comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Et qͥđ inꝗt nc̃ agunt fr̃ĩ mei: Nũ illoꝵ seruitio de ẽ aliqͥd.
Dicebat aut̃ d pauꝑibꝰ. etenĩ illos humili conscientia
fr̃s suos immo ⁊ dños ⁊ patͦnos apd̾ dm̃ estimare con¬
sueuerat. Cũ ille cuncta quȩ sͥ assignata fuerant se
expendisse iãq nichil suꝑ eẽ respondisset: ꝓtinꝰ ȩcclȩ
guit peccatũ. Ego siqͥd ex empli boni scđm u̾ba hec
uob̾ p̃bui. siqͥd in pauꝑibꝰ seminaui. nc̃ iã reposita re¬
cõpensabit᷑ merces: ⁊ messis quã acquisiui ñc iã reci

Expanded text:
t, nunc agunt fratres mei? Num illorum servitio deest aliquid? Dicebat autem de pauperibus. Etenim illos humili conscientia fratres suos, imo et dominos et patronos apud Deum aestimare consueverat. Cum ille cuncta, quae sibi assignata fuerant, se expendisse, jamque nihil superesse respondisset, protinus Ecclesiae stit peccatis . » Ego si quid exempli boni secuntum verba haec vobis praebui, si quid in pauperibus seminavi, nunc jam reposita compensabitur merces, et mes
Abbreviated transcription (Latin):
metet: ⁊ qͥ seminat inbenedictionibꝰ d b̾ndictionibꝰ
⁊metet. Iam enĩ uob̃̾cũ diutiꝰ hic ñ ero ubi seminat᷑.
Migrandũ ẽ: ⁊ iã hora instat ut eã illuc ubi metit᷑.
ꝓpͥa corporis mei ꝓut gessi recepturꝰ. uos gͥtam quã
filios km̾os pat᷑ moriens ⁊ ultimũ sp̃m trahens. hac
nouissima testatione conuenio: quatinꝰ paupu̾ me¬
mores sitis. atq hoc animȩ meȩ solatiũ impendatis.
ut qͦ adusq successor ep̃c subroget᷑. constitutũ a me
pauꝑibꝰ refrigeriũ ur̃a suppeditante cura ñ desit.
Nis auditis uehem̃t᷑ cõpuncti st̃. seq hoc libentissime actu¬
ros spospondert: eo magis euntẽ congemiscentes. qͦd
.factis pret̾itis ꝑpendebant conuenire u̾ba ultima: respi¬
cientes qualis erat. qualit̃ uixerat. qͣnto sͥ semꝑ studio

Expanded text:
onibus, de benedictionibus et metet . » Jam enim vobiscum diutius non ero hic, ubi seminatur. Migrandum est, et jam hora instat, ut eam illuc, ubi metitur, propria corporis mei, prout gessi, recepturus. Vos igitur tanquam filios charissimos pater moriens et ultimum spiritum trahens, hac novissima testatione convenio, quatenus pauperum memores sitis, atque hoc animae meae solatium impendatis, ut quoadusque successor episcopus subrogetur, constitutum a me pauperibus refrigerium, vestra suppeditante cura, non desit. His auditis, vehementer compuncti sunt, seque hoc libentissime acturos spoponderunt, eo magis abeuntem congemiscentes, quod factis praeteritis perpendebant convenire verba novissima, respicientes qualis erat, qualiter vive
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ dĩ aduocasset ⁊ id qͦd celitꝰ euenerat. qͦd suꝑno
respectu rex cõpunctꝰ fuerat uir sc̃s adhuc ignoraret.
ac ꝑinde lacͥmosis ocłis apud illũ quereła deꝓmeret. cau¬
sas requirens ꝓpt̾quas sͥ tãdiu imꝑator infestꝰ existeret.
repente qͦd ñ sꝑabat᷑ ide lmꝑator eacsurrexcit. ⁊ uirũ dĩ
ampleaatꝰ ẽ. Ille admirans. hȩc parit̃ consolationis ab eo¬
d̾e dic̾ta suscepit. Ex qͦ ad regni fastigiũ dõ donante cõ¬
scendi. detͣhentiũ linguis nimiũ credulꝰ fateor uene¬
rand̾ pat᷑ te exosũ habui. ⁊ hanc odii trab̾e in ocło ges¬
tans. ⁊ id̾o nichil uidens. iniquũ Sͤte uidiciũ habui.
tuãq iusticiã immo di gr̃aminte fulgent᷑e uid̾e ñ merui.
Porro te tacente celũ clamat suꝑ te.tuãq causã defen¬
dit apudme. Nã ipse qͥ d̾ sc̃is suis curã haber sẽꝑ & ha

Expanded text:
virum Dei advocasset, et id quod coelitus evenerat, quod superno respectu rex compunctus fuerat, vir sanctus adhuc ignoraret, ac perinde lacrymosis oculis apud illum querelam depromeret, causas requirens propter quas sibi tandiu imperator infestus existeret, repente quod non sperabatur idem imperator exsurrexit, et virum Dei amplexatus est. Ille admirans, haec pariter consolationis ab eodem dicta accepit: Ex quo ad regni fastigium, Deo donante, conscendi, detrahentium linguis nimium credulus fateor, venerande Pater, te exosum habui, et hanc odii trabem in oculo gestans, et ideo nihil videns, iniquum de te judicium habui, tuamque justitiam, imo Dei gratiam in te fulgentem, videre non merui. Porro, te tacente, coelum clamat super te, tuamque causam defendit apud me. Nam ipse
Abbreviated transcription (Latin):
imꝑatoris animã timor dñi possidebat. neq scient᷑ dispo¬
nere aut iudicare qͥcquã in regno cupiebat. ꝑ qͦd celestis
offenderet᷑ maiestas. Deniq cũ aliqͥd d regni negotiis dis¬
ponere aut uidicare intenderet. dispositiones om̃s siue
uidicia sua p̾cibꝰ ⁊ elemosinis p̃ueniebat. quatinꝰ mens eiꝰ
& actꝰ celesti regimine gub̃naret᷑. nequando exorbita¬
ret agendo uel udicando qͦd diuinis contͣiret legibꝰ.

Expanded text:
imperatoris animam timor Domini possidebat, neque scienter dispoimperatoris animam timor Domini possidebat, neque scienter disponere aut judicare quidquam in regno cupiebat, per quod coelestis offenderetur majestas. Denique cum aliquid de regni negotiis disponere aut judicare intenderat, dispositiones omnes sive judicia sua precibus et eleemosynis praeveniebat, quatenus mens ejus et actus coelesti regimine gubernaretur, ne quando exorbitaret agendo, vel judicando, quod divinis contrairet legibus.
Abbreviated transcription (Latin):
Atq cũ hac iracundia mox ubi hostẽ expugnauit.
coloniã ut iã dictũ ẽ ꝓperabat. imminentibꝰ nimi¬
ũq sese ingerentibꝰ inuidis supͣ memoratis. qͥ sitis
ardentẽ furoris eiꝰ igne̾ magis acmagis ꝑflabant.
linguis maliuolis detrahendo innocenti uiro di. S
qͥa tẽpꝰ erat iã cõsolandi t̃minũq ponendi fluctibꝰ
illis. ⁊ tẽpestati dutinȩ adu̾sitatis: ꝓ̾piciens d̾celo
ipsa nocte qua coloniã ingͦssus ⁊ officiosissime auiro
dĩ fuerat susceptꝰ. cũ se sopori dedisset. uidet ĩ sõnis
quenda qͣsi uenerabiłe uirũ pontificali ueste orna
uirũ eẽ do acceptũ. inquẽ siqͥd ad miseris tusine
dubio portabis iuidiciũ. Nimirũ gr̃a miserentis di
talit᷑ p̾monendo lmꝑatorẽ. ignorantiȩ eiꝰ peꝑcit.
qͥ a uidelicet in eo qͦd iurũ eiꝰmodi suspectũ habebat.
ñ malitia sedignorantia peccabat. Siqͥdẽ eiꝰdem

