comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uocabitur. Hoc factũ est ꝑ no¬
men xp̃i iuuentis adhomineᷤ
ex semine ipsius ifrł qui nepoᷤ
fuit habrahe. a quo gens cep̃
hebrenũ. Nam ce ipsi isrł ai
tũ est: in semine tuo benedi¬
centur om̃s trib t̾re. Hic ostẽ

Expanded text:
uocabitur. hoc factum est per nouocabitur. hoc factum est per nomen Christi uenientis ad homines ex semine ipsius Israhel, qui nepos fuit Abrahae, a quo gens coepit Hebraeorum; nam et ipsi Israhel dictum est: et in semine tuo benedicentur omnes tribus terrae. hinc ost
Abbreviated transcription (Latin):
lius passio esset gentib ꝓfutu¬
ra. eadem ꝓpħica contestatio¬
ne predictũ. ẽ. nec alia rem ma¬
gis claruit illius gentis regnũ
ce templũ & sacerdotiũ & sacͥ¬
sicium & unctionẽ illam misti¬
cam qđ crisma grece dr̃ uñ xp̃i¬
nomen elucet. ⁊ ꝓpter quã re¬
ges suos xpõs ipsa gens appella¬
bat non fuisse nisi p̾nuntian¬
do xp̃o deputata quam quod
occisi xp̃i resurrectio postea quã
cepit credentib gentib p̃dicari.
illa omnia cessauer̃t. Nescienti¬
b romauis ꝑ quor uictoriã: neᷤ¬
cientib iudeis ꝑ quorũ subni¬
garionẽ factũ est ut illa cessa¬
rent. Rem sane mirabilem ñ
adũtunt pauci pagam qui re¬
mansert̃. dm̃ hebreorũ offensũ
a uictis. nec receptũ a uictori¬
b. nunc p̾dicari & coli ab oĩ¬
b gentib. Ipse est enuim aĩ is¬
rahel. de quo tanto ante ꝓpħa
plebem dĩ sic allocutus.ẽ. & qͥ
eruit te deus isrł uniuĩse t̾re

Expanded text:
lius passio esset gentibus profutulius passio esset gentibus profutura, eadem prophetica contestatione praedictum est. nec alia re magis claruit illius gentis regnum et templum et sacerdotium et sacrificium et unctionem illam mysticam, quod chrisma Graece . nomen elucet et propter quam reges suos christos ipsa gens appellabat, non fuisse nisi praenuntiando Christo deputatam, quam quod occisi Christi resurrectio postea quam coepit credentibus gentibus praedicari illa omnia cessauerunt nescientibus Romanis, per quorum uictoriam, nescientibus Iudaeis, per quorum subiugationem factum est, ut illa cessarent. Rem sane mirabilem non aduertunt pauci pagani, qui remanserunt, deum Hebraeorum offensum a uictis nec receptum a uictoribus nunc praedicari et coli ab omnibus gentibus. ipse est enim deus Israhel, de quo tanto ante propheta plebem dei sic adlocutus est: et qui eruit te deus Israhel uniuersae terrae
Abbreviated transcription (Latin):
pociꝰ nec eas deserendo p̃sser̃t.
nec ad istos transeundo eos ali¬
quid adiuuerunt. quia non
habent in potestate regnũ da¬
re ce auferre.s deus unus ce ue¬
rus choc agit occulto iuditio.
ñ continuo beatos facturꝰ quibꝰ
terrenum regnũ dederit. nec cõ¬
tinuo miseros quib ademerit.
s beatos & miseros propter ali¬
ud & aliunde faciens: tempo¬
ralia rogna atq terrena quib
uoluerit & quandi uoluitrit.
scdm p̃destinatum ordinẽ scło¬
rum uel sinendo uel donando
distribuit. Unde noc illud posst̃
dicere. Cur gͦ deus hebreorũ ꝙ̃
sũmũ &e uerũ dm̃ dicitis. non
solum eis non subiugauit. sca
nec ipsos hebreos ne a roma¬
nis subuigarent᷑ adiuuit:
Precesserunt enĩ manifesta pe¬
ccata eorũ ꝓpter que illis hoc
uenturũ ꝓpħe tanto ante p̃drre¬
rant. ⁊ maxime quia impio fu¬
rore. xp̃m occiderunt. In quo
peccato aliorum occłtoꝵ pecc̃oꝵ
meritis extecati sunt:⁊ quod il¬

Expanded text:
potius nec illas defendendo presserunt potius nec illas defendendo presserunt nec ad istos transeundo eos aliquid adiuuerunt, quia non habent in potestate regnum dare et auferre, sed deus unus et uerus hoc agit occulto iudicio, non continuo beatos facturus quibus terrenum regnum dederit, nec continuo miseros quibus ademerit, sed beatos uel miseros propter aliud et aliunde faciens temporalia regna adque terrena quibus uoluerit et quamdiu uoluerit secundum praedestinatum ordinem saeculorum uel sinendo uel donando distribuit. Vnde nec illud possunt dicere: cur ergo deus Hebraeorum, quem summum et uerum deum dicitis, non solum Romanos eis non subiugauit, sed nec ipsos Hebraeos, ne a Romanis subiugarentur, adiuuit? praecesserunt enim manifesta peccata eorum, propter quae illis hoc uenturum prophetae tanto ante praedixerant, et maxime, quia impio furore Christum occiderunt, in quo peccato aliorum occultorum peccatorum meritis excaecati sunt quod il
Abbreviated transcription (Latin):
qui si aliquid in hac re potesta¬
tis habuissent. suos potius pro¬
texissent ne a romanis suꝑarẽ¬
t᷑ aut ipsos eis romanos edomi¬
tos. subiugassent. Neq em̃ pos¬
sunt dicere pietatem aut mo¬
res suos a diis gentium quas
uicerunt dilectos & electos. Nũ¬
quã hocdicent. si primordia su¬
a rccolant. Pacmorosorũ asilũ
& romuli fratricidiũ. Neq em̃
quand asilum constituer̃t re-¬
mus &e romulus. ut qͥsquis cuiꝰ¬
libet celeris reus eo cõfugisset. ĩ¬
ultũ haberet cõmissũ. p̃cepta
penitentie deder̃t ad sanandaᷤᷤ
animas miserorũ. ac non potiꝰ
colletã timentiũ manũ. contͣ
suas cuitates quarũ leges ti¬
mebant mercede ĩpinitatis
armarunt. Aut qn romulus
frẽm qui nicħ in eo mali ꝑpe¬
trarat occidit. iusticiã uindicã¬
di ac ñ principatũ dũandi co-¬
gitauit: Itane istos mores di¬
lexerunt dii. hostes suarũ ciu¬
tatũ fauendo hostib earũ: En

