comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
sanguinẽ sc̃a et̾na ing̾diens celestia ⁊ ttest̾̃a.
pacificauit. Inqͦ apparet qͣnta sit excellentia
sac̃dotał officũ ꝑ qd̃ cotidie in altari passio xͥ
celebratur. ⁊ rẽ quisq a pecc̃ĩs ꝯũsꝰ do reꝯciliat᷑.
Quib oĩb de sac̾dotali officio b̾uit̾ ꝑtioctatis:
ãmonendi st̃ ÷ͥ sacerdotes qͣtenꝰ sic̃ excellũt
ordinis dignitate. sic excellant uite sc̃itate.
it plebs es ꝯͣmissa atq eoꝵ disciplinis edocta:
gratant̾ eis obediat ⁊ͣ miitatione de die in
diem proficiat: De episcopis¬

Expanded text:
sanguinem sancta aeterna ingrediens coelestia et terrena pacificavit. In quo apparet quanta sit excellentia sacerdotalis officii, per quod quotidie in altari passio Christi celebratur, et reus quisque a peccatis conversus Deo reconciliatur. Quibus omnibus de sacerdotali officio breviter pertractatis admonendi sunt Christi sacerdotes, quatenus sicut excellunt ordinis dignitate, sic excellant vitae sanctitate, ut plebs eis commissa atque eorum disciplinis edocta, gratanter eis obediat, et eorum imitatione de die in diem proficiat. CAP. XI
Abbreviated transcription (Latin):
q & ip̃i sacͥs altarib administrant o portunita¬
te exigente episcopos eligi ꝯcedit. S rarissime.
⁊ ip̃os ñ sñ romani pontificis sine metropolita¬
ni licentia. si tñ spectate sint religionis ⁊ ba¬
tiaunctio altaris ⁊ ꝯfectio crismatis. mauꝰ inpo¬
sitio ⁊ ꝯmunis sr̃ popłm bñdictõ Ipse p̃dicta
officia ⁊ ordines eccłiasticos distribuit ipse sa¬
cras lͥgines bñdicit. Dũ eũ p̃cessit unꝰquisa
insingłis: iste p̃ordinator ÷ inciuictis. Nullus ep̃s
aliũ in ep̃m sine metͦpolitoni ꝯsensu ꝯsecͣre deb.
nec metͦpolitanꝰ ordirare ep̃m nͥ tb adminus

Expanded text:
quia et ipsi sacris altaribus administrant, opportunitate exigente in episcopos eligi concedunt. Sed rarissime et ipsum non sine Romani pontificis sive metropolitani licentia; si tamen spectatae sit religionis, atio, unctio altaris, et confectio chrismatis, manus impositio, et communis super populum benedictio. Ipse praedicta officio et ordines ecclesiasticos distribuit, ipse sacras virgines benedicit. Dum enim praecessit unusquisque in singulis, iste praeordinator est in cunctis. Nullus episcopus alium in episcopum sine metropolitani consensu consecrare debet, nec metropolitanus ordinare episcopum
Abbreviated transcription (Latin):
eptimo loco sub seq̃r ordo p̃sbtt̃oꝵ. qui
in uet̾i testam̃to asilũs aãron sũpsio ĩi¬
tium. Nam qui tõ sac̃dotes uocabant᷑. hi sũt
qͥ nc̃ apellantur p̃sbit̾i. ⁊ qui tc̃ dicebantut pͥn¬
cipes sacerdotum: nc̃ ep̃i nõiantur p̃sbit̃i aũ

Expanded text:
eptimo loco subsequitur ordo presbyterorum, qui in Veteri Testamento a filiis Aaron sumpsit initium. Nam qui tunc sacerdotes vocabantur, hi sunt qui nunc appellantur presbyteri, et qui tunc dicebantur principes sacer
Abbreviated transcription (Latin):
humũ accipiunt qͦ in mod̾ sustentacłoꝵ dex¬
trum latꝰ munit. ⁊ simstrũ. ut exħ incelli¬
gant se ꝑarma sꝰticie a dextͥs zasinistris ẽẽ.
munitos. ut eos nec ad u̾sa frãgunt. nec ꝓsꝑa
ex tollant. Accipiunt & calicẽ c̃ iͥno ⁊ patenam
c̃ hostñs de manu ep̃iqͣtinꝰ his instrum̃tis po¬
testatẽ se accepisse agnoscant placabiles deo.
hostias oferendi. ad ipsos namq ꝑtin sacra¬
mentum corꝑis ⁊ sangͥnis dñĩ inaltario dei
ꝯficere. oĩones dr̃e. ⁊ benedicẽ dona d̾i. ħ officio

Expanded text:
taculorum dextrum latus munit et sinistrum, ut ex hoc intelligant se per arma justitiae a dextris et a sinistris esse munitos, ut eos nec adversa frangant, nec prospera extollant. Accipiunt et calicem cum vino, et patenam cum hostiis de manu episcopi, quatenus his instrumentis potestatem se accepisse agnoscant, placabiles Deo hostias offerendi. Ad ipsos pertinet sacramentum corporis et sanguinis Domini in altario Dei conficere, orationes dicere, et benedicere dona Dei. Hoc officio
Abbreviated transcription (Latin):
satio. Sũmis gͦ sac̃dotib supͣ dicta iccͥco singu¬
larit̾ reseruata st̃. ne endem ꝓrsus auctoritas
potestatis ab oĩb passim uendicata inferiores
erga supͣpositos in solentes redd̾et. ⁊ soltͣto obe¬
dientie uincuło scandalũ gen̾aret. p̃stit̾i suo¬

Expanded text:
io. Summis ergo sacerdotibus supradicta idcirco singulariter reservata sunt, ne eadem prorsus auctoritas potestatis ab omnibus passim vindicata, inferiores erga superpositos insolentes redderet, et soluto obedientiae vinculo scandalum generaret. Presbyteri suc
Abbreviated transcription (Latin):
ec sunt aũt indum̃ta que docii:¬
auetĩ miltum̃to nouũ sac̾dotiũ assũp¬
sit. tunica lineai. dona. suꝑhum̾ale. tunica ĩ¬
t̾ior. rõnale ⁊ mit᷑. s tuica int̾iori. ⁊ iõali so¬
li utuntur pontifres. laminã aunã nouum

Expanded text:
ec sunt autem indumenta quae a Veteri Instrumento novum sacerdotium assumpsit. Tunica linea, zona, superhumerale, tunica interior, rationale, et mitra; sed tunica interiori, rationali soli utuntur pontifices. Laminam auream novum
Abbreviated transcription (Latin):
potuisset quod ẽẽt bona. si aliam lucẽ ñ h abuiss
ꝑ quam ⁊ inq̃ ipsam lucẽ uidiss quod eẽt bona: ã
si uidit qͦd ẽẽt bona lux ista ⁊ uenł uidit. ĩ aliqͦ
uidit. decuius bouidate dubitari non potuit.
ꝯͦ alia lux fuit in creata. in qua ista lux creata
uidebat᷑ ꝙ. eẽt bona. qr illam imitabat᷑ que sem ꝑ
ẽ. bona. In illa .i. luce cũ ipsa solum sit bona: uidẽ¬
tur e mala ⁊ boua.⁊ ñ solum bona ⁊ mala i ea
uid̾r. Der lucẽ gͦ ꝓbauit lucẽ ꝙ inluce incom¬
mutabili uidit. quod lux ista cõmutabił suo
ex hũs que ip̃e bona fecit. siue exhis que nos
fecimꝰ mala. q̃ oĩa ipẽ ñ male s bñ uidit. ⁊ ibi
uidit uͥ nullum malũ fuit. ħ ip̃a lux ÷ qua¬

Expanded text:
potuisset quod esset bona, si aliam lucem non habuisset per quam et in qua ipsam lucem vidisset quod esset bona? Nam, si vidit quod esset bona lux ista et vere vidit, in aliquo vidit de cujus bonitate dubitari non potuit. Ergo, alia lux increata, in qua ista lux creata videbatur quod esset bona; quia illam imitabatur quae semper est bona. In illa enim luce cum ipsa solum sit bona, videntur et mala et bona; et non solum mala et bona in ea videtur. Per lucem ergo probavit lucem: quia in luce incommutabili vidit quod lux ista commutabilis suo ex iis quae ipse bona fecit, sive ex iis quae nos fecimus mala, quae omnia ipse non male sed bene vidit. Et ibi vidit ubi nullum malum vi
Abbreviated transcription (Latin):
Ego credidetim magis illã qñ facta ⁊ ibidem pͥmũ
apparuisse ubi sol cotidiano cursu cͥcũ uectꝰ oriens
emerg̃. ut eod̾ tͣmite cͥcũturtens ac pͥmo ad occasũ
descendens uesꝑam fac̃et. De iñ reuocata ad ortũ
aurorã. hoc ÷ mane añ ortũ seq̃ntis diei illustraret.
lure apparente suꝑ t̾ram plemis dies ꝓpt̾ea ꝙ ã
ꝑ fecto opꝰ dei inchoan debuiss. sõ dixisse scͥpt᷑a.

