comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
li. cum tamen non desint qui corde alacri
dicant. Ipse est pax nostra qui fecit utͣq
unum. Porro cui pat generat scandalum
in quo paccabitur : Cui ipsa salus damp¬
natio est in quo saluabitur: Scriptũ est.
Gloria ⁊ diuitie in domo eius. haud du¬
bium quin hominis iuisti. Quam autem
gloriam quas ue dicat diuitias: subinde
oftendit. Iusticia eius inquit manet in
seculum seculi. Et reuera nulla talis gła.
nulle tante diuitie: quante iusticia in
domo conscientie iusti. S quid perdit
iniustus: Si paulus gloriatur de sui cor¬
dis diuitiis. gloria inquiens nr̃a hec est
testimonium conscientie nostre. quisnã
inde grauatur: Et tñ propha subiungit.
Peccator uidebit ⁊ irascetur. Qͣnta malicia.
Nunquid hee diuitie terrenis facultatibus
similes sunt. ut instar illarum etiam istis
in quo alter habundat alter minuat᷑: Quid
igitur irasceris ubi nil perdis: Immo quid
inuides bonis bona. ⁊ illa bona que nͨ curas

Expanded text:
li : cum tamen non desint, qui corde alacri li : cum tamen non desint, qui corde alacri dicant, Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum . Porro cui pax generat scandalum, in quo pacabitur? cui ipsa salus damnatio est, in quo salvabitur? Scriptum est, Gloria et divitiae in domo ejus; haud dubium quin hominis justi. Quam autem gloriam, quasve dicat divitias, subinde ostendit: Justitia, inquit, ejus manet in saeculum saeculi . Et revera nulla talis gloria, nullae tantae divitae, quanta justitia in domo conscientiae justi. Sed quid perdit injustus? Si Paulus gloriatur de sui cordis divitiis, Gloria, inquiens, nostra haec est, testimonium conscientiae nostrae : quisnam inde gravatur? Tamen Propheta subjungit: Peccator videbit, et irascetur . Quanta malitia! Nunquid hae divitiae terrenis facultatibus similes sunt, ut instar illarum, etiam istis, in quo alter abundat, alter minuatur? Quid igitur irasceris, ubi nil perdis? imo quid invides bonis bona, et illa bona, quae non curas
Abbreviated transcription (Latin):
pontiñ. abbas. ⁊. B. de clara ualle. indomo
dei quemadmodum oportet conuersari.
Quod episcopi querunt xp̃s quantũ cre¬
dimus acquirit. ⁊ ipsoꝵ negocium dei est
causa. Qui ergo dei est iungatur eis. Si
quis renuit: audiat a dño. Quiñ est mẽt:
contra me est. Inmo uero aut acqͥescat
apostolo dicenti. spiritum nolite extin¬
guere. aut certe audiat cum iudeis: uos
semper spiritui sancto restitistis. Et apro¬
pheta. ue qui dicitis bonum malũ. ⁊ ma¬
lum bonum. Qui letantur cũ malefec̾int:
⁊ exultant in rebus pessimis: ñ poterunt
sunul ⁊ in optimis exultare. nec ex uno
pariter simul ore laudabitur ⁊ iustus de
iusticia sua: ⁊ peccator in desideriis anime
sue: Attamen quid mirum si bonũ quod
bonis est odor uite. contrariũ contrariis
operetur. quando fons ⁊ origo boni natꝰ
est in runam ⁊ resurrectionem multoꝵ:
⁊ in signum cui hodieq contradicitur c̃
Etiam nunc qͣm pluribus inuenitur sal¬
uator lapis esse offensionis ⁊ petra scanda¬

Expanded text:
 de Clara-Valle, in domo Dei quemadmodum oportet conversari. 1. Quod episcopi quaerunt, Christus, quantum credimus, acquirit; et ipsorum negotium, Dei est causa. Qui ergo Dei est, jungatur eis: si quis renuit, audiat a Domino, Qui non est mecum, contra me est Imo vero aut acquiescat Apostolo dicenti, Spiritum nolite exstinguere , aut certe audiat cum Judaeis, Vos semper spiritui sancto resistitis ; et a propheta, Vae qui dicitis 291 bonum malum, et malum bonum : qui laetantur cum male fecerint, et exsultant in rebus pessimis . Non poterunt simul et in oprimis exsultare, nec ex uno pariter simul ore laudabitur, et justus de justitia sua, et peccator in desideriis animae suae. Attamen quid mirum, si bonum quod bonis est odor vitae, contrarium contrariis operetur; quando ipse fons et origo boni natus est in ruinam et resurrectionem multorum, et in signum cui hodieque contradicitur? Etiam nunc quampluribus invenitur Salvator lapis esse offensionis, et petra scanda
Abbreviated transcription (Latin):
uolenti. Non tutum plane s stultum. ibi
thesaurum tuum recondere: unde non re¬
sumere ualeas cum uolueris. Si ponis in
os meum.iam non intua s in meapotesta¬
te est. cum utiq pro meo libitu uł laudare
te possim uel derogare tibi. Sanum uas¬
⁊ inconcussum conscientia: ⁊ secretis ser¬
uandis idoneum. Nullis patens insidiis
nulli uiolentie cedens. nulli quippe oculo
uel manui accessibilis. excepto dũtaxat
spiritui qui scrutatur etiam alta dei. Qͥ c¬
quid in ea reposuero: securus sum quia ñ
perdam.seruabit uiuo. defuncto restitu¬
et. Nam quocumq uado ego ip̃a it mecũ:
setum ferens depositum quod seruandũ
acceperit. Adest uiuo. mortuũ sequitur.
ubiq michi uel gloria uel confusio insepa¬
rabilis pro qualitate deposin. Expositio¬

Expanded text:
volenti. Non tutum plane, sed stultum, ibi volenti. Non tutum plane, sed stultum, ibi thesaurum tuum recondere, unde non valeas resumere cum volueris. Si ponis in os meum, jam non in tua, sed in mea potestate est, cum utique pro meo libitu vel laudare te possim, vel derogare tibi. CAPUT et inconcussum conscientia, et secretis servandis idoneum, nullis patens insidiis, nulli violentiae cedens; nulli quippe oculo vel manui accessibilis, excepto duntaxat Spiritui, qui scrutatur etiam alta Dei. Quidquid in ea reposuero, securus sum quia non perdam: servabit vivo, defuncto restituet. Nam quocunque vado ego, ipsa it mecum, secum ferens depositum quod servandum acceperit. Adest vivo, mortuum sequitur; ubique mihi vel gloria, vel confusio inseparabilis pro qualitate depositi. Beati
Abbreviated transcription (Latin):
de se apłm. Parco autem ne quis me exi¬
stimet supra id quod uidet in me. aut au¬
dit aliquid ex me. Cum uero laudari se
comperit de bono quod seforte hab̾e̾ cog¬
noscit: nichilominus qͣntum in se est scu¬
to ueritatis curat a se iatulum fauoris
dei sum id quod sum. Et propulsans a se
omnem suspitionem ait domino. Non no¬
bis domine non nobis s nomini tuo da
gloriam. Metuit nmirum si aliter ege¬
rit: ne forte audiat ab ip̃o. Recepisti
mercedem tuam. Et iterum. Gloriam
ab inuicem queritis.⁊ gloriam que est
a solo deo non uultis: Refugiens ergo
⁊ de hoc ad consilium apłi: probat ipse
opus suum. ut sic habeat in semet ip̃o głam
⁊ non in altero. fidelis suimet tustos. qͥ sibi
oleum fauoris sine fraude reseruet. nem
aduentu sponsi lampas conscientie uacua
extinguatur. Non in altero inqͣm: nec enĩ
tutum arbitratur labiis hominum cõmit¬
tere gloriam suam. arche utiq sine claue
⁊ sine sera. nulliq omnino clause nocere

