comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mortẽ sic confitetur.⁊ Adueniente
aũ in quit mandato peccatũ reurxẽ.
ego aũ mortuus sũ.: Et inuentũ ẽ mihi
mandatũ qđ erat inuita. hoc eẽ in morte:
Retribuit ergo illi ds̃ bonum promu¬
lo: hoc est uitã ꝓmorte. Talẽ sci¬
licet re tributionẽ qualis hic poscit᷑ ubi
Retribue seruo tuo
uiuam: et custodibo uerba tua.
Et uixit &custodiuit uerba eius
Et pertinere coepit ad aliam re¬
tributionem : in qua retribuuntur
bona probonis.: Propter quam
dicit: Bonum cestamen certaui.
cursum consum maui: fidem seruaui:
De cȩtero reposita est mihi corona iusti¬
tiae: quam reddet mihi dñs in illa die
iustus iudex. ⁊ Utiq iustus retribu¬
endo bona probonis : quia prius mi¬
sericors. retribuendo bona ꝓmalis::
Quamuis & ipsa iustitia quare¬
tribuuntur bona probonis. non est
sinemis eri cordia Quia ethoc
scriptumest : quicoronat te in mi¬
seratione & misericordia Quienĩ
dixit. bonum certamen cestaui.

Expanded text:
mortem sic confitetur: «Adveniente mortem sic confitetur: «Adveniente autem,» inquit, «mandato, peccatum revixit, ego autem mortuus sum, et inventum est mihi mandatum quod erat in vitam, hoc esse in in mortem» . Retribuit ergo illi Deus bonum pro malo, hoc est, vitam pro morte; talem scilicet retributionem, qualis hic poscitur, ubi Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Et vixit, et custodivit verba ejus, et pertinere coepit ad aliam retributionem, in qua retribuuntur bona pro bonis: propter quam dicit, «Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi; de caetero reposita est mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex» . Utique «justus,» retribuendo bona pro bonis; quia prius misericors, retribuendo bona pro malis. Quamvis et ipsa justitia, qua retribuuntur bona pro bonis, non est sine misericordia; quia et hoc scriptum est, «Qui coronat te in miseratione et misericordia» . Qui enim dixit, «Bonum certamen certavi,»
Abbreviated transcription (Latin):
quatuor retributionũ : duȩ priores
ꝑtinent ad iustitiã ut retribuant᷑ in la
ꝓmalis. bona ꝓbonis.: Tercia ꝑtinet
admiseri cordiam: ut retribu antur
bona ꝓmalis.: Quartẽ ds̃ nescit:
nulli enim malũ ꝓbono retribuit.y
Haec aũ quã tercio loco posuit primitus
necessaria ẽ.. Nisi enim ds̃ retribue¬
ret bona ꝓmalis : nullo modo essent.
quib retribueret bona probonis .: Vide
illum saulum post ea paulum: non
exoperibus inquit ustitiae quae
nos fecimus. sed secundum suam mi¬
seri cordiam saluos nos fecit : Per
laua crum regenerationis: et iterũ:
quiprius fui blas phemus. et persecutor
et in iuriosus. sed miseri cordiã
consetutus sum. quia ignorans
feci in in creduli tate.
Et ite¬
rum.
Con si lium autem
do. tam quam misericordiũ
consecutus adõ: ut fidelis es¬
sem hoc est ut uiuerem.
quia iustus ex fide uiuit.⁊
Mortuus enim erat per suum
prius in iustitiam: ante quã uiue¬
ret ꝑdĩ gratiã: ipsã porro suam

Expanded text:
duae priores pertinent ad justitiam, ut retribuantur mala pro malis, bona pro bonis: tertia pertinet ad misericordiam, ut retribuantur bona pro malis: quartam Deus nescit; nulli enim malum pro bono retribuit. Haec autem quam tertio loco posui, primitus necessaria est: nisi enim Deus retribueret bona pro malis, nullo modo essent quibus retribueret bona pro bonis. 2. Vide illum Saulum, postea Paulum: «Non ex operibus,» inquit, «justitiae quae nos fecimus, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit per lavacrum regenerationis» . Et iterum: «Qui prius sus; sed misericordiam consecutus sum, quia ignorans feci in incredulitate» . Et iterum: «Consilium autem do, tanquam misericordiam consecutus a Domino, ut fidelis essem : hoc est, ut viverem; quia justus ex fide vivit. Mortuus ergo erat prius per suam injustitiam, antequam viveret per Dei gratiam. Ipsam porro suam
Abbreviated transcription (Latin):
xpectationi caritatis urãe
de sequentibus huius maxi¬
mi psalmi sermo reddendus ẽ: ab il¬
lo uersu scilicet ubi ait: Incola ego
sum interra: ne abscondas a me man¬
datatua : Siue ut non nulli codi¬
ces habent. inquilinus ego sum in
terra: Quod enim est ingreco
paraecos. aliqui nr̃i inquilinus. ali¬
qui incola. non numquam &iam
aduena interpretati sunt : Inqui¬
lini non habentes propriam domũ:
habi tent in aliena: In colae aut̃
uel aduenae utique aduenticu
perhibentur: ubi magna deani¬
ma exoritur questio. Neq: enĩ
scđm corpus dictum uideri potest.
in cola uel aduena uel inquilinus
sum interra: cum de terra cor¬
pus originem ducat: sed in hac
profundissima questione nihil
audeo difinire: Siue enĩ propt̃
animam quae absit ut putetur
de terra: Merito dici potuerit
inquilinus uel incola uel aduena
ego sum in terra: siue secundũ
totum hominem quia para disi
aliquando ciuis fuit. Vbiutique
non erat qui ista dicebat. Siue qđ

Expanded text:
pectationi Charitatis vestrae de sequentibus hujus maximi psalmi sermo reddendus est, ab illo versu scilicet, ubi ait, «Incola ego sum in terra; non abscondas a me mandata tua:» sive, ut nonnulli codices habent, «Inquilinus ego sum in terra.» Quod enim est in graeco πάροικος, aliqui nostri «inquilinus,» aliqui «incola,» nonnunquam etiam «advena» interpretati sunt. Inquilini non habentes propriam domum, habitant in aliena; incolae autem vel advenae, utique adventitii perhibentur. Ubi magna de anima exoritur quaestio. Neque enim secundum corpus dictum videri potest, «Incola,» vel «advena,» vel «inquilinus sum in terra;» cum de terra corpus originem ducat. Sed in hac profundissima quaestione nihil audeo definire. Sive enim propter animam quae absit ut putetur ex terra merito dici potuerit, «Inquilinus,» vel «incola,» vel «advena ego sum in terra;» sive secundum totum hominem, quia paradisi aliquando civis fuit, ubi utique non erat qui ista dicebat; sive quod
Abbreviated transcription (Latin):
poscit qui dic̃. retribue seruo tuo iu¬
uam et custo dibo ueba tua :: Et quõ
ante fidẽ non homini debentur nisi ma¬
la ꝓmalis. retribuit autem ds̃ ꝑ inde¬
bitã gratiam bona ꝓmalis.: Hanc re¬
tributionem rogat qui dicit. retribue
seruo tuo uiuam. et custo dibo uerbatua:¬
Q uatuor enim sunt retributiones Aut
mala promalis retribuunt : sic̃ ds̃ ig¬
nẽ aeuernum retributurus ẽ impus .⁊
Aut bona ꝓbonis. sic̃ regnũ et̾nũ re¬
tributurus ẽ iustis: Aut bona ꝓmalis

