comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
illud fuit tempus. quo inter medias flam¬
mas positus. non sensit incendium. Quod
mihi non arbitror esse referendum. quia
hoc plenius iste sulpicius. lic& in libro suo
pr&eritum. in epistola tamen post ea. quã¬
ad eusebium tum presbyterum. modo
epm fecit: exposuit Quam tu postu¬
miane. aut credo legisti. aut si in cogni¬
ta tibi est. cum libuerit . in promptu ex
illo armario habes . Nos ab illo omissa
referimus¬
X.
UO DAM AUTEM TE M¬
pore : dum dioceses circuir&: uenan¬
tium agmen incurrimus. Canes leporem
sequebantur . Iamq multo spatio uicta
bestiola. cum undiq: campis late patenti¬
bus nullum ess& effugium: mortem immi¬
nentem. lam iamq: capienda crebris flexi¬
bus differebat. Cuius periculum uirbea¬
tus pia mente miseratus. Imperat canibus
ut desisterent sequi . & sinerent abire fugi¬
entem. Qui continuo. ad primum sermo
nis imperium constiterunt Crederes
Crederes
uinctos. Immo potius affixos. in suis here¬

Expanded text:
illud fuit tempus, quo inter medias flamillud fuit tempus, quo inter medias flammas positus non sensit incendium , quod mihi non arbitror esse referendum, quia hoc plenius iste Sulpicius, licet in libro suo prad Eusebium tunc presbyterum, modo episcopum, fecit, exposuit: quam tu, Postumiane, aut, credo, legisti, aut si incognita tibi est, cum libuerit, in promptu ex illo armario habes: nos ab illo omissa referimus. Quodam autem tempore, dum dioeceses circuiret, venantium agmen incurrimus. Canes leporem sequebantur: jamque multo spatio victa bestiola, cum undique campis late patentibus nullum esset effugium, mortem imminentem jam jamque capienda crebris flexibus differebat. Cujus periculum vir beatus pia mente miseratus imperat canibus, ut desisterent sequi, et sinerent abire fugientem: qui continuo ad primum sermonis ejus imperium constiterunt. Crederes vinctos, immo potius affixos, in suis haere
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s erroris agitabat de ceruice suspendit
Nec mora dicto citius. eiecto dȩmone. persona
purgata est
ER IDE MFERE TEM PUS
martino atreueris reuestenti. fit obui¬
am uacca: quam dȩmon agitabat. Quae
relicto grege suo In homines ferebatur
Etiam multos. noxie p&ula confoderat
Uerum ubi nobis coepit eẽ contigua. hi qui
eam eminus sequebantur. prȩdicere ma¬
gna uoce coeperunt ut caueremus
Sed postquam ad nos torius furibunda lu¬
minibus propius accessit. mastinus eleua¬
ta obuiam manu. pecudem consistere
iub&. Quae mox aduerbum illius. sta¬
re coepit immobilis. Cum inter ea ui¬
d& mastinus. dorso illius daemonem
super sedentem. Quem increpans: discede in¬
quit funeste depecude: & innoxium animal
agitare desiste: Paruit nequam sp̃s. & re¬
cessit Nec defuit sensus inbucula. quinse
intelleger& liberatam. ante pedes scĩ re¬
cepta qui &e prosternitur. Dein iubente
mastino: gregem suum p&it . seq agmini
c&erarum. oue placidior inmiscuit. Hoc

Expanded text:
s erroris agitabat, de ceruice suspendit. nec mora, dicto citius eiecto daemone persona curata est. Per idem fere tempus Martino a Treueris reuertenti fit obuiam uacca, quam daemon agitabat: quae relicto grege suo in homines ferebatur et iam multos noxie petulca confoderat. uerum ubi nobis coepit esse contigua, ii qui eam eminus sequebantur, praedicere magna uoce coeperunt ut caueremus. sed postquam ad nos toruis furibunda luminibus propius accessit, Martinus eleuata obuiam manu pecudem consistere iubet: quae mox ad uerbum illius stare coepit inmobilis, cum interea uidit Martinus dorso illius daemonem supersedentem: quem increpans, discede, inquit, funeste, de pecude et innoxium animal agitare desiste. paruit nequam spiritus et recessit. nec defuit sensus in bucula, quin se intellegeret liberatam: ante pedes sancepta quiete prosternitur, dein iubente Martino gregem suum petiit seque agmini ceterarum oue placidior inmiscuit. hoc
Abbreviated transcription (Latin):
ceste dum stramen illud: quod in lectos nos¬
tros paratur aspicio. subuenit in memoriam.
&iam destramine in quo mastinus iacuerat.
factam eẽ uistutem. Res ita gesta est: UIII.¬
LAUDIOMACUS UICUS Ẽ
inconfinio biturigum atq turonorũ
Ecclesia ibi est celebris religione sc̃orum
Necminus gloriosa. sacrarum uirginum
multitudo: Prgeriens ergo mastinus. in
secr&ario ecclesiȩ habuit mansionem
Post discessum illius. cunctȩ Insecr& ariũ
illud uirgines irruerunt. Ad lambunt
singula loca. ubi aut sederat uirbeatus: aut
steterat: Stramentum &iam in quo quie¬
uerat. pastiuntur. Una earum post dies
paucos. pastem straminis quam sibi pro
benedictione collegerat. energumino quẽ

Expanded text:
certe dum stramen illud, quod in lectos noscerte dum stramen illud, quod in lectos nostros paratur, aspicio, subuenit in memoriam etiam de stramine, m quo Martinus iacuerat, factam esse uirtutem. res ita gesta est. Claudiomagus uicus est in confinio Biturigum adque Turonorum. ecclesia ibi est celebris religione sanctorum nec minus gloriosa sacrarum uirginum multitudine. praeteriens ergo Martinus in secretario ecclesiae habuit mansionem. post diillud virgines irruerunt: allambunt singula loca, ubi aut sederat vir beatus aut steterat: stramentum etiam in quo quieverat, partiuntur. Una earum post dies paucos partem straminis, quam sibi pro benedictione collegerat, energumeno, que
Abbreviated transcription (Latin):
bis iam dudum agentibus. quid tu tam
obstinate sulpici taces: Ego Inquit non so¬
lum modo taceo. sed olim de istis tacere
disposui. Nam quia quandam uiduam. ua¬
gam. nitidulam. sumptuosam: obiurgaue¬
rim lasciuius uictitantem. Itidemq uirgi¬
nem adolescenti cuidam mihi caro: Indecen¬
tius adherentem. cum quidem ipsam fre¬
quenter audissem. alios &iam qui talia
agerent increpantem. tanta mihi omni¬
um feminarum. cunctorumq monachorũ
odia concitaui. ut aduersum me utręq
legiones: iurata bella susciperent. Unde
quaeso taceatis. ne &iam hoc quod uos lo¬
quimini. ad meam referatur inuidiam
Iota uobis istorum mentio relinquatur
ad mastinum potius reuestamur. Tugalle
ut aggressus es. coeptum opus explica
Tum ille. Iam quidem uobis inquit tan¬
ta narraui. ut satis facere studiis uestris.
ms sermo debuerit. Sed quia uolunta¬
ti ur̃ȩ. non obsecundare mihi non lic&.
quantum adhuc dies super est loquar Nam

