comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
desperaretur: ad eandem memoriam : tani¬
ca cius allata est. Quȩ ante quam reuo¬
caretur. illa defuncta est.. Hac tamen
tanica. operuerunt cadauer cius parentes.
etrecepto spũ: salua facta est . A pud ippo¬
nem. bassus quidam syrus. ad memoriam
eiusdem mnastrris. orabat. proegrotante
etꝑiclitante filia: eoq secum uestem eiusat¬
tulerat.⁊ Cum ecce pueri dedomo cucur¬
rerunt : qui ei mostuam nuntiarent Sed
cum orante illo: ab amicis eius exciperent᷑ :
prohibuerunt eos illi dicere: neꝑplubicũ
plangeret. Qui cum domum redisset.
iam suorum heiulatibus ꝑsonantem: et
uestem filiae quam ferebat. suꝑ eam pro¬
iecisset : reddita est uitae : Rursus ibi¬
dem. apud nos. hirenei cuiusdam collec¬
tarii filius. aegritudine extinctus est.⁊
Cumq corpus iaceret ex anime atq alu¬
gentib elamentantibus ex equiae pa¬
rarentur: amicorum eius quidam. in ter
aliorum consolantium uerba suggessit.

Expanded text:
desperaretur, ad eandem memoriam tunidesperaretur, ad eandem memoriam tunica eius adlata est; quae antequam reuocaretur, illa defuncta est. Hac tamen tunica operuerunt cadauer eius parentes, et recepto spiritu salua facta est. Aput Hipponem Bassus quidam Syrus ad memoriam eiusdem martyris orabat pro aegrotante et periclitante filia eoque secum uestem eius adtulerat, cum ecce pueri de domo cucurrerunt, qui ei mortuam nuntiarent. Sed cum orante illo ab amicis eius exciperentur, prohibuerunt eos illi dicere, ne per publicum plangeret. Qui cum domum redisset iam suorum eiulatibus personantem et uestem filiae, quam ferebat, super eam proiecisset, reddita est uitae. Rursus ibidem aput nos Irenaei cuiusdam collectarii filius aegritudine exstinctus est. Cumque corpus iaceret exanime adque a lugentibus et lamentantibus exsequiae pararentur, amicorum eius quidam inter aliorum consolantium uerba suggessit,
Abbreviated transcription (Latin):
uenire pres błteros postulauit.  Uenerunt :
credere sedixit. ⁊ Ammirantibus atq gau
dentibus omnibus. baptizatus est . Hoc quã¬
diu uixit. in ore habebat. A Xpe. accipe spm̃
meum : Cum haec uerba beatissimi stephani
quando lapidatus est auideis. ultima fuisse
nescireţquȩ huic quoq ultima fuerunt.:
Nam non multo post: etiam ipse defunctus est.
duo unus ciuis peregrinus unus.: Sed cuus
omnimodo peregrinus autem per reuela¬
tionem : quid adhiberet. quando doleret:
auduut :: Ettum hoc fecerit: dolor continuo
con qui escit.⁊ Audurus nomen est fundi.
ubi eccła. etinea memoria mastyris est ste¬
phani: Puerum quendam paruulum:
cum in area luderet: ex orbitantes boues.
qui uehiculum trahebant: rota obtriue¬
runt.: Et confestim palpitauit exspirans.⁊
Hunc mater abreptum. ad eandem memori¬
am posuit: et nonsolum reuixit. uerum etiã
dam inuicina possessione: quae caspalia¬
na dicitur : cum egritudine laboraret. ac

Expanded text:
uenire presbyteros postulauit. Venerunt, uenire presbyteros postulauit. Venerunt, crdentibus omnibus, baptizatus est. Hinc quandiu vixit in ore habebat: Christe, accipe spiritum meum . Cum haec verba beatissimi Stephani, quando lapidatus est a Judaeis, ultima fuisse nesciret, quae huic quoque ultima fuerunt; nam non multo post etiam ipse defunctus est.duo, unus civis, peregrinus unus; sed civis omni modo: peregrinus autem per revelationem quid adhiberet quando doleret, audivit; et cum hoc fecerit, dolor coconquiescit Audurus nomen est fundi, ubi ecclesia et in ea memoria martyris Stephani. Puerum quendam paruulum, cum in area luderet, exorbitantes boues, qui uehiculum trahebant, rota obtriuerunt, et confestim palpitauit exspirans. Hunc mater arreptum ad eandem memoriam posuit, et non solum reuixit. uerum etiam dam in uicina possessione, quae Caspaliana dicitur, cum aegritudine laboraret ac
Abbreviated transcription (Latin):
lices ligarentur.: Opitulatione memorati
mastrris. cum dememori eius Reportata esset.¬
et super iacentis corpus missa ipsius presbłteri
tonica : suscitatus. : Fuit ibi uir in ordine suo
primarius nomine martialis: a euo iam gra¬
uis : & multum abhorrens arelegione xp̃iana.:
Habebat sane fidelem filiam. etgenerum: eodem
anno baptizatum.⁊ Quicum eum aegrotantẽ .:¬
multis etmagnis lacrimis rogarent utfieret
xp̃i anus : prorsus abnuit: eosq ase turbi da
indignatione submouit. ⁊ NUisum est genero
eius. utiret ad memoriam scĩ stephani: & illic pro
eo quantum posset oraret: utds̃ illi daret
mentem bonam: qua credere non differret
in xp̃m. ⁊ Fecit hoc ingenti gemitu etfletu.
et sincerter ardente pietatis affectu : De¬
inde abscedens: aliquid dealtari florum.
quod occurrit tulit : eiq cum iam nox esset.
ad capuit posuit. : Tum dormitum est. Et
ecce ante diluculum clamat. ut adepm̃ cur¬
reretur: Qui mecum forte tunc erat. apud
ipponem ⁊ Cumergo eum audisset absentẽ.

Expanded text:
lices ligarentur; opitulatione memorati martyris, cum de memoria eius reportata essetet super iacentis corpus missa ipsius presbyteri tunica, suscitatus est. Fuit ibi uir in ordine suo primarius, nomine Martialis, aeuo iam grauis et multum abhorrens a religione Christiana. Habebat sane fidelem filiam et generum eodem anno baptizatum. Qui cum eum aegrotantem multis et magnis lacrimis rogarent, ut fieret Christianus, prorsus abnuit eosque a se turbida indignatione submouit. Visum est genero eius, ut iret ad memoriam sancti Stephani et illic pro eo quantum posset oraret, ut Deus illi daret mentem bonam, qua credere non differret in Christum. Fecit hoc ingenti gemitu et fletu et sinceriter ardente pietatis adfectu; deinde abscedens aliquid de altari florum, quod occurrit, tulit eique, cum iam nox esset, ad caput posuit; tum domitum est. Et ecce ante diluculum clamat, ut ad episcopum curreretur, qui mecum forte tunc erat aput Hipponem. Cum ergo eum audisset absentem,
Abbreviated transcription (Latin):
absit : ut in continentiam suspicemur: presestim
in illa iam aetate: & in illa fidei scĩtate: anad¬
huc ꝓcreandi filii quaerebantur : cũiam dõ pro¬
mittente: tanta multiplicatio filiorum exisaac:
ꝑstellas cadi& haren am terrae fide ꝓbatissima
tenerentur ⁊ Sed profecto siager & ismahel:
doctore apło significauerunt ueteristestamen