Expanded text:
Atque cum hac iracundia mox, ubi hostem expugnavit, Atque cum hac iracundia mox, ubi hostem expugnavit, Coloniam, ut jam dictum est, properabat, imminentibus nimiumque sese ingerentibus invidis supra memoratis, qui satis ardentem furoris ejus ignem magis ac magis perflabant, linguis malevolis detrahendo innocenti viro Dei. Sed quia tempus erat jam consolandi, terminumque ponendi fluctibus illis et tempestati diutinae adversitatis, prospiciens de coelo ipsa nocte, qua Coloniam ingressus et officiosissime a viro Dei fuerat susceptus, cum se sopori dedisset, videt in somnis quemdam quasi venerabilem virum, pontificali veste ornatvirum Deo esse acceptum, in quem sicquid admiseris, tu sine dubio portabis judicium. Nimirum gratia miserentis Dei, taliter praemonendo imperatorem, ignorantiae ejus pepercit, quia videlicet in eo quod virum ejusmodi suspectum habebat, non malitia, sed ignorantia peccabat. Siquidem ejusdem
Abbreviated transcription (Latin):
modi extiterat. Imꝑator exercitu cõmoto: comi¬
castro qͦd dicit᷑ hamerstem sitũ supra reni litꝰ ob-
infestatione sepiꝰ ꝑuagans ferro ⁊ igne populabat᷑.
odio magno contra eiꝰde ciuitatis ep̃m uehem̃ter
infłamatꝰ. Fuerat naͣq ab illo ꝓpt̾ illicitũ conubiũ
iudicio concilii generalis anathematilatꝰ. Cũ gͦ
queroͥmonia eiꝰde p̾sulis excitatꝰ imꝑator p̃dicto¬
incastro illũ obsedisset. uenerabili uiro deman¬
dauit quatinꝰ ⁊ ipse cũ suis ad hoc negotiũ festinꝰ adue¬
niret. At ipse tc̃ inmensis uexabat᷑ febribꝰ. ⁊ idcirco
adimplere ñ ualuit qͦd imꝑabat᷑. Quã in possibilita¬
tis eiꝰ causã ut audiuit lmꝑator ñ credidit. uidelicet
antiqua suspicione p̾occupatꝰ. ⁊ putansillũ semꝑ
exrosa sui habere tẽpora imperii. Respondens gͥ cũ
furore magnoq spũ iracundiȩ. sunqt ad me dedig¬
nat᷑ uenire. ipsũ ego qͥ a egrotat habeo uisitare.

Expanded text:
smodi exstiterat. Imperator exercitu commoto, comismodi exstiterat. Imperator exercitu commoto, comicastro, quod dicitur Hamerstein, situm supra Reni litus obsinfestatione sepius pervagans ferro et igne devastavit, odio magno contra eiusdem civitatis presulem vehementer inflammatus, quoniam ab illo propter illicitum conubium iudicio concilii generalis fuerat anathematizatus. Cum ergo querimonia eiusdem pin castro illum obsedisset, venerabili huic viro demandavit quatenus et ipse cum suis ad hoc negotium festinus adveniret. At ipse tunc immensis vexabatur febribus, et idcirco adimplere non valuit quod imperabatur. Quam impossibilitatis ejus causam ut audivit imperator, non credidit, videlicet antiqua suspicione praeoccupatus, et putans illum semper exosa sui habere tempora imperii. Respondens igitur cum furore, magnoque spiritu iracundiae: Si inquit, ad me dedignatur venire, ipsum ego, quia aegrotat, habeo visitare.
Abbreviated transcription (Latin):
orro maiores fluctꝰ illi excitabat in imꝑatoris aĩo
uentꝰ contrariꝰ. qͥa udelicet suspicioñẽ quã cont̾
scm̃ uirũ in mitio regni sui sic̃ iã supͣ dictũ ẽ m̃te cõ¬
ceperat. inuidi iã dicti semꝑ augere laborabant. de¬
tractoriis susurrationibꝰ. Deniq res eo usq ꝓcessit
ut iã dictꝰ imꝑator nimio contͣ illũ furore succens.
coloniã peteret. hoc ꝓpositũ habens ut eũ pontifi¬
catu amoueret. aut certe si hoc rationabilit᷑ fieri
ñ posset. qͦlibet mͦ iniuriose illũ ⁊ indigne tracta¬
ret. At uͦ d̾s maris ⁊ fluctuũ dñs qͥ ad beatũ lob
mistice loquens. circũdedi inqͥt mare terminis
meis. posuiq uectẽ ⁊ ostia ⁊ dixi. hucusq uenies &
rat. sed occurrens subuenit ambobꝰ. uidelicet ⁊ ei
qͥ patiebat᷑ inmeritꝰ. ⁊illi qͥ de innocentis conscientia
male sentiens peccabat errore deceptꝰ. Causa ꝓpt᷑
quã tali cũ animo lmꝑator Coloniã ꝓꝑabat huiꝰ¬

Expanded text:
orro majores fluctus illi excitabat in imperatoris animo ventus contrarius, quia videlicet suspicionem, quam contra sanctum virum in initio regni sui, sicut jam supradictum est, mente conceperat, invidi jam dicti semper augere laborabant detractoriis susurrationibus. Denique res eo usque processit, ut jam dictus imperator, nimio contra illum furore succensus, Coloniam peteret, hoc propositum habens, ut eum pontificatu amoveret, aut certe, si hoc rationabiliter fieri non posset, quolibet modo injuriose illum et indigne tractaret. At vero Deus, maris et fluctuum Dominus, qui ad beatum Job mystice loquens: Circumdedi, inquit, mare terminis meis, posuique vectem et ostia, et dixi: Hucusque 263 venirat, sed occurrens subvenit ambobus, videlicet et ei qui patiebatur immeritus, et illi qui de innocentis conscientia male sentiens, peccabat errore deceptus. Causa, propter quam tali cum animo imperator Coloniam properabat, huju
Abbreviated transcription (Latin):
meis nolite malignari: ipseme ꝓte corripuit. ut sciã qͦd
int̾ electos eiꝰ cõputatꝰ sis. Indulge gͦ p̃corte qͦd inte malig¬
natꝰ sũ uel qͦd te seruũ ditangere deliberaui. qͥa peccatũ
meũ cognosco nec ampliꝰ adda adu̾sari tuę sc̃itati. Nusdic¬
tis. semel niterũ actercio scmpontificẽ deosculatꝰ ẽ. tripli¬
cẽ nimirũ nectens dilectionis nodu. d̾ qͦ sapiens loquens
funiculꝰ tͥplex difficile rũpit᷑. Pfecto imꝑatorẽ dignũ ⁊ ec¬
cłasticũ uirũ ut erat eruditꝰ. ⁊ scientia litterarũ adungn̾e

Expanded text:
meis nolite malignari » ipse me pro te corripuit, ut sciam, quod inter electos ejus computatus sis. Indulge ergo, precor, quod in te malignatus sum, vel quod te servum Dei tangere deliberavi, quia peccatum meum cognosco, nec amplius addam adversari tuae sanctitati. His dictis, semel et iterum ac tertio sanctum pontificem deosculatus est, triplicem nimirum nectens dilectionis nodum, de quo Sapiens loquitur: Funiculus triplex difficile rumpitur . Profecto imperatorem, dignum et ecclesiasticum virum, ut erat eruditus, et litterarum scie
Abbreviated transcription (Latin):
insexu malũ intendit. ⁊ regnocupiditatis deditꝰ ẽ.
Ergo hic in facto suo qmqu̾a simulationis uitiũ sub¬
isse uideat᷑ uir ẽ: ⁊ hec iniqͥtas eiꝰ melior ẽ quã bene¬
factũ eiꝰ qͥdu iusticiȩ Zelũ simulat. crudelitatẽ exer