Expanded text:
bis iam dudum agentibus, quid tu tam bis iam dudum agentibus, quid tu tam obstinate, Sulpici, taces? Ego uero, inquam, non solum modo taceo, sed olim de istis tacere disposui. nam quia quandam uiduam uagam, nitidulam, sumptuosam obiurgauerim lasciuius uictitantem, itidemque uirginem adulescenti cuidam mihi caro indecentius adhaerentem, cum quidem ipsam frequenter audissem alios etiam, qui talia agerent, increpantem, tanta mihi omnium feminarum cunctorumque monachorum odia conciui, ut aduersum me utraeque legiones iurata bella susceperint. unde quaeso taceatis, ne etiam quod uos loquimini ad meam referatur inuidiam. tota nobis istorum memoria relinquatur: ad Martinum potius reuertamur. tu Galle, ut adgressus es, coeptum opus explica. Tum ille, iam quidem uobis, inquit, tanta narraui, ut satisfacere studiis uestris meus sermo debuerit: sed quia uoluntati uestrae non obsecundare mihi non licet, quantum adhuc diei superest loquar. nam
Abbreviated transcription (Latin):
nam Seruiat tibi matrona. non impe¬
r& . & seruiat non recumbat. Sicut mar¬
tha illa ministrauit. nec tamen est adsci¬
ta conuiuio . Immo prȩlata est ministran¬
ti. quae uerbum potius audiebat: Sed
in martino Ista regina vtrumq com¬
pleuit. Et ministrauit ut martha.
& audiuit ut maria Quod siquis hoc
uti uoluerit exemplo. per omnia teneat¬
exemplum. Talis causa sit. talisq persona.
tale obsequium. tale conuiuium. & in om¬
ni uita semel tantum. Prȩclare. in quit
postumianus. nostros istos. ut martini non
egrediantur exemplum tua constringit
oratio : Sed profiteor tibi. quia haec surdis
auribus audientur:. Nam si mastini seque¬
remur uias. num quam causas de osculo di¬
ceremus. & uniuersis sȩue opinionis oppro¬
briis careremus. Uerum sicut tu soles di¬
cere cum edacitatis argueris. galli sumus.
Ita nos in hac paste. num quam uel martini
exemplo. uel tuis disputationibus corri¬
gendi fatemur. Ueruntamen haec no¬

Expanded text:
nam: seruiat tibi matrona, non impenam: seruiat tibi matrona, non imperet, et seruiat, non recumbat: sicut Martha illa ministrauit Domino, nec tamen est adscita conuiuio: immo praelata est ministranti, quae uerbum potius audiebat. sed in Martino ista regina utrumque compleuit: et ministrauit ut Martha, et audiuit ut Maria. quodsi quis hoc uti uoluerit exemplo, per omnia teneat: talis causa sit talisque persona, tale obsequium, tale conuiuium, et in omni uita semel tantum. Praeclare, inquit Postumianus, nostros istos, ut Martini non egrediantur exemplum , tua constringit oratio, sed profiteor tibi quia haec surdis auribus audientur. nam si Martini sequeremur uias, numquam causas de osculo diceremus et uniuersis . scaenae opinionis opprobriis careremus. ceterum, sicut tu soles dicere, cum edacitatis argueris, Galli sumus: ita nos in hac parte numquam nec Martini exemplo uel tuis disputationibus corrigemur. uerumtamen haec no
Abbreviated transcription (Latin):
exemplo. qui libenter feminis inseruntur
Tumigallus. Quid tu inquit: Non uides quod
solent docere grammatici: Locum. tempus
personam Propone enim tibi ante oculos.
captum inpalatio . Imperatoris precibus
ambiri. reginȩ fide cogi. temporis necessi¬
tate constringi. ut clausos carcere liberar&.
exiliis datos restitueret. Haec quanti
pitas constare epõ debuisse. ut prohis om¬
nib ñ aliquantulum de rigore propositi
relaxar&. Ueruntamen. quia occasione
huius exempli : male usuros eẽ aliquos.
arbitraris. illi uero felices erunt. si adiscipli¬
na exempli istius uiri. non recedant. Hide¬
ant enim . quia martino semel tantum
inuita. lam septua genario . non uidua li¬
bera . non uirgo lasciuiens. sed sub uiro ui¬
uens. Ipso uiro pariter supplicante. regina
seruiuit & ministrauit Haec edenti asti¬
tit. non cum epulante discubuit Nec
ausa est pasticipare conuiuium. sed defe¬
rebat obsequium. Disce igitur discipli¬

Expanded text:
exemplo qui libenter feminis inseruntur. exemplo qui libenter feminis inseruntur. Tum Gallus, quid tu, inquit, non uides, quod solent docere grammatici, locum, tempus et personam? propone enim tibi ante oculos captum in palatio imperatoris precibus ambiri, reginae fide cogi, temporis necessitate constringi, ut clausos carcere liberaret, exiliis datos restitueret, bona adempta rehiberet: haec quanti putas constare episcopo debuisse, ut pro his omnibus non aliquantulum de rigore propositi relaxaret? uerumtamen quia occasione huius exempli male usuros esse aliquos arbitraris, illi uero felices erunt, si a disciplina exempli istius non recedant. uideant enim, quia Martino semel tantum in uita iam septuagenario non uidua libera, non uirgo lasciuiens, sed sub uiro uiuens, ipso uiro pariter supplicante, regina seruiuit et ministrauit edenti, non cum epulante discubuit : nec ausa participare conuiuium, sed deferebat obsequium. disce igitur discipli
Abbreviated transcription (Latin):
sedente. eminus secundum famulantium dis¬
ciplinam: solo fixa. consistit immobilis. per
omnia ministrantis modestiam. & humilita¬
tem exhibens seruientis. Miscuit ipsa
bibituro. & ipsa porrexit. Finita cęnula:
fragmenta panis absumpti: micasq collegit
Satis fideliter. illas reliquias imperialibus
ȩpulis ante ponens. Beata mulier tantȩ
pi&atis affectu: Illi merito comparanda:
quae uenit afinibus terrȩ audire salomo
nem. si quidem simplicem sequamur hys¬
toriam. Sed fides reginarum est confe¬
randa Quod mihi liceat. separata mys¬
terii maiestate dixisse. Illa exp&ut
audire sapientem. ista non tantum audis¬
se contenta. sed & meruit seriure sapienti¬
Iam dudum inquit
galle audiens te loquentem. vehementer
admiror reginȩ fidem: Sed illud ubi est
quod nulla umquam femina. ferebatur pro
pius asstitisse martino: Ecce ista regina.
non solumia sstitit: sed &iam ministrauit
Et uereor. ne isto aliquantulum se tu eantur