Expanded text:
absit ut incontinentiam suspicemur, praesertim in illa iam aetate et in illa fidei sanctitate. An adhuc procreandi filii quaerebantur, cum iam Deo promittente tanta multiplicatio filiorum ex Isaac per stellas caeli et harenam terrae fide probatissima teneretur? Sed profecto si Agar et Ismael, doctore apostolo, significauerunt carnales ueteris testamen
Abbreviated transcription (Latin):
ibi habitasset.⁊ Numquid nam ergo con¬
tra dicitur stephano dicenti: ds̃ gloriae
a paruit abrahȩ patri nrõ: cum esset in me¬
sopotamia : prius quam habitaret incharra
sed intellegendum ẽ quod eodem annofac¬
ta sint omã : et dĩ promissio antequã in

Expanded text:
ibi habitasset. Numquidnam ergo conibi habitasset. Numquidnam ergo contradicitur Stephano dicenti: Deus gloriae apparuit Abrahae patri nostro, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Carra? Sed intelligendum est, quod eodem anno facta sint omnia, et Dei promissio, antequam in
Abbreviated transcription (Latin):
et benedicã benedicentes te: et male¬
dicenteste maledicã .Iet benedicentur
inte om̃s tribus terrae. Aduertendũ
Vnam scilicet: quod terram chana anpos¬
sessurũ fuerat semen eiꝰ: quod significat᷑
ubi dictum ẽ : uade in terrã quam tibi de¬
monstrauero : et faciã te ingentẽ magnã.
aliã uero longe prestantiorẽ . non de
carnali sed despiritali semine : ꝑ quod
pater ẽ non unius gentis israheliticȩ : sed
omniũ gentium: quȩ fidei eiꝰ uestigia c̃¬
seqͥuntur: Quod ꝓmitti coepit his uerb.
et benedicentur inte. om̃s trib terrae.
Hanc promissionẽ factam arbitratur eu¬
sebius. septua gesimo quinto anno ȩtatis
abrahȩ : tamquam mox ut facta ẽ decharra
exierit abraham : quõ scripturȩ contradici
non potest ubi legitur: Abraham erat V
Sedsi eo anno facta ẽ ista promissio: iam utiq
incharra cum patre suo demorabat᷑ abrahã.
neque enim exire inde posset. nisi prius

Expanded text:
et benedicam benedicentes te et maleet benedicam benedicentes te et maledicentes te maledicam, et benedicentur in te omnes tribus terrae. Aduertendum unam scilicet, quod terram Chanaan possessurum fuerat semen ejus, quod significatur, ubi dictum est: Vade in terram quam tibi monstravero, et faciam te in gentem magnam. Aliam vero longe praestantiorem, non de carnali, sed de spiritali semine, per quod pater est, non unius gentis Israeliticae, sed omnium gentium quae fidei ejus vestigia consequuntur: quod promitti coepit his verbis: Et benedicentur in te omnes tribus terrae. Hanc promissionem factam arbitratur Eusebius septuagesimo quinto anno aetatis Abrahae, tamquam mox, ut facta est, de Carra exierit Abraham; quoniam Scripturae contradici non potest, ubi legitur: Abraham erat seSed si eo anno facta est ista promissio, jam utique in Carra cum patre suo demorabatur Abraham, neque enim exire inde posset, nisi prius
Abbreviated transcription (Latin):
et dedomo patris tui: non ut corpus in de
eiceret qđ iam fecerat : sed ut animum
auelleret dicitur.: Non enim exierat
inde animo.si spe redeundi et desiderio
tenebatur: quȩ spes et desideriũ dõiu¬
bente ac iuuante: et illo obediente. fue¬
rat amputandum. Non sane incredi¬
biliter existimatur: cũ posea secutus esset
nachor patrẽ suum: tunc abrahã precep¬
tum dnĩ implesse: ut cũ sara coniuge
sua: et loth filio fratris sui exiret de
charra: lam considerandȩ sunt promis¬
siones dĩ facte ad abraham in his enim
apertiora dĩnr̃i hoc est dĩueri ora cula.
apparere coeperunt depopulopiorũ quẽ
prophetica p̃nuntiauit auctoritas
Harũ prima ita legit᷑. Et dix̃ dñs ad
abraham : Exi deterra tua. et de cognatio¬
ne tua : et dedomo patris tui: et uade int̾¬
ram quã tibi demonstrauero: et faciã te
ingentem magnã .⁊ et benedicãte: et mag¬
nificabo nomen tuum: eteris benedictꝰ:

Expanded text:
et de domo patris tui, non ut corpus inde et de domo patris tui, non ut corpus inde eiceret, quod iam fecerat, sed ut animum auelleret, dicitur. Non enim exierat inde animo, si spe redeundi et desiderio tenebatur, quae spes et desiderium Deo iubente ac iuuante et illo oboediente fuerat amputandum. Non sane incredibiliter exNachor patrem suum, tunc Abraham praeceptum Domini implesse, ut cum Sara conjuge sua, et Loth filio fratris sui exiret de Carra. Jam considerandae sunt promissiones Dei factae ad Abraham, in his enim apertiora Dei nostri, hoc est, Dei veri oracula apparere coeperunt de populo piorum, quem prophetica praenuntiavit auctoritas. Harum Abram: Exi de terra tua et de cognatione tua et de domo patris tui et uade in terram, quam tibi demonstrauero; et faciam te in gentem magnam et benedicam te et magnificabo nomen tuum, et eris benedictus,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtinet qđ ait : tunc : ex quo egressus est a
chaldeis et habitauit incharra, Item qđ
sequitur : et in de p̃quam mortuus ẽ pat̾
eiꝰ collocauit illũ interra hac. in qua uos
nunc habitatis et patres urĩ: Nonait.
postquã mortuus ẽ pater eiꝰ exit dechar¬
ra : sed inde hic eũ collocauit . pꝰquam mor¬
tuus ẽ pater eius. Intellegendũ est igit
locutum dm̃ fuisse ad abraam. cũ esset in
mesopotamia: prius quã habitaret in
charra : sed eũ incharram peruenis se cũ
patre retento apud se p̃cepto dĩ: et inde
exisse septua gesimo et quinto suo: patris
aũ sui centesimo quadragesimo etquinto
anno: Collo cationem uero eius interra
chanaa non profectionẽ decharra post
mortem patris eiꝰ factã esse dicit: quia iã
mortuus erat pater eiꝰ quando emit terrã.
cuius ibi iam suȩ rei coepit esse possessor.
Quod aũ iam in meso potamia constituto hoc
ẽ iam egresso deterra chaldeorũ dicit
ds̃ : Exi de terratua. et de cognatione tua.

