comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Reo preparanda sunt corda
nr̃a & corpora scõe preceptoꝵ
obedientia militanda. & quod
minus hab& innos natura pos¬
sibile. Rogemus dnm ut gra¬
tiae suce adhibeat nobis adiu¬
torium omnis terrae. Et sic fu¬
gientes gehenne paenas ad
uitam uolumus ꝑuenire per¬
petua . Dum ad huc uacat &
in hoc corpore sumus et haec
omnia perhanc lucis uitam
uacat implere. Currendum
& agendum modo quod in ꝑpetuũ
nobis expediat. Constituenda
est ergo anobis dominici scola
seruicii. Institutione nihil as¬
perum. nihil grauenos con¬
stituturos speramus: Seda
& siquid paulolum restrictius
dictante aquitatis ratione
propter aemendatione uicioꝵ

Expanded text:
rgo praeparanda sunt corda nostra et corpora sanctae praeceptorum obedientiae militanda: et quod minus habet in nos natura possibile, rogemus Dominum, ut gratiae suae jubeat nobis adjutorium ministrare. Et si fugientes gehennae poenam ad vitam volumus perpetuam pervenire, dum adhuc vacat, et in corpore sumus, et haec omnia per hanc lucis vitam vacat implere, currendum et agendum est modo, quod in perpetuo nobis expediat. Constituenda est ergo a nobis Doservitii, in qua institutione nihil asperum, nihil grave constituturos speramus; sed et si quid paululum districtius, dictante aequitatis ratione, propter emendationem vitio
Abbreviated transcription (Latin):
cabyssus apellatur diuinarum
scripturarum profundum.
Et ldeo inuoce catharactarũ.
Abrssus abyssũ inuocat. cum
uecus testamentum: nouum
adnuntiat. Uel nouũ testa¬
mentũ uecus intestimonium
uocat. Inuocib proph&arũ
Uid INTELLEGENDUM eST

Expanded text:
abyssus appellatur diuinarum scripturarum profundum et ideo in uoce cataractarum abyssus abyssum inuocat, cum uetus testamentum nouum adnuntiat uel nouum testamentum uetus in testimonium uocat in uocibus prophetarum. Quid intellegendum est
Abbreviated transcription (Latin):
supra dixerat. Si non humili¬
ter sentieba. Id ẽ sinon hu¬
milia & terraena cogitaba
Sed &xaltaui anima meam
Hoc est acelestia mente contendi
Haec mihi fiat re tributio ut
ut

Expanded text:
supra dixerat: si non humiliter sentiebam, id est, si non humilia et terrena cogitabam; sed exaltaui animam meam. hoc est: sed ad caelestia mente contendi, haec mihi fiat retributio, ut
Abbreviated transcription (Latin):
inquit corpus imundũ & esto misericors. Vel ita
Non sit tempꝰ. in quo candida non habeas uestimenta. Ca¬
ue. nequando pollutis uestib: induaris. Populus quip¬
pe peccator. Inuestib fuscis luxisse describitur. Tu aũ
induere lucẽ. & non maledictionẽ quȩ suꝑ ludã scripta ẽ
Induatur maledictione sic̃ uestim̃t. Induere uiscera
misericordiȩ benignitatis. humilitatis. mansu&udins
patientiȩ. Et cũ despoliatus fueris u&erẽ hominẽ cum
operib suis. induere nouũ. qui renouatur de die indiẽ
Quod aũ ait . &oleũ de capite tuo ñ desit. sciendũ. naturã¬

Expanded text:
inquit, corpus mundum, et esto misericors. Vel ita: inquit, corpus mundum, et esto misericors. Vel ita: Non sit tempus in quo candida non habeas vestimenta, cave ne quando pollutis vestibus induaris. Populus quippe peccator in vestibus fuscis luxisse describitur. Tu autem induere lucem, et non maledictionem, quae super Judam scripta est: Induatur maledictione, sicut vestimentum . Induere viscera misericordiae, benignitatis, humilitatis, mansuetudinis, patientoperibus ejus, induere novum, qui renovatur de die 463 in diem. Quod autem ait: Et oleum de capite tuo non desit: sciendum natura
Abbreviated transcription (Latin):
cũ consilio bibe uinum. non enĩ hab & ueram
la&itiam & corbonum. qui creaturis supmodũ
ab utitur: Melius ẽ sic sentire: cuius placuer̃n
opera coram dõ. nequa quam indigere poterit
uero pane : & uino. quod calcatũ ẽ deuinea sorech. Dato no¬
bis itaq p̃cepto. quod dicit. Desi derasti sapientiam. ser¬
ua mandata. & dñs ministrabit eã tibi : Seruemus man¬
data & panẽ. & uinũ spiritale inuenire poterimus. Qui aũ
mandata non seruat. & in panis & inuini abundantia gloriat᷑
dicitur ei ꝑ esaiam. Nedicas. &iam cognosco eã. Neq cogno uisti.
neq scis neq a principio aperuit tibi aures : scio enĩ. quia
tur: ueni comede in l&itia panẽ tuũ. eius ecclesiastes uox
ẽ. qui in euangelio loquitur. Qui sitit. ueniat ad me &
bibat It in ꝓuerbiis. Uenite. comedite panes meos. &
bibite uinũ meũ. In omni tempore sint uestim̃ta
tua candida &oleum decapite tuo nondesit. Habeto

Expanded text:
Cum consilio vinum bibe . Non enim habet veram Cum consilio vinum bibe . Non enim habet veram laetitiam et cor bonum, qui creaturis super modum abutitur. Melius autem est sic sentire. Cujus complacuerunt opera coram Deo, nequaquam poterit indigere vero pane, et vino quod calcatum est de vinea Soreth. Dato nobis itaque praecepto quo dicit: Desiderasti sapientiam, serva mandata, et Dominus ministrabit eam tibi, servemus mandata, et panem et vinum et spirituale invenire poterimus. Qui autem mandata non servat, et in panis et vini abundantia gloriatur, dicitur ei per Isaiam: Ne dicas: Ecce cognosco eam: neque cognovisti, neque scis, nec a principio aperui tibi aures. Scio enim quia tur: Veni, comede in laetitia panem tuum: ejus Ecclesiastae vox est, qui in Evangelio loquitur: Qui sitit, veniat ad me, et bibat Et in Proverbiis: Venite, comedite panes meos, et bibite vinum meum . In omni tempore sint vestimenta tua candida, et oleum de capite tuo non desit. Habeto,
Abbreviated transcription (Latin):
mant. repentina morte sub dueti. ad uidiciũ uenient
Et quo modo pisces hamo capiuntur & r&ib. & aues
ꝑ aerem libere. laqueo dũ nesciunt alligantur: Sic &
homines ꝓmerito suo. ad a&erna supplicia deducent᷑.
cum repente mors uenerit. & iudicium in eos. qui pu¬
tabant in cesto statu omã uolutari. Haȩc iuxta eũ
sensum. quo breuiter uolimꝰ uniuersa cõprehende¬
re. N uno quasi ñ ex alterius sed exsua ꝑsona loquat᷑.
Interp̃tanda s̃ singula Uade. comede in la&itia
panem tuum. & bibe in corde tuo uinũ tuũ. quia
quod morte omnia finiant. & in infer¬
no non sit poenitentia: nec aliquis aduistutes re¬
cursus. dũ in isto sacculo es festina. contende age¬
re poenitentiã Dum tempus habes labora: li¬
benter enim suscipit ds̃ poenitentem Aliter.
sim pliciter intellectum prodest Iuxta illud.
siue manduc&is siuo bibatis. siue aliquid faci¬
atis. omã in nomine dnĩ facite. Et in alio loco.

Expanded text:
mant, repentina morte subducti ad judicium venient. mant, repentina morte subducti ad judicium venient. Et quomodo pisces hamo capiuntur et retibus, et aves per aerem liberae, laqueo dum nesciunt alligantur: sic et homines pro merito suo ad aeterna supplicia deducentur, cum repente mors venerit, et judicium in eos, qui putabant incerto statu omnia volutari. Haec juxta eum sensum, quo breviter voluimus universa comprehendere: nunc, quasi non ex alterius, sed ex sua persona loquatur, interpretanda sunt singula: Vade, comede in laetitia panem tuum, et bibe in corde bono 462 vinum tuum: quiaquod morte omnia finiantur, et in inferno non sit poenitentia, nec aliquis ad virtutes recursus: dum in isto saeculo es, festina, concede, age poenitentiam, dum habes tempus, labora: libenter enim Deus suscipit poenitentiam. Aliter et simpliciter intellectum prodest, juxta illud: Sive manducatis sive bibitis, sive aliud quid facitis, omnia in nomine Domini facite . Et in alio loco:
Abbreviated transcription (Latin):
enim extra haec habebis amplius. quam frui quod¬
cumq te delectari potest. festinus carpe. ne pereat
Neq cñĩ friuola debes forndare cõmenta. qđ singu¬
lorum operum. uel bonorum ł malorum. apud in¬
ristippus. & cynici. & c&erȩ pecudes philosophorũ
Ego autẽ mecũ diligent̃ retraetans. in uenio ñ ut qui¬
dam male ȩstimant. om̃ã fortuito geri. & uariã in
rebus humanis fortunã ludere. sed cuneta iudicio
dĩ fieri. Neq enĩ uelox pedib suũ deb& cursum
putare si currat. nec fostis insuo confidat robore.
nec sapiens diuitias & opes ȩstim& prudentia ẽgre¬
gari. nec eloquens & doctus. ꝑ eloquentiã & do¬
etrinam apud populum inuenire se posse gram.
sed om̃a đo fieri disponente. Et nisi ille suo cuneta
stodierit ciuitatẽ. inuanũ uigilant. qui custodi¬
Iunt eam. Non ẽ itaq ut illi putant. u nꝰ euent.
& incestus huius uitȩ status. quia quando ñ esti¬

Expanded text:
enim extra haec habebis amplius, quo fruaris: quodenim extra haec habebis amplius, quo fruaris: quodcumque te delectare potest, festinus carpe, ne pereat. Neque enim frivola debes formidare commenta, quod singulorum operum, vel bonorum, vel malorum apud inristippus et Cyrenaici, et caeterae pecudes philosophorum. Ego autem mecum diligenter retractans, invenio non, ut quidam male aestimant, omnia fortuito geri, et variam in rebus humanis fortunam ludere, sed cuncta judicio Dei fieri. Neque enim velox pedibus, suum debet cursum putare, si currat. Neque fortis in suo confidat robore, nec sapiens divitias et opes aestimet prudentia congregari: nec eloquens et doctus per eloquentiam et doctrinam apud populum invenire se posse gratiam: sed omnia Deo fieri disponente. Et nisi ille suo cuncta stodierit civitatem, in vanum vigilant, qui custodiunt eam . Non est itaque, ut illi putant, unus eventus, et incertus vitae hujus status: quia quando non aesti
Abbreviated transcription (Latin):
sq ad cum locum
in quo ait. sicut pisces qui tenent᷑ in captione pessima.
& sicut uolucres quȩ capiuntur in laqueo. similit̃
capientur filii hominum. in tempore pessimo. cũ
ceciderit suꝑ eos subito Ante quam desingulis
disputemus. breuiter ꝑstringenda s̃ oma. ut ap¬
pareat quosimul sensu cuncta dicantur Quia
in superiori capitulo fuerat p̃locutus. quod p̃¬
quam mortui fuerint homines. a corde uiuentiũ
excedant. nec dilectionem quis in co hab& nec odiũ
secundũ illud po&ȩ. nullum conuictis cestamne rer
casus : quia sub solenihil possunt : Nunc quasi
errorem humanum & consu&udine. qua se adfru¬
enda huius sȩculi bona in uicẽ hostantur inducit
tarum dicens. Ohomo. quia ergo p̾mortem
bus. uino curam supprime. & intellige quo adõ
nobis donata sunt adutendum Candidis ue
stibus incede ornatus. ungentis spir& caput
tuum: quȩcumq tibi placuerit feminarum. qiꝰ
gaude cõplexu. & uanam hanc & breuem
uitam. uana & breui uoluptate percurre. Nihil

Expanded text:
sque ad eum locum, in quo ait: Sicut pisces qui tenentur in captione pessima, et sicut volucres quae capiuntur in laqueo: similiter capientur filii hominum in tempore pessimo, cum ceciderit super eos subito. Antequam de singulis disputemus, breviter constringenda sunt omnia, ut appareat, quo simul sensu cuncta dicantur. Quia in superiori capitulo fuerat praelocutus, quod postquam mortui fuerint homines, a corde viventium excidant, et nec dilectionem quis in eos habeat nec odium, secundum illud poetae : Nullum cum victis certamen et cassis: et quia sub sole ultra nihil possint: nunc quasi errorem humanum et consuetudinem, qua se ad fruenda hujus saeculi bona invicem hortantur, inducittarum, dicens: O homo, quia ergo pobus, vino curas opprime, et intellige quoniam a Deo tibi donata sunt astibus ornatus incede, unguentis spiret caput tuum: quaecumque tibi placuerit feminarum, ejus gaude complexu, et vanam hanc et brevem vitam, vana et brevi voluptate percurre. Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
uiuens. nos sumus ex nationib. leo aũ mostuus.
iudeorũ est populus. ad nõ derelietus. Et melioe ẽ
apud dñm iste canis uiuens. quã leo ille mortuus
aliquã ꝓmissionẽ atq mercedem. sed cõpl&a est
eorum memoria: Neq. ipsi meruerunt quȩ scire
debuerant. neq illorum dñs iam recordatus est
Dilectio quoq qua aliquando diligebant. periit:¬
& odium dequo audacit̃ loquebatur. nonne odi¬
entes te dñe odiui. & suꝑ inimicos tuos tabescebã
Uecnon & ⁊elus corũ. iuxta quẽ finees z elatus est.
enĩ possunt dicere. pars mea dñs. Uade & co¬
mede inla&itia panẽ tuum. & bibe in corde bono

Expanded text:
ivens nos sumus ex nationibus: leo autem mortuus Judaeorum populus a Domino derelictus. Et melior est apud Dominum iste canis vivens, quam leo ille mortuus.aliquam repromissionem atque mercedem: sed completa est memoria eorum. Neque ipsi meminerunt quae scire debuerant, neque, illorum jam Dominus recordatur. Dilectio quoque, qua aliquando Deum diligebant, periit, et odium de quo audacter loquebantur: Nonne odientes te, Domine, odivi, et super inimicos tuos tabescebam , nec non et zelus eorum, juxta quem Phinees zelatus est, enim possunt dicere: Pars mea Dominus . Vade et comede in laetitia panem tuum, et bibe in corde bono
Abbreviated transcription (Latin):
& quia nutrierunt. frontis audaciam & uolubilitatem lin¬
guȩ consecuti sunt. dum non recogitant quid loquantur
prudentes & eruditosse arbitrantur. maxime si fauorem
uulgi habuerint : qui magis dictis leuiorib delectantur
& commouentur: &e contrario. eruditum uirum latere in ob¬
scuro ꝑsecutiones pati & non solum inpopulo gratiam ñ
habere sed in opia & egestate tabescere Haec autẽ fiunt :
quia incerto statu feruntur omnia. & non ẽ in prȩsenti re¬
tribucio meritorum. sed infuturo IT QVIDEM nescit
homo tempus siũi quasi pisces quir&inentur in r&ia culo

Expanded text:
et quia nutrierunt frontis audaciam, et volubilitatem linet quia nutrierunt frontis audaciam, et volubilitatem linguae consecuti sunt, dum non recogitant, quid loquantur, prudentes se et eruditos arbitrantur: maxime si favorem vulgi habuerint, qui magis dictis levioribus delectatur et commovetur. Et e contrario eruditum virum latere in obscuro, persecutiones pati: et non solum in populo gratiam non habere, sed inopia et egestate tabescere. Haec autem fiunt, quia incerto statu feruntur omnia, et non est in praesenti retributio meritorum, sed in futuro. Et quidem nescit homo tempus suum, quasi pisces qui retinentur in captio
Abbreviated transcription (Latin):
sermone. & omni scientia: sciendum prudentẽ uirum has
non posse diuitias congregare Nisi eas adño acceperit
cuius ipse diuitiae sunt. De quibus & alibi dictum ẽ Rec¬
demptio animi uiri. propriȩ diuitia. Gratia quoq nisi
scientiã comitata fuerit. & concessa ado. quãuis erudi¬
tus uir . eam non poterit inuenire. Quod paulus sciens.
plus inquit omnibus illis laboraui. Non aũ ego sed gratia
dĩ quȩ mecum ẽ Et iterum. gratia eius non fuit uacua¬
in me. Et ad extremum nescitur ab homine quando tem¬
pus adueniat. in quo uarius euentus & finis omnium
subsequatur: haec secundum AΝAΠVΓΗNCo&erum ut
congruit. quia non uolentis neq currentis. sed miseran¬
tis dĩ sit. Quod autẽ ait. Non ẽ sapientibus panis. mul¬
torum cottidie probatur exemplo. qui cum sapientis¬
simi sint. Necessariis indigent: & illud non ẽ scientib.
gratia: Uideas enim in eclesia: imperitissimos quosque florere

Expanded text:
sermone, et in omni scientia : sciendum prudentem virum has sermone, et in omni scientia : sciendum prudentem virum has non posse divitias congregare, nisi eas a Domino acceperit, cujus ipsae divitiae sunt. De quibus et alibi dictum est: Redemptio animae viri, propriae divitiae . Gratia quoque, nisi scientiam comitata fuerit, et concessa a Deo, quamvis eruditus vir eam non poterit invenire. Quod et Paulus sciens: Plus, inquit, ominibus illis laboravi: non autem ego, sed gratia Dei 465 quae mecum est . Et iterum: Gratia ejus in me non fuit vacua. Et ad extremum nescitur ab homine, quando tempus adveniat, in quo varius eventus et finis omnium subsequatur. Haec secundum ἀναγωγήν. Caeterum,congruit: Quia non volentis neque currentis, sed miserentis Dei sit . Quod autem ait: Non est sapientibus panis, multorum quotidie probatur exemplo, qui cum sapientissimi sint, necessariis indigent. Et, Non est scientibus gratia. Videas enim in Ecclesia imperitissimos quosque florere:
Abbreviated transcription (Latin):
Nec prudentiũ diuitiae. Nec scientium gratia quo tempus
& euentus occurrit omnibus : Is qui uinctus ẽ cõpedibus
ferreis & grauib plumbi nexibus prȩgrauatur. in iqui¬
tas enim sed& suꝑ plumbeum talentum. Et inpsalmo
loquitur. Sicut onus graue. grauatȩ sunt suꝑ me Et non
ẽ aptus ad cursum illum. de quo dicitur: Cursum consum¬
maui. fidem seruaui Qui aũ leuis ẽ & anima illius non
grauatur. nibil ominus & ipse. absq ad iutore dõ ad
caleem non potest ꝑ uenire Sed & cum prȩlium fuerit
aduersus contrarias potestates : De quo scriptum ẽ scifica¬
te bellum lic& robustus. tamen propriis uiribus uincere
non ualebit Per fectus quoq infiliis hominũ & sapiens
uiuentem panem atq caelestem habere non poterit. Nisi
ꝑsapientiã cohortantẽ. Uenite. comedite panes meos. Et
qũo non desunt diuitiae de quibus apostolus ait Diuites
fieri in operibus bonis: Et alibi. diuites facti estis in omni

Expanded text:
nec prudentium divitiae, nec scientium gratia: quoniam tempus nec prudentium divitiae, nec scientium gratia: quoniam tempus et eventus occurret omnibus illis. Qui vinctus est compedibus ferreis, et gravibus plumbi nexibus praegravatur: Iniquitas enim sedet super talentum plumbeum : et in Psalmo loquitur: Sicut onus grave gravatae sunt super me : non est aptus ad cursum illum, de quo dicitur: Cursum consummavi, fidem servavi . Qui autem levis est, et anima illius non gravatur, nihilominus et ipse absque adjutore Deo ad calcem non potest pervenire. Sed et cum praelium fuerit adversus contrarias potestates, de quo scriptum est: Sanctificate bellum : licet robustus, tamen propriis viribus vincere non valebit. Perfectus quoque in filiis hominum et sapiens viventem panem atque coelestem habere non poterit, nisi per sapientiam cohortantem: Venite, comedite panes meos: Et quia sunt divitiae, de quibus Apostolus ait: Divites fieri in operibus bonis : Et alibi: Divites facti estis in omni
Abbreviated transcription (Latin):
ueram uitam cum sapientia uxore quaeramus Haec
enim parf nr̃a est. Et hic laboris fructus. si in hac uita¬
umbratili. uit᷑a uerã inuenire ualea mus
OM NIA QUAł inuenit manus tua ut facias. inuirtu¬
te tua fac. quia non ẽ opus & cogitatio. & scientia & sapien¬
tia in inferno. quo tu uadis illuc. lac quod cumq potes.¬
nunc labora quia cum ad inferna descenderis. locus nonerit
penitentia: huic quid simile a saluatore prȩcipitur: opera¬
mini dum dies ẽ. Ueni& nox quando nemo poterit operari
Quod aũ ait in inferno quo tu uadis illuc. Nota ut samuhe¬
lem quoque uere in inferno credas fuisse: & ante aduen¬
tum xp̃i quãuis scõs. omnes inferni lege deetentas
Porro quod scĩ postresurrectionẽ dñi nequaquã tenean¬
tur in inferno : Testatur a postolus dicens. Melius ẽ dissolui.
& esse cum xp̃o Qui autẽ cũ xp̃oẽ. utique nontene tur
um cursus. Nec fortium prȩlium. Nec sapientium panis

Expanded text:
veram vitam cum sapientia uxore quaeramus. Haec veram vitam cum sapientia uxore quaeramus. Haec enim pars nostra est, et hic laboris fructus, si in hac vitaumbratili vitam veram invenire valeamus. Omnia quae invenit manus tua, ut facias, in virtute tua fac: quia non est opus, et cogitatio, et scientia, et sapientia in inferno quo tu vadis illuc. Fac quodcumque nunc potest, et labora: quia cum ad infernum  Al. inferna descenderis, locus non erit poenitentiae. Huic quid simile a Salvatore praecipitur: Operamini, 464 dum dies est: veniet nox, quando nemo poterit operari . Quod autem ait: In inferno quo tu vadis illuc, nota, ut Samuelem quoque vere in inferno credas fuisse: et ante adventum Christi, quamvis sanctos, omnes inferni lege detentos. Porro quod sancti post resurrectionem Domini nequaquam teneantur in et esse cum Christo , qui autem cum Christo est, utique non tenetur um cursus, nec fortium praelium, nec sapientium panis,
Abbreviated transcription (Latin):
hanc esse olei. vt lumen alat. & defessorũ soluat laborem:
est oleũ spiritale. oleũ exultationis. Hoc oleo uultus nr̃ ex¬
hilarandus ẽ. hoc ieiunantes adunguendũ caput haben
quod peccatores habere non possunt. quib: dr̃. Non est
malagma imponere. neq oleũ neq alligaturas H labent
aũ oleũ contrariũ. quoduir iustus detestatur dicens Ole¬
um aũ peccatoris non impingu& caput meũ. Hoc oleũ
her&ici habent. & eo cupiunt deceptorũ capita ꝑ funde¬
re . VΙVE UITÃcũ muliere quã dilexisti omnib dieb
uanitatis tuȩ. qui dati s̃ tibi subsole. Quia hȩc ẽ pars tua
inuita & in labore quotu laboras subsole. Sapientiã seq¬
re. &scientiã scriptura &hanc tibi inconiugiũ copula
Dequa in ꝓuerbiis dr̃. Ama illã & seruabit te. amplexare
Siue. vide & contemplare uitã & ipse &uxor tecũ : Non
enĩ poteris sine tali uxore solus uidere uitã . Siue.V
tuae. Et pulchre praecepit. ut in diebus uanitatis ñrae.

Expanded text:
hanc esse olei, ut et lumen alat, et fessorum solvat laborem. Est oleum spirituale, oleum exsultationis, de quo hilarandus est. Hoc jejunantis ungendum caput, quod peccatores habere non possunt, quibus dicitur: Non est malagma imponere, neque oleum, neque alligaturas . Habent enim oleum contrarium, quod vir justus detestatur, dicens: Oleum peccatoris non impinguet caput meum . Hoc oleum haeretici habent, et eo cupiunt deceptorum capita perfundere. Vide vitam cum muliere, quam dilexisti omnibus diebus vitae vanitatis tuae, qui dati sunt tibi sub sole: quia haec est pars tua in vita et in labore, quo tu laboras sub sole. Sapientiam sequere et scientiam Scripturarum, et hanc tibi in conjugium copula de qua in Proverbiis dicitur: Ama illam, et servabit te: amplexare sive vide et contemplare vitam, et ipse et uxor tua tecum non enim poteris sine tali uxore solus videre vitam, sive uttuae. Et pulchre praecipit, ut in diebus vanitatis nostrae
Abbreviated transcription (Latin):
gentilis. Hy pocrita simula¬
tor. heresis secta. Monachus
solitarius. heremus desertũ
parrochia ad iacens domus
idest di. Diocesis. & hoc guber¬
natio. Et hoc non soecundum
propri&atẽ aut potestatem
uerbi sed saecundũ eff&ctum.
ofitos. nouella plantatio.
Baptisterium Tinctoriũ. Xris¬
ma unctio. Eucharistia gra¬
tia. holocaustum. totũ con¬
bustum. hoc ideo quia inte¬
gra hostia igni tradita con¬
sumebatur. Sim bolus. conla¬
tio aut pactum uel conpla¬
citum: quod sit homini cũ dõ
carmen in laude dĩ.
antiphuna. uox reciproca.
Penta theucus.quinq: uolumi¬
na. Id est morsi libri quinq¬
De quib dicit apostolus quinq
uerbis uelle se heccleria loqui
Exodus. gcitus uel egressus
id est populi ihł. De utero¬
nomiũ. Saecunda lex in quo ẽ
euangelice legis prefigurato
Paralipominon. pretermissoꝵ
uel reliquorum. id est quod
hic his toriae contingantur
quae inregum libris p̃termisse
sunt. Euangelium. bonaad¬

Expanded text:
gentilis. hypocrita simulator. heresis secta. monachus solitarius. heremus desertum. paroecia adiacens domus, id est dei. dioecesis gubernatio, et hoc non secundum proprietatem aut potestatem uerbi sed secundum effectum. ophytus nouella plantatio. baptisterium tinctorium. chrisma unctio. eucharistia gratia. holocaustum totum conbustum, hoc ideo, quia integra hostia igni tradita consumebatur. symbolus conlatio aut pactum uel conplacitum quod sit homini cum deo. hymnus carmen in laudem dei. antiphona uox reciproca. Pentateuchus quinque uolumina, id est Mosi libri quinque, unde apostolus quinque uerbis ait uelle se in ecclesia loqui. Exodus exitus uel egressus, id est populi Israhel. deuteronomium secunda lex in quo est euangelicae legis praefiguratio. Paralipomenon praetermissorum uel reliquorum, id est, quod hic historiae contingantur quae in Regum libris praetermissae sunt. euangelium bona ad
Abbreviated transcription (Latin):
uitam. Psalmi orant profu¬
turis. Cement de pre teritis.
Cratulantur probeneficus.
Sperant demã. Timent pro
culpa. Ex lapideo corde
lacrimas ad mou&. Angelo¬
Incarnatio. Resurr&ctionis

Expanded text:
it. Psalmi orant pro futuris, gemunt de praeteritis, gratulantur pro beneficiis, sperant de misericordia, timent pro culpa, ex lapideo corde lacrymas educunt. Angeloincarnationis, resurrectionis
Abbreviated transcription (Latin):
ex cutiuntur proph&ȩ. Quid
aliud illius. nisi inuenti aposto¬
li manifestantur. Ex cussis itaq
proph&e. quia apostoli gene¬
rati sunt. Recte apellantur
filii & cussorum
uid est quod lecimus

Expanded text:
excutiuntur prophetae, quid aliud in illis nisi inuenti apostoli manifestantur? excussis itaque prophetis, quia apostoli generati sunt, recte appellantur filii excussorum. Quid est, quod legimus
Abbreviated transcription (Latin):
on tam maledicentis animo
dicetur istud. quã correptio¬
ne ȩmendationẽq peccantiũ
desiderantis. Id est ut in p̃sen¬
ti potius uita correptio non
habutantur diuina pacientia
usq ad futura penarũ acerui
emel. locutus ẽ ds duo tate.¬
haec audiui. quid hic intelle¬
gendũ est. R Semel hic non
ad numerum perferendũ est
& posse omnia. & posse miseren
Et aliter. Semel locutus ẽ dr̃
Id est. In lege. Nam in euange¬
lio non alia precepit. quia ñ
uenit legẽ soluere. sed implere.
UID EST QUOD SERIBTTUR

Expanded text:
on tam maledicentis animo istud dicitur quam correctionem emendationemque peccantium desiderantis, id est, ut in praesenti potius uita correpti non abutantur diuina patientia usque ad futuram poenarum acerbitatem. Semel locutus est deus, duo haec audiui; quid hic intellegendum est? Semel hic non ad numerum referendum est  posse omnia et uelle misereri. et aliter: semel -locutus est deus, id est, in lege; nam in euangelio non alia praecipit: quia non ueni legem soluere sed adimplere? Quid est, quod scribitur
Abbreviated transcription (Latin):
s̃ autem omnis gratiae quiuo¬
cauit nos haeterna sua gloria
inxp̃o ihũ modicum passus
ipse perfici& et confirmauit
perium insecula saeculorũ:¬

Expanded text:
s autem omnis gratiae, qui uocauit nos in aeternam suam gloriam in Christo Iesu, modicum passos ipse perficiet, confirmabit, perium in saecula saeculoru
Abbreviated transcription (Latin):
retur non male dicebat. Cum
patere tur non comminabatur
tradebat autem iudicantise
in iuste. qui peccata nr̃a ipse
pertulit in corpore suo supes
lignum. ut pecatis mortui
iustitiae uiuamus culus liuore

Expanded text:
non maledicebat; cum pateretur, non comminabatur, tradebat autem iudicanti se iniuste, qui peccata nostra ipse pertulit in corpore suo super lignum, ut peccatis mortui iustitiae uiueremus. Cesse
Abbreviated transcription (Latin):
anticum Psal morũ
anima decorat. Inuitat
angelos. in adiutoriũ
fugat demones. &pellit te¬
nebras. efficit sc̃ĩtate. homi¬
ni peccatori ref&tio mentis
est. Del& peccata. Simile ẽ
&x tinguit. Oleum misericor¬
die est. Sors letitiae. Pars
angelorum eleta. asperi¬
tatem lenit. Omnẽ furore
deprimit. Iracundia srangit.
Laus di assi duae similis ẽ melle.
Canticum psalmorum carmen
Omnia doc& omnia ȩdificat
Anima magnificat. Sp̃m¬
Os purificat. Cor

Expanded text:
anticum psalmorum animas decorat, invitat angelos in adjutorium, effugat daemones, expellit tenebras, efficit sanctitatem. Homini peccatori refectio mentis est, delet peccata, simile estexstinguit. Oleum misericordiae est, sors laetitiae, pars angelorum electa; asperitatem lenit, omnem furorem deprimit, iracundiam frangit: laus Dei assidua, simile est melli. Canticum psalmorum carmen omnia docet, omnia significat, animam magnificat, os purificat, cor
Abbreviated transcription (Latin):
Non auferetur sceptrũ deluda
nec dux defemore elus. don&
ueniat qui mittendus est. &
ipse erit sepectatio gentium
ligauit aduinea pullum suum
et ad uitẽ o filimi asynac sua
lauauit uino stolam sua &
sanguine uuae palliũ suum.
pulchriores sunt oculi elus umo
& dentes elus lacte candidiores:¬

Expanded text:
uferetur sceptrum de Juda, et dux de femore ejus, donec veniat qui mittendus est, et ipse erit exspectatio gentium. Ligans ad vineam pullum suum, et ad vitem, o fili mi, asinam suam. Lavabit in vino stolam suam, et in sanguine uvae pallium suum. Pulchriores sunt oculi ejus vino, et dentes ejus lacte candidiores
Abbreviated transcription (Latin):
tros xp̃i & dispensatores minis¬
teriorum dĩ: hic lam queritur
inter dispensatores. ut fideles
quis inueniatur. Mihi autem
prominimo est ut auobis ludi¬
cer aut abhumano dice sed
neq me ipsum iudico. Nihil
enim mihi conscius sum: sedñ
in hoc iustificatus sum. qui
enim ludicat me dñs est

Expanded text:
sti et dispensatores ministeriorum Dei. Hic jam queritur inter dispensatores: ut fidelis quis inveniatur. Mihi autem pro minimo est: ut a vobis judicer: aut ab humano die: sed neque me ipsum judico. Nihil enim mihi conscius sum: sed non in hoc justificatus sum. Qui autem judicat me Dominus est.
Abbreviated transcription (Latin):
Caudete & laudate simul de¬
serta hierusalem. quia conso¬
latus est dñs populum suum
redemit hierusalem. parauit
dñs brachiũ suum inoculis om¬
nium gentium. & uidebunt
omnes fines terrae salutaredinĩ

Expanded text:
gaudete et laudate simul deserta Hierusalem quia consolatus est Dominus populum suum redemit Hierusalem paravit Dominus brachium sanctum suum in oculis omnium gentium et videbunt omnes fines terrae salutare Dei
Abbreviated transcription (Latin):
& incidit infoueam quam fecit Sepisaũ maceriȩque
euulsio ȩclesiastica dogmata sunt . It institutio
ab a postolis proph&isq fundata quȩ quideͥsoluerit.:
& uoluerit p̃terire. in eo ipso quo negligit aser¬
pente percutitur. De quo serpente & in amosscriptũ ẽ
eum: Qui sub trahit lapides: dolebit in eis. & quiscindit
ligna periclitabitur in eis. Voluuntur & in hacharia
scĩ lapides suꝑ terrã. Non enim firma in ea statione
consistunt. sed pretereunt. & sẽꝑ ad altiora nitentes
hinc abire festinant: De his uiuis lapidib & in a poca¬
lypsi urbs saluatoris extruitur. & ecclesiam adificari
apostolus non tac& Siquis igitur heretica arte per¬
uersus. de ecdesiȩ adificio istos abstulerit lapides. un¬
de & signanter a quila & symmachus: Pro eo quod nos
posuimus. qui subtrah& lapides. dolebit. in eis. Dixerunt:

Expanded text:
et incidit in foveam quam fecit. Sepis autem maceriaeque et incidit in foveam quam fecit. Sepis autem maceriaeque convulsio, Ecclesiastica dogmata sunt, et institutio ab Apostolis Prophetisque fundata, quae qui dissolverit, et voluerit praeterire, in eo ipso quo negligit, a serpente percutitur. De quo serpente et in Amos scriptum est: t eos Al. eum . . Qui subtrahit lapides, dolebit in eis: et qui scindit ligna, periclitabitur in eis . Volvuntur et in Zacharia sancti lapides super terram. Non enim firma in ea statione consistunt: sed praetereunt, et semper ad altiora nitentes, hinc abire festinant. De his vivis lapidibus et in Apocalypsi urbs Salvatoris exstruitur, et Ecclesiam aedificari Apostolus non tacet. Si quis ergo haeretica arte perversus de Ecclesiae aedificio istos abstulerit lapides unde et signanter Aquila et Symmachus, pro eo, quod nos posuimus, qui subtrahit lapides, dolebit in eis, dixerunt:
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ & principem. a cuius facie ignoratio uideatur egredi
d̾m ex posuit. quod putent homines inhac uita. in ȩ¬
qualitate rerum illum non iuste . & ut equum ẽ iudicare:
Corro alii cum superiorib ȩstimantȩs se iniungendum . ut
ipse sit potens. de quo ante hos uersus dicitur. Sispiritus
habentis potestatẽ ascenderit suꝑte. locũ tuũ nedimi¬
seris. Nonsimus itaq tristes. in hoc sȩculo humiles ẽẽ
uideamur. Scientes a facie diabolistultos subleuari.
& diuites deici seruos insignia habere dominorum. &
principes seruorum ingrediuilitate. Notandum aũ
quod & hic equus inbonã partẽ accipitur ibi. & equi¬
tatio tua salus Quifodit foueam. in ipsꝗ incid&. & qui
dissipat sepem. mordebit eum serpens . Ix parte simplex.
& ex parte mysticus intellectus ẽ Siquidẽ & alibi
ipse Salomonait quistatu& la queum. capi&ur in
illo Et inpsalmo, Vllmo: lacum aperuit. & effodit eũ

Expanded text:
tem et principem, a cujus facie ignoratio videatur egredi, tem et principem, a cujus facie ignoratio videatur egredi, Deum exposuit, quod putent homines in hac inaequalitate rerum, illum non juste, et ut aequum est, judicare. Porro alii cum superioribus aestimant esse jungendum: Ut ipse sit potens, de quo ante hos versus dicitur: Si spiritus habentis potestatem ascenderit super te, locum tuum ne dimiseris. Non simus itaque tristes, si in hoc saeculo humiles esse videamur, scientes a facie diaboli et stultos sublevari, et divites dejici: servos insignia habere dominorum, et principes servorum ingredi vilitate. Notandum autem quod et hic equus in bonam partem accipitur, ut ibi: Et equitatio tua salus. Qui fodit foveam, in ipsam incidet, 472 et qui dissipat sepem, mordebit eum serpens. Ex parte simplex et ex parte mysticus intellectus est. Siquidem et alibi ipse Salomon ait: Qui statuet laqueum, capietur in illo . Et in psalmo septimo: Lacum aperuit, et effodit eum,
Abbreviated transcription (Latin):
ftultum in sublimitate magna. diuites aũ sedere hu¬
miles Et hanc ergo iniquitatẽ se insȩculo ꝑspexisse
commemorat. ꝑ quod uideatur in iustũ ẽẽ dĩ iudiciũ.
& siue ꝑ ignorantiã siue absq eius fieri uoluntatẽ. Vt
uel inmundi potestatib uł ineclesiae principatu. sẽpe
hi qui diuites sunt insermone atq sapientia. diuites
ant & imprudens quisq ineclesia teneat principatũ
Hoc aũ fieri adiabolo qui insaeculo hab& potestatem:
ut potentes quosq & doctos uiros premat. Nec eos
inpopulis apparere permittat Illos uero quosscit
imprudentes ẽẽ in ecclesus faciat ẽẽ maiores. Ut cęci
acȩcis ducant᷑ infoueam: tihune sensum facit &illud
atq peccati. siue tam humiles ut serui ab hominib
conputentur. subita adiabolo dignitate ꝑflagitia publica¬
ante nobilis quisq & prudens. paupertate oppressus.
gradiatur itinere officioq seruorũ Hebreus poten¬

Expanded text:
stultum in sublimitate magna: divites autem sedere hustultum in sublimitate magna: divites autem sedere humiles. Et hanc ergo iniquitatem se in saeculo perspexisse commemorat, quod videatur 471 injustum esse Dei judicium: et sive per ignorationem, sive absque ejus fieri volvel in mundi potestatibus, vel in Ecclesiae principatu, saepe hi qui divites in sermone sunt atque sapientia, divites ant, et imprudens quisque in Ecclesia teneat principatum. Hoc autem fieri a vultu ejus qui in saeculo habeat potestatem, dum potentes quosque et doctos viros premat, nec eos in populis apparere permittat; illos vero quos scit esse imprudentes, in Ecclesiis faciat esse majores, ubi caeci a caecis ducantur in foveam . In hunc sensum facit et illud atque peccati, sive tam humiles ut servi ab omnibus computentur, subita a diabolo dignitate perflati viat nobilis quisque et prudens, paupertate oppressus, gradiatur itinere officioque servorum. Hebraeus poten
Abbreviated transcription (Latin):
Idẽ sititillauerit mentẽ tuam diabolus. Et te ad li¬
bidinem concitauerit. Nesequaris cogitationẽ pessi¬
mam & blandientẽ uoluptatẽ Sed sta fortis & rigidus.
frigore castitatis. flammam uoluptatis extinguens
Hlebreus in hoc loco tale nescio quid suspicatus ẽ Siali¬
quã inmundo acceperis dignitatẽ. & ordinatus fu¬
eris maior inpopulis. noli relinquere priora opera
tua. & antiquarũ uirtutũ Ne incipias obliuisci. la¬
boremq pristinũ non habere quia peccatorum
remedium. exconuersatione bona nascitur. & non
extumenti & suꝑ flua dignitate. Est malum quod
uidi sub sole. quasi ignorantia egrediens a facie
potentis dari stultũ in sublimitatib magnis. & diuites in
humilitate sedentes. Vidi seruos inequis & principes
ambulantes quasi seruos suꝑ terrã Proeo quod nos
posuimus. quasi ignorantia egrediens a facie potentis.
cie principis. Cui sub nectens symmachus ait positum

Expanded text:
Id est, si titillaverit mentem tuam diabolus, et te ad liId est, si titillaverit mentem tuam diabolus, et te ad libidinem concitaverit, ne sequaris cogitationem pessimam et blandientem voluptatem: sed sta fortis et rigidus, et frigore castitatis flammam voluptatis exstingue. Hebraeus in hoc loco tale nescio quid suspicatus est. Si aliquam in mundo acceperis dignitatem, et ordinatus fueris major in populis, noli relinquere priora opera tua, et antiquarum virtutum ne incipias oblivisci, laboremque pristinum non habere: quia peccatorum remedium ex conversatione bona nascitur, et non ex tumenti et superflua dignitate. Est malum quod vidi sub sole, quasi ignorantia egrediens a facie potentis: dari stultum in sublimitatibus magnis, et divites in humili sedentes. Vidi servos in equis, et principes ambulantes quasi servos super terram. Pro eo quod nos posuimus: Quasi ignorantia egrediens a facie potentis, a facie principis. Cui subnectens Symmachus, ait: Positum
Abbreviated transcription (Latin):
te. locum tuũ nedimiseris. quia sanitas requiescere
facit peccata magna Principem mundi istius & rec¬
torem tenebrarũ harũ. operantem infiliis diffiden¬
tiȩ. cuius & apostolus meminit. Nunc scriptura
significat: quod si in cor nostrum ascenderit. & a¬
nimus malȩ cogitationis uulnus acceperit. non
debeamus locũ ultro tribuere sed pugnare con¬
tra cogitationẽ pessimam & liberari apeccato max¬
imo Nescili& cogitationẽ opere conpleamus Quia
aliud ẽ cogitione. aliud opere peccare De quo gran¬
di peccato. inpsalmo scribitur Simei non fuerint
dominati. tunc immaculatus ero &emundabor
adelicto maximo Symma chus uerbum hebraicũ
maffe. quod omnes iamã hoc ẽ sanitatẽ uelcurationẽ
similiter transtulerunt . interpretatus ẽ ad sensum.
& ait Sispiritus principis irruerit tibi. deloco tuo
ne recedas. quia pudititia conprimit peccata magna

Expanded text:
te, locum tuum ne dimiseris, quia sanitas requiescere te, locum tuum ne dimiseris, quia sanitas requiescere facit peccata magna. 470 Principem mundi istius et rectorem tenebrarum harum, et operantem in filiis diffidentiae, cujus et Apostolus meminit , nunc Scriptura significat. Quod si in cor nostrum ascenderit, et animus malae cogitationis vulnus acceperit, non debemus  Al. debeamus locum ultra tribuere, sed pugnare contra cogitationem pessimam, et liberare nos a peccato maximo, ne scilicet cogitationem opere compleamus: quia aliud est cogitatione, aliud opere peccare. De quo grandi peccato et in psalmo scribitur: Si mei non fuerint dominati, tunc immaculatus ero, et emundabor a delicto maximo . Symmachus verbum Hebraicum   MARPHE, quod omnes ἴαμα, hoc est, sanitatem, vel curationem similiter transtulerunt, interpretatus est ad sensum, et ait: Si spiritus principis irruerit tibi, de loco tuo ne recedas: quia pudicitia comprimit peccata magna.
Abbreviated transcription (Latin):
mianus quoq noster. in praeclaro institutionum
suarum opere y literȩ meminit Et dextris acsinistris
hoc ẽ de uirtut ib & uitus. plenissime disputauit
Nec putemus huic sententiꝰȩ. illud ẽẽ contrarium
inquo dicitur. Ne declines indexteram: hic pars dex
quam declinatio dexterȩ accusatur: neplus sapiamꝰ
quam sapere nos necesse ẽ. quia uirtutes in medio
sunt & nim&as omnis inuitio ẽ Sequens aũ uersiculus
in quo ait. sed & inuia cumstultus ambulat. cor
eius indig&. & dicit. omnis insipientiȩ̃ siue insipiens.
hic sensus ẽ Stultus ut ipse peccat. sperat omnes pec¬
care similiter. atq ex suo ingenio uniuersts iudicat
Deniq symmachus ita int̃pretatus ẽ Sed & inuia stul¬
tus cum ambulat: ipse insipiens. suspicatur de omnib.
quia stulti sunt . Lxx. uero alium fecere sensum
quo dic erssit. omnia quae insipiens cogitat esse uasi¬
nissima Sispiritus habentis poteftatẽ ascenderit. suꝑ

Expanded text:
mianus quoque noster in praeclaro Institutionum mianus quoque noster in praeclaro Institutionum suarum opere Y litterae meminit, et de dextris ac sinistris, hoc est, de virtutibus et vitiis plenissime disputavit. Nec putemus huic sententiolae illud esse contrarium, in quo dicitur: Ne dequam declinatio dexterae accusatur, ne plus sapiamus quam sapere nos necesse est; quia virtutes in medio sunt, et nimietas omnis in vitio est. Sequentis autem versiculi in quo ait: Sed et in via cum stultus ambulat, cor ejus indiget, et dicit: omnis insipientia est, sive insipiens, hic est sensus: Stultus ut ipse peccat, sperat omnes peccare similiter, atque ex suo ingenio universos judicat. Denique Symmachus ita intepretatus est: Sed, et in via stultus cum ambulat, ipse insipiens suspicatur de omnibus, quia stulti sunt. Septuaginta vero alium fecere sensum, quo dicerent: Omnia quae insipiens cogitat, esse vanissima. Si spiritus habentis potestatem ascenderit super
Abbreviated transcription (Latin):
Cor sapientis indextera eius. &cor stulti insinistra eius
Sed & cũ inuia stultus ambulat. cor eius minuit᷑ & dicit:
omnis insipiens ẽ Et in euangelio prȩcipitur. ut nesciat
sinistra quid faciat dextera sapientis. Et quando ꝑcuti¬
mur immax illã dexterã. Non iubemur sinistrã genã
prȩbere ꝑcutienti. sed alterã dexterã. Iustus enim sinis¬
trã inse non hab&. sed totũ in eo dextrũ ẽ Etcum ad
iudicandum saluator uenerit: Agni stabunt ad extris
hedi uero a sinistris erunt. Et in pro uerbis scribitur
Dextras uias nouit dñs. quae aũ peruersȩ sunt. a sinistris
sunt Quiergo sapiens ẽ semꝑ defuturo seculo cogitat:
quod dłcit addexterã. Quiuero insipiens ẽ de prȩ¬
senti. quod positum ẽ insinistra Quȩ quidem secutus
idem philosophus & po&a. Ait Dextera quȩ nagniditis
rum exerc& poenas . & ad impia tartara ducit. Fir¬

Expanded text:
Cor sapientis in dextra ejus, et cor stulti in sinistra illius. Cor sapientis in dextra ejus, et cor stulti in sinistra illius. Sed et in via, cum stultus ambulat, cor ejus minuitur: et dicit, omnis insipiens est. Et in Evangelio 469 praecipitur, ut nesciat sinistra quid faciat dextera sapientis . Et quando percutimur in maxillam dexteram, non jubemur sinistram genam percutienti praebere, sed alteram dexteram . Justus enim sinistram in se non habet, sed totum in eo dextrum est. Et cum ad judicandum Salvator venerit, agni stabunt a dextris: hoedi vero a sinistris erunt . Et in Proverbiis scribitur: Dextras vias novit Dominus; quae autem perversae sunt, a sinistris sunt . Qui ergo sapiens est, semper de futuro saeculo cogitat, quod ducit ad dextram. Qui vero insipiens, de praesenti, quod positum est in sinistra. Quae quidem secutus idem philosophus et poeta, ait : Dextera quae magni ditisrum Exercet poenas, et ad impia tartara mittit  Al. ducit. Fir
Abbreviated transcription (Latin):
dedit. in quo ait ꝑ unũ stultũ multa bona sub uerti
Quod sic malus mixtus bonis contamin& plurimos. Quo¬
modo muscae si moriantur inunguento. ꝑdant odorẽ
illius & saporẽ. Et quia saepe calliditatim xta ẽ sapi¬
entia. & hab& malitiã prudentia. precipit. ut sapien¬
tiã simplicẽ requiramus mixtaq sit cuminnocentia
colũbarũ ut prudentsssimus ad bonũ. simplices autẽ
ad malũ. Et ẽ sensus: iusto conuenit habere parum
simplicitatis & propt᷑ nimiã patientiã. dũ ultionem
reseruat dõ. stutum uideri. quam statim seuindicantẽ
subuelamento prudentia exercere malitiã Alit̃ muscȩ
quȩ secundũ esaiam principantur partis fluminis ȩgypti
ꝑdunt olei suauitatẽ inuno quoq credentium. relinquentes
immunditiae suae odorẽ atq uestigia: ab his muscis. &iam prin¬
ceps appellatus ẽ demoniorũ beel Tebub. qui interpretat᷑
aut idolum muscarũ. aut uir muscarũ. aut habens muscas

Expanded text:
dedit, in quo ait: per unum stultum multa bona posse subverti, dedit, in quo ait: per unum stultum multa bona posse subverti, quod sic malus mixtus bonis contaminet plurimos, quomodo muscae si moriantur in unguento, perdant et odorem illius et colorem. Et quia saepe calliditati mixta est sapientia, et habet malitiam prudentia, praecipit ut sapientiam simplicem requiramus, mixtaque sit cum innocentia columbarum: prudentes simus ad bonum, simplices autem ad malum. Et est sensus: Convenit justo parum habere simplicitatis, et propter nimiam patientiam, dum ultionem reservat Deo, stultum videri, quam statim se vindicantem sub velamento prudentiae exercere malitiam. Aliter: Muscae quae juxta Isaiam principantur parti fluminis Aegypti, perdunt olei suavitatem, in unoquoque credentium relinquentes immunditiae suae odorem atque vestigia. Ab his muscis etiam princeps appellatus est daemoniorum Beelzebub , qui interpretatur aut idolum muscarum, aut vir muscarum, aut habens muscas.
Abbreviated transcription (Latin):
& moderato audiuntur silentio Qui uero insipiens ẽ.
quam uis sit potens & clamorẽ siue suae uocis. siue popu¬
li habeat acclamantis. inter insipientes conputabit᷑
Melior ẽ sapientia suꝑ uasa belli. & peccans unus ꝑdit
bonitatẽ multã. Nunc quoq sapientiã prȩfert for¬
titudini. & dicit plus eam ualere in prȩlus quam arma
pugnantiũ Quodsiunus insipiens fuerit. quãuis paruus
& nihil sit. crebro tamen ꝑ ilłus stultitiã opes magnas
diuitiasque subuerti Quia uero inhebreo potest legeͥ
& qui peccat unũ ꝑdit bonitatẽ multa. &iam sic sen¬
ciendum ẽ. quod propt̾ unũ peccatũ. multa iustitiae
retro pereant . & inuicem se uirtutes sequi & qui unã
habuerit. habere omnes: & qui inuno peccauerit. eum
omnibus uitiis sub iacere. Muscȩ moriturȩ ex ter¬
minant oleum compositionis. prȩciosa ẽ suꝑsapientiã
& gloriã stultitia parua Exemplũ superioris sensus

Expanded text:
et moderato audiuntur silentio: qui vero insipiens est, et moderato audiuntur silentio: qui vero insipiens est, quamvis sit potens, et clamorem sive suae vocis, sive populi habeat acclamantis 468 inter insipientes computabitur. Melior est sapientia super vasa belli, et peccans unus perdet bonitatem multam. Nunc quoque sapientiam praefert fortitudini, et dicit plus eam valere in praeliis, quam arma pugnantium. Quod si unus insipiens fuerit, quamvis parvus et nihil sit, crebro tamen per illius stultitiam, opes magnas divitiasque subverti. Quia vero in Hebraeo potest legi: Et qui peccat unum perdet bonitatem multam, etiam sic sentiendum est: quod propter unum peccatum, multae justitiae retro pereant, et invicem se virtutes sequi, et qui unam habuerit, habere omnes. Et qui in uno peccaverit, eum omnibus vitiis subjacere . Muscae mortis polluunt oleum compositionis: pretiosa est super sapientiam et gloriam stultitia parva. Exemplum superioris sensus
Abbreviated transcription (Latin):
sidiis cũ diuitib Hoc ẽ cũ senatorib & principib huius seculi.
& aduersus ecclesiã molientẽ. pauperis istius sapientia cor¬
ruisse. Cumq pauper hic uicerit. & urbs paci fuerit restitu¬
ta. uix aliquis eius meminit. uix illius mandata considerat.
Sed totosse luxuriae & uoluptatib concedentes. quȩrunt
diuitias. quȩ innessitate non liberant. Et dixi ego. meliorẽ
despecta ẽ & uerba eius quȩ non sunt audita. Quam quã
nullus meminerit sapientis pauperis illius. cũ la&a sint
omnia. sed uniuersi diuitias &potentiã ad mirentur
Ego tamen secundum omnes supra interpretationes.
magis honoro contemptã sapientiã. & uerba quae nullus
audire dignatur. Uerba sapientium in qu&e audiunt.
plus quã clamor potestatẽ habentis instultis. Quem
cinio acuenustate uerborũ excitare plausus. acrisus
exutere audientes in affectus la&itiae concitare. scito
signum esse insipientiȩ tam eius quiloquitur. quam
eorum qui audiunt Uerba quippe sapientiũ. inqui&e

Expanded text:
idiis cum divitibus, hoc est, cum senatoribus et principibus hujus saeculi, et adversus Ecclesiam molientem, pauperis istius sapientia corruisse? Cumque pauper hic vicerit, et urbs paci fuerit restituta, vix aliquis ejus meminit, vix illius mandata considerat: sed totos se luxuriae et voluptatibus concedentes, quaerunt divitias, quae in necessitate non liberant. Et dixi ego, melior Adespecta est, et verba ejus quae non sunt audita. Quamquam nullus meminerit sapientis pauperis illius, cum laeta sint omnia; sed universi potentiam, et divitias admirentur: ego tamen secundum omnes supra interpretationes magis honoro contemptam sapientiam, et verba quae nullus audire dignatur. Verba sapientium in quiete audiuntur, plusquam clamor potestatem habentis in stultis. Quemccinio ac venustate verborum excitare plausus, risus excutere, audientes in affectus laetitiae concitare: scito signum esse insipientiae, tam ejus qui loquitur, quam eorum qui audiunt. Verba quippe sapientium in quiete,
Abbreviated transcription (Latin):
se peccata uestra con sũ mant
VSTUS QUOMODO LAB AT
manus suas in sanguine pecca¬
toris . R Cum tribuitur uin¬
dicta de impus. non hoc pro¬
curantib scĩs. & post declinata
atq &itum peccatorum. Iusto¬
rum clarius uita atq opera

Expanded text:
se peccata uestra consumment. Iustus quo modo lauat manus suas in sanguine peccatoris? Cum tribuitur uindicta de impiis non hoc procurantibus sanctis; et post delicta atque exitum peccatorum iustorum clarius uita atque opera
Abbreviated transcription (Latin):
UM ANIMALAA NON ABSQ
sensu sint. Quomodo inpsal
mo dicitur. Nolite fieri sicut
equus & mulus in quib ñ est
intellectus. R Quia in anima¬
libus sensus est. in in homini¬
bus intellectus

Expanded text:
um animalia non absque sensu sint, quomodo in psalmo XXXI, 7 dicitur: Nolite fieri sicut equus et mulus, in quibus non est intellectus? Resp. Quia in animalibus sensus est, in hominibus intellectus