comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ex eis nullus perire potest. Ideo sequitur
in illo psalmo consolationes tuȩ iucundauer̃
animam meam: Dolor autem ipse quifit
incordibus piorũ quos persecuntur mores
xp̃ianorũ malorum siue falsorũ prodest
dolentibus : quõ de caritate descendit qua
eos perire nolunt : nec impedire aliorum
salutem: Denique magnȩ consolationes
fiunt : &iam de correctiobus eorum: quae
piorũ animas tanta lucunditate perfundunt
quantis doloribus desua perditione crucia¬
uerunt: Sic in hoc sȩculo denumero perse
pore ꝓcorporalis prȩsentiȩ xp̃i & aposto¬
lorũ eius : sed ab ipso abel: quem primum
iustum impius frater occidit : Et deinceps
usque in hunus sȩculi finem. interpersecu¬
tiones mundi & consolationes dĩ peregri¬
nando procurrit ecclesia: Pro inde neil
lud quidem temere puto esse dicendum si¬
ue credendum : quod non nullis uisum est
uel uidetur : non amplius ecclesiam passurã
persecutiones usque ad tempus antixp̃i quam

Expanded text:
ex eis perire nullus potest: ideo sequitur ex eis perire nullus potest: ideo sequitur in illo psalmo: Consolationes tuae iucundauerunt animam meam. Dolor autem ipse, qui fit in cordibus piorum, quos persequuntur mores Christianorum malorum siue falsorum, prodest dolentibus, quoniam de caritate descendit, qua eos perire nolunt nec inpedire aliorum salutem. Denique magnae consolationes fiunt etiam de correctionibus eorum, quae piorum animas tanta iucunditate perfundunt, quantis doloribus de sua perditione cruciauerunt. Sic in hoc saeculo, in his pore corporalis praesentiae Christi et apostolorum eius, sed ab ipso Abel, quem primum iustum inpius frater occidit, et deinceps usque in huius saeculi finem inter persecutiones mundi et consolationes Dei peregrinando procurrit ecclesilud quidem temere puto esse dicendum siue credendum, quod nonnullis uisum est uel uidetur, non amplius ecclesiam passuram persecutiones usque ad tempus Antichristi. quam
Abbreviated transcription (Latin):
quiuolunt pie uiuere inxp̃o. Tanto magis do¬
lent quod permalos intus positos fit ut minus
quampiorum mentes desiderant diligatur:
Ipsi quoq: heretici cũ cogitantur habere nomen:
& sacramenta xp̃iana & scripturas & professionẽ:
magnũ dolorem faciunt incordibus piorum.
Quia & multi uolentes esse xp̃iani propter
eorum dissensiones. hȩsitare coguntur: Et mul¬
ti maledici &iam in his inueniunt materiam
plasphemandi xp̃ianum nomen: quia & ipsi
quo modo xp̃iani appellantur : His atque
huius modi prauis morib: &errorib: hominum
persecutionem patiuntur. Qui uolunt
in xp̃o pie uiuere : &iam nullo infestante
neque uexante corpus illorũ: Patiuntur
quippe hanc persecutionem non incorpori¬
bus sed in cordibus: Vnde illa uox est : secun¬
dum muiltitudinem dolorũ meorũ incorde
corporemeo
meo: Sedrursus quõ cogitantur inmuta¬
bilia diuina ꝓmissa. & quodait a postolus:
Nouit dñs qui sunt eius. Quos enim &

Expanded text:
qui uolunt pie uiuere in Christo, tanto magis doqui uolunt pie uiuere in Christo, tanto magis dolent, quod per malos intus positos fit, ut minus, quam piorum mentes desiderant, diligatur. Ipsi quoque haeretici, cum cogitantur habere nomen et sacramenta Christiana et scripturas et professionem, magnum dolorem faciunt in cordibus piorum; quia et multi uolentes esse Christiani propter eorum dissensiones haesitare coguntur et multi maledici etiam in his inueniunt materiam blasphemandi Christianum nomen, quia et ipsi quoquo modo Christiani appellantur. His adque huius modi prauis moribus et erroribus hominum persecutionem patiuntur, qui uolunt in Christo pie uiuere, etiam nullo infestante neque uexante corpus illorum. Patiuntur quippe hanc persecutionem non in corporibus, sed in cordibus. Unde illa uox est: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo. corpore meo. Sed rursus quoniam cogitantur inmutabilia diuina promissa, et quod ait apostolus: Nouit Dominus qui sunt eius quos enim pr
Abbreviated transcription (Latin):
cul dubio & rebus propriis consolatio ut non
frangatur aduersis : & rebus aduersis exerci¬
tatio ut noncorrumpatur prosperis. perdiui¬
nã prouidentiam procuratur: atque ita tẽ¬
peratur utrumque ab alterutro ut in psalmo
illam uocem non aliunde agnoscamus exortã:
Secundum multitudinem dolorum meorum
incorde meo consolationes tuȩ locundauerunt
animam meam : Hinc est & illud a postoli spe
gaudentes in tribulatione patientes : Nam &
id quod ait idem doctor. Quicumque uolunt in
xp̃o piȩ uiuere persecutionem patiuntur.: Nul¬
lius putandum est deesse posse temporibus: quia
& cum ab eis quiforis sunt. non sȩuientibus uide¬
tur esse tranquillitas . & reuera est : plurimũ¬
que consolationis affert maxime infirmis : Non
tamen desunt : Immo multi sunt in tus quicor¬
da pie uiuentium suis perditis moribus cruci¬
ant : Qũo pereos blasphematur xp̃ianũ &
catholicum nomen: Quod quanto est eis carius

Expanded text:
cul dubio et rebus prosperis consolatio, ut non cul dubio et rebus prosperis consolatio, ut non frangatur aduersis, et rebus aduersis exercitatio, ut non corrumpatur prosperis, per diuinam prouidentiam procuratur, adque ita temperatur utrumque ab alterutro. ut in psalmo illam uocem non aliunde agnoscamus exortam: Secundum multitudinem dolorum meorum in corde meo consolationes tuae iucundauerunt animam meam. Hinc est et illud apostoli: Spe gaudentes, in tribulatione patientes. Nam et id, quod ait idem doctor: Quicumque uolunt in Christo pie uiuere, persecutionem patiuntur, nullis putandum est deesse posse temporibus. Quia et cum ab eis, qui foris sunt, non saeuientibus uidetur esse tranquillitas et re uera est plurimumque consolationis adfert, maxime infirmis: non tamen desunt, immo multi sunt intus, qui corda pie uiuentium suis perditis moribus cruciant; quoniam per eos blasphematur Christianum et catholicum nomen; quod quanto est carius eis,
Abbreviated transcription (Latin):
ut sanum rectumq: sapiant. resistunt contumaci¬
ter : suaque pestifera & mortifera dogmata emen¬
dare nolunt sed defensare persistunt : Here¬
tici fiunt : Etforas exeuntes habentur in exercen¬
tibus inimicis. &iam sic quippe ueris illis catho¬
licis membris xp̃i : malo suo prosunt : dũ ds̃ ut itur
& malis bene diligentibus eum omnia cooperan¬
tur inbonũ : In imici enim omnes ecclesiȩ quoli¬
b& errore cȩcantur : uel malitia de prauentur:
Siaccipiunt potestatem corporaliter affligen¬
di exercent eius patientiam : Sitantum modo
male sentiendo aduersantur : Exercent eius
sapientiam : Vt autem &iam inimici diligantur:
exercent eius beniuolentiam aut &iam benifi¬
centiã siue suadibili doctrina cum eis agatur:
siue terribili disciplina: Ac per hoc diabolus
princeps impiȩ ciuitatis aduersus peregrinan¬
tem in hoc mundo ciuitatem dĩ. uasa propria com¬
mouendo : Nihil ei nocere permittitur : Cui pro¬

