comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
spatio terrarum angustior. sed
situ fecundior. Haec ab africo
in boream porrigitur. Cuius par¬
tes priores. iberiam & cantabri¬
cum oceanum intendunt. Unde
&ibernia dicta. Scotia aũ qđ
abscodorum gentib colitur ap¬
pellata. Illic nulla anguis. auis
rara. apis nulla. adeo ut aduec¬
tos inde pulueres seu lapillos. si
quis alibi asperserit inter alue¬
raria examina fauos deserant :
adis in sula infine betirae pro¬
uinciae sita. quȩ dirimit euro¬
pam ab africa. In quahertulis
columnae uisentur. Etunde tir¬
reni maris faucib oceani aestus
inmititur. Estaũ a continenti
terra. centũ xx. passib diuisa
quam Tyri arubro profecti mare
occupantes. linguas suagadis.
idest sepem nominauerunt. pro
eo quod circum septasit mari.
Nascitur in ea arbor similis palmȩ
cuius gummis infectum uitrum.
ceraunium geminam reddit.
ortunatorum insulȩ. uocabulto suo
significant omnia ferrebona.
quasi felices & beatae fructuum

Expanded text:
spatio terrarum angustior, sed spatio terrarum angustior, sed situ fecundior: haec ab Africo in Boream porrigitur, cujus partes priores Iberiam, et Cantabricum oceanum intendunt. Unde et Hibernia dicta. Scotia autem, quod a Scotorum gentibus colitur, appellata. Illic nullus anguis, avis rara, apis nulla; adeo ut advectos inde pulveres, seu lapillos, si quis alibi sparserit inter alvearia, examina favos deserant. 7. Gades, insula in fine Baeticae provinciae sita, quae dirimit Europam ab Africa, in qua Herculis columnae visuntur, et unde Tyrrheni maris faucibus Oceani aestus immittitur. Est autem a continenti terra centum viginti passibus divisa. Quam Tyrii a rubro profecti mare occupantes, lingua sua Gadir, id est, sepem, nominaverunt, 172 pro eo quod circumsepta sit mari. Nascitur in ea arbor similis palmae, cujus gummi infectum vitrum Ceraunium gemmam reddit. 8. Fortunatae insulae vocabulo suo significant omnia ferre bona, quasi felices, et beatae fructuum
Abbreviated transcription (Latin):
nsulȩ dictȩ quod in salosint. id est
in mari. Ex his quoq notissimȩ
& maximȩ quas plurimi ueterũ
insula. interfuso mari toto orbe
diuisa. auacabulo suae gentis cog¬
nominata. hȩc aduersa galliarũ
parte. adpspectum ispaniȩ sita est.
Circuitus eius quadragies octies sep¬
tuagintu quinq milia. Multu
& magna flumina inea. fontes calidi
metal lorum largu. & uaria copia.
Sagat hes lapis ibi plurimus & mar
anatos insula oceani
freto gallico. abrittannia est uaria
tenuis separata. frumentariis cam¬
pis & gleba uberi. Dicta aũ tanatos
amorte serpentum. quos dum ipsa
nesciat. asportata inde terra. quoq
gentium uecta. sitangisilicoꝑimit᷑.
Tile ultima insula oceani. intersep¬
tentrionalem & occidalem plagã
ultra brit tanniam. asole nomen
habens. qui a in ea aestiuum solsti¬
tium sol facit. & nullus ultra eam
dies est. unde & pigrum & concre¬
tum est eius mare
Or cades insule oceani intra brittan¬
niam positae numero xxx .iii.
proximã brittanniae insula.

Expanded text:
nsulae dictae quod in salo sint, id est in mari. Ex his quoque notissimae et maximae, quas plurimi veterum ia Oceani insula interfuso mari toto orbe divisa, a vocabulo suae gentis cognominata. Haec adversa Galliarum parte ad prospectum Hispaniae sita est; circuitus eius quadragies octies septuaginta quinque milia; multa et magna flumina in ea, fontes calidi, metallorum larga et varia copia: gagates lapis ibi plurimus et margaritae. Tanatos insula Oceani freto Gallico, a Brittania aestuario tenui separata, frumentariis campis et gleba uberi. Dicta autem Tanatos a morte serpentum, quos dum ipsa nesciat, asportata inde terra quoquo gentium vecta sit, angues ilico perimit. Thyle ultima insula Oceani inter septentrionalem et occidentalem plagam ultra Brittaniam, a sole nomen habens, quia in ea aestivum solstitium sol facit, et nullus ultra eam dies est. Unde et pigrum et concretum est eius mare. Orcades insulae Oceani intra Britanniam positae numero triginta tproxima Britanniae insula,
Abbreviated transcription (Latin):
uocauerunt quamcarcerem esse
pales & tememorande canemus
Item alii apabulo nuncupatam
dicunt paleam. quod ea primum sola
in pascenđ animalib p̃bebatur.
Cuius natura ex contrario tanto est
frigiela. ut obrutas niues fluere
nonsinat. deo calida ut matures¬
cere poma conpellat.
DE LE GUMILMITBUS. IIĨ

Expanded text:
averunt, quam Cererem esse Pales, et te, memoranda, canemus. Item alii a pabulo nuncupatam dicunt paleam, quod ea primum sola in pascendis animalibus praebebatur. Cuius natura ex contrario tantum est frigida ut obrutas nives fluere non sinat, adeo calida ut maturescere poma conpellat. De leguminibus
Abbreviated transcription (Latin):
dicta qđ uia recta transmittatur
ꝑtela. est enĩfilum intra stam̃currens.
ad signi ficandum circum fusos in or¬
bepopulos. quib accinctus quasicapud
suũ coronatur. Hȩc alucilio corolla.
fuisse existimant. quod his in potan¬
do motec uinocapita. uincere fasci¬
olis instituerint. idcirco olim linei
aclanei generis coronas fuisse sicut
erat insacerdotib gentilium. Nom̃
coronȩ hac excausa uocatum. eoqđ
initio circum aras currer&. atq ad
imaginẽ circuitus ł chori. & forma¬
tam & nominatã coronam. Impera¬
tores romani. & reges quidã gentiũ
aureis coronis utuntur. Persȩ tyaras
gerunt. sed reges. rectas. Satrapę¬
qiasiliga incuruas. Reꝑta aũ tyra. a serni¬
ramide assyriorum regina. quod
genus ornam̃ti. ex inde usq hodie¬
gens ipsa retin&. Athenienses enim
cicladas aureas gerebant. partĩ
inuertice. non nulli infronte. Non
enĩ eadem sunt in signia omnium
regnorũ. Centiliũ uates. infulas