Expanded text:
qui si aliquid in hac re potestaqui si aliquid in hac re potestatis habuissent, suos potius protexissent, ne a Romanis superarentur, aut ipsos eis Romanos edomitos subiugassent. Neque enim possunt dicere pietatem ac mores suos a dis gentium, quas uicerunt, dilectos et electos. numquam hoc dicent, si primordia sua recolant, facinorosorum asylum et Romuli fratricidium. neque enim, quando asylum constituerunt Remus et Romulus, ut quisquis cuiuslibet sceleris reus eo confugisset multum haberet commissum, praecepta paenitentiae dederunt ad saluandas animas miserorum ac non potius collectam timentium manum contra suas ciuitates, quarum leges timebant, mercede inpunitatis armarunt, aut quando Romulus fratrem, qui nihil in eum mali perpetrarat, occidit, iustitiam uindicandi ac non principatum dominandi cogitauit. itane istos mores dilexerunt di hostes suarum ciuitatum fauendo hostibus earum? quin
Abbreviated transcription (Latin):
dexi deputate nullus alius ds̾
erat. nisi deus unus. deus uerꝰ
qui fecit celum ⁊ terrã & omĩa
que in eis sunt. Quo offenso: se¬
pe suis hostibus subdebant᷑.
Nunc ctiam ꝓ grauissimo sce¬
lere occisi xp̃i. ex ipsa ieroluna
quod erat regni eorum caput
penitus eradicati.⁊ romano ĩꝑi¬
o subnigati sunt. Solebant ã
romam dõs gentiũ quas sub¬
iugabant colendos ꝓpiciare.
& eorũ sacra susciꝑe. Hoc de
deo gentis ebree cum eã uel op¬
pugnauerunt uł incer̃t. fac̾e
nolueriut. C redo quod inde¬
bant si cuis dei sacra recipers.
qui solum deleus etiã fimula¬
cris coli iuberet. dimittenda
cẽ omiĩa que prius colenda
snsceꝑant. quoꝵ religionib ĩ¬
ꝑium suũ creuisse arbitrabãt᷑.
in quo cos plurimũ fallatia
dcmonum decipiebat. Nam
utiq intelligere debebant. oc¬
culta dei ueri ocuoluntate pe¬
nes quem rerum sũma potes¬
tal .s. sibi datum & actum re¬
gnũ non illorũ deorũ fauore.

Expanded text:
am, deputatae nullus alius deus am, deputatae nullus alius deus erat nisi deus unus, deus uerus, qui fecit caelum et terram et omnia quae in eis sunt. quo offenso saepe suis hostibus subdebantur, nunc etiam pro grauissimo scelere occisi Christi ex ipsa Hierosolyma, quod erat regni eorum caput, penitus eradicati et Romano imperio subiugati sunt. solebant autem Romani de dis gentium, quas subiugabant, colendos propitiare et eorum sacra suscipere. hoc de deo gentis Hebraeae, cum eam uel obpugnauerunt uel uicerunt, facere noluerunt. credo, quod uidebant, si eius dei sacra reciperent, qui se solum deletis etiam simulacris coli iuberet, dimittenda esse omnia quae prius colenda susceperant, quorum religionibus imperium suum creuisse arbitrabantur. in quo eos plurimum fallacia demonum decipiebat. nam utique intellegere debebant occulta ueri dei uoluntate, penes quem rerum summa potestas est, sibi datum et auctum regnum, non illorum deorum fauore,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsequeretur de celo uocaint. ⁊
Quomodo gͥ potuit libros quoᷤ
ante quam moreretur eũ scrip¬
sise putari uolunt. ad dncipłoᷤs
tam familiarissimos petrũ ce
paulum scribere. cum paulus
nondum fuerit discipłs eiꝰ: IS
quoq attendant. qui inagicis
artib tanta potusse. ⁊ nomen
suum ad popłos in se conũten¬
dos. arte sua consecrasse delirãt.
utrũ potuerit magicis artib
tantos ꝓphas dunno spũ ante¬
quam in terra nasceret᷑ ĩplere.
qui de illo talta futura p̃locu¬
ti sunt. qualia iam p̃t̾ita i e¬
uanglio legimus. ⁊ qualta in or¬
be t̾rarum p̃sentia tunc un¬
demus. Noq enim si magicis
artib fecit ut coleretur mor¬
tiuis. magꝰ erat ante quam na¬
tꝰ. Ciu ꝓhetando uenturo gens
deputata est: cunis rei publice
tota administratio ꝓhetra eẽt
illius regis uenturi. i ciuitatẽ
celestem ex omĩb gentib con¬
dituri. Proinde illius hebire
gentis ad phetandũ xp̃m sicut

Expanded text:
persequeretur, de caelo uocauit et suupersequeretur, de caelo uocauit et suuquomodo igitur potuit libros, quos antequam moreretur eum scripsisse putari uolunt, ad discipulos tamquam familiarissimos Petrum et Paulum scribere, cum Paulus nondum fuerit discipulus eius? Illud quoque adtendant, qui magicis artibus tanta potuisse et nomen suum ad populos in se conuertendos arte ipsa consecrasse delirant, utrum potuerit magicis artibus tantos prophetas diuino spiritu antequam in terra nasceretur implere, qui de illo talia futura praelocuti sunt, qualia iam praeterita in euangelio legimus et qualia in orbe terrarum praesentia nunc uidemus. neque enim, si magicis artibus fecit, ut coleretur et mortuus, magus erat antequam natus, cui prophetando uenturo gens una deputata est, cuius reipublicae tota administratio prophetia esset illius regis uenturi et ciuitatem caelestem ei omnibus gentibus condituri. Proinde illius Hebraeae gentis ad prophetandum Christum, sicut
Abbreviated transcription (Latin):
uellent tale aliquid fingẽ xpi¬
stum scripsisse ad discipłos su¬
os. cogitauerunt ad quos potis¬
simum scribere potuisse facile
crederetur. tanquam ad illos
qui ei familiartus adhesissent.
quib illud quasi secretũ digne
committeret᷑. & occurit eispe¬
trus & paulus. Credo quod płu¬
rib locis simul cum illo pictos
uiderent: quia merita petri
⁊ pauli etiam ꝓpter eundẽ
passionis diem. celebriꝰ sollẽp¬
nit̾ roma cõmendat. Sic om¬
ni errare meruerunt qui xͫ
sierunt. Nec mirum: si a pigẽ¬
tib fingentes decepti sunt. T̃ oto
enim tempore quo xp̃s incar¬
ne mortali cum sins disciplis
uuixit: nondum enĩ paulus di¬
cipłs eius. quem post pasnio¬
nem suam. post resinrectionẽ.
post ascensionem. post missum
de celis spm̃ scm̃. post multor
iideorũ conũsionẽ &e mirabilẽ
fidem. post lapidationem ste¬
pham diaconi & martiris. cum
adhuc saulus appellaret᷑.⁊ eos
qui in xp̃m crediderant grauit᷑

Expanded text:
uellent tale aliquid fingere Chriuellent tale aliquid fingere Christum scripsisse ad discipulos suos, cogitauerunt, ad quos potissimum scribere potuisse facile crederetur, tamquam ad illos, qui ei familiarius adhaesissent, quibus illud quasi secretum digne committeretur, et occurrit eis Petrus et Paulus, credo, quod pluribus locis simul eos cum illo pictos uiderent, quia merita Petri et Pauli etiam propter eundem passionis diem celebrius sollemniter Roma commendat. sic omnino errare meruerunt, qui Chsierunt, nec mirum, si a pingentibus fingentes decepti sunt. toto enim tempore, quo Christus in carne mortali cum suis discipulis uixit, nondum erat Paulus discipulus eius, quem post passionem suam, post resurrectionem, post ascensionem, post missum de caelis spiritum sanctum, post multorum Iudaeorum conuersionem et mirabilem fidem, post lapidationem Stephani diaconi et martyris, cum adhuc Saulus appellaretur et eos qui in Christum crediderant grauiter
Abbreviated transcription (Latin):
fecisse miracła quorum fama
ubi ꝑcrebuit. qđ existimando
se ipsos ꝓdunt. quid diligant
&e quid affectent. quandoqͥdẽ
putant fuisse. quia nescio q̃
illicita nouerat. que non solũ
disciplina xp̃iana: s etiã ip̃a
t̾rene rei publice ãministratio
iure condempnat. Et certe qui
tales xp̃i libros legisse affirmãt.
cur ipsi nulla talia fatiunt.qua¬
lia illum de libris talib fecisse mi¬
rantur: Quid quod etiam diui¬
no iuditio sic errant quidam co¬
rum qui talia xp̃m scripsisse uł
credunt. uel credi uolunt ut eos¬
dem libros ad petrum & paulũ
dicant. tanquam epłari titulo p̃¬
notatos. Et fieri potest ut siue
inimici nominis xp̃i siue qui
cuus modi exacrabilib artib de
tam głoso nomine. pondus au¬
ctoritatis dare. se posse putaue¬
nomine scripserint. In qua fal¬
latissima audatia sic excecati
sunt: ut etiam apueris qui
adhuc pueriliter in gradu lec-¬
torum xp̃ianas litt̾as norũt:
merito rideantur. Cum enm