Expanded text:
poscit qui dicit, «Retribue servo tuo; viposcit qui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Et quoniam ante fidem non homini debentur nisi mala pro malis, retribuit autem Deus per indebitam gratiam bona pro malis; hanc retributionem rogat qui dicit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tuaatuor enim sunt retributiones: aut mala pro malis retribuuntur, sicut Deus ignem aeternum retributurus est impiis. Aut bona pro bonis, sicut regnum aeternum ret
Abbreviated transcription (Latin):
i huius psalmi superiora memi¬
nistis hem̃i : ad uiuare nos de¬
bent ad intellegenda sequentia.
Et enim quȩ tam quã ex unius ho¬
minis per sona locunt᷑ membru
sunt xp̃i : et ad unum caput tã¬
quam unum pertinens corpus.
Nempe superius dixerat: Inquocor¬
riget uiuenior uiam suam. incus¬
todiendo uerba tua. : Ecce nẽ aꝑ¬
tius ut id faciat poscit auxiliũ.: Re¬
tribue inquit seruo tuo iuuã. et cus¬
todibo uerbatua : Sibona ꝓbonis
sibi retribui postulauit: iã custo di
seruo tuo quia custo diui uerba tuu
tã quã mercedẽ bonã ꝓbono obe¬
dientiae flagitaret. sed dix̃ : Re¬
tribue seruo tuo iuiuã. et custo dibe
uerba tua: Quid ẽ aliud quã diceret.
mortuos ea custo dire non posse. Infi¬
deles ui delicet dequibus dicitur . Sine
mortuos sepelire mortuos suos .⁊ Quu¬
pp̃t simortuos intellegimus in fideles.
uiuos aũ fideles. quõ iust̾ ex fide uiuit:
Hec possunt custo dire̾ uerba dĩ. nisi fide
quȩ ꝑdilectionẽ operat᷑ : Hanc sibi

Expanded text:
i hujus psalmi superiora meministis, charissimi, adjuvare nos debent ad intelligenda sequentia. Etenim quae tanquam ex unius hominis persona loquuntur, membra sunt Christi, et ad unum caput tanquam unum pertinent corpus. Nempe superius dixerat: «In quo corrigit junior viam suam? In custodiendo verba tua.» Ecce nunc apertius, ut id faciat, poscit auxilium: «Retribue,» inquit, «servo tuo; vivam, et custodibo» «verba tua.» Si bona pro bonis sibi retribui postulavit, jam custodierribue servo tuo, quia custodivi verba tua; tanquam mercedem bonam pro bono obedientiae flagitaret: sed dixit, «Retribue servo tuo; vivam, et custodibo verba tua.» Quod quid est aliud, quam dicere mortuos ea custodire non posse? infideles videlicet, de quibus dicitur, «Sine mortuos sepelire mortuos suos» . Quapropter si mortuos intelligimus infideles, vivos autem fideles; quoniam justus ex fide vivit , nec possunt custodiri verba Dei nisi fide, quae per dilectionem operatur : hanc sibi
Abbreviated transcription (Latin):
dibus nostris : per spm̃ scm̃ quida¬
tus est nobis.: Lam nomine diffusi¬
onis intellege aquas incaritate spr̃
scĩ: Hae sunt aquae. dequib dici¬
tur inquadam scriptura. Et inplate¬
is tius discurrant aquaetuȩ. Nemo
alienus communic& tibi. Alieni
enim omnes auia ueritatis. siuepa¬
gani siue iudei. siue heretici. & ma¬
li quiq xpiani: habere multa bona
possunt. caritatem non possunt.
Hoc ipsum qualedonum ut non loqui

Expanded text:
dibus nostris per Spiritum sanctum, qui dadibus nostris per Spiritum sanctum, qui datus est nobis» . Jam nomine diffusionis intellige aquas in charitate Spiritus sancti. Hae sunt aquae, de quibus dicitur in quadam Scriptura: «Et in plateis tuis discurrant aquae tuae; nemo alienus communicet tibi» . Alieni enim omnes a via veritatis, sive Pagani, sive Judaei, sive haeretici, et mali quique christiani, habere multa dona possunt, charitatem non possunt. Hoc ipsum quare donum est? ut non loqu
Abbreviated transcription (Latin):
sunt. Ergo explicatus est sensus
ad literam. Protegit enim in aquis
superiora eius. Quid ad figurã:
qm̃ infigura accspimus pellem
scripturam scam̃. & auctoritatẽ
diuini uerbi. dis pensatam nobis
permortales : quibus mortius.
eiusdem dis pensationis fama ex¬
tenditur.Secundum hoc quo¬
modo protegit in aquis superiora
eius: cuius superiora : caeli.: Et
superiora scripturae scãẽ Quid
inuenimus inscis̃ scripturis superi¬
us: Paulum interroga. Super¬
eminentiorem inquituiam uobis de¬
monstro. Quamdicit superemi¬
nentiorem uiam: Si linguis ho¬
minum loquar & angelorum. cari¬
tatem autem non habeam. factus
sum aeramentum sonans aut crmba¬
lum tinniens. Siergo nihils uper¬
eminentius inscriptura scã inueniri
potest quam caritas: superiora çȩ¬
li quomodo aquis proteguntur.
si superiora scripturae p̃cepta cari¬
tatissunt: Audi quem admodum:
Caritas dĩ inquit diffusa est incor¬

Expanded text:
sunt» . Ergo explicatus est sensus sunt» . Ergo explicatus est sensus ad litteram; «protegit» enim «in aquis superiora ejus.» Quid ad figuram? m in figura accepimus pellem Scripturam sanctam, et auctoritatem divini verbi dispensatam nobis per mortales, quibus mortuis ejusdem dispensationis fama extenditur; secundum hoc, quomodo «protegit in aquis superiora ejus?» Cujus superiora? Coeli. Esuperiora sanctae Scripturae? quid invenimus in Scripturis sanctis superius? Paulum interroga: «Supereminentiorem,» inquit, «viam vobis demonstro» . Quam dicit supereminentiorem viam? «Si linguis hominum loquar et Angelorum, charitatem autem non habeam, factus sum velut aeramendum sonans, aut cymbalum tinniens» . Si ergo nihil supereminentius in Scriptura sancta inveniri potest quam charitas; superiora coeli quomodo in aquis proteguntur, si superiora Scripturae praecepta charitatis sunt? Audi quemadmodum: «Charitas,» inquit, «Dei diffusa est in cor
Abbreviated transcription (Latin):
sub caelo. tam quam subpelle diui¬
narum scripturarum.: Legimus
modo cumtenditur.: E tenimpo¬
stea caelum plicabitur sicut liber:
Non frustra frs hic ut pellis. ibi
ut liber. Figuratum ibi quiddã
nobis est. quod ad diuinamscrip¬
turam attin&. & tenditur sermo
mortuorum. Ergo ideo tendi¬
tur sicut pellis. & multo magis
tenditur. quia illimortui sunt.
N ampost mortem plus in notue¬
runt prophetae & apostoli. : Non
erant tam noti cumuiuerent. Pro¬
phetas uiuos. sola iuda ea habuit.
Mortuos. omnes gentes.: Cum enim
uiuerent. nondumerat extenta
pellis. Nondum erat extentum cȩ¬
lum. ut tegeret orbemterrarum .:
intellegitur.
Quando enim iur¬
situt fieret firmamentum inter
aquas & aquas. factum est ut sint
aquae inferiores quae perfun¬
dunt terras. & sintaquae superi¬
ores remotae ab as pectibus. tamen
fidei com mendatae. Etaquae in¬
quit quae super caelos sunt lau¬
dent nomendñi. Quõ ipse dixit &
facta sunt. ipse mandauit & creata

