comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
des. humiliter reuelaret abbati:¬
.Nonꝰ gͣdꝰ simulata confessio.
icet uͦ genera hec excusationis ea¬
denus mala iudicentur. quatinꝰ ore ꝓ¬
pħico uerba maliciȩ appellent᷑: mul¬
to tamen piculosior ẽ fallax ac suꝑ
defensio. Nonnulli enĩ cũ de aꝑtiori¬
bus arguunt᷑. scientes si se defende¬
rent quod sibi ñ crederet᷑: subtilius
inueniunt argumentũ defensionis.
uerba respondentes dolose confessi¬
onis. Est quippe ut scriptũ ẽ qui ne¬
quiter humi liat se: unteriora eiꝰ
plena sunt: dolo. uultus demitut᷑.
ꝓsternitur corpꝰ. aliquas sibi lacͥmas
extorqͤnt si possunt: uocem suspi¬
riis. uer: ba gemitib interrũpunt.
Non solum qui eiusmodi ẽ. obiecta
ñ excusat. s ipse quoq culpam exag¬
gerat: ut dum impossibile aliquid
aut incredibile culpȩ suȩ ore ipsius
additum audis. etiam illud qͦd ratũ
putabas discredere possis. & exeo
quod falsum ẽẽ non Cubitas dũ con¬

Expanded text:
tes, humiliter revelaret abbatites, humiliter revelaret abbatiqui est simulata confessio . 46. Licet vero genera haec excusationis eatenus mala judicentur, quatenus ore prophetico verba malitiae appellantur ; multo tamen periculosior est fallax ac supedefensio. Nonnulli enim cum de apertioribus arguuntur, scientes quod si se defenderent, sibi non crederetur, subtilius inveniunt argumentum defensionis, verba respondentes dolosae confessionis. Est quippe, ut scriptum est, qui nequiter humiliat se, et interiora ejus plena sunt dolo . Vultus demittitur, prosternitur corpus: aliquas sibi lacrymulas extorquent, si possunt; vocem 578 suspiriis, verba gemitibus interrumpunt. Nec solum qui ejusmodi est, objecta non excusat, sed ipse quoque culpam exaggerat: ut dum impossibile aliquid aut incredibile culpae suae ore ipsius additum audis, etiam illud, quod ratum putabas, discredere possis; et ex eo quod falsum esse non dubitas dum con
Abbreviated transcription (Latin):
da iniuncta fuerit: indignatur: as¬
dadur: arbitrans se ñ eẽ minoriba
rtupandũ. qui se ad maiora sentit
Boneum. S qui sic promptulus
domĩa magis demere qͣm libere
fonsueuit ingerere: impossibile
am aliquando non errare. Na
prelatum autem ꝑti: nec errantẽ
arguere. S quomodo culpam suã
conficebit᷑. qui nec ẽẽ pudat nec pu¬
tari culpabilis patitur: Propt̾ea
cũ ei culpa imputat᷑: cre scit non
amputatur. Si gͦ cũ: gutus fuerit.
declinare cor eius uideris in uerba
malicie: in ocłauũ gradũ qui dicit᷑
defensio peccatoꝵ noueris corruisse.
in peccatis. Aut enim dicit qui se ex.¬
cusat ñ feci: aut feci quidem. s bene
feci.aut si male. ñ multum male: aut
si multũ male. ñ mala intentione. Si
autem ⁊ide illa sicut adam uel eua
coniuncitur: aliena suasione excusa¬
re se nititur. Si qui ꝓcaciter ȩtiara
aꝑta defendit: quando occultas: ima¬
las cogitationes cordi suo aduenien.¬

Expanded text:
tia injuncta fuerit, indignatur, astia injuncta fuerit, indignatur, aspernatur, arbitrans se non esse minoribus occupandum, qui se ad majora sentit idoneum. Sed qui sic promptulus ad omnia se magis temere, quam libere consuevit ingerere, impossibile est eum aliquando non errare. Ad praelatum autem pertinet errantem arguere. Sed quomodo culpam suam confitebitur, qui nec esse putat, nec putari culpabilis patitur? Propterea cum ei culpa imputatur, crescit, non amputatur. Si ergo cum argutus fuerit, declinare cor ejus videris in verba malitiae, in octavum gradum, qui dicitur defensio peccatorum, noveris corruisse. in peccatis. Aut enim dicit qui se excusat, Non feci; aut, Feci quidem, sed bene feci; aut, Si male, non multum male; aut, Si multum male, non mala intentione. Si autem et de illa, sicut Adam vel Eva, convincitur, aliena suasione excusare se nititur. Sed qui procaciter etiam aperta defendit, quando occultas et malas cogitationes, cordi suo advenien
Abbreviated transcription (Latin):
solo plus aliis credit qͣm sibi: ut iã
non uerbotenus aut sola operum
ostentatione. suam preferat religio¬
nem. s inttimo cordis credat affectu¬
se om̃ib sanctiorem. Et quieqͥd de
se laudatũ agnouerit: ñ ignorantiȩ
aut beniuolentie laudatoris. s suis
meritis arroganter ascribit. Vnde
post singlaritatem: sextum sibi gra¬
dum iure arrogantia uendicauit.
Post hanc p̃sumptio inuenit᷑: in qua
septimus gradus constituit᷑. Unꝰ gͣdꝰ
putat. quomͦ plus de se qͣm de aliis¬
non presumat: Primus in conuenti¬
bus residet. in consiliis pͥmus respon¬
det. ñ uocatus accedit.non ussus se
intromitut: recedinat ordinata. refi¬
at facła. Qui eqͥd ipse ñ fecerit aut.
odinauerit: nec recte factim nec pul¬
arȩ estimat ordinatũ. Iudicat iu¬
iicantes: preiudicat udicaturis.
Si cum tempus aduenerit. ñ ꝓmo¬
ueatur ad pͥoratũ: suũ abbatẽ aut
nuiduim iudicat. aut deceptum.
Quod si mediocris ei aliqua obedien¬

Expanded text:
se solo plus aliis credit, quam sibi: ut non se solo plus aliis credit, quam sibi: ut non jam verbo tenus, aut sola operum ostentatione suam praeferat religionem, sed intimo cordis credat affectu omnibus se sanctiorem: et quidquid de se laudatum agnoverit, non ignorantiae aut benevolentiae laudatoris, sed suis meritis arroganter ascribit. Unde post singularitatem, sextum sibi gradum jure arrogantia vindicat. Post hanc praesumptio invenitur, in qua septimus gradus constituitur. CAPUT XVputat, quomodo non plus de se, quam de aliis praesumat? Primus in conventibus residet, in consiliis primus respondet: non vocatus accedit, non jussus se intromittit: reordinat ordinata, reficit facta. Quidquid ipse non fecerit aut ordinaverit, nec recte factum, nec pulchre existimat ordinatum, Judicat judicantes, praejudicat judicaturis. Si, cum tempus advenerit, non promoveatur ad Prioratum; suum abbatem aut invidum judicat, aut deceptum. Quod si mediocris ei aliqua obedien
Abbreviated transcription (Latin):
uilem se estimat nunqͣm requiesct
Et qm̃ uultũ ipse suũ uidere non
potest. qualem se scilicet intuentbi
offert. manus quas potes ⁊ bracha
spectans. palpat costas. humeros at
lia ꝓbat. pallorem ac colorem ous¬
discernat. Ad omĩa deniq suaste¬
nuus. ad communia pigeł: ugilat
in lecto. dormit inchoro. Cumo
aliis psallentib ad uigilias totan¬
cte dormitet: post uigilias aliisin
claustro quiescentib solus in orad¬
rio remanet. Excreat ⁊ tussit. geua¬
tibus ac suspiriis aures foris sede¬
tium de angulo implet. Cum aide
exhis quȩ singłartter s inanit̃ agi
apud simpliciores eius opinio extti¬
uerit. qui ꝓfecto oꝑa ꝓbant que cet¬
nunt. s unde ꝓdeant ñ discernuit
dum miserum beatificant. inerroũ
Predit qͦd audit. laudat qͦd agis¬
Doe ꝗtud intendat non attenale
Obliuiscitur intentionem: ũ am¬
ulectitur opinionem. Q inq dea
alia re plus sibi credit qͣm alis a