Expanded text:
fecisse miracula, quorum fama fecisse miracula, quorum fama ubique percrebruit: quod existimando se ipsos produnt quid diligant et quid adfectent: quando quideissimum putant fuisse, quia nescio quae inlicita nouerat, quae non solum disciplina christiana, sed etiam ipsa terrenae rei publicae administratio iure condemnat. et certe qui tales Christi libros legisse se adfirmant, cur ipsi nulla talia faciunt, qualia illum de libris talibus fecisse mirantur? Quid quod etiam diuino iudicio sic errant quidam eorum, qui talia Christum scripsisse uel credunt uel credi uolunt, ut eosdem libros ad Petrum et Paulum dicant tamquam epistulari titulo praenotatos. et fieri potest, ut sine inimici nominis Christi siue qui eiusmodi execrabilibus artibus de tam glorioso nomine pondus auctoritatis dare se posse putauelorum nomine scripserint. in qua fallacissima audacia sic excaecati sunt, ut etiam a pueris, qui adhuc pueriliter in gradu lectorum Christianas litteras norunt, merito rideantur. Cum enim
Abbreviated transcription (Latin):
tes credi: filium dĩ unigenitũ.
gunt testẽ.cur non hanc eli-¬
gunt que tanta claritate pre¬
fulget: Si scripturã. cur nõ
euangłicã que tanta auctori¬
tate p̃pollet: Nos certe de di
is eorũ credimus que ht̃ & scͥp¬
tura eorũ antiquior.⁊ fama
celebrior. Que si adoranda st̃.
cur ea rident in theatris: Si
autem ridenda sunt: plus ii¬
dendum est cum adorãtur in
templis. Restat ut ipsi uelint
meritum sciendi quid loquant᷑
loquendo quod nestiunt. Aut
si aliquos libros se hr̃e dicunt.
quos eum scripsisse asserant:
ꝓdant cos nobis. Profecto enĩ sa¬
utilissum ⁊ saluberrimi siuit:
quos ⁊ ipsi fatent᷑ uir sapientiᷤᷤ¬
simius scripsit. Si aut̃ tuent
cos ꝓferre: utiq mali sunt.
Porro si mali sunt. non eos sapi¬
entissimus scripsit. Sapientis¬
xp̃c tale aliquid scripsit. Ita
uero isti desipiunt ut illis li¬
bris quos eum scripsisse existi¬
mant. dicant continem̾ eas
artes quib eum putant illa

Expanded text:
tes credi, Filium Dei Unigenitum etes credi, Filium Dei Unigenitum egunt testem, cur non hanc eligunt, quae tanta claritate praefulget? Si scripturam, cur non evangelicam, quae tanta auctoritate praepollet? Nos certe haec de diis eorum credimus, quae habet et scriptura eorum antiquior, et fama celebrior. Quae si adoranda sunt, cur ea rident in theatris? Si autem ridenda sunt, plus ridendum est cum adorantur in templis. Restat ut ipsi velint meritum sciendi quid loquantur, loquendo quod nesciunt. Aut si aliquos libros se habere dicunt, quos eum scripsisse asserant, prodant eos nobis. Profecto enim utilissimi et saluberrimi sunt, quos, ut ipsi fatentur, uir sapientissimus scripsit. si autem timent eos proferre, utique mali sunt; porro si mali sunt, non eos sapientissimus scripsit; sapientisChristus tale aliquid scripsit. Ita uero isti desipiunt, ut illis libris, quos eum scripsisse existimant, dicant contineri eas artes, quibus eum putant illa
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑatos ẽẽ. fateant᷑. ꝙͣuis eũ fa¬
teri dm̃ noluit. An uͦ illi quos
isto multo inferiores fuisse ñ
dubitant. ueraces de se disci¬
pulos facere potuer̃t.:⁊ iste nõ
potuit: Qd si absurdissime dĩ.
credant de illo quem sapientẽ
fatentur: non quod ipsi uolũt.
s quod apud cos legunt qui ea
que scripserunt ab illo sapien¬
te didicerunt. Dem dicant uñ
saltim quod sapientissimꝰ fuit.
nosse uel audire potuer̾t. Si fa¬
ma disseminante. certior ne de
cipłi eius. quib eum predicanti¬
b ipsa ꝑ totum mundũ fama
ferant fame. Si fame de illo
credant:que maior est.Ea
quippe fama que de catholi¬
ca eccła quam stupent. toto or¬
be diffusam. mirabili clarita¬
te disꝑtitur. tenues istorũ ru-¬
mores incõꝑabilit̾ uincit. Ea
porro fama tam magna. tã ce¬
lebris ut eam timendo isti tre¬
pidas &e tepidas contradicti un-¬
glas in sinu suo rodant.iam plꝰ
metuentes audiri. quam uolẽ¬

Expanded text:
superatos esse fateantur, quamuis eum fasuperatos esse fateantur, quamuis eum fateri deum nolint? an uero illi, quos isto multo inferiores fuisse non dubitant, ueraces de se discipulos facere potuerunt et iste non potuit? quod si absurdissime dicitur, credant de illo, quem sapientem fatentur, non quod ipsi uolunt, sed quod aput eos legunt, qui ea quae scripserunt ab illo sapiente didicerunt. Deinde dicant, unde saltem quod sapientissimus fuerit nosse uel audire potuerunt. si fama disseminante, certiorne de cipuli eius, quibus eum praedicantibus ipsa per totum mundum fama aeferant famae, et ei famae de illo credant quae major est. Ea quippe fama, quae de catholica Ecclesia, quam stupent toto orbe diffusam, mirabili claritate dispergitur, tenues istorum rumores incomparabiliter vincit: ea porro fama tam magna, tam celebris, ut eam timendo isti trepidas et tepidas contradictiunculas in sinu suo rodant, jam plus metuentes audiri, quam volen
Abbreviated transcription (Latin):
liquerunt. cum de se ipsi nicħ
scripsissent. Nam pytagoras
quo in illa contemplatua uir¬
tute nicħ habuit grecia clariꝰ.
non tantum de se s nec de ul¬
la re aliquid scripsisse ꝑhibet᷑.
Socrates autem quẽ ruisus in
actiua qua mores informant᷑
omĩb p̃tulerunt. ita ut testi¬
monio qͦ dei sui apollinis. õĩũ
sapientissimũ ꝓnuntiatũ ẽẽ ñ
taceant. Isopy fabulas pauculis
uersib ꝑsecutus ẽ. uerba & mi-¬
meros suos adhibens reb alteriꝰ.
Usq adeo nicħ scribere uoluit:
ut hoc se coactũ imꝑio sui de¬
monis fecisse dix̾it. sicut nobi¬
lissimus discipłorũ eiꝰ plato cõ¬
memorat. In quo tamen oꝑe
maluit alieuas quã suas exor¬
nare sentencias. Quid gͥ cause
est cur de istis hoc credant. qd
de illis discipłi corum litt̾is cõ¬
mendar̃t̃:⁊ de xp̃o nolunt cre¬
dere. quod enis de illo discipli
consenserunt. p̃sertĩ cum de
eo ceteros homines sapientia