Expanded text:
edente eminus secundum famulantium disedente eminus secundum famulantium disciplinam solo fixa consistit inmobilis, per omnia ministrantis modestiam et humilitatem exhibens seruientis: miscuit ipsa bibituro et ipsa porrexit. finita cenula fragmenta panis absumpti micasque collegit, satis fideliter illas reliquias imperialibus epulis anteponens. beata mulier, tantae pietatis adfectu illi merito conparanda, quae uenit a finibus terrae audire Sanem; siquidem simplicem sequamur historiam: sed si fides reginarum est conferenda quod mihi liceat separata mysterii majestate dixisse, illa expetiit audire sapientem; ista non tantum audisse contenta, sed et meruit servire sapientijamdudum, inquit, Galle, audiens te loquentem vehementer admiror reginae fidem: sed illud ubi est, quod nulla umqpius adstitisse Martino? ecce ista regina non solum adstitit, sed etiam ministrauit. et uereor ne isto aliquantulum se tueantur
Abbreviated transcription (Latin):
armis potuit teneri. Hic mastinum
sepius euocatum. receptumq Intra pa¬
latium uenerabi liter honorabat
Totus illi cum eo sermo deprȩsentibus
defuturis. defidelium gloria. de a&erni¬
tate scõrum Cum interim diebus ac no¬
ctibus. deore martini regina pendebat
euangelico illo non inferior exemplo.
pedes scĩ fl&u rigabat. crine tergebat
Martinus quem nulla umquam femina con¬
tigiss&. istius assiduitatem: Immo potius
seruitutem non poterat euadere. Non il¬
la opes regni . non imperii dignitatem. non
diadema: non purpuram cogitabat. diuel¬
li amastini pedibus. solo strata non poterat
Postremo auiro suo poposcit. dein mastinũ
uterq compellunt. ut ei remotis omnib
ministris. prȩber& sola conuiuium. Nec
potuit uir beatus. obstinatius reluctare
Componitur castus. reginȩ manibus appa¬
ratus Sellulam ipsa consternit. men¬
sam ad mou&. aquam manib subn nstrat¬
cibum quem ipsa coxerat apponit. Ipsa illo

Expanded text:
armis potuit retineri. hic Martinum armis potuit retineri. hic Martinum saepius euocatum receptumque intra palatium uenerabiliter honorabat: totus illi cum eo sermo de praesentibus , de futuris, de fidelium gloria, de aeternitate sanctorum, cum interim diebus ac noctibus de ore Martini regina pendebat: euangelico illo non inferior exemplo pedes sancti fletu rigabat, crine tergebat. Martinus, quem nulla umquam femina contigisset, istius adsiduitatem, immo potius seruitutem non poterat euadere. non illa opes regni, non imperii dignitatem, non diadema, non purpuram cogitabat: diuelli a Martini pedibus solo strata non poterat. postremo a uiro suo poscit, dicens Martinum uterque conpellant, ut ei remotis omnibus ministris praeberet sola conuiuium. nec potuit uir beatus. obstinatius reluctari. conponitur castus reginae manibus apparatus: sellulam ipsa consternit, mensam admouet, aquam manibus subministratcibum, quem ipsa coxerat, adponit. ipsa illo
Abbreviated transcription (Latin):
operir&. ipsumq regem ea paste corporis
qua sedebat: afflar& incendium. Ita solio
suo superbus excutitur. & mastino inuitus
assurgit. Multũq complexus. quem sper¬
nere ante decreuerat. uistutem sensisse di¬
uinam: emendatior fatebatur. Nec ex¬
pectatis mastini precibus. prius om̃a prȩ¬
stitit quam rogar&ur. Colloquio illũ
atq: conuiuio frequenter asciuit. Postre¬
mo ab eunti. multa munera obtulit
Quae uir beatus. ut semper paupertatis suȩ
custos: cuncta reiecit. Et quia palatium
semel in gressisumus. lic& diuersis in pala¬
tio temporibus gesta conectam. Nequa¬
quam enim pr&ermittendum uid&ur.
circa martini admirationem. reginae
fidelis exemplum
AXIMUS IM PERATOR
rem publicam gubernabat. Vir omni
uitȩ merito prȩdicandus. si ei uel diade¬
ma non legitime tumultuante milite
impositum repudiare. uel armis ciuilib
abstinere licuiss&. Sed magnum impe¬
rium. nec sine periculo renui. nec sine

Expanded text:
operiret ipsumque regem ea parte corporis, operiret ipsumque regem ea parte corporis, qua sedebat, adflaret incendium. ita e solio suo superbus excutitur et Martino inuitus adsurgit: multumque conplexus quem spernere ante decreuerat, uirtutem sensisse diuinam emendatior fatebatur: nec expectatis Martini precibus prius omnia praestitit quam rogaretur. conloquio illum adque conuiuio frequenter adsciuit: postremo; abeunti multa munera obtulit, quae uir beatus, ut semper, paupertatis suae custos cuncta reiecit. Et quia palatium semel ingressi sumus, licet diuersis in palatio temporibus gesta conectam: nequaquam enim praetermittendum uidetur circa Martini admirationem reginae fidelis exemplum. Maximus imperator rempublicam gubernabat, uir omni uita merito praedicandus, si ei uel diadema non legitime tumultuante milite inpositum repudiare uel armis ciuilibus abstinere licuisset: sed magnum imperium nec sine periculo renui nec sine
Abbreviated transcription (Latin):
Is cum mastinum ea p&ere cognouiss&. quȩ
prȩstare nolebat. iussit eum palati fori¬
bus arceri:. It enim ad animum illius imm¬
tem ac superbum. uxor accesserat arriana.
quae totum illum ascõ uiro. ne ei debitã
reuerentiam prȩstar& auesterat. Itaq
mastinus ubi semel atq iterum: superbũ
principem adire temptauit. recurrit ad
nota prȩsidia. cilicio obuoluitur. Cinere
conspergitur. cibo potuq abstin&. orati¬
ones diebus noctibusq perp&uat. Sep¬
timo uero die. astitit ei angelus. iub& eũ
ad palatium ire securum. regias fores
quam lib& clausas sponte reserandas. Im¬
peratoris spm̃ superbum. molliendum
Igitur istiusmodi prȩsentis angeli confirma¬
tus alloquio. & fr&us auxilio. palatium
p&it. patent limina. nullus obsiftit
Postremo usq: ad regem nemine prohi¬
bente peruenit. Qui cum uenientem
eminus uider&. infrendens. cur fuiss& ad¬
missus : nequa quam assurgere est digna¬
tus astanti. donec regiam sellam ignis