Expanded text:
ut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciut sanum rectumque sapiant, resistunt contumaciter suaque pestifera et mortifera dogmata emendare nolunt, sed defensare persistunt, haeretici fiunt et foras exeuntes habentur in exercentibus inimicis. Etiam sic quippe ueris illis catholicis membris Christi malo suo prosunt, dum Deus utitur et malis bene et diligentibus eum omnia cooperantur in bonum. Inimici enim omnes ecclesiae, quolibet errore caecentur uel malitia deprauentur, si accipiunt potestatem corporaliter adfligendi, exercent eius patientiam; si tantummodo male sentiendo aduersantur, exercent eius sapientiam; ut autem etiam inimici diligantur, exercent eius beneuolentiam aut etiam beneficentiam, siue suadibili doctrina cum eis agatur siue terribili disciplina. Ac per hoc diabolus princeps inpiae ciuitatis aduersus peregrinantem in hoc mundo ciuitatem Dei uasa propria commouendo nihil ei nocere permittitur, cui pro
Abbreviated transcription (Latin):
& post resurrectionem uiderant : Verũ &iã
cutiones &uarios cruciatus ac funera mar¬
tyrum prȩdicatum est toto orbe euangeli
tium credentes in eum : qui pro eorum redemp¬
tione crucifixus est. Xpĩano amore ueneren¬
tur sanguinem martyrũ : quem diabolico furo¬
re fuderunt : Ipsique reges quorum legibus
uastabatur ecclesia eiꝰ nominis a lubriter subde¬
rentur : quod de terra crudeliter auferre co¬
natisunt : & falsos deos inciperent persequi quo¬
rum causa cultores dĩ ueri fuerant antea ꝑsecuti:
& in nomine liberantis mediatoris. currere ge¬
nus humanum : Hereticos mouit : qui sub uocabu¬
lo xp̃iano doctrinȩ resisterent xp̃ianȩ : quasi
possent indifferenter. sine ulla correptione ha¬
beri inciuitate dĩ. Sicut ciuitas confusionis: Indif¬
ferenter habuit philosophos. Interse diuersa
& aduersa sentientes : Quiergo inecclesia xp̃i
morbidum aliquid prauumq: sapiunt : sicorrepti

Expanded text:
 post resurrectionem uiderant et audierant, post resurrectionem uiderant et audierant,cutiones et uarios cruciatus ac funera martyrum praedicatum est toto orbe euangeliutium credentes in eum, qui pro eorum redemtione crucifixus est, Christiano amore uenerarentur sanguinem martyrum, quem diabolico furore fuderunt, ipsique reges, quorum legibus uastabatur ecclesia, ei nomini salubriter subderentur, quod de terra crudeliter auferre conati sunt, et falsos deos inciperent persequi, quorum causa cultores Dei ueri fuerant antea persecutiet in nomen liberantis Mediatoris currere genus humanum, haereticos mouit, qui sub uocabulo Christiano doctrinae resisterent Christianae, quasi possent indifferenter sine ulla correptione haberi in ciuitate Dei, sicut ciuitas confusionis indifferenter habuit philosophos inter se diuersa et aduersa sentientes. Qui ergo in ecclesia Christi morbidum aliquid prauumque sapiunt, si correpti,
Abbreviated transcription (Latin):
scriptum est & sic oportebat xp̃m pati & resur
gere amortuis tertio die & prȩdicari in nomine
eius pęnitentiam & remissionem peccatorum
peromnes gentes : Incipientibus abhierusalem :
& ubi rursus eis deaduentueius nouissimo requi¬
rentibus. Respondit atque ait. Non est
uestrum scire tempora quȩ pater posuit in
sua poͣstate: sed accipietis uirtutẽ sp̃s sc̃i suꝑ¬
uenientem in uos &eritis mihi testes inhieru¬
salem & in to tã iudȩam & samariam &usque
infines terrȩ : Primum se abhierusalem dif¬
fudit ecclesia: & cum in iudȩa atq samaria plu¬
rimi credidissent & in alias gentes itum est.
eis annuntiantib: euangelium quos ipse sicut
luminaria &aptauerat uerbo & accendebat
spũ sc̃õ: Dixeratenĩ eis: nolite timere eos qui
corpus occidunt: animam autem non possunt
occidere: Quiut frigidi timore non essent igne
caritatis ardebant : Denique non solum per
ipsos qui eum & ante passionem audierant¬

Expanded text:
scriptum est, et sic oportebat Christum patiscriptum est, et sic oportebat Christum patigere a mortuis tertio die, et praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes, incipientibus ab Hierusalem : t ubi rursus eis de aduentu eius nouissimo requirentibus respondit adque ait: Non esuestrum scire tempora quae pater posuit in sua potestate, sed accipietis uirtutem spiritus sancti superuenientem in uos, et eritis mihi testes in Hierusalem et in totam Iudaeam et Samariam et usqin fines terrae : primum se ab Jerusalem diffudit Ecclesia, et cum in Judaea atque Samaria plurimi credidissent, et in alias gentes itum est, eis annuntiantibus Evangelium, quos ipse, sicut luminaria, et aptaverat verbo, et accenderat Spiritu sancto. Dixerat enim eis: Nolite timere eos, qui corpus occidunt, animam autem non possunt occidere. Qui ut frigidi timore non essent, igne caritatis ardebant. Denique non solum per ipsos, qui eum et ante passionem et
Abbreviated transcription (Latin):
tebat prȩsentiam corporalem scõ euangelio:
pas sus est: mortuus est : resurrexit passio¬
ne ostendens quidsustinere proueritate : re¬
surrectione quid sperare inȩternitate debe¬
amus: Excepta altitudine sacramenti q̃ua
sanguis eius in remissionem fusus est peccato¬
rum: Conuersatus est interra quadraginta
dieb: cum discipulissuis : atque ipsis uidentib:
ascendit incȩlum : & post dies decem misit
promissum spm scm: Cuius uenientis in eos
qui crediderant : Tunc erat signũ maximum
& maxime necessariũ : ut unus quisq. linguis
omnium gentium loquerentur: Ita significans
unitatem catholicȩ ecclesiȩ. peromnes gentes
futuram : acsic linguis omnib: locuturã : De in¬
de secundũ illam prophetiam exsion lex ꝓdi&.
& uerbũ dñi exhierusalem : & secundum ipsius
dñi xp̃i prȩdicta : ubi post resurrectionẽ stu¬
pentib: eũ discipulissuis : a peruit sensum ut
intellegerent scripturas &dixit eis : quo sic