Expanded text:
, quod via recta transmittatur , quod via recta transmittatur per telam. Est enim filum intra stamen currens. ad significandum circumfusos in orbe populos, quibus adcinctus quasi caput suum coronatur. Haec a Lucilio1143 corolla, s existimant, quod his in potando mota vino capita vincire fasciolis instituerinet lanei generis corona fuit: sicut erat in sacerdotibus gentilium. 2. Nomen coronae hac ex causa vocatum, quod initio circum aras curreretur, atque ad imaginem circuitus vel chori est formata, et nominata corona. 469 3. Imperatores Romani et reges quidam gentium aureis coronis utuntur. Persae tiaras gerunt, sed reges rectas, satrapae incurvas. Reperta autem tiara a Semiramide Assyriorum regina. Quod genus ornamgens ipsa retinet. Athenienses enim cicladas aureas gerebant partim in vertice, nonnulli in fronte. Non enim eadem sunt insignia omnium regnorum. Gentilium vates infula
Abbreviated transcription (Latin):
e la plongitudine staminum dictic
cuius diriuatiuũ est telaria. Insubuli
quia in fra & supra sunt. ł quia in subu¬
lantur. Radudicti. quia radendo¬
fiunt. Pectines quod plexa fila red¬
dant & inprimant. Colum quod sit
Colum quod sit
in longitudine & in rotunditate quasi
columna. Fusũ qđ ipsũ fundatur
quod netumẽ. Alibrum quod in eo
liberant᷑ fila idest soluant᷑. Calatũ
leue gestam̃ ex ligno ł canna seu iunco
factũ in quo ł pensa ponunt᷑. E legunt᷑
flores. Cala enĩ grece lignũ est . a quo
diriuatũ est calatum . nam latine
quassillum dicitur. cicero inphilip¬
picis. Aut uero interquas silla pendat᷑
aurum. Pensum muli crum apenden¬
do dictum. undepensa & inpensa.
netũ filadicta ł quia expilis anima¬
lium sunt. ł quia laneficium filis tenu¬
ibus constat. in modũ pilorũ. qua si
taxa quasime taxa acircuitu scilic&
te aglobo dictum ꝑ diminutionem¬
ni texant᷑. ipse enim discurr̃ ꝑtela.
Stam̃ dictum. quia rectũ stat. Trama¬

Expanded text:
ela pro longitudine staminum dicta, cujus derivativum est telaria. Insubuli, quia infra supra sunt, vel quia insubulantur. Radii dicti, quia radendofiunt. Pectines, quod pexa fila reddant, et imprimant. 2. Colus, quod sitm, quod sit in longitudine et rotunditate quasi columna. Fusum, quod per ipsum fundatur quod netum est. Alibrum, quod in eo liberantur fila, id est solvantur. Calathum leve gestamen ex lino vel canna aut ex iunco factum, in qua vel pensa ponuntur vel leguntur flores; κᾶλα enim Graece lignum est, a quo dirivatum est calathum. Nam Latine quasillum dicitur. Cicero in Philippicis3, 10: 'Aut vero inter quasilla pendatur aurum.' Pensum mulierum a pendendo dictum; unde pensa et inpensa. Netum. Fila dicta vel quia ex pilis animalium sunt, vel quia lanificium filis tenuibus constat in modum pilorum, id est quasi Mataxa, quasi metaxa, a circuitu, scilicet, te a globo dictum per diminutionemni texantur. Ipsae enim discurrunt per telam. Stamen dictum, quia rectum stat. Trama
Abbreviated transcription (Latin):
habeat clausam. fit enim ex uitro
recluso intus lumine. utuenti fla¬
tus adire non possit. & ad p̃ben¬
dum lumen facile ubiq circum¬
ferat᷑. Lugubrum uocatum quod
luceat inumbra. est enim modicus
ignis quisol& extenui stuppa ceraq
formari. Pira ẽ quȩ inmo dum
arȩ exlignis construi sol& ut ardeat.
Piron enim ignis dicit᷑. Sed pira est
ipsalignorum congeries cum non¬
dum ard&. Rogus est cum ardere¬
coeperit. Bustum uero iam exustũ
ex ipsius rei usum farum appellauerꝰ.
eo qđ flammarum indicio longe uide¬
at᷑ a nauigantib ut supͣ diximus qua

Expanded text:
habeat habeat recluso intus lumine, ut venti flatus adire non possit et ad prebendum lumen facile ubique circumferatur. Lucubrum vocatum, quod luceat in umbra. Est enim modicus ignis qui solet ex tenui stuppa ceraque formari. Pyre est que in modum are ex lignis construi solet ut ardeat; pyr enim ignis dicitur, sed pira est ipsa lignorum congeries, cum nondum ardcoeperit; bustum vero jam exustum ex ipsius rei usu pharum appellaverunt, eo quod flammarum indicio longe videatur a navigantibus, sicut supra diximus
Abbreviated transcription (Latin):
niusaũ quasi lucinius. ẽ enim cirin¬
delalucernȩ. Candelabrum a can¬
delis dictum. quasi candelaferum.
qđ candelam ferat. Cereus ꝑdiri¬
tibi nocturnos prȩstabo cęrcus ignes.
Sub ductaluce. altera. luxtibi sum.
Lucunaria. pendentia lumina quasi
lũ cunaria idẽ inaere lucentia
Funalia dicũ quȩ intra cęrã sunt¬
dicta afunib quos ante ũsum papiri
cera circum datos habuerunt ma¬
iores. Unde & funera dicuntur.
funalia aũ greci scolaces dicunt.
quod sint scoliȩ hoc ẽ mortis. Hos
romani funus & funalia nominaban:
funalia candelabra. apud u& eres
x stantes stimulos habuerun
ab uncos. quib funiculi cęra
ł huiuscemo di alimento luminis obliti
figebant᷑. Idem itaq & stimuli p̃acuti
funcclia dicebant᷑. Lampas flam¬
ma ẽ inuertice lucens. dicta quodlã¬
bentis motũ ostendere uideatur.
Fax dicta quod focos faciat. cuius
diminutiuũ. facula. Laterna in¬
de uocatur. quod lucem interius

Expanded text:
nius autem quasi lucinius; est enim cicinnius autem quasi lucinius; est enim cicindela lucernae. Candelabrum a candelis dictum, quasi candelaforum, quod candelam ferat. Cereus per deritibi nocturnos praestabo cereus ignis: nam subducta luce altera lux tibi sum. Lacunaria pendentia sunt lumina, quasi lucanaria, id est in aere lucentia. Funalia dicuntur quae intra ceram suntdicta a funibus quos ante usum papyri cera circumdatos habuere maiores; unde et funera dicuntur. Funalia autem Graeci scolaces dicunt, quod sint scoliae, hoc est intorti. Hos Romani funes et funalia nominabant. Funalia candelabra apud veteres xtantes stimulos habuerunt obuncos, quibus funiculi cera vel huiuscemodi alimento luminis obliti figebantur. Idem itaque et stimuli praeacuti funalia dicebantur. Lampas flamma est in vertice lucens, dicta quod lambentis motum ostendere videatur. Fax dicta quod focos faciat: cuius diminutivum facula. Lanterna inde vocatur quod lucem interius
Abbreviated transcription (Latin):
Hunc habent e actores. & in comit¬
tunt debitũ publicũ qđ redditur
regib fiscus aũ primȩ positionis ẽ
diriuatiuũ fiscina. diminitiuum
fiscella. Canistrũ fissis cannis
cotexitur. Unde & nuncupatum
Alu gretũ asserunt. Cistella acostis
excanna ł ligno quib contexitur
nominata. Cofinus ẽ uas ex uirgultis.
aptũ mundare stertora. & terram
portare. De quo dic̾ psalmista ꝓisrahel
qđ curuatis uirgis contexuntur.
Sporta ł quod absparto fieri sol&
ł quod ex port& aliquid.
UIIUDEUASIS LUMI MARIIS
bigne colendo & ligna. antiqui
appellauerunt focũ fos enim
grece latine ignis est. Unde & iuxta
philosophos quos dam. cuncta ꝓ¬
creantur. Etreuera. Sine calore
nihil nascitur. ad eo ut deseptem
frigore gigni. uarro aũ focos ait dic¬
tos quod foue ant ignes. namignis
ipsa flamma ẽ. Quic quid aũ ignem
fou&. focus uocat᷑. seu. ara sit siue
qui d aliud inquo ignis fou&ur.
aluce dicer&. nonstar& uersus. lici¬