Expanded text:
in sexu malum intendit, et regno cupiditatis deditus est. in sexu malum intendit, et regno cupiditatis deditus est. Ergo hic in facto suo, quanquam simulationis vitium subiisse videatur, vir est, et haec iniquitas ejus melior est quam benefactum
Abbreviated transcription (Latin):
gens. fuga in qͥtͥ dñe mi lapsis ẽ. Tc̃ npse discurrens
fictũq metũ uerbis atq questibꝰ deꝓmens. cͤctos qͥ
aderant attonitos reddidit. Qu̾e sc̃s pontifea
quasi uehem̃t increpitans : minacit᷑ obuirgans. cͥonu̾s
ad pͦpłm spectaculi causa confluentẽ. ecce inqt reus ille
effugit. euasit. Ite. currite. quatinꝰ retracꝰtꝰ ex fuga. de¬
bit̾a qͣntociꝰ penã soluit. Hoc insigne pietatis egit me¬
morandꝰ hic frat᷑nȩ salutis artifea. simulator fidelis.
⁊ si dici fas ẽ splendide mendaac. de cuiꝰ tali com̃to si
cuiquã mendacii nota ñ carere uidet᷑. tt̾ũ atq ttͣũ
decantare licet. id qͦd supͣ dictũ ẽ. qͥa melior ẽ iniqͥ¬
tas uiri. quã benefaciens mulier. uir nãq is est qͥ
ad uirtute᷑ tendit. ⁊ĩ oĩbꝰ quȩ agit regno caritatis
intentꝰ ẽ. mulier aut̃ id ẽ mollis uidicat᷑. qͥsqͥs qͦlibet

Expanded text:
gens: Fuga, inquit, mi domine, lapsus est. Tunc et ipse discurrens, gens: Fuga, inquit, mi domine, lapsus est. Tunc et ipse discurrens, fictumque metum verbis atque questibus depromens, cunctos qui aderant, attonitos reddidit. Quem S. pontifex quasi vehementer increpans et minaciter objurgans, conversus ad populum, spectaculi causa confluentem: Ecce, inquit, reus ille effugit, evasit. Ite, currite, quatenus retractus ex fuga, debitam quantocius poenam solvat. Hoc insigne pietatis egit memorandus hic fraternae salutis artifex, simulator fidelis, et, si dici fas est, splendide mendax, de cujus tali commento si cuiquam mendacii nota non carere videretur, iterum atque iterum decantare licet id quod supradictum jam est: Quia melior est iniquitas viri quam benefaciens mulier. Vir namque is est, qui ad virtutem tendit, et in omnibus quae agit, regno charitatis intentus est. Mulier autem, id est mollis, judicatur quisquis quolibet
Abbreviated transcription (Latin):
pauperũ ꝓuisori reũ cõmittens. secretiꝰ ediccit utĩ
necessariis suptibꝰ ub̃tim reficeret᷑. Ipse ad pran¬
dendu discũbens quȩ sola causa penã illiꝰ differre
uidebat᷑. assidente om̃i freqͤntia c̾ctisq ad epulan¬
du intentis. ipse ꝓpositi nͨ inmemor. iã dictũ ꝓui¬
sorẽ pauꝑũ clam aduocans. cłaq insururrañs auri.
educ inquit clericũ meũq sessuro illi sterne qnͣto¬
ciꝰ equũ. tuq parit᷑ ad equitans deducto ultͣ siluã
ꝓximã. dansq illi libr̃a argenti. illo in salutẽ di¬
misso. tu qnͣtociꝰ reũtens corã astabis. factũq ẽ ut
imꝑauit. Et ministro qͥ redierat corã astante. ipse
simulata seueritate. eninqͥt ubi ẽ reus ille. Hec
dicens. uidebat᷑ immo uideri uolebat de pena illiꝰ
iam maturanda tractare. At ille uoluntatis eiꝰ si¬
mul ⁊ facti consciꝰ. tͥsticiã simul. ⁊ pauorẽ confin¬

Expanded text:
pauperum provisori, reum committens, secretius edixit ut pauperum provisori, reum committens, secretius edixit ut necessariis sumptibus ubertim reficeretur. Ipse ad prandium discumbens, quae sola causa poenam illius differre videbatur, assidente omni frequentia, cunctisque ad epulandum intentis, ipse propositi non immemor, jam dictum provisorem pauperum clam advocans, clamque auri insusurrans, Educ, inquit, clericum, meumque sessuro illi sterne quantocius equum, tuqus pariter adequitans, deducito ultra silvam proximam, dansque illi libram argenti, illo in salutem dimisso, tu quantocius revertens coram astabis. Factum est ut imperavit. Et ministro, qui redierat coram astante, ipse simulata severitate: En, inquit, ubi est reus ille? Haec dicens, videbatur imo videri volebat, de poena illius jam maturanda tractare. At ille voluntatis ejus simul et facti conscius, tristitiam simul et pavorem confin
Abbreviated transcription (Latin):
noc̾tu effringens eccłas. cũ uasis ⁊ uestibꝰ sacrisex indͤ
sublatis sacͥlegiis coloniã uersy repedauerat. Illic
dep̃hensus immo ⁊ subseqntibꝰ euestigio his qͥ dãpnũ
ꝑtulerantꝰ. iudici eiꝰdẽ ciuitatis reus p̾sentatꝰ fuerat.
Nec erat dubitabilis sententia: qͥn sic̾ habet forensis
lex conuictꝰ fur sacͥlegꝰ stati suspendio interiret.
At tc̃ sc̃s pat̾ in ipsa urbe p̾sens aderat. Audito gͦ qͦd
acciderat. confestim uidicẽ ad se euocat: iubetq
tamquã uindea animosis. ut furẽ secũ in suã p̾sen¬
tiã dedicat. Noninqt hodie qͥcquã cibi aut potus
ꝑcipiã. donec in conspectu meo mortis reus appare¬
at. Factũq ẽ. ⁊corã adductũ quasi toruis ocłis aspi¬
ciens. te inqͥt uiuere fas nͨ ẽ. cui mors tanto ad qui¬
sita scelere. iã debita iãq parata ẽ. Nȩc pala c̾ctis
minacit᷑ elocutꝰ. optimo illũ exsecitori scilicet