Expanded text:
em: Parco autem, ne quis me existimet supra id quod videt in me, aut audit aliquid ex me . Cum vero laudari se comperit de bono quod se forte habere cognoscit, nihilominus, quantum in se est, scuto veritatis curat a se jaculum favoris Dei sum id quod sum . Et propulsans a se omnem suspicionem, ait Domino: Non nobis, Domine, non nobis, sed nomini tuo da gloriam . Metuit nimirum, si aliter egerit, ne forte audiat ab ipso, Recepisti mercedem tuam ; et iterum, Gloriam ab invicem quaeritis, et gloriam quae a solo Deo est, non vultis . Refugiens ergo et de hoc ad consilium Apostoli, probat ipse opus suum, ut sic habeat in semetipso gloriam, et non in altero . Fidelis suimet custos, qui sibi oleum favoris sine fraude reservet, ne in adventu sponsi lampas conscientiae vacua exstinguatur. Non in altero, inquam. Nec enim tutum arbitratur labiis hominum committere gloriam suam, arcae utique sine clave, et sine sera, nullique omnino clausae nocere
Abbreviated transcription (Latin):
uodine hiiusmodi operi oꝑam dare
iubes per quod tollendum sit scandalũ
de regno dei libenter accipio: s quomodo id
uelis fieri necdum satis elucet mͥ. Nam
illam tuam dulcissimam epłam legens
bat. intellexi quidem te uelle ut illis qui
de nobis tanqͣm detractoribus aumiacensis
ordinis conqueruntur satisfaciam: qͣtinꝰ
uidelicet sciatur quod male hucusq de nob̃
putarunt. uel putari uoluerunt. Ac si
post hanc satisfactionem rursus uictꝰ eoꝵ
ac uestitus superflurtatem ⁊ cetera que
subiungitis quemadmnodum iniungis
carpere uoluero.⁊ mͥ uidebor contraditere
⁊ quomodo sine scandalo facerequeam ñ
uideo: nisi forte ⁊ ordinem quidem lauda¬
bilem. ⁊ ordinis reprehensores rep̃hensi
superflua rephehendam. Si hoc modouis
aut forte aliter magis expedire uides mã¬
da apertius: ⁊ ut ualeam quoduis. eo
modo quo uis: ora instantius.Scito tñ
non modico me in huiusmodi scriptitati¬
onib feriri detrimento. quia multũ hinc

Expanded text:
uod me hujusmodi operam dare jubes, per quod tollendum sit scandalum de regno Dei, libenter accipio: sed quomodo id velis fieri, necdum satis elucet mihi. Nam illam tuam dulcissimam epistolam dulbat intellexi quidem te velle, ut illis qui de nobis tanquam detractoribus Cluniacensis Ordinis, conqueruntur, satisfaciam: quatenus videlicet sciatur non esse verum, quod male hucusque de nobis putarunt, vel putari voluerunt. At si post hanc satisfactionem rursus victus eorum ac vestitus superfluitatem, et caetera quae subjungis, quemadmodum injungis, carpere voluero; et mihi videbor contradicere, et quomodo sine scandalo facere queam, non video. Nisi forte, et Ordinem quidem laudabilem, et Ordinis reprehensores reprehensisuperflua reprenendam. Si hoc modo vis, aut forte aliter magis expedire vides, manda apertius; et ut valeam quod vis, eo modo quo vis, ora instantius. Scito tamen non modico me hujusmodi scriptitationibus feriri detrimento: quia multum hinc
Abbreviated transcription (Latin):
sic contra pietatem non est propt̃ multi¬
tudinem aduersantium. qͣmius iusta et
sancta desideria paucoꝵ plerũq ñ perfici.
Sic aaron sceleratis tumultuantis popłi
contra uoluntatem suam clamorib ces¬
sit. sic samuel eitem populo inordinate
regem petenti: inuitus saulem inunxit.
sic dauid cum uellet construere templũ
propter infestantium tamen bella inmi¬
corum quia uir bellicosus erat: ꝓhibitus
est facere quod sancte proposuit. Simili
forma tibi pater uenerande consulimus
ut tamen sapientiorum consilio ñ preiu¬
dicemus. quatinus ad tempus ꝓpositi
tui. tibiq consentientium rigorem sic
temperes: ut infirmoꝵ salutem ñ negli¬
gas. Inuitandi quippe sunt ad artiorẽ
uitam ñ cogendi: quibus utiq semel in
ordine illo duniacensi preesse cõsensisti.
Illis autem qui altius iuuere desiderant
ibidem tenere qd̾ cupiunt ꝑmictendũ.
si absq utrarumq partium scandalo fie¬

Expanded text:
sic contra pietatem non est, propter multisic contra pietatem non est, propter multitudinem adversantium, quamvis justa et sancta desideria paucorum plerumque non perfici. Sic Aaron sceleratis tumultuantis populi contra voluntatem suam clamoribus cessit . Sic Samuel eidem populo, inordinate regem petenti, invitus Saulem inunxit . Sic David cum vellet construere templum, propter infestantium tamen bella inimicorum, quia vir bellicosus erat, prohibitus est facere 87 quod sancte proposuit . Simili forma tibi, pater venerande, consulimus, ut tamen sapientiorum consilio non praejudicemus, quatenus ad tempus propositi tui tibique consentientium rigorem sic temperes, ut infirmorum salutem non negligas. Invitandi quippe sunt ad arctiorem vitam, non cogendi, quibus utique semel in Ordine illo Cluniacensi praeesse consensisti. Illis autem qui arctius vivere desiderant, ibidem tenere quod cupiunt permittendum, si absque utrarumque partium scandalo fie
Abbreviated transcription (Latin):
propter iusticiam pateris per lute¬
ras tuas non sine compassione cognoscen¬
tes. licet xp̃i consolatio de ꝓmissione reg¬
ni tibi sufficiat: tamen nos qd̾ nr̃m est
⁊ consolationem quam possumus. ⁊ consi¬
lium quod intelliguus sanũ. fideliter
exhibemus. Quis enim sine auxietate
iudeat petrum de mediis fluctibus bra¬
chiatendentem. sine dolore audiat colũ¬
bam xp̃i non cantantem s gementem. tan¬
quam que dicat. quomͦ cantabimꝰ canticũ
domini in terra aliena:. Quis inqͣm smne la¬
crimis lacrimas ipsius xp̃i delimo ꝓfun¬
di etiam nunc leuantis oculos suos in mon¬
tes unde ueniat auxilium sibi respiciat.
ueruntamennos ad quos pro humilitate
tua respicere te dicis montes ñ sumus
s ⁊ ipsi de conualle lacrunarum laboriosis
conatibus enitentes aduersus renitentis
inimici insidias ac mundialis malicie uio¬
lentiam reconclamamus. Auxilium nr̃m
bona uoluntate. Sicut enim impioꝵ est
piis bonoꝵ propositis assidue reluctari:

Expanded text:
propter justitiam pateris, per litteras tuas non sine compassione cognoscentes, licet Christi consolatio de promissione regni tibi sufficiat; tamen nos quod nostrum est, et consolationem quam possumus, et consilium quod intelligimus sanum, fideliter exhibemus. Quis enim sine anxietate videat Petrum de mediis fluctibus brachia tendentem? sine dolore audiat columbam Christi non cantantem, sed gementem, tanquam quae dicat: Quomodo cantabimus canticum Domini in terra aliena? Quis, inquam, sine lacrymis lacrymas ipsius Christi, de limo profundi etiam nunc levantis oculos suos in montes, unde veniat auxilium sibi, respiciat? Verumtamen nos, ad quos pro humilitate tua respicere te dicis, montes non sumus; sed et ipsi de convalle lacrymarum laboriosis conatibus enitentes adversus renitentis inimici insidias, ac mundialis malitiae violentiam, tecum clamamus: Auxilium nostrbona voluntate. Sicut enim impiorum est piis bonorum propositis assidue reluctari,
Abbreviated transcription (Latin):
interitus. tanꝙͣ in utero habenti. ⁊ ñ effu¬
gient. Multa autem presentio ĩminere tͥ
pauenda. tardanti resipisce̾ tanꝙͣ multa
expertus. que o si cognouisses ⁊ tu. Crede
ergo experto. crede amanti. cui ex altero
ñ faui. ex altero ñ fallere mnesse cognoscis.

Expanded text:
interitus, tanquam in utero habenti, et non effuinteritus, tanquam in utero habenti, et non effugient . Multa autem praesentio imminere tibi pavenda tardanti resipiscere, tanquam multa expertus, quae o si cognovisses et tu! Crede ergo experto, crede amanti: cui ex altero non falli,, ex altero non fallere inesse cognoscis.
Abbreviated transcription (Latin):
minum. Spiritum donauit quem erat de¬
nuo ablaturus. ut esset supra modum pec¬
cans peccatum. et gratra subintrauit ut
habundaret delictum. Quod tam̃ ñ fuit
culpa dantis s addentis preuaricationẽ.
Sui nimirum arbitriierat. qd male liber
liberum habuit. contristare sp̃m. contẽp¬
nere gratiam. ñ mancipare effectui sug¬
gestum dei. ut posset dicere gratia dei
in me uacua non fuit. Tu si sapis illius
insipientia proderit tibi: ⁊ lauabis manꝰ
tuas in sanguine peccatoris.⁊ curabis ci¬
to absoluere te a laqueo peccatoris perdi¬
tionis. me atimore horribili. Ego enim
haud secus fateor auersionem tuam qͣm
euscerationem meam: qm̃ carissimꝰ fc̃s es
michi ⁊ paterno te amplector affectu. Ca
propter ad omnem recordationem tui
anuam meam transuerberat gladiꝰ iste
timoris. tanto acerbius: qͣnto teminus
timentem considero. Scio nempe ubi de
talibus legerim. cum dixerint pax ⁊ se¬
curitas: tunc subitaneus eis suꝑueniet

Expanded text:
minum! Spiritum donavit, quem erat deminum! Spiritum donavit, quem erat denuo ablaturus, ut esset supra modum peccans peccatum; et gratia subintravit, ut abundaret delictum: quod tamen non fuit culpa dantis, sed addentis praevaricationem. Sui nimirum arbitrii erat, quo male liber liberum habuit constristare spiritum, contemnere gratiam, nec mancipare effectui suggestum Dei, ut posset dicere: Gratia Dei in me vacua non fuit . 4. Tu si sapis, illius insipientia proderit tibi, et lavabis manus tuas in sanguine peccatoris, et curabis cito absolvere te a laqueo perditionis, me a timore horribili. Ego enim haud secus fero, fateor, aversionem tuam, quam eviscerationem meam: quoniam charissimus factus es mihi, et paterno te amplector affectu. Ea propter ad omnem recordationem tui, animam meam transverberat gladius iste timoris, tanto acerbius, quanto te minus timentem considero. Scio nempe, ubi de talibus legerim: Cum dixerint, pax et securitas, tunc subitaneus eis superveniet
Abbreviated transcription (Latin):
Hen heu uideris michi uno spiritu ambu¬
lare. sicut ⁊ uno censeri nomine cum illo
altero thoma. olim scilice preposito de be¬
uerle. qui cum se similiter nr̃o ordini.
⁊ nostre domui toto desiderio deuouisset
cepit induciari. ⁊ ita paulatĩ refrigesc̾e:
donec subita ⁊ horrenda morte p̾reptus.
factus de medio est. secularis ⁊ p̃uaricator.
⁊ duplofilius gehenne. quod ab eosi potest
fieri auertat miserator ⁊ misericors dominꝰ.
Extat epistola quam ad eum frustͣ scripsi
nisi quod meam ipsius animam liberaui
denuncians quod in me fuit que oportuit
fieri cito. Beatus foret si me audisset. Dis¬
simulauit. Mundus ego sum a sanguine
eius. uerum id ñ sufficit michi: qͥa ⁊ si sũ
in facto isto securus deme: illa tñ que non
querit que sua sunt caritas urget me lu¬
gere illum qui securus ñ exiit. qm male
securus uixit. Oiudicioꝵ dei abyssus ml̃ta.
oterribilis inconsiliis deus super filios ho¬

Expanded text:
Heu! heu! videris mihi uno spiritu ambuHeu! heu! videris mihi uno spiritu ambulare, sicut et uno censeri nomine, cum altero illo Thoma, olim scilicet praeposito de Beverla, qui cum se similiter nostro Ordini et nostrae domui toto desiderio devovisset, coepit induciari, et ita paulatim refrigescere, donec subita et horrenda morte praereptus factus de medio est saecularis et praevaricator, et duplo filius gehennae quod ab eo, si fieri potest, avertat misericors et miserator Dominus!. Exstat epistola, quam ad eum frustra scripsi : nisi quod meam ipsius animam liberavi, denuntians, quod in me fuit, quae oportuit fieri cito. Beatus foret, si me audisset. Dissimulavit: mundus ego sum a sanguine ejus. Verum id non sufficit mihi; quia etsi sim in facto isto securus de me, illa tamen, quae non quaerit quae sua sunt, charitas urget me lugere illum qui securus non exiit, quoniam male securus vixit. O judiciorum Dei abyssus multa! o terribilis 117 in consiliis Deus super filios ho
Abbreviated transcription (Latin):
apud mundi magistros. qͣm soli xp̃i discipłĩ.
idest mundi contemptores dei munere as¬
sequuntur. Nec enim hanc lectio docet s
unctio. ñ littera. s spiritus. ñ eruditio.
s exercitatio in mandatis dñi. Seminate
inquit uobis adiusticiam. metite spem ui¬
te. illuminate uobis lumen scientie.ui
⁊ ex quo formetur granum uite ⁊ ñ palea
glorie : Quid ergo ⁊ suindum tͥ ad iusticiã
seminasti. ñdum spei manipulos messui¬
sti. ⁊ ueram te presumis sectari scientiã:
Nlisi forte pro uera supponitur illa q̃ inflat.¬
⁊ stultius erras appendens argentũ tuũ
ñ in panibus. ⁊ labores tuos ñ in sat᷑itate.
Obsecro redi ad cor ⁊ aduerte hunc annũ
terminum quem tu tibi indulsisti in in¬
iuiriam dei ñ esse annum placabilem dño:
s discordie seminarium. ire fomitẽ. nutͥ¬
mentum apostasie. qui spiritũ extinguat.
gratiam interludat. teporem afferat.
illum qui deo solet uomitum prouocare.