Expanded text:
liquerunt, cum de se ipsi nihil liquerunt, cum de se ipsi nihil scripsissent? nam Pythagoras, quo in illa contemplatiua uirtute nihil tunc habuit Graecia clarius, non tantum de se, sed nec de ulla re aliquid scripsisse perhibetur. Socrates autem, quem rursus in actiua, qua mores informantur, omnibus praetulerunt, ita ut testimonio quoque dei sui Apollinis omnium sapientissimum pronuntiatum esse non taceant, Aesopi fabulas pauculis uersibus persecutus est uerba et numeros suos adhibens rebus alterius, usque adeo nihil scribere uoluit, ut hoc se coactum imperio sui demonis fecisse dixerit, sicut nobilissimus discipulorum eius Plato commemorat, in quo tamen opere maluit alienas quam suas exornare sententias. quid igitur causae est, cur de istis hoc credant, quod de illis discipuli eorum litteris commendarunt, et de Christo nolint credere, quod eius de illo discipuli conscripserunt, praesertim cum ab eo ceteros homines sapientia
Abbreviated transcription (Latin):
nllos mouere. cur ipse dñs ni¬
cħ scripserit. ut aliis de illo scri¬
bentib necesse sit credere. Hoc
enim dicunt illi uel maxime
culpare aut blasphemare ñ au¬
dent. Et cui tribuunt excellẽ¬
tissimã sapĩam. s tamen tãꝙͣ
homini. discipłos uero eius di¬
cunt magistro suo ampliꝰ tri¬
buisse ꝙͣ etat: ut eum filiũ di
cerent & uerbum dĩ. ꝑ quod
facta sunt omĩa.⁊ ipsũ ac dm̃
patrem imũ eẽ. ac si qua sũt¬
similia in apłicis litt̾is. quib
eum cum patre unũ dm̃ colen¬
dum ẽẽ didicimꝰ. Honorandũ i
tanquam sapientissimũ inirũ
putant. colendũ aut̃ tanquã de¬
um negant. Cum gͦ quer̃t qua¬
re ipse non scripserit: uidentur
pariti fuisse hoc de illo credere
quod de se ipse scripsisset. non
quod allii de illo pro suo arbi¬
trio p̾dicassent. A quib quero. c̃
de quibusdam nobilissimis
philosophis suis hoc credide¬
rint. quod de illis eorum dis¬
cipuli scriptum memorie re¬

Expanded text:
nullos mouere, cur ipse dominus ninullos mouere, cur ipse dominus nihil scripserit, ut aliis de illo scribentibus necesse sit credere. hoc enim dicunt illi uel maxime um Christum culpare aut blasphemare non audent eique tribuunt excellentissimam sapientiam, sed tamen tamquam homini, discipulos uero eius dicunt magistro suo amplius tribuisse quam erat, ut eum filium dei dicerent et uerbum dei, per quod facta sunt omnia, et ipsum ac deum patrem unum esse, ac si qua similia sunt in apostolicis litteris, quibus eum cum patre unum deum colendum esse didicimus. honorandum enim tamquam sapientissimum uirum putant, colendum autem tamquam deum negant. Cum ergo quaerunt, quare ipse non scripserit, uidentur parati fuisse hoc de illo credere, quod de se ipse scripsisset, non quod alii de illo pro suo arbitrio praedicassent. a quibus quaero, cur de quibusdam nobilissimis philosophis suis hoc crediderint, quod de illis eorum discipuli scriptum memoriae re
Abbreviated transcription (Latin):
ant comp̃ssi fide gentiũ. ⁊ oĩũ
deuotione popłorũ. Uerũptñ
quia nonnullos adhuc calũm¬
osis disputationib suis. uel re¬
tardant a fide ne credant. uł
credentes quantũ potuerunit
agitando ꝑturbant. ñnulli ã
fr̃s salua fide nosse desiderant
quid talib respondeant q̃stio¬
nib uel ad ꝓfectum srientie
sue. uel ad illorũ uamloquia
repellenda. inspirante atq adni¬
uante dño deo nr̃o. qđ utinã ⁊
ipsorum saluti ꝓsit. hoc oꝑe de¬
monstiate suscepiniꝰ. errorẽ uel
tem̃tatẽ corũ qui contra euã¬
głii quatuor libros quos euã¬
gliste quatuor singulos conscͥp¬
serunt. satis argutas criminati¬
ones se ꝓferre arbitrantur. Qd
ut fiat. quod non sibi adũsen¬
tur idem scriptores quatorcsr
ostendũ est. Hoc enĩ solent qͣiͣ
palmare sue uanitatis obice̾.
quod ipsi euangłiste int̾ se ip¬
sos dissenttant. S illud prius
discutiendũ ẽ. quod solet non¬

Expanded text:
ant conpressi fide gentium et omnium ant conpressi fide gentium et omnium deuotione populorum. uerum tamen, quia nonnullos adhuc calumniosis disputationibus suis uel retardant a fide, ne credant, uel iam credentes, quantum potuerint, exagitando perturbant, nonnulli autem fratres salua fide nosse desiderant, quid talibus respondeant quaestionibus, uel ad prouectum scientiae suae uel ad illorum uaniloquia refellenda, inspirante adque adiuuante domino deo nostro - quod utinam et ipsorum saluti prosit — hoc opere demonstrare suscepimus errorem uel temeritatem eorum, qui contra euangelii quattuor libros, quos euangelistae quattuor singulos conscripserunt. satis argutas criminationes se proferre arbitrantur. quod ut fiat, quam non sibi aduersentur idem scriptores quattuor, ostendendum est. hoc enim solent quasi palmare suae uanitatis obicere, quod ipsi euangelistae inter se ipsos dissentiant. Sed illud prius discutiendum est, quod solet non
Abbreviated transcription (Latin):
capsonam sacerdotis habuisse.
Marcus gͦ qui neq stirpen regi¬
am. neq sacerdotalem uel cog¬
nationẽ uel consecrationẽ nar¬
in illis quatuor aninalib sig¬
inficatus uidet᷑. Hec aut̃ aĩa¬
lia. tria. siue leo siue homo. si¬
ue uitulus. in t̾ra gradiunt᷑.
Unde isti tres euangłiste in hiˢ
maxine occupati sunt que
cepta mortalis uite exercende
carnẽ portantib tradidit. At
uero iohannes suꝑ nubila in¬
firmitatis humane uelut aqͥ¬
la uolat:⁊ lucem incõmutabił
ueritatis acinissimis atq sirmis¬
simis ocuł cordis intuet᷑. Has
dñi scãs quadrigas. quib per
orbem uectus subicit popłos le¬
n suo nigo:⁊ sarcina leui. quidã
uel impia uanitate uel imꝑr¬
ta temeritare calũniis appett̃it.
ut eis ueracis narrationis dero¬
gent fidẽ. ꝑ quos xp̃iana religi¬
o disseminata ꝑ mundũ. tanta
fertilate ꝓuenit: ut homines
infideles. tam int̾ se ipids calũ¬
nias suas musitare uir aude¬