Expanded text:
vilem se aestimat, nunquam requiescit. vilem se aestimat, nunquam requiescit. Et quoniam vultum ipse suum videre non potest, qualem scilicet se intuentibus offert, manus quas potest et brachia spectans, palpat costas, humeros attlia probat, pallorem oris ac colorem discernat. Ad omnia denique sua strenuus, ad communia piger. Vigilat in lecto, dormit in choro: cumque aliis psallentibus ad vigilias tota nocte dormitet, post vigilias aliis in claustro quiescentibus solus in oratorio remanet: exscreat, et tussit, gemitibus ac suspiriis aures foris sedentium 577 de angulo implet. Cum autem ex his quae singulariter, sed inaniter agit, apud simpliciores ejus opinio excreverit, qui profecto opera probant quae cernunt, sed unde prodeant non discernunt; dum miserum beatificant, in errorem redit quod audit, laudat quod agit, et quod intendat non attendit. Obliviscitur intentionem dum amplectitur opinionem. Quique de omni alia re plus sibi credit, quam aliis, de
Abbreviated transcription (Latin):
bes ⁊uartũ gradum: ⁊descriptum.
⁊ nominatum. Fiuge rem: ⁊ tene
nom̃. Hac eadem cautela iam acce¬
de adquintu: quẽ nomino singulari
agat: ꝑ qͦd ultra ceteros appareat.
Proinide ñ sufficit ei: qͦd cõmunus
monast̾ii regła uł maioꝵ cohortan.¬
tur exempla. Nec tam̃ melior esse
studet: s iuderi. Non melius uuie.
s uideri uincere geltit: quatinus
dicere possit. ñ sum sic̃ cet̾i hominũ.
Plus sibi blandit᷑ de uno ieuinio
quod cet̾is prandentib fac̃: qͣm si cũ
ceteris. septem dies ieuinauerit. Cõ¬
modior sibi iudet᷑ una oratiuncła
peculiaris. qͣm tota psalmodia unsꝰ
noctis. Inter prandendũ crebro so¬
let oculos iactare ꝑmensas. ut si quẽ
minus comedere uiderit. uictum
se doleat: uncipiat id ipsum sibi
crudeliter subtrahere. qͦd necessarm̃
uictui indulgendum preuiderat
plus głe metuens detrimentum qͣm
samis cruciatum. Si quem macro¬
rem si quem pallidiorem ꝓspexerit.

Expanded text:
bes quartum gradum et descriptum, bes quartum gradum et descriptum, et nominatum. Fuge rem, et tene nomen. Hac eadem cautela jam accede ad quintum, quem nomino singularitagat, per quod ultra caeteros appareat. Proinde non sufficit ei quod communis monasterii regula, vel majorum cohortantur exempla. Nec tamen melior esse studet, sed videri. Non melius vivere, sed videri vivere gestit, quatenus dicere possit: Non sum sicut caeteri hominum . Plus sibi blanditur de uno jejunio, quod caeteris prandentibus facit, quam si cum caeteris septem dies jejunaverit. Commodior sibi videtur una oratiuncula peculiaris, quam tota psalmodia unius noctis. Inter prandendum crebro solet oculos jactare per mensas, ut si quem minus comedere viderit, victum se doleat, et incipiat idipsum sibi crudeliter subtrahere, quod necessarium victui indulgendum praeviderat, plus gloriae metuens detrimentum, quam famis cruciatum. Si quem macriorem, si quem pallidiorem perspexerit,
Abbreviated transcription (Latin):
queritur interuallum: querit licen¬
diam ut adsabulas reuertatur post
horam: non ut quempiam edificet.
s ut scientiam iactet. E dificare po¬
test. s non edificare intendit Non cu¬
rat de docere. uel ate doceri ipse quod
nescit: s ut scire sciatur quod scit.
Quod si de religione agitur: statim
iusiones ⁊ somnia ꝓferunt᷑. Benide
laudat ieuinia commendat uigilias.
suꝑ omĩa orationes ex altat. De pati¬
entia. de humilitate. aut de singulis
iurcutib plenissime s uanissime dis¬
putat: ut tu scilicet si audieris dicas.
quod ex abundatia cordis os loquit᷑:
& quia bonus homo de bono thes¬
auro suo ꝓfert bona. Si ad ludicra
sermo conuertitur: in his quanto
assuetior. tanto loquatior inuenit᷑.
Dicas si audias si audias riuũ uani¬
tatis. fluuiũ ẽẽ scurrilitatis os eiꝰ: ita
ut seueros quoq ⁊ graues animos
in leuitatem concitet risus. Et ut
totum inbreui colligam: in multi¬
loquio nota iactantiam. In hoc ha¬

Expanded text:
queritur intervallum; quaerit licenqueritur intervallum; quaerit licentiam, ut ad fabulas revertatur post horam, non ut quempiam aedificet, sed ut scientiam jactet. Aedificare potest, sed non aedificare intendit. Non curat te docere, vel a te doceri ipse quod nescit; sed ut scire sciatur quod scit. Quod si de religione agitur, statim visiones et somnia proferuntur. Denique laudat jejunia, commendat vigilias, super omnia orationes exaltat; de patientia, de humilitate, et de singulis virtutibus plenissime, sed vanissime disputat: ut tu scilicet, si audieris, dicas, quod ex abundantia cordis os loquitur, et quia bonus homo de bono thesauro suo profert bona . Si ad ludicra sermo convertitur, in his quanto assuetior, tanto loquacior invenitur. Dicas, si audias rivum vanitatis, fluvium esse scurrilitatis os ejus, ita ut severos quoque et graves animos in levitatem concitet risus. Et ut totum in brevi colligam, in multiloquio nota jactantiam. In hoc ha
Abbreviated transcription (Latin):
nis obstuxerit suis ꝑnares adhuc ster
ca groscescere ceꝑit: necesse est
Tampliori foramine laxato sinu
entositas eructuetur: alioquin ruum¬
duir. Sic monachus inepta redimi¬
ente leticia dum risu uel signis
eam aꝑire non sufficit: inheliu uerba
ꝓrumpit. En uenter meus quasi mu¬
stum absq spiraculo: quod laguncłas¬
nouas dirumpit. Aut loquetur gͦ
aut rumpetur. Plenus ẽ enĩ sermo¬
nibus: &. coartat eum sp̃s uteri sui. Esu¬
rit ⁊i sitit duditores. quib suas iactitet
uanitates: quib omne quod sentit ef¬
fundat: quib qualis ⁊ quantus sit in¬
notescat. Inuenta autẽ occasione loqͣn¬
di: si de litteris sermo exoritur. uetera
ꝓferuntur ⁊ noua: uolant sententie:
uerba resonant ampullosa. Preuenit
inter rogantem: non querenti respon¬
det. Ipse querit ipse soluit: ⁊uerba
collocutoris imꝑfecta p̃cidit. Qum
autẽ pulsato signo. necesse ẽ interrũ¬
pi colloquium. horam longam. breue