Expanded text:
hunc habent exactores, et in eo mithunc habent exactores, et in eo mittunt debitum publicum quod redditur regibus. Fiscus autem primae positionis est, derivativum fiscina, diminutivum fiscella. Canistrum fissis cannis contexitur, unde et nuncupatum: alii Graecum adserunt. Cistella a costis ex canna vel ligno, quibus contexitur, nominata. Cophinus est vas ex virgulis, aptum mundare stercora et terram portare. De quo dicit Psalmista pro Israel quia curvatis virgis contexuntur. Sporta vel quod ab sparto fieri solet, vel quod exportet aliquid.De vasis luminariorum . Ab igne colendo et ligna antiqui appellaverunt focum: φῶς enim Graece, Latine ignis est, unde et iuxta philosophos quosdam cuncta procreantur. Et revera sine calore nihil nascitur, adeo ut de septenfrigore gignit. Varro autem focos ait dictos quod foveant ignes; nam ignis ipsa flamma est; quidquid autem ignem fovet, focus vocatur, seu ara sit, sive quid aliud in quo ignis fovetur. a luce diceretur, non staret versus. Lici
Abbreviated transcription (Latin):
azo philatium artaẽ ubi colli¬
Iguntur intemplo eaquȩ ad in¬
digentium pauperum mittuntur.
persarum thes aurum¬
Philazion grece custodia int̃pre¬
tatur. Artadicta quod arceat
uisum atq ꝓhibeat. Hinc & archi¬
uum. Hinc & arcanum. idest secretũ
unde ceteri artentur. Cibutum
grecum nomenẽ. qđ nos arcã dicimꝰ.
Loculus ad aliquid ponendum int̃¬
ra factus locus. seu aduestes. ł pecu¬
niã custodiendam. Unde & ꝑdi
minutionem dicitur. Mo zicia
quasi modicia. Unde & modium.
Z. pro .d. sicut solent itali dicere.
ozie ꝓhodie. Scrinia
Saccus a sago dictus: qđ eo consuto
efficiat᷑ quasi sagicus. Marsupiũ
sacculus num morum. quem greci:
marsippa appellant. Quȩlã enim
greta nomina in latinum paulo in¬
flectunt᷑. propt̃ romanum eloquiũ.
Sit arciae nautaurũ sunt. ab eo
qđ consutȩ sunt. Inuolucrum dictũ
quod aliquid inseteneat in uolu¬
tum. Fiscus sacculus ẽ publicus
unde & fiscillȩ & fiscinȩ dicuntur

Expanded text:
azophylacium arca est ubi colliguntur in templo ea quae ad indigentiam pauperum mittuntur. Persarum thesaurus, φυλακὴ Graece custodia interpretatur. 2. Arca dicta, quod arceat visum, atque prohibeat. Hinc et 504 arcivum: hinc et arcanum, id est, secretum, unde et caeteri arcentur. 3. Cibutum, Graecum nomen est, quod nos arcam dicimus. Loculus ad aliquid ponendum in terra factus locus, seu ad vestes, vel pecuniam custodiendam, unde et per diminutionem dicitur. 4. Mozicia, quasi modicia; unde et modicum, z pro d, sicut solent Itali dicere ozie pro hodie. Scrinia. . . . 5. Saccus a saggo dictus, quod eo consuto efficiatur quasi sagus. Marsupium, sacculus nummorum; quem Graeci μάρσυπον appellant. Quaedam enim Graeca nomina in Latinum paulo inflectuntur propter Romanum eloquium. 6. Sitarciae nautarum sunt, ab eo quod sutae sunt. Involucrum dictum, quod aliquid in se teneat intum. Fiscus sacculus est publicus, unde et fiscellae et fiscinae dicuntur:
Abbreviated transcription (Latin):
dicta ẽ. Et subsellia quasi subsedia.
Sella curulis crat in quib magistra¬
tus sedentes iura reddebant. dicti¬
aũ curules quia apud u& eres prȩ¬
torts & c̃sules ꝓpt̃ itneris longinqui¬
tatẽ curru forũ ꝓuehebant᷑. sellȩ
aũ quȩ post eos uehebant᷑ quib se¬
dentes dicere iura solebant. Acurru
curules sellȩs . nominatȩ. Iripodes
scabellis. habentes trespedes. Sed
& candelabra tripodas quiasimi¬
lit̃ tres habent pedes.
XIDE UE HICULIS

Expanded text:
dicta est, et subsellia, quasi subsedia. 11. dicta est, et subsellia, quasi subsedia. 11. Sellae curules erant in quibus magistratus sedentes jura reddebant. Dictautem curules, quia apud veteres praetores et consules propter itineris longinquitatem curru forum provehebantur; sellae autem, quae post eos vehebantur, quibus sedentes dicere iura solebant, a curru curules sellae sunt nominatae. Tripodes scamelli sunt, habentes tres pedes. Sed et candelabra tripoda sunt, quia similiter tres habent pedes. De vehiculis
Abbreviated transcription (Latin):
capularis cenes idẽ uicinus capulo.
Geniales lectippriȩ s quisternunt᷑ puellis nubentib
dictiaũ a generandis liberis
Scamna sunt quę lectis altiorib
apponuntur. Dicta aũ abscanden¬
do idest ascendendo. Hlinc & scabel¬
li quilectis paruis ł sellis. obascensum
apponunt᷑. Scabellũ aũ & subpeda¬
daneum dicunt qđ sub pedib sit
Scansilia gradus sunt ubihonorati
in sedib sedent. Setdes dictȩ qnõ apud
ueteres romanos ñ erat usus accũbendi
Unde & c̃sedere dicebant᷑. Postea
ut ait uarro deuita populi romani:
uiri discumbere coeperꝰ. mulieres
sedere. quiaturpis ususẽ inmuliere
accubitus. Sedes singulari numero
ꝓpriȩ regniẽ quȩ grece thronos dicit᷑.
Itẽ greci thronũ dicunt. nos soliũ.
S ub sella uero c&erorũ. Cathedre
doctorũ. Soliũ in quo reges seden
ꝓpt̃ tutelã corporissui. sec undum
quos dã a soliditate dictũ quasi soli¬
dũ. secundũ alios ꝑ antisticonqua¬