Expanded text:
ca personam sacerdotis habuisse. ca personam sacerdotis habuisse. Marcus ergo, qui neque stirpem regiam neque sacerdotalem uel cognationem uel consecrationem narin illis quattuor animalibus significatus uidetur. haec autem animalia tria, siue leo siue homo siue uitulus, in terra gradiuntur, unde isti tres euangelistae in his maxime occupati sunt, quae aecepta mortalis uitae exercendae carnem portantibus tradidit. at uero Iohannes supra nubila infirmitatis humanae uelut aquila uolat et lucem incommutabilis ueritatis acutissimis adque firmissimis oculis cordis intuetur. Has domini sanctas quadrigas, quibus per orbem uectus subigit populos leni suo iugo et sarcinae leui, quidam uel impia uanitate uel imperita temeritate calumniis appetunt, ut eis ueracis narrationis derogent fidem, per quos christiana religio disseminata per mundum tanta fertilitate prouenit, ut homines infideles iam inter se ipsos calumnias suas mussitare uix aude
Abbreviated transcription (Latin):
marto. leonem ioħi tribuerunt.
De principiis enim libroꝵ qͣn¬
dam comecturã caꝑe uoluer̃t.
non de tota intentiõe euange¬
listarũ. que magis fuerat ꝑscͥ¬
tanda. Multo enim congruẽ¬
tius ille qui regiã xp̃i ꝑsonã mariẽ
cõmendauit. ꝑ leonem signi¬
ficatus accipitur. Unde & in a¬
pocalipsi cum ipsa tribu regia
leo commemoratꝰ. ẽ. ubi dictũ
ẽ: uicit leo de tribu iuda. Se¬
cundũ matheũ enĩ &e maginar¬
rant᷑ uenisse ab oriente ad regẽ
rex herodes regẽ formidat in fa̾¬
tẽ. atq ut eum posfit occidere
tor paruulos necat. Qđ ante
ꝑ untulũ lucas significatus sit
ꝓpter maximã uirtimã sac̃¬
dotis. neutri dubitauerunt.
Ibi enim a sacerdote ⁊acharia
incipit sermo narrantis. ibi co¬
gnatio mariȩ & helisabeth cõ¬
memoratur. ibi sacramenta pͥ¬
mi sacerdotii in infante xp̃o
impleta mariant᷑: ⁊ quecũq ali¬
a possunt diligent̃ adũti. qͥb
appareat lucas intentionẽ cir¬

Expanded text:
Marco, leonem Joanni tribuerunt. Marco, leonem Joanni tribuerunt. De principiis enim librorum quamdam conjecturam capere voluerunt, non de tota intentione Evangelistarum, quae magis fuerat perscrutanda. Multo enim congruentius ille qui regiam Christi personam maxime commendavit, per leonem significatus accipitur: unde et in Apocalypsi cum ipsa tribu regia leo commemoratus est, ubi dictum est, Vicit leo de tribu Juda . Secundum Matthaeum enim et Magi narrantur venisse ab Oriente ad regem rex Herodes regem formidat infantem, atque ut eum possit occidere, tot parvulos necat . Quod autem per vitulum Lucas significatus sit, propter maximam victimam sacerdotis, neutri dubitaverunt. Ibi enim a sacerdote Zacharia incipit sermo narrantis; ibi cognatio Mariae et Elisabeth comemoratur, ibi sacramenta primi sacerdotii in infante Christo impleta narrantur, et quaecumque alia possunt diligenter aduerti, quibus appareat Lucas intentionem cir
Abbreviated transcription (Latin):
faustum manicheũ ꝓ modulo
meo quantũ illi oꝑi suffic̾e ui¬
debatur disserui. Lia quippe
int̃pretatur laborans. rachel ã
uisũ principiũ. Ex quo intelli
gitur si diligent̃ adũtas tres
euanglistas temporalra facta
dm̃ ce dicta. que ad informan¬
dos mores uite p̃sentis maxime
ualerent copiosius ꝑsecutos cir¬
ca illam actiuam uirtutẽ fuis¬
se ũsatos. ioħem uͦ facta dni
multo pauciora narrantẽ. dic¬
ta uero enis. ea p̾sertim que tri¬
ntatis unitatẽ.:⁊ uite et̃ne feli¬
citatem insinuarent. diligentiꝰ
& uberiꝰ conscribentẽ. inuurtu¬
te contemplatuia cõmendanda.
suam intentionẽ predicationẽ¬
q tenirisse. Unde michi uident᷑
qui ex apocalipsi illa quatuor
animalia ad intelligendos. iiiͦ.
euatgelistas interp̃tati sunt. ꝓ¬
babilius aliquid attendisse illi
qui leonẽ in matheo. hominẽ
in marro. intulum in lucã. aqͥ¬
lam in ioħm antellexerunt. ꝙͣ
illi qui hoĩem matheo. aquilã

Expanded text:
Faustum Manicheum pro modulo Faustum Manicheum pro modulo meo, quantum illi operi sufficere uidebatur, disserui. Lia quippe interpretatur laborans\', Rachel autem uisum principium\'. ex quo intellegi datur, si diligenter aduertas, tres euangelistas temporalia facta domini et dicta, quae ad informandos mores uitae praesentis maxime ualerent, copiosius persecutos circa illam actiuam uirtutem fuisse uersatos, Iohannem uero facta domini multo pauciora narrantem, dicta uero eius, ea praesertim, quae trinitatis unitatem et uitae aeternae felicitatem insinuarent, diligentius et uberius conscribentem in uirtute contemplatiua commendanda suam intentionem praedicationemque tenuisse. Vnde mihi uidentur qui ex apocalypsi illa quattuor animalia ad intellegendos quattuor euangelistas interpretati sunt probabilius aliququi leonem in Matthaeo, hominem in Marco, vitulum in Luca, aquilam in Joanne intellexerunt, quam illi qui hominem Matthaeo, aquilam
Abbreviated transcription (Latin):
est patri recte intelligentib ĩ¬
timent. pene solus iohannes
in euangłio suo posuit: tanꝙͣ
de pectore ipsius dm̃i. suꝑ quod
discombere in eius comiuo
solitus erat. secretũ diumitatiᷤ
eius uberius.i quodamm fami¬
harius biberit. Pinde cum du¬
e uuirtutes ꝓposite sint aĩe hu¬
ne. una actiua. altã contẽplati¬
ua. illa qua itur. ista qua ꝑue¬
nitur. illa qua laboratur ut
cor mundetur ad iudendum dm̃.
ista quauacatur & uidetur ds.
illa est in p̃ceptis exercende uite
hiuius temporał. ista in doctrina
uite illiꝰ sempit̃ne. Ac ꝑ hoc illa
oꝑatur. ista reqinescit: quia illa
est in pirgatiõe peccõrum. ista
in lumine pragatoꝵ. Ac ꝑ hoc
i hac uita mortali illa est in
oꝑe bone conu̾sationis. ista uero
magis in fide:⁊ apud ꝑpaucos ꝑ
specłm in eingmate. Et ex par¬
te in aliqua insione incõmuta¬
bilis ueritatis. He duȩ untutes
in duab uxorib iacob sigurate
intelligiit᷑. de quib adũsus