Expanded text:
hic cum Martinum ea petere cognouisset, quae hic cum Martinum ea petere cognouisset, quae praestare nolebat, iussit eum palatii foribus arceri: etenim ad animum illius inmitem ac superbum uxor accesserat Arriana, quae totum illum a sancto uiro, ne ei debitam reuerentiam praestaret, auerterat. itaque Martinus, ubi semel adque iterum superbum principem adire temptauit, recurrit ad nota praesidia: cilicio obuoluitur, cinere conspergitur, cibo potuque abstinet, orationem noctibus diebusque perpetuat. septimo die adsistit ei angelus: iubet eum ad palatium ire securum, regias fores quamlibet clausas sponte reserandas, imperatoris spiritum superbum molliendum. igitur istiusmodi praesentis angeli confirmatus adloquio et fretus auxilio palatium petit. patent limina, nullus obsistit: postremo usque ad regem nemine prohibente peruenit. qui cum uenientem eminus uideret, frendens cur fuisset admissus, nequaquam adsurgere est dignatus adstanti, donec regiam sellam ignis
Abbreviated transcription (Latin):
potius assestor . & qui haec omnia de illo
uiro: & sciui semper & credidi. sed here¬
mitas omnes: anachor&asq uicisti:
Nemo enim illorum sicut martinus hic
uester. immo noster. mostibus imperauit
Meritoꝙ hunc iste sulpicius. apostolis com¬
parat & proph&is. quem per omnia illis
esse consimilem. fidei ustus. ac iustutum
opera testantur. Sed perge quaeso. quam¬
quam nihil magnificentius audire possu¬
mus. perge tamen galle. quod &iam nune¬
suꝑ .ede martino sermonis euoluere
Nam &iam minima illius & cottidiana
animus festinat agnoscere: Quia minima
illius aliorum maximis. maiora esse nulli
dubium est. Ita faciam. gallus inquit
Uerum id quod dicturussum. ipse non uidi:
Prius enim gesta res est. quam me illi
uiro iungerem. Sed factum celebre ẽ.
fidelium fratrum qui interfuerant ser¬
mone uulgatum¬
ODEM PERETEPORE
quo primum episcopus datus est. fuit ei
necessitas adire comitatum. Ualentini¬
anus tum maior. rerum potiebatur.

Expanded text:
potius adsertor et qui haec omnia de illo potius adsertor et qui haec omnia de illo uiro et sciui semper et credidi, sed eremitas omnes anachoretasque uicisti. nemo enim illorum, sicut Martinus hic uester, immo noster, mortibus imperauit. meritoque hunc iste Sulpicius apostolis conparat et prophetis, quem per omnia illis esse consimilem fidei uirtus ac uirtutum opera testantur. sed perge quaeso, quamquam nihil magnificentius audire possimus, perge tamen, Galle, quod etiam nunc de Martino superest sermonis euoluere. nam etiam minima illius et cotidiana animus festinat agnoscere, quia minima illius aliorum maximis maiora esse non dubium est. Ita faciam, Gallus inquit: uerum id, quod dicturus sum, ipse non uidi, prius enim gestum est, quam me illi uiro iungerem: sed factum celebre est, fidelium fratrum, qui interfuerant, sermone uulgatum. eo fere tempore, quo primum episcopus datus est, fuit ei necessitas adire comitatum. Valentinianus tum maior rerum potiebatur.
Abbreviated transcription (Latin):
ato uiro. protensis manibus coepit of¬
ferre. dicens. Scimus quia amicus dĩ es
restitue mihi filium meum. quia unicus
mihi est Iunxit se c&era multitudo
& matris precibus acclamabat. Tunc
martinus uidens pro expectantium salu¬
te. ut postea nobis ipse dicebat. consequi
se posse uirtutem. defuncti corpus pro¬
priis manibus accepit. Et cum expec¬
tantibus cunctis genua flexiss&. ubi con¬
summata oratione surrexit. uiuificatum
paruulum matri restituit. Tum uero mul¬
titudo omnis incęlum clamore sublato
xpm dm̃ fateri : postremũ cuncti caterua¬
tim: ad genua beati uiri ruere coeperunt.
fideliter postulantes. ut eos facer& xẽianos
Nec cunctatus. In medio ut erat campo: cunc¬
tos. Imposita uniuersis manu. caticuminos
fecit: Cum quidem ad nos conuersus dice¬
r&. non in rationabiliter in campo cati¬
cuminos fieri. ubi solent. martyres conse¬
crari. Uicisti inquit postumianus galle.
uicisti Non utiq me qui martini sum

Expanded text:
ato uiro protensis manibus coepit ofato uiro protensis manibus coepit offerre dicens: scimus quia amicus Dei es: restitue mihi filium meum, quia unicus mihi est. iunxit se cetera multitudo et matris precibus adclamabat. tum Martinus uidens pro expectantium salute, ut postea nobis ipse dicebat, consequi se posse uirtutem, defuncti corpus propriis manibus accepit: et cum spectantibus cunctis genua flexisset, ubi consummata oratione surrexit, uiuificatum paruolum matri reddidit. tum uero multitudo omnis in caelum clamore sublato Christum Deum fateri, postremo cuncti cateruatim ad genua beati uiri ruere coeperunt, fideliter postulantes ut eos faceret Christianos. nec cunctatus, in medio ut erant campo, cunctos inposita uniuersis manu catechumenos fecit, cum quidem ad nos conuersus diceret, non inrationabiliter in campo catechumenos fieri, ubi solerent martyres consecrari. Vicisti, inquit Postumianus, Galle, uicisti, non utique me, qui Martini sum
Abbreviated transcription (Latin):
tuerat. quod liber tuus plenius ẽ locutus
Inepiscopatu uero. quod pr&ermisisse te
miror. unum tantum modo suscitarit
Cuius rei ego testissum. si tamen nihil de¬
minus idoneo teste dubitatis. Id ipsum
autem uobis qualiter gestum sit. explicabo
Iuerat causa. nescio quae. carnotum oppi¬
dum p&ebamus. Inter ea dum uicum
quendam. habitantium multitudine fre¬
quentissimum pr&erimus. obuiam nobis
immanis turba processit. quae erat to¬
ta gentilium. Nam nemo in illo uico
nouerat xẽianum. Uerum ad famam
tanti uiri. cam pos omnes late patentes.
confluentium multitudo contexerat
Sensit hic martinus operandum. & adnun¬
tiante sibi spũ. totus infremuit. Nec
mostale sonans. uerbum dĩgentilibus prȩ¬
dicabat. Sȩpius ingemiscens. cur tanta
dnm̃ saluatorem turba nescir&. Inter ea
sicut nos incredibilis circum dederat mul¬
titudo. mulier qua edam cuius filius pau¬
lo ante defecerat. corpus exanimum be¬