Expanded text:
apud mundi magistros, quam soli Christi discipuli, apud mundi magistros, quam soli Christi discipuli, id est mundi contemptores, Dei munere assequuntur. Nec enim hanc lectio docet, sed unctio; non littera, sed spiritus; non eruditio, sed exercitatio in mandatis Domini. Seminate, inquit, vobis justitiam, metite spem vitae, illuminate vobis lumen scientiae O, ex quo formetur granum vitae, et non palea gloriae. Quid ergo? nondum tibi ad justitiam seminasti, nondum spei manipulos messuisti; et veram te praesumis sectari scientiam! nisi forte pro vera supponitur illa quae inflat. Et stultius erras appendens argentum tuum non in panibus, et labores tuos non in saturitate. Obsecro, redi ad cor, et adverte hunc annum  edit. annuum, terminum quem tu tibi indulsisti in injuriam Dei, non esse annum placabilem Domino, sed discordiae seminarium, ira fomitem, nutrimentum apostasiae, qui spiritum exstinguat, gratiam intercludat, teporem afferat illum qui Deo solet vomitum provocare. 3.
Abbreviated transcription (Latin):
mentitus es. Et si ego tue ut uis neretun¬
die parto coram hominib. num illa q̃ corã
deo est impudentia impunita relinquit᷑ :
Quid queso rationis habet uerecundari
ad diem hominis. ⁊ uultũ dei ñ uereri:
Nam uultus domini super facientes mala.
Tu ergo plus times opprobria qͣm tormenta
et qui trepidas ad linguam carnis. contẽp¬
nis gladium qui deuorat carnes: Heccine
est illa morum pulcherrima compositio. qͣ
informari te scribis scientie huiꝰ apprehen¬
sione. tuius studio ⁊ amore sic ferues. ut ñ
uerearis sancto proposito preiudicium fa¬
cere: Sed queso te quod memoriale uͥtutis.
que laus discipline. quis scientie profectꝰ.
uel artis fructus. trepidare timore ubi non
est timor.⁊ timorem domini derelinq̃re c
Quam salubrius diceres iħ̃m ⁊ hunc cruci¬
fixum. ꝙͣ utiq scientram haud facile nisi
qui mundo crucifixus est apprehendit.
falleris fili. falleris si te putas inuenire

Expanded text:
mentitus es. Etsi ego tuae, ut vis, verecunmentitus es. Etsi ego tuae, ut vis, verecundiae parco coram hominibus, num illa, quae coram Deo est, impudentia impunita relinquitur? Quid quaeso, rationis habet verecundari ad diem hominis, et vultum Dei non vereri? Nam vultus Domini super facientes mala . Tu ergo plus times opprobria quam tormenta; et qui trepidas ad linguam carnis, contemnis gladium qui devorat carnes? Haeccine est illa morum pulcherrima compositio, qua informari te scribis scientiae hujus apprehensione, cujus studio et amore sic ferves, ut non verearis sancto proposito praejudicium facere? 2. Sed quaeso te, quod memoriale virtutis, quae laus disciplinae, quis scientiae profectus, vel artis fructus, trepidare timore ubi non est timor, et timorem Domini relinquere? Quam salubrius disceres Jesum, et hunc crucifixum! quam utique scientiam haud facile, nisi qui mundo crucifixus est, apprehendit. Falleris, fili, falleris, si te putas invenire
Abbreviated transcription (Latin):
uocatus abbas: in spiritu timoris
ambulare. Benefacis agnoscens debitum
tue promissionis: ⁊ dilate reatũ solutõis
non diffitens. S uolote ñ solum quid sed
⁊ cui promiseris cogitare. Nam ego nichil
michi usurpo ex eo quod me coram ⁊ non mͥ
promissum ipse mecum recolis. frustͣ pin¬
de times exprobratum łͥ iri ame suꝑfrustͣ¬
toria dilatione. qui testis accitus sum et ñ
dominus uoti. uidi ⁊ gauisus sum. ⁊ hoc
oro ut gaudium meum plenum sit quod
ñ erit nisi cum fuerit impleta promissio.
Terminum posiustiquem non oportuit
transgredi. Transgressus es qͥd ad meꝰ Tuo
domino stas aut cadis. Michi sane detre¬
tum est pro imminenti periculo ñ probͥs
ñ minis agere tecum. s monitis. idꝙ qͣti¬
nus equo admiseris animo. Si me audieris:
bene.Si non: ego ñ iudico quemꝙͣ. est qui
querat ⁊ iudicet. Qui autem iudicat nos:
dominus est. Et huic tͥ plus timendũ ar¬
bitror ac dolendum: quia ñ homini s deo

Expanded text:
vocatus abbas, in spiritu timoris ambulare. 1. Bene facis agnoscens debitum tuae promissionis, et dilatae reatum solutionis non diffitens: sed volo 116 te non solum quid, sed et cui promiseris, cogitare: nam ego mihi nihil usurpo ex eo quod me coram, et non mihi promissum ipse mecum recolis. Frustra proinde times exprobratum tibi iri a me super frustratoria dilatione, qui testis accitus sum, et non dominus voti. Vidi et gavisus sum; et hoc oro, ut gaudium meum plenum sit: quod non erit, nisi cum fuerit impleta promissio. Terminum posuisti, quem non oportuit transgredi. Transgressus es, quid ad me? tuo domino stas, aut cadis. Mihi sane decretum est pro imminenti periculo non probris, non minis agere tecum, sed monitis; idque quatenus aequo admiseris animo. Si me audieris, bene; si non, ego non judico quemquam: est qui quaerat et judicet; qui enim judicat nos, Dominus est . Et hinc tibi plus timendum arbitror ac dolendum, quia non homini, sed Deo
Abbreviated transcription (Latin):
te fideli uestro quia prouincie illi qͣntum
comperi omnino ñ expedit. Hec scribens
presumptionis metuerem notã si nescirẽ
cui. ⁊ nescirer qui scribam. S noui ingenĩ¬
tam mansuetudinem uestram. noui ⁊ me
totum uobis: ⁊ affectum quo hec audeam
apud uos dulcissime atq amantissime pa¬
ter. Iterum de treuerensi ut sciatis qualit᷑
nuntium eius suscipi oporteat et uerba q̃
portat. dico uobis quod magnũ locũ tenet
in regno illo uobis ⁊ etclesiedei. homo fide¬
lis ⁊ constans ⁊ nullatenus maliuolis et
subuersoribus assensum prebens. a quib
ñ deest ei frequens ⁊ sans importuna tẽp¬
tatio. nec deerit insultatio si quominus
auobis eum exaudiri contigerit. Nunciũ
in fine commendare uolui. s satis eum
sue honestatis commendant merita. pre¬
rem: nequaqͣm ꝑ eũ tã familiaria scrib̾e̾m.