Expanded text:
est patri, recte intellegentibus inest patri, recte intellegentibus intiment,. paene solus Iohannes in euangelio suo posuit, tamquam de pectore ipsius domini, super quod discumbere in eius conuiuio solitus erat, secretum diuinitatis eius uberius et quodammodo familiarius biberit. Proinde cum duae uirtutes propositae sint animae humanae, una actiua, altera contemplatiua, illa qua itur, ista quo peruenitur, illa qua laboratur, ut cor mundetur ad uidendum deum, ista qua uacatur et uidetur deus: illa est in praeceptis exercendae uitae huius temporalis, ista in doctrina uitae illius sempiternae. ac per hoc illa operatur, ista requiescit, quia illa est in purgatione peccatorum; ista in lumine purgatorum. ac per hoc in hac uita mortali illa est in opere bonae conuersationis, ista uero magis in fide et aput perpaucos per speculum in enigmate et ex parte in aliqua uisione incommutabilis ueritatis. hae duae uirtutes in duabus uxoribus Iacob figuratae intelleguntur. de quibus aduersus
Abbreviated transcription (Latin):
rauit. Itaq a trib istis longe¬
suꝑuis fert᷑. ita ut hos uideas
quodãmͦ in t̾ra cum xp̃o hoĩe
conũsari. illum aut̃ transcen¬
disse nebulã qua tegitur oĩs
terra:i ꝑuenisse ad liquidũ ce¬
lum unde acie mentis acutis¬
sima atq firmissima. uideret
in pͥncipio u̾bum dm̃ apud
dm̃. ꝑ quod facta sunt omĩa:
ce ipsum agnosceret carnẽ fac¬
tum. ut habitaret in nobis. Qd
acceꝑit carnem: non quod fue¬
rit mutatꝰ in carnẽ. Nisi enĩ
carnis assumptio seruata incõ¬
mutabili diuinitate facta eẽt:
ñ diceret᷑. ego & pater unũ su¬
mus. Neq enum pater & caro
unũ sunt. Et hoc de se ipso do¬
mini testimoniũ. solus idem io¬
hannes cõmemorauit. Et qui
me uidet. uidet & patrẽ. Et ego
in patre &e pater mine. & ut
sint unum: sicut & nos unum
sumus. Et quecumq pat̾ fa¬
cit: hec eadem & filius similit̃¬
facit. Et si qua alia sunt que
xp̃i diuinitatẽ in qua equał

Expanded text:
rauit. itaque longe a tribus istis superauit. itaque longe a tribus istis superius fertur, ita ut hos uideas quodammodo in terra cum Christo homine conuersari, illum autem transcendisse nebulam, qua tegitur omnis terra, et peruenisse ad liquidum caelum, unde acie mentis acutissima adque firmissima uideret in principio uerbum deum aput deum, per quod facta sunt omnia, et ipsum agnosceret carnem factum, ut habitaret in nobis, quod acceperit carnem, non quod fuerit mutatus in carnem. nisi enim carnis adsumtio seruata incommutabili diuinitate facta esset, non diceretur: ego et pater unum sumus, neque enim pater et caro unum sunt. et hoc de se ipso domini testimonium solus idem Iohannes commemorauit, et: qui me uidit, uidit et patrem, et: ego in patre et pater in me, et: ut sint unum, sicut et nos unum sumus, et: qucit, haec eadem et filius facit similiter, et si qua alia sunt, quae Christi diuinitatem, in qua aequalis
Abbreviated transcription (Latin):
utiq humanitatẽ. xp̃i maxiẽ
cõmendarunt. Scłm homi¬
dos effectus. ẽ. cui dedit deus se¬
dem dauid patris si. ut regni
etus non esset finis: ce esset ad
interpellandũ pro nob̾ media¬
tor dĩ & hominũ. homo xp̃c
iħs. Non autem hũit tanquã
breuiatorem ꝯunctũ lucas:
sic̃ marcum matheus. Ot hoc
forte non sine aliquo sacramẽ¬
to: qui regum est non esse sine
comitẽ obseqino. Unde ille qͥ
regiã ꝑsonã xp̃i narrandã acce¬
perat: hũit sͥ tanquã comitẽ
adiunctũ. qui sua uestigia qͦdã
lucas cunis cura sacenlotium
xp̃i erat intentio. non hũit tan¬
quam sotiũ subsequentẽ. quia
siam narrationẽ quodãmodo
breuraret. T res tñ isti euangłistȩ
in his reb maxime diũsati sũt
nationẽ temporalit̾ gessit. Por¬
ro autem loħs: ipsam marĩe di¬
uinitatẽ dm̃ qua patri est qqͣł
intendit. eamq p̃cipue suo e¬
uangłio quantũ int̾ homines
sufficere credidit. cõmendare cu¬

Expanded text:
utique humanitatem Christi maxime utique humanitatem Christi maxime commendarunt. secundum homirdos effectus est, cui dedit deus sedem Dauid patris sui, ut regni eius non esset finis et esset ad interpellandum pro nobis mediator dei et hominum homo Christus Iesus. non autem habuit tamquam breuiatorem coniunctum Lucas sicut Marcum Mattheus, et hoc forte non sine aliquo sacramento, quia regum est non esse sine comitum obsequio. unde ille, qui regiam personam Christi narrandam susceperat, habuit sibi tamquam comitem adiunctum, qui sua uestigia quodamLucas, cuius circa sacerdotium Christi erat intentio, non habuit tamquam socium subsequentem, qui suam narrationem quodammodo breuiaret. ia Tres tamen isti euangelistae in his rebus maxime deuersati sunt, carnem temporalitro autem Joannes ipsam maxime divinitatem Domini qua Patri est aequalis, intendit, eamque puangelio, quantum inter homines sufficere credidit, commendare cu
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsonam sacerdotis attmnet. ĩ
eo quod nos offerre atq acci¬
ꝑe docuit: unde ꝓphetrã
de se p̃misit. dicentẽ. tui es sa¬
cerdos in eternum scdm ordi¬
nem melchisedech. Multisq
aliis documentis. scripturat᷑¬
apparet. Hinc & ipse dauid
cuus non frusta crebrus si¬
lius dictus est quam filius a¬
brahe.⁊ quẽ cõmunit̾ tenu¬
erunt matheus & lucas. ille
a quo ꝑ salomonẽ descende.¬
ret. iste adquem ꝑ nathan
ascenderet. quamquã aꝑte rex
fuit. figurauit tamen ⁊ sacer¬
dotis ꝑsonam. quando panes ꝓ¬
positionis manducauit. quos ñ
licebat manducare. nisi solis sa¬
cerdotib. huic accidit quod solꝰ
etiam lucas mariã cõmemorat
ab angło manifestatã cognatã
fuisse helisabeth. que uxor erat
tacharie sacerdotis. de quo idẽ
scripsit. quod eam de filiab aa¬
ron. ħ est de tribu saceudotũ ha¬
bebat uxorem. Cum gͦ matheꝰ
cuta regis. lucas cura sacerdotiᷤᷤ
ꝑsonam gereret intentionẽ:

Expanded text:
personam sacerdotis adtinet, in personam sacerdotis adtinet, in eo quod nos offerre adque accipere docuit, unde prophetiam de se praemisit dicentem: tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech. multisque aliis documentis diuinarum scapparet. hinc et ipse Dauid, cuius non frustra crebrius filius dictus est quam filius Abrahae et quem communiter tenuerunt Mattheus et Lucas, ille a quo per Salomonem descenderet, iste ad quem per Nathan ascenderet, quamquam aperte rex fuit, figurauit tamen et sacerdotis personam, quando panes propositionis manducauit, quos non licebat manducare nisi solis sacerdotibus. huc accedit, quod solus etiam Lucas Mariam commemorat ab angelo manifestatam cognatam fuisse Elisabeth, quae uxor erat Zachariae sacerdotis. de quo idem scripsit, quod eam de filiabus Aaron, hoc est de tribu sacerdotum, habebat uxorem. Cum ergo Mattheus circa regis, Lucas circa sacerdotis personam gereret intentionem,
Abbreviated transcription (Latin):
martus eũ sb̃securus tãqͣm pedis¬
sequus ⁊ breuiator eius nidetur
Cũ solo qͥppe Iohãne nich̃ clixit. so¬
lus ip̃e ꝑ pauta. cũ solo luta pau¬
pene toticlem atqz ipis u̾bis sluc
cũ solo sũ cũ cetĩs consonante
lucas aũt cirta satertlotałe diũ
stirpem atque personam mag̃
occupatus apparet. Nam et acl
ipsum clauicl non rogium ste¬
ma secutus astrĩdit. seel ꝑoos qui
reges nõ fuerũt exut ad nathan
filiũ dauid qui nec ip̃e rexfuit.
Nam mathens qui ꝑsalomonẽ
roggem lesceulens ceteros cciã
reges erorline ꝓsequtus est ser¬
uans ineis de quo postea lo quem᷑
nuis uerus sac̾dos illud ad re¬
gendos nos. illud ad expiandoᷤ.
Has duas ꝑsonas aput paires
sigillatim cõmendatas. suam
figuram egisse declarauit. si¬
ue titulo illo qui cruci enis fr̾¬
fixns erat. itx nideoꝵ. unde
archano instinctu pilatꝰ res¬
pondit. quod scripsi scripsi.
Predictum quippe erat in
psalmis. Ne corrimpas titu¬
li inscriptionẽ. siue quod ad

Expanded text:
Marcus eum subsecutus, tanquam pedissequus et breviator ejus videtur. Cum solo quippe Joanne, nihil dixit; solus ipse, perpauca; cum solo Luca, paupene totidem atque ipsis verbis, sive cum solo, sive cum caeteris consonante. Lucas autem circa sacerdotalem Domini stirpem atque personam magis occupatus apparet. Nam et ad ipsum David non regium stemma secutus ascendit, sed per eos qui reges non fuerunt, exiit ad Nathan filium David , qui nec ipse rex fuit. Mattheus, qui per Salomonem regem descendens ceteros etiam reges ex ordine persecutus est seruans in eis, de quo postea loquemur,unus ueras sacerdos, illud ad regendos nos, illud ad expiandos, has duas personas aput patres singillatim commendatas suam figuram egisse declarauit siue titulo illo, qui cruci eius superfixus erat, rex Iudaeorum, unde arcano instinctu Pilatus respondit: quod scripsi scripsi, praedictum quippe erat in psalmis: ne corrumpas tituli inscriptionem, siue, quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
sa in mare. ⁊ de proferente de thesaitro
nona ce uetera. quomodo marro & lu¬
ce mrarłis consentiat. uel m his que cũ
illo direrunt. uł narrationis ortine
quod uenit in pairiam suam & mira¬
bantur doctrinam. cum gemis enis cõ¬
Q uomodo consentiat marto & luce mi¬
theus. maxinie utrum narrandi orcdo
nich alteri adũsetr.
Quema dinodũ int̾ se comieuiant ma¬
tħs. mardis ⁊ huicas. de u̾bis herodis
cim andisset de intrabilib dñi. uel
de ipso narrationis ordmne.
De iohe meluso uel etiam ociso. quo or¬

Expanded text:
sa in mare, et de proferente de thesauro sa in mare, et de proferente de thesauro noua et uetera, quomodo Marco et Lucae Mattheus consentiat uel in his quae cum illo dixerunt uel narrationis ordine. Quod uenit in patriam suam et mirabantur doctrinam, cum genus eius conquomodo consentiat Marco et Lucae Mattheus, maxime utrum narrandi ordo nihil alteri aduersetur. Quemadmodum inter se conueniant Mattheus, Marcus et Lucas de uerbis Herodis, cum audisset de mirabilibus domini, uel de ipso narrationis ordine. De Iohanne incluso uel etiam occiso, quo or
Abbreviated transcription (Latin):
orditie.+
De illo qui manũ aridam cum hĩet fa¬
bato curatus est quema dinodũ mrarra¬
tio mathei concordet cum marro ⁊ hu¬
ça uel rerum ordine. uel dñ ⁊ uideor
uerbie¬
Considerandum utrum ab isto cuiꝰ ari¬
da mamis sanata est. ita digrediant
hi tres euangliste. ut in millo d̾ adũ¬
sentur ipso narrationis ordine.
De muto ꝙ ceco quid emonium hab̾ebat.
quomodo matłis lucasq consentiant.
Ubi ci dictum est qd̃ in bcclrebub eicit
demona. qucquid ex ipsa occasione
locutus est de blasphena acũsus sp̃o
Oe iespondit petentib sigmim᷑ de iona
ab homine redit & inuenit domum
mundatã. queadmodum matħs lu¬
ce congruat.
¶bi ei minttata ẽ. mater ⁊ fr̃s eiꝰ. utrũ
a maito &e luca ipse ordo non discrepr.
uod ex nauicula turbis locutus est
de illo cinus inseminando aliud ce¬
cidit in tua ⁊ cetera.i de illo cimis suꝑ¬
seminata sunt ⁊izania & de grano fi¬
napis. i de fermento.⁊ quod i domo lo¬
agro.⁊ de margarita:i de sagena mis¬

Expanded text:
ordine. De illo qui manum aridam cum haberet sabbato curatus est, quemadmodum narratio Matthei concordet cum Marco et Luca uel rerum ordine uel domini et Iudaeorum uerbiConsiderandum utrum ab isto cuius arida manus sanata est. ita digrediantur hi tres euangelistae, ut ia nullo sibi aduersentur ipso ■arrationis ordine. De muto et et eaeco, qui demonium habebat. quomodo Mattheus Lucasque consentiant. Ubi ei dictum est quod in Bdzebul eicit demonia. quidquid ex ipsa occasione locutus est de blasphemia aduersus spid respondit petentibus signum de Iona ab homine redit et inuenit domum mundatam. quemadmodum Mattheus Lucae congruat Ubi ei nuntiata est mater et fratres eius, utrum a Marco et Luca ordo ipse non discrepet. Quod ex nauicula turbis locutus est de illo cuius in seminando aliud cecidit in uia et cetera et de illo cui superseminata sunt zizania et de grano sinapis et de fermento, et quod in domo loagro, et de margarita, et de sagena mis
Abbreviated transcription (Latin):
amentorum atq uestiũ.
bi ioħs baptista mifit adiħm de
cartere discipłos suos quod mathe¬
eus ⁊ lucas dicunt.
Ubi expbrauit cnutatib quod nõ
egerint penitentiam. quod ⁊ lu¬
cã dicit. ubi querendum ẽ. quem¬
admodum illi mnatħs ipio orãme cõ¬
gruat.
Notat ad tollendum nugum ⁊ sarrurã
suam. quemadiodum math̃s a lu¬
ca non discrepet menarrando ordi¬