Expanded text:
sub coelo, tanquam sub pelle divisub coelo, tanquam sub pelle divinarum Scripturarum legimus modo, cum tenditur. Etenim postea «coelum plicabitur ut liber» . Non frustra, fratres, hic ut pellis, ibi ut liber; figuratum ibi quiddam nobis est. Quod ad divinam Scripturam attinet, extenditur sermo mortuorum: ergo ideo tenditur sicut pellis; et multo magis tenditur, quia illi mortui sunt. Nam post mortem plus innotuerunt Prophetae et Apostoli; non erant tam noti cum viverent: Prophetas vivos sola Judaea habuit, mortuos omnes gentes. Cum enim viverent, nondum erat extenta pellis, nondum erat extentum coelum, ut tegeret orbem terrarum. intelligitur. Quando enim jussit ut fieret firmamentum inter aquas et aquas, factum est, ut sint aquae inferiores quae perfundunt terras, et sint aquae superiores remotae ab aspectibus, tamen fidei commendatae. «Et aquae,quit, «quae super coelos sunt, laudent nomen Domini: quoniam ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata
Abbreviated transcription (Latin):
satione mortalium : adhibuit instru¬
menta mortalia  .¬
a. Et in eo tibi factũ
est caelum. ut in re mortali cognos¬
ceres uerbum inmortale. & fieres
tuquoq eiusdem uerbi participa¬
tione inmortalis. Dixit mor¬
ses et mortuus est.. Ait enim ili¬
ds̃.: Ascende in montem. & more¬
re. Mortuus est hieremias
Tot prophetae mortui sunt: &
mortuorum dicta : qui a noneorũ.
sed pereos illius erant.
Quiex¬
tendit caelum sicut pellem. manent
usq ad posteritatem nram̃. : Icce
apostolus solutus dehacuita. qui di¬
xit. Dissolui& es se cumxpõ. mul¬
tomagis es seoptimum. :̃ U iuit nc̃
cumxpo. sicut illi prophetae om̃s
uiuunt cum xpõ.: Sed perquid
nobis dis pensauit id quod legimus.
per id quodmoriturum erat. Per
os. per linguam. dentes. manus :
omnia ista quibus operatus est apo¬
stolus. totum quod legimus. corpo¬
ris officia sunt.: Sed iubente anima¬
cui iubebat dr̃ Propterea exte:¬
tum est caelum sicut pellis .: Nos

Expanded text:
satione mortalium adhibuit instrusatione mortalium adhibuit instrumenta mortalia, et in eo tibi factum est coelum, ut in re mortali cognosceres Verbum immortale, et fieres tu quoque ejusdem Verbim participatione immortalis. Vixit Mses, et mortuus est: ait enim Deus, «Ascende in montem, et morere» . Mortuus est Jeremias, et tot Prophetae mortui sunt; et mortuorum dicta, quia non eorum, sed per eos illius erant, qui «extendit coelum, sicut pellem,» manent usque ad posteritatem nostram. Ecce Apostolus solutus de hac vita, qui dixit, dissolvi et esse cum Christo, multo magis esse optimum , vivit nunc cum Christo, sicut illi Prophetae omnes vivunt cum Christo: sed per quid nobis dispensavit id quod legimus? Per id quod moriturum erat, per os, per linguam, dentes, manus. Omnia ista quibus operatus est Apostolus totum quod legimus, corporis officia sunt, sed jubente animcui jubebat Deus: propterea exttum est coelum sicut pellis. Nos
Abbreviated transcription (Latin):
in commutabile. atq indeficiens.
Ecce in principio erat uerbum. & uer¬
bum erat apud dm̃ . & ds̃ erat uerbum.:
Numquid erat. & non modo est. Et
est . & sempererit. Si ergo estu¬
bum dĩ ds̃ apuddm̃.
lege si potes.
Sed quid dicis: quia sursumest: &ideo
legere non potes : ubiq: est uerbum
dĩ. praetendit a fine usq ad finem
fortiter. & attingit omnia propter
quam absens diuinitate.: Q¬
Quare er¬
golegere non poteras: quia insapien¬
tia dĩ non cognouit mundus persapi¬
entiam dm̃. Ibi constitutus in sapien¬
tiadĩ. omnia enim ibi & ipsa subtrac¬
ta. nulla sunt. Ibi constitutus. non
poteras cognoscere persapientiam
dm̃. Ergo necessarium erat quod
sequitur. ꝑlacuit dõ perstultiti¬
am predicationis. saluos facere cre¬
dentes.: Si perstultitiam p̃dicati¬
onis salui futurierant credentes.
elegitdr̃ quondam mortalia. Ele¬
git homines mortales. & morituros.
Adhibita lingua mortali. ex hibu¬
it sonos mortales: Adhibita dispen¬

Expanded text:
incommutabile atque indeficiens. Ecce, «In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum.» Numquid erat, et modo non est? Et est, et semper erit. Si ergbum Dei Deus apud Deum, lege si potes. Sed quid dicis? quia sursum est, et ideo legere non potes? Ubique est Verbum Dei; pertendit a fine usque ad finem fortiter, et attingit omnia propter quam absens divinitate. Quare ergo legere non poteras? «Quia in sapientia Dei non congnovit mundus per sapientiam Deum,» ibi constitutus in sapientia Dei; omnia enim ibi, et, ipsa subtracta, nulla sunt; ibi constitutus non poteras cognoscere per sapientiam Deum: ergo necessarium erat quod sequitur, «Placuit» «Deo per stultitiam praedicationis salvos facere credentes» . Si per stultitiam praedicationis salvi futuri erant credentes, elegit Deus quaedam mortalia, elegit homines mortales et morituros; adhibita lingua mortali exhibuit sonos mortales, adhibita dispen
Abbreviated transcription (Latin):
experieris iustum quem contempsisti
one mortalitatis. de in dignatione ipsi¬
us est.: Dȩpoena hoc habemus primi
peccati.: Fr̃s mei non solum cogitare
debemus ut futuras minas ipsius euada¬
mus. sed & presentemiram. Quia &is¬
ta ira ipsius est. cuius & se et nos fuisse
dic̃ filios a postolus Ait quippe: Fui¬
mus enim & nos aliquando natura filu
irae. sic̃ & c&eri : Ergo exira ipsius ẽ
quod hic homo peregrinatur. quod labo¬
rat. Non est exira ipsius fr̃s mei
Insudore & labore. edes panemtuum :¬
& terra spinas & tribulos pari& tibi.
ab Auctor in rõ dictumest.: Aut siest ali qel a¬
liud uitanrã. si potest conuestere ad ali