Expanded text:
nis obstruxerit suis, per nares adhuc sternnis obstruxerit suis, per nares adhuc sternca grossescere coeperit, necesse est ut ampliori foramine, laxato sinu, ventositas eructetur, alioquin rumpetur. Sic monachus inepta redundante laetitia dum risu, vel signis eam aperire non sufficit, in Heliu verba prorumpit: En venter meus, quasi mustum absque spiraculo, quod novas lagunculas dirumpit . Aut loquetur ergo, aut rumpetur. Plenus est enim sermonibus, et coarctat eum spiritus uteri sui. Esurit et sitit auditores, quibus suas jactitet vanitates, quibus omne quod sentit, effundat: quibus, qualis, et quantus sit, innotescat. Inventa autem occasione loquendi, si de litteris sermo exoritur, vetera proferuntur, et nova; volant sententiae, verba resonant ampullosa. Praevenit interrogantem, non quaerenti respondet. Ipse quaerit, ipse solvit, et verba collocutoris imperfecta praescindit. Cum autem pulsato signo necesse est interrumpi colloquium, horam longam, breve
Abbreviated transcription (Latin):
In signis scurrilitas: infronte hylari¬
tas uanitas apparet inincessu. Pronꝰ
adiocum: facilis ac ꝓmptus in risu.
Cunclis quippe quȩ inse contempti¬
bilia udeo tristia nouerat. a memo.¬
na rasis: bonisq si qua sentit insead¬
unatis. uł simulatis ante ocłos mentis:
dum nil cogitat nisi qͦd libet. nec ãt.¬
tendit si licet: iam risum denere.
iam in eptam leciciam dissimulare
non ualet. Ut enim uesica collecto
iurgida uento. punctoq forata exi¬
guo. si stringitur crepitat dũ de tu¬
mescit. ac uentus egrediens ñ passi
effusus. s strictim emissus. crebros qͦs¬
dam sonitus reddit: sic monachus
ubi uanis scurrilibq cor suũ cogi¬
lalionib impleuerit ꝓpter discipli¬
nam silentii ñ inueniens uentus
uanitatis qua plenius egrediatur:
uiter angustias faucium ꝑcachin¬
nos exeutitur. Sepe uultum pudi¬
bundui abscondit. claudit labia:
dentes stringit: ridet tam̃ nolens:
cachinnat inuitus. Cumo os pug¬

Expanded text:
In signis scurrilitas, in fronte hilariIn signis scurrilitas, in fronte hilaritas, vanitas apparet in incessu. Pronus ad jocum, facilis ac promptus in risu. Cunctis quippe quae in se contemptibilia, et ideo tristia noverat, a memoria rasis; bonisque, si qua sentit in se, adunatis vel simulatis ante oculos mentis, dum nil cogitat nisi quod libet, nec attendit si licet; jam risum tenere, jam ineptam laetitiam dissimulare non valet. Ut enim vesica collecto turgida vento, punctoque perforata exiguo, si stringitur, crepitat dum detumescit; ac ventus egrediens non passim effusus, sed strictim emissus crebros quosdam sonitus reddit: sic monachus, ubi vanis scurrilibusque cor suum cogitationibus impleverit, propter disciplinam silentii non inveniens ventus vanitatis qua plenius egrediatur, inter angustias faucium per cachinnos excutitur. Saepe vultum pudibundus abscondit, claudit labia, dentes stringit; ridet non volens, cachinnat invitus. Cumque os pug
Abbreviated transcription (Latin):
Noprium ẽ suꝑboꝵ leta sẽꝑ
Pappetere ⁊ tristia deuitare: iuxa
illud. Cor stultoꝵ ubi leticia. Ande
⁊imonachus qui duos iam suꝑbiȩ
gradus descendit dum ꝑcuriositaẽ
ad animi leuitatem deuenit: cum
gaudium qͦd semꝑ appetit frequera
uidet interpolari tristicia. quã de
bonis alterius contrahit: impaties
sue humiliationis. fugit ad consire
false consolationis. Ex illa deniq
parte qua sua sibi uilitas ⁊ aliena
excellentia montratur. restring
curiositatem. ut dotũ se transfeti
in contrariam partem: quatinus n
quo ipse uidetur p̃cellere curis¬
us notet. in quo alter precellit sem
dissimulet: ut dum deuitat qͦd tribl
putatur leticia continuetur. si
fit. ut quem sibi uicissim uendi¬
cabant gaudium ⁊ tristicia: sola
possidere incipiat in epta letcu
inte deprehendas uł in alter. ll
gementem audies: lacrimant
uidebis. Putes si attendas autl
oblitum. aut ablitum a culpis.¬

Expanded text:
oprium est superborum, laeta semper oprium est superborum, laeta semper appetere, et tristia devitare, juxta illud: Cor stultorum ubi laetitia . Unde et monachus, qui duos jam superbiae gradus descendit, dum per curiositatem ad animi levitatem devenit, cum gaudium quod semper appetit, frequenti videt interpolari tristitia, quam de bonis alterius contrahit, impatiens suae humiliationis, fugit ad consilium falsae consolationis. Ex illa denique parte, qua sibi sua vilitas, et aliena excellentia monstratur, restringit curiositatem, ut totum se transferat in contrariam partem: quatenus in quo ipse videtur praecellere curiosius notet; in quo alter praecellit, semper dissimulet: ut dum devitat quod triste putatur, laetitia continuetur. Sicque fit ut quem sibi vicissim vindicabant gaudium et tristitia, sola possidere incipiat inepta laetitiin te deprehendas, vel in altero. Illum gementem audies, aut lacrymantem videbis. Putes, si attendas, aut sui oblitum, aut ablutum a culpis.
Abbreviated transcription (Latin):
onachus enim qui sui negligens.
alios curiose circumspicit: dum qͦs¬
dam suspicit suꝑiores. quosdã despi¬
cit inferiores. ⁊ in aliis quidẽ uidet
qͦd inuidet. in aliis quod irridet: inde
fit ut ꝓmobilitate ocłoꝵ leuigatus
animus nulla utiq sui cura aggra¬
uatus. mͦ ꝑsuꝑbiam ad alta se erigat.
mͦ ꝑinuidam inima demergat. sc̃
ꝑinuidiam nequiter tabescit: nunc
ꝓexcellentia pueriliter hilarescit.
In altero neqͣm. in altero uanus. inu¬
troq suꝑb exsistit: qͥa ⁊ qͦd superari
se dolet: ⁊ quod suꝑare se gaudet:a¬
mor ꝓpriȩ excellentiȩ facit: has autẽ
animi uicissitudines ñc pauca &.
mordatia. ñc multa ⁊ mania. nuuc
risu. nc̃ luctu. plena. semꝑ uͦ irratio¬
nabilia indicant uerba. Compara
si uis hos duos pͥmos suꝑbiȩ gradus
summis duobs humilitatis: ⁊uide
si ñ inultimo curiositas. in penul¬
timo leuitas cohibetur. Idipsum in
cet̾is repies: si alterutrũ comparent̃
Ss iam adtercium docendo ñ descea¬

Expanded text:
. 39. Monachus enim, qui sui negligens, alios curiose circumspicit, dum quosdam suspicit superiores, quosdam despicit inferiores: et in aliis quidem videt quod invidet, in aliis quod irridet. Inde fit ut pro mobilitate oculorum levigatus animus, nulla utique sui cura aggravatus, modo per superbiam ad alta se erigat, modo per invidiam in ima demergat: nunc per invidiam nequiter tabescit, nunc per excellentiam pueriliter hilarescit. In altero nequam, in altero vanus, in utroque superbus existit: quia et quod superari se dolet, et quod superare se gaudet, amor propriae excellentiae facit. Has autem animi vicissitudines nunc pauca et mordacia, nunc multa et inania; nunc risu, nunc luctu plena, semper vero irrationabilia indicant verba. Compara, si vis, hos duos primos superbiae gradus supremis duobus humilitatis: et vide si non in ultimo curiositas, in penultimo levitas cohibetur. Id ipsum in caeteris reperies, si alterutrum comparentur. Sed jam ad tertium docendo, non descen
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓpositum redeundum ẽ. Quos itaq
ueritas sibi iam innotesce̾. ac ꝑ hoc
uilescere fecit: necesse ẽ. ut cuncta quȩ
amare solebant ⁊ ipsi sibi amarescant.
Siatuentes nimirum se ante se: tales
se uidere cogunt. quales uel ase ui¬
deri eruhescunt. Dumq sibi displi¬
cet quod sunt. ⁊ad id suspirant qͦd ñ
sunt. qͦd utiq ꝑse fore diffidunt. ue¬
hementer sese lugentes. id solũ con¬
solationis inueniunt: ut seueri iudi.¬
ces sui. qui scilicet amore ueri esu¬
riant ⁊ siciant iusticiam usq adcon¬
demptum sui. districtissimam de se
exigant satisfactionem:ide cetero
emendationem. Sed cum se adid suf¬
ficere non posse conspicunt: cũ enĩ
fecerint omnia quȩ mancdata fueruit
sibi. seruos se inutiles dicunt: de ui¬
sticia ad misericordiam fugiunt. ut
autẽ illam consequantur: consilium
ueritatis secuntur. Beati misericordes:
qm̃ ipsi miscdiam consequent᷑. Et
hic est scd̾s gradus ueritatis quo eam

Expanded text:
propositum redeundum est. Quos itaque propositum redeundum est. Quos itaque veritas sibi jam innotescere, ac per hoc vilescere fecit, necesse est, ut cuncta, quae amare solebant, et ipsi sibi amarescant. Statuentes nimirum se ante se, tales se videre cogunt, quales vel a se videri erubescunt. Dumque sibi displicet quod sunt, et ad id suspirant quod non sunt, quod utique per se fore diffidunt; vehementer sese lugentes id solum consolationis inveniunt, ut severi judices sui, qui scilicet amore veri esuriant et sitiant justitiam, usque ad contemptum sui districtissimam de se exigant satisfactionem, et de caetero emendationem. Sed, cum se ad id sufficere non posse conspiciunt cum enim fecerint omnia quae mandata fuerint sibi, servos se inutiles dicunt , de justitia ad misericordiam confugiunt. Ut autem illam consequantur, consilium Veritatis sequuntur: Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur . Et hic est secundus gradus veritatis, quo eam
Abbreviated transcription (Latin):
ago dbi: quia non sum sic̃ cet̾i hominũ.
Dum in se singłartt̃ exultat: aliis ar¬
roganter insultat. Dauid alit̃. fuit enĩ.
Omnis homo mendax. Neminem
excipit ne quem decipiat: sciens
quia om̃s peccauerunt &. om̃s egent
gła dei. Phariseus se solum decipit.
quem solum excipit: dum ceteros
dampnat. ꝓpheta se non excipit
a communi miseria: ne excipiat᷑
amiscdia. Phariseus exsufflat mi¬
sericordiam: dũ dissimulat miseri¬
an. ꝓpħa affirmat tam de om̃ib
qn de se: omnis homo mendax.
Thariseus confirmat de omnibus
rreter se: don sum inquiens sicut
seteri hominũ. St gratias agit ñ
uabonus: s quia solus. Nontam
d bonis quȩ habet qͣm de malis quȩ
ualiis uidet. Nondum de suo dia¬
dem eiecerat: ⁊ sestucas in oculis
fr̃m enumerat. Nam subdit. Iniusti.
raptores. Non frustra ut arbitror ex.¬
cessum a ꝓposito feci: si utriusq exces¬
sus differentiam intellexisti. Iam ad

Expanded text:
ago tibi, quia non sum sicut caeteri hominum . ago tibi, quia non sum sicut caeteri hominum . Dum in se singulariter exsultat, aliis arroganter insultat. David autem aliter. Ait enim: Omnis homo mendax. Neminem excipit, ne quem decipiat: sciens quia omnes peccaverunt, et omnes egent gloria Dei . Pharisaeus se solum decipit, quem solum excipit, dum caeteros damnat. Propheta se non excipit a communi miseria, ne excipiatur a misericordia: Pharisaeus exsufflat misericordiam, dum dissimulat miseriam. Propheta affirmat tam de omnibus, quam de se: Omnis homo mendax: Pharisaeus confirmat de omnibus praeter se, Non sum, inquiens, sicut caeteri hominum Et gratias agit, non quia bonus, sed quia solus: non tam de bonis quae habet, quam de malis quae in aliis videt. Nondum de suo trabem ejecerat, et festucas in oculis fratrum enumerat. Nam subdit: Injusti, captores . Non frustra, ut arbitror, excessum a proposito feci, si utriusque excessus differentiam intellexisti. 18. Jam ad
Abbreviated transcription (Latin):
bio quo sese excedens ac ueritati ã¬
herens: se ipsum diudicat. In illog̃
excessu suo dicat ñ indignando alt
insultanq̃o. s miserando. i cõpatiend
omnis homo mendax. Quid ẽ om̃l
homo mendax: Omnis hõ insirtꝰ.
om̃is ho miser: uimpotens: qͥuecse ut
alium possit saluare. Sicut dicit᷑ sal¬
lax equus ad salutem. ñ qͦd equuis a¬
quem fallat: s quia is se ipsum fallt.
qui infortitudine eius confidt. se
omnis homo dicitur mendax idẽ fra¬
glis mutabilis. aquo salus non possit uł¬
uelsua uł aliena sꝑari: quin potius male¬
dictionem incurrat. qui spem suam in
homine ponit. Proficiens itaq humi¬
lis ꝓpħa ꝑducatum ueritatis. quodq in
se lugebat uidens in aliis: dum apponit
scientiam. apponat ⁊ dolorem: ac gene¬
raliter. si ueracit̃ dicat. om̃is homo men¬
dax Uide qͣm longe aliud senserit
de se phariseus ille suꝑbus. Quid de¬
prompsit in excessu suo: Deus gracias