Expanded text:
ego crediderim magis illam quando facta est, ibidem primum ego crediderim magis illam quando facta est, ibidem primum apparuisse ubi sol quotidiano cursu circumvectus oriens emergit, ut eodem tramite circumcurrens, ac primo ad occasum descendens vesperam faceret, et deinde revocata ad ortum auroram, hoc est mane ante ortum sequentis diei illustraret. luce apparente super terram plenus dies, propterea quod a perfecto opus Dei
Abbreviated transcription (Latin):
diem creata ÷. Moxq cũ ipsa luce dies cepit. qi añ
lucẽ nec nox fuit nec dies ⁊̃ sitempꝰ fuit. Si autẽ
querit᷑ qͣl ħ lux sirit corporea aut in corporea. ⁊ si
corporea culmͦi corpꝰ hũit. ⁊ uttũ uno loco cͥcũscͥpta.
anu̾q diffusa. utrũ in motu. ł inmobił. qͣntũ ego
arbitror rectissime respondet᷑. cotporalib reb Enisi¬
bilib illuminandis ñ nͥ lucẽ corpoream ꝯgruere po¬
tiuisse. Om̃e autẽ corpꝰ ꝗͣlib subtile. ⁊ spũali nature
appximans: loco cucũscͥbi necc̾ẽ. ÷ Rursũq nͥ mo¬
bił fuiss lux illa: nequaquã alt̾na uicissitudine diẽ
ac noctẽ disting̃ue. nec tp̃ris spaciũ ullatenꝰ sñ mo¬
puto ut creclamꝰ lucẽ illã in pͥncipio factã adillu¬
minanda corꝑea sñ dubio corporeã fuisse. quale for¬
tasse ẽẽ potinsset corpꝰ aliqd̃ lucidũ cꝰ p̃sentia cuncta
⁊ diẽ noctẽq disc̃neret. Cũ qͣ ꝙ dies pͥma exorta est.

Expanded text:
diem creata est. Moxque cum ipsa luce dies coepit; quia ante lucem nec nox fuit nec dies, etiamsi tempus fuit. Si autem quaeritur qualis haec lux fuit, corporea an incorporea, et si corporea cujusmodi corpus habuit, et utrum uno loco circumscripta an ubique diffusa, utrum in motu an immobilis; quantum ego arbitror rectissime respondetur, corporalibus rebus et visibilibus illuminandis, non nisi lucem corpoream congruere potuisse. Omne autem corpus quantumlibet subtile et spirituali naturae approximans, loco circumscribi necesse est. Rursumque nisi mobilis fuisset lux illa, nequaquam alterna vicissitudine diem ac noctem distinguere, nec temporis spatium ullatenus sine moputo ut credamus lucem illam in principio factam ad illuminanda corporea sine dubio corpoream fuisse, quale fortasse esse potuisset corpus aliquod lucidum, cujus praesentia cuncta , et noctem diemque discerneret. Cum qua quia dies prima exorta est
Abbreviated transcription (Latin):
soq̃strare. nͥ sciamus ⁊̃ int̃ diem ⁊ diem uidicare.
Et sciamꝰ omnẽ diem iudicare. ut sapiamꝰ qui
sint illi motus qui sub uirtutũ spe quasi luce
alienia ad nos ueniunt. & qͥ tursum illi sint:
qui ueram. uirtutis claritat̾r p̃tend̾ent. ⁊ in ip¬

Expanded text:
sequestrare, nisi sciamus etiam inter diem et diem judicare, et sciamus omnem diem judicare, ut sapiamus qui sint illi motus qui sub virtutum specie quasi luce aliena ad nos veniunt, et qui sursum illi sint, qui veram virtutis claritatem praetendunt; et in ip
Abbreviated transcription (Latin):
inauitatẽ suam pͥus de monstraure. ut pꝰmanisesta¬
ret diuinitatẽ. & uͥq hix lucem p̃cedit. lux q̃ peccato¬
res a diusticiam illuminat illam lucẽ q̃ iustifica¬
tos ad beatitudinẽ illustrat. gͦ facta ÷ lux pͥusquã
quia lum̃ uerũ hũit. & tenebre ñ erant ulle. Sic nulla
aĩa meret᷑. lum̃ soł acciꝑe. ⁊ sũme u̾itatis claritatẽ
ꝯtẽplari ñ tres dies isti inea p̃celant. ꝑma quid̃
die fit lix ⁊ diuidunt᷑ lux ⁊ tenebre. uocaturq
lux dies ⁊ tenebre nox. Scd̾a die fit firmam̃tum¬

Expanded text:
ravit, ut post manifestaret divinitatem, et ubique lux lucem praecedit. Lux quae peccatores ad justitiam illuminat, illam lucem quae justificatos ad beatitudinem illustrat. Ergo facta est lux priusquam quia lumen verum habuit, et tenebrae non erant ullae. Sic nulla anima meretur lumen solis accipere et summae veritatis claritatem contemplari, nisi tres dies isti in ea praecedant. Prima quidem die fit lux, et dividuntur lux et tenebrae; vocatur fitque lux dies, et tenebrae nox. S
Abbreviated transcription (Latin):
ut lux fiat. ut uideat semet ip̃am ⁊ in telligat¬
siue agnoscat horrorẽ ⁊ turpitudinẽ ꝯfusionis
formãq sapientie disposita: tunc statim in¬
cipiet ei luc̃e sol iusticie q sic in reꝓmissione
dictum ÷. Beati mund̾o corde qm̃ ip̃i dm̃ ui¬
debunt. Ptius gͦ in rõnali illo mundo cordis
huntm creatur lux: ⁊ illuminat᷑ ꝯfusio ut
in ordinẽ tedigatur. pꝰ ħ cũ fuerint purifica¬
ta int̾iora eiꝰ. uenit lum̃ soł clarum ⁊ illustͤt
eam: Non eũi digna ÷ ꝯtemplasi lumen
et̾nitatis donec munda ⁊ purificata fuecit.