Expanded text:
tuerit, quod liber tuus plenius est locutus, tuerit, quod liber tuus plenius est locutus, in episcopatu uero, quod praetermisisse te miror, unum tantummodo suscitarit. cuius rei ego testis sum, si tamen nihil de idoneo teste dubitatis. id ipsum autem uobis, qualiter gestum sit, explicabo. fuerat causa nescio qua Carnotum oppidum petebamus. interea, dum uicum quendam habitantium multitudine frequentissimum praeterimus, obuiam nobis inmanis turba processit, quae erat tota gentilium: nam nemo in illo uico nouerat Christianum. uerum ad famam tanti uiri campos omnes late patentes confluentium multitudo contexerat. sensit Martinus operandum et adnuntiante sibi spiritu totus infremuit, nec mortale sonans uerbum Dei gentilibus praedicabat, saepius ingemescens, cur tanta Dominum Saluatorem turba nesciret. interea, sicut nos incredibilis circumdederat multitudo, mulier quaedam, cuius filius paullo ante defecerat, corpus exanime be
Abbreviated transcription (Latin):
sit. eosdemq abire permisit. anima¬
libus restitutis
LLUDAUTEM ANIM AD¬
uesti. sȩpe sulpici martinum tibi dicere
solitum. nequaquam sibi In episcopatu
eam uisfutum gratiam supp&isse. quam
prius se habuisse meminiss&. Quod si ue¬
rum est. Immo quia uerum est. conice¬
re possumus. quanta fuerunt illa quae
monachus operatus est. & quae teste nul¬
lo solus exercuit. cum tanta illum In epi¬
scopatu signa fecisse. sub oculis omnium
uiderimus. M ulta quidem illius prius ge¬
sta. innotuere mundo. neque potuere cȩ¬
lari. Sed innumerabilia esse dicuntur.
quae dum iactantiam uitat. occultauit.
neq in hominum notitiam passusest per¬
uenire. Quippe. qui humanam substan¬
tiam super gressus. uistutis suae consci¬
entia mundi gloriam calcans. caelo
teste fruer& ur
Quod uerum et̃. uel ex
his quae comperta nobis sunt. nec latere
potuerunt. possumus estimare:. Si quidẽ
ante episcopatum duos mostuos uitȩ resti¬

Expanded text:
sit eosdemque abire permisit, animasit eosdemque abire permisit, animalibus restitutis. Illud autem animaduerti saepe, Sulpici, Martinum tibi dicere solitum, nequaquam sibi in episcopatu eam uirtutum gratiam suppetisse, quam prius se habuisse meminisset. quod si uerum est, immo quia uerum est, conicere possumus, quanta fuerint illa, quae monachus operatus est et quae teste nullo solus exercuit, cum tanta illum in episcopatu signa fecisse sub oculis omnium uiderimus. multa quidem illius prius gesta innotuere mundo neque potuere celari, sed innumerabilia esse dicuntur, quae dum iactantiam uitat, occuluit neque in hominum notitiam passus est peruenire, quippe qui humanam substantiam supergressus, uirtutis suae conscientia mundi gloriam calcans, caelo teste frueretur. quod uerum esse uel ex his, quae conperta nobis sunt nec latere potuerunt, possumus aestimare, siquidem ante episcopatum duos mortuos uitae resti
Abbreviated transcription (Latin):
Cum percontantes. cognoscunt exuiantib
martinum ase tam crudeliter uerberatũ
Tum uero apparere omnibus causa manifesta
nec ignorare iam poterant. quin ob illi¬
us uiri in iuriam tenerentur.
Igitur om¬
nes rapidis nos passibus consequuntur
conscii facti. ac meritopudore confusi. flentes.
& puluere quo se ipsi fedauerant: caput atq
ora conspersi. ante martini se genua prouol¬
uunt: ueniam precantes. Etut eos abire
siner& postulantes. Satisse uel sola consci¬
entia dedisse poenarum. satisq intellexisse
quam eosdem ipsos: uiuos absorbere terra
potuiss&. Uel ipsi potius amissis sensibus.
in immobilem saxorum naturam rigescere
debuissent. sicut affixa locis quibus stete¬
rant. iumenta uidissent. Orare se atq
obsecrare. ut indulger& sceleri ueniam.
& copiam prestar& ab eundi. Senserat
&iam prius quam accurrerent uir bea¬
tus illos teneri. nobisq id ante iam di¬
xerat. Ueniam tamen clementer indul¬

Expanded text:
cum percontantes cognoscunt ex uiantibus, cum percontantes cognoscunt ex uiantibus, Martinum a se tam crudeliter uerberatum. tum uero apparere omnibus causa manifesta, nec ignorare iam poterant, quin ob illius uiri iniuriam tenerentur. igitur omnes rapidis nos passibus consequuntur. conscii facti ac meriti, pudore confusi, flentes et puluere, quo se ipsi foedauerant, caput adque ora conspersi, ant Martini se genua prouoluunt, ueniam precantes et ut eos abire sineret postulantes: satis se uel sola conscientia dedisse poenarum satisque intellexisse, quam eodem ipsos uiuos absorbere terra potuisset, uel ipsi potius amissis sensibus in inmobilem saxorum naturam rigescere debuissent, sicut adfixa locis quibus steterant iumenta uidissent: orare se adque obsecrare, ut indulgeret sceleris ueniam et copiam praestaret abeundi. senserat etiam, priusquam occurrerent, uir beatus illos teneri, nobisque id ante iam dixerat: ueniam tamen clementer indul
Abbreviated transcription (Latin):
poris paste laniatum. cum exanimis inter¬
ra procubuiss&. inuenimus Statimq eum
a sello suo imposuimus. ac locum cędis illius
exsecrantes. raptim abire properauimus
Inter ea illi regressi adrhedam suam. furore
saciato. agi quo ire coeperant iumenta prȩ¬
cipiunt. Quae cum om̃a solo fixa acsi
aenea riguissent. tollentibus altius uocẽ
magistris. flagris hinc atq inde resonan¬
tibus. nihil penitus mouebantur
Consurgunt deinde omnes pariter in uerbera.
consumit gallicas mularum poena masti¬
gias. tota rapitur silua de proximo. trabi¬
bus iumenta tunduntur. Sed nihil peni¬
tus sȩuae manus agebant. Uno atq: eodem
in loco. stabant fixa simulacra. Quid age¬
rent infelices homines nesciebant. nec
iam ultra dissimulare poterant. quin quam¬
lib& brutis pectoribus agnoscerent. diuino
numine se teneri. Tandem ergo inse regres¬
si. coeperunt quaerere quis ille ess&. quẽ
in eodem loco ante paululum cecidissent

Expanded text:
poris parte laniatum, cum exanimis in terporis parte laniatum, cum exanimis in terram procubuisset, inuenimus: statimque eum asello suo inposuimus ac locum caedis illius exsecrantes raptim abire properauimus. interea illi regressi ad raedam suam furore satiato, agi quo ire coeperant, iumenta praecipiunt. quae cum omnia solo fixa ac si aenea signa riguissent, adtollentibus altius uocem magistris, flagris hinc adque inde resonantibus, nihil penitus mouebantur. consurgunt deinde omnes pariter in uerbera: consumit Gallicas mularum poena mastigias. tota rapitur silua. de proximo, trabibus iumenta tunduntur, sed nihil penitus saeuae manus agebant: uno adque eodem in loco stabant fixa simulacra. quid agerent infelices homines nesciebant, nec iam ultra dissimulare poterant, quin quamlibet brutis pectoribus agnoscerent, diuino numine se teneri. tandem ergo in se regressi coeperunt quaerere, quis ille esset, quem in eodem loco ante paululum cecidissent,
Abbreviated transcription (Latin):
ONSEQUENTI ITI DEM
tempore. Iter cum eodem: dum dioce¬
ses uisitat agebamus. nobis nescio qua neces¬
sitate remorantibus. aliquantulum ille pro¬
cesserat. Interim per aggerem publicum.
plena militarib uiris. fiscalis rheda uenebat
Sed ubi mastinum in ueste hispida. nigro & pen¬
dulo pallio circumtectum. contigua dela¬
tere iumenta uiderunt. paululum in par¬
tem alteram pauefacta hęserunt. De in
funibus implicatis. protentos illos. quibus
ut sȩpe uidistis. misera illa animalia con¬
globantur. ordines miscuerunt. Dumq
aegre expediuntur. moram fecere pro¬
perantibus
Qua per moti iniuria mili¬
tantes. prȩcipitatis interram saltib se deder̃
Dein mastinum flagris ac fustibus urgere coe¬
perunt Cum quidem ille mutus. & incre¬
dibili patientia prȩbens terga cȩdentibus.
maiorem insaniam infelicibus commouer&
Magis ex hoc furentes. quod ille quasi non senti¬
ens uerbera in lata contemner&. Nos ilico
consecuti. foede cruentum atq uniuersa cor¬