Expanded text:
amentorum adque uestium. Ubi Iohannes baptista misit ad Iesum de carcere discipulos, quod Mattheus et Lucas dicunt. Ubi exprobrauit ciuitatibus quod non egerint paenitentiam quod et Lucas dicit, ubi quaerendum est quemadmodum illi Mattheus ipso ordine congruat. Ubi uocat ad tollendum iugum et sarcinam suam, quemadmodum Mattheus a Luca non discrepet in narrandi ordi
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt loquele neq sermo¬
nes quorum non aucliantur
uoces eorum. Iam in omnẽ
terram exiit sonus eorũ.
in fines orbis terre u̾ba corũ.
Iam in sole hoc est inmantfe¬
statione posuit taber nacłm
suum. quod est eccłia ipstus.
quia ut hoc faceret sic̃ ibi se¬
quitur. tamquam sponsits
ꝓcessit de thalamo suo .i. con¬
iugatum uerbum carm hu¬
mane ꝓcessit de utero uugi¬
nali. Iam exultauit ut ggas
& cuturrit uram. iam asum¬
mo celi facta est egressio eiꝰ. ce
retursur sus euis usq ad sum¬
inuniceli. Et ideo rertissime
seq̃r uersus. quem paulo añ
cominemoraui:⁊ non est qui
se abscondat a calore eiꝰ. ꝗt
adhuc isti fragiles contra di¬
ctunculas carrientes. eligunt
isto gine siccit supula i cme¬
rem uerti. quam ficut aurũ
⁊sorde purgari. cum ⁊ dñitĩ
falsorum fallatia momniiẽ¬
ta frustrata sunt: de illius
facta fint. desmant eigo di¬
cere mali laudattees xp̃i qui
ri ⁊ simulacra confringi. Os

Expanded text:
non sunt loquellae neque sermonon sunt loquellae neque sermones, quorum non audiantur uoces eorum. iam in omnem terram exiit sonus eorum et in fines orbis terrae uerba eorum. iam in sole, hoc est in manifestatione, posuit tabernaculum suum, quod est ecclesia ipsius, quia, ut hoc faceret, ipse, sicut ibi sequitur, tamquam sponsus processit de thalamo suo, id est: coniugatum uerbum carni humanae processit de utero uirginali, iam exultauit ut gigans et cucurrit uiam, iam a summo caeli facta est egressio eius et recursus eius usque ad summum caeli. et ideo rectissime sequitur uersus, quem paulo ante commemoraui: et non est qui se abscondat a calore eius. et adhuc isti fragiles contradictiunculas garrientes eligunt isto igne sicut stipula in cinerem uerti quam sicut aurum a sorde purgari, cum et deorum falsorum iam fallacia monumenta frustrata sint et illius facta sint! Desinant ergo dicere mali laudatores Christi, ri et simulacra confringi. deus
Abbreviated transcription (Latin):
mine declarator. credo & ipse
dni querens. siue ꝑ fuas cogita¬
tiones. siue ꝑsuorum libros. qͥs¬
nam ẽẽt iudeorũ ds.⁊ quia nõ
pie querebat non inueniens.
maluit tamen incertĩt dm̃
quem non iueniebat quã
millum deum dicere. cuiꝰ tã
mnagna documenta sentiebat.
Ait enim. Et dedita facris in
arinib gentib fecerat. quan¬
tausq in hodiermum diem.
post lucam tempora consequ¬
ta sunt. Hunc uero quis tam
durus non flectatur.quis tã
torpidus non ignescar cumĩ¬
pletur quod scuiptum est. qi
non est qui se abscondat a ca¬
lare eiꝰ: Quando tam a claris¬
suna luce manifestantur que
medem psalmo ut̃ uersiculiũ
istum cõmemoraui. tanto añ
pralicta sunt. Celorum enim
nominẽ apłi xp̃i significatist̃.
qđ in eis deus pfideret. ut e.¬
uargłium annuntiarent. Iã
enum celi enarrant᷑ głam di.
ae oꝑa manuum eus anminr¬
dauit firmamentum dies
diei eructauit uerbum. inor
nocti idicauit scĩam. Iam

Expanded text:
mine declamator, credo et ipse mine declamator, credo et ipse diu quaerens siue per suas cogitationes siue per suorum libros, quisnam esset Iudaeorum deus, et, quia non pie quaerebat, non inueniens, maluit tamen incertum deum, quem non inueniebat, quam ullum Deum dicere, cujus tam magna documenta sentiebat. Ait enim: Et dedita sacris Incomnibus gentibus fecerat, quanta usque in hodiernum diem post Lucani tempora consecuta sunt. Nunc vero quis tam durus non flectatur? quis tam torpidus non ignescat, cum impletur quod scriptum est, quia non est qui se abscondat a calore eius? quando iam clarissima luce manifestantur quae in eodem psalmo, unde uersiculum istum commemoraui, tanto ante praedicta sunt? caelorum enim nomine apostoli Christi significati sunt, quod in eis deus praesideret, ut euangelium nuntiarent. iam ergo caeli enarrauerunt gloriam dei, et opera manuum eius adnuntiauit firmamentum. dies diei eructuauit uerbum, et nox nocti adnuntiauit scientiam. iam
Abbreviated transcription (Latin):
est omiis ueta fapientia. S qͥd
opus est huic dunus dispu¬
tare: qm̃ add hoc quod ago fuf¬
ficrat. quod illi quolibet presũ¬
tione opinautur. de illo deo quẽ
sistit. cur non ipse potius col.¬
quam neptunus. qui soluis
maris prepositus est: quam
denq siluanus. qui solorum
agrorum atq siluarũ: Quam sol
qui soluis diei ueletiam uni¬
uͥsi celestis caloris: Quam luna
que solius noctis ł etiam humo¬
rs potestate presulget: Quam
nino. que solum aerem tenẽ ꝑ¬
hibetur. Certe enimisti partiũ
p̃positi quicumq sunt necẽẽ
est ut sub illo sint. qui omiͣo
molis p̃posituram gerit. At iste
ort̃is illos coli ꝓhibet. Cur gͦ isti
contra p̃ceptum maioris illoꝵ.
non solum eos colere uolunt.s
ꝓpt̃ istos illitra uolunt: Aclhuc
non inuenuunt. quid de esto
deo isr ł constant̃ liquid̃o ꝙ. ꝓ¬
nuntient nec unquam inue¬
nient. donec eum inueniant
dm̃ solum uerũ. a quo creata
sunt ꝯmĩa. Prom̃ quidam
luicanus magnus eorũ in car¬

Expanded text:
. Sed quid opus est hinc diutius disputare, cum ad id quod ago sufficiat, quod illi qualibet praesumptione opinantur de illo Deo, quemus mundus iste consistit, cur non ipse potius colquam Neptunus, qui solius maris praepositus est, quam denique Siluanus, qui solorum agrorum adque siluarum, quam Sol, qui solius diei uel etiam uniuersi caelestis caloris, quam Luna, quae solius noctis uel etiam humoris potestate praefulget, quam Iuno, quae solum aerem tenere perhibetur ? certe enim isti partium praepositi, quicumque sunt, necesse est, ut sub illo sint qui omnium molis praeposituram gerit. at iste illos omnes coli prohibet. cur ergo isti contra praeceptum maioris illorum non solum eos colere uolunt, sed propter istos illum nolunt? adhuc non inueniunt, quid de isto deo Israhel constanter liquidoque pronuntient, nec umquam inuenient, donec eum inueniant deum solum uerum, a quo creata sunt omnia. Proinde quidam Lucanus magnus eorum in car