Expanded text:
te fideli vestro, quia provinciae illi, quantum te fideli vestro, quia provinciae illi, quantum comperi, omnino non expedit. 5. Haec scribens, praesumptionis metuerem notam, si nescirem cui, et nescirer qui scribam. Sed novi ingenitam mansuetudinem vestram: novi et me notum vobis, et affectum quo haec audeam apud vos, dulcissime atque amantissime Pater. Iterum de Treverensi, ut sciatis, qualiter nuntium ejus suscipi oporteat, et verba quae portat: dico vobis quod magnum locum tenet in regno illo, vobis et Ecclesiae Dei homo fidelis, et constans, et nullatenus malevolis et subversoribus assensum praebens, a quibus non deest ei frequens et satis importuna tentatio; nec deerit insultatio, si quo minus a vobis eum exaudiri contigerit. Nuntium in fine commendare volui: sed satis eum suae honestatis commendant merita, praerem, nequaquam per eum tam familiaria scriberem.
Abbreviated transcription (Latin):
qui illam moribus ⁊ uita eoꝵ certissime
sciunt. que magis essent ñ dico in epĩs. s
etiam in quibuslibet setularibus dampnã¬
da penitus ⁊ execranda. Que quidem ⁊ me
scribere puduit. nec uos decuisset audire
Esto quod nemine accusante ñ possint depo¬
ni. nunquid tamen quos passim accusat
tate donandi uel amplius exaltandi: Oͦ¬
nam enim merito sue .F. sacerdotalis sc̃i¬
tatis. uel episcopalis honestatis optinu¬
it metensis. ut ⁊ electio facta a canonicis
ad nutum eius una cum eclesie lib̾tate
cassetur. et pͥmicerius ad consilium eius
contra illius ecclesie priuilegia eligatur:
Qͣm iustius honestiusq si uestre placuiss
discretioni. homo maiori dignus honore
debito proprioq ñ priuaretur.treueren¬
sem dico. quem ⁊ abhoc ⁊ a ceteris diocesis
sue terminandis negociis. quasi suspectũ
⁊ minus expertum: ñ sine murmure mł¬
torum deum timentiũ exclusistis. Credi¬

Expanded text:
qui illa in moribus et vita eorum certissime qui illa in moribus et vita eorum certissime sciunt, quae magis essent, non dico in episcopis, sed etiam in quibuslibet saecularibus damnanda penitus et exsecranda: quae quidem et me scribere puduit, nec vos decuisset audire. Esto quod nemine accusante non possint deponi: nunquid tamen quos passim accusat iali donandi, vel amplius exaltandi? 4. Quonam enim merito suae vel sacerdotalis sanctitatis, vel episcopalis honestatis, obtinuit Metensis ut et electio facta a canonicis, ad nutum ejus una cum Ecclesiae libertate cassetur, et primicerius ad consilium ejus contra illius Ecclesiae privilegia eligatur ? Quam justius honestiusque, si vestrae placuisset discretioni, homo majori dignus honore debito proprioque non privaretur? Treverensen dico, quem et ab hoc, et a caeteris dioecesis suae terminandis negotiis, quasi suspectum aut minus expertum, non sine murmure multorum Deum timentium exclusistis. Credi
Abbreviated transcription (Latin):
similibus necdum auertitur furor dñi.
s ad huc brachium eius extentum. ⁊ uir¬
ga illa apud ieremiam ugilans suꝑ pc̃ca
nostra. Et quidem iratus est deus scisma¬
ticis. s catholicis nequaqͣm propicius.
Ecclesia quoq metensis graui quod uobis¬
tione periclitatur. Super quo quid detern̾e
uobis placuerit uos scitis. s pax nondum
est nec proxime futura speratur. Ego ut qd̾
super hiis mee uisum est paruitati ñ taceã:
et hoc ⁊ duo illa alia. tullense dico ac uirdu¬
nense terminanda negotia. seturius metͦ¬
politano atq conuenientius posse cõmitti
putauerim. qui et omnia nouit ⁊ in młtis
probatus ecclesie testimonio fidelis inuẽ¬
tus est. Alioquinuidete quid illis epãtib
faciatis. metensi scilicet atq tullensi. quia
ut uerum fatear uidentur esse absq epĩs
Et utinam absq tỹrannis. Tales cum defen¬
santur. sustentantur. honorant᷑. fouentur.
mirantur nimirũ ⁊ scandalizantur młti

Expanded text:
similibus necdum avertitur furor Domini; similibus necdum avertitur furor Domini; sed adhuc brachium ejus extentum, et virga illa apud Jeremiam vigilans super peccata nostra. 3. Et quidem iratus est Deus schismaticis: sed catholicis nequaquam propitius. Ecclesia quoque Metensis gravi epistione periclitatur. Super quo quid decernere vobis placuerit, vos scitis: sed pax nondum est, nec proxime futura speratur. Ego ut quod super his meae visum est parvitati, non taceam et hoc, et duo illa alia, Tullense dico ac Virdunense, terminanda negotia securius metropolitano, atque convenientius posse committi putaverim, qui et omnia novit, et in multis probatus, Ecclesiae testimonio fidelis inventus est. Alioquin videte quid illis episcopatibus faciatis, Metensi scilicet atque Tullensi; quia, ut verum fatear, videntur esse absque episcopis: et utinam absque tyrannis. Tales cum defensantur, sustentantur, honorantur, foventur; mirantur nimirum et scandalizantur multi,
Abbreviated transcription (Latin):
tunditis arma fidelia militantia uobis.
humiliatis cornua erecta uestre uirtutis
et salutis: Morans plorat desolationem
suam apud tullum ecclesia sc̃i gengulfi.
ñ est qui consoletur eam. Quis enĩ se oppo¬
uat brachio excelso. torrentis impetui. sũ¬
me arbitrio potestatis: samdem se sustin̾e
conqueritur. archiep̃o iam ñ ualente eum
defendere ab insania monathoꝵ: quippe apo¬
stolicis sustentationib ampliꝰ confortata.
quasi ñ per se satis insanirent. Quid queso
noue rationis tandem inuentum est. ut qd̾
semel bone uite ⁊ fame tanonicis uestra
fuerat prouida ⁊ necessaria dispensatõe
concessum. secundo confirmatum. tercio
ut aiunt roboratum.rursum ueniat in
ius reuocetur in discussionem: Siquidẽ
⁊ duo illa supra memorata per uos nichilo¬
minus sanccita. per uos ⁊ conuulsa dicun¬
tut. Talibus hostiis ñ promeretur deus.
heu ñ placatur ira. non contiliatur gratia.
ñ prouocatur misericordia. Pro hiis atq

Expanded text:
tunditis arma fidelia militantia vobis, tunditis arma fidelia militantia vobis, humilitatis cornua erecta vestrae virtutis et salutis? Plorans plorat desolationem suam apud Tullum Ecclesia sancti Gengulfi; nec est qui consoletur eam. Quis enim se opponat brachio excelso, torrentis impetui, summae arbitrio 175 potestatis? Eamdem se sustinere conqueritur, archiepiscopo jam non valente eum defendere ab insania monachorum, quippe apostolicis sustentationibus amplius confortata, quasi non satis per se insanirent. Quid, quaeso, novae rationis tandem inventum est, ut quod semel bonae famae et vitae canonicis vestra fuerat provida et necessaria dispensatione concessum, secundo confirmatum, tertio, ut aiunt, roboratum, rursum veniat in jus, revocetur in discussionem? siquidem et duo illa supra memorata, per vos nihilominus sancita, per vos et convulsa dicuntur. Talibus hostiis non promeretur Deus; heu! non placatur ira, non conciliatur gratia, non provocatur misericordia. Pro his atque
Abbreviated transcription (Latin):
contentiosi de populo suie de clero aut etrã
ex monasteriis pulsati currunt ad uos. rede¬
untes iactant ⁊ gestiunt se obtinuisse tu¬
tores quos magis ultores sensisse debue¬
rant. An non gladius finees promptissi¬
me atq iustissime eductus fuerat ad con¬
dampnandum incestuosum concubitum
droc̃.⁊ mił᷑ Sed confusus atq retusus abi¬
it retrorsum. scuto nimirũ apłice defensi¬
onis opposito. Prohpudor quos cachinnos
res ista mouit ⁊ mouet ecclesie mimicis.
eis q etiam ip̃is quorum fortasse metu aut
fauore a recto tramite abducti sumꝰ. Amici
confunduntur. fidelibꝰ insultatur. ubiq¬
quoꝵ dum recta uidicia contempnuntur.
uestre quoq plurimum derogatur aucto¬
ritati. Ip̃i sunt enim qui honorẽ uestrũ
zelant. qui uestra pro pace ⁊ exultatione
laborant fideliter quidem. s u̾eor ne inef¬
ficatiter. Quid uobis uires minuitis. qͥd
robur uestrum deprimitis: Quousq re¬

Expanded text:
contentiosi de populo, sive de clero, aut etiam contentiosi de populo, sive de clero, aut etiam ex monasteriis pulsati, currunt ad vos: redeuntes jactant et gestiunt se obtinuisse tutores, quos magis ultores sensisse debuerant. An non gladius Phinees promptissime atque justissime eductus fuerat ad condemnandum incestuosum concubitum Drogonis et Milis? Sed confusus atque retusus abiit retrorsum, scuto nimirum apostolicae defensionis opposito. Proh pudor! quos cachinnos res ista movit et movet Ecclesiae inimicis, eisque etiam ipsis, quorum fortasse metu aut favore a recto tramite abducti sumus! Amici confunduntur, fidelibus insultatur, episquorum dum recta judicia contemnuntur, vestrae quoque plurimum derogatur auctoritati. 2. Ipsi sunt enim qui honorem vestrum zelant, qui vestra pro pace et exaltatione laborant fideliter quidem, sed vereor ne inefficaciter. Quid vobis vires minuitis? quid robur vestrum deprimitis? quousque re
Abbreviated transcription (Latin):
industrium ⁊ fidelem. Significo etiam
uobis sustinere nos periculum in faisis
fratribus. Legati quippe scismaticorum
intrant et exeunt ad quosdam de nr̃is
liberius qͣm solebant. ⁊ uerba tyranni
siculi familiariter admiituntur. Ad¬
tifici: suus. B. quod suus. fident᷑ loqͦr
quia fideliter amo. Nec eiuim fidelis est
amor : ubi dubietatis scrupulus suspi¬
tionis fecem retinet. Querimonia dñi
treuerensis ñ est eus solius: s cõmunis
multoꝵ. eorumq precipue qͥ sinceriori
affectu uos diligunt. uox una omnium
qui fideli apud uos cura populis presunt.
iusticiam in ecclesia deperire. annullari
ecclesie daues. episcopalem õĩno uilesc̾e
auctoritatem. dum nemo episcoporum
in promptui habeat ulcisci in iurias dei.
nulli liceat illicita queuis in ꝓpͥa quidẽ
parrochia castigare. Cansamͣ referunt
in uos curiamq romanam. Recte gesta
ab ipsis ut aiunt destruxistis. Iuste
deftructa statuitis. Suiq flagiciosi et

Expanded text:
industrium et fidelem. Significo etiam industrium et fidelem. Significo etiam vobis sustinere nos periculum in falsis fratribus. Legati quippe schismaticorum intrant et exeunt ad quosdam de nostris liberius quam solebant, et verba tyranni Siculi familiariter admittuntur. tifici, suus BERNARDUS, quod suus. 1. Fidenter loquor, quia fideliter amo. Nec enim sincerus est amor, ubi dubietatis scrupulus suspicionis faecem retinet. Querimonia domini Treverensis non est ejus solius, sed communis multorum, eorumque praecipue, qui sinceriori affectu vos diligunt. Vox una omnium, qui fideli apud nos cura populis praesunt, justitiam in Ecclesia deperire, annullari Ecclesiae claves, episcopalem omnino vilescere auctoritatem, dum nemo episcoporum in promptu habeat ulcisci injurias Dei, nulli liceat illicita quaevis, ne in propria quidem parochia, castigare. Causam referunt in vos, curiamque Romanam. Recte gesta ab ipsis, ut aiunt destruitis, juste destructa statuitis. Quique flagitiosi et
Abbreviated transcription (Latin):
bis qui corrigere potestis innotescat.
ne omniuo uacuum uidear portare nomen
archiep̃i. Et michi melius quid esset nonas¬
cendisse. qͣm sic descendere cum rubore. Sed
de me quetura; Sene quod dignus sum pa¬
tiar tanqͣm male operans. Sim certe oppro¬
brio etiam in eis sua spe nimirũ frustratis.
quam de me ut sibi me preesse uellent con¬
ceperant. dum comperiant ecclesie sue per
me magis imminui dignitatem: cuiꝰ per
me etiam antiqua dampna restitui posse
putauerant. Hec omnia sustineo.⁊ si non
libenter: certe pacienter. ne unꝙͣ uidear
recalcitrare obedientie: pro qua etiã dare
anunam si necesse sit debere me fateor.
uerum hoc sollicitudinem ur̃am attende̾
uelim. creationis iniuriam respicere ad
creantem. ⁊ uires quas michi subtͣhitis
uobis minuitis.⁊ contemptus meus et
deiectio mea redundat in uos. Multa ha¬
beo conqueri uobis de uobis. s reseruo ea
pandenda nuncio quem noui ad hoc satis

Expanded text:
bis, qui corrigere potestis, innotescat, bis, qui corrigere potestis, innotescat, ne omnino vacuum videar portare nomen archiepiscopi. Et mihi melius quidem 174 esset non ascendisse, quam sic descendere cum rubore. 2. Sed de me quae cura? Bene quod dignus sum, patiar, tanquam male operans. Sim certe opprobrio etiam meis, sua spe nimirum frustratis, quam de me, ut sibi me praeesse vellent, conceperant: dum comperiant Ecclesiae suae per me magis imminui dignitatem, cujus per me etiam antiqua damna restitui posse putaverant. Haec omnia sustineo, etsi non libenter, certe patienter, ne unquam videar recalcitrare obedientiae, pro qua etiam dare animam, si necesse sit, debere me fateor. Verum hoc sollicitudinem vestram attendere velim, creationis injuriam respicere ad creantem; et vires quas mihi subtrahitis, vobis minuitis; et contemptus meus, et dejectio mea redundat in vos. Multa habeo conqueri vobis de vobis: sed reservo ea pandenda nuntio, quem novi ad hoc satis
Abbreviated transcription (Latin):
ñ persone proprie parciturum. Ad eñ dẽ
Et si forte cathedram affectaui: s ñ tre¬
uerensem. Sciebam quippe domũ exas¬
perantem ⁊ populum dure ceruicis.
Oderam illos quod semper in fece discor¬
die iacuissent ecclesie resistentes. Pro
qua si quos labores quandoq sustinui ñ
me piget. s hunc inde fructum ñ spera¬
ui nec uolui. Laboraui sustinens. libens
quidem s ñ in hac spe premii. Duram pro¬
uiuciam nactus sum pcc̃is meis exigenti¬
bus. Inter cetera quibus angor suffraga¬
neos accepi iuuenes ⁊ nobiles. aduito¬
res esse deberent ⁊ utinã ñ adũsarent᷑
S supersedeo. per alium malo ut in no¬
tescant uobis mores eorum et studia
si nescitis. dico tamen ius. fas. honestas.
religio: in nostris episcopatib pereunt.
Malum quod pro debito officii dissimula¬
re ñ audeo breuiter simpliciterq inti¬
maui. ut quod ñ placet prouidentie
nestre per me corrigi: per me saltem uo¬

Expanded text:
non personae propriae parciturum. EPISTOLA non personae propriae parciturum. EPISTOLA Et si forte cathedram affectavi, sed non Treverensem. Sciebam quippe domum exasperantem, populumque durae cervicis. Oderam illos, quod semper in faece discordiae jacuissent, Ecclesiae resistentes. Pro qua si quos labores quandoque sustinui, non me piget: sed hunc inde fructum nec speravi, nec volui. Laboravi sustinens, libens quidem, sed non hac spe praemii. Duram provinciam nactus sum, peccatis meis exigentibus. Inter caetera quibus angor, suffraganeos accepi juvenes et nobiles. Adjutores esse deberent, et utinam non adversarentur. Sed supersedeo: per alium malo, ut innotescant vobis mores eorum et studia, si nescitis. Dico tamen: Jus, fas, honestas, religio in nostris episcopatibus perierunt. Malum quod pro debito officii dissimulare non audeo, breviter simpliciterque intimavi: ut quod non placet providentiae vestrae per me corrigi, per me saltem vo
Abbreviated transcription (Latin):
e regione ⁊ a salomone quod prosꝑitas stul¬
torum occidit eos. dicit ⁊ stultum firma ra¬
dice cum uiderit statim maledic̾e pulchri¬
tudim eius. Ideo cum sancto dauid sese in
utroq consolatur. ⁊ hostium uidelicet ca¬
su ⁊ liberatione sui. Ait siquidem. Hii in
curribus ⁊ hii in equis. uos autem in noie
dñi dei nostri inuocabimus. Ipsi obligati
sunt ⁊ ceciderunt. nos autem surreximus
et erecti sumus. Hec pauca uob̃ consolandi
gratia de quibus certus fui fideli attesta¬
tione intimandum esse putaui ad releuã¬
dum uel ex aliqua parte eam que uestra
uiscera incessanter affligit sollicitudo oĩ¬
um ecclesiarum. Hoc quoq addo domiñ
regem deo eum confortante feruere. et
actingi ad liberationem ecclesie.⁊ parare
sibi exercitum multum nimis. Nos quoq
fideliter ad hoc ip̃m pro uiribus laborare.
exhortari ⁊ sollicitare quos possumus.
et cum tempus aduenerit non expensis.

Expanded text:
e regione et a Salomone, quod prosperitas stule regione et a Salomone, quod prosperitas stultorum occidit eos : didicit et stultum firma radice cum viderit, statim maledicere pulchritudini ejus . Ideo cum sancto David sese in utroque consolatur, et hostium videlicet casu, et liberatione sui: ait siquidem, Hi in curribus et hi in equis: nos autem in nomine Domini Dei nostri invocabimus. Ipsi obligati sunt, et ceciderunt: nos autem surreximus, et erecti sumus . Haec pauca vobis consolandi gratia, de quibus certus fui, fideli attestatione intimanda esse putavi, ad relevandam vel ex aliqua parte eam, quae vestra viscera incessanter affligit, sollicitudo omnium Ecclesiarum. Hoc quoque addo, dominum Regem, Deo eum confortante, fervere et accingi ad liberationem Ecclesiae, et parare sibi exercitum multum nimis: nos quoque fideliter ad hoc ipsum pro viribus laborare, exhortari, et sollicitare quos possumus: et cum tempus advenerit, non expensis,
Abbreviated transcription (Latin):
s inefficacem rabiem desudanti. de huisõibꝰ
plenius instrui cupimus ⁊ supplicamus.
Porro nostram citramontanam eccłiam
tam in uestro qͣm infrancoꝵ regno noue¬
ritis fortem in fide. pacificam in unitate.
deuotam in uestra obedientia. promptam
ad seruicium. Nequaꝙͣ nos beneuenti. ñ
capue. ñ ipsius rome terret deo sic iudicã¬
te amissio: scientes ecclesie statũ ñ armis
estimari s meritis. Ipsius quippe ñ alt̾ius
agnoscimus uoces illas in psalmo. Si con¬
sistant adu̾sum me castra ñ timebit cor .in.
Si exurgat adũsum me p̃liũ in hoc ego. s.
Dropterea ⁊ nos quia deeccdesia sumus nõ
timebimus dum turbabitur t̾ra ⁊ tͣnsfe¬
rentur montes in cor maris. Glorietur.
tyrannus siculus qͣntum uult. glorietur
in malicia quod potens est in iniquitate.
Nostra autem uirtus in infirmitate per¬
ficitur. Ecclesia quando infirmatur pauli
magistio didieit esse potentior. Didicit

Expanded text:
sed inefficacem rabiem desudanti; de his omnibus sed inefficacem rabiem desudanti; de his omnibus plenius instrui cupimus, et supplicamus. 2. Porro nostram citramontanam Ecclesiam tam in nostro, quam in Francorum regno noveritis fortem in fide, pacificam in unitate, devotam in vestra obedientia, promptam ad servitium. Nequaquam nos Beneventi, non Capuae, non ipsius Romae terret, Deo sic judicante, amissio; scientes Ecclesiae statum non armis aestimari, sed meritis. Ipsius quippe, non alterius agnoscimus voces illas in Psalmo: Si consistant adversum me castra, non timebit cor meum: si exsurgat adversum me proelium, in hoc ego sperabo . Propterea et nos quia de Ecclesia sumus, non timebimus dum turbabitur terra, et transferentur montes in cor maris. Glorietur tyrannus Siculus quantum vult, glorietur in malitia quod potens est in iniquitate: nostra autem virtus in infirmitate perficitur. Ecclesia quando infirmatur, Pauli magisterio didicit esse potentior . Didicit
Abbreviated transcription (Latin):
mei ⁊ desiderium satis inqͥetum ade¬
undi ⁊ uidendi desideratam beatitudims
uestre presentiam. s ⁊ cognoscendi certius
di: iamdudum itineris me admonet atq
indesinenter sollicitat. Ceterum terre ac
diei malicia.⁊ preter instantia mea cotidi¬
ana.⁊ ñ nulla uestre necessitatis causa im¬
peditus. uoto facere satis ñ potui usq ad¬
huc. s necdum possum. S quid : Sanũ
ex toto adimpleri ñ potuit : fũit ergo con¬
silu per hunc uenerabilem. H. tullensis
ecclesie archidiaconem interim saltẽ ali¬
quatenus consolari conceptum ram olun
desiderium: curamq reuelare qũa patior.
Nec enim fidelior. studiosior. cautior ue
illo ad manum esse potuit. siue in ꝑfendo
ad uos que nos illi iniungimus. siue in
referendo ad nos si qua uestre dignationi
placuerit remandare. Itaq de bñplacito
tate. ⁊ si quid blandius aura secundior a
diuina clementia recens forte spirauerit
ecclesie. aduersus scismaticoꝵ procacem

Expanded text:
et desiderium satis inquietum adeundi et videndi desideratam Beatitudinis vestrae praesentiam; sed et cognoscendi certius di; jamdudum itineris me admonet, atque indesinenter sollicitat. Caeterum terrae ac diei malitia, et praeter instantiam meam quotidianam etiam nonnulla vestrae necessitatis causa impeditus, voto facere satis non potui usque adhuc, sed necdum possum. Sed quid? sanum ex toto adimpleri non potuit? Fuit ergo consilii, per hunc venerabilem Hugonem, Tullensis Ecclesiae archidiaconum, interim saltem aliquatenus consolari conceptum jam olim desiderium, curamque relevare quam patior. Nec enim fidelior, studiosior, cautiorve illo 173 ad manum esse potuit, sive in perferendo ad vos quae nos illi injungimus; sive in referendo ad nos, si qua vestrae dignationi placuerit remandare. Itaque de beneplacito personae, et si quid blandius aura secundior a divina clementia recens forte spiraverit Ecclesiae, adversus schismaticorum procacem,
Abbreviated transcription (Latin):
scriptis sepius uisitatus: clexiu.¬
igratus iam uidebor si non rescripsero
At si saluto eum qui me salutauit. quid
amplius feci÷ Tuenim me preuenisti in
benedictionib dulcedins. tu me ꝑrior
dignatus es tius transmarinis epistolis
uisitare. tumͥ primas humilitatis cari¬
tatis que preripiusti partes. Quid con¬
dignum iam referam : Nichilm deniq
reliquisti quod pari q̃am rependere iuice.¬
qui etiam de thesauro seculoꝵ mͥ imꝑtire
turasti. idest de ligno domini. Quid tam̃:
Debeo ne omittere quod possum. quoniã
quod debeo minime possum: Affectũ saltẽ
uoluntatemq aperio rescribendo dũtaxat
atq resalutando. Quod solum interim per
tot utiq spacia terre ⁊ maris licet. Osten¬
damautemsi unqͣm accepero tempus me
nequa qͣm diligere uerbo siue lingua: sed
opere ⁊ ueritate.Super milites templi
ponite queso oculos uestros.⁊ tante pie¬
tatis uiscera tam strenius ecclesie ꝓpug¬
natoribus aperite. Hoc siquidem acceptũ

Expanded text:
ptis saepius visitatus, ingratus jam videbor, si non rescripsero. At si saluto eum qui me salutavit, quid amplius feci? Tu enim me praevenisti in benedictionibus dulcedinis; tu me prior dignatus es tuis transmarinis epistolis visitare, tu mihi primas humilitatis charitatisque praeripuisti partes. Quid condignum jam referam? Nihil mihi denique reliquisti, quod pari queam rependere vicequi etiam de thesauro saeculorum mihi impertire curasti, id est, de ligno Domini. Quid tamen? debeone omittere quod possum, quoniam quod debeo minime possum? Affectum saltem voluntatemque aperio, rescribendo duntaxat atque resalutando, quod solum interim per tot utique spatia terrae et maris licet. Ostendam autem, si unquam accepero tempus, me nequaquam diligere verbo sive lingua, sed opere et veritate. Super milites Templi ponite, quaeso, oculos vestros, et tantae pietatis viscera tam strenuis Ecclesiae propugnatoribus aperite. Hoc siquidem acceptum
Abbreviated transcription (Latin):
uolentia. qua ⁊ beniuolus mereatur ⁊ be¬
neficus esse. Deniq beniuolentia fructus
est beneficii. susi quis forte bñficiũ putet
quod in spe seuerit aut timore dimiserit.
Sed quis non uideat hoc relictum. illd̾ uen¬
ditum. neutrum datum: Oportet autem
beneficium ut uere beneficus sit esse gͣtui¬
tum. Danti itaq rependi quicqͣm gratius
ab accipiente non potest: qͣm si gratum
habuerit quod gratis acceperit. Et hec be¬
iuuolentia creatur de beniuolentia dantis
in animo accipientis: beneficio quidem in¬
terueniente. hac mefateor locupletẽ. hanc
de corde pleno dignam profecto offeroremu¬
nerationem meo benefactori. hanc deuotꝰ
immolo sacrificium laudis factori omniũ
ꝑro salute mei benefactoris. Ad conradũ

Expanded text:
volentia, qua et benevolus nominatur, et bevolentia, qua et benevolus nominatur, et beneficus est. Denique benevolentia fructus est beneficii: nisi quis forte beneficium putet quod in spe severit, aut timore dimiserit. Sed quis non videat hoc relictum, illud venditum, neutrum datum? Oportet autem beneficium, ut vere sit, esse gratuitum. Danti itaque rependi quidquam gratius ab accipiente non potest, quam si gratum habuerit, quod gratis accepit. Et haec benevolentia creatur de benevolentia dantis in animo accipientis, beneficio quidem interveniente. Hac me fateor locupletem: hanc de corde pleno dignam profecto offero remunerationem meo benefactori; hanc devotus immolo sacrificium laudis factori omnium pro salute mei benefactoris. EPISTOLA