Expanded text:
onsequenti itidem tempore iter cum eo, dum dioeceses uisitat, agebamus. nobis nescio qua necessitate remorantibus aliquantulum ille processerat. interim per aggerem publicum plena militantibus uiris fiscalis raeda ueniebat. sed ubi Martinum in ueste hispida nigro et pendulo pallio circumtectum contigua de latere iumenta uiderunt, paululum in partem alteram pauefacta cesserunt. dein funibus inplicatis protentos illos, quibus, ut saepe uidistis, misera ipsa animalia conglobantur, ordines miscuerunt: dumque aegre expediuntur, moram fecere properantibus. qua permoti iniuria militantes praecipitatis in terram saltibus se dederunt. dehinc Martinum flagris ac fustibus urguere coeperunt, cum quidem ille mutus et incredibili patientia praebens terga caedentibus maiorem insaniam infelicibus commoueret, magis ex hoc furentes, quod ille quasi non sentiens uerbera inlata contemneret. nos ilico consecuti foede cruentum adque uniuersa cor
Abbreviated transcription (Latin):
fecit. benedictione nos proteg&. Inde secundũ
ordinem uisionis. qua cȩlum sequentibusse.
patere monstrauit. quo sequendus ess& edo¬
cuit. quo spes nr̃a tendenda. quo animus diri
quod mihi ipse sum conscius. conscendere arduũ
illud ac penetrare non potero: Ita sarcina mole¬
sta me prȩgrauat. & peccatimole depressum. nega¬
to in astra conscensu. sȩua miserabilem ducit intar¬
tara: Spes tamen super est illa sola: illa postre¬
ma. ut quod per nos optinere non possumus. saltim
pronobis orante mastino mereamur
Sed quid te frater diutius occupo epistola tam lo¬
quaci. demororq uenturum: simul iam pagina
impl&a. Non recipit. Mihi tamen haec fuit
ratio . sermonem iftum longius proferendi. ut
quia doloris nuntium epistola deferebat. eadem
tibi exquadam nr̃i confabulatione. prȩstar&
casta solatium

Expanded text:
fecit, benedictione nos proteget. inde secundum fecit, benedictione nos proteget. inde secundum ordinem uisionis caelum se sequentibus patere monstrauit et quo sequendus esset edocuit: quo spes nostra tendenda, quo animus dirigquod mihi ipse sum conscius, conscendere arduum illud iter ac penetrare non potero: ita sarcina molesta me praegrauat et peccati mole depressum, negato in astra conscensu, saeua miserabilem ducit in tartara. spes tamen superest, illa sola, illa postrema, ut quod per nos obtinere non possumus, saltim pro nobis orante Martino mereamur. sed quid te, frater, diutius occupo epistula tam loquaci demororque uenturum? simul iam pagina inpleta non recipit. mihi tamen haec fuit ratio, sermonem istum longius proferendi, ut quia doloris nuntium epistula deferebat, eadem tibi ex quadam nostri confabulatione praestaret charta solacium.
Abbreviated transcription (Latin):
usq ad finem. aucta indies perseuerauit
Quo ego illius bono uel specialiter fruitus sum:
cum me indignum & non merentem. Unice dili¬
gebat : En rursus lacrimȩ fluunt. Imoq depec¬
tore gemitus erumpit: In quo mihi post hȩc ho¬
mine similis requies: incuius erit caritate sola¬
tium : Me miserum. me infelicem. poterone¬
umquam si diutius uixero. Nondolere . quod mar¬
tino superstessum Erit posthȩc uita iocunda:
erit dies aut hora sine lacrimis: aut tecum frater
dilectissime. potero illius mentionem habere
sine fl&u: aut umquam loquens apud te aliud
quam de illo loqui potero: Sed quid te inlacri¬
mas fl&usq commoueo: Ecce nunc consolatũ
esse te cupio . qui me solari ipse ñ possũ: Non deerit
nob̵ ille: nh crede ñ deerit. Int̾erit dese sermo¬
cinantib: asstabit orantib: Quodq iam hodie
prȩstare dignatus est. uidendum se ingloria
sua sȩpe prȩbebit. & assidua sicut ante paululũ

Expanded text:
usque ad finem aucta in dies perseuerauit! usque ad finem aucta in dies perseuerauit! quo ego illius bono uel specialiter fruitus sum, cum me indignum et non merentem unice diligebat. en rursus lacrimae fluunt imoque de pectore gemitus erumpit. in quo mihi post haec homine similis requies, in cuius erit caritate solacium? me miserum, me infelicem! poteroneumquam, si diutius uixero, non dolere, quod Martino superstes sum? erit post haec uita iucunda, erit dies aut hora sine lacrimis? aut tecum, frater dilectissime, potero illius mentionem habere sine fletu? aut umquam loquens apud te aliud quam de illo loqui potero? sed quid te in lacrimas fletusque commoueo P ecce nunc consolatum esse te cupio, qui me solari ipse non possum. non deerit nobis ille, mihi crede, non deerit: intererit de se sermocinantibus, adstabit orantibus: quodque iam hodie praestare dignatus est, uidendum se in gloria sua saepe praebebit, et adsidua, sicut ante paululum
Abbreviated transcription (Latin):
firmitas. Ita a confessione dñi non recedens.
immobilis obstitiss&. vt la&us ulceribus.
congaudensq cruciatibus. quaelib& int̃tor¬
menta risiss&. Sed quam quam ista nontu¬
lerit. Impleuit tamen &iam sine cruore
mastyrium. Nam quas ille prospe a&erni¬
tatis. humanorum dolorum non pestulit pas¬
siones : fame. uigiliis. vuditate. leiunis.
opprobriis inuidorum. insectationib lmpro¬
borum. Cura pro infirmantibus. sollicitudine
properilitantibus: Quo enĩ ille dolente non
doluit: quo scandalizante non ustus est: quo
pereunte nongemuit: Pra&er illa cottidiana
illius. aduersum humanȩ spiritalisq nequitiae
diuersa cestamina. Dum in eo uariis temptati¬
onibus app&ito. semper exsuperat fostitudo
uincendi. patientia expectandi. aequanimitas
sustinendi Ouere in effabilem uirum. pi&a¬
te. misericordia. caritate . quae cottidie &iam
in sc̃is uiris. sȩculo frigente frigescit. In illo tam̃