Expanded text:
experieris justum, quem contempsisti one mortalitatis, de indignatione ipsius est: de poena hoc habemus primi peccati. Fratres mei, non solum cogitare debemus, ut futuras minas ipsius evadamus, sed et praesentem iram; quia ta ira ipsius est, cujus et se et nos fuisse dicit filios Apostolus: ait quippe, «Fuimus enim et nos aliquando natura filii irae, sicut et caeteri» . Ergo ex ira ipsius est quod hic homo peregrinatur, quod laborat. Non est ex ira ipsius, fratres mei, «In sudore et in labore edes panem tuum, et terra spinas et tribulos pariet tibi» ? Auctori nostro dictum est. Aut si est aliud vita nostra; si potes, convertere ad ali
Abbreviated transcription (Latin):
tua prestitisti decorimeo uirtutem. :¬
Auertente aũt te faciem tuam factus
manũ tuam. & om̃a implebunt᷑ bonita¬
te : Non manu sua. sed manutua aꝑta.:
A uertente aũtte faciem tuã turbabun¬
tur : Sed quare hoc facis: quare a uertis
faciemtuam utturbentur . Auferes
sp̃m eorum & deficient: sp̃s eorũ super¬
bia eorum erat. Gloriabuntur. sibitri¬
buunt : se ipsos iostificant : Auertente

Expanded text:
tua praestitisti decori meo virtutem; tua praestitisti decori meo virtutem; avertisti autem faciem tuam a me, et factus manum, et «universa implebuntur bonitate;» non manu sua, sed manu tua aperta: «Avertente autem te faciem tuam, turbabuntur.» 13. Sed quare hoc facis? quare avertis faciem tuam, ut turbentur? «Auferes spiritum eorum, et deficient.» Spiritus eorum, superbia eorum erat: gloriantur, sibi tribuunt, seipsos justificant. A verte e
Abbreviated transcription (Latin):
probaturillis .: Auertente aut̃ faciemtuã
turbabuntur: Multi repletibonitate sibi
tribuerunt quod habebant : & uolue¬
runt gloriari quasi in iusti ficationibus
sius: & dixerunt sibi iustus sum. mag¬
nus sum & facti suntꝰ pͥlacentes. & sonu¬
it eis apłs. Quid enim habes quod non
accepisti uolens aũt probare ds̃ homi¬
ni. quod ab illo habeat quicquid ha¬
bet. ut cum bonitate habeat & humi¬
litate . Aliquando eum perturbat.
auertet ab illo faciem suam. & decid&
intemptationẽ. & ostendet illi quia
qđ iuistus erat . & recte ambulat. ipso
regente fiebat: Auertente aũ te faci¬
em tuam turbabuntur : Uidete quid
dicat & in alio psalmo: Ego dixi in a¬
bundantia mea non mouebor in aeter¬
num .: Presumpsit dese. impletus erat
bonitate. & putabat a se sibi es se to¬
tam bonitatem : Et dixit incorde suo
non mouebor in aeternum: Sed quia
iam senserat dĩgratia. se iperce¬
pisse quoderat : expertus. reddit gra¬
tiarum actionem.: Dñe inuoluntate

Expanded text:
probatur illis: «Avertente autem te faciem tuam, turbabuntur.» Multi repleti bonitate, sibi tribuerunt quod habebant, et voluerunt gloriari quasi in justificationibus is, et dixerunt sibi, Justus sum, magnus sum; et facti sunt sibi placentes. Et sonuit eis Apostolus: «Quid enim habes quod non accepisti» ? Volens autem probare Deus homini quod ab illo habeat quidquid habet, ut cum bonitate habeat et humilitatem, aliquando eum perturbat; avertit ab illo faciem suam, et decidit in tentationem; et ostendit illi quia quod justus erat, et recte ambulabat, ipso regente fiebat. «Avertente autem te faciem tuam, turbabuntur.» Videte quid dicat et in alio psalmo: «Ego dixi in abundantia mea, Non movebor in aeternum.» Praesumpsit de se; impletus erat bonitate, et putabat a se sibi esse totam bonitatem, et dixit in corde suo: «Non movebor in aeternum. » Sed quia jam senserat Dei gratiam se percepisse, pro eo quod erat expertus, reddidit gratiarum actionem: «Domine, in voluntate
Abbreviated transcription (Latin):
seminibus: mutari successionibus.
currere temporibus : Plac& eis in
his artifex : ut ipsi placeant in artifi¬
croi. artifici: Etexclamant p̃mag¬
nogaudio. quia uere huic leticiȩ.
nihil cõparari potest: Quam mag¬
nificata sunt operatua dñe. om¬
nia in sapiaentia fecisti Ubi est
ipsa sapientia. in quaomnia fecisti.
quo sensu attingitur : quo oculo ui¬
detur : quostudio queritur . quo me

Expanded text:
seminibus, mutari successionibus, seminibus, mutari successionibus, currere temporibus placet eis in his artifex, ut et ipsi placeant in artificio artifici; et exclamant prae magno gaudio, quia vere huic laetitiae nihil comparari potest: «Quam magnificata sunt opera tua, Domine! Omnia in sapientia fecisti.» Ubi est ipsa sapientia in qua omnia fecisti? quo sensu attingitur? quo oculo videtur? quo studio quaeritur? quo me
Abbreviated transcription (Latin):
exigit ds̃ intellectum deequo &
mulo: Sed omnibus dic̃. Nolite
fieri sicut equus & muluf inquib
nonẽ intellectus .: Quode quo
natura ẽ. homini crimen ẽ : hoc
ergo dic̃ ds̃ non exigo participatio¬
nem sapientiȩ meȩ: ab eis quȩ non
feti adinmaginẽ meam.: Sed
ubi feci. inde exigo. &usum eius rei
postulo quam donaui: homines ergo
reddentes dõ quȩ tdĩ sunt sicesari red¬
dunt quod cesaris ẽ. idest reddentes
mentem suam non adse. sed ad arti¬
ficem suũ : &adlumen undes. &ad
calorẽ quendam spĩtalem unde fer¬
uescẽnt. underemoti frigescunt.
Et quia pie illidixer̃. su inluminabis
lucernã meã : dnẽ ds̃ ms̃ in lumina
tenebras meas.: Discussis tenebris ter¬
rene stultiriȩ : aperientes os. &edu¬
centes spm. Erigunt ut tdixĩ fidem
oculum cordis. &circum ispitiunt
mente uniuersum mundum. ter¬
ram. mare. cęlum.: Etuidentes
omnia pulchra disposita: ordinata
currere : degeri generibus. Fulciri