Expanded text:
tebat praesentiam corporalem, sancto euangelio tebat praesentiam corporalem, sancto euangelio passus est, mortuus est, resurrexit, passione ostendens quid sustinere pro ueritate, resurrectione quid sperare in aeternitate debeamus, excepta altitudine sacramenti, qua sanguis eius in remissionem fusus est peccatorum. Conuersatus est in teiTa quadraginta dies cum discipulis suis adque ipsis uidentibus adscendit in caelum et post dies decem misit promissum Spiritum sanctum; cuius ueni. entis in eos qui crediderant tunc signum erat maximum et maxime necessarium, ut unusquisque eorum linguis omnium gentiumunitatem catholicae Ecclesiae per omnes gentes futuram, ac sic linguis omnibus locuturam. de secundum illam prophetiam, Ex Sion lex prodiet, et verbum Domini ex Jerusalem : et secundum ipsius Domini Christi praedicta, ubi post resurrectionem stupentibus cum discipulis suis aperuit sensum, ut intelligerent Scripturas, et dixit eis, Quoniam sic
Abbreviated transcription (Latin):
multi reprobi miscentur bonis &utrique
tamquam insagenã euangelicã colliguntur:
& in hoc mundo tamquam inmari utriq: inclu¬
si retib: in discrete natant : Donec peruenia¬
tur adlitus: ubi mali segregentur abonis: &
inbonis tamquã intemplo suo sit ds̃ omnia in
omnibus : Pro inde uocem nunc agnoscimus eius
impleri quilo quebatur inpsalmo atque
dicebat : Annuntiaui & locutus sum multipli¬
catisunt super numerum:: Hoc fit nunc ẽx
quo primum peros prȩcursoris sui iohan¬
nis : Deinde peros propriũ annuntiauit & lo¬
cutus est dicens. Agite pęnitentiam ad pro¬
pinquauit enim regnum cȩlorũ: Flegit᷑ disci¬
pulos quos& a postolos nominauit. humiliter
natos inhonoratos. in litteratos. Vt quicquid mag¬
num essent & facerent : Ipse in eis ess& & faceret :
Habuit inter eos unum quomalo. utens bene:
& suȩ passionis impler& dispositum : & eclesiȩ
suȩ : tolerandorum malorum prȩberet ex¬
emplum: Seminato quantum pereius opor¬

Expanded text:
multi reprobi miscentur bonis et utrique multi reprobi miscentur bonis et utrique tamquam in sagenam euangelicam colliguntur et in hoc mundo tamquam in mari utrique inclusi retibus indiscrete natant, donec perueniatur ad litus, ubi mali segregentur a bonis, et in bonis tamquam in templo suo sit Deus omnia in omnibus. Proinde uocem nunc agnoscimus eius inpleri, qui loquebatur in psalmo adque dicebat: Adnuntiaui et locutus sum, multiplicati sunt super numerum. Hoc fit nunc, ex quo primum per os praecursoris sui Iohannis, deinde per os proprium adnuntiauit et locutus est dicens: Agite paenitentiam, adpropinquauit enim regnum caelorum. Elegit discipulos, quos et apostolos nominauit, humiliter natos, inhonoratos, inlitteratos, ut, quidquid magnum essent et facerent, ipse in eis esset et faceret. Habuit inter eos unum, quo malo utens bene et suae passionis inpleret dispositum et ecclesiae suae tolerandorum malorum praeberet exemplum. Seminato, quantum per eius opor
Abbreviated transcription (Latin):
berent desiderare sciebant : Inquem nondum
crediderant: Tunc &iam secundum septua¬
ginta interpretes quia & ipse propheticus
sensus est : Venient quȩ electa sunt dño de
cunctis gentibus : Tunc enimuere nonuenient.
nisi electa : de quibus dicit apostolus: sicut ele¬
git nos in ipso ante mundi constitutionem::
Ipse quippe architectus quidixit multi uo¬
cati pauci uero electi: Non de his qui uocati
sic uenerunt ut de conuiuio proicerentur
sed de electis demonstraturus est ȩdifica tam
domũ : quȩ nullam ruinam de inceps formida¬
bit: Nunc autem quando & hireplent ecle¬
sias : quos tamquã inare& uentilatio separauit :
Non appar& tanta gloria domus huius quan¬
ta tunc apparebit : Quando quisquis ibi erit:
diebus malis : ubi perhumilitatem prȩsentẽ
futuram comparat ecclesia celsitudinem : &
timorũ stimulis dolorum tormentis. labo¬
rum molestiis temptationũ periculis erudi¬
tur : sola spe gaudens quando sanũ gaud&.

Expanded text:
berent desiderare sciebant, in quem non berent desiderare sciebant, in quem non crediderant. Tunc etiam secundum septuaginta interpretes quia et ipse propheticus sensus est uenient quae electa sunt Domini de cunctis gentibus. Tunc enim uere non uenient nisi electa, de quibus dicit apostolus: Sicut elegit nos in ipso ante mundi constitutionem. Ipse quippe architectus, qui dixit: Multi uocati, pauci uero electi, non de his, qui uocati sic uenerunt, ut de conuiuio proicerentur, sed de electis demonstraturus eat aedificatam domum, quae nullam ruinam deinceps formidabit. Nunc autem, quando et hi replent ecclesias, quos tamquam in area uentilatio separabit, non apparet tanta gloria domus huius, quanta tunc apparebit, quando, quisquis ibi erit, diebus malis, ubi per humilitatem praesentem futuram conparat ecclesia celsitudinem et timorum stimulis, dolorum tormentis, laborum molestiis, tentationum periculis eruditur, sola spe gaudens, quando sanum gaudet,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsa renouatio illius ȩdificii significat eloquio
prophetico : alterum testamentum quod appel¬
latur nouum: Quod ergo ds̃ dixit permemo¬
ratum prophetam: & dabo pacem in loco isto:
Persignificantem locõ. ille quieo significatur
intellegendus est : ut quia illo loco instaurato
significata est ecclesia quȩ fuerat ȩdificanda
bo pacem in loco isto nisi dabo pacem in loco
quem significat locus iste : quo omnia significan¬
tia : uidentur quodammodo earũ rerum quas
significant sustinere personas: sicut dictum
est ab a postolo: petra erat xp̃s: quõ petra
illa dequa hoc dictum est significabat utiq
xp̃m: Maior est utique gloria domus
illius noui testamenti quam domus prioris
s teste¬
ueteris testamenti : & tunc apparebit maior
cum dedicabitur : Tunc enim ueni& desideratus
cunctis gentibus : Sicut legitur inhebreo: nã
primus eius aduentus nondumerat desidera¬
tus omnibus gentibus: Non enim quem de¬

Expanded text:
ipsa renouatio illius aedificii significat eloquio ipsa renouatio illius aedificii significat eloquio prophetico alterum testamentum, quod appellatur nouum. Quod ergo Deus dixit per memoratum prophetam: Et dabo pacem in loco isto, per significantem locum ille, qui eo significatur, intellegendus est; ut, quia illo loco instaurato significata est ecclesia, quae fuerat aedificanda bo pacem in loco isto, nisi dabo pacem in loco, quem significat locus iste. Quoniam omnia significantia uidentur quodam modo earum rerum, quas significant, sustinere personas; sicut dictum est ab apostolo: Petra erat Christus, quoniam petra illa, de qua hoc dictum est, significabat utique Christum. Maior est itaque gloria domus huius noui testamenti quam domus prioris s testamenti, et tunc apparebit maior cum dedicabitur. Tunc enim ueniet desideratus cunctis gentibus, sicut legitur in Hebraeo. Nam primus eius aduentus nondum erat desideratus omnibus gentibus. Non enim quem de
Abbreviated transcription (Latin):
sis desedib: propriis & propter hoc testimoniũ¬
toto orbe dispersis : xp̃i usquequaque credit
ecclesia : Hȩc domus dĩ maioris est gloriȩ: quam
fuerat illa prima lignis & lapidib: ceteris que
pretiosis rebus metallisq constructa: Nonita¬
que aggei prophetia intempli illius instaurati¬
one conpleta est:: Ex quo enim est instaura¬
tum : numquam ostenditur habuisse tantam
gloriam quantam habuit tempore salomonis:
Immo potius ostenditur primum cessatione
prophetiȩ : fuisse domus illius gloriam sdiminu¬
tam : De inde ipsius gentis cladibus tantis usq
adultimum excidium quod factum est aromanis
sicut ea quȩ supra sunt commemorata testantur:
Hȩc autem domus ad nouum pertinens testamen¬
tum : tanto utique maioris est gloriȩ : quanto
meliores sunt lapides uiui : quibus credentib
renouatisq: construitur: Sedideo perinstau¬
rationem templi illius significata est : quia

Expanded text:
sis de sedibus propriis et propter hoc testimonisis de sedibus propriis et propter hoc testimonitoto orbe dispersis Christi usquequaque creuit ecclesia. fuerat illa prima lignis et lapidibus ceterisque pretiosis rebus metallisque constructa. Non itaque Aggaei prophetia in templi illius instauratione conpleta est. Ex quo enim est instauratum, numquam ostenditur habuisse tantam gloriam, quantam habuit tempore Salomonis; immo potius ostenditur primum cessatione prophetiae fuisse domus illius gloriam diminutam, deinde ipsius gentis cladibus tantis usque ad ultimum excidium, quod factum est a Romanis, sicut ea, quae supra sunt commemorata testantur. Haec autem domus ad nouum pertinens testamentum tanto utique maioris est gloriae, quanto meliores sunt lapides uiui, quibus credentibus renouatisque construitur. Sed ideo per instaurationem templi illius significata est, quia
Abbreviated transcription (Latin):
generatione posteriorẽ fuisse quam israhel :
Diuinitus autem prouisum fuisse nondubito.
ut ex hoc uno sciremus &iam peralias gentes
esse potuisse : qui secundum dm̃ uixerunt : eique
placuerunt : pertinentes ad spiritalem hieru¬
salem: quod nemini concessum fuisse credendũ
est nisi cui diuinitus reuelatus est unus me¬
diator dĩ & hominum homo xp̃s ih̃s: quiuen¬
turus incarne : sic antiquis sc̃ĩs prȩnuntiaba¬
tur quem ad modum nobis uenisse nuntiatus ẽ :
Vtuna eademq: peripsum fides omnes inciui¬
tatem dĩ indĩ domum dĩ templum prȩdistina¬
tos perducat addm̃: Sed quȩ cumque aliorum
tur possunt putari xp̃ianis esse confictȩ : Ideo :¬
nihil est firmius ad conuincendos quos lib& a¬
lienos : side hacre contenderint : nostrosque
faciendos : si rectȩ sapuerint: quamut diuia
prȩdicta dexp̃o ea proferantur quȩ in iudȩo¬
rum codicibus scripta sunt Quibus auul¬

Expanded text:
generatione posteriorem fuisse quam Israel. generatione posteriorem fuisse quam Israel. Diuinitus autem prouisum fuisse non dubito, ut ex hoc uno sciremus etiam per alias gentes esse potuisse, qui secundum Deum uixerunt eique placuerunt, pertinentes ad spiritalem Hierusalem. Quod nemini concessum fuisse credendum est. nisi cui diuinitus reuelatus est unus mediator Dei et hominum, homo Christus Iesus, qui uenturus in carne sic antiquis sanetis praenuntiabatur, quem ad modum nobis uenisse nuntiatus est, ut una eademque per ipsum fides omnes in Dei ciuitatem, Dei domum, Dei templum praedestinatos perducat ad Deum. Sed quaecumque aliorum tur, possunt putari a Christianis esse confictae. Ideo nihil est firmius ad conuincendos quoslibet alienos, si de hac re contenderint, nostrosque faciendos, si recte sapuerint, quam ut diuina praedicta de Christo ea proferantur, quae in Iudaeorum codicibus scripta sunt; quibus auul
Abbreviated transcription (Latin):
confessos : Nec ipsos iudȩos existimo audere
contendere : neminem pertinuisse addm̃ preter
is rahelitas exquo propago israhel esse coepit
reprobato eius fratre maiore : Populus enim
reuera qui proprie dĩ populus diceretur nul¬
lus alius fuit .: Homines autẽ quosdã nonter¬
rena : sed cȩlesti societate adueros israhelitas.
supernȩ ciues patriȩ pertinentes : &iam in aliis
gentibus fuisse negare non possunt. Quia si ne¬
gant facillime conuincuntur: de scõ & mirabili
uiro iob : quinec indigena nec proselitus: idest
aduena populi israhel fuit: Sedexgente Idume¬
a genus ducens: ibi ortus. ibidem mortuus est:
Quidiuino sic laudatur eloquio ut quod adiusti¬
tiam pietatemque attin& nullus ei homo suo¬
rum temporum coȩquetur: Quȩ tempora eiꝰ:
quamuis non inueniamus incͥronicis: colligimus
tamen ex libro eius quem sui merito i srahelitae
in auctoritatem canonicam receperunt: Tertia

Expanded text:
confessos. Nec ipsos Iudaeos existimo audere confessos. Nec ipsos Iudaeos existimo audere contendere neminem pertinuisse ad Deum praeter Israelitas, ex quo propago Israel esse coepit, reprobato eius fratre maiore. Populus enim re uera, qui proprie Dei populus diceretur. nullus alius fuit; homines autem quosdam non terrena, sed caelesti societate ad ueros Israelitas supernae ciues patriae pertinentes etiam in aliis gentibus fuisse negare non possunt: quia si negant, facillime conuincuntur de sancto et mirabili uiro Iob, qui nec indigena nec proselytus, id est aduena populi Israel fuit, sed ex gente Idumaea genus ducens, ibi ortus, ibidem mortuus est; qui diuino sic laudatur eloquio, ut, quod ad iustitiam pietatemque adtinet, nullus ei homo suorum temporum coaequetur. Quae tempora eius quamuis non inueniamus in Chronicis, colligimus tamen ex libro eius, quem pro sui merito Israelitae in auctoritatem canonicam receperunt, tertia
Abbreviated transcription (Latin):
Neoccideris eos nequando obliuiscantur legem
tuam.: Nisi adder& &iam disperge eos: Qũo
sicum isto testimonio scripturarũ insua tantũ¬
modo terra no nubique essent. Profecto eccle¬
sia quȩ ubique est eos ꝓphetiarũ quȩ dexp̃o prȩ¬
missȩ sunt testes in omnibus gentibus habere
non poss&.: Qua propter : quisquis alienigena¬
Id est non exisrahel progenitus: nec ab illo po¬
pulo incanonem sacrarum litterarũ receptus.
legitur aliquid prophetasse dexp̃o : si in nostrã
notitiã uenit aut uenerit : ad cumulum a nobis
commemorari potest : Non quo necessarius sit¬
&iam sidesit : sed quia non in congrue credi¬
tur: fuisse & in aliis gentibus homines : quibus
hoc mysterium reuelatum est: Quihȩc &iam
prȩdicere inpulsi sunt : siue participes eiusdem
gratiȩ fuerint siue expertes : sed permalos an
gelos doctisunt quos &iam prȩsentẽm xp̃m.
quem iudȩi non agnoscebant : scimus fuisse

Expanded text:
Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem Ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam, nisi adderet etiam: Disperge eos; quoniam si cum isto testimonio scripturarum in sua tantummodo terra, non ubique essent, profecto ecclesia, quae ubique est, eos prophetiarum, quae de Christo praemissae sunt, testes in omnibus gentibus habere non posset. CAPid est non ex Israel progenitus nec ab illo populo in canonem sacrarum litterarum receptus, legitur aliquid prophetasse de Christo, si in nostram notitiam uenit aut uenerit, ad cumulum a nobis commemorari potest; non quo necessarius sit, etiamsi desit, sed quia non incongrue creditur fuisse et in aliis gentibus homines, quibus hoc mysterium. reuelatum est, et qui haec etiam praedicere inpulsi sunt, siue participes eiusdem gratiae fuerint siugelos docti sunt, quos etiam praesentem Christum, quem Judaei non agn
Abbreviated transcription (Latin):
iudȩorũ : Nobis quidem ille sufficiunt quȩ
de nostrorum inimicorum codicib: proferuntur.
quos agnoscimus: Propter hoc testimonium quod
nobis inuiti perhibent eosdem codices habendo
atque seruando peromnes gentes &iam ipsos dis¬
persos quaqua uersum xp̃i ecclesia dilatatur :
Nam prophetia inpsalmis quos legunt &iam de
hacre prȩmissa ẽ ubi scriptum est: Ds̃ meus
misericordia eius prȩueni&me : Ds̃ meus demon¬
strauit mihi in inimicis mei neoccideris eosne
quando obliuis cantur legem tuam : disperge
eos inuirtute tua: De monstrauit ergo ds̃ ec¬
cdesiȩ in eius inimicis iudȩis gratiam misericor¬
diȩ suȩ : Qũo sicut dicit apostolus delictorũ
illorũ salus est gentibus: &ideos non eos occidit:
id est non in eis perdidit quod sunt iudȩi : quam¬
uis a romanis fuerint deuicti & oppressi: neob¬
liti legem dĩ adhoc dequo agimus testimonium.
nihil ualerent: Ideo parum fuit ut dicer&

Expanded text:
Iudaeorum. Nobis quidem illae sufficrunt, quae Iudaeorum. Nobis quidem illae sufficrunt, quae de nostrorum inimicorum codicibus proferuntur, quos agnoscimus propter hoc testimonium, quod nobis inuiti perhibent eosdem codices habendo adque seruando, per omnes gentes etiam ipsos esse dispersos, quaqua uersum Christi ecclesia dilatatur. Nam prophetia in psalmis, quos legunt etiam, de hac re praemissa est, ubi scriptum est: Deus meus, misericordia eius praeueniet me; Deus meus demonstrauit mihi in inimicis meis, ne occideris eos, ne quando obliuiscantur legem tuam; disperge eos in uirtute tua. Demonstrauit ergo Deus ecclesiae in eius inimicis Iudaeis gratiam misericordiae suae, quoniam, sicut dicit apostolus, delictum illorum salus gentibus; et ideo non eos occidit, id est non in eis perdidit quod sunt Iudaei, quamuis a Romanis fuerint deuicti et obpressi, ne obliti legem Dei ad hoc, de quo agimus, testimonium nihil ualerent. Ideo parum fuit, ut diceret:
Abbreviated transcription (Latin):
ditusq a suo regno ubi iam eis alienigenȩ domi¬
nabantur eradicati : dispersiq perterras quan¬
do quidem ubiq: non de sunt : Perscripturas su¬
as testimonio Nobis sunt : prophetias nos non
finxisse dexp̃o : quas plurimi eorũ considerantes.
&ante passionẽ & maximȩ post eius resurrec¬
tionẽ crediderunt in eum: de quibus prȩdictũ
est: Sifuerit numerus fibiorum israhel. sicut
harena maris. reliquiȩ saluȩfient: Ceteri ue¬
ro excȩcati sunt : de quib predictum est: Fiat
mensa eorum coram ipsis in laqueum & in retri¬
butionem & inscandalum: obscurentur oculi eo¬
rũ neuideant: & dorsum illorũ semper incurua:
Proinde cum scripturis nostris noncredunt:
cõplentur in eis suȩ quascȩti legunt. Nisi for¬
te quis dixerit : illas prophetias xp̃ianos finxis¬
se dexp̃o quȩ sybillȩ nomine proferuntur: uel
aliorũ siquȩ sunt quȩ non pertinent ad populũ

Expanded text:
ditusque a suo regno, ubi iam eis alienigenae domiditusque a suo regno, ubi iam eis alienigenae dominabantur, eradicati dispersique per terras quando quidem ubique non desunt per scripturas suas testimonio nobis sunt prophetias nos non finxisse de Christo; quas plurimi eorum considerantes et ante passionem et maxime post eius resurrectionem crediderunt in eum, de quibus praedictum est: Si fuerit numerus filiorum Israel sicut harena maris, reliquiae saluae fient. Ceteri uero excaecati sunt, de quibus praedictum est: Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum et in retributionem et scandalum. Obscurentur oculi eorum, ne uideant; et dorsum illorum semper incurua. Proinde cum scripturis nostris non credunt, conplentur in eis suae, quas caeci legunt. Nisi forte quis dixerit illas prophetias Christianos finxisse de Christo, quae Sibyllae nomine proferuntur uel aliorum, si quae sunt, quae non pertinent ad populum
Abbreviated transcription (Latin):
ut expectarent eum gentes uenturum.: sicut
eum cernimus expectari utueniat ad faciendũ
iudicium inclaritate potentiȩ : Nisi prius in eũ
crederent : Cumuenit ad patiendum iudicium
in humilitate patientiȩ : Regnante ergo he
rode iniudȩa: apud romanos autem lam muta¬
to reipuplicȩ statu imperante caesare augusto.
& pereum orbe pacato natus est xp̃s. secundum
precedentem prophetiã : in bethleem iudeȩ ho¬
momanifestus. ex homine uirgine : ds̃ occultus
exdõ patre : Sic enim propheta predixerat.
r& dm̃ miracula multa fecit ex quibus quȩ¬
dam quantum ad eum predicandum satis esse
uisum est scriptura euangelica contin&:¬
Quorum primum est quod tam mirabiliter natus
est: VUtimum autem quod cum suo resuscita¬
to amortuis corpore ascendit incaelum: Iu¬
dȩi autem qui eum occiderunt : & inunũ cre¬
dere noluerunt : quia oportebat eum mori
& resurgere : Vastati infelicius aromanis fun¬

Expanded text:
ut exspectarent eum gentes uenturum, sicut ut exspectarent eum gentes uenturum, sicut eum cernimus exspectari, ut ueniat ad faciendum iudicium in claritate potentiae, nisi prius in eum crederent, cum uenit ad patiendum iudicium in humilitate patientiae. rode in Iudaea, aput Romanos autem iam mutato rei publicae statu imperante Caesare Augusto et per eum orbe pacato natus est Christus secundum praecedentem prophetiam in Bethleem Iudae, homo manifestus ex homine uirgine, Deus occultus ex Deo Patre. Sic enim propheta praedixerat: ret Deum, miracula multa fecit, ex quibus quaedam, quantum ad eum praedicandum satis esse uisum est, scriptura euangelica continQuorum primum est, quod tam mirabiliter natus est; ultimum autem, quod cum suo resuscitato a mortuis corpore adscendit in caelum. Iudaei autem, qui eum occiderunt et in eum credere noluerunt, quia oportebat eum mori et resurgere, uastati infelicius a Romanis fun
Abbreviated transcription (Latin):
non ut uenerator : sed ut profanator accessit .
Confirmatoque hyrcani pontificatu : & subiu¬
gatȩ genti imposito custode antipatro : quos
tunc ꝓcuratores uocabant : uinctũ secum aris¬
tobolũ ducit: exillo iudȩi &iam tributarii ro¬
manorũ esse coeperunt: Postea cassius &iam
tẽplũ expoliauit: Deinde post paucos annos &i¬
am herodem alienigenã regem habere merue¬
runt : quo regnante natus est xp̃s : Iam enĩ uene¬
rat plenitudo tẽporis significata prophetico
spu peros patriarchȩ iacob ubiait : Non defici¬
& princeps exiuda neque. de femoribus eius do¬
nec ueniat cui repositũ ẽ &ipse erit expectatio
gentiũ: Non ergo defuit iudȩorum princeps
exiudeis usque adistum herodem quem primum
acceperunt alienigenã regẽ : Tempus ergo iã
erat ut uenir& ille cui repositum erat : quod
nouo promissum est testamento ut ipse ess&
expectatio gentium: Fieri autem non posset.

Expanded text:
non ut uenerator, sed ut profanator accedit; non ut uenerator, sed ut profanator accedit; confirmatoque Hyrcani pontificatu et subiugatae genti inposito custode Antipatro, quos tunc procuratores uocabant, uinctum secum Aristobolum ducit. Ex illo Iudaei etiam tributarii Romanorum esse coeperunt. Postea Cassius etiam templum exspoliauit. Deinde post paucos annos etiam Herodem alienigenam regem habere meruerunt, quo regnante natus est Christus. Iam enim uenerat plenitudo temporis significata prophetico spiritu per os patriarchae Iacob, ubi ait: Non deficiet princeps ex Iuda, neque dux de femoribus eius, donec ueniat cui repositum est, et ipse exspectatio gentium. Non ergo defuit Iudaeorum princeps ex Iudaeis usque ad istum Herodem, quem primum acceperunt alienigenam regem. Tempus ergo iam erat, ut ueniret ille, cui repositum erat, quod nouo promissum est testamento, ut ipse esset exspectatio gentium. Fieri autem non posset,
Abbreviated transcription (Latin):
alexandra regina iudȩorum fuit : excuius
tempore deinceps mala sunt eos secuta graui¬
ora : Filii quippe huius alexandrae aristobo¬
lus &hircanus interse deimperio dimicantes.
uires aduersus israheliticam gentem ꝓ uocauere
romanas : Hircanus namq: ab eis contra fra¬
trem poposcit auxiliũ: Tunc iam roma subiu¬
gauerat a fricã : subiugauerat greciam: Late¬
q: &iam aliis orbis partib: imperans tamquã
se ipsam non ualens ferre : sua se quod ammodo
magnitudine fregerat: Peruenerat quippe
ad seditiones domesticas graues: atque inde ad
bella socialia : moxq ciuilia: tantũ m se cõmi¬
nuerat & attriuerat : ut ei mutandus reipupli¬
cȩ status : quo regeretur regib: immineret:
Pompeius ergo populi romani prȩclarissimus
princeps iudȩam cũ exercitũ ingressus ciuita¬
tẽ capit : templum reserat : non de uotione
supplicis. sediure uictoris & ad scã sc̃orum:
quonisi summũ sacerdotẽ non licebat intrare.

Expanded text:
Alexandra regina Iudaeorum fuit, ex cuius Alexandra regina Iudaeorum fuit, ex cuius tempore deinceps mala sunt eos secuta grauiora. Filii quippe huius Alexandrae Aristobolus et Hyrcanus inter se de imperio dimicantes uires aduersus Israeliticam gentem prouocauere Romanas. Hyrcanus namque ab eis contra fratrem poposcit auxilium. Tunc iam Roma subiugauerat Africam, subiugauerat Graeciam lateque etiam aliis orbis partibus imperans, tamquam se ipsam non ualens ferre, sua se quodam modo magnitudine fregerat. Peruenerat quippe ad seditiones domesticas graues ? adque inde ad bella socialia moxque ciuilia, tantumque se commmuerat et adtriuerat, ut ei mutandus rei publicae status. quo regeretur regibus, inmineret. Pompeius ergo, populi Romani praeclarissimus princeps, Iudaeam cum exercitu ingressus ciuitatem capit, templum reserat, non deuotione supplicis, sed iure uictoris. et ad sancta sanctorum, quo nisi summum sacerdotem non licebat intrare,
Abbreviated transcription (Latin):
nuissimus iudas qui etiam machabeus dictus est
antiothiducibus pulsis ab omni illa idolatriȩ
contaminatione mundauit : Non autem mul¬
to post alcimus quidam perambitionem cum
agenere sacerdotali ess& alienus quod ne fas
erat pontifex factus est: Hinclam post an¬
nos fere quinquaginta : In quibus eis tamen
pax non fuit quãuis aliqua & ꝓspere gesserint:¬
Primus apud eos aristobolus: assumpto dia¬
demate. &rex & pontifex factus est: Antea
quippe exquo debabrloniȩ captiuitate re¬
uersi sunt templũq instauratum est : Non re¬
ges sed duces uel principes habuerunt : Quã¬
uis & qui rex est possit dici princeps a principa¬
tu imperandi: Et dux eo quod sit ductor ex¬
ercitus : Sed non continuo quicumq: principes
uel duces sunt &iam reges dici possunt : quod
iste aristobolus fuit : cui successit alexander.
&iam ipse rex & pontifex qui crudeliter in
suos regnasse traditur: Post hunc uxor eius

Expanded text:
nuissimus ludas, qui etiam Macchabaeus dictus est, nuissimus ludas, qui etiam Macchabaeus dictus est, Antiochi ducibus pulsis ab omni illa idolatriae contaminatione mundauit. Non autem multo post Alcimus quidam per ambitionem, cum a genere sacerdotali esset alienus, quod nefas erat, pontifex factus est. Hinc iam post annos ferme quinquaginta, in quibus eis tamen pax non fuit, quamuis aliqua et prospere gesserint,primus aput eos Aristobolus adsumto diademate et rex et pontifex factus est. Antea quippe, ex quo de Babyloniae captiuitate reuersi sunt templumque instauratum est, non reges, sed duces uel principes habuerunt; quamuis et qui rex est possit dici princeps a principatu imperandi et dux eo, quod sit ductor exercitus; sed non continuo, quicumque principes uel duces sunt, etiam reges dici possunt, quod iste Aristobolus fuit. Cui successit Alexander, etiam ipse rei et pontifex, qui crudeliter in suos regnasse traditur. Post hunc uxor eius
Abbreviated transcription (Latin):
non sunt ei ausi resistere : Etideo placatum fa¬
cillime subditi receperunt : Non erat tamen
gloria tanta domus illius quanta fuit insuorũ
regũ libera potestate : Hostias sane alex ander
immolauit indĩ templo: Non ad eius cultum ue¬
ra pietate conuersus. sedimpia uanitate: cum
dus eum falsis colendum putans: De inde pto¬
lomeus lagi filius quod supra memoraui: post
alexan dri mortem captiuos inde inȩgyptum
transtulit : Quos eius successor ptholomeus
phila delphus: beni uolentissime inde dimisit :
perquem factum est quod paulo ante narra¬
ui : ut septuaginta interpretũ scripturas ha¬
beremus: Deinde contriti sunt bellis quȩ in
machabeorũ libris explicantur: Post hȩc cap¬
ti arege alexandriȩ ptholomeo qui est appel¬
latus epphanes : inde ab antiocho rege syriȩ.
multis & grauissimis malis ad idola colenda cõ¬
pulsi tẽplumq: ipsum repletũ sacrilegis suꝑ¬
stitionib: gentium : quod tamen dux eorũ stre¬

Expanded text:
non sunt ei ausi resistere et ideo placatum fanon sunt ei ausi resistere et ideo placatum facillime subditi receperunt, non erat tamen gloria tanta domus illius, quanta fuit in suorum regum libera potestate. Hostias sane Alexander immolauit in Dei templo, non ad eius cultum uera pietate conuersus, sed inpia uanitate cum dis eum falsis colendum putans. Deinde Ptolomaeus, Lagi filius, quod supra memoraui, post Alexandri mortem captiuos inde in Aegyptum transtulit, quos eius successor Ptolomaeus Philadelphus beneuolentissime inde dimisit; per quem factum est, quod paulo ante narraui, ut septuaginta interpretum scripturas haberemus. Deinde contriti sunt bellis, quae in Macchabaeorum libris explicantur. Post haec capti a rege Alexandriae Ptolomaeo, qui est appellatus , Epiphanes; inde ab Antiocho rege Syriae multis et grauissimis malis ad idola colenda conpulsi, templumque ipsum repletum sacrilegis superstitionibus gentium. quod tamen dux eorum stre
Abbreviated transcription (Latin):
promittens: & mouebo omnes gentes &ueni&
de sideratus cunctis gentibus: Quo loco sep¬
tuaginta ilĩtpretes alium sensum magis corpo¬
ri quã capiti hoc est magis ecclesiȩ quã xp̃o
conuenientẽ ꝓphetica auctoritate dixerunt :
Venient quȩ electa sunt dñi decunctis genti¬
bus: Id est homines de quib ipse xp̃s in euange¬
lio: Multi inquit uocati: pauci uero electi:
Talib enĩ electis gentiũ domus ȩdificatur dĩ.
pertestamentũ nouum lapidibus uiuis longe
gloriosior quã templũ illud fuit: quod a rege
salomone constructũ est : & post captiuitatem
instauratũ:, Propter hoc ergo nec ꝓphetas
exillo tempore habuit illa gens & multis cla.¬
dibus afflicta est ab alienigenis regib: ipsisq
romanis ne hanc aggei prophetiam in illa instau¬
ratione templi opinaretur impletam: Non
multo post enĩ adueniente alexandro. subiuga¬
ta ẽ : quando & sinulla est facta uastatio quõ

Expanded text:
promittens: Et mouebo omnes gentes, et ueniet promittens: Et mouebo omnes gentes, et ueniet desideratus cunctis gentibus. Quo loco septuaginta interpretes alium sensum magis corpori quam capiti, hoc est magis ecclesiae quam Christo, conuenientem prophetica auctoritate dixerunt: Venient quae electa sunt Domini de cunctis gentibus, id est homines, de quibus ipse Iesus in euangelio: Multi, inquit, uocati, pauci uero electi. Talibus enim electis gentium domus aedificatur Dei per testamentum nouum lapidibus uiuis, longe gloriosior, quam templum illud fuit, quod a rege Salomone constructum est et post captiuitatem instauratum. Propter hoc ergo nec prophetas ex illo tempore habuit illa gens et multis cladibus adflicta est ab alienigenis regibus ipsisque Romanis, ne hanc Aggaei prophetiam in illa instauratione templi opinaretur inpletam. Non multo post enim adueniente Alexandro subiugata est, quando etsi nulla est facta uastatio, quoniam
Abbreviated transcription (Latin):
Longitudinem fugio ut non hȩc permulta
demonstrem : Inquibus ab hebraica ueritate
putantur septuaginta interpretes discrepa¬
re : & bene intellecti inueniunture a oncordes:
Vnde &iam ego promeo modulo uestigia se¬
quens a postolorũ : quia & ipsi exutrisque : id ẽ
exhebreis & exseptuaginta testimonia ꝓphe¬
tica posuerunt : utraq auctoritate ut endum
putaui: Qũo utraq una atq diuina est: Sed
iam quȩ restant ut possumus exsequamur. ꝓ¬
Postea quãgens iudȩa coepit non habere pro¬
phetas procul dubio deterior facta est: Fo
scilic& tẽpore quose sperabat. instaurato tẽ¬
plo: post captiuitatẽ quȩ fuit in babylonia futu¬
rã esse meliorẽ : Sic quippe intellegebat po¬
pulus ille carnalis quod prȩnuntiatũ est per
aggeum prophetam dicentem: Magna erit
gloria domus istius nouissimȩ : plus quã primȩ:
Quod de nouo testamento dictum esse: paulo
superius de monstrauit : Vbi ait : Aperte xp̃m

Expanded text:
Longitudinem fugio, ut non haec per multa Longitudinem fugio, ut non haec per multa demonstrem, in quibus ab Hebraica ueritate putantur septuaginta interpretes discrepare et bene intellecti inueniuntur esse concordes. Unde etiam ego pro meo modulo uestigia sequens apostolorum, quia et ipsi ex utriusque, id est ex Hebraeis et ex Septuaginta, testimonia prophetica posuerunt, utraque auctoritate utendum putaui, quoniam utraque una adque diuina est. Sed iam quae restant, ut possumus, exsequamur. Postea quam gens Iudaea coepit non habere prophetas, procul dubio deterior facta est, eo scilicet tempore, quo se sperabat instaurato templo post captiuitatem, quae fuit in Babylonia, futuram esse meliorem. Sic quippe intellegebat populus ille carnalis, quod praenuntiatum est per Aggaeuni prophetam dicentem: Magna erit gloria domus istius nouissimae, plus quam primae; quod de nouotestamento dictum esse paulo superius demonstrauit, ubi ait aperte Christum
Abbreviated transcription (Latin):
figurata: euersa scilic& perpenitentiã ut qua¬
lis fuerat. iamnon ess&. hoc quo per xp̃m
factum est in ecclesia gentium cuius illa ni¬
neue figuram gerebat: siue perqua dragin¬
ta dies siue pertriduũ : idem significatus est
xp̃s: Perqua draginta scilic& quia tot dies
peregit cum discipulis suis post refurrectio¬
nem & ascendit incȩlum : Pertriduum uero
quia die tertio resurrexit : Tamquam lecto¬
rem nihil aliud quam historiȩ rerum gesta¬
rũ inhȩrere cupientem: De somno excitaue¬
rint septuaginta interpretes. Idemq: prophe¬
tȩ : ad perscrutandam altitudinem prophetiȩ:¬
& quodammodo dixerint : In quad raginta di¬
ebus ipsum quaere : in quo poteris & triduum
inuenire: illud in ascensione: hoc in eius re¬
surrectione repperies: Propter quodutro¬
que numero significari conuenientissime
potuit : quorum unũ perionam prophe¬
tam alterũ perseptuaginta inter pretum
prophetiam : tamem unus atque idem sp̃s dixit:

Expanded text:
figurata, euersa scilicet per paenitentiam, ut quafigurata, euersa scilicet per paenitentiam, ut qualis fuerat iam non esset, hoc quoniam per Christum factum est in ecclesia gentium, cuius illa Nineue figuram gerebat, siue per quadraginta dies sine per triduum idem ipse significatus est Christus; per quadraginta scilicet, quia tot dies peregit cum discipulis suis post resurrectionem et adscendit in caelum; per triduum uero, quia die tertio resurrexit; tamquam lectorem nihil aliud quam historiae rerum gestarum inhaerere cupientem de somno excitauerint septuaginta interpretes idemque prophetae ad perscrutandam altitudinem prophetiae et quodam modo dixerint: lIn quadraginta diebus ipsum quaere, in quo et triduum potueris inuenire; illud in adscensione, hoc in eius resurrectione reperies.\' Propter quod utroque numero significari conuenientissime potuit, quorum unum per Ionam prophetam, alterum per septuaginta interpretum prophetiam, tamen unus adque idem Spiritus dixit.
Abbreviated transcription (Latin):
non utique quadragesimo die : Si autem qua¬
dragesimo : Non utique tertio : Siergo ame
quȩritur quidhorũ ionas dixerit : hoc puto
certius quod legitur inhebreo : qua d raginta
dies & nineue euertetur: Septuaginta quip¬
pe longe posterius interpretati: aliud dice
re potuerunt quod tamen adrem pertiner&:
& inunũ eundemque sensum. quamuis sub alte¬
ra significatione concurrer& : ammoner&q
lectorem : utraque auctoritate nonspreta ab
historia sese attoller& : ad ea requirenda : ꝓ¬
pter quȩ significanda : historia ipsa conscripta
est: Gesta sunt quippe illa innineue ciui¬
tate : sed aliquid &iam significauerunt : quod mo¬
dum illius ciuitatis excedat: Sicut gestũ est
quod ipse propheta. inuentrecoeti triduo
fuit : & tamen alium significauit : in profundo
Uinferni triduo futurũ : quidñs est omnium pro¬
phetarũ : Qua propter : siper illam ciuitatẽ
recte accipitur ecclesia gentiũ prophetice

Expanded text:
non utique quadragesimo die; si autem quanon utique quadragesimo die; si autem quadragesimo, non utique tertio. Si ergo a me quaeritur quid horum Jonas dixerit, hoc puto potius quod legitur in Hebraeo: Quadraginta dies, et Ninive evertetur: Septuaginta quippe, lonre potuerunt, quod tamen ad rem pertineret et in unum eundemque sensum, quamuis sub altera significatione, concurreret, admoneretque lectorem utraque auctoritate non spreta ab historia sese adtollere ad ea requirenda, propter quae significanda historia ipsa conscripta est. Gesta sunt quippe illa in , Nineue ciuitate, sed aliquid etiam significauerunt, quod modum illius ciuitatis excedat; sicut gestum est, quod ipse propheta in uentre ceti triduo fuit, et tamen alium significauit in profundo inferni triduo futurum, qui dominus est omnium prophetarum. Quapropter si per illam ciuitatem recte accipitur ecclesia gentium prophetice