Expanded text:
firmitas, ita a confessione Domini non recedens, firmitas, ita a confessione Domini non recedens, inmobilis obstitisset, ut laetus ulceribus congaudensque cruciatibus quaelibet inter tormenta risisset. Sed quamquam ista non pertulerit, inpleuit tamen sine cruore martyrium. nam quas ille pro spe aeternitatis humanorum dolorum non pertulit passiones, fame, uigiliis, nuditate, ieiuniis, opprobriis inuidorum, insectationibus inproborum, cura pro infirmantibus, sollicitudine pro periclitantibus? quo enim ille dolente non doluit? quo scandalizante non ustus est? quo pereunte non gemuit? praeter illa cotidiana illius aduersum uim humanae spiritalisque nequitiae diuersa certamina, dum in eo uariis temptationibus adpetito semper exsuperat fortitudo uincendi, patientia expectandi, aequanimitas sustinendi. o uere ineffabilem uirum, pietate, misericordia, caritate, quae cum cotidie etiam in sanctis uiris saeculo frigente frigescat, in illo tamen
Abbreviated transcription (Latin):
gloria tamen mastyris non carebit. quia
uoto atq uistute. & potuit eẽ mastyr. &uo¬
luit. Quod si ei neronianis decianisq tempo¬
ribus . in illa quae tunc extitit dimicare
congressione licuiss&. testor dm̃ cȩli atq
terrae . sponte equuleum ascendiss& . ultro
se ignibus intuliss&. Hebrȩisq pueris equan¬
dus. inter flammarum globos. media lic&
ymnum dñi infornace cantasset. Quod si
esaianum illud supplicium persecutori
foste placuiss&. Numquam profecto impar
proph&ȩ serris & lamminis. dissecari mem¬
bra timu iss& Acsi praecisis rupibus abruptisq
montibus. agere felicem furor impius maluis¬
s&. perhibeo confisus testimonium ueritatis.
sponte cȩcidiss&. Siuero gentium doctoris
exemplo. gladio deputatus. Inter alias ut sȩpe
prouenit uictimas ducer&ur. primus omniũ
carnifice compulso. palmam sanguinis occupas¬
s& Iam uero aduersus omnes poenas atq sup¬
plicia. quibus plerumq: humana cessit in¬

Expanded text:
gloria tamen martyris non carebit, quia gloria tamen martyris non carebit, quia uoto adque uirtute et potuit esse martyr et ueluit. quodsi ei Neronianis Decianisque temporibus in illa. quae tunc extitit, dimicare congressione licuisset, testor Deum caeli atque terrae, sponte eculeum ascendisset, ultro se ignibus intulisset.. Hebraeisque pueris aequandus inter flammarum globos media licet hymnum Domini in fornace cantasset. quodsi Esaianum illud supplicium persecutori forte placuisset, numquam profecto inpar profetae serris et lamminis desecari membra timuisset ac si praecisis rupibus abruptisque montibus agere felicem furor impius maluisset, perhibeo confisus testimonium ueritati, sponte cecidisset. si uero gentium doctoris exemplo gladio deputatus inter alias, ut saepe prouenit, uictimas duceretur, primus omnium. carnifice conpulso, palmam sanguinis occupasset. iam uero aduersus omnes poenas adque supplicia quibus plerumque humana cessit in
Abbreviated transcription (Latin):
lacrimis. fleui uberrime: Quin&iam du hȩc
adte frater scribimus. fluunt lacrimȩ. Nec
ullum impatientissimi doloris admitto sola¬
tium. Te uero ubi hoc nuntiatum est. par¬
ticipem ẽẽ uolui luctus mei. qui eras socius
amoris. Ueni ergo adme statim. ut parit̃
lugeamus. quem pariter amamus: Quam¬
quam sciam. uirum illum non esse lugen¬
dum. cui post euictum trium phatumque
sȩculum. vunc demum reddita est corona
iuftitiae: Sed tamen ego non possum mi¬
hi imperare. quin doleam. Praemisi qui¬
dem patronum. sed solatium uitȩ praesen¬
tis amisi. Et sirationem ullam dolor admit.¬
ter&. gaudere deberem. Est enim ille con¬
sestus apostolis ac proph&is. & quod pace
scõrum omnium dixerim. In illo iustorũ gre¬
ge. nulli secundus. ut spero. credo. confido.
Illis potissimum qui stolas suas insanguine laue¬
rint aggregatus. agnum ducem. ab omni in¬
teger labe comitatur. Nam lic& ei ratio
temporis non potuerit prȩstare mastyrium.

Expanded text:
lacrimis fleui uberrime. quin etiam dum haec lacrimis fleui uberrime. quin etiam dum haec ad te, frater, scribimus, fluunt lacrimae, nec ullum inpatientissimi doloris admitto solacium. te uero, ubi hoc mihi nuntiatum est, participem esse uolui luctus mei, qui eras socius amoris. ueni ergo ad me statim, ut pariter lugeamus, quem pariter amamus: quamquam sciam uirum illum non esse lugendum, cui post euictum mundum triumphatumque saeculum nunc demum reddita est corona iustitiae. sed tamen ego non possum mihi imperare, quin doleam. praemisi quidem patronum, sed solacium uitae praesentis amisi: etsi, si rationem ullam dolor admitteret, gaudere deberem. est enim ille consertus apostolis ac profetis, et, quod pace sanctorum omnium dixerim, in illo iustorum grege nulli secundus: ut spero, credo et confido, in illis potissimum, qui stolas suas in sanguine lauerunt, adgregatus agnum ducem ab omni integer labe comitatur. nam licet ei ratio temporis non potuerit praestare martyrium,
Abbreviated transcription (Latin):
ctionem pro consu&udine flagitabam. Suꝑ¬
positamq capiti meo manum. tactu blan¬
dissimo sentiebam. Cum interbenedictionis
uerba solemnia. familiare illud orisuo cru¬
cis nomen iterar&. mox in eum luminibus in¬
tentis. cum exsatiari uultu illius conspectuq
non possim. subito mihi in sublime sublatus
eripitur . donec immensa aeris istius uastita¬
te. cum tamen rapida nube sub uectum: acie
sequeremur oculorum. patenti cęlo receptus.
uideri ultra non potuit. Nec multũ post
qui nuper excesserat. uideo eandem quam
magistrum uiam scandere. Ego impudexs
sequi cupiens. dum altos gressus molior & co¬
nitor. euigilo: somnoq excitus. congratu¬
lari coeperam uisioni. Tum ad me puer fa¬
miliaris ingreditur. solito tristior. uultu
loquentis pariter & dolentis. Quid tu
tam tristis loqui gestis : Duo inquit mo¬
nachi aturonis affuerunt. domnũ mastinũ
obisse nuntiant. Concidi fateor. obostisq