Expanded text:
exigit Deus intellectum de equo et exigit Deus intellectum de equo et mulo: sed hominibus dicit, «Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus» . Quod equo natura est, homini crimen est. Hoc ergo dicit Deus: Non exigo participationem sapientiae meae ab eis quae non feci ad imaginem meam; sed ubi feci, inde exigo, et usum ejus rei postulo, quam donavi. Homines ergo reddentes Deo quae Dei sunt, si Caesari reddunt quod Caesaris est ; id est, reddentes mentem suam, non ad se, sed ad artificem suum, et ad lumen unde sunt, et ad calorem quemdam spiritualem unde fervescunt, et unde remoti frigescunt, et quia pie illi dixerunt, «Tu illuminabis lucernam meam, Domine; Deus meus, illuminabis tenebras meas» ; discussis tenebris terrenae stultitiae, aperientes os et ducentes spiritum, erigunt, ut dixi, fidentem oculum cordis; et circumspiciunt mente universum mundum, terram, mare et coelum, et videntes omnia pulchre disposita, ordinata currere, digeri generibus, fulciri
Abbreviated transcription (Latin):
& auctores : D& ergo ipsebonum
quod redlamus. qui non redlidit
quicquid male feceramus: Excla
te gaudioq recolitis. Exclamaue¬
runt cum psalmo uiscera cordis ur̃i
& dixerunt. Quam magnificatas
opera tua dñe: omnia in sapientia
factum est & ꝑsapientiã factum ẽ:
qui cognos cunt sapientiam: lumen
habent sapientiȩ. Qui cognoscunt
Etquieam lumen habent. &iam ar¬
tificem habent . Non quicumq: ar¬
tificem habent. &iam lumen habet̃:
Et quidem in hominibus multi sunt
qui eius participes fiunt & sapientes
stulti appellantur: quia studeant
sapientiȩ. sip&ant : siquerant : sipul¬
sent possunt ꝑuenire ad eius parti¬
cipictionem: Non enĩ nature : sed
negligentiȩ denegatur : Sunt aũ
aliȩ creaturȩ. que non possunt fie¬
ri participes sapientiȩ. sicut om̃
bestiȩ omnia peccora. om̃ arbores.
quȩ nec sensum habent ullum.
Numquid quia participes sapientiȩ
eẽ non possunt. ideo non sapientia
& ꝑ sapientiã facta sunt᷑. nonergo

Expanded text:
cere: det ergo ipse bonum quod reddamus, qui non reddidit quidquid mali feceramus. 2. «vte gaudioque recolitis, exclamaverunt cum Psalmo viscera cordis nostri, et dixerunt: «Quam magnificata sunt opera tua, Domine! Omnia in sapfactum est, et per sapientiam factum est. Qui cognoscunt sapientiam, lucem habent sapientiam; qui non cognoscunt, et qui eam lucem habent; etiam artificem habent; non quicumque artificem habent, etiam lucem habent. Et quidem in hominibus multi sunt qui ejus participes fiunt, et sapientestulti appellantur, quia si studeant sapientiae, si petant, si quaerant, si pulsent, possunt pervenire ad ejus participationem: non enim naturae, sed negligentiae denegatur. Sunt autem aliae creaturae, quae non possunt fieri participes sapientiae; sicut omnes bestiae, omnia pecora, omnes arbores, quae nec sensum habent ullum. Numquid quia participes sapientiae esse non possunt, ideo non in sapientia et per sapientiam facta sunt? Non ergo
Abbreviated transcription (Latin):
hoc significat. Quia dictum ẽ ap̾¬
de colligitur sicut iam nostis duo¬
denarius eciam numerus discipu¬
lorum: Non enĩ frustra duodecim
habere uoluit. Et ita numerus ille
sacratus ẽ. ut in locum unius qui
ceciderat. Non poss& nisi alter or¬
orbis partes. & totus orbis in euan¬
geli o uocabatur. Vnde quattuor
euangelia conscripta sunt: &totus
orbis in nomine trinitatis uocatur
Vt congregetur in ececlesia: quatu¬
orter ducta duo decimfiunt.
Ergo non miremur. side illis aquis in¬
ter medium montium ꝑtranseun¬
tibus. in illa doetrina a postolica
fluente in medio. propter concor¬
diam communionis. Omnes bestiȩ
siluae bibunt. Omnes enĩerant in
arca. omnes in disco omnes mac¬
tat. &manducat p&rus quia p&rus
p&ra. p&ra ecclesia: Quidenĩ mac

Expanded text:
hoc significat, quia dictum est Aposhoc significat, quia dictum est Aposde colligitur, sicut jam nostis, duodenarius etiam numerus discipulorum. Non enim frustra duodecim habere voluit; et ita numerus ille sacratus est, ut in locum unius qui ceciderat, non posset nisi alter ororbis partes, et totus orbis in Evangelio vocabatur, unde quatuor Evangelia conscripta sunt, et totus orbis in nomine Trinitatis vocatur, ut congregetur Ecclesia: quatuor ter ducta, duodecim fiunt. Ergo non miremur si de illis aquis inter medium montium pertranseuntibus, in illa doctrina apostolica fluente in medio propter concordiam communionis, omnes bestiae silvae bibunt. Omnes enim erant in arca, omnes in disco, omnes mactat et manducat Petrus; quia Petrus petra, petra Ecclesia. Quid est mac
Abbreviated transcription (Latin):
teum quatuor iniciis submitti de
çȩlo: Ibi erant omnia animalia õm¬
nis generis bestiȩ: & sonuit ei uox:
P&re macta & manduca: illeaũt
qui inlege fuerat eruditus. & in con¬
suetudine iuidaica creuerat. prae¬
ceptumq permos sen dĩ famulũ
retinebat: Totaq uita sua fidelit̃
custo dierat : respondit: Absita me
dñe: Numquam commune intra¬
uit in osmeum: Commune aũt in¬
mundum dici aiudȩis. Malege :
bene nouerunt. qui ec clesi astias
literas didicerunt : &uox ad illũ:
quod ds̃ mundauit. tuinmundã
nedixeris ⁊ hoc aut̃ factum ẽ ter:
& ab latus ẽ ille discus qui demons¬
trabatur ter : Deçelo submis sus
dis cus. qui quatuor lineis contine¬
batur : orbis terrarum erat inqua¬
tuor partibus: has quatuor par
tes scriptura commemorat. Ori¬
entem &occidentẽ. aquilonẽ
&meridiem: Idso quia totus
orbis ꝑ euangelium uocabatur :
Quattuor euangelia conscripta s̃:
Ter aũt summis sum decaelo uas:

Expanded text:
teum quatuor lineis submitti de teum quatuor lineis submitti de coelo, ubi erant omnia animalia, omnis generis bestiae; et sonuit ei vox: «Petre, macta, et manduca.» Ille autem qui in Lege fuerat eruditus, et in consuetudine Judaica creverat, praeceptumque per Moysen Dei famulum retinebat, totamque vitam suam fideliter custodierat, respondit: «Absit a me, Domine; nunquam commune aliquid intravit in os meum.» Commune autem immundum dici a Judaeis et a Lege, bene noverunt qui ecclesiasticas litteras didicerunt. Et vox ad illum: «Quae Deus mundavit, tu immunda ne dixeris.» Hoc autem factum est ter, et ablatus est ille discus qui demonstrabatur ter de coelo submissus . Discus qui quatuor lineis continebatur, orbis terrarum erat in quatuor partibus. Has quatuor partes saepe Scriptura commemorat, orientem et occidentem, aquilonem et meridiem. Ideo quia totus orbis per Evangelium vocabatur, quatuor Evangelia conscripta sunt. Ter autem submissum de coelo vas
Abbreviated transcription (Latin):
se dõ potestatẽ iubendi. Vt terra
producer&. sicut primo uerbo eius
produxerat. Non ergo frustra ñ
temere Non aliqua indigentia dĩ
uel in opia potestatis. iussa sunt ani¬
malia illa in archa includi.: Nam
postea quã uenit tempus : iam enĩ
debemus & alterum euidentis si¬
mum adiungere testimonium:
Cum ergouenit tempus. ut illud quod
in arca erat praefiguratum: Iam
in ecclesia compler&ur : P&rus
a postolus dubitans dare sacramen¬
tum euangelicum gentibus in cir¬
cum cisis. Immo non dubitans. sed
omnino dandum eẽ non putans :
Quodam die esuriens. cum prandere
uell&. ascendit utorar&:: hoc in
actibus a postolorum omnibus be¬
ne legentibus &bene audientibus
notum est. ⁊ Illo igitur orante. fac¬
ta est illi mentis alienatio Quã
grece extasin dicunt. Idest auer¬
sa est mens eius a consuetudine cor¬
porali. adui sum quendam contem¬
plandum. ali enata a praesentibus.:
Tunc uidituas quod dam uelud lin¬