Expanded text:
noctu effringens Ecclesias, cum vasis et vestibus sacris exinde noctu effringens Ecclesias, cum vasis et vestibus sacris exinde sublatis, sacrilegus Colonium versus repedaverat. Illic deprehensus, imo subsequentibus e vestigio his qui damnum pertulerant, judici ejusdem civitatis reus repraesentatus fuerat. Nec erat dubia sententia quin sicut habet forensis lex, convictus fur sacrilegus, statim suspendio interiret. At tum sanctus pater in ipsa urbe praesens aderat. Audito ergo quod acciderat, confestim judicem ad se evocat, jubetque tanquam furti vindex animosus, ut furem secum in suam praesentiam deducat. Non, inquit, hodie quidquam cibi aut potus percipiam, donec in conspectu meo ille mortis reus appareat. Factumque est, et coram adductum, quamvis torvis oculis aspiciens: Te, inquit, vivere fas non est, cui mors tanto acquisita scelere, jam debita jamque parata est. Haec palam cunctis minaciter elocutus, optimo illum exsecutori, scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
na benignissimi cordis sui latitudine suscipiebat: is¬
pertiens illos ꝑepiscopii sui possĩones. quantũ euiꝰq fun¬
di facultatẽ sustinere posse ꝑpendebat. Uerũ preter
quotidiana hȩc pietatis eiꝰ exꝑim̃ta. qndã aliquando
memoria digña rem gessit. inqua ꝓpt᷑ abundantiã
miscdiȩ ꝓpemendacii suie simulationis ac duplicita¬
tis iniquitatẽ incurrisse possit existimari. S nos eiꝰ¬
modi rem gestã cõmemorantes. simuladmemoriã
reuocemꝰ illud dictũ sapientis: melior ẽ iniqͥtas uiri
quã bene faciens mulier. Res hoc mͦ gesta ẽ. Clericꝰ qͥd̃a
ex pauꝑibꝰ qͥut iã dictũ ẽ ad beati pontificis curã ⁊ ele¬
mosinã confluxerant. ñ content᷑ stipendio caritatis.
qͦd sͥ ex illo quotidie porrigebat᷑. usq in saxoniã tranꝰ¬
uolauerat: ⁊ ociositatẽ sectatꝰ quȩ ut ait sapientia
multã docuit malitiã. furtũ ꝑpetrauerat. Deniq tres

Expanded text:
na benignissimi cordis sui latitudine suscipiebat, disna benignissimi cordis sui latitudine suscipiebat, dispertiens illos per episcopii sui possessiones, quantum cujuscunque fundi facultatem sustinere posse perpendebat. Verum praeter quotidiana haec pietatis ejus experimenta, quamdam aliquando memoria dignam rem gessit, in qua propter abundantiam misericordiae, prope mendacii sive simulationis ac duplicitatis iniquitatem incurrisse possit existimari. Sed nos ejusmodi rem gestam commemorantes, simul ad memoriam revocemus illud dictum Sapientis: Melior est iniquitas viri, quam benefaciens mulier . Res hoc modo gesta est: Clericus quidam ex pauperibus, qui, ut jam dictum est, ad beati pontificis curam 262 et eleemosynam confluxerant, non contentus stipendio charitatis, quod sibi ex illo die quotidie porrigebatur, usque in Saxoniam transvolaverat, et otiositatem sectatus quae, ut ait Sapientia, multam docuit malitiam , furtum perpetraverat. Denique tres
Abbreviated transcription (Latin):
federis qͦd secũ pepigisset iniã dicta regeneratio¬
ne uel susceptione filioli. Audiant ⁊ hoc exempłu
quicũq quasi uire sac̾dotali de pauꝑibꝰ libenter
obsonia capiunt. immo ⁊ uiolent᷑ exigunt. qualibꝰ
guriolũ cõpatͥs digressus. optimũ sũpsit conuuuũ.
panis uidelicet frustũ & gallinȩ pullũ. necñ & te¬
nuis ceruisȩ poculũ. Talis causa sit. taliscaritas. taliᷤ
nitas ꝓaccipiendo munere ad pauperes sese incli¬
nat. Nec ꝓ humilitatis eiꝰ testimonio uel eremplo
dicta sins.
orro d̾ miscđia quã magna̾
in pectore eiꝰ domũ sͥ edificauerit. quã uere mi¬
sericors ⁊ miscdĩȩ filiꝰ fuerit. testes erant pauꝑum
multitudines: ⁊ pene innumerabiles esurientiũ cunei:
qͦs ñ uno tantũ tẽpore uel anno. sed pluribꝰ episcopatꝰ sui
aniis. fame ꝑtotũ pene orb̾e grassante. d̾multis regio¬
nibꝰ confluentes. pat̾no affectu ⁊ mat̾na pietate in mag¬

Expanded text:
foederis quod secum pepigisset in jam dicta regeneratiofoederis quod secum pepigisset in jam dicta regeneratione vel susceptione filioli. Audiant et hoc exemplum, quicunque quasi jure sacerdotali de pauperibus libenter obsonia capiunt, imo et violenter exigunt qualibus gurium compatris digressus. optimum sumpsit convivium, panis videlicet frustum, et gallinae pullum, necnon et tenuis cervisiae poculum. Talis causa sit, talis pietatis custonitas, pro accipiendo munere ad pauperes sese inclinat. Haec pro humilitatis ejus testimonio vel exemplo dicta sint.ia, quam magnam in pectore ejus domum sibi aedificaverit, quam vere misericors et misericordiae filius fuerit, testes erant pauperum multitudines, et pene innumerabiles esurientium cunei: quos non uno tantum tempore vel anno, sed pluribus episcopatus sui annis, fame per totum pene orbem grassante, de multis regionibus confluentes, paterno affectu et materna pietate in mag
Abbreviated transcription (Latin):
metipsos. ⁊ facti estis udices eogitationũ iniqͣrũ:
Qͦd si in quouis iudicio uire hȩc auctoritas apłica
redarguit acceptores ꝑsonarũ. quantomagis in
dispensatione sacram̃toꝵ quȩ de celo gratis ꝓflux¬
ert᷑. uir sc̃s exemplo suo redarguere deb̾uit
pauꝑtatis contẽptũ: Recte gͥ gradiens scm̃ regu¬
ła uel consiliũ sapientie dicentis. si bene feceris setto
cui feceris. ⁊ erit gr̃a in bonis tuis multa. tradidit
sacram̃tũ salutis. non ꝑsone intendens sed ereaturȩ
formate adimagin̾e di. i ipse d sacro fonte susce¬
pit puerũ. factꝰq cõpat᷑ dedit patͥ unde nutricaret
eũ. Quada postmodu die cũ celebrata statione a pd̃
scm̃ Seuerinũ. reuerteret᷑ multa cleri ⁊ ppłi turba
comitatꝰ. transibat ignorans exiguũ iam dicti
pauꝑis tuguriũ. Ille ut p̾tereuntẽ uidit. non parũ
a lacri usus confidentia ꝓrupit. frenũ equi corri¬
modicũ qͥd d̾ cõpatͥs sui apparatu ꝑciperetꝰ. memor

Expanded text:
ipsos, et facti estis judices cogitationum iniquarum? Quod si in quovis judicio jure haec auctoritas apostolica redarguit acceptores personarum, quanto magis in dispensatione sacramentorum quae de coelo gratis profluxerunt, vir sanctus exemplo suo redarguere debuit paupertatis contemptum? Recte igitur gradiens secundum regulam vel consilium Sapientiae dicentis: Si bene feceris, scito cui feceris, et erit gratia in bonis tuis multa , tradidit sacramentum salutis, non personae intendens, sed creaturae formatae ad imaginem Dei: et ipse de sacro fonte suscepit puerum, factusque compater, dedit patri unde nutriret eum. Quadam postmodum die, cum celebrata statione apud S. Severinum, reverteretur, multa cleri et populi turba comitatus, transibat ignorans exiguum jam dicti pauperis tugurium. Ille ut praetereuntem vidit, non parum alacri usus confidentia, prorupit, frenum equi corrimodicum quid de compatris sui apparatu perciperet, memor
Abbreviated transcription (Latin):
initiũ sempit᷑nȩ consolationis. qͥppe qͥ dista ualle lacͥ¬
marũ ꝓtinꝰ ascensurꝰ erat. ad gaudiũ diuinȩ uisionis
sic᷑ psalmista dicit. Beatꝰ uir cuiꝰ ẽ auxiliũ abste. ascen¬
siones incorde suo disposuit ĩualle lacͥmarũ. Et subindͤ.
lbunt dͤ̾ uirtute ĩuirtut᷑e. uidebit᷑ d̾s deoꝵ in syon. Ete¬
nim hoc ide uir sẽs reuelante sͥ spũ p̾noscens. ait ĩillo
secreto int̾ cet̾a ad eunde imꝑatorẽ Noueris certissi¬
me qͥa pꝰdiscessũ tuũ qͦ nc̃ separandi sumꝰ. nr̃as inuicẽ
facies iã in hoc scło nequaquã uidebimꝰ. Co magis
imꝑator cord̃ cõpunctꝰ. iterũ in ampleaꝰ ⁊ in oscula
ruitꝰ. flens parit᷑. ⁊ c̾cta pene menbra. manꝰ ⁊ ocłos.
collũ qͦq fixis demulcens ocłis. Hoc facto cła ad cu¬
biculũ rediit. mestã reportans memoriã ꝓphetiȩ¬
beati uiri. quã ⁊ pꝰmodũ transitu eiꝰdẽ subseqͣnte uerã

Expanded text:
initium sempiternae consolationis, quippe qui de ista valle lacrinitium sempiternae consolationis, quippe qui de ista valle lacrymarum protinus ascensurus erat ad gaudium divinae visionis, sicut Psalmista dicit: Beatus vir, cujus est auxilium abs te, ascensiones in corde suo disposuit in valle lacrymarum . Et subinde: Ibunt de virtute in virtutem, videbitur Deus deorum in Sion . Etenim hoc idem vir Domini, revelante sibi Spiritu, praenoscens, ait in illo secreto inter caetera ad eumdem imperatorem: Noveris certissime quia post discessum tuum, quo nunc separandi sumus, nostras invicem facies jam in hoc saeculo nequaquam videbimus. Eo magis imperator corde compunctus, iterum in amplexus et in oscula ruit, flens pariter et cuncta pene membra, manus et oculos collum quoque fixis demulcens osculis. Hoc facto, clam ad cubiculum rediit, moestam reportans memoriam prophetibeati viri, quam et postmodum, transitu ejusdem subsequente, veram
Abbreviated transcription (Latin):
tribuã dicit dñs. Benegͦ sollicitꝰ ⁊ preterita conciliati¬
one ñ contentꝰ. nocte sequenti finitis matutinoꝵ sollepniis
assũpto uno ea dericis. ide lmꝑator cubicułu sciᷤ pontificis
adiit: sed ñ ibi quiescentẽ uerũ inpaimo scĩ lohannis ora¬
torio uigilantẽ ut solebat ⁊ orationibꝰ insistentẽ repꝑit.
Etinꝰ abiecta clamide solo stratꝰ ante pedes eiꝰ. in sp̃ũ humi¬
litatis ⁊ ĩ aĩo contͥto se suscipi postulat: & ea potestate quã
sac̾dotibꝰ suis dñs contulit. ueniã sͥ dari cunctoꝵ quȩ ĩ
ipsũ cõmiserat. Nec moratꝰ om̃ipotentis famulꝰ imꝑa¬
torẽ ꝓstratũ at̾ra subleuat. ⁊ xp̃o mediante qͥ dixit.
ubi duo uel tres congregati fuerint in nomine meo
minedio eoꝵ sũ. ac deinde. am̃dico uob̾ quecũq alliga¬
ueritis suꝑt̾rã erunt ligata ⁊ ĩcelo. & quecũq solueritis
regis in celo ⁊ int̾ra ꝑacta ẽ. Erat aut̃ hoc seruo dm̃i

Expanded text:
iliatione non contentus, nocte sequenti, finitis 264 matutinorum solemniis, assumpto uno ex clericis, idem imperator cubiculum sancti pontificis adiit, sed non ibi quiescentem, verum in proximo S. Joannis oratorio vigilantem, ut solebat, et orationibus insistentem reperit. Protinus abjecta chlamide, solo stratus ante pedes ejus, in spiritu humilitatis et in animo contrito se suscipi postulat, et ea potestate, quam sacerdotibus suis Dominus contulit, veniam sibi dari cunctorum quae in ipsum commiserat. Nec moratus omnipotentis Dei famulus, imperatorem prostratum a terra sublevat, et Christo mediante, qui dixit: Ubi duo vel tres congregati fuerint in nomine meo, in medio eorum sum ; ac deinde: Amen dico vobis: Quaecunque alligaveritis super terram, erunt ligata et in coelo, et quaecunque solveritis  hoc servo Domini
Abbreviated transcription (Latin):
ses iste magna ut iã dictũ ẽ humilitatis laude re¬
fulsit. Pauperi cuida eac his qͦs pat̾ sc̃s ope quotidi¬
ana sustentabat. infantulus natꝰ erat. Is qͥa pauꝑ
erat. ⁊ qͥa nichil questꝰ in manu habebat. conte̾pne¬
bat᷑ a sac̾dotibꝰ ꝑ totã urbe Coloniã puerulũ illũ
cireũferens. ⁊ eid̾e filiolo regenerationis grãm of¬
ferri postulans. Defessus gͦ ⁊ cõtẽptꝰ ad scm recur¬
rit pontificẽ: ⁊ qd tali in re contẽptꝰ eẽt magna ⁊ fle¬
bili uoce conquestꝰ ẽ. Ille ut uere sapiens currens inqͥt
affer eũ ad me: ego enim habeo eũ baptizarȩ. At illȩ.
nis nr̃e salutis appendens sacram̃tũ. suo nimirum
facto & exemplo tante ciuitatis tã multos redargu¬
habere in acceptione ꝑsonarũ. uidicantes ut ait
apłs apud semetipsos: ⁊ facti udices cogitationũ
iniquarũ. Etenim inqͥt suntroierit in conuentũ

Expanded text:
sanctus iste magna, ut jam dictum est, humilitatis laude resanctus iste magna, ut jam dictum est, humilitatis laude refulsit. Pauperi cuidam ex his, quos pater sanctus ope quotidiana sustentabat, infantulus natus erat. Is quia pauper erat, et quia nihil quaestus in manu habebat, contemnebatur a sacerdotibus, per totam urbem Coloniam puerulum illum circumferens, et eidem filiolo regenerationis gratiam offerri postulans. Defessus ergo et contemptus, ad sanctum recurrit pontificem, et quod tali in re contemptus esset, magna et flebili voce conquestus est. Ille ut vere sapiens, currens, inquit: Affer illum ad me, ego enim eum habeo baptizare. At ille: Snis nostrae salutis appendens sacramentum; suo nimirum facto et exemplo tantae civitatis tam multos redarguhabere in acceptione personarum, judicantes, ut ait apostolus, apud semetipsos, et facti judices cogitationum iniquarum. Etenim, inquit, si introierit in conventu
Abbreviated transcription (Latin):
meridiani.
am dͤ humilitate eiꝰ głosa sig¬
na p̃missa st᷑. qua moꝑa tione uirtutũ ⁊ patͥs qui ĩ celis
est glorificationẽ querebat. ⁊ se oꝑantẽ sciri uł uideri
ab hoĩbꝰ fugiebat. Porro ipsa humilitatis uirtꝰ tẽ de¬
mũ dulcis ⁊ sua ꝑfectione laudabilis ẽ. qnͣdo is qͥ intꝰ
do creatori suo sese subicit in confractione cordis. foriᷤᷤ
qͦq adinfimoꝵ condescensionẽ hominũ semetipsum
quanto maior ẽ tanto ampliꝰ ꝓre ⁊ tẽpore submittit.
Libet gͥ huic narrationi inserere rẽ gestã. magnȩ hu¬
militatis testimoniũ ferentẽ. ⁊ exemplo utilẽ. ut
maxrime in sacrirebꝰ nulla eccłastica dignitas qua¬
lemcũq despiciat pauperẽ fidełe. Simul qͥa pleriq
salutariũ sacram̃toꝵ ministri nimiũ peccant. du
sacra uenditant. cunctaq questꝰ causa faciunt liben¬
ter hoc illis exempłu ingerendu ẽ: qͥa uidelicet pec¬
catũ qͦq illoꝵ uehem̃t᷑ hec res gesta redarguit. inqͣ

Expanded text:
meridiani.am de humilitate ejus gloriosa signa praemissa sunt, quia in operatione virtutum, et Patris, qui in coelis est, glorificationem quaerebat, et se operantem, sciri vel videri ab hominibus refugiebat. Porro ipsa humilitatis virtus, tunc demum dulcis et sua perfectione laudabilis est, quando is qui intus Deo, Creatori suo sese subjicit in confractione cordis, foris quoque ad infimorum condescensionem hominum semetipsum quanto major est, tanto amplius pro re et tempore submittit. Libet igitur narrationi huic inserere rem gestam, magnae humilitatis exemplum ferentem, et testimonio utilem, ut maxime in sacris rebus nulla ecclesiastica dignitas qualemcunque despiciat pauperem fidelem. Simul quia plerique salutarium sacramentorum ministri nimium peccant, dum sacra venditant, cunctaque quaestus causa faciunt, libenter hoc illis exemplum ingerendum est quia videlicet peccatum quoque illorum vehementer haec res gesta redarguit, in qua
Abbreviated transcription (Latin):
ubi pͥmꝰ apłoꝵ Petrꝰ tͥnȩ negationis culpã tͥna deleuit di
lectionis confessione. tercio respondens. tu scis dne qͥa amo
te. Pulchre gͥ ⁊ digne tͥnũ dedit osculũ dilectionis ⁊ paciᷤᷤ
sub testimonio scȩ̃ Trinitatis. atq hac dulcedine grẽ .⁊
honoris preterite infestationis a maritudinẽ suꝑauit.
Nec moratꝰ. uirũ di iã amicꝰ amicũ ꝓpt̾ se residere fecit.
Hȩc uidentes adũsarii qͥ quasi tẽpꝰ oportunũ nacti adũsis
illũ conuenerant. suasq du ad accus andu linguas acu¬
erant. confusi ꝓtinꝰ infugã uersi st̃. At uͦ ceteri benedice¬
bant dñm. ueritatẽ magnificantes scripturȩ dicentis.
qͥa corregis in manu di est. Nec contentꝰ¬
hac satisfactione rexreligiosus. ad hũc d uidicio diumo
erat sollicitꝰ. Etenĩ is inquẽ peccatũ aliqͦd admissũ est.
p̾ceptũ qͥde uel consiliũ habet euangelicũ ut peccanti¬

Expanded text:
um Petrus trinae negationis culpam, trina dilectionis delevit confessione, tertio respondens: Tu scis, Domine, quia amo te . Pulchre igitur et digne trinum dedit osculum dilectionis et pacis sub testimonio sanctae Trinitatis, atque hac dulcedine gratiae et honoris praeteritae infestationis amaritudinem superavit. Nec moratus, virum Dei, jam amicus amicum, prope se residere fecit. Haec videntes adversarii, qui quasi tempus opportunum nacti, adversum illum convenerant, suasque diu linguas ad accusandum acuerant, confusi, protinus in fugam conversi sunt. At vero caeteri benedicebant Dominum, veritatem magnificantes Scripturae, dicentis: Quia cor regis in manu Dei est . CAPUThac satisfactione rex religiosus, adhuc de judicio divino erat sollicitus. Etenim is, in quem peccatum aliquod commissum est, praeceptum quidem vel consilium habet evangelicu
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutũ queda maiestas uisibilit̾ sentiebat᷑. maxime
cũ scõ altari assisteret. sacͥs missarũ sollẽpniis intentꝰ.
Tc̃ ⁊ enĩ tã reuerendꝰ apparebat. ut infaciẽ eiꝰ inten¬
dere uolentesqda uelut magisterii dignitate sub¬
ditos terreret. nͥ qͦs dilectio confortabat qͦ sola di
⁊ scoꝵ eiꝰ aspectu digna ẽ. Hoc ampliꝰ indignantes in¬
uidi execrabant᷑ pcatit̾ ad alt̾utrũ loqͤntes ⁊ demo¬
nẽ eũ ẽẽ dicebant. quẽ constabat eẽ angłm dni
scđ̾m ueritatẽ scripturȩ dicentis. Labia sac̃dotis
custodiunt scientiã ⁊ legẽ requirt᷑ ex ore eiꝰ. qͥ a
angłs dñi exercituũ ẽ. Uidete aiebant demonẽ
qͦm se ineffigiẽ transfigurat Angłi. ita ut nemo
nr̃m faciẽ eiꝰ intueri possit. Et qͥd mirũ si ueritas
uerũ dixit. & scđm dictũ eiꝰ locuti st̃ domestici¬

Expanded text:
ie quodammodo visibiliter sentiebatur, maxime cum sancto altari assisteret, sacris missarum solemniis intentus. Tunc etenim tam reverendus apparebat ut in faciem ejus intendere volentes, quadam velut magisterii dignitate subditos terreret, nisi quos dilectio confortabat, quae sola Dei et sanctorum ejus aspectu digna est. Hoc amplius indignantes invidi, exsecrabantur, procaciter ad alterutrum loquentes, et daemonem eum esse di Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirunt ex ore ejus, quia angelus Domini exercituum est .-- Videte, aiebant, daemonem, quomodo se in effigiem transfigurat angeli, ita ut nemo nostrum faciem ejus intueri possit. Et quid mirum, si Veritas verum dixit, et secundum dictum ejus locuti s
Abbreviated transcription (Latin):
fecit disertas. fretus auxilio. obedire temptabo: mici¬
ũ narrandi. ab ipsius uiri di infantia sumens. ac orati¬
onis cursũ ita ad finẽ usq ꝑducens. ut nihil de ꝓpͥis
addã p̃ter exempla antiquoꝵ patrũ. atq sententiis
scãrũ scripturarũ. quȩ suo decore solent dictoꝵ seriẽ
uenustare. Noc tam̃ solũ mihimet ex ꝓpͥo sudore in¬
iunxi. ut latius diffusa. modesta breuitate artius co¬
herceã. strictius digesta. moderata ꝓlixitate dilatẽ mi¬
nus regularit᷑ ꝓlata. ad rectitudinis lineam corrigã.
Quȩ tam̃ omĩa. tui examen iudicii expectant: ut te
benigno iudice ualeant rata consistere. Opto pater
beatissime. ut in xp̃o ualeas: meiq memor semꝑ ex¬

Expanded text:
fecit disertas, fretus auxilio, obedire tentabo, initifecit disertas, fretus auxilio, obedire tentabo, initium narrandi ab ipsius viri Dei infantia sumens, ac orationis cursum ita ad finem usque perducens ut nihil de propriis addam, praeter exempla antiquorum Patrum atque sententias sanctarum Scripturarum, quae suo decore solent dictorum seriem venustare. Hoc tamen solum mihimet ex proprio sudore injunxi, ut latius diffusa, modesta brevitate arctius coerceam; strictius digesta, moderata prolixitate dilatem; minus regulariter prolata, ad rectitudinis lineam corrigam. Quae tamen omnia tui examen judicii exspectant, ut te benigno judice valeant rata consistere. Opto, Pater beatissime, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
licet eloqͥi uenustate redoleat. tam̃ ita uerboꝵ ac
sententiarũ sublimitate se in altũ extollit. ut uix ali¬
qͥs infirmoꝵ exinde aliꝗd ꝑcipere possit: alterius uͦ
oratio et si rerũ uarietate subnixa. sic tam̃ pene
uidet̃ humi iacere: ut qͥsqͥs sapiens semeł hinc potue¬
rit qͥdđa gustare. pigeat se ulterius ad hanc inclina¬
re. Quo circa uenerande pat̾ tibi tuisq placuit huius¬
modi onus mihi imponere: ut int̾ nr̃os ur̃osq medius
incedens. talem moderato sermone materiem cõponã
ut ex utraq parte ad se uenientes. media caritate con¬
strata. et paruuli lac qđ sugant. et fortes ualeant
muenire cibũ quẽ comedant. Qđ ego om̃imodis horrerẽ :
nis scirẽ esse scriptũ Melior est obedientia qͣm uictime
Nunc uͦ si data int̾cessionis tuȩ manu. manui mee du
catũ spoponderis. adiunctis tecũ beati uiri meritis. om̃i¬
potentis dĩ qͥ aperuit os mutox. et linguas infantiũ.

Expanded text:
licet eloquii venustatem redoleat, tamen ita verborum ac licet eloquii venustatem redoleat, tamen ita verborum ac sententiarum sublimitate se in altum extollit, ut vix aliquis ex inde aliquid percipere possit. Alterius vero oratio, etsi rerum veritate subnixa, sic tamen pene videtur humi jacere, ut quisquis sapientium semel hinc potuerit quiddam gustare, pigeat se ulterius ad hanc inclinare. Quocirca, venerande Pater, tibi tuisque placuit hujusmodi onus mihi imponere, ut inter utrosque medius incedens, talem moderato sermone materiam componam, ut ex utraque parte ad se venientes, media charitate constrata, et parvuli lac quod sugant, et fortes valeant nvenire cibum quem comedant. Quod ego omnimodis horrerem, nisi scriptum esse scirem: Melior est obedientia quam victima . Nunc vero si, data intercessionis tuae manu, manui meae ducatum praebere spoponderis, adjunctis tecum beati viri meritis, omnipotentis Verbi, quod aperuit os mutorum et linguas infantium
Abbreviated transcription (Latin):
EUERENTISSIMO PR̃Õ FRIEBAIDO AC uero sc̃e Afrȩ
imartyris alumno. Bern di matris mancipiũ. cũ om̃i c̃¬
tubnio augiensiũ frũm: summũ & indeficiens bonũ. Mirȩ
caritatis uirtus ex dulcifluo pectoris tui. manans fonte.
id exiguitati meȩ iniunxit officii. ut libellũ de uita ter
quat᷑ꝙ beati patroni nr̃i & delrici. ueraci qͥdẽ. s simpli¬
ciori quã oportuit sermone editũ: cultiori stilo reddam
luculentũ. Lius quidẽ iubentis affectus. s ñ eque facilis¬
e̾eᷤ parentis poterit effectꝰ: quippe cũ & tarditas ingenii.
& exteriorũ curȩ. amaro ut sic dictũ est sapore condite
me ꝓhibeant tã arduũ opus aggredi. accidit etiã. qđ
dernorũ doctorũ scdđs. ide negociũ. corrigendi studio
attẽptauit: s mꝑfectũ morte p̃uentus dereliquit. Cui
si ipse extremã manũ imposuisset: paruitas mea om̃ino
suꝑ hoc digitũ ori imposuisset. Id ipsũ tam̃ qđ cõposuit.

Expanded text:
everendissimo Patri Frideboldo, ac vero sanctae matris Afrae alumno, Berno  al., Bern Dei Matris mancipium, cum omni contubernio Augiensium fratrum, summum et indeficiens bonum. Mirae charitatis virtus, ex dulcifluo pectoris tui emanans fonte, id exiguitati meae injunxit officii, ut libellum de vita ter quaterque beati patroni nostri Udalrici, veraci quidem, sed simpliciori quam oportuit sermone editum, cultiori stylo reddam luculentum. Pius quidem jubentis affectus est, sed non aeque facilis parentis esse poterit effectus; quippe cum tarditas ingenii et exteriorum curae, amaro ut sic dictum sit sapore conditae, me prohibeant tam arduum opus aggredi. Accedit etiam quod odernorum doctorum secundus, idem negotium corrigendi studio attentavit, sed infectum, morte praeventus, dereliquit. Cui si ipse manum extremam imposuisset, parvitas mea omnino super hoc digitum ori imposuisset. Id ipsum tamen quod composuit,
Abbreviated transcription (Latin):
conuiuas detestusq conuiuium refuge¬
bat. Requi rentibusq ne et ipse forsitan
eẽ respondit: ac statim ab irruentibus
interfectus est: ceitrisq martyribus in
hoc loco sicut morte. ita etiã honore
coniunctus c̃. Hec nobis tantum denu¬
mero istorũ martyrũ cõꝑta sunt nomi¬
naꝰ. idẽ beatissimorum. mauricii. exu¬
perii. candidi. atq uictoris. Cetera uero
nobis quidem in cognitaꝰ sed in libro uttȩ
scripta sunt. Ex eađe legione fuisse di¬
cuntur. etiã illi martyres. ursus et uictor:
quos salodorũ passos fama confirmat.
Salodorũ uero castrum ẽ suꝑ arolȩ Nuui¬
umꝰ. ñ longe areno positũ. Opere p̾ti¬
ũ ẽ etiã illud indicare. qui de inde
maximianum trucẽ tẏrannũ exitus con¬
secutus est. Cum dispositis insidiis
genero suo constantino tunc regnum

Expanded text:
conuiuas detestatusque conuiuium refugieconuiuas detestatusque conuiuium refugiebat requirentibusque ne et ipse forsitam per futurum esse respondit ac statim ab inruentibus interfectus est ceterisque martyribus in eodem loco sicut morte ita etiam honore coniunctus est. haec nobis tantum de numero illo martyrum conperta sunt nomina: id est beatissimorum Maurici, Exuperi, Candidi atque Uictoris, cetera uero nobis quidem incognita, sed in libro uitae scriptasunt. ex hac eadem legione fuisse dicuntur etiam illi martyres Ursus et Uictor quos Salodoro passos fama confirmat. Salodorum uero castrum est supra Arulam flumen neque longe a Rheno positum. Operae pretium est etiam illud indicare qui deinde Maximianum trucem tyrannum exitus consecutus est. cum dispositis insidiis genero suo Constantino tunc regnum
Abbreviated transcription (Latin):
irruentibus lupis passi sunt. Operta c̃
terra sic procũbentibus in mortem corpo¬
ribus piorum. fuxeruntq p̃ciosi sangui¬
nis riui. Iuȩ umꝗ rabies absq bello tam¬
magnã humanorum corporum stragem
deditꝰ quę feritas ex sententia sua tot simul
perirt uł reos iussit: ne iusti punirentur
multitudo non optinuitꝰ cum inultum
eẽ soleat quod multitudo delinquit. Hac
igttur crudelitate in manissimi tyranni
confectus ẽ ille scõꝵ płs. qui contẽp sit
rem p̃sentiũ obspem futurorũ. Sic int̾¬
secta est illa phalanx angelica legio Iut cre¬
dimus cum illis angelorũ legionibus iã
Uictor autẽ martyr nec legionis ciusdẽ
fuit. neq milesꝰ sedȩ merite milicie uete¬
ranus. hic cum tter agens subito incidis.¬
s&e in hos qui passim epulabantur. leti
martyrum spoliis. atq ab his ad conues¬
cendũ inuitatus ꝓlatam ab exultantibus
pordinem causam cognouiss&. detestatꝰ

Expanded text:
inruentibus lupis passi sunt. operta est inruentibus lupis passi sunt. operta est terra illic procumbentibus in mortem corporibus piorum, fluxerunt pretiosi sanguinis riui. quae umquam rabies absque bello tantam humanorum corporum stragem dedit? quae feritas ex sententia sua tot simul perire uel reos iussit? ne iusti punirentur, multitudo non obtinuit cum inultum esse soleat, quod multitudo delinquit. hac igitur crudelitate inmanissimi tyranni confectus est ille sanctorum populus qui contempsit rem praesentium ob spem futurorum. sic interfecta est illa plane angelica legio quae, ut credimus, cum illis angelorum legionibus iam Uictor autem martyr nec legionis eiusdem fuit neque miles, sed emeritae iam militiae ueteranus. hic cum iter agens subito incidisset in hos qui passim epulabantur laeti martyrum spoliis atque ab his ad conuescendum inuitatus prolatam ab exultantibus per ordinem causam cognouisset, ac detestatus
Abbreviated transcription (Latin):
ire paratisumus. Ap̾ianos nos fatemur:
persequi xp̃ianos non posstmus. Cũ hec
et alia maximianus audiss&. obstinatosq
in fide xp̃i cerneret animos uirorum: spe¬
rans gloriosam eoꝵ constantiam posse re¬
uocari. una sententia om̃s interfici de¬
creuit : et rem confici circũ fusis milttũ
agminibus iub&. Quicũ missi adbea¬
tissimam legionẽ uenissent. stringunt
in scͦs impium ferrũ: mori non recusan¬
tes ꝓuitȩ aternę amore cedebantur. Itaq
passim gladus non reclamantes saltim
aut repugnantes. sed et depositis armis
ceruices persecutoribus p̃bentes. et iugu¬
lum persecutoribus uł intectũ¬
corpus offerentes. non uł ipsa suorũ mul¬
tuudine. non armorũ munitione clatist̃.
ut ferrum conarentur asserere iusticiȩ
causam: sed hȩc solum reminiscentes. se
illũ confiteri. qui nec reclamando ad oc¬
cisionẽ ductus est. et tamquã agnus ñ
aperuit ossuũ. Ipsi quoq tanquã grex
dominico ouium laniare se tanquam

Expanded text:
ire parati sumus. Christianos nos fatemur, persequi Christianos non possumus. Cum haec talia Maximianus audisset obstinatosque in fide Christi cerneret animos uirorum desperans gloriosam eorum constantiam posse reuocari una sententia interfici omnes decreuit et rem confici circumfusis militum agminibus iubet. qui cum missi ad beatissimam legionem uenissent. stringunt in sanctos impium ferrum mori non recusantes uitae amore. caedebantur itaque passim gladiis non reclamantes saltim aut repugnantes, sed depositis armis ceruices persecutoribus praebentes et iuglum percussoribus uel intectcorpus offerentes. non uel ipsa suorum multitudine, non armorum munitione elati sunt, ut ferro conarentur adserere iustitiae causam, sed hoc solum reminiscentes se illum confiteri qui nec reclamando ad occissionem ductus est et tamquam agnus non aperuit os suum, ipsi quoque tamquam grex dominicus ouium laniari se tamquam ab
Abbreviated transcription (Latin):
imiano ad huc insan
consttemur dĩ tibi militĩ¬
in nocentiam. A testip
parebimus
sadaensus impios atq¬
eminimus nos ꝓciuib¬

Expanded text:
imiano, adhuc insaniconfitemur, Dei; tibi militiinnocentiam. A te stipparebimusadversus impios atqeminimus nos pro civib
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃m credimus. Uidemus labo pericu¬
lorũq nr̃ox socios. nobis quoq corũ san¬
guine adspersis trucidan ferroꝰ et tamen
scĩssimorum cõmilitonũ mortes. et fratrũ
funera non fieuimus. non doluimus. sed
potius laudauimus. et gaudio ꝓsccuti
sumus. quia digni habiti essent pati ꝓdño
necessitas. in rebellionem cogit: Non nos
aduersum te imperator armauit ipsa sal¬
tim quȩ fortissima est inpericulis despe¬
ratio. Ienemus ecce arma et non resisti¬
mus. quia mori quã occidere satismalui¬
mus: et in nocentes inerire. quã noxii
uiuere p̃optamus. Siquid in nos ultra
statueris. siquid ad huc iusseris. siquid
am moueris. ignes. tormenta. ferrũ. sub

Expanded text:
deum credimus. uidimus laborum periculo rumque nostrorum socios nobis quoque eorum sanguine aspersis trucidari ferro et tamen sanctissimorum conmilitonum mortes et fratrum funera non fleuimus, non doluimus, sed potius laudauimus et gaudio prosecuti sumus, quia digni habiti essent pati pro doma uitae necessitas in rebellionem coegit, non nos aduersum te, imperator, armauit ipsa saltim quae fortissima est in periculis desperatio. tenemus ecce arma et non resistimus, quia mori quam occidere satis malumus et innocentes interire quam noxii uiuere praeoptamus. si quid in nos ultra statueris, si quid adhuc iusseris, si quid admoueris, ignes, tormenta, ferrum, sub
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ uocantes. Die uͦ undecima sũt ꝯstricti intra suã
domũ. Missus ẽ nãq terentiꝰ cãpidactor ad eos.
cũ militibꝰ hora cenandi. Qui ingressꝰ inuenit
cos orantes. & dixit eis. Dñs nr̃ iulianꝰ statun¬
cułu aureũ iouis ad uos misit. ut ad oretis illud:
& thura incendatis ei. Qđ̾ si ñ feceritis: ambo mͦ
gladio feriemini. Non enĩ decet uos intͣ auła re¬
giã nũtritos. ut publice cedamini Iołis & pausꝰ
dixert̃: Iulianꝰ si tiuis ẽ dns habeto partẽ cũ dno

Expanded text:
istentes. Die vero undecima sunt constricti intra suam domum. Missus namque est Terentianus compiductor ad eos cum militibus hora coenandi. Qui ingressus, invenit eos orantes, et dixit eis: Dominus noster Julianus statunculum aureum Jovis ad vos misit, ut adoretis illud, et thura incendatis. Quod si non feceritis, ambo modo gladio feriemini. Non enim decet vos intra aulam nutritos, publice occidamini. Joannes et Paulus dixerunt: Julianus si
Abbreviated transcription (Latin):
ficiis. & marti uanas uictimas offerebam.¬
Quid ĩmultis morer: Adultimũ creuit obsidio.
c& uniũsi tribuni mei & milites se hostibꝰ tradi¬
derunt. Cũq cuperẽ & ego fugiendi ad itũ re-¬
perire: paulꝰ ⁊ loħs ex quibꝰ unꝰ est pͥmicerius

Expanded text:
anas victimas offerebat.Quid multa? Ad ultimum crevit obsidio, et universi tribuni ejus ac milites se hostibus tradiderunt. Cumque cuperet fugiendi aditum reperire, Paulus et Joannes, ex quibus praepositus
Abbreviated transcription (Latin):
se ueniat innuere. At ille mente ꝑculsus. ac inter uiuũ & mortu¬
uelut seiscitans quid eẽt facturꝰ Tunc ep̃s. ut quid ait. sic in me
p̃e festina inquit uenire. euisq iussis in omnib obȩdire. Si
mox ut ꝓprus accessit. hȩc ab eo audiuit. Rab̾te: dic dño tuo
quia magnã a dño mercedẽ a bebit ꝓ orationib et elemosinis

Expanded text:
se veniret, innuere. At ille mente perculsus, ac inter vivum et mortuse veniret, innuere. At ille mente perculsus, ac inter vivum et mortuvelut sciscitans quid esset facturus. Tunc episcopus: Ut quid, ait, sic in me episcopus: Festina, inquit, ire, ejusque jussis in omnibus obedire. Qui mox ut propius accessit, haec ab eo audivit: Ramberte, dic domino tuo, quia magnum a Domino mercedem habebit pro orationibus ac eleemosynis