Expanded text:
ut lux fiat, ut videat semetipsam, et agnoscat horrorem et turpitudinem confusionis formamque sapientiae disposita, tunc statim incipiet ei lucere sol justitiae, quia sic in repromissione dictum est: Beati mundo corde; quoniam ipsi Deum videbunt . Prius ergo in rationali illo mundo cordis humani creatur lux, et illuminatur confusio ut in ordinem redigatur. Post haec cum fuerint purificata interiora ejus, venit lumen solis clarum et illustrat eam. Non enim digna est contemplari lumen aeternitatis, donec munda et purificata fuerit;
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ noctẽ appellare .i.cũ mala sua ueracit̾ ꝑuidiciũ
rationis inꝓbare. ꝙ qͦ sc̃ bona & laudabilia lucis
oꝑa elig̃e ceꝑit. restat ut fiat ineofirinam̃tũ.ħ ÷̃
ut in bono ꝓposito cnoboret᷑ diuid̾e ĩt aquas su¬
ꝑiores ⁊ aqs inferiores .i. desid̾ia carnis ⁊ sps. ut¬

Expanded text:
 noctem, id est cum mala sua veraciter per judicium rationis improbare, et quae sunt bona et laudabilia lucis opera eligere coeperit, restat ut fiat in eo firmamentum, hoc est in bono proposito corroboretur: dividere inter aquas superiores et aquas inferiores, id es
Abbreviated transcription (Latin):
illuminauit & quare ante solem fucta est .xii.
Rõo nemo dicat qͦmͦ añ factum solem di¬
es ẽẽ potuit. qr ante qͣ sol fieret luix erat.
Q uidit as̾ lucẽ ꝙ eẽt bona. ⁊ uocauit lucem
diem ⁊ tenebras noctẽ. ⁊ ip̃a lux tres illos pͥmos
dies facieba: añquĩ sol sieiet. ⁊ illuminaret mũ¬
dñ:  quid sig̾cat qͦd ñ statm factus : sol ex quo
luam si oportuit. s ut qͣsi lux ẽẽt. pꝰquã clara
lux: ⁊ fortassis ꝯfusio plena luce digna nõ erar.
aliꝗͣ tñ lucẽ accepit ut uid̾et exire ad ordinem:
G̃o puto magnum hic aliqͦd sac̃mentũ cõ¬
m̃dari. ꝙ oĩs aĩa qͣndiu inpeccato ÷ qͣsi inte¬
nebiis: quibdam. ⁊ ꝯfusione. S ñ pot̃ euadere
ꝯfusionẽ siñ. ⁊ ad orciinẽ iusticie formãq disponi

Expanded text:
illuminavit, et quare ante solem facta est. Ergo nemo dicat quomodo ante factum solem dies esse potuit; quia antequam sol fieret lux erat: Et vidit Deus lucem quod esset bonum et vocavit lucem diem, et tenebras noctem . Et ipsa lux tres illos primos dies faciebat antequam sol fieret et illuminaret mundum. Sed quid significat quod non statim factus est sol ex quo lucem fieri oportuit, sed ut quasi lux esset priusquam clara lux? Et fortassis confusio plena luce digna non erat; aliquam tamen lucem accepit, ut videret exire ad ordinem enorum operum. Ego puto magnum hic aliquod sacramentum commendari; quia omnis anima quandiu in peccato est, quasi in tenebris est quibusdam et confusione. Sed non potest evadere confusionem suam et ad ordinem justi
Abbreviated transcription (Latin):
sumpsit. ꝓpt̾ea oĩs aurora p̃cedentis diei ÷. ⁊ oĩs
dies ab ortu soł initiũ sumit. E stq dies nat᷑alis
illd̃ spaciũ tp̃ris. qͦ ab oitu soł usq adortũ ꝑtͣnsi¬
ens noctẽ in se diemq ꝯcludit. Inqua quia
naturał dies noctẽ p̃cedit. ⁊ sinẽ diei uesꝑam
dñis. finem noctis auroram: ꝯstad indubitent̃
q. auroia semꝑ ad p̃cedentẽ diem referenda sic
Gillud pͥmũ mom̃tũ tp̃ris qñ creata ⁊̃ otũ uisibiliũ
ĩuisibiliũq nat᷑a: nec nox fuit nec dies.⁊ tñ tẽpꝰ
fuit qi mutabilitas fuit. Dostea uͦ ꝯtinua luce
facta diuise s̃ tenebre ⁊ lux ⁊ tempꝰ iani ꝑ diem
⁊ noctem distingui cepit Quil simul facta ÷¬

Expanded text:
sumpsit; propterea omnis aurora praecedentis diei est, et omnis dies ab ortu solis initium sumit. Estque dies naturalis illud spatium temporis quod ab ortu solis usque ad ortum pertransiens noctem in se diemque concludit; in qua quoniam naturaliter dies noctem praecedit et finem diei vesperam dicimus, finem noctis auroram, constat indubitanter quod aurora semper ad praecedentem diem referenda sit. Ergo illud primum momentum temporis quando creata est omnium visibilium invisibiliumque natura, nec nox fuit nec dies; et tamen tempus fuit, quia mutabilitas fuit. Postea vero continuo luce facta divisae sunt tenebrae et lux; et tempus jam per diem et noctem distingui coepit. CAP. X. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑe. Pma die facta ÷ lix. Socd̃a die factum ÷ firma¬
m̃tum. Tercia die ꝯgiogate st̃ aqͦ. Quarta die facta st̃
luminaria. Quinta die pisces ⁊ uolucres. Sexta die
bestie. ium̃ta. reptilia. nouissime ead̾ tñ die homo.
Hoc pͥmũ in ħ loco lectorem ãmoñe uolumꝰ ut qͦ
pͥmũ cũ facta dñt. ħ de nichilo creata fuisse existi¬
met: p̾otius de ip̃a q̃ pͥꝰ creata erat. de nichilo forma
ta mat̾ia intelligat. Etiã si aliq̃n u̾bũ creationis po¬
situm reꝑerit ut ÷ ibi. creauit ds cete gͣndia. ⁊ õnẽ
aĩam uiuentẽ atq motabilẽ. non ad mat̾iar qua

Expanded text:
facta est lux; secunda die, factum est firmamentum; tertia die, congregatae sunt aquae; quarta die, facta sunt luminaria; quinta die, pisces et volucres; sexta die, bestiae, jumenta, reptilia; novissime eadem tamen die homo. Hoc primum in hoc loco lectorem admonere volumus, ut primum cum facta dicuntur, haec de nihilo creata fuisse existimet; sed potius de ipsa quae prius creata erat de nihilo materia formata intelligat. Etiam si aliquando verbum creationis positum reperit, ut est ibi: Creavit Deus cete grandia, et omnem animam viventem atque motabilem ; non ad materiam qua
Abbreviated transcription (Latin):
uisibiłr ⁊ corporalit̾ diuisa ÷ lux a tene¬
bris. in ui sibilit̾ qͦ boni angłi discreti ft̃ ⁊ mał.
ilł intenebris poccati cadencib ⁊ istis ad lacem
iusticie ꝯũsis. illuminatisq a luce ut lux ẽet. ⁊
ñ tenebre. Sic enĩ ꝯsonare debuert᷑ exemplaria
plũ. Diuisa ÷ gͦ luxa tenebris ⁊ erat lux uisibił.
⁊ uisibiles tenebre erant. Siłr ⁊ lix inuisibilis
erat ⁊ tenebre inuisibiles erant. ⁊ utrunq diuisio
facta ÷ & simł facta ÷ diuisio tenebrarũ : lucis.
& uocata ÷ lux dies. ꝙ tenebre nox. Ytrũq quid̃
ds diuisit ⁊ utrũq nõiauit. s utrũq ñ fect. Ds

Expanded text:
raliter divisa est lux a tenebris; invisibiliter quoque boni angeli discreti sunt a malis illis in tenebras peccati cadentibus: et istis ad lucem justitiae conversis illuminatisque a luce, ut lux essent et non tenebrae. Sic enim consonare debuerunt exemplaria plum. Divisa est lux ergo a tenebris; et erat lux visibilis et visibiles tenebrae erant; similiter et lux invisibilis erat, et tenebrae invisibiles erant; et utrorumque divisio facta est; et simul facta est divisio tenebrarum et lucis. Et vocata est lux dies et tenebrae nox. Utrumque quidem Deus divisit, et utrumque nominavit; sed et
Abbreviated transcription (Latin):
quantũ ego conic̾e ualeo int̾ creationẽ ⁊ dispõnẽ
terum. ordinem quid̃ tp̃ris s nullã fuisse moram
int̾iectam. ita ut u̾e quid̃ dici possit. hoc post
iłłs̃ factum fuisse. s it̾ ħ factũ ⁊ illo nullam oĩ¬
no dilationẽ int̾uenisse. Et ut b̾uit̾ quicquid
iñ mͥ sciendũ uidet᷑ absoluã: ego arbitoor in pͥ¬
mo pͥncipio tp̃ris. ł potius cũ ip̃o pͥncipio tpris.
hoc ÷ qñ ip̃m tp̃s cepit simul cepisse: ⁊ retum
uisibiliũ õiũ mat̾iam eod̾q ꝓrsus morãto in¬
uisibiliũ. inangłica natura e̾e̾ntiam utramq
Nam queraadmod illa sormandon. corpon mat̾ia. qũ
pͥmũ creata ÷.⁊ qͣudam formã hũerit. in qua subsisbẽt
ce p̃⁊ tñ in formis erat. qi nec dum disposita ⁊ ordi¬
nata fuit: ita ꝓrsus illa rõnal natura qͣn pͥmũ in
sp̃ib angłicis creata ÷ inox quid̾ ꝑsapientiã ⁊ disc̾¬
tionẽ formata ÷. S quia ilł sumo ⁊ uͦ bono in qͦ