Expanded text:
Capularis senex, id est, vicinus capulo. Capularis senex, id est, vicinus capulo. Geniales lecti, proprie sunt qui sternuntur puellis nubentibus: dicti autem a generandis liberisScamna sunt que lectis altioribus apponuntur, dicta autem a scandendo, id est ascendendo, hinc et scabella, que iectis parvis vel sellis ob ascensum apponuntur: scabellum autem et suppedadaneum, quod sub pedibus sit. Scansilia gradus sunt ubi honorati in sedibus sedent. Sedes dictae quoniam apud veteres Romanos non erat usus adcumbendi; unde et considere dicebantur. Postea, ut ait Varro de Vita populi Romani, viri discumbere coeperunt, mulieres sedere, quia turpis visus est in muliere adcubitus. Sedis singulari numero proprie regni est, qui Graece θρόνος dicitur. Item thronum Graeci dicunt; nos solium. Subsellia vero ceterorum, cathedrae doctorum. Solium, in quo reges sedent propter tutelam corporis sui, secundum quosdam a soliditate dictum, quasi solidum; secundum alios per antistichon, qua
Abbreviated transcription (Latin):
CDE LECTIS. ET SELLIS
ectię alectis herbis uocatȩ. Stratus
absternendo dictus quasi hẏstoria¬
tus. in hissolis antiqui ad dormien¬
dum accubabant. non dũ laneis stra¬
m̃tis reptis. Storia qđ sit trastrata.
Cama est breuis & circaterram
Greci enimcami. breue dicunt
Cubile est cubandilocus. Crabatũ
grecum ẽ. Baianola: ẽ lectus quun
itinere baiolat᷑. ab aolando. idẽ
deportando. Puluinar lectus diuitũ
est. Unde & puluillus. Spingę sunt
in quib sunt. spingatȩ effigies quos
nos grifos dicimus. Punica lecti
parui & humiles primum acartagi¬
ne aduecti & in de nominati. Lec¬
ticȩ siue plutei lecti. dequib satirlius
lectis. lecticis utebat᷑. Sponda aũ
exterior pars lecti pluteus interior :
tes iacere soliti sunt. Dicta quod par¬
tui adhibeant᷑. quasi cinabula.
nã cinȩ ẽ grece eniti. Feretrum dicit᷑
eo quod in co moriui deferantur
nã latine capulus dicit᷑ qđ suꝑca
pita hominũ ferat᷑. sic plautus ait.

Expanded text:
De lectis et sellis. 1. Lecticae a lectis herbis vocatae: Stratus a sternendo dictus, quasi storiatus. In iis solis antiqui ad dormiendum accubabant, nondum laneis stramentis repertis. Storia, quod sit terra strata. 2. Cama est brevis, et circa terram. Graeci enim χαμαὶ breve dicunt. Cubile est cubandi locus. Grabatum Graecum est. Bajonola est lectus, qui in itinere bajulatur a bajulando, id est, deportando. 3. Pulvinar lectus divitum est, inde et pulvillus. Spingae sunt, in quibus sunt spingatae effigies, quos nos gryphos dicimus. Punicani lecti, parvi et humiles, primum a Carthagine advecti, et inde nominati. 509 4. Lecticae, sive plutei, lecti, de quibus Rutilius lectis lecticis utebantur. 5. Sponda autem exterior pars lecti, pluteus interior. Gtes iacere consueverunt, dicta quod partui adhibeantur, quasi cynabula, nam cine est grece eniti. Fr, quod in eo mortui deferantur,nam Latine capulus dicitur, quod super capita hominum feratur, sic Plautus:
Abbreviated transcription (Latin):
ap̃cationibus. id qͣuas greci aras di¬
cunt. unde contra in precatio saty¬
radicitur. Alii uolunt ab altitu di¬
ne aras. sed male: Aitare aũ ab al¬
titudine constat eẽ nominatum.
quasi alta ara. Pulpitum. quod
in eolector ł psalmistu positus in
publico possit conspici. apopulo. quo
liberius audiatur. Tribunal. eo quod
inde a sacerdote tributtur precep¬
ta uiuendi. Est enim locus in subli¬
mi constitutus. unde uniuersi exau¬
dire possint. Alias tribunal atribu
demoninatum. quod ad illut trib con¬
uocentur. Analogium dictum. qđ
sermo inde predic&ur. Nam logos
grece. sermo dicitur. quod & ipsum
altius situm est.¬

Expanded text:
a precationibus, id est quas Graeci ἀρὰς dia precationibus, id est quas Graeci ἀρὰς dicunt; unde contra inprecatio κατάρα dicitur. Alii volunt ab altitudine aras, sed male. Altare autem ab altitudine constat esse nominatum, quasi alta ara. Pulpitum, quod in eo lector vel psalmista positus in publico conspici a populo possit, quo liberius audiatur. Tribunal, eo quod inde a sacerdote tribuantur praecepta vivendi. Est enim locus in sublimi constitutus, unde universi exaudire possint. Alias tribunal a tribu denominatum, quod ad illud tribus convocetur. Analogium dictum quod sermo inde praedicetur; nam λόγος Graece sermo dicitur; quod et ipsud altius situm est
Abbreviated transcription (Latin):
lantur delubra. adeluendo. Ipsę
sunt nunc aedes cum sacris fontib
inquib fideles regenerati purificant᷑.
Et bene quodam presagio dilubra
sunt appellata. sunt enim in ablu¬
tione peccatorum. Fons aũ indilu¬
bris locus regenerandorum est.
in quo septem gradus in sp̃s sc̃i myste¬
rio formantur. Tres indes censu.
& tres in ascensu. Septimus uero
is est qui & quartus. id similis filio
hominis. ex tinguens fornacem ignis.
stabili mentum pedum. fundamen¬
tum aquę. in quo plenitudo diuinita¬
tis habitat corporaliter. Fasilicae
prius uocabantur. regum habitacula
rex & basilicae regiae habitationes.
N unc aũ ideo diuinitatem plaba silicȩ
nominantur. quia ibi regi omnium dõ.
cultus & sacrifitia offeruntur
Martyria locus martyrum greca diri¬
uatione. eo quod in memoria martyrũsit
constructum. ł quod sepulchra scõrũ
ibi sint martẏrum. Aram quidam
uocatam dixerunt. quod ibi incensȩ
uictimȩ ardeant. Alii aras dicunt