Expanded text:
se Deo potestatem jubendi ut terra ea se Deo potestatem jubendi ut terra ea produceret, sicut primo verbo ejus produxerat . Non ergo frustra, non temere, non aliqua indigentia Dei vel inopia potestatis jussa sunt animalia illa in arca includi. Nam posteaquam venit tempus jam enim debemus et alterum evidentissimum adjungere testimonium: cum ergo venit tempus, ut illud quod in arca erat praefiguratum, jam in Ecclesia compleretur, Petrus apostolus dubitans dare sacramentum evangelicum Gentibus incircumcisis; imo non dubitans, sed omnino dandum esse non putans, quodam die esuriens cum prandere vellet, ascendit ut oraret. Hoc in Actibus Apostolorum omnibus bene legentibus et bene audientibus notum est. Illo igitur orante facta est illi mentis alienatio, quam Graeci ecstasin dicunt: id est, aversa est mens ejus a consuetudine corporali ad visum quemdam contemplandum, alienata a praesentibus. Tunc vidit vas quoddam veluti lin
Abbreviated transcription (Latin):
libus: & quȩ potabunt bestiȩ siluȩ
Videmus quidem hoc &iam inista ere¬
atura. bestia siluȩ. bibelre demon¬
tibus: Et deriuis intermontes cur¬
rentibus : Sediam quõ dõ placuit
talibus rerum figuris abscondere
sapientiã suam: Non auferrestu¬
diosis sed cludere neglegentibus.
aperire pulsantibus: Placuit &iã
ipsi dño dõ nr̃o. ad hoc hortari uos ꝑ
nos. ut in his omnibus. quȩ uel ut
decorporali & deui sibili creatura
licuntur : Quaeramus aliquidspi¬
ritaliter absconditum ⁊ quo in uen¬
to gaucleamus ⁊ bestias siluȩ gentes
in tellegimus. & multis hoc locis
scriptura testatur. sed tamen eui¬
dentissima duomaxime occurr
documenta: Quod in archa noe:
qua nemo nrm̃ dubitat a ecclesiam
eẽ praefiguratam : Non include¬
rentur omnia genera animalium
Nisi in illa unitate conpaginis. om¬
nes gentes significarentur : Nifor¬
te putamus si omnia talia paenttus
diluuio delerentur. defuturam fuis¬

Expanded text:
 qui potabunt? Bestiae silvae.  qui potabunt? Bestiae silvae. Videmus quidem hoc etiam in ista creatura, bestias silvae bibere de fontibus et de rivis inter montes currentibus: sed jam quoniam Deo placuit talium rerum figuris abscondere sapientiam suam, non auferre studiosis, sed claudere negligentibus, aperire pulsantibus; placuit etiam ipsi Domino Deo nostro ad hoc hortari vos per nos, ut in his omnibus, quae velut de corporali et de visibili creatura dicuntur, quaeramus aliquid spiritualiter absconditum, quo invento gaudeamus. Bestias silvae, Gentes intelligimus; et multis hoc locis Scriptura testatur. Sed tamen evidentissima duo maxime occurrunt documenta, quod in arca Noe, qua nemo nostrum dubitat Ecclesiam esse praefiguratam, non includerentur omnia genera animalium , nisi in illa unitate compaginis omnes gentes significarentur: nisi forte putamus, si omnia talia penitus diluvio delerentur, defuturam fuis
Abbreviated transcription (Latin):
uerse esse similes dõ: hoc enĩ
erant. quod acceperant ami¬
serunt.: Ergo fr̃s ad hoc uale¬
at quod diximus caritatiurȩ̃
propter fontes ut fluant deuo¬
bis Conuales estote: &cum
omnibus conferte quod de dõha¬
betis Inter medium fluent a¬
quȩ : nulli inuideatis: bibite sa¬
turamini. manate. saturate.
Vbique: communis aqua di habeat
gloriam: Non hominum priua¬
eliquarum partium psalmi huius
pertractindarum debitores nos
esse meminit caritas urã: N
ergo opus ẽ. ut intentionẽ uram.
aliquo praemio moueã. Uideo
enĩ uos ad intellegenda sacramen¬
ta prophetica omni alacritate sus¬
pensos. Nec opus ẽ utintentos
faciat sermo mebs quos iam fe¬
cit sp̃s dĩ: hoc porius agamus
quod urgu&: defontibus Emis¬
sis in conuallibus: &deaquis int̾
medium montium ꝑtranseuntib::
Lam dictum ẽ ⁊ Sed huc dictum¬
ẽ : hinc deinceps ordiemur ⁊ Seꝗt᷑
tes intermedium montium: qui
potabunt fontes emissos in conual¬

Expanded text:
erverse esse similes Deo hoc enim erverse esse similes Deo hoc enim erant, quod acceperant amiserunt. Ergo, fratres, ad hoc valeat quod diximus Charitati vestrae, propter fontes: ut fluant de vobis, convalles estote, et cum omnibus conferte quod de Deo habetis. Inter medium fluant aquae, nulli invideatis; bibite, saturamini; manate saturati. Ubique communis aqua Dei habeat gloriam, non hominum privaeliquarum partium psalmi hujus pertractandarum debitores nos esse meminit Charitas Vestra. Non ergo opus est ut intentionem vestram aliquo prooemio moveam. Video enim vos ad intelligenda sacramenta prophetica omni alacritate suspensos; nec opus est ut intentos faciat sermo meus, quos jam fecit Spiritus Dei. Hoc potius agamus quod urget. De fontibus emissis in convallibus, et de aquis inter medium montium pertranseuntibus jam dictum est: sed hucusque dictum; hinc deinceps ordiamur. 2. «vetes inter medium montium. Quid potabunt? Fontes emissos in conval
Abbreviated transcription (Latin):
bis. praeter quam quod acce¬
pistis anathema sit. Siue¬
niat mons aliud euangeli¬
zans. anathemetur.: Si ueni¬
at angelus aliud euangeli-¬
Zans. anathem&ur. Vnde
hoc ÷ quia depriuato uult flu¬
ere nondemedio.: Et hoo
forte homo carnali nebula
prae peditus. Rafonte com¬
muni ad propriam suam fal¬
sitatem redactus possit hoc
facere: Num quid & ange¬
lus. Vere num quã & angelus
Siangelus deproprio fluens in
paradisum non e& aditus. ñ
prae cipitarentur in morte :
Media aqua erat posita homini¬
bus prae ceptum dĩ: aqua me¬
dia. aqua quolam modo pu¬
caeno fluebat. Siipsa aqua sẽ¬
per biber&ur. semper uiuer&
Venit angelus lapsus decelo fac¬
tus serpens. quia insidiose iam
uenena spargere cupiebat.
Emi sit uenenum deproprio : lo¬
cutus est desuo. quia qui
loquitur mendacium de suo lo¬
quitur . Et miseri audiendo di¬
miserunt quod cõmune erat un¬
de beati erant : Et ad suum pro¬
prium redacti. conuolunt ꝑ¬