Expanded text:
bio, quo sese excedens, ac veritati adbio, quo sese excedens, ac veritati adhaerens, seipsum dijudicat. In illo ergo excessu suo dicat, non indignando aut insultando, sed miserando et compatiendo: Omnis homo mendax. Quid est, Omnis homo mendax? Omnis homo infirmus, omnis homo miser et impotens, qui nec se, nec alium possit salvare. Sicut dicitur: Fallax equus ad salutem , non quod equus aliquem fallat, sed quia is seipsum fallit, qui in fortitudine ejus confidit: sic omnis homo dicitur mendax, id est fragilis, mutabilis, a quo salus non possit vel sua, vel aliena sperari: quin potius maledictionem incurrat, qui spem suam in homine ponit . Proficiens itaque humilis Propheta per ducatum veritatis, quodque in se lugebat videns in aliis, dum apponit scientiam, apponat et dolorem, ac generaliter, sed veraciter dicat: Omnis homo mendax. 17. Vide quam longe aliud senserit de se Pharisaeus ille superbus. Quid deprompsit in excessu suo? Deus, gratias
Abbreviated transcription (Latin):
sum nimis. hoc est ꝑfecte. Tanqͣm di¬
ceret. Quia ueritatem cognitam in
me confiteri contra me non erubui:
adꝑfectionem humilitatis profeci.
Nimis enim. ꝓꝑfecte potest intellig.
ut ibi. In mandatis eius uolet nimis.
Quod siquis condendat nimis hic puas¬
de positum ẽẽ non ꝓꝑfecte: quia iex.¬
positores idipsum uidentur astruere.
neq hoc discordat a sensu ꝓpħe. ut sic
sentiamus eum dixisse. Ego quidem
cum adhuc ueritatem non nossem: all¬
quid me putabam ẽẽ cũ nichil eẽm.
At postqm in xp̃m credendo. idẽ es
humilitatem imitando. ueritatemag¬
noui: ipsa quidem exaltata ẽ in me
ex mea confessione: s ego humilatꝰ
sum nimis. idest ualde uilui michi.
ex mei consideratione. Humiliatus¬
ut ait in alio psalmo. ⁊ inueritate tu
humiliasti me. semetipsum attendat
&r ex propria miseria generalem pper¬
dat. sicq ad scdm transiens dicat i
excessu suo: onmis homo mendax
In quo excessu suo: In illo ꝓculdui¬

Expanded text:
sum nimis, hoc est perfecte. Tanquam disum nimis, hoc est perfecte. Tanquam diceret: Quia veritatem cognitam in me confiteri contra me non erubui, ad perfectionem humilitatis profeci. Nimis enim pro Perfecte potest intelligi; ut ibi: In mandatis ejus volet nimis . Quod si quis contendat, nimis hic pro Valde positum non pro Perfecte, quia et expositores id ipsum videntur astruere; neque hoc discordat a sensu Prophetae, ut sic sentiamus eum dixisse: Ego quidem, cum adhuc veritatem non nossem, aliquid me putabam esse, cum nihil essem. At postquam in Christum credendo, id est ejus humilitatem imitando, veritatem agnovi; ipsa quidem exaltata est in me ex mea confessione: sed ego humiliatus sum nimis, id est, valde vilui mihi ex mei consideratione. 566 CAPUut ait in alio psalmo: Et in veritate tua humiliasti me ; semetipsum attendat, et ex propria miseria generalem perpendat: sicque ad secundum transiens dicat in excessu suo, Omnis homo mendax. In quo excessu suo? In illo procul du
Abbreviated transcription (Latin):
cium. ne uel fallant uel fallantur
amore suoꝵ. Quod si culpam amici
tuo iudicio amor illius. aut minuit.
aut ꝓrsus abscondit. quantomagis
amor dui. tuum contra de iudicium
fallit: Qui gͦ plene ueritatem inse
cognoscere curat: necesse ẽ. ut semo.¬
ta trabe suꝑbie quȩ oculum arcet
a luce ascensiones in corde suo dis¬
ponat: ꝑ quas inseipss se ipsum inqͥ¬
rat: &e sic post duodecimũ humilita¬
dis. adprimũ ueritatis gradum ꝑtin¬
gat. Cum autẽ ueritate inuenta in
se. immo se inuento inueritate di¬
adcor altum. ut exaltetur ueritas:
&e ad gradum sccdm ꝑueniens. dicat
in excessu suo: omnis homo m̃dax.
Putas hunc ordinem dauid ñ denuit.
Credidi inquit: ueritati dicenti qui
sequitur me ñ ambulat intenebris.
¶rediddi gͦ sequendo: ꝓpter qͦd locutus
sum confitendo. Quid confitendo:
Ueritatem. qͣm cognoui credendo.
Postqͣm autẽ ⁊ credidi adiusticiam
& locutus sũ adsalutem: humiliatꝰ

Expanded text:
cium: ne vel fallant, vel fallantur cium: ne vel fallant, vel fallantur amore suorum. Quod si culpam amici tuo judicio amor illius aut minuit, aut prorsus abscondit: quanto magis amor tui tuum contra te judicium fallit! 15. Qui ergo plene veritatem in se cognoscere curat, necesse est ut semota trabe superbiae, quae oculum arcet a luce, ascensiones in corde suo disponat, per quas seipsum in seipso inquirat, et sic post duodecimum humilitatis ad primum veritatis gradum pertingat. Cum autem veritate inventa in se, imo se invento in veritate, diad cor altum, ut exaltetur veritas, et ad gradum secundum perveniens dicat in excessu suo: Omnis homo mendax . Putas, hunc ordinem David non tenuit! Credidi, inquit, Veritati dicenti: Qui sequitur me, non ambulat in tenebris . Credidi ergo sequendo, propter quod locutus sum confitendo. Quid confitendo! Veritatem quam cognovi credendo. Postquam autem et credidi ad justitiam, et locutus sum ad salutem, humiliatus
Abbreviated transcription (Latin):
obscurat: ueritatem obumbrat: ita
ut si tuam occupauit mentem. lam
tu de uidere. iam de talem qualis es.
uel qualis ẽẽ potes. non possis sentire:
s qualem de amas. talem de uł putes
ẽe. uel speres fore. Quid enĩ aliud ẽ
amor ꝓpriȩ excellentiȩ: Vnde ⁊ nos
possumus dicere ꝑcontrariũ: humi¬
litatem ꝓpriȩ excellentie ẽẽ contep̃¬
tum. Amor uͦ sicut nec odium: ue¬
ritatis iudicium nescit. uis iudiciũ
ueritatis audire : Sicut audio: sic
iudico. Non sicut odi: ñ sic̃ amo: ñ
sicut timeo. Est iudicium odii: ut
illud. Nos legem habemus: ⁊ scdm
legem nr̃am debet mori. Est ꝙ. ti¬
moris: ut illud. Si dimitamus eũ
sic: uenient romani: itollent nr̃t
locũ: igentem. Iudicium uͦ amo¬
ris: ut dauid de filio parricida.
Parcite inquit puero absalon. Et
legibus humanis statutũ u incau.¬
sis tam eccłiasticis qͣm secularibus
seruatum scio: speciales amicos cau¬
santium non debere admitti adiudi¬

Expanded text:
obscurat, veritatem obumbrat: ita obscurat, veritatem obumbrat: ita ut, si tuam occupaverit mentem, jam tu te videre, jam te talem, qualis es, vel qualis esse potes, non possis sentire: sed qualem te amas, talem te vel putes esse, vel speres fore. Quid enim aliud est propriae excellentiae? Unde et nos possumus dicere per contrarium, humilitatem propriae et excellentiae esse contemptum. Amor vero, sicut nec odium, veritatis judicium nescit. Vis judicium Veritatis audire! Sicut audio, sic judico . Non sicut odi, non sicut amo, non sicut timeo. Est judicium odii, ut illud: Nos legem habemus, et secundum legem nostram debet mori . Est et timoris, ut illud: Si dimittimus eum sic, venient Romani et tollent nostrum locum et genem . Judicium vero amoris, ut David de filio parricida: Parcite, inquit, puero Absalon . Et legibus humanis statutum, et in causis, tam ecclesiasticis, quam saecularibus servatum scio, speciales amicos causantium non debere admitti ad judi
Abbreviated transcription (Latin):
nuntiati sunt. Et apłs cũ spiritales
hortaretur adinstruendũ carnales.
adiunxit. In sp̃u lenitatis. Instructio
quippe fr̃m ꝑtinet addmisericordes:
sp̃c lenitatis admites. Nesi dic̾et. Int
misericordes deputari ñ potest. qui
insemet ipso mitis nonẽ. Ecce apłs
aꝑte ostendit. qͦd suꝑius me ostensu¬
tum ꝓmisi: prius uidelicet u̾itatẽ
iiquirendam eẽ in nobis qͣm inꝓxi¬
nis: considerans inquiens de ipsum.
hoc ẽ qͣm facilis ad temptandũ. qͣm
dius ad peccandũ: quatinꝰ extui con¬
iberatione mitescat sioq adsuc¬
arrendũ aliis in spũ lenitatis acce¬
us Alioquin si monentem ñ audis
discipłm: arguentem time magiftrũ.
Hypocrita: eicc pͥmum trabem de
oculo tuo: ⁊ sic uidebis festucam eic̃ẽ
de ocło fr̃ĩs tui. Trabes in ođo grandis
⁊ grossa suꝑbia inmente ẽ. que qua¬
dam corpulentia sui. uana non sana.
tumida non solida. oculum mentis

Expanded text:
ronuntiati sunt . Et Apostolus cum spirituales ronuntiati sunt . Et Apostolus cum spirituales hortaretur ad instruendum carnales, adjunxit, in spiritu lenitatis. Instructio quippe fratrum pertinet ad misericordes; spiritus lenitatis, ad mites. Ac si diceret: Inter misericordes deputari non potest, qui in semetipso mitis non est. Ecce Apostolus aperte ostendit, quod superius me ostensurum promisi , prius videlicet veritatem inquirendam esse in nobis, quam in proximis; considerans, inquiens, teipsum, id est, quam facilis ad tentandum, quam pronus ad peccandum: quatenus ex tui consideratione mitescas, sicque ad succurrendum aliis in spiritu lenitatis accedas. Alioquin si monentem non audis discipulum, arguentem time Magistrum: Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo; et sic videbis festucam ejicere de oculo fratris tui . Trabes in oculo grandis et grossa, superbia in mente est: quae quadam corpulentia sui vana, non sana; tumida, non solida, oculum mentis
Abbreviated transcription (Latin):
tu. non dico ut te facias quod non es
sut attndaᷤᷤ ꝗd̾ es qr uere miser es. ⁊isicdiscd̃
misereri ꝙ hoc alr̾ scire n potes: Ne focti si pt
malum consideres & tuum llauli¬
das mouearis ñ admiserationem. s
ad indignationem: non adiuuandum.
sed adiudicandũ: deniq non adinstru¬
endum in spu lenitatis: s ad destruendũ
in sp̃u furoris. Uos qui spiritales estis
ait apł̃s huiusmodi instruite in spũ le¬
nitatis. Apłi consiliũ. siue ȩtiam precep¬
tum ẽ. ut mansueto id ẽ eo sp̃u fr̃i egro¬
tanti subuenias. quo tͥ ius subueniri
cum egrotas. Et ut scias qualit̃ erga
delinquentem mansuescere possit:
considerans inquit de ipsum ne ⁊tu
tempteris. Considerare libet. qͣm be¬
ne discipulus uerttatis. ordinem se¬
quatur magistri. In beatitudinibus
quas supra memoraui. sicut prius
misericordes qͣm mundicordes:
sic prius mites qͣm misericordes ꝓ¬

Expanded text:
tu, non dico ut te facias quod non es, tu, non dico ut te facias quod non es, sed ut attendas quod es, quia vere miser es, et sic discas misereri, qui hoc aliter scire non potes! ne forte, si proximi malum consideres, et tuum non attendas, movearis non ad miserationem, sed ad indignationem; non ad adjuvandum, sed ad judicandum: denique non ad instruendum in spiritu lenitatis, sed ad destruendum in spiritu furoris. Vos, qui spirituales estis, ait Apostolus, hujusmodi instruite in spiritu lenitatis. Apostoli consilium sive etiam praeceptum est, ut mansueto, id est eo spiritu fratri aegrotanti subvenias, quo tibi vis subveniri cum aegrotas. Et ut scias qualiter erga delinquentem mansuescere possis, Considerans, inquit, teipsum, ne et tu tenteris . 14. Considerare libet, quam bene discipulus Veritatis ordinem sequatur Magistri. In beatitudinibus, quas 565 supra memoravi , sicut prius misericordes quam mundicordes, sic prius mites quam misericordes p
Abbreviated transcription (Latin):
posset ꝑficere: s quia nob̾ ñ potuit abs¬
ꝙ ista sufficere. Utraq siquidem ne¬
cessaria: s nob̾ hec magis congrua
fuit. O in effabilis pietatis ex cogitatio.
Quando nos illam miram miscdiã
cogitaremus. qͣm precedens misera
non informat: Quando illam aduer¬
teremus incognitam nobis compassi¬
onem: quȩ non passione preuenta
cum impassibilitate ꝑdurat: At tan
si illa quȩ miseriam nescit miscđia
non precessisset: adhanc cuius mise¬
ria mater ẽ. non accessisset. Si non
accessisset: non attraxisset. Si ñ atra¬
xxisset: non extraxisset. Ande autem
extraxit: nisi de lacu miseriȩ ⁊ deli¬
to fecis: Nec illam tamen miscdĩ
deseruit: s hanc inseruit. Non ma¬
tauit. s multiplicauit: sicut scrip¬
tum ẽ. Homines ⁊ umenta saluabi
dñe: quemacimodũ multiplicasti m
situm recdeamus. Si gͦ se miserum
fecit. qui miser non erat. ut expu¬
tur quod i aute sciebat: quantomas

Expanded text:
posset perficere; sed quia nobis non potuit absposset perficere; sed quia nobis non potuit absque ista sufficere. Utraque siquidem necessaria; sed nobis haec magis congrua fuit. O ineffabilis pietatis excogitatio! Quando nos illam miram misericordiam cogitaremus, quam praecedens miseria non informat? Quando illam adverteremus incognitam nobis compassionem, quae non passione praeventa, cum impassibilitate perdurat? Attamen si illa, quae miseriam nescit misericordia non praecessisset, ad hanc, cujus miseria mater est, non accessisset. Si non accessisset, non attraxisset: si non attraxisset, non extraxisset. Unde autem extraxit, nisi de lacu miseriae, et de luto faecis? Nec illam tamen misericordiam deseruit, sed hanc inseruit: non mutavit, sed multiplicavit, sicut scriptum est: Homines et jumenta salvabis, Domine, quemadmodum multipsitum redeamus. Si ergo se miserum fecit, qui miser non erat, ut experiretur quod et ante sciebat: quanto magis
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa nosse. scdm̃ temporale uͦ multa
demporaliter exꝑtum fuisse. eur fa¬
deri dubitas. ut esse extempore cepit
incarne. sic carnis quoq miserias sci¬
re cepisse: illo dum taxat mͦ cognitio¬
nis. quem docet defectio carnis: Oͦd
utiq genus scientiȩ ꝓtoplasti sapien¬
tius feliciusq nescirent: quando id at¬
tingere nisi stultȩ misereq non pote¬
rant. S plasmator eoꝵ deus requireis
quod ꝑierat: opus suum miseratus ꝓ¬
secutus ẽ. Nescendens & inse miseri¬
corditer. quo illi ceciderant miserabi¬
liter: uoluit exꝑiri in se. qͦd illi faci¬
endo contra se merito paterentur.
non simili quidem curiositate. s mi¬
rabili caritate. Non ut miser cũ mi¬
seris remaneret: s ut misericors
factus miseros liberaret. fi̾actus inqͣm
misericors. non illa misericordia qͣm
felix manens habuit abȩterno: sed
quã mediante miseria repperit inhabi¬
tu nr̃o. Porro pietatis opus quod ꝑilla
cepit: in ista ꝑfecit. Non qͦd sola illa ñ

Expanded text:
omnia nosse; secundum temporalem vero, multa temporaliter expertum fuisse: cur fateri dubitas, ut esse in tempore coepit ex carne, sic carnis quoque miserias scire coepisse, illo duntaxat modo cognitionis, quem docet defectio carnis? Quod utique genus scientiae protoplasti sapientius feliciusque nescirent, quando id attingere nisi stulte misereque non poterant. Sed plasmator eorum Deus requirens quod perierat, opus suum miseratus prosecutus est, descendens et ipse misericorditer, quo illi ceciderant miserabiliter. Voluit experiri in se, quod illi faciendo contra se merito paterentur, non simili quidem curiositate, sed mirabili charitate: non ut miser cum miseris remaneret, sed ut misericors factus miseros liberaret. Factus, inquam, misericors, non illa misericordia, quam felix manens habuit ab aeterno, sed quam mediante miseria reperit in habitu nostro. Porro pietatis opus, quod per illam coepit, in ista perfecit: non quod sola illa non
Abbreviated transcription (Latin):
nere consueuit: ut ibi. Qmen am̃ dico
uob̾: anteqͣm abraham fieret ego sum.
Ego sum ait: ñ filius hominis est.
Nec dubium quin de illa essentia dice¬
ret qua ante abraham. ⁊ sine initio ẽ
non qua post abraham:⁊ exabraham
factus ẽ. Alibi quoq hominũ de se
opinionem a discipłis inquirens:
quem dicunt inquit homines ẽẽ
non me s filium hominis: Rursus
filium hominis. s quem me ait esse
dicitis: Carnalis uidelicet populi
sententiam de carne inquirens no¬
men carnis quod ꝓpͥe ẽ filius homi¬
nis posuit: sp̃uales uͦ discipłos de
sua deitate interrogans ñ filium ho¬
minis s signanter me dixit. Quod
deniq petrus intelligens. qͥd ꝑ hoc
quod dixerat me. requisiti fuissent.
sua responsione apuit. tu es inqͥens
non ihc filius uirginis. s xp̃c filius dĩ.
Quod utiq si respondisset: nichilo¬
minus ueritatem dixisset. Sed in
uerbis interrogationis sensum inter¬

Expanded text:
nere consuevit, ut ibi: Amen, amen dico nere consuevit, ut ibi: Amen, amen dico vobis, antequam Abraham fieret, ego sum . Ego sum, ait: non, Filius hominis est. Nec dubium, quin de illa essentia diceret, qua ante Abraham et sine initio est, non qua post Abraham et ex Abraham factus est. Alibi quoque hominum de se opinionem a discipulis inquirens, Quem dicunt, inquit, homines esse, 564 non me, sed Filium hominis? Rursus Filium hominis, sed quem me, ait, esse dicitis? Carnalis videlicet populi sententiam de carne inquirens, nomen carnis, quod proprie est Filius hominis, posuit: spirituales vero discipulos de sua divinitate interrogans, non Filium hominis, sed signanter me dixit. Quod denique Petrus intelligens, quid per hoc quod dixerat, me. requisiti fuissent, sua responsione aperuit: Tu es, inquiens, non Jesus filius Virginis, sed Christus Filius Dei . Quod utique si respondisset, nihilominus veritatem dixisset: sed in verbis interrogationis sensum inter
Abbreviated transcription (Latin):
Nlam ⁊ si suȩ diuinitatis inturtu eqͣ
omĩa preterita scilicet p̃sentia atq
sutura ꝑlustrando. diem quoq illũ
palam habebat: ñ dam̃ ullis carnis
suȩ sensibus exꝑiendo agnouerat.
Alioquin. lam spiritu oris sui antixp̃m
interfecerat: lam auribus sui corꝑis
archangłm uociferantem. ⁊ tubam
bonantem. in quo strepitu mortui sus.¬
sandi sunt audierat: iam ocłis suȩ
sarnis oues hedosq qͥ al inincem se¬
segandi sunt ꝑspe xerat. Deniq ut
intelligas quod illa tantũ cognidione
quȩ ꝑcarnem sit. se illum diem nes¬
cire ꝑhibuerit: uigilanter responden
non ait. nec ego scio. s nec ipse in quit
filius hominis scit. Quid est filius ho¬
minis: nisi nomen assumpte carnis:
Quo siquidem nomine intelligi dat᷑.
quia dicens se aliquid nescire. non iu¬
xta quod deus ẽ. sed scđm hominem
loquitur. Alias quippe loquens de se
scđm suam deitatem: non filius uel
filius hominis. s ego uel me. sepius po¬

