam esse hominum naturam omnium, aliena
Abbreviated transcription (Latin):
exparte attingerint ueritatera. Stulti gͦ sumus li
hoc disputatione queramus pot̾ eni superuenire
aliquis qui opiniones nẽas derideat. nosq pro in¬
sanis habeat. qui uelimus id quod nescimus quale
sit opinari. Ueꝵ nõ opus est longe positi cõquirere.
unde nemo fortasse ueniat qui nos reclarguat. Age
opinemur quid nũc inforo gexat ᷑: quid tĩc in
curia: longum ẽ id quod dicamus. interposito uno
pariete: quid fiat: nemo pot̾ id scire: nisi qui audie¬
rit aut uiderit Nullus igit audeat id dicere: quia¬
nõ statim uerbis. sed re ip̃a pñti refutabit᷑. At qui
sed eo se impune facere arbitrant᷑. quie nullus
existit qui exrores eoꝵ coarguat. quod si exiltima:¬
rent descensurum aliquẽ. qui eos delixare ac mẽ¬
tixi doceret: nunꝗꝙͣ quicꝙͣ de his rebus quas scire
nõ possũt disputarent. Nec tam̃ ideo felicior pu¬
tanda est eoꝵ impudentia & audacia quia non

Expanded text:
ex parte adtigerint ueritatem. stulti ergo simus, si ex parte adtigerint ueritatem. stulti ergo simus, si hoc disputatione quaeramus: potest enim superuenire aliquis qui opiniones nostras derideat nosque pro insanis habeat, qui uelimus id quod nesciamus quale sit opinari. uerum non opus est longe posita conquirere, unde nemo fortasse ueniat qui nos redarguat. age opinemur quid nunc in foro geratur, quid in curia. longum est id quoque. dicamus interposito uno pariete quid fiat: nemo id potest scire nisi qui audierit aut uiderit. nullus igitur audet id dicere, quia statim non uerbis, sed re ipsa praesenti refutabitur. atquin sed eo se inpune id facere arbitrantur, quia nullus exsistit qui errores eorum coarguat. quodsi existimarent descensurum aliquem qui eos delirare ac mentiri doceret, numquam quicquam de iis rebus quas scire non possunt disputarent. nec tamen ideo felicior putanda est eorum inpudentia et audacia, quia non
Abbreviated transcription (Latin):
quisq quod nescit. Illi aũt qui derebus n alibus dispui¬
tant: opinant᷑ ita esse ut disputant. ne saũt igitur
ueritatem. qm̃ icĩa certi esti. opinatio incerti. Re¬
deamus ad superius illd̃ exemplum. Age opinene
de statu & qualitate urbis illuis: que nobis rebus
om̃ib preter nom̃ ignota est. Uexisimile ẽ inplano
sitam lapidibus menus edificus sublimib uus
publicis. magnificis ornatisq delubris. Describamꝰ
si placet. mores. habitumꝗ ciuium: sed cũ disse¬
rimus: alius contra disputabit: & cum hic quoꝗ
perorauerit. surget & tertius: & alii de inceps.
& opinabunt᷑ talto disparia: ꝗͣ nos opinati sumꝰ.
Tuid ergo exit ex om̃ibus certius : fortasse nibil At
omĩa dicta sũt que in reꝵ naͣm cadũt. ut necesse
sit aliquid eoꝵ esse uexum: & nesciet᷑ quis ueꝵ dixe¬
rit. Põt fieri: ut om̃s ex parte aliqua errauerit:

Expanded text:
quisque, quod nescit. Illi autem, qui de rebus naturalibus dispuquisque, quod nescit. Illi autem, qui de rebus naturalibus disputant, opinantur ita esse, ut disputant. Nesciunt igitur veritatem; quoniam scientia, certi est, opinatio, incerti. Redeamus ad illud superius exemplum. Age, opinemur de statu et qualitate urbis illius, quae nobis rebus omnibus praeter nomen ignota est. Verisimile est, in plano sitam, lapideis moenibus, aedificiis sublimibus, viis pluribus, magnificis ornatisque delubris. Describamus, si placet, mores habitumque civium. Sed cum haec dixerimus, alius contraria disputabit; et cum hic quoque peroraverit, surget et tertius, et alii deinceps, et opiniabuntur multo disparia, quam nos sumus opinati. Quid ergo erit ex omnibus verius? fortasse nihil. At omnia dicta sunt quae in rerum naturam cadunt, ut necesse sit aliquid eorum esse uerum.\' at nescietur quis uerum dixerit. potest fieri ut omnes ex parte aliqua errauerint,
Abbreviated transcription (Latin):
ad hereant celo: an per aerem libero cursu ferantur.
celum ip̃m qua magnitudine: qua mã cõstet utrum
quietum sit aut mobile: an incredibili celeritate uol¬
uatͥ. quãta si t̾rȩ exassitudo: aut quib fundamẽtis
librata & suspensa sit. Hec inꝙͣ disputat & cõiectu¬
uis uelle comprehendere: tale ȩst profecto quale si
disserere uelimus: qualem esse arbitramur cuiuspiã
remotissime gentis. urbem quã nunq̃ dixuits ur¬
dimus. cuiusꝗ nihil aliud quã nom̃ audiuimus. si nob
in ea re scĩam uindicemꝰ. que nõ põt scixi: nõ ne in¬
sanire uideamur: qui affirmare id audemus in quo
reuinci possumus: Quãto magis qui nͣalia. que suri
ab hoĩe nõ possũt. si scrre se putat. furiosi dementesꝗ
sũt iudicandi. Recte gͦ socrates q eura secuti acha¬
demici scĩam substulerunt: que nõ disputãtis: s diui
est scĩa. id totum possidet opinatio: id eĩ opĩnatur

Expanded text:
adhaereant caelo an per aerem libero cursu ferantur, adhaereant caelo an per aerem libero cursu ferantur, caelum ipsum qua magnitudine, qua materia constet, utrum quietum sit et immobile an incredibili celeritate uoluatur, quanta sit terrae crassitudo aut quibus fundamentis librata et suspensa sit, haec inquam disputando et coniecturis uelle conprehendere tale est profecto, quale si disserere uelimus, qualem esse arbitremur cuiuspiam remotissimae gentis urbem, quam numquam uidimus cuiusque nihil aliut quam nomen audiuimus. si nobis in ea re scientiam uindicemus quae non potest sciri, nonne insanire uideamur qui adfirmare id audeamus in quo reuinci possimus? quanto magis qui naturalia, quae sciri ab homine non possunt, scire se putant, furiosi dementesque sunt iudicandi! recte ergo Socrates et eum secuti Academici scientiam sustulerunt, quae non disputantis est, sed diuinest sc
Abbreviated transcription (Latin):
esser inuenta. Cum gͦ tõt tp̃ibus tot ingeniis in eiꝰ
inquisitõne cõtritis nõ sit cõprehẽsa. apparet nullam
ibi esse sapĩam. Non g̾ sapĩe student qui philolophãt:
s ip̃i studer̃ se putant. quia illud quod querũt. ubi.
aut quale sit nesciũt. Siue ig̾ sapĩe student. siue nõ
tñ id ip̃m possit ne hoc studio reperiri aliquid an
natione: nec ulla re alia. Scĩa uenire ab ingenio
nõ põt̃. nec cogitatione cõprehendi: quia in se ip̃o
hẽre pͥam scĩata. nõ hoĩs s dei est. ortalis aũt na
nõ capit scĩam. nisi que ueniat extrinsecus. Id cueco
eĩ oculos & aures & ceteros sensus patestecit incor¬
pore diuina solertia: ut per eos aditus scĩa perueni¬
aut scire uelle: soł. uitum tantꝰ ꝗͣtus uidetur: an
multis partibus maior sit: ꝙͣ om̃is ht̃ t̾ra. Item
luna globosa sit an concaua: & stelle ne uttum