Expanded text:
quantum ego conjicere valeo inter creationem et dispositionem rerum, ordinem quidem temporis sed nullam fuisse moram interjectam; ita ut vere quidem dici possit, hoc post illud factum fuisse; sed inter hoc factum et illud nullam omnino dilationem intervenisse. Et ut breviter quidquid mihi inde sentiendum videtur absolvam, ego arbitror in primo principio temporis, vel potius ul coepisse et rerum visibilium omnium materiam, eodemque prorsus momento invisibilium in angelica natura essentiam; utramquNam quemadmodum illa formandorum corporum materia quando primum creata est, et quamdam formam habuit in qua subsistere coepit, et tamen informis erat, quia necdum disposita et ordinata fuit; ita prorsus illa rationalis natura quando primum in spiritibus angelicis creata est, mox quidem per sapientiam et discretionem formata est; sed, quia illi summo et vero bono in quo
Abbreviated transcription (Latin):
factũ ñ ÷. fecit gͦ ads celum ⁊ tͥram. nec solum fect.
s ereauit. hoc ÷ de nichilo fecit. Pħi gentilium
tria quedam rerũ pͥncipia sñ pͥncipio posuerunt.
opificem. mat̾iam. ⁊ formam. ꝓfitentes ea q̃ facta
ꝓfessi st᷑. fides autẽ uera unũ solũ mͦ pͥmũ pͥn¬
cipiũ ꝯfitetur quod semꝑ erat. ⁊ ꝑ ipsum solum
factũ ⁊ : ut ce̾t quod aliq̃n ñ erat. s uꝰ in effabilis oi¬
potentie uirtus. sic̃ ñ potuit aliud p̃t̾ se ħre coet̃¬
num. qͦ infaciendo uiuaret᷑: ita sibi cũ uoluit
sub erat ut qđ uoluit. ⁊ qͣn ⁊ qͣntũ uoluit de nichi¬
lo ciearet᷑. Om̃a gͦ que facta st̃. dc s̃olum exmat̾ia
fec̃: ẜ mat̾iã õium ipse de nichilo creauit

Expanded text:
factum non est. Fecit ergo Deus coelum et terram; nec solum fecit sed creavit, hoc est de nihilo fecit. Philosophi gentilium tria quaedam rerum principia sine principio posuerunt: opificem, materiam et formam; profitentes ea quae factprofessi sunt. Fides autem vera unum solummodum primum principium confitetur quod semper erat; et per ipsum solum factum est ut esset quod aliquando non erat. Cujus ineffabilis omnipotentiae virtus, sicut non potuit aliud praeter se habere coaeternum, quo in faciendo juvaretur; ita ipsi cum voluit suberat, ut quod voluit et quando et quantum voluit de nihilo crearetur. Omnia ergo quae facta sunt, Deus non solum ex materia fecit, sed materiam omnium ipse de nihilo creavit
Abbreviated transcription (Latin):
tur porestas d̾i. fõrtassis iam satis ÷ quantũ ad
ꝓ positũ buitatis ꝑtinz. de hũs actenꝰ dispitasse
si hoc solur adiecerimꝰ quanto tp̃r mundus
in hac ꝯfusione pͥusquã eiꝰ clispõ inchoaretur:
ꝑsfit. Nam ꝙ. ila pͥma terũ oĩĩ mat̾ia in pͥncipio
t̃pris ł potuis eũ ipso ẽr exorta sit: ꝯstat exeo &¬

Expanded text:
tur potestas Dei. Fortassis jam satis est quantum ad propositum brevitatis pertinet de his hactenus disputasse, si hoc solum adjecerimus quanto tempore mundus in hac confusione priusquam ejus dispositio inchoaretur perstiterit. Nam quod illa prima rerum omnium materia, in principio temporis, vel potius cum ipso tempore exorta sit
Abbreviated transcription (Latin):
erant suꝑ faciem abyssi: ꝑcelũ namq & t̾iam
mat̾iam illam o̾ĩũ celestiũ t̾restriumq hoc loco
sig̃tari puto. de qua pꝰ ea succed ent̃ in forma facta
st̾ que in ip̃a pͥus ꝑeẽntiã simul treata suerunt.
Ibi namq t̾ta erat ipsum t̾re elementũ. ⁊ telũ erat
mobił illa ⁊ leuis ꝯfusio teliquoꝵ tͥitm q̃ inciteuitu
medio iacentis t̾re suspensa ferebat᷑. Et exhis duo
b oiũ corpor siue celestiũ siue t̾restriũ formandon
mat̾ia ꝯtinebat᷑. De inde sequit᷑ scͥptura ⁊ dicit.
⁊ tenebre erant suꝑ faciem abyssi. Duo sugus
sub iungit.s. tenebtas ⁊ abyssum. alt̾m .i. abyssũ
int̾ra. Alt̾m .i. tenebras in eo quod celũ uocau̾at
sig̃tatis intelligendũ. ꝓpt̾ea namq suꝑ faciem a¬
byssi tenebre etant. qi abyssus subtꝰ erat. ⁊ de sc̃
caligo tenebrosa erat. Neq abyssus tenebre erat.
qi lum̃ futura ñ ecat. s de suꝑ faciem abyssi tene¬
btarum locus fuit in eo. s. elemento uñ lumen

Expanded text:
t super faciem abyssi . Per coelum namque et terram, materiam illam omnium coelestium terrestriumque, hoc loco significari puto, de qua postea succedenter in forma facta sunt quae in ipsa prius per essentiam simul creata fuerunt. Ibi namque terra erat ipsum terrae elementum, et coelum mobile erat illa et levis confusio reliquorum trium quae in circuitu medio jacentis ive terrestrium formandorum materia continebatur. Deinde sequitur Scriptura et dicit: Et tenebrae erant super faciem abyssi. Duo superisubjungit scilicet tenebras et abyssum; alterum, id est abyssum in terra, alterum, id est tenebras in eo quod coelum vocaverat, significans intelligendum. Propterea namque super faciem abyssi tenebrae erant; quia abyssus subtus erat, et desuper caligo tenebrosa erat. Neque abyssus tenebrae erat, quia lumen futura non erat; sed desuper faciem abyssi tenebrarum locus fuit. in eo scilicet elemento unde lumen
Abbreviated transcription (Latin):
cepit agnosc̾it id qͦd fuit. ꝓpt̾ea in cert̾is reb
pͥus in formis mat̾ies facta ÷ ac deinde sorma¬
ta ut eo ip̃o demonstraret᷑ ꝙ. ab illo pꝰ ñ existen¬
tra accepissent ẽẽntiam. sine qͦ: mͦ formã ⁊ ordinẽ
ñ pot̾ant hĩe ꝯfusa Eodẽ mͦ ipsa iõmał creatura
ꝑic̃ qͦd foris fiebat in se aguosc̃ẽt.⁊ ab illo. ẽẽ.
quod erat. atq ab illo expetendũ ẽẽ. qͦd fictusa
erat. qͣtinus ⁊ ꝓeo qͦd acceꝑat in gr̃arũ accione
xurgeret. ⁊ in id quod accept᷑a erat optinẽdũ
in ipsũ affectũ dilectionis dilataret. Nã apsa
rõnalis creatura quodã suo mͦ pꝰ in formis foc¬