Expanded text:
Nam, etsi suae divinitatis intuitu aeque Nam, etsi suae divinitatis intuitu aeque omnia, praeterita scilicet, praesentia atque futura perlustrando, diem quoque illum palam habebat; non tamen ullis carnis suae sensibus experiendo agnoverat. Alioquin jam spiritu oris sui Antichristum interfecerat, jam auribus sui corporis archangelum vociferantem, et tubam sonantem, in quo strepitu mortui suscitandi sunt, audierat: jam oculis suae carnis oves haedosque, qui ab invicem segregandi sunt, perspexerat. 11. Denique ut intelligas, quod illa tantum cognitione, quae per carnem fit, se illum diem nescire perhibuerit, vigilanter respondens, non ait: Nec ego scio, sed nec ipse, inquit, Filius hominis scit . Quid est Filius hominis, nisi nomen assumptae carnis? Quo siquidem nomine intelligi datur, quia dicens se aliquid nescire, non juxta quod Deus est, sed secundum hominem loquitur. Alias quippe loquens de se secundum suam divinitatem, non Filius, vel Filium hominis; Sed ego, vel Me, saepius po
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ alibi scriptum ẽ. languores nĩs
tulisse. ⁊ dolores portasse cognosqil¬
ce. in eo quo passus ẽ ipse nob cbpall
posse non dubitamus. Non gͦ debe
quidem aliquid scire cepisse qͦd aliqͥn¬
do nescierit: scire tamen aliomͦ mise¬
ricordiam abeterno ꝑdiuinitatẽ: &.
aliter in tempore didicisse ꝑcarnem.
llide ne isimili locutionis mͦ illud
dictum sit. quod dñs requirentib
discipłis de die ultimo se nescire res¬
pondit. Nam quomͦ diem illum ille
nesciebat: in quo omnes thesaurisapi
Curgͦ se scire negabat: quod certũ
ẽ. quia nescire ñ poterat: Nunquid
forte mendaciter eis uoluit celare:
quod utiliter ñ ualuit innotescere:
Absit: Sicut nichil ignorare poterat.
cum sapientia sit: sic nec mentiri
cũ ueritas sit Sed uolens discipulos
abinutilis inquisitionis curiositate cõ¬
pescere. quod inquirebant se sctre
negauit: ñ omnimꝰͦ quidẽ. s tali qͦdã
mͦ quo negare ueraciter potuit.

Expanded text:
sicut alibi scriptum est, languores nostros sicut alibi scriptum est, languores nostros tulisse, et dolores nostros portasse cognosest ipse, nobis compati posse non dubitamus. 10. Non ergo debet quidem aliquid scire coepisse, quod aliquando nescierit; scire tamen alio modo misericordiam ab aeterno per divinitatem, et aliter in tempore didicisse per carnem. Vide ne et simili locutionis modo illud dictum sit, quod Dominus requirentibus discipulis de die ultimo se nescire respondit. Nam quomodo diem illum ille nesciebat, in quo omnes sapientiae etCur ergo se scire negabat, quod certum est quia nescire non poterat? Numquid forte mendaciter eos voluit celare, quod utiliter non valuit innotescere? Absit. Sicut nil ignorare poterat, cum sapientia sit: sic nec mentiri, cum veritas sit. Sed volens discipulos ab inutilis inquisitionis curiositate compescere, quod inquirebant, se scire negavit: non omnino quidem, sed tali quodam modo, quo negare veraciter potuit.
Abbreviated transcription (Latin):
qui sanare illas ⁊ posset ut ds̃: ⁊uel¬
let ut ꝓximus: ⁊ cognsceret ut
eadem passus. Unde ysalas uirum
eum appellat doloꝵ: &e scientem in¬
firmitatem. Et apłs. Non enĩ ha¬
bemus inquit pontificem: qui non
possit compati infirmitatib nr̃s.
Unde aut̃ possit indicans: adiungit.
Temptatum autẽ ꝑomĩa: ꝓsimilitu¬
dine absq peccato. Beatus quippe ds̃.
beati dei filius in ea forma qua non
rapinam arbitratus ẽ ẽẽ se equalem
patri ꝓculdubio in passibilis. prtusqͣm
se exinanisset formam serui accipiens
sicut miseriam uel subiectionẽ exꝑtis
s etiam paulominus abangłis qͥ ⁊ ip̃si
dixi scientia. s nobis fidutia creust.
dum ex hoc misero genere cognitio¬
nis is aquo longe erraueramꝰ factusẽ
ꝓpior nob̃. Quando enĩ illi appropi¬
quare auderemus: in sua impassbili¬
tate manenti: Nunc autẽ apło sua¬
dente monemur cũ fiducia adire
thronum grẽ ipsius. quẽ nimirum

Expanded text:
qui sanare illas et posset ut Deus, et velqui sanare illas et posset ut Deus, et vellet ut proximus, et cognosceret ut eadem passus. Unde Isaias virum eum appellat dolorum, et scientem infirmitatem ; et Apostolus: Non enim habemus, inquit, Pontificem qui non possit compati infirmitatibus nostris. Unde autem possit, indicans adjungit: Tentatum autem per omnia pro similitudine, absque peccato . Beatus quippe Deus, beatus Dei Filius, in ea forma, qua non rapinam arbitratus est esse se aequalem Patri, procul dubio impassibilis, priusquam se exinanisset formam servi accipiens , sicut miseriam vel subjectionem expertus sed etiam paulo minus ab Angelis, qui et ipsi dixi scientia, sed nobis fiducia crevit, dum ex hoc misero genere cognitionis, is a quo longe erraveramus, factus est propior nobis. Quando enim illi appropinquare auderemus, in sua impassibilitate manenti? Nunc autem, Apostolo suadente, monemur cum fiducia adire thronum gratiae ipsius , quem nimirum,
Abbreviated transcription (Latin):
semuus assumptione debuit ꝑ omnia
fratrib similari. id ẽ oportuit ac ne¬
cesse fuit. ut similis nob passibilis. no¬
strarũ omnia excepto pecato gen̾a
miseriarũ ꝑcurreret. Si queris qua
necessitade: ut misericors inqͥt fieret.
Et hoc aiscur ñ recte ad corpus refer¬
ri potest: Sed audi quod paulopost
sequitur. In eo enim in quo passus ẽ
ipse & demptatus: potens ẽ & eis qui
temptantur auxiliari. In quib uer¬
bis quid melius intelligi possit ñ uideo.
nͥ quod ideo pati ac temptari omnibꝰ¬
q absq peccato humanis uoluit cõ¬
municare miseriis. quod ẽ ꝑomnia
fr̃ib similari: ut similit̃ passis ac dẽp¬
tatis. misereri ac compati ipso disce¬
ret exꝑimento. Quo quidem exꝑi¬
mento ñ dico ut sapientior effic̾et᷑.
s ꝓpinquior uideretur: quatinꝰ infir¬
mi filii adam quos suos fierriappel¬
lari fiatres ñ dedignatus ẽ. suas illi
infirmitates cõmittere ñ dubitarẽt.

Expanded text:
seminis assumptione, debuit per omnia seminis assumptione, debuit per omnia fratribus assimilari; id est, oportuit ac necesse fuit, ut similis nobis passibilis, nostrarum omnia, excepto peccato, genera miseriarum percurreret. Si quaeris, qua necessitate? Ut misericors, inquit, fieret. Et hoc, ais, cur non recte ad corpus referri potest? Sed audi quod paulo post sequitur: In eo enim, in quo passus est ipse et tentatus, potens est et eis qui tentantur auxiliari . In quibus verbis quid melius intelligi possit non video; nisi quod ideo pati ac tentari, omnibusque, absque peccato, humanis voluit communicare miseriis quod est per omnia fratribus simulari, ut similiter passis ac tentatis misereri ac compati ipse disceret experimento. 563 9. Quo quidem experimento non dico ut sapientior efficeretur, sed propinquior videretur: quatenus infirmi filii Adam, quos suos fieri et appellari fratres non dedignatus est , suas illi infirmitates committere non dubitarent,