Expanded text:
tinet quod ait: <Tunc, id est, ex quo egressus est a Chaldaeis et habitauit in Charra.\' Item quod sequitur: Et inde postquam mortuus est pater eius, conlocauit illum in terra hac, in qua uos nunc habitatis et patres uestri, non ait: \'Postquam mortuus est pater eius, exiit de Charra\'; sed: \'Inde hic eum conlocauit, postquam mortuus est pater eius\'. Intellegendum est igitur locutum Deum fuisse ad Abraham, cum esset in Mesopotamia, priusquam habitaret in Charra; sed eum in Charram peruenisse cum patre, retento aput se praecepto Dei, et inde exisse septuagensimo et quinto suo. patris autem sui centensimo quadragensimo et quinto anno. Conlocationem uero eius in terra Chanaan, non profectionem de Charra post mortem patris eius factam esse dicit, quia iam mortuus erat pater eius, quando emit terram, cuius ibi iam suae rei coepit esse possessor. Quod autem iam in Mesopotamia constituto, hoc est iam egresso de terra Chaldaeorum, dicit Deus: Exi de terra tua et de cognatione tua
Abbreviated transcription (Latin):
ut saltim. ne totus mundus periturus esse
credatur sic atota pras accipiatur. in eo quod
dictum est: ĩpsi peribunt : cum solicȩli infi¬
mi perituri sint: quem admodum in a pos¬
tolica illa epistola: atata pars accipitur.
quod diluuio perisse dictus est mundus
quam uis sola eius cum suis cȩlis. parsima pe¬
rierit . Sed quia hoc ut dixi non dignabun¬
tur : ne uł apostoli petri ad probent
sensum: uł tantũ concedant confla¬
grationi nouissimȩ quantum dicimus
ualuisse diluuium: Qui nullis aquis nul

Expanded text:
ut saltem, ne totus mundus periturus esse credatur, sic a toto pars accipiatur in eo, quod dictum est: Ipsi peribunt, cum soli caeli infimi perituri sint, quem ad modum in apostolica illa epistula a toto pars accipitur, quod diluuio perisse dictus est mundus, quamuis sola eius cum suis caelis pars ima perierit. Sed quia hoc, ut dixi, non dignabuntur, ne uel apostoli Petri adprobent sensum, uel tantum concedant conflagrationi nouissimae, quantum dicimus ualuisse diluuium, qui nullis aquis, nul
Abbreviated transcription (Latin):
ado lescente quem nonuidit . orasse : illumq
ilico dęmone caruisse. ⁊ Erat quidam se¬
nex florentius ipponiensis. nr̃ homo. reli¬
giosus & pauper: sastoris se aste pascebat:

Expanded text:
adolescente, quem non vidit, orasse, illumque illico daemone caruisse. 9. Erat quidam senex Florentius Hipponensis noster, homo religiosus et pauper; sartoris se arte pascebat
Abbreviated transcription (Latin):
ruptionis atque inmortalitatis inde in¬
flu&: ideo declinare sedixit hoc flu¬
men: utde suꝑnis quo dam modo &iã
in feriora ꝑfundat : & homines ȩquales
angelis reddat: Hierłm quoque non il¬
lam quȩ seruit cum fili is suis: sed libe¬
ram matrem nr̃am intellegamus: sec un¬
dum apostolum xernam incelis: ibi.
post labores ȩrumnarum cura rum¬
que mortalium consolamur. tam¬
quam paruuili eius inhumeris genibus¬
que portati Rudes enim nos & nouos
blandissimis adiutoriis insolita nobis
be atitudo illa suscipi&. Ibi uidebimus.
& gaudebit cornrm: nec & pressit quid
ui debimus : sed quid nisi dm̃: ut imple at᷑
in nobis ꝓmissum euangelicum: Beatimun¬
docorde quõ ipsi dm̃ uidebunt: & omnia

Expanded text:
ruptionis adque inmortalitatis inde inruptionis adque inmortalitatis inde influet, ideo declinare se dixit hoc flumen, ut de supernis quodam modo etiam inferiora perfundat et homines aequales angelis reddat. Hierusalem quoque, non illam quae seruit cum filiis suis, sed liberam matrem nostram intellegamus secundum apostolum aeternam in caelis. Ibi post labores aerumnarum curarumque mortalium consolabimur, tamquam paruuli eius in umeris genibusque portati. Rudes enim nos et nouos blandissimis adiutoriis insolita nobis beatitudo illa suscipiet. 1m ib uidebimus, et gaudebit cor nostrum. Nec expressit quid uidebimus; sed quid nisi Deum? ut inpleatur in nobis promissum euangelicum: Beati mundicordes, quoniam ipsi Deum uidebunt, et omnia
Abbreviated transcription (Latin):
no in eos ut flumen pacis &uttorrens
inundans gloriam gentium: Filii eorum
suꝑhumeros portabuntur & suꝑgenua con¬
solabuntur: Quem ad modum siquem ma¬
ter consoletur: ita ego uos consolabor: &
in hierusalem consolabimini: &ui debitis.
& gaudebit cor urm̃ &ossa ur̃a ut herba
&orientur. Et cognoscetur manus dñi
colentibus eum & comminabitur contuma¬
cibus. Ecce enim dñs ut ignis ueni&. & ut
tem pestas currus eius. reddere in indigna
om̃s terra: & ingladio eius om̃s caro:
multi uulnerati erunt ad nõ In bono¬
rum ꝓmissione: flumen pacis ꝓfecto a¬
bun dantiam pacis illius debemus accipe¬
re : quo maior esse non possit: Hac utique
in fine rigabimur. dequa in prȩcedenti
libro. abundanter locutisumus Hoc flu¬
men se in eos declinare dicit quibus tan¬
tam beatitudinem pollicetur ut intelle¬
gamus in illius felicitatis regione quȩ
in celis est: hoc flumine omnia satiari.
Sed quia & terrenis corporibus. pax incor¬

Expanded text:
no in eos ut flumen pacis et ut torrens no in eos ut flumen pacis et ut torrens inundans gloriam gentium. Filii eorum super umeros portabuntur et super genua consolabuntur. Quem ad modum si quem mater consoletur, ita ego uos consolabor; et in Hierusalem consolabimini, et uidebitis, et gaudebit cor uestrum et ossa uestra ut herba exorientur. Et cognoscetur manus Domini colentibus eum, et comminabitur contumacibus. Ecce enim Dominus ut ignis ueniet, et ut tempestas currus eius, romnis terra et in gladio eius omnis caro; multi uulnerati erunt a Domino. In bonorum promissione flumen pacis profecto abundantiam pacis illius debemus accipere, qua maior esse non possit. Hac utique in fine rigabimur; de qua in praecedenti libro abundanter locuti sumus. Hoc flumen se in eos declinare dicit, quibus tantam beatitudinem pollicetur, ut intellegamus in illius felicitatis regione, quae in caelis est. hoc flumine omnia satiari; sed quia et terrenis corporibus pax incor
Abbreviated transcription (Latin):
turam & incarne. quando xp̃s uenturus
est uiuos iudicaturus & mortuos. opore&
sixp̃i ani esse uolumus uttredamus Sed
non ideo dehacre in anis est fides nr̃a si
quem ad modum futura sit ꝑfecte conprȩ¬
simus: de hoc iudicio dĩ nouissimo &iam ꝓ¬
ph&ici u&eres libri quid prȩnunciaue¬
rint quantum satis esse uidebitur debemus
ostendere . : Quȩ sicut arbitror. nontanta
mora necesse erit tractari & & poni: sustis
quȩ prȩmisimus. lector curauerit adiuuari:¬

Expanded text:
turam et in carne, quando Christus uenturus est uiuos iudicaturus et mortuos, oportet, si Christiani esse uolumus, ut credamus; sed non ideo de hac re inanis est fides nostra, si, quem ad modum futura sit, perfecte conpresimus, de hoc iudicio Dei nouissimo etiam prophetici ueteres libri quid praenuntiauerint, quantum satis esse uidebitur, debemus ostendere; quae, sicut arbitror, non tanta mora necesse erit tractari et exponi, si istis. quae praemisimus, lector curauerit adiuuari
Abbreviated transcription (Latin):
in achi filia fuisse proditur : qui primus
regnare coepit argiuis quando abrahȩ
iam nepotes repperiuntur ex orti :
Iam uero si longe antiquiora repetam.
& ante illud grande diluuium nos¬
ter erat utique noe patri archa: quẽ
proph&am quoque non in merito dixe¬
rim: siquidem ipsa arca quam fecit: &
inqua cum suis euasit proph&ia nostro¬
rum temporum fuit. Quid enoch sep¬
timas ab adam: nonne &iam incanoni¬
ca epistola apostoli iudȩ proph&asse
prȩdicatur : quorum scripta ut apud
iudȩos & apud nos in auctoritate nones¬
sent : nimia fecit antiquitas. propter
quam uidebantur habenda esse suspec¬
ta ne proferentur falsa proueris :
Nam & proferuntur quȩdam quȩ ipsorũ
es sedicantur : ab eis qui prosuo sensu
passim quod uolunt credunt: Sed ea
castitas canonis non recipit: non quod
eorum hominum quidõ placuerunt re¬
prob&ur auctoritas : sed quod ista es¬
se non credantur ipsorum: Nec mi¬
rum deb& uideri quod suspecta ha¬
bentur quȩ sub tantȩ antiquitatis

Expanded text:
Inachi filia fuisse proditur, qui primus regnare coepit Argiuis, quando Abrahae iam nepotes reperiuntur exorti. Iam uero si longe antiquiora repetam, et ante illud grande diluuium noster erat utique Noe patriarcha, quem prophetam quoque non inmerito dixerim; si quidem ipsa arca, quam fecit et in qua cum suis euasit, prophetia nostrorum temporum fuit. Quid Enoch septimus ab Adam, nonne etiam in canonica epistula apostoli Iudae prophetasse praedicatur? Quorum scripta ut aput Iudaeos et aput nos in auctoritate non essent, nimia fecit antiquitas, propter quam uidebantur habenda esse suspecta, ne proferrentur falsa pro ueris. Nam et proferuntur quaedam quae ipsorum esse dicantur ab eis, qui pro suo sensu passim quod uolunt credunt. Sed ea castitas canonis non recepit, non quod eorum hominum, qui Deo placuerunt, reprobetur auctoritas, sed quod ista esse non credantur ipsorum. Nec mirum debet uideri, quod suspecta habentur, quae sub tantae antiquitatis
Abbreviated transcription (Latin):
& in aniter desuarũ doctrinarũ antiquitate gloria¬
ri qualicũq sapientia sua patri archarũ nr̃oꝵ tẽpore
p̃uenisse sapientiã : Neq enĩ quis quã dicere audebit:
mirabiliũ disciplinarũ eos peritissimos fuisse ante quã
litteras nossent : idẽ antequã isis eo ueniss& easq: ibi docu¬
iss& : Ipsa porro eorũ memorabilis doctrina quȩ appel
lata ẽ sapientia quid erat: nisi maxime astro nomiꝰ & siqͥđ
aliud taliũ disciplinarũ magis ad exercenda ingenia quã
ad inluminandas uera sapientia mentes sol& ualere : Nã
quod attin& ad philosophiam quae sedocere ꝓfitetur

Expanded text:
et inaniter de suarum doctrinarum antiquitate gloriaet inaniter de suarum doctrinarum antiquitate gloriari, qualicumque sapientia sua patriarcharum nostrorum tempore praeuenisse sapientiam. Neque enim quisquam dicere audebit mirabilium disciplinarum eos peritissimos fuisse, antequam litteras nossent, id est, antequam Isis eo uenisset easque ibi docuislata est sapientia, quid erat nisi maxime astronomia et siquid aliud talium disciplinarum magis ad exercenda ingenia quam ad illuminandas mentes sapientia vera valere solet? Nam quod ad philosophiam actinet, quae se docere aliqu
Abbreviated transcription (Latin):
est: & obhoc eis non hab&ur fides maxime his
in quib: &iã contra fidẽ libroꝵ canonicorũ quȩ¬
dam legunt᷑ : ꝓpt̃ quod ea prossus ñee appar&
bitrant᷑ hebreã tantũ linguã ꝑ illũ qui uocabat ur
heber unde hebreorũ uocabulũ ẽ fuisse seruatã.
atq inde ꝑuenisse adabrahã hebreas aũ litteris a
lege coepisse quȩdata ẽ ꝑ moysen: sed potius ꝑ illã
successionẽ patrũ memoratã linguã cũsuis litteris
custoditã : Deniq moyses in populo constituit: qui
docendis litteris p̃eent. prius quã diuine legis ul¬
las litteras nossent: Hos appellat scriptura grã
inductores ł introductores: eo qđ eas inducant idẽ
intro ducant quodã modo incorda discentiũ ł in eas
potius ipsos quos docent: Nulla igitur gens deanti qui¬
tate suȩ sapientiae suꝑ patriarchas & ꝓph&as nros:
quib: diuina inerit sapientia: ulla se uanitate iacta¬
uerit : quando nec egyptus inuenitur quȩ sol& falso

Expanded text:
est; et ob hoc eis non habetur fides, maxime his, est; et ob hoc eis non habetur fides, maxime his, in quibus etiam contra fidem librorum canonicorum quaedam leguntur, propter quod ea prorsus non esse apparet bitrantur, Hebraeam tantum linguam per illum, qui uocabatur Heber, unde Hebraeorum uocabulum est, fuisse seruatam, adque inde peruenisse ad Abraham, Hebraeas autem litteras a lege coepisse, quae data est per Moysen, sed potius per illam successionem patrum memoratam linguam cum suis litteris custoditam. Denique Moyses in populo constituit qui docendis litteris praeessent, priusquam diuinae legis ullas litteras nossent. Hos appellat scriptura 7paiinductores uel introductores, eo quod eas inducant, id est introducant, quodam modo in corda discentium uel in eas potius ipsos quos docent. Nulla igitur gens de antiquitate suae sapientiae super patriarchas et prophetas nostros, quibus diuina inerat sapientia, ulla se uanitate iactauerit, quando nec Aegyptus inuenitur, quae solet falso
Abbreviated transcription (Latin):
isrł q̃uaeres gestas contin& : de quibus eidem
scripturae canonicȩ credimus: commemoran¬
tur plurima quȩ ibi non explicantur : & in libris
serunt : & alicubi eorum quoque propheta¬
rum nomina non tacentur: nec tamen inue¬
niuntur in canone quem recipit populus dĩ.
Cuius reifateor causa melat& : nisi quod exis¬
timo &iam ipsos quibus ea quae in auctoritate
religionis es sedeberent sc̃s utique sp̃s reuela¬
bat : alia sicut homines historica diligentia
alia sicut proph&as. inspiratione diuina scri¬
bere potuisse : atq haec ita fuisse distincta
ut illa tamquam ipsis: ista uero tamquam dõ
peripsos loquenti iudicarentur esse tribuen¬
da: Ac sic illa pertinerent. adubertatem cog¬
nitionis. haec ad religionis auctoritatem . :¬
In qua auc toritate custoditur canon: prȩ¬
terquem iam siqua &iam sub nomine uero¬
rum proph&arum scripta proferuntur: nec
ad ipsam copiam scientiae ualent: quõ utrũ
eorum sint. quorũ esse dicuntur incertum

Expanded text:
 quae res gestas continet, de quibus eidem Scripturae canonicae credimus, commemorantur plurima, quae ibi non explicantur, et in libris ipserunt, et alicubi eorum quoque Prophetarum nomina non tacentur ; nec tamen inveniuntur in canone, quem recepit populus Dei. Cujus rei, fateor, causa me latet; nisi quod existimo, etiam ipsos, quibus ea quae in auctoritate religionis esse deberent, sanctus utique Spiritus revelabat, alia sicut homines historica diligentia, alia sicut Prophetas inspiratione divina scribere potuisse; atque haec ita fuisse distincta, ut illa tanquam ipsis, ista vero tanquam Deo per ipsos loquenti, judicarentur esse tribuenda; ac sic illa pertinerent ad ubertatem cognitionis, haec ad religionis auctoritatem, in qua auctoritate custoditur canon, praeter quem iam si qua etiam sub nomine uerorum prophetarum scripta proferuntur, nec ad ipsam copiam scientiae ualent, quoniam utrum eorum sint, quorum esse dicuntur, incertum
Abbreviated transcription (Latin):
ris eiusdem : hoc ẽ albis quibusdam maculis
similiter insignitus : mirũ quiddam & diui¬
nitus sibi procuratũ essecredebant: Non
enim magnum eratdȩ monib: ad eos decipien¬
dos phantasiam talis tauri quã sola cerner&
ostentare uaccȩ concipienti atq pregnanti:
Vn delibido matris at traher& quod in eius
fo&u iam corporaliter apparer&: sicut
ia cob deuirgis uariatis uto ues & caprȩ: nas¬
cerentur effecit: quod enim homines co¬
lorib: & corporib: ueris: hoc dȩmones colo

Expanded text:
ris eiusdem, hoc est albis quibusdam maculis similiter insignitus, mirum quiddam et diuinitus sibi procuratum esse credebant. Non enim magnum erat daemonibus ad eos decipiendos phantasiam talis tauri, quam sola cerneret, ostentare uaccae concipienti adque praegnanti, unde libido matris adtraheret, quod in eius fetu iam corporaliter appareret; sicut Iacob de uirgis uariatis, ut oues et caprae uariae nascerentur, effecit. Quod enim homines coloribus et corporibus ueris, hoc daemones
Abbreviated transcription (Latin):
cie. tot tantarumq animantium : quarum illȩ
plus habent amͦmirationis. quȩ molis minimum.
Plus enim formicularum &apitularum opera stu¬
pemus: quamlmmensa corpora ballenarum : Inip

Expanded text:
cie tot tantarumque animantium, quarum illae plus habent admirationis, quae molis minimum plus enim formicularum et apicularum opera stupemus quam inmensa corpora balaenarum, in ip
Abbreviated transcription (Latin):
citur. principatum : post esdram inchronicis
inuenitur. : Nam multo post &iam plato na¬
tus est qui longe c&eros socratis discipulos ap¬
teir& : Quibus si addamus &iam superiores.
qui nondum philosophi uocabantur: septem¬
scilic& sapientes: ac deinde phisicos qui thal&i
suc cesserunt : In perscrutanda natura rerum
studium eius imitati: anaximandrum scilic&.
& anaximenem & anaxagoram: aliosque non¬
nullos: antequam phitagorasse philosophum
primus profiter&ur: nec illi proph&as nostros¬
uniuersos temporis antiquitate prȩcedunt .⁊
Quando quidem thales. post quem c&eri fuerunt.

Expanded text:
citur, principatum, post Esdram in Chronicis invenitur. Non multo post etiam Plato natus est, qui longe caeteros Socratis discipulos anteiret. Quibus si addamus etiam superiores, qui nondum philosophi vocabantur, septemscilicet Sapientes, ac deinde physicos qui Thaleti successerunt, in perscrutanda natura rerum studium ejus imitati, Anaximandrum scilicet et Anaximenem et Anaxagoram, aliosque nonnullos, antequam Pythagoras philosophum primus profiteruniuersos temporis antiquitate praecedunt, quando quidem Thales, post quem ceteri fuerunt
Abbreviated transcription (Latin):
us solent adici & postea detrahi. oc cul¬
taretur industria : cum& illic ubi non ne¬
cesse fuerat : non quidem decentum annis.
uerum tamen dequantulo cumque nume¬
ro prius detracto: post reddito: tale aliquid
fier&: Sed quo modo lib& istud accipiatur.
siue credatur esse factum: siue noncreda¬
tur : siue postremo ita siue nonitasit :
recte fieri nullo modo dubitauerim: ut
cum diuersum aliquid in utrisque codicib
inuenitur. quando quidem adfidem re¬
rum gestarum. utrumque esse non potest:
uerum ei linguȩ potius credatur : unde ẽ
in aliam. perin pretes facta translatio:

Expanded text:
us solent adici et postea detrahi, occulus solent adici et postea detrahi, occultaretur industria, cum et illic, ubi necesse non fuerat, non quidem de centum annis, uerum tamen de quantulocumque numero prius detracto, post reddito, tale aliquid fieret? Sed quomodolibet istuc accipiatur, siue credatur ita esse factum siue non credatur, siue postremo ita siue non ita sit: recte fieri nullo modo dubitauerim, ut, cum diuersum aliquid in utrisque codicibus inuenitur, quando quidem ad fidem rerum gestarum utrumque esse non potest uerum, ei linguae potius credatur, unde est in aliam per interpretes facta translatio
Abbreviated transcription (Latin):
rat ante natum: Sic factũ est. ut hic nul¬
la ess& inter codices utrosque uari&as:
Sedrursus mou& cur in octaua genera¬
tione ante quamdemathusalam nasceretur
lamech: cum apud hebreos legantur centũ
octoginta duo anni: uiginti minus inueni¬
untur incodicibus nostris: ubi potius ad di
centum solent : & post genitũ lamech. cõplen¬
dam restituuntur ad summam: quae in codi¬
cibus utrisque non discrepat: Si enĩ centũ
septuaginta annos. propter puber¬
tatis maturitatem. decem & septem uole¬
bat intellegi: sicut nihil addere. ita nihil
detrahere iam debebat: quia inuenerat
aetatem idoneam generationi filiorum :
propter quam in aliis. centum illos annos
ubi eam non inueniebat. addebat : Hoc
autem deuiginti annis. merito putaremus
casu mendositatis accidere potuisse : nisi
eos sicut prius detraxerat. restituere
postea curar& : ut summȩ conuenir& in¬
tegritas: An forte astutius factum existi¬
mandum est : ut illa quacentum anni pri¬