Expanded text:
cipit agnosceret id quod fuit. Propterea in caeteris rebus prius informis materies facta est ac deinde formata, ut eo ipso demonstraretur quod ab illo prius non existentia accepissent essentiam, sine quo modo formam et ordinem non poterant habere confusa. Eodem modo ipsa rationalis creatura per id quod foris fiebat, in se cognosceret, et ab illo esse quod erat, atque ab illo expetendum esse quod futura erat, quatenus et pro eo quod acceperat in gratiarum actionem exsurgeret et in id quod acceptura erat obtinendum in ipsum affectum dilectionis dilataret. Nam et ipsa rationalis creatura quodam suo modo prius informis fac
Abbreviated transcription (Latin):
disposita fuisse credant᷑. Ego puto uiros sapiẽ¬
des in reb tam obscuris ⁊ dubñs. atq a sensu
trostro remotis nec temere asseruisse quod nes¬
cierũt noq in hũs q̃ asseruert̃ p̃sertim tanta
diligentia ꝓlatis: errare potuisse. Ilud magis
crediderim sub assertionis forma ĩ qͥsitionis ali¬
qͣn studiũ fuisse. Qui sic clicta scõꝵ pie inter¬
p̃tari uolueruit: nec falsa ctedendo errorem in¬
ciderũt nec uera rep̾hendendo elationem:
Nos gͦ innullã partẽ p̃cipiti assertione decli¬
nantes: id cui nr̃ sensus it̾im magis accedit:
qͣntũ caꝑe possumꝰ aꝑimꝰ. Qui dm oĩa sitmil
in mat̾ia ⁊ forma focisse ꝯtendunt. ꝓpt̃ea for

Expanded text:
disposita fuisse credantur. Ego puto viros sapientiae in rebus tam obscuris et dubiis atque a sensu nostro remotis, nec temere asseruisse quod nescierint; neque in his quae asseruerunt praesertim tanta diligentia prolatis, errare potuisse. Illud magis crediderim, sub assertionis forma inquisitionis studium aliquando fuisse. Qui sic dicta sanctorum pie interpretari voluerint, nec falsa credendo in errorem incidunt, nec vera reprehendendo elationem. Nos ergo in neutram partem praecipiti assertione declinantes, id cui noster sensus interim magis accedit quantum capere possumus aperimus. Qui Deum omnia simul in materia et forma fecisse contendunt, propterea for
Abbreviated transcription (Latin):
eos scͥptura unde pͥma ad nos hꝰ rei manauit agño.
sic ambigie de oꝑatione i. dierũ loquit᷑ ut sepe¬
nũo oĩa potus simul facta fuisse uideat᷑ ꝓbare:
dum ẽẽ. misticã illã ingenesi sexdierum destri¬
butionẽ tei ũitatem aut omnẽ creat᷑am ab ipso tẽ¬
poris exordio quo ẽẽ. cepit. talẽ cepisse taliq: forma
qualẽ nc̃ uidet᷑ hr̃e: quantũ aduniũsitatis dis¬
ualla oꝑa sua ad ꝯplectio ẽ ꝑduc̃e.⁊ pꝰ eẽ fac̃e ꝗͣ pul¬
oris autem uidet᷑ excepto eo quod nichil
in hac re tem̾e diffimre uolumꝰ. si potẽtie
creatoris mnullo de rogari. si ꝑint̾ualla temporis
opus suũ ad ꝯsũmationẽ ꝑduxisse dr. ita ut tñ

Expanded text:
de prima ad nos hujus rei manavit agnitio sic ambigue de operatione sex dierum loquitur, ut saepenumero omnia potius simul facta fuisse probare videatudum esse mysticam illam in Genesi sex dierum distributionem, rei autem veritate omnem creaturam ab ipso temporis exordio quo esse coepit, talem coepisse talique forma, qualem nunc videtur habere, quantum id ad universitatis disuaobis autem videtur excepto eo quod nihil in hac re temere diffinire volumus omnipotentiae Creatoris in nullo derogari, si per intervalla temporis opus suum ad consummationem perduxisse dicitur; ita ut tamen
Abbreviated transcription (Latin):
.xxx. complent. in quib corpꝰ diuine pagine con¬
sumat᷑. Scͥptã patrũ in corpore textus non cõputa¬
tur quia ñ aliud adiciunt s id ipsũ ꝙ in supra¬
dictis ꝯtinet᷑ explanando ⁊ latius manifestiusq
tractando extendunt. Incip̃ liser magistri hugo¬
RuuUe ꝓfecto ⁊ laboriosũ opꝰ crebra ur̃a
rum scpturarum seriem ñ solũ restringendo ad
ꝯpendium redigere: s exponendo qͦ ꝓfunditatis
eiꝰ archana in lucẽ euocare. Cuiꝰ quid̃ oꝑis in cho¬

Expanded text:
triginta complent, in quibus corpus divinae paginae consummatur. Scriptura Patrum in corpore textus non computantur; quia non aliud adjiciunt, sed idipsum quod in supradictis continetur explanando et latius manifestiusque tractando extendunt. INCIPIT LIBER PRIMrduum profecto opus et laboriosum crebra vestra rum Scripturarum seriem non solum restringendo ad compendium redigere, sed exponendo quoque profunditatis ejus arcana in lucem evocare. Cujus quidem operis incho
Abbreviated transcription (Latin):
graphoꝵ.ir. uolumina ꝯtiuent᷑. Pͥmum iob Secd̃̾
lib psalmor. Teitium ꝓu̾bia salomonis. qͥ gtece pa¬
iabole. hebraice masloth dñr. Quactũ eccłiastes. qͣd
hebraice coelech. latine ꝯcionator int̾p̃tat᷑. Quintũ
sirasirim .i. cantica canticon. Sextũ damel. Septimũ
paralipomenon. q̃d latine sonat u̾ba dierũ. hebrai

Expanded text:
 volumina continentur. Primum Job; secundum liber Psalmorum; tertium Proverbia Salomonis quae Graece parabolae, Hebraice , masloth, dicuntur; quartum Ecclesiastes, qui Hebraice , coeleth, Latine concionator interpretatur; quintum , syra syrim, id est Cantica canticorum; sextum Daniel; septimum Paralipomenon, quod Latine s
Abbreviated transcription (Latin):
ost quam demonstrauimꝰ q̃ sit mat̾ia diui¬
natũ scͥpturarum. ⁊ qͣlit̾ de sub̾ca dͥ mat̾ra
tractant. In triplici sensu hystorie allegorie. tpopo¬
logie. isc ostende conuenit: in quib libris ea que
iure diuinitatis noĩe censet᷑: scͥptura ꝯsistat. Quo¬
Exodus. leuiticus. lib. nũi. Deut̾onomiũ. Genesis
aute a gn̾atione cdr Exodus abexitu. leuiticꝰ aleui¬
tił lib̾ nñi: qr in eo numerant᷑ filii isrł. De it̾o no-¬
miũ scc̃a lex. hebraie autẽ bresith. hellesmoth.
uasecra. uasedaber. adebarim. In ordine ꝓpħarum
octo st̃ uolumina. pͥmꝰ lib iosue. qͥ ⁊iħu naue ⁊ iosue

Expanded text:
Postquam demonstravimus quae sit materia divinarum Scripturarum et qualiter de subjecta sibi materia tractent in triplici sensu, historiae, allegoriae, tropologiae, nunc ostendere convenit in quibus libris ea quae jure divinitatis noExodus, Leviticus, Numeri, Deuteronomium. Genesis autem a generatione dicitur; Exodus ab exitu; Leviticus a levitis. Liber numeri, quia in eo numerantur filii Israel. Deuteronomium secunda lex, Hebraice autem , bresith, hellesmoth, vagetra, vegedaber, adabarim: In ordine prophetarum octo sunt volumina. Primus liber Josue, qui et Jesu Nave, et Josue
Abbreviated transcription (Latin):
subsistit uitã simplici. ⁊ eẽntia in mortali ĩ dissolubi¬
liq pͥmu accepit Utͣq tñ simul facta ⁊ alt̾a .i. cmpo¬
mam natura dispõnẽq ueniret: ħ dicta suf¬
fic̾e uolumꝰ. De inde sequit᷑ ut dispõnem ipsam qͣłr
ꝑfecta sit ordine ꝓ seqͣm᷑. Sex disposuit dieb ⁊ oidina¬
uit. atq in formã redegit d̃s cuncta q̃ fecerat ꝑfec̃q¬

Expanded text:
subsistit vita simplici et essentia immortali indissolubilique primum accepit. Utraque tamen simul facta est; altera, id mam natura dispositionemque veniret, haec dicta sufficere volumus. Deinde sequitur ut dispositionem ipsam qualiter perfecta sit ordine prosequamur. Sex diebus disposuit et ordinavit atque in formam redegit Deus cuncta quae fecerat: Pe
Abbreviated transcription (Latin):
Certe ñ puto pͥmã illã oĩũ rerum mat̾ram tałr
informẽ fuisse. lt nullã oĩno formã hũit. qr nec
aliquid tale existe posse õio qͦd aliqͥi ẽẽ. hãt. ⁊ñ
aliquã formã: crecdiderim. Eta tñ ñ absurde in for¬
quadam subsistens ñdum hanc in qua nẽ cernitur.
pulchram aptaniq dispositonẽ ⁊ formã recegit.
Ergo ante formã facta ÷ mat̾ia. tñ informa. In for¬
ma ꝯfusionis. ante formã dispositionis. In pͥma
semel ereata st̃. In sccl̃a forma dispositionis post¬
modum ꝑ sex dietũ int̾ualla oidinata: Simul crea¬
t fuisse oĩa .i. uisibilia. & inuisibilia .ui.¬
rb nec illuã qͣntum opinor absurdũ erit. si
credimꝰ unũ ⁊ id̾ ꝓrsus mom̃tũ tꝑis fuisse.
quo in pͥncipio simul creata sit. ⁊ rerũ uisibiliũ
emporaliũq mat̾ia.⁊ inuisibiliũ in angłica nat᷑a.¬

Expanded text:
puto primam illam rerum omnium materiam taliter puto primam illam rerum omnium materiam taliter informem fuisse, ut nullam omnino formam habuerit; quia nec aliquid tale existere posse, omnino quod aliquid esse habeat et non aliquam formam crediderim. Ita tamen non absurde inforquadam subsistens, nondum hanc in qua nunc cernitur, pulchram aptamque dispositionem et formam coeperit. Ergo ante formam facta est materia, tamen in forma. In forma confusionis, ante formam dispositionis. In primasemel creata sunt; in secunda forma dispositionis postmodum per sex dierum intervalla ordinata. CAP. V. Simul creata fuisse omnia, id est visibilia et invisibilia. Sed nec illud, quantum opinor, absurdum erit, si credimus unum et idem prorsus momentum temporis fuisse quo in principio simul creata sit et rerum visibilium corporaliumque materia, et invisibilium in angelica nat
Abbreviated transcription (Latin):
qͦa ꝑamoris ꝯũsionẽ acreatore acceptura erat. Quod
siqͥs querat q̃ iõnał creatura iam tc̃ in ip̃o muncli pͥ¬
mordio extitent. cui ħ exemplũ ꝓponi debuisset.
facile respondet᷑. iami tc̃ creatos fuisse angłos. qͥ hoc
facto anmonerent᷑ se ipsos agnoscere ⁊usq ĩ finem.
hoĩes fut᷑os. qui licet hoc qñ factũ ÷ ñ uid̾int tam̃
ꝑscͥpturas edocti. factum fuisse õino ⁊̃ nescire ñ pos
sunt. Si cui ħ quã ꝓposuimꝰ rõ minꝰ sufficens uide¬
bit᷑ ad comꝓbandã nrãm existimationẽ. de terum
creatione: ꝯcedimꝰ. ut salua pace ł aliam adidem:
euidentiꝰ cõꝓbandũ meliorẽ atq subtiliorẽ exqͥrat:
tiniaut si hꝰ partis assertio ei ñ placet. alt̾am pro ut
formem creatam fusse asserimꝰ. utrum ne ali¬
quici sine forma ecisfe potuerit. qualẽ ue ẽentiam añ
formã inditam habuisse edendũ sit ostendamꝰ. Et
irc b̾uit̃ quid suꝑ hoc sciendũ mͥ uidet᷑ aꝑiam:

Expanded text:
od si quis quaerat quae rationalis creatura jam tunc in ipso mundi primordio exstiterit cui hoc exemplum proponi debuisset, facile respondetur jam tunc creatos fuisse angelos qui hoc facto admonerentur seipsos agnoscere, et usque in finem homines futuros, quod licet hoc quando factum est non viderint, tamen per Scripturas edoctiufficiens videbitur ad comprobandam nostram existimationem de rerum creatione, concedimus salva pace, ut vel aliam ad idem evidentius comprobandum meliorem atque subtiliorem exquirat; aut si hujus partis assertio illi non placet, alteram prout formem creatam fuisse asserimus, utrum ne aliquid sine forma existere potuerit, qualemve essentiam ante formam inditam habuisse credendum sit, ostendamus. Et ut breviter quod super hoc sen
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ sp̃s da ferebat᷑ suꝑ aquas. Subito aqͣs nõiat. cũ
pͥus in terũ creatione de sola t̾ra ⁊ celo tonͣe feciss
increatione rerum aqͣrũ nom̃positũ ñ ÷: quia
ipm celũ ipse st̃ tenebre. ipse ⁊ aqͣ: celum ꝓpt̃
leuitatẽ. tenebre ꝓpt̾ lucis pͥuationẽ. aque ꝑꝑ
motũ ⁊ fiuctuationẽ. Nam si abyssus interia
in pͥncipio posita sc̃ celũ ⁊ t̾ra. Quid hor putas
subtꝰ aut quid supͣ fuisse dicemꝰ : aut c̾iã supm

Expanded text:
 Domini ferebatur super aquas . Subito aquas nominat, cum prius in rerum creatione de sola terra et coelo mentionem in creatione rerum aquarum nomen positum non est; quia ipsum coelum ipsae sunt tenebrae, ipsae et aquae. Coelum propter levitatem; tenebrae propter lucis privationem; aquae propter motum et fluctuationem. Nam si abyssus in terrain principio posita sunt coelum et terra. Quid horum putas subtus, aut quod supra fuisse dicem
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ceps inane pferebat. Qui quid̾ de suꝑ tenebrose ille
caliginis qͣ tc̃ tota t̾re suꝑficies obuoluta erat nebła
tendebat᷑. quas ut ego arbitror tenebras scͥptura cũ
celũ ⁊ t̾m createntur suꝑfaciẽ abyssi fuisse testatur.
Tał mundi facies in pͥncipio pꝰꝗͣ formã atciꝑet. aut
dispositionẽ ꝑscͥpcuram sig̾̃catur cũ cdt. In priuci

Expanded text:
praeceps inane praeferebat. Cui quidem desuper tenebrosae illius praeceps inane praeferebat. Cui quidem desuper tenebrosae illius caliginis qua tota tunc terrae superficies obvoluta erat nebula tendebatur; quas, ut ergo arbitror, tenebras, Scriptura cum coelum et terra crearentur super faciem abyssi fuisse testatur. Talis mundi facies in principio priusquam formam reciperet aut dispositionem, per Scripturam significatur cum dicitur: In princi
Abbreviated transcription (Latin):
formata subsisit. E ratq t̃renũ ħ elementũ mecio
codemqi mo loco subsidens cet̾is muna ꝯfusione ꝑ¬
iixtis. forma meliore p̃ditum s iscdem cricũquaq
in modũ cꝰdam nebule obpansis ita inuolutum:
ut apparere ñ posset qͦd fuit: Illa uͦ tra in una sicut
dictum ÷ ad huc gfusione ꝑmixta. siue potiꝰ in una
ꝑmuxtione ꝑꝯfusa. cutũqͣq suspensa. eo usq ĩ altũ
porrigebant᷑. quousq nc̃ sũmũ corporee creature ꝑ¬
tingit. totũq ħ spaciũ quod a suꝑficie t̾re medio ia¬
centis locousq ad sup̃mũ extremũq ambitꝰ celi li¬
mniteni patet illa nebula ⁊ caligine replebat᷑.⁊ qui nc̃
st̃ a luei. siue tracones aquarũ: tam tc̃ in ip̃o nascen¬
tis mundi exordio int̾re corpore futura aqͥs recepta¬
cula parata erant. in quib ⁊ magna illa abossus de
qua oĩũ fuienta a quarũ ꝓducenda siue deruianda
fueraut: patulo ad huc hiatu uacuoq horrendũ in

Expanded text:
formata subsistit. Eratque terrenum hoc elementum medio eodemque imo loco subsidens caeteris in una confusione permistis forma meliore praeditum; sed iisdem circumquaque in modum cujusdam nebulae oppansis ita involutum ut apparere non posset quod fuit. Illa vero tria in una, sicut dictum est, adhuc confusione permista sive potius in una permistione confusa, circumquaque suspensa, eousque in altum porrigebantur quousque nunc summum corporeae creaturae pertingit. Totumque hoc spatium quod a superficie terrae medio jacentis loco usque ad extremum supremumque ambitus coeli limitem patet, illa nebula et caligine replebatur. Et quod nunc sunt alvei sive trachones aquarum, jam tunc in ipso nascentis mundi exordio in terrae corpore futura aquis receptacula parata erant. In quibus etiam magna illa abyssus de qua omnium fluenta aquarum producenda sive derivanda fuerant patulo adhuc hiatu vacuoque horrendum in
Abbreviated transcription (Latin):
sima templa sua. eruens eos a potestate tenebra¬
rum ⁊ transserens inregnum filii caritatis sue
qd̾ incipit a regeneratione. Cum gͥ habitationẽ
eiꝰ cogitas. uuitatẽ cogita. cogitationem q scõ ir
maxime inceł. Ubi ꝓptea p̃cipue habitare dr̃᷑. qi
ibi fit uoluntas eiꝰ ꝑfc̃a eoꝵ in quib habitat o
÷ pat̃ ⁊ ubiq totum eẽ. p̃sentem ñ dubites cã

Expanded text:
sima templa sua, eruens eos a potestate tenebrasima templa sua, eruens eos a potestate tenebrarum, et transferens in regnum claritatis suae quod incipit a regeneratione. Cum igitur habitationem ejus cogitas; unitatem cogita congregationemque sanctorum maxime in coelis ubi propterea praecipue habitare dicitur; quia ibi fit voluntas ejus perfecta eorum in quibus habitat obm Pat
Abbreviated transcription (Latin):
lib sonum ꝯcorporea res sit actͣnsitoria surdus
ñ capit. surdaster non totum capit. atq in his qui
auduint cum parit̾ ei appropinquent tanto mag̃
alius alio capit. quanto ÷ acucioris tanto aucem
minus quanto ÷ obtunsioris auditus cum ille ñ
uarie magis minus ue insonet. s in eo loco. inqͦ
sunt. oĩb equalit̾ p̾sto sit. quanto excellentius
d̾s natura incorꝑea ⁊ in mutabiliaer uiua. qui
non sic̃ sonus ꝑmoras temꝑum tendi ⁊ diuidi
pot̃. neo spacio aerio tamquam loco suo indi¬
get. ubip̾sentib p̃sto sit. s et̾na stabilitate
uise tp̃e manens. totus adeẽ. reb oĩb potest.
⁊ singuł totus quainuis in quib habitat. ha¬
beant cum ꝓsue capacitatis diu̾sitate alii
ampliꝰ alii inimis quos ip̃e sibi dilectissimũ
templum g̾ra sue bonitatis edificat. Habitare
templum el idq iꝑficientib ⁊ ꝓficiendo ꝑseue¬
efficit beacassimum templum suum ł beatis¬

Expanded text:
libet sonum, cum corporea res sit ac transitoria, surdus libet sonum, cum corporea res sit ac transitoria, surdus n capit, surdaster non totum capit, atque in his qui audiunt cum pariter ei propinquant, tanto magis alius alio capit, quanto est acutioris, tanto autem minus, quanto est obtusioris auditus, cum ille non varie magis minusve insonet, sed in eo loco in quo sunt, omnibus aequaliter praesto sit; quanto excellentius Deus natura incorporea et immutabiliter viva, qui non sicut sonus per moras temporum tendi et dividi potest, nec spatio aerio tanquam loco suo indiget, ubi praesentibus praesto sit, sed aeterna stabilitate in seipso manens, totus adesse rebus omnibus potest, et singulis totus, quamvis in quibus habitat, habeant eum pro suae capacitatis diversitate, alii amplius, alii minus, quos ipse sibi dilectissimum templum gratia suae bonitatis templum ejus, idque in proficientibus et proficiendo perseveefficit beatissimum templum suum, vel beatis
Abbreviated transcription (Latin):
S ñ ÷ negligent᷑ intuendum qd̾ diximꝰ. in
se ip̃o eẽ. nͥq cotum non gͦ nonineis q alia
ct̃ d̾r. quia nulli parti rerum absens ÷. Ideo
cotus. quia non parti retum partem suam
p̃sentem p̃b.⁊ alt̾i parti alteram partẽ.
equales equalib minori nͦ minorẽ. maioriq ma¬
ioremi. S non solum uniu̾sitote creature. cui
libet parti eiꝰ totus parit̾ ad÷. Porro autem
qd̵ parum distincte putauimꝰ posse intelligi
cum dic̃emꝰ dm̃ eẽ uͥq totum. nisi adderemꝰ
inse ip̃o uideo diligentium exponendũ. Q mͦ
enim uͥq siuise ipso. Ubiq scł̃ quia nus ꝙͣ÷
absens. In se ip̃o autem quia non ꝯtinetur
ab eis quib ÷ p̾sens trumquã sine his ẽẽ. nõ
habeato ita illi ini quo habctat totꝰ ⁊ p̾sens
quamuis non extoto eum capiat. Neq eni adha¬
bitaudum diuidit se ꝑhominũ corda seu corꝑea
aliam sui partem huic tͥbuens illi aliam sic̃ lux
ista ꝑaditus ⁊ fenestras domoꝵ. s potus si quem¬

Expanded text:
 est neglegenter intuendum, quod diximus in se ipso esse ubique totum, non ergo in eis, quae alia que esse dicitur, quia nulli parti rerum absens est, ideo totus, quia non parti rerum partem suam praesentem praebet et alteri parti alteram partem, aequales aequalibus, minori uero minorem maiorique maiorem, sed non solum uniuersitati creaturae libet parti ejus totus pariter adest. Porro etiam quod parum distincte putavimus posse intelligi, cum diceremus Deum esse ubique totum, nisi adderemus in seipso ideo diligentius exponendum. Quomodo enim ubique in seipso? Ubique scilicet, quia nusquam absens, in seipso autem quia non continetur ab eis quibus est praesens, tanquam sine his esse non habeat, ita et illi, in quo habitat, totus est praesens, quamuis non ex toto eum capiat. Neque enim ad habitandum diuidit se per hominum corda seu corpora aliam sui partem huic tribuens illi aliam sicut lux ista per aditus et fenestras domorum, sed potius, si quem
Abbreviated transcription (Latin):
tRIS quomodo mediator dei & hoĩum
quia ubiq d̾s sit hominẽ quoq illum qui indo
sit ubiq diffusum exhoc nimirum intelligi uo¬
lens ⁊̃ in paradiso tẽ. potuisse quiubiq sit. Noli
itaq dubitare ibi nunc ẽẽ hominem ꝓp̃m iħm uñ
uenturus ÷ c̃. memorit̾ q recole ⁊ fidelit̾ tene iͥanã
confessionem. qm̃ resuttexit amortuis ascendit
uicelum. sedet addexteram patͥs. Nec aliunde ꝙͣ
iñ uenturus ÷ adiuuos mortuosq iudicandos.
⁊ sc uenturꝰ ÷ illa angelica uoce testante. quem
atq sub̾a. cui ꝓfecto in mortalitatem dedit. na¬
turam non abstulit. Sod̾m hano formam non
ẽ. putandus ubiq diffusus. C auendũ ÷ emm
ne ita diuinitatem ad struamꝰ hominis raueri¬
tatẽ corꝑis auferamus. Non eñi ꝯsequens itt qd̃
ind̾o ÷ ita sit nͥq sic̃ d̾s. Ñam ⁊ de nob u̾acissima
scͥptura dicit. ubiq sumus. nec tñ sicut illeuq