Expanded text:
esset inuenta. cum uero tot temporibus, tot ingeniis in eius esset inuenta. cum uero tot temporibus, tot ingeniis in eius inquisitione contritis non sit conprehensa, apparet nullam ibi esse sapientiam. non ergo sapientiae student qui philosophantur, sed ipsi studere se putant, quia illut quod quaerunt ubi aut quale sit nesciunt. siue igitur sapientiae student siue non situr. uideamus tamen id ipsum, possitne hoc studio reperiri aliquid an natione, nec ulla re alia. scientia uenire ab ingenio non potest nec cogitatione conprehendi, quia in se ipso habere propriam scientiam non hominis, sed dei est. mortalis autem natura non capit scientiam nisi quae ueniat extrinsecus. idcirco enim oculos et aures et ceteros sensus patefecit in corpore diuina sollertia, ut per eos aditus scientia permanaut scire uelle sol utrumne tantus quantus uidetur an multis partibus maior sit quam omnis haec terra, item luna globosa sit an concaua et stellae utrumne
Abbreviated transcription (Latin):
studet utĩq nõ sapit: sed ut sapere possit studet. Incete¬
ris artibrs studium quid efficiat. & quo tendat apꝑa-¬
ret: quas cum discendo aliquis assequutꝰ est: iam nõ
studiosus artificii: sed artifex noĩatur. At eĩz ueretun¬¬
die cã studiolos se sapĩe nõ sapientes uocauer. In
uno uoͣ pithagoras qui hoc primus nom̃ inuenie: cũ
paulo plus saperet ꝗ illis priores qui lapientes uoca¬
uerũt: intellexit nullo humano studio posse ad
sapĩam per ueniri: & ideo nõ oportet incõprehẽse
atq imperfec te rei perfectum nom̃ imponi. Itaq cũ ab
sapa eit. quia netesso est aliud ẽẽ quod querit. aliud
quod querit᷑: nec questio ilta recta est. quia nihil pot̾
iuerire. Ego uo nȩ scudiosos quidem sapĩẽ pbos esie
cõcesserim: quia illo studio ad sapĩam nõ peruenit᷑. Nam
si facultas inueniende ueritatis huic studio subiace¬
ret: & si euã id studiũ tanꝙ̃ itex ad sapĩam aliquãdo

Expanded text:
studet, utique nondum sapit, sed ut sapere possit studet. In caeteris artibus, studium quid efficiat, et quo tendat, apparet. Quas cum discendo aliquis assecutus est, jam non studiosus artificii, sed artifex nominatur. At enim verecundiae causa studiosos se sapientiae, non sapientes vocaverunt. Immo vero Pythagoras, qui hoc primus nomen invenit, cum paulo plus saperet, quam illi priores, qui se sapientes putaverunt, intellexit nullo humano studio posse ad sapientiam perveniri, et ideo non oportere, incomprehensae atque imperfectae rei perfectum nomen imponi. Itaque cum ab sapientia est, quia necesse est aliut esse quod quaerit, aliut quod quaeritur, nec quaesitio ipsa recta est, quia nihil potest inuenire. ego uero ne studiosos quidem sapientiae philosophos esse concesserim, quia illo studio ad sapientiam non peruenitur. nam si facultas inueniendae ueritatis huic studio subiaceret, si esset id studium tamquam iter ad sapientiam, aliquando
Abbreviated transcription (Latin):
sed illi cum ignorarẽt᷑. quid efficeret uirtus: aut
quo tenderet honestius aũt nihil reperirẽt: sub¬
stiterũt in ip̃ius uirtutis noĩe quã nlło propo¬
sito emolum̃to: appetendam esie dixexũt. ut bo¬
nu sibi cõstituerent. quod bono indigerent.
Aristoteles ab his nõ longe discessit. qui uirtutem
cũ honestate sũmum bonũ putauit. qiͣ nlła uixtus
possit esiȩ in honesta: ac nõ siquid habuer̾t turpi-¬
tudinis uirtus esse desinat. Sed uidit fieri
posse: ut deueritate. falso iudicio male lentiat᷑
& ideo extimationi hoĩum seruiẽlum putauit.
quod qui faciat: arecto bonoq discedit quia nõ
e in nr̃a potestate ut uixtus pro suis meritis
honestet᷑. Nam quid eit honestas nisi honor pers¬
petuus ad aliquent secũdo populi xumor̃ delatus.¬

Expanded text:
sed illi cum ignorarent quid -efficeret uirtus aut sed illi cum ignorarent quid -efficeret uirtus aut quo tenderet, honestius autem nihil reperirent, substiterunt in ipsius uirtutis nomine, quam nullo proposito emolumento adpetendam esse dixerunt, ut bonum sibi constituerent quod bono indigeret. Aristoteles ab his non longe recessit, qui uirtutem cum honestate summum bonum putauit: quasi possit ulla esse uirtus inhonesta ac non, si quid habuerit turpitudinis, uirtus esse desinat. sed uidit fieri posse ut de uirtute prauo iudicio male sentiatur, et ideo existimationi hominum seruiendum putauit: quod qui faciat, a recto bonoque discedet, quia non est in nostra potestate ut uirtus pro suis meritis honestetur. nam quid est honestas nisi honor perpetuus ad aliquem secundo populi rumore delatus
Abbreviated transcription (Latin):
si facile ad illd̾ ac sine ullo labore perueniri põt.
sũmu bonũ nõ ẽ. Quid ẽĩ nos cruciemus. Quid
truciamus enitendo diebus ac noctibus. qñquidem
tam inprontu id qđ querimus iac&: ut illđ qui¬
libet: sine ulla cõtentione animi conprehẽelat. Sed
si cõe qͦ as mediore quodlibꝙ bonu nõ sine la¬
hore alsequimur: qm̃i bonoꝵ nã in arduo posita elt
maloꝵ in precipiti. Sumo igitux labore sũmũ bonũ
assequi necesie est. quod si uerissimũ ẽ. gͦ altera
uirtte opus ese: ut pexueniamus ad ẽa uexiatẽ:
que dr̃ sũmu honum. qđ ẽ in cõgruẽs & absur¬
dum ut uixtus per se ip̃am ꝑueniat ad se ip̃am.
si nõ põt ad ullum bonu. nisi per laborem per¬
uenixi. Apparet uirtutem ẽẽ per quã perueĩat᷑.
qm̃ in suscipiendis ac per ferendis laborib ius
officiumq uirtutil eit. Ergo sũmum bonũ nõ
põt eẽ id per quod necesse est ad aliud perueniri:

Expanded text:
si facile ad illut ac sine ullo labore perueniri potest, si facile ad illut ac sine ullo labore perueniri potest, summum bonum non est. quid enim nos cruciemus, quid conficiamus enitendo diebus ac noctibus, quandoquidem tam in promptu id quod quaerimus iacet, ut illut quilibet sine ulla contentione animi comprehendat? sed si commune quoque ac mediocre quodlibet bonum non nisi labore adsemalorum in praecipiti, summo igitur labore summum bonum assequi necesse est. Quod si verissimum est, uirtute opus est, ut perueniamus ad eam uirtutem quae dicitur summum bonum: quod est incongruens et absurdum, ut uirtus per se ipsam perueniat ad se ipsam. si non potest ad ullum bonum nisi per laborem perueniri, apparet uirtutem esse per quam perueniatur, quoniam in suscipiendis ac perferendis laboribus uis officiumque uirtutis est. ergo summum bonum non potest esse id per quod necesse est ad aliut perueniri.
Abbreviated transcription (Latin):
sit. cur ergo scĩa maluit. ꝙ̃ iꝑ̃a sapĩam sumuni
bonũ dicere: cũ sit utxiusq significatio & uis eade.
Iemo tam̃n usq ad huc sũmu bonu dixit sapĩam. qđ
melius dici potuit. nã scĩa parũ est ad bonũ su-¬
scipiendu malũq fugiendu nisi accedat ex
rũt. quia uixtate caruerũt. Uirtus aũt cũ scĩã.
coniuncta sapĩa est. Cuperest ut eñã refellamus
qui uirtutẽ ip̃am sũmu bonura putauerãt. in
qua opĩone etiam. M. tullius fuit᷑ in quo młtum
iticõ siderati fuexũt. nõ eĩ uixtus ip̃a est sũmum
bonũ. sed effectris & mr̃ ẽ sumi boni. qm̃ perue¬
nixi ad ill sine uixtute nõ põt. Utrũq intellectu¬
ẽ facile. Quero ẽĩ utrũ ne ad preclarum illd bonũ
facile perueniri putẽt. an cũ difficultate ac labore
expediat acumen suum erroremq difendãt᷑. Q¬

Expanded text:
sit. cur ergo scientiam maluit quam ipsam sapientiam summum sit. cur ergo scientiam maluit quam ipsam sapientiam summum bonum dicere, cum sit utriusque significatio et uis eadem? nemo melius dici potuit. nam scientia parum ost ad bonum suscipiendum malumque fugiendum, nisi accedat et runt, quia uirtute caruerunt. uirtus autem cum scientia coniuncta sapientia est. superest ut eos etiam refellamus, qui uirtutem ipsam summum bonum putauerunt, in qua opi- Dione etiam Marcus Tullius fuit: in quo multum inconsiderati fuerunt. non enim uirtus ipsa est summum bonum, sed effectrix et mater est summi boni, quoniam perueniri ad illut sine uirtute non potest. utrumque intellectu facile est. quaero enim utrumne ad praeclarum illut bonum facile perueniri putent an cum difficultate ac labore? expediant acumen suum erroremque defendant.
Abbreviated transcription (Latin):
olam uoluptatem. que uit hõi propria: & ideoere
Suma ꝗde bona: nara uoluptatis & uictus appetentia
No l solum: s etã mutis mest. Quid cupiditas
qłie no ne in equis deprehendit cum uic tores exul¬
tent. uicti dolent: Tantis amoͣ laudum tante uito¬
ria cure. Nec ĩ merito sĩmus poeta expiendumꝰ
esse ait. Et quiscuiq dolor uictoq gła palme. E¬
si ea que parit scĩa cõia sũt cũ aliis onalibus. nõ est
ergo sũmu bonũ scĩa. Pretexea nõ mediocre eius
diffinitionis est uitium : ꝗt scĩa nuda ponit᷑ Incipient
eni beatiores fieri. qui artem aliquã scierint ĩmo
uõ &qui res malas icierint & tam beatus sit qui
uenena didicerit temperat᷑. ꝙͣ qui mederi. Luexo igͥ
ad quã rẽ scĩa referenda sit siad cãs reꝵ nͣalium:
que bñtudo exit inde proposita: si sciero unde ni¬
bus oriat᷑ uł quirꝗd de celo phisici delirãt. Ꝙdq
est. Aestat ut scĩa bonoꝵ ac maloꝵ sũmu bonum

Expanded text:
gloriam, voluptatem? quae non sunt homini propria, et ideo ne summa quidem bona. Nam voluptatis et victus appetentia non homini solum, sed etiam mutis inest. Quid cupiditas gloriae? nonne in equis deprehenditur, cum victores exultant, victi dolent? Tantus amor laudum, tantae est victoria curae. Nec immerito summus poeta experiendum esse ait, Et quis cuique dolor victo, quae ia sunt cum aliis animalibus, non est ergo summum bonum scientia. praeterea non mediocre huius definitionis est uitium, quod scientia node ponitur. incipient enim beati omnes uideri qui artem aliquam scierint, immo uero qui et res malas scierint, ut tam beatus sit qui uenena didicerit temperare quam qui mederi. quaero igitur ad quam rem scientia referenda sit. si ad causas rerum naturalium, quae beatitudo mihi erit proposita, si sciero unde Nilus oriatur uel quidquid de caelo physici delirant? quid est? restat ut scientia bonorum ac malorum summum bonum
Abbreviated transcription (Latin):
sane magnũ aliꝗd efficiemus: quod illos ignorãtie
ondere nunꝙͣ illos tam ueridicos fuisse. quã cum
sniam de sua ignoratione dixerũt. Nũc quoniã
duob priorib libris. religionũ falsitas demõstra¬
ta ẽ nec drigo ip̃a totius erroris exposita: Huius
& falsa sit. ut om̃i exror sublato ueritas patefac¬
ip̃o capite destructo facilior nobis aditus pateat ad
excidẽdum oñe corpus: si tam̃ põt corpus uocari:
cuius partes ac mebrã discordẽt: nec ulla compage
interse cohereãt s qiͣ disiecta & dissipata palpitar̃

Expanded text:
sane magnum aliquid efficiemus, quod illos ignorantiae sane magnum aliquid efficiemus, quod illos ignorantiae ostendere numquam illos tam ueridicos fuisse quam cum sententiam de sua ignoratione dixerunt. Nunc, quoniam duobus prioribus libris religionum falsitas demonstrata est nec non origo ipsa totius erroris exposita., huius quam inanis et falsa sit, ut omni errore sublato ueritas patefacae nomine, ut ipso capite destructo facilior nobis aditus pateat ad excindendum omne corpus, si tamen potest corpus uocari, cuius partes ac membra discordent nec ulla compage inter se cohaereant, sed quasi disiecta et dissipata palpitare
Abbreviated transcription (Latin):
ordo ip̃e deduxit. Nam cum error om̃is aut ex
religione falsa oriatur: aut ex sapĩa. mn eo cõuincendo
necesse est utrumq subuertere. Cum eni sit nob̃
noĩe indutuiꝰ: aut inanis eloquẽtie deceptus. huma¬
nisꝰ malit ꝙͣ diuinis credere: que quidem tradita sut
beeuit᷑ ac̃ nude. Nec eni decebat aliter: ut cũ deus
hõibus loqueret᷑. argumẽtis assereret suas uocos: tanq
fides ei nõ haberetur: sed ut oportuit lotutus ẽ. tanꝙ̃
roꝵ ꝯĩum maximus uidex. cuius nõ est argumẽtari
s pronũtiar̾ uerũ ip̃e ut deus. Nos aut̃ cum ad res
singulas testimonia diuine uocis habeamus. Postre¬
mo mõstrabimus ꝗͣto certioribus argumẽtis possit̾
uera detendi cum & iam falsa sic defendant᷑ ut uera
aut eoꝵ eloquẽtiã pextimescamꝰ: loqui eni potuerũt
ut hoĩes exuditi: uexe aũt loqui ulło mͦ quia ueri¬
tatem nõ didicerat ab eo qui eius potens esset. Nec

Expanded text:
ordo ipse deduxit. Nam cum error omnis, aut ex ordo ipse deduxit. Nam cum error omnis, aut ex religione falsa oriatur, aut ex sapientia, in eo convincendo necesse est utrumque subvertere. Cum enim sit nobis nomine inductus, aut inanis eloquentiae splendore deceptus, humanis malit quam divinis credere; quae quidem tradita sunt breviter ac nude. Nec enim decebat aliter, ut cum Deus ad hominem loqueretur, argumentis assereret suas voces, tanquam fides ei non haberetur: sed, ut oportuit, est locutus, quasi rerum omnium maximus iudex, cuius est non argumentari, sed pronuntiare. uerum ipse, ut deus: nos autem cum ad res singulas testimonia diuinae uocis habeamus, profecto monstrabimus quanto certioribus argumentis possint uera defendi, cum etiam falsa sic defendantur, ut uera ut eorum eloquentiam pertimescamus. loqui enim bene potuerunt ut homines eruditi, uere autem loqui nullo modo, quia ueritatem non didicerant ab eo qui eius potens esset. nec