Expanded text:
rat ante natum. Sic factum est 15 ut hic nulla esset inter codices utrosque uarietas. Sed rursus mouet, quur in octaua generatione, antequam de Mathusalam nasceretur Lamech, cum aput Hebraeos legantur centum octoginta duo anni, uiginti minus inueniuntur in codicibus nostris, ubi potius addi centum solent, et post genitum 20 Lamech conplendam restituuntur ad summam, quae in codicibus utrisque non discrepat. Si enim centum septuaginta annos propter pubertatis maturitatem decem et septem uolebat intellegi, sicut nihil addere, ita nihil detrahere iam debebat, quia inuenerat aetatem idoneam generationi filiorum, propter 25 quam in aliis centum illos annos, ubi eam non inueniebat, addebat. Hoc autem de uiginti annis merito putaremus casu mendositatis accidere potuisse, nisi eos, sicut prius detraxerat, restitaere postea curaret, ut summae conueniret integritas. An forte astutius factum existimandum est, ut illa, qua centum anni pri
Abbreviated transcription (Latin):
bus de in de respondendum est. Hi sunt
autem: qui hanc liberationem: nec omni¬
bus habentibus sacramentum baptis¬
matis & corporis xp̃i sed solis cat ho¬
licis. quam uis male uiuentibus. polli
Quia non solum inqui unt
sacra mento : sed reipsa manducaue¬
runt corpus xp̃i: in ipso scilicet eius corpo
tolus: unus panis. unum corpus. multi sumus ⁊
qui ergo est in eius corporis unitate: id est in
xp̃i anorum compage mem brorum: cuius
corporis sacramentum fide les communi¬
cantes. de altari sumere consuerunt: ipse
uere dicendus est manducare corpus
Ac per hoc: heretici ȩtcis matici: ab hu¬
ius unitate corporis separati: possunt¬
idem per cipere sacramentum: sed non
sibi utile: immo uero &iam noxium: quo
iudicentur grauius : quam uel tardius
liberentur.: Non sunt quippe in eo uin¬
culo pacis. quod illo & primitur sacram̃¬
to.: Sed rursus &iam isti quirecte intelle¬
gunt. nondicendum esse manducare cor¬

Expanded text:
bus deinde respondendum est; hi sunt bus deinde respondendum est; hi sunt autem, qui hanc liberationem nec omnibus habentibus sacramentum baptismatis et corporis Christi, sed solis catholicis, quamuis male uiuentibus, pollicentur, quia non solo, inquiunt, sacramento, sed re ipsa manducaueti, in ipso scilicet eius corportolus: Unus panis, unum corpus multi sumus. Qui ergo est in eius corporis unitate, id est in Christianorum conpage membrorum, cuius corporis sacramentum fideles communicantes de altari sumere consuerunt, ipse uere dicendus est manducare corpus Ac per hoc haeretici et schismatici ab huius unitate corporis separati possudem percipere sacramentum, sed non sibi utile, immo uero etiam noxium, quo iudicentur grauius. quam uel tardius liberentur. Non sunt quippe in eo uinculo pacis, quod illo exprimitur sacramento. Sed rursus etiam isti, qui recte intellegunt, non dicendum esse manducare cor
Abbreviated transcription (Latin):
fornicatio mmunditia. luxuria idolorum ser¬
uitus. ueneficia inimicitiae contentiones. ae¬
mu lationes. animontates dissennones: hae¬
reses. inuidae ebri&ates. comme sationes:
& hus similia: quae praedico uobis. sicut prȩdi¬
xi: quõ quitalia agunt regnum dĩ non posside¬
bunt. Haec prosecto apostolica. falsa sen¬
tentia est: sitales postquanta lib& tempora
lberati : regnum dĩ possibunt.  Sed qũo falsa
non est: pro stcto regnum dĩ non possidebunt:¬
& si in regnidĩ possesnone numquam erunt:
aeterno supplicio tenebuntur: Qũo non
est medius locus. ubi non sit insupplicio: qui
illo non fuerit constitutus in regno: Quam
obrem: quod ait dñs iħs. hic est panis qui dae
cȩlo descendit. utsiquis &cipso manduca ue¬
rit. non moriatur. Ego sum panis uiuus
quid ecȩlo descendit : siquis manduca uerit
& hoc pane: uiuet in acternum: quomodo
sit accipiendum: merito quaeritur:
Et ab istis quidem quibus nunc responde¬
mus. hunc intellectum auferunt illi: qui¬

Expanded text:
luxuriae, idolorum seruitus, ueneficia, inimicitiae, con- tentiones, aemulationes, animositates, dissensiones, haereses, inuidiae, ebrietates, comesationes et his similia; quae praedico uobis sicut praedixi, quoniam qui talia agunt regnum Dei non possidebunt. Haec profecto apostolica falsa sententia est, si tales post quantalibet tempora liberati regnum Dei possidebunt. Sed quoniam falsa non est, profecto regnum Dei non possidebunt. Et si in regni Dei possessione numquam erunt, aeterno supplicio tenebuntur; quoniam non est medius locus, ubi non sit in supplicio, qui illo non fuerit constitutus in regno. Quam ob rem quod ait Dominus Iesus: Hic est panis qui de caelo descendit, ut, si quis ex ipso manducauerit, non moriatur. Egqui de caelo descendi; si quis manducauerit ex hoc pane, uiuet in aeternum, quo modo sit accipiendum, merito quaeritur. Et ab istis quidem, quibus nunc respondemus, hunc intellectum auferunt illi, qui
Abbreviated transcription (Latin):
ed iam respondeamus &iam illis. qui non so¬
lum diabolo &angelis cius: sicut nec isti:
sed ne ipsis quidemõnibus hominibus. liberatio¬
nem abȩterno igne promittunt : Verum eis
tintum. qui xp̃i baptis mate abluti. & corporis
ciur & sanguinis participes facti sunt. quo modo

Expanded text:
ed iam respondeamus etiam illis, qui non solum diabolo et angelis eius, sicut nec isti, sed ne ipsis quidem omnibus hominibus liberationem ab aeterno igne promittunt, uerum eis tantum, qui Christi baptismate abluti et corporis eius et sanguinis participes facti su
Abbreviated transcription (Latin):
quasi homines generis nr̃i. sedgig antes
legim̃ esse natos: quasi uero corpora homi¬
nũ modũ nrm̃ longe excedentia : qđ etiam
supra cõmemoraui: non etiã nris temporib
natasint  Nonne ante paucos annos. eũ
romanȩ urbis qđ a gothis factũ ẽ a. Ippinqua¬
ret excidiũ : romȩ fut femina cũ suo patre
et sua matre. quȩ corpore quodammodogi¬
ganteo. longe cȩteris p̃mineret. Adquã
uisendã mirabilis fiebat usq quaq c̃cursus
Et hoc erat maxime ad mirationi: qđ ambo pa¬
rentes eiꝰ. nec saltim tã longi homines erant.
quales longissimos iudere c̃sueuim, Potuer
igit᷑ gigantes nasci et prius. quã filiidĩ qui et
angeli dĩ dicti sunt: filiab hominũ. hocẽ se¬
cundũ hominẽ uiuentiũ miscerent᷑: filii scili¬
cet seth. filus cam Nam et canonica¬
scriptura sic loquitur: In quo libro haec
legimꝰ c̃uius uerba ista sunt Et factum ẽ
p̃quã coeper̃ homines multiplicari suꝑ