Expanded text:
bis praeterquam quod accebis praeterquam quod accepistis; anathema sit» . Si veniat mons aliud evangelizans, anathemetur; si veniat angelus aliud evangelizans anathemetur. Unde hoc? Quia de privato vult fluere, non de medio. Et hoc forte homo carnali nebula praepeditus, et a fonte communi ad propriam suam falsitatem redactus, possit hoc facere; numquid et angelus? vere numquid et angelus? Si angelus de proprio fluens in paradiso non esset auditus, non praecipitaremur in mortem. Media aqua posita erat hominibus, praeceptum Dei: aqua media, aqua quodam modo pucoeno fluebat. Si ipsa aqua semper biberetur, semper viveretur. Venit angelus lapsus de coelo, factus serpens, quia insidiose jam venena spargere cupiebat: emisit venenum, de proprio locutus est, de suo; quia «qui loquitur mendacium, de suo loquitur:» et miseri audiendo dimiserunt quod commune erat, unde beati erant; et ad suum proprium redacti, cum volunt p
Abbreviated transcription (Latin):
bant aquae. ⁊ Nulla deaquis
discordia montium. sed pax
con sensionis. & societas carita¬
tis. Siquis aũt uell& praedi
dicar& non demedio. Et au¬
di quid deillo dicatur abipso
qui emisit fontes in con uallib:
qui loquitur mendatium. de
suo loquitur  Itaq: neaccipe¬
r&ur aliquimons: Non deme¬
dio sed desuo manans. ait ap¬
tolus: quis quis uobis euange¬
lizauerit praeter quam quod
ac cepistis: anathema sit. Et
uide quẽ admodum noluerit
demonte praesumi. Nefor¬
te mons discedat abaquis per
medium currentibus. &aliꝗd
proprium uelit influere: lic&
sinos.: Et quan tus mons dixit
hoc: quam uberrima aqua
fluebat de conualle eius: ta¬
men hoc uolebat. ut medio siñt.¬
Etnontes currer&. &ibi e& fi¬
des certa populorum: quod
interse medium atque com¬
mune. a postoli retinebant.
Lic& sinos inquit: & tu paule po¬
test aliquid aliter praedicare
Depaulo questio. Audi quod se¬
quitur: lic&sinos. aut ange¬
lus decęlo annuntiauerit uo¬

Expanded text:
bant aquae; nulla de aquis bant aquae; nulla de aquis discordia montium, sed pax consensionis, et societas charitatis: si quis autem vellet aliud dicaret, non de medio. Et audi quid de illo dicatur ab ipso qui emisit fontes in convallibus: «Qui loquitur mendacium, de suo loquitur» . Itaque ne acciperetur aliquis mons non de medio, sed de suo manans, ait Apostolus: «Quisquis vobis evangelizaverit praeterquam quod accepistis, anathema sit.» Et vide quemadmodum noluerit de monte praesumi: ne forte mons discedat ab aquis per medium currentibus, et aliquid proprium velit influere. «Licet si nos» Et quantus mons dixit hoc! quam uberrime aqua fluebat de convalle ejus! Tamen hoc volebat ut medios inter montes curreret, et ibi esset fides certa populorum, quod inter se medium atque commune Apostoli retinebant. «Licet si nos,» inquit. Et tu, Paule, potes aliquid aliter praedicare? de Paulo quaestio; audi quod sequitur: «Licet si nos, aut angelus de coelo annuntiaverit vo
Abbreviated transcription (Latin):
terse: in medio sui: quid est in medio
sui. communis est illis: Audiaquas
inter medium montium. quia com¬
munis illis fides erat: Necquisq a¬
quas quasi proprias & suas habebat
Sienim non sunt in medio. quasi priua¬
tae sunt. non publice fluunt. & ego
habeo meam. & ille habet sua: non est
dio quod &ego &ipse habi
sed & talis non est pacifica praedicatio:
Atuero inter medium montium fluunit
aquae: audi uocem montis. Ds̃ inquit
pacis d& uobis id ipsum sapere in inui¬
cem : Iterum . ut ipsum sapiatis omnes.
& non sint in uobis scismata.: Quod sen¬
tio sentis : in medio pluitaqua Non
habeo quasi priuatum meum. Nec tu
priuatum tuum: Ueritas:
Nec mea sit propria. nec tua.
Vt & tua sit &mea .: Interme¬
dium montium pertransibit̃
aquȩ.. Audi ipsum montem
ut dixi. quia intermedium
montium pertransibunt aqde :
Siue aũ ego. siue illi. sic praedi¬
camus Et sic credidistis. Int̾¬
medium enĩ montium flue¬

Expanded text:
ter se? In medio sui. Quid est, in medio ter se? In medio sui. Quid est, in medio sui? Commune est illis. Audi aquas inter medium montium. Quia communis illis fides erat, nec quisque aquas quasi proprias et suas habebat. Si enim non sunt in medio, quasi privatae sunt, non publice fluunt; et ego habeo meam, et ille habet suam, non est in medio quod et ego et ipse habeat; sed talis non est pacifica praedicatio. At vero ut inter medium montium fluant aquae, audi vocem montis: «Deus,» inquit, «pacis det vobis idipsum sapere in invicem» . Et iterum: «Ut idipsum sapiatis omnes, et non sint in vobis schismata» . Quod sentio, sentis; in medio fluit aqua: non habeo quasi privatum meum, nec tu privatum tuum. Veritas nec mea sit propria, nec tua, ut et tua sit et mea: «Inter medium montium pertransibunt aquae.» Audi ipsum montem, ut dixi, quia «inter medium montium pertransibunt aquae. Sive autem ego, sive illi, sic praedicamus, et sic credidistis» medium enim montium flue
Abbreviated transcription (Latin):
est super quietum requiescit sp̃s¬
meus super humilem & quietum:
Quis habebit fontem meum: conual¬
lis: inter medium montium pertran¬
sibunt aquae: hocusq alectore
pronuntiatus est psalmus. Hocus¬
q urãe caritati sufficiat: Hoc dice¬
mus. & in nomine dĩ sermonem ter¬
minabimus: Quid est inter mediũ
montium pertransibunt aquae.
ni praedicatores. sublimes angelidĩ.
quamuis adhuc in carne mortali.
Excelsi. non sua uirtute. sed illius gra¬
tia: Quantum aũt ad ipsos attinet.
conualles sunt. humiliter emittunt
fontes: & inter medium montium
inquit pertransibunt aquae Pute¬
mus. hoc ita dictũ inter mediũ.¬
a postolorum. pertransibunt prae¬
dicationes uerbi ueritatis Quidest
inter medium aposto lorum: quod
medium dicitur. commune est Res
communis unde. Omnes a equaliter
ealoquimur. It sic dealiquib homi¬
nib habent inter se pacem. habent
inter sefidem. habent interse cari¬
tatem: sic certe dicimus: quid est in¬

Expanded text:
est, «Super quem requiescet Spirmeus, super humilem et quietum?» Quis habebit fontem meum? Convallis. 11. «Inter medium montium pertransibunt aquae.» Huc usque a Lectore pronuntiatus est Psalmus, huc usque Charitati vestrae sufficiat. Hoc dicemus, et in nomine Dei sermonem terminabimus. Quid est, «Inter medium montium pertransibunt aquae?» ni praedicatores verbi, sublimes angeli Dei, quamvis adhuc in carne mortali: excelsi non sua virtute, sed illius gratia; quantum autem ad ipsos attinet, convalles sunt, humiliter emittunt fontes. Et «inter medium montium,» inquit, «pertransibunt aquae.» Putemus hoc ita dictum, Inter Apostolorum medium pertransibunt praedicationes verbi veritatis. Quid est, Inter medium Apostolorum? Quod medium dicitur, commune est. Res communis, unde omnes aequaliter ea loquimur et sic de aliquibus hominibus: Habent inter se pacem, habent inter se fidem, habent inter se charitatem; sic certe dicimus. Quid est, in
Abbreviated transcription (Latin):
detur expressum: Ad nihilũ de¬
duxisti om̃s discedentes aiustifi¬
cationibus tuis: quia in iusta co¬
gitatio eorum. Ideo ergo cla¬
mauit : Adiuuame et saluusero:
et meditabor in iustificationibus
tuis semper: Quia innihilum
redegit ds̃ omnes discedentes aius¬
tificationibus suis: Quare autem
discedunt: quia in iusta est inquit
cogitatio eorum: Ibi acceditur.
ibi disceditur: Omnia opera bonu
Incogitatione quisq: in nocens. In
cogitatione reus est: Propter qđ
scriptum est: Cogitatio scã serua¬
bitte ÷ Et alibi legitur. In cogi¬
tationibus impii: interro gatio
erit. Et apostolus. cogitationi¬
bus ait. accusantibus aut &iam
excusantibus: Ibi aũfelix est :¬
qui in cogitatione miser est. Aut
quo modo ibi non miser est: quiad
nihilum redactus est: Magna
quippe sterilitas. iniquitas meri¬
to dictũm est: Confundantur.
inique facientes uana: Idest in¬
aniter tam quam redacti ad nihi

Expanded text:
detur expressum, «Ad nihilum dedetur expressum, «Ad nihilum deduxisti omnes discendentes a justificationibus tuis; quia injusta cogitatio eorum.» Ideo ergo clamavit: «Adjuva me et salvus ero, et meditabor in justificationibus tuis semper;» quia in nihilum redigit Deus omnes discedentes a justificationibus suis. Quare autem discedunt? «Quia injusta est,» inquit, «cogitatio eorum.» Ibi acceditur, ibi disceditur. Omnia opera, vel in cogitatione quisque innocens, in cogitatione reus est. Propter quod scriptum est: «Cogitatio sancta servabit te» : et alibi legitur: «In cogitationibus impii interrogatio erit» : et Apostolus: «Cogitationibus,» ait, «accusantibus aut etiam defendentibus» . Ubi autem felix est qui in cogitatione miser est? aut quomodo ibi non miser est qui ad nihilum redactus est? Magna quippe est sterilitas, iniquitas. Merito dictum est: «Confundantur iniqui facientes vane» ; id est, inaniter, tanquam redacti ad nihi
Abbreviated transcription (Latin):
eum cui dicebat. Aduitor & sus¬
ceptor meus estu in uerbum tuũ
speraui: Precemq continuans.
Suscipe me inquit secundum elo¬
quium tuum & uiuam: et non con¬
fundasme ab expectatione mea:¬
Vł Quiiam dixerat susceptor meus:
possit magis magisq: suscipi: &
adillud propter quod tolerat tam
multa molesta perduci: uerius ipi
se : quam in istis humanarum rerũ
somniis fidens esset uicturũ : Sic
enim de futuro dictum ẽ: & uiuã
tam quam in hoc corpore mortuo
non uiuatur: Corpus enim mortu¬
ũ est propter peccatum : et ex¬
pectantes redemptionem corpo¬
ris nr̃i spe salui factisumus. et
quod non uidemus sperantes cumpa¬
tientia ex pectamus: Sed spes
Non uis confundi ab expectatione
tua. non intermittas meditari
iustificationes meas : Sentiens
ita meditationem plerum que
animȩ languoribus impediri
Adiuua me inquit & saluus ero.
et meditabor in tuis iustificatio¬
Vel quod degreco diligentius ui¬

Expanded text:
eum cui dicebat «Adjutor meus et suseum cui dicebat «Adjutor meus et susceptor meus es tu; in verbum tuum speravi;» precemque continuans, «Suscipe me,» inquit, «secundum eloquium tuum, et vivam; et ne confundas me ab exspectatione mea.» Qui jam dixerat, «Susceptor meus,» poscit magis magisque suscipi, et ad illud propter quod tolerat tam multa molesta, perduci; verius ibi se, quam in istis humanarum rerum somniis fidens esse victurum. Sic enim de futuro dictum est, «et vivam,» tanquam in hoc corpore mortuo non vivatur. Corpus enim mortuum est propter peccatum: et exspectantes redemptionem corporis nostri, spe salvi facti sumus, et quod non videmus sperantes, per patientiam exspectamus . Sed spes Non vis confundi ab exspectatione tua? non intermittas meditari justificationes meas: sentiens istam meditationem plerumque animae languoribus impediri, «Adjuva me,» inquit, «et salvus ero; et meditabor in justificatiovel, quod de graeco diligentius vi
Abbreviated transcription (Latin):
et quando dicimus nec recedunt:
nec declinant a nobis : sed in stant:
urguent: precantus . tumultuan¬
tur : extorquent : ut ipsis potius.
adista quaediligunt: quam scru¬
tandis dĩ mandatis quaediligimis
occupemur : O quanto taedio tur¬
barum turbulentarum : & quanto
desiderio diuinorum eloquiorũ
dictum est⁊ Declinate a me ma¬
ligni : et scrutabor mandata dĩmei:
Ignoscant oboedientes fideles: qui
pro suis sȩcularibus causis. raronos
quȩrunt. et iudicus nr̃is facillime
adquiescunt. Nec nos conterunt
ligando : sed ob temperando potius
consolantur. Certe propter eos
qui et inter se perti naciter agunt.
Et quando bonos premunt : nr̃a iu¬
dicata contempnunt. faciuntq:
nobis perire tempora. rebus ero¬
ganda diuinis: Certe inquam.
propter istos et nobis liceat exclu¬
mare in hac uoce corporis xpĩ:
Delinate ame maligni & scrutu¬
bor mandata dĩ mei : Deinde post¬
ea quem uelut ab oculis cordis sui
mus cas iñruentes abegit: redit ad

Expanded text:
et quando dicimus, non recedunt et quando dicimus, non recedunt nec declinant a nobis; sed instant, urgent, precantur, tumultuantur, extorquent, ut ipsis potius ad ista quae diligunt, quam scrutandis Dei mandatis quae diligimus occupemur. O quanto taedio turbarum turbulentarum, et quanto desiderio divinorum eloquiorum dictum est, «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei!» Ignoscant obedientes fideles qui pro suis saecularibus causis raro nos quaerunt, et judiciis nostris facillime acquiescunt; nec nos conterunt litigando, sed obtemperando potius consolantur. Certe propter eos qui et inter se pertinaciter agunt, et quando bonos premunt, nostra judicata contemnunt; faciuntque nobis perire tempora rebus eroganda divinis, certe, inquam, propter istos et nobis liceat exclamare in hac voce corporis Christi, «Declinate a me, maligni, et scrutabor mandata Dei mei.» eaquem velut ab oculis cordis sui muscas irruentes abegit, redit ad