Expanded text:
ctionem pro consuetudine  flagitabam, supctionem pro consuetudine  flagitabam, superpositamque capiti meo manum tactu blandissimo sentiebam, cum inter benedictionis uerba sollemnia familiare illud ori suo crucis nomen iteraret. mox in eum luminibus intentis, cum exsatiari uultu illius conspectuque non possem, subito mihi in sublime sublatus eripitur: donec emensa aeris istius uastitate, cum tamen rapida nube subuectum acie sequeremur oculorum, patenti caelo receptus uideri ultra non potuit. nec multum post qui nuper excesserat, uideo eadem qua magistrum uia scandere. ego inpudens sequi cupiens, dum altos gressus molior et conitor, euigilo: somnoque excitus congratulari coeperam uisioni, quam uideram, cum ad me puer familiaris ingreditur, solito tristior uultu loquentis pariter et dolentis. quid tu, inquam, tam tristis loqui gestis? at ille duo' inquit cmonachi modo a Turonis adfuerunt: domnum Martinum obisse nuntiant\'. concidi, fateor, obortisque
Abbreviated transcription (Latin):
lus incellula: subieratq: me illa quae sepi¬
us occupat cogitatio : spes futurorum.
prȩsentiumq fastidium : iudicii m&us. for¬
mido poenarum. Et quod consequens erat
atq unde cogitatio tota descenderat .
peccatorum meorum recordatio. tristem
me confectumq reddiderat. Deinde cum
fatigata angore animi. In lectulo membra
posuissem. ut plerumq exmestitudine so¬
l&. somnus obrepsit. Qui ut semper matu¬
tinis horis. leuior incertusq: Ita suspensus
ac dubius per membra diffunditur. ut quod
in alio sopore non euenit: pene uigilans.
dormire te sentias. Cum repente scm mar¬
tinum ep̃m . uidere mihi uideor. prȩ textũ
toga candida: uultu igneo: stellantibus ocu¬
lis: crine purpureo : atq: ita mihi in ea habi¬
tudine corporis & forma quam noueram ui¬
debatur . ut quod eloqui nobis pene difficile
est. non possit aspici. cum possit agnosci
Arridensq mihi paululum. libellum quem
deuita illius scripseram. dextera prȩfere¬
bat. Ego scã genua eius complexus. benedi¬

Expanded text:
lus in cellula, subieratque me illa quae saepius occupat cogitatio, spes futurorum praesentiumque fastidium, iudicii metus, formido poenarum, et, quod consequens erat adque unde cogitatio tota descenderat, peccatorum meorum recordatio tristem me confectumque reddiderat. deinde cum fatigata animi angore in leetulo\'membra posuissem, ut plerumque ex maestitudine solet, somnus obrepsit — qui ut semper matutinis horis lenior incertusque, ita suspensus ac dubius per membra diffunditur, ut quod in alio sopore non euenit, paene uigilans dormire te sentias —: cum repente sanctum Martinum episcopum uidere mihi uideor, praetextum toga candida, uultu igneo, stellantibus oculis, crine purpureo: adque ita mihi in ea habitudine corporis formaque, qua eum noueram, uidebatur, ut, quod eloqui nobis paene difficile est, non posset aspici, cum posset agnosci. adridensque mihi paululum libellum, quem de uita illius scripseram, dextera praeferebat. ego sancta genua eius conplexus benedi
Abbreviated transcription (Latin):
Nr̃i potius iserere quos deseris: Tunc ille mo¬
tus hs fl&ib : vt totus semꝑ indño nsericor¬
diȩ uiscerib: affluebat. lacrimasse ꝑhib&ur
Conuersusq ad dnm̃. hac tantũ flentib uoce
respondit. Dñe. si adhuc populo tuo sũ ne¬
cessarius. Non recuso laborem: fiat uoluntas tua¬
Nimirum interspem amoremq positus. dubita¬
uit pene quid mall&. Quia xec hos deserere.
Nec axp̃o uolebat diutius separari. Nihil tam̃
in uoto suo ponens. aut uoluntati relinquens.
totum se dñi arbitrio potestatiq committens:¬

Expanded text:
nostri potius miserere, quos deseris. tunc ille monostri potius miserere, quos deseris. tunc ille motus his fletibus, ut totus semper in Domino misericordiae uisceribus afluebat, lacrimasse perhibetur: conuersusque ad Dominum hac tantum flentibus uoce respondit: Domine, si adhuc populo tuo sum necessarius, non recuso laborem: fiat uoluntas tna.nimirum inter spem maeroremque positus dubitauit paene quid mallet, quia nec hos deserere nec a Christo uolebat diutius separari. nihil tamen in uoto suo ponens ant uoluntati relinquens, totum se Domini arbitrio potestatique committens
Abbreviated transcription (Latin):
mperat deinde potenti uistute uerborum.
Ut eum cui innatabant gurgitẽ relinquen¬
tes. aridas p&erent. desestasq regiones.
Conmirũ circa aues illas vsus imperio. quo dȩ¬
mones fugare consueuerat. Ita grege facto
om̃s in unũ illȩ uolucres congregatȩ. relic¬
to flumne montessiluasq p&ierunt: Non
sine admiratione multorũ. qui tantam
in mastino uistutẽ uiderent. ut &iã auib im¬
perar&. Mliquandiu ergo inuico illo uel in
ecclesia ad quã ierat commoratus. pace inter
clericos restituta: cum iam regredi admona¬
steriũ cogitar& : uirib: corporis coepit repen¬
te destitui Conuocatisq discipulis indicat se
iam resolui Tum uero meror & luctus omn¬
um. uox una plangentium Cur nos pater
deseris : aut cui nos desolatos relinquis : In ua¬
dent gregem tuũ lupi rapaces. Et quis cos
amostibus nostris. percusso pastore proh bebit:
Scimus quidem desiderare te xem: sed salua
tibi sunt tua prȩmia. Nec dilata nnuentur.

Expanded text:
imperat deinde potenti uerbo, imperat deinde potenti uerbo, ut eum, cui innatabant, gurgitem relinquentes aridas peterent desertasque regiones, eo nimirum circa aues illas usus imperio, quo daemones fugare consueuerat. ita grege facto omnes in unum illae uolucres congregatae, relicto flumine, montes siluasque petierunt, non sine admiratione multorum, qui tantam in Martino uirtutem uiderent, ut etiam aui- bus imperaret./aliquandiu ergo in uico illo uel in ecclesia, ad quam ierat, commoratus, pace inter clericos restituta cum iam regredi ad monasterium cogitaret, uiribus corporis coepit repente destitui, conuocatisque fratribus indicat se iam resolui. tunc uero maeror et luctus omnium et uox una plangentium: cur nos, pater, deseris? aut cui nos desolatos relinquis? inuadent gregem tuum lupi rapaces: quis nos a morsibus eorum percusso pastore prohibebit? scimus quidem desiderare te Christum, sed salua tibi sunt tua praemia nec dilata minuentur: