comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uo exordio suo satis ostendit generatione xpĩ secundum
carnem sesuscepisse narrandam secundum hancenim
xp̃s filius hominis est quod &iam se ipse sepissime appel¬
lat: Commendans nobis quid miseri corditer dignatussit
essepronobis Nã illa superna & ȩterna generatio secunđ
quã filius dĩ unigenitus est. ante omnem creaturam.
quia omnia peripsum facta sunt. Itam effabilis est utde
illadictũ a proph&a intellegatur generationẽ eur
quis enarrabit.: Etsequitur ergo humanam genera
estihr Neque enim faserat ut eum obhoc aconiugio ma¬
riae seperandũ putar& quodñ exeius concubitu seduir¬
gopeperit ꝓpm̃: hoc enim exemplo magnifice insinuatur
fidelibus coniugatis. &iam seruata pari consensu conti¬
nentia posse permanere . uocariq coniugiũ non per¬
mixtio corpons sexu. sed custodito mentis affectu prȩ¬
sertim quia nasci eis &iam filius potuit sineullo conpleu
carnali: qui proptersolos gignendos filios ad hibendus eq̃

Expanded text:
uo exordio suo satis ostendit generationem Christi secundum carnem, se suscepisse narrandam. Secundum hanc enim Christus filius hominis est, quod etiam seipse saepissime appellat, commendans nobis quod misericorditer dignatus sit esse pro nobis. Nam illa superna et aeterna generatio, secundum quam Filius Dei unigenitus est ante omnem creaturam, quia omnia per ipsum facta sunt, ita ineffabilis est, ut de illa dictum a propheta Isaia intelligatur: Generationem ejus uit Jacob. Exsequitur ergo humanam generatest Iesus. neque enim fas erat ut eum ob hoc a coniugio Mariae separandum putaret, quod non ex eius concubitu, sed uirgo peperit Christum. hoc enim exemplo magnifice insinuatur fidelibus coniugatis etiam seruata pari consensu continentia posse permanere uocarique coniugium non permixto corporis sexu, sed custodito mentis affectu, praesertim quia nasci eis etiam filius potuit sine ullo conplecarnali, qui propter solos gignendos filios adhibendus est.
Abbreviated transcription (Latin):
discimus : Non aliud in uerbis ad audiendam ueritatẽ. quam
sententiam loquentis cẽrequirendam. Hocẽ enim pater quod
abbapater. sed ad sacramentum intimandum planius ẽ abba
pater. adiitatem significandam sufficit pater &dm qui¬
dem abba paterdixisse credendumẽ. sed tamen non lucer&
sententia nisi aliis dicentib paterde monstretur: Sic ẽẽ illas
duas ecdesias eiudeis & grecis. ut &iam unasit : Ex illo ergo
intellectu dictumẽ abbapater: quod idem dñs alibi ait. Ha¬
beo alia soues que non sunt ex hocouili : Cente sutiq significans.
cum haber& oues &iam inpopulonsrł: sed quia secutus adiecit.
Oport& me & eas adducere. ut sit unus grex &unus pastor:
Quantum ual& adisrahelitas &gentes abba pater : Tantum
adunum gregem solum pater.

Expanded text:
discimus non aliud in verbis ad audiendam veritatem, quam discimus non aliud in verbis ad audiendam veritatem, quam sententiam loquentis esse requirendam. Hoc est enim Pater, quod Abba, Pater: sed ad sacramentum intimandum, planius est Abba, Pater; ad unitatem significandam, sufficit Pater. Et Dominum quidem Abba, Pater, dixisse credendum est: sed tamen non eluceret sententia, nisi aliis dicentibus Pater, demonstraretur sic esse illas duas Ecclesias ex Judaeis et Graecis, ut etiam una sit. Ex illo ergo intellectu dictum est, Abba, Pater, quo idem Dominus alibi ait, Habeo alias oves quae non sunt de hoc ovili; Gentes utique significans, cum haberet oves etiam in populo Israel. Sed quia secutus adjecit. Oportet me et eas adducere, ut sit unus grex et unus pastor ; quantum valet ad Israelitas et Gentes, Abba, Pater, tantum ad unum gregem, solum Pater.
Abbreviated transcription (Latin):
dixerit. uolens ostendere illam setristitiam in persona sui
corporis idecdesiȩ suscepisse. cui factusẽ angularis lapis ue¬
mentib ad eum pastim ex hebreis. ad quos ꝑtin& quod ait
abba : partim exgentib: ad quas pertin& quodait : Pater :
&iam paulus apostolus non pretermittit hoc sacramentum.
in quoclamamus inquit abba pater. Etiterum ait. Misit
ds̃ sp̃m suum incorda nrã. clamantem abbapater. Oportuit
enim ut bonus magister &uerus saluator. infirmioribus
conpatiens in seipso demonstrar& : Non debere sũos mastr¬
res desperare. siqua forte cordib: eorũ in reper& subtempus
passionis ex humana fragilitate tristitiã cum eã uincerent.
uoluntatisuȩ preponendo uoluntatẽdĩ. quia illescit quidex¬
pediat quib: consulit dequa totare : Non nunc tempus est
ut uberius disseratur. Agitur enimmodo de conuenientia
euangelistarum in quorum diuersitate uerborũ salubriter

Expanded text:
dixerit, volens ostendere illam se tristitiam in persona sui dixerit, volens ostendere illam se tristitiam in persona sui corporis, id est Ecclesiae, suscepisse, cui factus est angularis lapis, venienti ad eum partim ex Hebraeis, ad quos pertinet quod ait, Abba; partim ex Gentibus, ad quas pertinet quod ait, Pater . Etiam Paulus apostolus non praetermittens hoc sacramentum, In quo clamamus, inquit, Abba, Pater : et iterum ait, Misit Deus Spiritum suum in corda vestra, clamantem Abba, Pater . Oportuit enim ut bonus magister et verus salvator infirmioribus compatiens, in se ipso demonstraret non debere suos martyres desperare, si qua forte cordibus eorum irreperet sub tempus passionis ex humana fragilitate tristitia, cum eam vincerent, voluntati suae praeponendo voluntatem Dei, quia ille scit quid expediat quibus consulit. De qua tota re non nunc tempus est ut uberius disseratur: agitur enim modo de convenientia Evangelistarum, in quorum diversitate verborum salubriter
Abbreviated transcription (Latin):
cumait. Sifieripotest. Non enim dixit si facere potes.
sed sifieri potest Fieri autem potest quo illeuoluerit:
Sic itaq dictum est si fieri potest. Acsidicer&ur. Si uis
Manifes tabit enim marcas. quo intellectu accipiendum
sit si fieri potes. quando ait. Omniatibi possibilia
sunt E quod cõmemoraueran ex odixisse. Uerũ
non quos ego uolo sed quodtu. Tan tunda ual& quan¬
tum si &itadicat. Uerum tam̃ non mea uoluntas. sed tua fiat.
Satis ostendit non ex inpossibilitate. sed ex uoluntate patrisdic
tum eẽ si fieri potest: presertim quialucas & hocipsum plamus
intimauit: Nonenmait si fieri potest. sed siuis Cui apertion
sententiȩ apertius iungitur. quod martus posuit. ut itadicat᷑
siuis: Omniaenim tibi possibilia sunt. transfer a mecalicem
istum Quod autem ipsemarcus nonsolum pater. sed abba
pateĩ dixisse commemorat: Hocẽ abba ebraice quodẽ latine
pater: Et fortasse dñs propteraliquod sacramentum utrũq

Expanded text:
cum ait, Si fieri potest, non enim dixit, Si facere potes, cum ait, Si fieri potest, non enim dixit, Si facere potes, sed si fieri potest. Fieri autem potest quod ille voluerit. Sic itaque dictum est si fieri potest, ac si diceretur, Si vis. Manifestavit enim Marcus quo intellectu accipiendum sit, Si fieri potest, quando ait: Omnia tibi possibilia sunt. Et quod commemoraverunt eum dixisse, Verum non quod ego volo, sed quod tu, tantumdem valet quantum si et ita dicatur: Verumtamen non mea voluntas, sed tua fiat: Satis osttum esse, si fieri potest: praesertim quia Lucas et hoc ipsum planius intimavit: non enim ait, si fieri potest; sed, si vis. Cui apertiori sententiae apertius jungitur quod Marcus posuit, ut ita dicatur: Si vis, omnia enim tibi possibilia sunt, transfer a me calicem istum. 14. Quod autem ipse Marcus, non solum Pater, sed Abba, Pater, eum dixisse commemorat, hoc est Abba hebraice, quod est latine Pater. Et fortasse Dominus propter aliquod sacramentum utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
non commemorat quodillic egerit. doneceius traditor
cum iudȩis ad eum conprehendendum uenir&: Tres igi¬
turisti eandemrem itanarrauerunt. sicuti &iam unus
homo terpossit. cum aliquanta uari&ate: Nullatamen
aduersitate Lucas enim quantum ab eis progressus idẽ
auulsus fuerit ut orar&. Manifestius aperuit dicens.
Quantum iactus ẽ lapidis. Porro autem marcus. primo
ex uerbissuis idem narrauit rogassednm. ut sifieriposs&
transir& abeo illahora idẽ passionis. quam calicis nomine:
Mox significauit. Deinde uerba ipsa dñi. sic enuntiauit:
abbapater : Omnia tibi possibilia sunt : Transfer calicem
huncame : Quibus uerbis aduingas quod illiduo dixeruꝵ
& quod ipse&iam marcus expersona sua pariter suprapo¬
suit. Ita sententia manifestatur. Pater sifieri potest
omnia enim tibi possibilia sunt transfer calicẽ istum
ame. Nequis eum putar& patris minuisse potestatem.

Expanded text:
non comme morat, quid illic egerit, donec eius traditor non comme morat, quid illic egerit, donec eius traditor cum Iudaeis ad eum conprehendendum ueniret Tres igitur isti eandem rem ita narrauerunt, sicut etiam unus homo ter posset cum aliquanta uarietate, nulla tamen aduersitate. Lucas autem, quantum ab eis progressus, id est auulsus fuerit, ut oraret, manifestius aperuit dicens: quantum iactus est lapidis. porro autem Marcus primo ex uerbis suis idem narrauit rogasse dominum: ut, si fieri posset. transiret ab eo illa hora, id est passionis, quam calicis nomine mox significauit. deinde uerba ipsa domini sic enuntiauit: abba pater, omnia tibi possibilia sunt, transfer calicem hunc a me. quibus uerbis si adiungas quod illi duo dixerunt et quod ipse etiam Marcus ex persona sua pariter supra posuit, ita sententia manifestatur: pater, si fieri potest, omnia enim tibi possibilia sunt, transfer calicem istum a me, ne quis eum putaret patris minuisse \'pote
Abbreviated transcription (Latin):
cite: Adiunger& sufficit . & inde in ferr&. uenithora : Ecce
tradetur filius hominis:. Utique intellegitur: Postillud
quod eis dictumẽ: Dormite & requiescite : Silius sedm̃s ali¬
quantum ut hocfier& quod promiserat . & tunc intulisse:
Ecce ad propinquabit hora. Ideo postilla uerba secundũ
marcum positumẽ : Sufficit. Idest quod requieuistis: lam
sufficit: Sed quia commemorata non est ipsa in terpositio
silentudni: Propterea coartat intellectum. ut in illis ũbis
alia pronuntiatio requiratur. Lucas autem pretermisit
quoties orauerit. dixit Sane quodistitatuerunt . & oran¬
tem abangelo confortatum. & prolixius orantẽs. sudo¬
rem sanguineum. & gut tas decurrentes in terram. Cũ¬
Ettum surrexiss& aboratione &¬
ueniss& ad diicipulos suos : Non ox pressit quota oratio¬
ne. Inmhilo tamen illis duob: repugnat. Iohannes uesd
posa eaquam inortum ingressumdicit cum discipulis suis.