Expanded text:
quasi homines generis nostri, sed gigantes quasi homines generis nostri, sed gigantes legimus esse natos. Quasi uero corpora hominum modum nostrum longe excedentia, quod etiam supra commemoraui, non etiam nostris temporibus nata sunt. Nonne ante paucos annos, cum Romanae urbis qret excidium, Romae fuit femina cum suo patre et sua matre, quae corpore quodammodo giganteo longe caeteris praeemineret? Ad quam visendam mirabilis fiebat usquequaque concursus. Et hoc erat maxime admirationi, quod ambo parentes ejus nec saltem tam longi homines erant, quam longissimos videre consuevimus. Potuerunt ergo gigantes nasci et prius quam filii Dei, qui et angeli Dei dicti sunt, filiabus hominum, hoc est secundum hominem viventium, miscerentur; filii scilicet Seth filiabus Cain. Nam et canonicScriptura sic loquitur, in quo libro haec legimus, cujus verba ista sunt: Et factum est, postquam coeperunt homines multi fieri super
Abbreviated transcription (Latin):
tit᷑ : possint hanc etiã patilibidinẽ: ut
quomodo possunt : sentientib feminis mis¬
tur ⁊ Nĩ tamen angelos scõs. nullo mo¬
do illo tempore sic labi potuisse crediderĩ.
nec dehis dixisse apostolũ petrũ : Sienim
ds̃ angelis peccantib ñ peꝑcit : sed carcerib
caliginis inferi retrudens. tradidit in iudicio
puniendos reseruari : sed potius deillis: qui
primũ aposta tantes adõ cũ diabolo suo prin¬
cipe cecider̃ : qui primũ hominẽ ꝑ inuidi¬
ã. serpentina fraude deiecit. ⁊ Angelos aũ.
fiusse etiã dĩ homines nuncupatos: eadẽ scrip¬
tura scã locupletissimetestis ẽ : Nã et de iohanne
scriptumẽ: fcce mitto angelũ meũ ante
faciẽ tuã : qui p̃parabit uiã tuam: Et ma¬
lachiel ꝓpheta: propria quadã id est pro¬
prie sibi impertita gratia. dictus ẽ angelus.
Uerũ hoc mouet quosdã : qđ ex illis qui dicti s̃
angelidĩ : et exmulierib quas a mauer̃ non

Expanded text:
titur possint hanc etiam pati libidinem, ut, titur possint hanc etiam pati libidinem, ut, quo modo possunt, sentientibus feminis misceantur. Dei tamen angelos sanctos nullo modo illo tempore sic labi potuisse crediderim; nec de his dixisse apostolum Petrum: Si enim Deus angelis peccantibus non pepercit, sed carceribus caliginis inferi retrudens tradidit in iudicio puniendos reseruari; sed potius de illis, qui primum apostatantes a Deo cum diabolo suo principe ceciderunt, qui primum hominem per inuidiam serpentina fraude deiecit. Angelos autem fuisse etiam Dei homines nuncupatos eadem scriptura sancta locupletissima testis est. Nam et de Iohanne scriptum est: Ecce mitto angelum meum ante faciem tuam, qui praeparabit uiam tuam, et Malachiel propheta propria quadam, id est proprie sibi inpertita gratia dictus est angelus. Verum hoc mouet quosdam, quod ex illis, qui dicti sunt angeli Dei, et ex mulieribus, quas amauerunt, non
Abbreviated transcription (Latin):
interptatur . Sed utrũ eorũ corpora c̃se¬
quenter aduinxerit. dicendo. et ministros
suos ignẽ ardentem : an qđ caritate tã quã
igne spiritali feruere debeant ministri eiꝰ.
ambiguum ẽ Tam̃ apparius se angelos
ri. uerũ etiã tangi possent:. eadẽ uerissima
scriptura testatur. Et quõ creberrima fa¬
ma ẽ. multiq se exꝑtos. uel ab eis qui exper¬
ti essent : dequorũ fide dubi tandũ non eẽt:
audisse confirmant: siluanos et faunos.
quos uulgo incubos uocant. Improbos sȩpe
extitisse mulierib : et eurũ appetisse ac
ꝑegis se concubitũ : et quosdã demones.
quos dusios galli nuncupant. assidue hanc
inmundiciã et temptare et efficere : plu¬
res talesq asseuerant : ut hoc negare im¬
pudentiȩ uideatur.: Non hinc aliquid
audeo diffinire : utrũ aliqui sp̃s elemento
aerio corporati: nã hoc elem̃tũ. etiã cum
agitat᷑ flabello sensu corporis tactuq sen¬

Expanded text:
interpretatur. Sed utrum eorum corpora conseinterpretatur. Sed utrum eorum corpora consequenter adiunxerit dicendo: Et ministros suos ignem ardentem, an quod caritate tamquam igne spiritali feruere debeant ministri eius, ambiguum est. Apparuisse tamen ri, verum etiam tangi possent, eadem verissima Scriptura testatur. Et quoniam creberrima fama est, multique se expertos, vel ab eis qui experti essent, de quorum fide dubitandum non est, audisse confirmant, Silvanos, et Faunos, quos vulgo incubos vocant, improbos saepe exstitisse mulieribus, et earum appetisse ac egisse concubitum; et quosdam daemones, quos Dusios Galli nuncupant, adsidue hanc inmunditiam et tentare et efficere, plures talesque adseuerant, ut hoc negare inpudentiae uideatur: non hinc aliquid audeo definire, utrum aliqui spiritus elemento aerio corporati nam hoc elementum etiam cum agitatur flabello sensu corporis tactuque sen
Abbreviated transcription (Latin):
Huius igitur caritatis. hoc ẽ dilectionis
et amoris ordine ꝑturbato : dm̃ filu dĩ
neglexer̃ : et filias hominũ dilexerunt
uib duob nominib satisciuitas utrãq discer¬
nit᷑. Neq enim et illi nonerant filu ho¬
minũ ꝑnaturã: sed aliud nom̃ coeperant
habere ꝑgratiã.: Nã in eadẽ scriptura. ubi
dicti sunt dilexisse filias hominũ filii dĩ :¬
idem dicti s̃ etiã angelidĩ. Vnde illos pu¬
tant multi: non homines fuisse sed angelos.
uã quȩ stionẽ nos transeunt̃ cõmemoratã :¬
intertio huius operis libro. reliquimus in so¬
lutã : utrũ possint angeli cũ sps sint. corpo¬
ralit̃ coĩre cũ feminis Scriptũ est enim.
Qui fac̃ angelos suos sps. idẽ eos quinatura
sp̃s sunt . facit eẽ angelos suos. iniungendo
eis officiũ nuntiandi. Qui enĩ grecedicit᷑
angelus qđ nomen latina declinatione¬
angelus ꝑhibetur. latina lingua nuntius