Expanded text:
lari delubra a diluendo. Ipsa lari delubra a diluendo. Ipsa sunt nunc aedes cum sacris fontibus, in quibus fideles regenerati purificantur: et bene quodam praesagio delubra sunt appellata; sunt enim in abltionem peccatorum. Fons autem in delubris locus regeneratorum est, in quo septem gradus in Spiritus sancti mysterio formantur; tres in descensu et tres in ascensu: septimus vero is est qui et quartus, id est similis Filio hominis, extinguens fornacem ignis, stabilimentum pedum, fundamentum aquae; in quo plenitudo divinitatis habitat corporaliter. Basilicae prius vocabantur regum habitacula, rex et basilicae regiae habitationes. Nunc autem ideo divina templa basilicae nominantur, quia ibi regi omnium Deo cultus et sacrificia offeruntur. Martyrium locus martyrum Graeca derivatione, eo quod in memoria martyris sit constructum, vel quod sepulchra sanctorum ibi sint martyrum. Aram quidam vocatam dixerunt quod ibi incensae victimae ardeant. Alii aras dicunt
Abbreviated transcription (Latin):
idẽ solitarii habitatio. Cocnobiũ¬
uero ex greco & latino uid& esse con¬
positum. Est enim habitaculum
plurimorum in commune uiuentiũ
Coeno enim greci commune dicunt
rempli nomen generale. prolocis
enim quib cumq. magnis. antiqui tẽpla
dicebant. Et tem pladicta quasitecta
ampla. S ed & locus designatus ad
orentem. acontemplatione tẽplũ
dicebatur. Cuius partes quatuor erant
Antica. adortum. portica. ad occasum.
sinistra aseptem trione. dextra ameri¬
diae xspectans. Unde & quandotem¬
plum construebant. orientem exspec¬
tibant aequi noctialem. ita ut line a e
ab ortu adoccidentem missae. ficrent
partes caelidextra sinistra ęquales.
Vt qui consuler& ac de pretaretur
rectum aspicer& orientem.
Fana dicta a faunis. quib templa er¬
rorgentilium construebat. Unde
consulentes demonum responsa au¬
lirent. De lubra u&cres dicebant
tem pla fontes habentia. quib ante
ingressum diluebantur. Et appel¬

Expanded text:
id est solitarii habitatio. Coenobiid est solitarii habitatio. Coenobium ex Graeco et Latino videtur esse conpositum. Est enim habitaculum plurimorum in commune viventium; κοινὸν enim Graece commune dicitur. Templi nomen generale; pro locis enim quibuscumque magnis antiqui templa dicebant: et templa dicta quasi tecta ampla. Sed et locus designatus ad orientem a contemplatione templum dicebatur. Cuius partes quattuor erant: antica ad ortum, postica ad occasum, sinistra ad septentrionem, dextra ad meridiem spectans. Unde et quando templum construebant, orientem spectabant aequinoctialem, ita ut lineae ab ortu ad occidentem missae fierent partes caeli dextra sinistra aequales; ut qui consuleret atque precaretur rectum aspiceret orientem. Fana dicta a Faunis, quibuso templa error gentilium construebat unde consulentes daemonum responsa auirent. Delubra veteres dicebant templa fontes habentia, quibus ante ingressum diluebantur; et appel
Abbreviated transcription (Latin):
acra sunt loca diuinis cultib in¬
stituta ut pute in quib altaria
litantib demore pontificib consecrant᷑.
Sc̃a. iuxtic ueteres exteriora tẽpli sunt.
Scã aũ scõrum. locus templi secretior.
aquẽ nullius erat accessus. nisitantũ
sacerdotis. Dicti aũ sc̃a scõrum quia
cauniuersa precel lunt. Scm̃
aũ asanguine hostiȩ nuncupatũ.
Nihil enimscm aput ueteres dicebat᷑.
nisi quod hostie sanguine ess&
consecratum aut consprarsum:
Item sc̃m. quod extat eẽ sancitum. Sancire
est aũ confirmare. & in rogatione pęne¬
& ab in iuria defendere. Sic & leges
scãe. & mores sc̃ieẽ dicuntur. Propi¬
tiatorium. quasi propitiationis ora
responsa reddantur. & oracula
quasi abore. Penetralia. secreta
sunt oraculorum. & penetralia dicta
sunt ab eo qđ est penitus. hoc ẽ pene
intus. Oratorium orationi tantum
est consecratum. in quonemo aliud
agere deb&. nisi ad qđ ẽ factum. un¬
de & nomen accepit. Monasteriũ
unius monachi habitatio est. Mono

Expanded text:
acra sunt loca divinis cultibus instituta, utpote ea in quibus altaria litantibus de more pontificibus consecrantur. Sancta iuxta veteres exteriora templi sunt. Sancta autem sanctorum locus templi secretior, ad quem nulli erat accessus nisi tantum sacerdotis. Dicta autem Sancta sanctorum quia ca universa praecellunt. Sanctum autem a sanguine hostiae nuncupatum; nihil enim sanctum apud veteres dicebatur nisi quod hostiae sanguine esset consecratum aut consparsum. Item sanctum, quod extat esse sancitum. Sancire est autem confirmare et inrogatione poenae ab iniuria defendere; sic et leges sanctae et muri sancti esse dicuntur. Propitiatorium quasi propitiationis oratresponsa redduntur; et oracula ab ore. Penetralia secreta sunt oraculorum; et penetralia dicta sunt ab eo quod est penitus, hoc est pene intus. Oratorium orationi tantum est consecratum, in quo nemo aliquid agere debet nisi ad quod est factum; unde et nomen accepit. Monasterium unius monachi habitatio est. Μόνος
Abbreviated transcription (Latin):
durctiam hab&. &iam in igne
positus manere suum frigus.
Cerau niorum .ii. genera sunt. Unũ
qđ germania mittit. cristalli simi¬
le. splend& tamen cerulco. & si
sub diuo positum fuerit. fulgorẽ
rapit sidercum. Cera unium
alterum. ispania in lusitaniis li¬
torib gignit. concolor piroporu¬
benti. & qualitas utignis. Hlec ad¬
uersus uim fulgorum opitulari
fertur. sicreditur. Dicta autem
cera unia. quõ alibi non inuenit᷑
quam in loco fulminis. ictuproxi¬
dicitur. Iris aput arabiam in
mari rubro nascitur coloriscris¬
tallini. sex angulatu. Dicta ex
argumentoris. Nam subtecto
ꝑcussa sole. species. & colores
arcus cęlestis in ꝑximos parietes
imitatur. Astrion ex india est.
cristallo propinqua. in cuius
centro luc& stella. fulgore
lunȩ plenȩ. Sumpsit aũ nomen
quod astris oppositu. fulgorem

Expanded text:
duritiae habet. Etiam in ignes posita manere suum frigus. Cerauniorum duo genera sunt. Unum, quod Germania mittit, crystallini simile, splendet tamen caeruleo, et si sub divo positum fuerit, fulgorem rapit siderum. Ceraunium alterum Hispania in Lusitanis litoribus gignit, cui color e pyropo rubenti, et qualitas ut ignis. Haec adversus vim fulgurum opitulari fertur, si credimus. DiCeraunia, quoniam alibi non inveniuntur quam in loco fulminis ictui proxidicitur. Iris apud Arabiam in mari Rubro nascitur, coloris crystallini, sexangulata, dicta ex argumento iris. Nam sub tecto percussa sole species et colores arcus caelestis in proximos parietes imitatur. Astrion ex India est, crystallo propinqua, in cuius centro stella lucet fulgore lunae plenae. Sumpsit autem nomen quod astris opposita fulgorem
Abbreviated transcription (Latin):
ł apotopalin. idẽ a moturuinȩ fortis
nominatam dicunt. Scilic& quod
inluctando cum medios arripiant
fere quatiant. idq. apud grecos
palin uocatur. Quidamopinant᷑
artem luctandi. ursorum conten
tione monstratam. Namq. inter
ceteras eos solos. & erigi congressus
& subsidere celeriter acreuerti.
& modomanib temptare inuicẽ.
modo complexu abigere sese more
luctantium.
greci agonasuocant. afrequen¬
tia quacelebrabant᷑. Siqui dem
& omnem coetum atq conuentum
agona dici. Alii quod in circulis.
& quasi agonis idẽ sine angulo
locis ederent᷑. nuncupatos agones
in mensitas uirium. cursus ceł eritas.
sagit tandi peritia. standi patientia.
Adcitharam quoq ł tibias. incedendi
gestus. Demorib quoq: deforma.
decantandi modulatione. terres¬
tris quoq belli & naualis proelii.
ꝑpetiendorumq suppliciorũ certimina
Ideludis circensibus.

Expanded text:
 apo tu pallin, id est a motu ruine fortis nominatam dicunt, scilicet quod in luctando, cum medios arripiant, fere quatiant; idque apud Grecos pallin vocatur. Quidam opinantur artem luctandi ursorum contetione monstratam: namque inter ceteras feras eos solos et erigi congressos et subsidere celeriter ac reverti, et modo manibus temtare invicem, modo conplexu abigere sese more luctantium. Graeci ἀγῶνας vocant, a frequentia qua celebrabantur. Siquidem et omnem coetum atque conventum agona dici; ali quod in circulis et quasi agoniis, id est sine angulo locis, ederentur nuncupatos agonas inmensitas virium, cursui celeritas, sagittandi peritia, standi patientia, ad citharam quoque vel tibias incedendi gestus, de moribus quoque, de forma, de cantandi modulatione, terrestris quoque belli et navalis proelii, perpetiendorumque suppliciorum certamina. De ludis Circensibus
Abbreviated transcription (Latin):
pureũ redd&. eã ubi contriueris
usta erit. Omne aũ atram̃tum
sole ꝑficit᷑. omnes colores calcis
ammixtione corrumpuntur
Melinum dictum qđ eiꝰ metalli
seraxsit. Una excicladib insula
melos nomine. Est enĩ candidum.
nec utuntur copictores propter
nimiam. pinguedinem. Anulare
quoduocant candidum ẽ quo mu¬
liebres pictura luminantur.¬
Hit & ipsum excreta. ammixtis
uitreis gemmis. Cerussa fit hoc
modo. uase enim acerrimo accto
impleto. sarmenta aminea in eo¬
dem uasculo collocabis. ac suꝑ sar¬
menta tabulas plumbeas tenuis¬
simas pones. De indeuas diligentis¬
sime claudis inlinisq ne aliquid
spiraminis exeat. Postdies aut
xxx uas aperit᷑. & extillatione
tabularum. innatacerussa inuenit᷑.
Quod ablatum & are factũ teritur
atq iterum accto ammixto in pas¬
tellis diuidit᷑. & insole siccatur.
Hac obseruantia silaminas aereas
sarmentis suꝑponas. cruginẽ creant.
calcantum.
DE IN STRUMENIS
AEIDI FICIORUM

Expanded text:
pureum reddet. Eam ubi contriveris pureum reddet. Eam ubi contriveris usta erit. Omne autem atramentum sole perficitur: omnes colores calcis admixtione conrumpuntur. Melinum dictum quod eius metalli ferax sit una ex Cycladibus insula Melos nomine. Est enim candidum, nec utuntur eum pictores propter nimiam pinguedinem. Anulare, quod vocant, candidum est, quod muliebres picturae luminantur.t ipsud ex creta admixtis vitreis gemmis. Cerussa fit hoc modo: in vaso enim aceto acerrimo inpleto sarmenta aminea in eodem vasculo conlocabis, ac super sarmenta tabulas plumbi tenuissimas pones, deinde vas diligentissime claudis, inlinisque, ne aliquid inspiraminis exeat. Post dies autem iginta vas aperitur, et ex distillatione tabularum innata cerussa invenitur. Quod ablatum et arefactum teritur, atque iterum aceto admixto in pastillis dividitur et in sole siccatur. Hac observantia si lamminas aereas sarmentis superponas, aeruginem creant. Chalcanthum. De instrumentis aedificiorum
Abbreviated transcription (Latin):
purpurȩ ceruliq mirabilẽ reddens.
Est alterum genus inpurpurariis
officinis. Spuma inaercis cortinis
innatans. quamin fectores detra¬
hentes siccant. Atramentũ dictũ.
quod sit atrum. cuius species. & pic¬
ture & cottidi ano usui necessariaẽ.
Iste interfacticius est. Fit enĩ ex fu¬
ligine plurib modis. Suꝑ ardentes
tedas resina adiecta. lacus culo
ȩdificatic quȩ fumum retineat. huic
pictores cũ aqua ammiscunt gluren¬
ut illustrius resplendeat. Ad festina¬
tionem aũ operis &iã sarmentorum
ueterum carbones cum glutinotriti
inducendis pari&ib atramenti
speciem reddunt. Sunt & quiuini
fecem siccata excoquunt affirmant¬
que. si ex bono uino fex fuerit. indici
speciem id atram̃tum prebere. Sed
& sarmentum uue nigrȩ. uinoopti¬
mo tinctũ. postea quã siccitate
aruerit. si exuras & conteras. adiccto
silicis. beneigne excoquas. &AC&O
acerrimo suꝑ fusam extinguas
made facta spungia. colorem pur¬

Expanded text:
purpurae caerulique mirabilem reddens. purpurae caerulique mirabilem reddens. Est alterum genus in purpurariis officinis, spuma in aereis cortinis innatans, quam infectores detrahentes siccant. Atramentum dictum quod sit atrum, cuius species et picturae et quotidiano usui necessaria est; iste inter facticios est. Fit enim e fuligine pluribus modis super ardentes taedas resina adiecta, lacusculo aedificata, quae fumum retineat. Huic pictores cum aqua admiscunt gluut illustrius resplendeat. 18. Ad festinationem autem operis etiam sarmentorum veterum carbones cum glutino triti inducendis parietibus atramenti speciem reddunt. Sunt et qui vini faecem siccatam excoquant, affirmentque, si ex bono vino faex fuerit, indici speciem id atramentum praebere. Sed et sarmentum uvae nigrae, vino optimo tinctum, posteaquam siccitate aruerit, si exuras, et conteras, adjecto silicis bonae igne excoquas, et aceto acerrimo superfusam extinguas, madefacta spongia colorem pur
Abbreviated transcription (Latin):
deterius iudicat᷑. Est & tertium
genus squamosũ quomiscit᷑ aureus
color. Uis carũ utsandarace sed
acrior. Ocra & ipsa in insula rubri
maris. Iobaz on gignitur ubi &
sandaraca. sit quoq & ocra exusta
rubrica inollis nouis. luto circũlitis.
Quȩ quanto magis in camino arserit
tanto meliorsit. Uenetũ ceruleo
repperit. Initalia exarenȩ pulucre:
& nitri flore idem faciunt. Sed si¬
cipriam infornace adustã huic ꝑ¬
mixtioni addes. uestoriani similiti¬
doerit. Purpuris sum excreta ar¬
gentaria cum pur puris parit̃ tingut᷑
lib&q eũ colorem celerius lanis.
Precipuũ tamen ẽ aliud. qđ ad huc
uas rudib medicamentis in ebriat᷑
Proximũ est egesto eo addita creta
inius idem. & quotiens id factum ẽ
leuatur. Bonitas p̃ciosissimȩ pur¬
pure causaẽ. quod scino maxime
inficit᷑ rubeaq Indicum. in indicis
inuenitur calamis. spuma adherente
limo Est aũ coloris cianei. mixturã

Expanded text:
deterius iudicatur: est et tertium deterius iudicatur: est et tertium genus squamosum quo miscitur aureus color. Vis earum ut sandaracae, sed acrior. Ochra et ipsa in insula Rubri maris Topazo gignitur, ubi et sandaraca. Fit quoque et ochra exusta rubrica in ollis novis luto circumlitis, quae quanto magis in camino arserit tanto melior fit. Venetum. Caeruleum repperit. In Italia ex arenae pulvere et nitri flore idem faciunt. Sed Cyprium in fornace adustum huic permixtioni addes; Vestoriani similitudo erit. Purpurissum ex creta argentaria. Cum purpuris pariter tinguitur bibitque eum colorem celerius lanis. Praecipuum est tamen aliud quod adhuc vaso rudibus medicamentis inebriatum: proximum est egesto eo addita creta in ius idem, et quotiens id factum est elevatur bonitas. Pretiosissimae purpurae causa est quod hysgino maxime inficitur rubeaque. Indicum in Indicis invenitur calamis, spuma adhaerente limo: est autem coloris cyanei, mixturam
Abbreviated transcription (Latin):
terris ꝓmiscua gener&. optima tam̃
in libia cirenensi. Erisoco lacalore
prasina ẽ dicta quoduena eius.
aurum habere tradit᷑. Haec & in
armenia nascitur: sed ex macedonia
ꝓbabilisuenit. Fodit enim ex me¬
tallis aeris. cuius inuentio argentũ
atq indicũ ꝓdit. Nam uenȩ eius
cum his habent naturȩ̨ societatẽ.
Cipria ab insula cipro. ubi plurima
repperit᷑. Sandaraca in insula
rubri maris topa honascit᷑ colore
cinabari odore solphureo Inue¬
nit᷑ aũ in aureis & in argentari is
metallis melior. quo magis ruftc.¬
quam & cerussa sitorreatur infor¬
nace. sandaricũ facit. Unde & co¬
lor est flammeus. quod sitorreat᷑
aequa parte rubrica ammixta
sandaricem redd&. Arsenicum
quod latini obcolorẽ. auri pigm̃tũ
uocant. colligit᷑ in ponto ex auraria
materia. ubi &ia sandaracum
optimum ẽ quod inaureum colorẽ
transit. Eurum. & fissile gracile.
uenarum discursu. Quod ueropal¬
lidius. aut sandarace simile est

Expanded text:
terris promiscue generetur, optima tamen terris promiscue generetur, optima tamen in Libya Cyrenensi. Chrysocolla colore prasina est, dicta quod vena eius aurum habere traditur. Haec et in Armenia nascitur, sed ex Macedonia probabilis venit. Foditur enim ex metallis aeris, cuius inventio argentum atque Indicum prodit. Nam venae eius cum his habent naturae societatem. Cypria ab insula Cypro, ubi plurima reperitur. Sandaraca in insula Rubri maris Topazo nascitur, colore cinnabari, odore sulphureo. Invenitur autem in aureis et in argentariis metallis, melior quo magis rufa qquam et cerussa si torreatur in fornace sandaracum facit, unde et color est flammeus. Quod si torreatur aequa parte rubrica admixta, sandycem reddit. Arsenicum, quod Latini ob colorem auri auripigmentum vocant, colligitur in Ponto ex auraria materia, ubi etiam sandaraca. Optimum est quod in aureum colorem transit, purum et fissile gracili venarum discursu; quod vero pallidius aut sandaracae simile est
Abbreviated transcription (Latin):
capita scribuntur. ipse ẽ & feni¬
cium appellatum ita eo quod in
syria colligit᷑. in littorib rubrima¬
ris ubi fenices inhabitant Aliud
ẽ aũ sericum. aliud siricum. Nam
sericum lana ẽ quam seres mittunt
Siricum uero pigmentum ẽ qđ sirii
phenices in rubrimanis littorib
colligunt. ẽ aũ & interfactitius.
nam sepesit aut sinopido. aut san¬
darice mixtus. Minium primi
greci in effesiorum solo inuenis se
tradunt᷑. Cuius pigmento yspania
cȩteris regionib sola habundat
Unde etiam nomen ꝓprio fluminide¬
dit. Huius distillatio argentum
liquidũ gignit. Minion aũ hoc qui¬
dam eẽ dicunt cinnabarim. Cin¬
nabarim adracone eẽ & barro id
est elefanto cognominatum. Aiunt
enim draconum eẽ sanguinem dũ
implicant elephantos. Ruunt enĩ
beluȩ & dracones obruunt᷑ quorũ
fusus cruor terram inficit. fitq
pigmentum quicquid solo tinxerit.
est aũ puluis coloris rubri. Frasin
idest cretauiridis. & sin aliquib

Expanded text:
capita scribuntur. Ipsud est et Phoenicapita scribuntur. Ipsud est et Phoeniceum, apSyria colligatur in litoribus Rubri maris, ubi Phoenices inhabitant. Aliud est autem sericum, aliud Syricum. Nam sericum lana est quam Seres mittunt; Syricum vero pigmentum quod Syrii Phoenices in Rubri maris litoribus colligunt. Est autem et inter facticios; nam saepe fit aut Sinopide aut sandyce mixtus. Minium primi Graeci in Ephesiorum solo invenisse traduntur. Cuius pigmenti Hispania ceteris regionibus plus abundat; unde etiam nomen proprio flumini dedit. Huius distillatio argentum liquidum gignit. Minion autem hoc quidam dicunt esse cinnabarin. Cinnabarin a dracone et barro, id est elephanto, cognominatum. Aiunt enim draconum esse sanguinem dum inplicant elephantos. Ruunt enim beluae et dracones obruuntur, quorum fusus cruor terram inficit, fitque pigmentum quidquid solo tincxerit. Est autem pulvis coloris rubri. Prasin, id est creta viridis, etsi in aliquibus
Abbreviated transcription (Latin):
gitauerunt primum umbram
hominis lineis circum ductam.
ltaq iniciotalis. Secunda singulis
colorib Postea diuersis. sicq:
paulatim sese ars ipsa diftinxit.
& inuenit lumen atq umbras
differentiasq colorum. Unde
& nunc pictores prius umbras quas¬
dam & lineas futurȩ imaginis du¬
cent. Deinde colorib complent
tenentes ordinem inuentȩ artis.
Colores aũ dictos quod acolore
ignis uel solis efficiuntur. Siue
quod inicio colabantur. ut sum me
subtilitatis exsisterent. Colores¬
aũ aut nascuntur aut fiunt
Nascuntur ut sinopis. rubrica. Pari¬
tonium. melinum. frecia auri¬
pigmentum. Caeteri finguntur
aut arte. aut ꝑmixtione. Sinopis
inuenta primũ inponto ẽ. in de
nomen a sinope urbeaccepit. spe¬
cies eius tres. Rubra. & minu srubens
& interhas media. Rubrica uocata
quod sit rubra & sanguineo pxima
haec plurimis locis gignitur. Sed
optima ponto. unde & pontica
dicitur. Siricum rubri coloris
pigmentum. ex quo & librorum

Expanded text:
gitaverunt primum umbra gitaverunt primum umbra hominis lineis circumducta. Itaque initio talis, secunda singulis coloribus, postea diversis; sicque paulatim sese ars ipsa distinxit, et invenit lumen atque umbras differentiasque colorum. Unde et nunc pictores prius umbras quasdam et lineas futurae imaginis ducent, deinde coloribus conplent, tenentes ordinem inventae artis. De coloribus . Colores autem dictos quod calore ignis vel sole perficiuntur, sive quod initio colabantur ut summae subtilitatis existerent. Colores aut nascuntur aut fiunt. Nascuntur, ut Sinopis, rubrica, Paraetonium, Melinum, Eretria, auripigmentum. Ceteri finguntur aut arte aut permixtione. Sinopis inventa primum in Ponto est: inde nomen a Sinope urbe accepit. Species eius tres: rubra et minus rubens, et inter has media. Rubrica vocata quod sit rubra et sanguineo proxima. Haec plurimis locis gignitur, sed optima Ponto; unde et Pontica dicitur. Syricum rubri coloris pigmentum, ex quo et librorum
Abbreviated transcription (Latin):
& ferro serraq in prȩtenui linea
premente harenas tractuq ipso
secante. Sed crassior harena. plus
erod& marmores. Namtenuis
fabricis & polituris ac comodata est
lis tinctis inuarios colores. Tesselli
giq colorib plasticen aũ dictum
grece quod ẽ latine fingeret̾ra
ł gypso similitudines. nã & in¬
pressa argilla formam aliquam
facere. plastis ẽ. Unde &ptoplas¬
tus dictus ẽ homo. qui exlimo pri¬
mus est conditus.
mens speciem rei alicuius quȩdũ
uisa fuerit adrecordationem
mentem reducit. Pictura aũt dicta
quasi fictura. Est enim imago
ficta non ueritas. hinc& fucata
idest ficto quodam colore illitic
nihil fidei &ueritatis habentia.
Vnde & sunt quȩdam picturȩ quȩ
corpora ueritatis. studio coloris
excedunt & fidem. dum augere
contendunt. admendatium pro¬
uehunt. sicut quicimerã tricapi¬
tem pingunt. uel scillã hominẽ
sursum . caninis aũ capitib cinctã
deorsum. Picturam egyptii exco¬

Expanded text:
et ferro serraque in praetenui linea et ferro serraque in praetenui linea premente arenas tractuque ipso secante, sed crassior arena plus erodit marmoris; nam tenuis fabricis et polituris adcommodata estlis tinctis in varios gereque coloribus. Plattein autem dictum Graece, quod Latine est fingere terra vel gypso similitudines. Nam et impressa argilla formam aliqufacere plastis est. Unde et protoplastus est dictus homo qui ex limo primus est conditus. mens speciem rei alicuius, quae dum visa fuerit ad recordationem mentem reducit. Pictura autem dicta quasi fictura; est enim imago ficta, non veritas. Hinc et fucata, id est ficto quodam colore inlita, nihil fidei et veritatis habentia. Unde et sunt quaedam picturae quae corpora veritatis studio coloris excedunt et fidem, dum augere contendunt, ad mendacium provehunt; sicut qui Chimaeram tricipitem pingunt, vel Scyllam hominem sursum, caninis autem capitibus cinctam deorsum. Picturam autem Aegyptii exco
Abbreviated transcription (Latin):
Fistulȩ aquarum sunt. dictȩ quod aquas
fundan & mutant. Nam stolagrece
mittere ẽ. formȩ carũ pmagnitu¬
dine aquȩ & ca pacitate fiunt:
ꝑ quas a qu ꝑcertos modulos diuiduñ
Equib est uncia & quinaria. digitus
quad ratus. & digitus rotundus. & ce¬
enustas ẽ quicquid illud orna¬
menti & decoris causa ȩdificus
additur. ut tectorum auro distinc¬
ta laque aria. & pretiosi marmoris
cruste. & colorum picturȩ.
aque aria sunt quȩ cameram sub¬
tegunt & ornant quȩ & lacunaria
dicuntur. quod lacus quosdam
quadratos ł rotundos ligno ł gyp¬
so uel colorib habeat pictos. cum
signis intermicantib: Principaliter
aũ lacus dicitur ut lucilius. Resul¬
tant aedesq lacusq Cuius dimini¬
nutio lacunas facit. Utoratius.
Neq aureum me r&in& indomo
lacunar. Inde fit alia diminuti o
lacunarium & ꝑantisticon
laque a rium facit.
unde & marmorati pari& escrus¬
tati dicuntur. qui aũ marmora
secandi incrusta ex cogitauerint
non constat. Fint aũtharena

Expanded text:
Fistulae aquarum sunt dictae, quod aquas fundant et emittant. Nam stellein Graece mittere est, formae earum pro magnitudine aquae et capacitate fiunt, per quas aquae per certos modulos dividuntur, E quibus est uncia, et quinaria, digitus quadratus, digitus rotundus, et caeenustas est quicquid illud ornamenti et decoris causa edificiis additur, ut tectorum auro distincta laquearia, pretiosi marmoris cruste et colorum picture. Laquearia sunt que cameram subtegunt et ornant, que et lacunaria dicuntur, quod lacus quosdam habeant quadratos vel rotundos, ligno vel gipso vel coloribus pictos, cum signis intermicantibus. Cautem lacus dicitur, ut Lucilius: resultant aedesque lacusque: cujus diminutio lacunar facit, ut Horatius: Neque aureum mea renitet in domo lacunar. Inde fit alia diminutio, lacunarium, et per antistichon laquearium facit. unde et marmorati parietes crustati dicuntur. Qui autem marmora secandi in crustas excogitaverint non constat. Fiunt autem arena
Abbreviated transcription (Latin):
ne ꝑaetatis calore feruenti. bibant¬
& pereant. Inde ẽ quod apud uete¬
res romanos. feminȩ non utebant᷑
uno. nisi sacrorũ causa. certis
diebus. Merũ dicimus cũ uinũ
purũ significamus. nam merum
dicimus quic quid purũ atq. since¬
rũ est. Sicut & a quã meram nulli
utiq reimixtam. Hinc & merenda.
quod antiquitus idtem poris pueris
operariis quib panis merus dabat᷑
aut quod meridie cotempore id est

Expanded text:
ne pro aetatis calore ferventi bibant etne pro aetatis calore ferventi bibant et pereant.' Inde est quod apud veteres Romanos feminae non utebantur vinum, nisi sacrorum causa certis diebus. Merum dicimus cum vinum purum significamus; nam merum dicimus quidquid purum atque sincerum est, sicut et aquam meram, nulli utique rei mixtam. Hinc et merenda, quod antiquitus id temporis pueris operariis quibus panis merus dabatur; aut quod meridient eo tempore, id est