Expanded text:
ris quomodo mediator Dei et hominuquia Deus ubique sit, hominem quoque illum qui in Deo sit ubique diffusum, ex hoc nimirum intelligi volens etiam in paradiso esse potuisse qui ubique sit. Noli itaque dubitare ibi nunc esse hominem Jesum Christum unde venturus est. Memoriter quoque recole et fideliter tene Christianam confessionem, qdexteram patris nec aliunde quam inde uenturus est ad uiuos mortuosque iudicandos et sic uenturus est illa angelica uoce testante, quem atque substantia, cui profecto inmortalitatem dedit, naturam non abstulit. secundum hanc formam non est putandus ubique diffusus. cauendum est enim, ne ita diuinitatem adstruamus hominis, ut ueritatem corporis auferamus. non est autem consequens, ut, quod in deo est, ita sit ubique sicut deus. nam et de nobis ueracissima scriptura dicit, q
Abbreviated transcription (Latin):
psalmo. quo abibo asp̃u tuo ⁊a facie tua quo
fugiam : Si ascendero incelum ibi es si descend̾o
ininfernum ades. s sic ⁊̃ d̾s ꝑcuncta diffusus.
ut non sit qͣlitas mundi s sub̾a ereatrix mundi.
Sine labore regens ⁊ sine onere continens mun¬
dũ. Non tñ ꝑspacia locor quasi mole diffusa. ita
ut indimidio mundi corꝑe si dumdius ⁊ in alio di¬
midio dimidr᷑atq ita ꝑtotum totus. s in celo so¬
lototus.: in sola t̾ra totus.⁊ incelo ⁊ int̾ra totꝰ.
⁊ nullo ꝯtentus loco. s in se ipso ubiq totus. ita
pat̃. ita filius. ita sp̃s sc̃s. ita tͥnitas inius dc.¬

Expanded text:
acie tua quo fugiam? si ascendero in caelum, tu ibi es; si descendero in infernum, ades. sed sic est deus per cuncta diffusus, ut non sit qualitas mundi sed substantia creatrix mundi sine labore regens et sine onere continens mundum non tamen per spatia locorum quasi mole diffusa ita, ut in dimidio mundi corpore sit dimidius et in alio dimidio dimidius atque ita per totum totus, sed in solo caelo totus et in sola terra totus et in caelo et in terra totus et nullo contentus loco sed in se ipso ubique totus._ Ita pater, ita filius, ita spiritus sanctus, ita trinitas unus d
Abbreviated transcription (Latin):
sustinuit ut demonstraret affectum. seruauit
iusticiam : ut conferret remediũ. Uerbum quippe
qd̾ cum deo patre unum erat ꝑ mesfabilem uni
tatem. cum homine assumpto unum fc̃m ÷ ꝑ-
admirabilem unionem. unitris in natura unio
in ꝑsona. cil patre deo unum in natura non in
uoluit ip̃m ũbum nob̾cum unum fieri. ut nos
in se ⁊ ꝑse unum faceret ⁊̃ cum illo cum qͦ ipsum
unum etat. Assumpsit gͦ ex nob̃ nr̃am nat᷑am
ut eam sibi sociaret ꝑunionem inꝑsona que so¬
ciata non erat ꝑunitatem in natura ut ꝑ id đ
ipso urtum ẽemꝰ. ꝑ id qd̾ nt̾m sibi unitum erat
⁊ ꝑ ipsum unum ⁊̃ cum patre qui cum ipso unũ
erat. pat̃ inquid sc̃ ͤ serua eos in nomine tuo
quos dedisti mͥ ut sint unura sicut ⁊ nos. Non

Expanded text:
sustinuit poenam, ut demonstraret affectum; servavit justitiam, ut conferret remedium. Verbum quidem, quod cum Deo Patre unum erat per ineffabilem unitatem, cum homine assumpto unum factum est per admirabilem unionem. Unitas in natura, unio in persona. Cum Patre Deo unum in natura, non in voluit ipsum Verbum unum nobiscum fieri, ut nos in se, et per se unum faceret etiam cum illo, cum quo ipsum unum erat. Assumpsit ergo ex nobis nostram naturam, ut eam sibi sociaret per unionem in persona, quae sociata non erat per unitatem in natura, ut per idipso unum essemus per id, quod nostrum sibi unitum erat, et per ipsum unum essemus cum Patre, qui cum ipso unum erat. Pater, inquit, sancte, serva eos in nomine tuo, quos
Abbreviated transcription (Latin):
płs dicit. mediator non ÷ uniꝰ d̾̃s autẽ
unus ÷. Duo enim erant d̾s ⁊ homo di¬
uersi ⁊ adũsi. Os erat iustus homo erat in iustꝰ
In hoc nota adũsos hõ etar miser. Dsbeatus.
In hoc noca diu̾sos. Sicgͥ homo ⁊ adu̾sus deo
erat ꝑ iniustictam. ⁊ diu̾sus ado ꝑmiseriam
ꝓpt̃ hoc necesse hu̾it homo pͥmum quidem
nistificaria culpa ut reconciliaretur. pꝰea uͦ
libari a misecia ut reformaretur. In hoc gͦ
mediatore eguit homo add̾m ut re concilia¬
retur illi. ⁊ reduceretur ad illum. S cãm dis¬
sidentium acendam ꝯuenient̾ suꝑciꝑe ñ
poset. qui non aliqua societatis ac pacis amici¬
cia utrimq familiaris atq ꝓpinquiis enstetet.
reconciliationis ⁊ pacis mediator ẽẽ posset. Suscep

Expanded text:
s dicit: Mediator non est unius; Deus autem unus est . Duo enim erant Deus et homo: diversi et adversi. Deus erat justus; homo erat injustus: in hoc nota adversos. Homo erat miser, Deus beatus, in hoc nota diversos. Sic igitur homo et adversus Deo erat per injustitiam, et diversus a Deo per miseriam. Propter hoc necesse habuit homo, primum quidem justificari a culpa, ut reconciliaretur, postea vero liberari a miseria ut reformaretur. In hoc ergo mediatore egnit homo ad Deum ut reconciliaretur illi, et reduceretur ad illum, sed causam dissidentium agendam convenienter suscipere non posset, qui non aliqua societatis ac pacis amicitia utrique familiaris, atque propinquus existeret. reconciliationis et pac
Abbreviated transcription (Latin):
ait apłs ł qd iam dixi.ł ⁊̃ illud. nesatis qr tẽplũ
dei estis ⁊ sp̃s d̾i habitat inuob̾. uñ ⁊ le contͣrio
ignorat. qd̃ in aliquo habitare possit pater
aut filius. in quo non habitat sp̃s sc̃s. aut in
aliquo sp̃s sc̃s. in quo non ⁊ pat ⁊ filius. Uñ faten¬

Expanded text:
etiam illud. Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Unde e contrario rat penitus quod in aliquo habitare possit Pater, aut Filius, in quo non habitat Spiritus sanctus, aut in aliquo Spiritus sanctus in quo non et Pater et Filius? Unde faten