Expanded text:
Huius igitur caritatis, hoc est dilectionis Huius igitur caritatis, hoc est dilectionis et amoris, ordine perturbato Deum filii Dei neglexerunt et filias hominum dilexerunt. Quibus duobus nominibus satis ciuitas utraque discernitur. Neque enim et illi non erant filii hominum per naturam; sed aliud nomen coeperant habere per gratiam. Nam in eadem scriptura, ubi dicti sunt dilexisse filias hominum filii Dei, idem dicti sunt etiam angeli Dei. Unde illos multi putant non homines fuisse, sed angelos.Quam quaestionem nos transeunter commemoratam in tertio huius operis libro reliquimus insolutam, utrum possint angeli, cum spiritus sint, corporaliter coire cum feminis. Scriptum est enim: Qui facit angelos suos spiritus, id est eos, qui natura spiritus sunt, facit esse angelos suos, iniungendo eis officium nuntiandi. Qui enim Graece dicitur SyyeXoi, quod nomen Latina declinationeangelus perhibetur, Latina lingua nuntius
Abbreviated transcription (Latin):
corporis pulchritudo adõ quidẽ factum:
sed temporale. carnale. infimũ bonũ male
amat᷑ pꝰposito dõ ae terno. int̾no. sempit̃ noͦ
bono : quẽ ammodũ iustitia deserta: et au¬
rũ amat᷑ ab auaris: nullo peccato auri sed
hominũ : ita se habet omnis creatura
Cũ enim bonasit: et bene amari et male.
bene scilicet ordine custodito: male ordi¬
ne ꝑturbato : Quod in laude quadã cęrei.
breuit̃ uersib dixi: Haectua s̃ bona s̃.
quia tubonus ista creasti : Nil nr̃m est
in eis : nisi qđ peccam̃ amantes Ordine
neglecto pte : qđ condit᷑ abste. Creator
aũ siueracit̃ ametͥ : hoc ẽ si ipse. non ali¬
ud ꝓillo qđ non ẽ ipse ametur. male amari
non potest : Nã et amor ipse : ordinate
amandus ẽ quobene amat᷑ quod amandũ
ẽ : ut sit in nobis uirtus qua uiuit᷑ bene
Vnde mihi uidet᷑: quod diffinitio breuis: et
uera uirtutis ordo ẽ amoris Propt̃ quod
in scõ cantico canticorũ. cantat sponsa xpĩ.
ciuitas dĩ: Ordinate in me caritatem.

Expanded text:
corporis pulchritudo, a Deo quidem factum, sed temporale carnale infimum bonum, male amatur postposito Deo, aeterno interno sempiterno bono, quem ad modum iustitia deserta et aurum amatur ab auaris, nullo peccato auri, sed hominis. Ita se habet omnis creatura. Cum enim bona sit, et bene amari potest et male: bene scilicet ordine custodito, male ordine perturbato. Quod in laude quadam Cerei breuiter uersibus dixi: Haec tua sunt, bona sunt, quia tu bonus ista creasti. Nil nostrum est in eis, nisi quod peccamus amantes Ordine neglecto pro te, quod conditur abs te. Creator autem si ueraciter ametur, hoc est si ipse, non aliud pro illo quod non est ipse, ametur, male amari non potest. Nam et amor ipse ordinate amandus est, quo bene amatur quod amandum est, ut sit in nobis metus qua uiuitur bene. Unde mihi uidetur, quod definitio breuis et uera uirtutis ordo est amoris; propter quod in sancto cantico canticorum cantat sponsa Christi, ciuitas Dei: Ordinate in me caritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
erant super terram indieb illis : Et post
illud .cũ intrarent filii dĩ adfilias homi¬
nũ et generabant sibi : illi aũ erant gigan¬
tes a saeculo homines nominati.: Haec
libri uerba diuini satis indicant : iam illis
dieb. fuisse gigantes super terrã. quando
filii dĩ acceper̃ uxores filias hominum.
cũ eas a marent̃ bonas idest pulchras
Consuetudo quippe scripture huius est :
etiã speciosos corpore. bonos uocare
Sed et᷑ pͥ quã factumẽ. natis gigantes: Sic

Expanded text:
erant super terram in diebus illis et post illud, cum intrarent filii Dei ad filias hominum, et generabant sibi; illi erant gigantes a saeculo homines nominati. Haec libri uerba diuini satis indicant iam illis diebus fuisse gigantes super terram, quando filii Dei acceperunt uxores filias hominum, cum eas amarent bonas, id est pulchras. Consuetudo quippe scripturae huius est, etiam speciosos corpore bonos uocare. Sed et postquam hoc factum est, nati sunt gigantes. Sic
Abbreviated transcription (Latin):
cirtũ uol& non coniugiũ copulat : nidũ congerit :
oua confou& pullos alit & quasi cũ sua matre
familias societatẽ domesticã : quanta patest
pace conseruat᷑ : Quanto magis homo fertur quo¬
dã modo naturȩ suȩ legib: ad ineundã societa¬
tẽ : pacẽq: cum hominib: quantũ in ipso ẽ omnib:

Expanded text:
circumuolet, non coniugium copulat, nidum congerit, circumuolet, non coniugium copulat, nidum congerit, oua confouet, pullos alit et quasi cum sua matre familias societatem domesticam quanta potest pace conseruat? Quanto magis homo fertur quodam modo naturae suae legibus ad ineundam societatem pacemque cum hominib
Abbreviated transcription (Latin):
monstrũ nec semi homo uocaretur: Aut si
eius corporis forma & atrorũ igniũ uomitus.
abeo deterrebat hominũ societatẽ : forte non
nocendicupiditate : sed uiuendi necessitate sȩui¬
ebat : Uerũ iste non fuerit uel quod magis
credendũ ẽ non talis fuerit : qualis poetica
uanitate discribitur : Nisi enĩ nimis accusare¬
tur cacos. parũ hercules lauda retur : Ta¬
lis ergo homo siue semihomo melius ut dixi
creditur non fuisse sicut multa figmenta poe¬
tarũ : Ipsȩ enĩ sȩuissimȩ ferȩ unde ille
partẽ habuit feritatis. nam & semiferus
dictus ẽ genus ꝓpriũ quadã pace custodiunt:
coeundo gignendo pariendo : fȩtus souendo
atque nutriendo : Cũ sint plerȩq: in sociabiles
& soliuagȩ : Non scilic& utoues: cerui : columbȩ:
sturni : apes sed ut leones uulpes aquilȩ : noc¬
tuae : Quȩ enĩ tigris : non filiis suis nenfilus¬
sitis mitis inmurmurat. & pacata feritate blan¬
ditur : Quis miluus quantũ lib& solitarius rapinis

Expanded text:
monstrum nec semihomo uocaretur. Aut si eius corporis forma et atrorum ignium uomitus ab eo deterrebat hominum societatem, forte non nocendi cupiditate, sed uiuendi necessitate saeuiebat. Verum iste non fuerit uel, quod magis credendum est, non talis fuerit, qualis poetica uanitate describitur; nisi enim nimis accusaretur Cacus, parum Hercules laudaretur. Talis ergo homo siue semihomo melius, ut dixi, creditur non fuisse, sicut multa figmenta poetarum. Ipsae enim saeuissimae ferae, unde ille partem habuit feritatis nam et semiferus dictus est, genus proprium quadam pace custodiunt, coeundo gignendo pariendo, fetus fouendo adque nutriendo, cum sint pleraeque insociabiles et soliuagae; non scilicet ut oues cerui columbae sturni apes, sed ut leones uulpes aquilae noctuae. Quae enim tigris non filiis suis mitis inmurmurat et pacata feritate blanditur? Quis miluus, quantumlibet solitarius rapinis