Expanded text:
cite, adiungeret sufficit et deinde inferret uenit hora, ecce cite, adiungeret sufficit et deinde inferret uenit hora, ecce tradetur filius hominis, utique intellegitur post illud quod eis dictum est: dormite et requiescite, siluisse dominum aliquantum, ut hoc fieret quod permiserat, et tunc intulisse: ecce adpropinquauit hora. ideo post illa uerba secundum Marcum positum est sufficit, id est quod requieuistis iam sufficit. sed quia commemorata non est ipsa interpositio silentii domini, propterea coartat intellectum, ut in illis uerbis alia pronuntiatio requiratur. Lucas autem praemisit, quotiens orauerit; dixit sane, quod isti tacuerunt, et orantem ab angelo confortatum et prolixius orantis sudorem fuisse sanguineum et guttas decurrentes in terram. cuet cum surrexisset ab oratione etuenisset ad discipulos suos, non expressit quota oratione; nihilo tamen illis duobus repugnat. Iohannes uero, posteaquam in hortum ingressum dicit cum discipulis suis,
Abbreviated transcription (Latin):
ce ad propinquabit hora. & filius hominis tradetur in
manus peccatorm: Surgite . eamus. ecce ad propinqua¬
bit quime tradet. Hȩc iam marcus eoq prorsus. como¬
do atque eo ordine conserit. Aliquanto breuius quasdã
constringens sententias . & aliquid magis aperiens Nam
uidetur hic sermo scđm matheum tamquam sibi ipsi con¬
trarius. quod post tertiam orationem uenit ad discipulos
suos & dicit illis. Dormite iam &requiescite. ecce adpro¬
pinquabit hora & filius hominis tradetur inmanus peccatorũ.
Surgite eamus. ecce ad propinquabit quime tradet: Quo¬
modo enim supra: Dormite iam & requiescite: Cum conec¬
tat. ecce ad propinquabit hora: Etideodicat. surgite eamꝰ
quauelut repugnantia commoti quilegunt conantur
ita pronuntiare quod dictum ẽ. Dormite iam & requiesci¬
te. Tamquam ex probrante non a permit tente sit dictum.
quod recte fier& siessetnecesse. Cumergo marcus ita hoc
com memora uerit ut cum dixiss& : dormite iam & requies¬

Expanded text:
quauit hora et filius hominis tradetur in manus peccatorum. surgite, eamus; ecce adpropinquauit qui me tradet. Haec etiam Marcus eoque prorsus modo adque ordine conserit aliquanto breuius quasdam constringens sententias et aliquid magis aperiens. nam uidetur hic sermo secundum Mattheum tamquam sibi ipsi contrarius, quod post tertiam orationem uenit ad discipulos suos et dicit illis: dormite iam et requiescite; ecce adpropinquauit hora et filius hominis tradetur in manus peccatorum. surgite, eamus; ecce adpropinquauit qui me tradet. quomodo enim supra dormite iam et requiescite, cum conectat: ecce adpropinquauit hora, et ideo dicat: surgite, eamus? qua uelut repugnantia commoti qui legunt conantur ita pronuntiare quod dictum est: dormite iam et requiescite, tamquam ab exprobrante, non a permittente sit dictum. quod recte fieret, si esset necesse. cum uero Marcus ita hoc commemorauerit, ut, cum dixisset: dormite iam et requies
Abbreviated transcription (Latin):
E tegressus ibat scđm consuetudinem in montem oliuarũ.
Secuti sunt autem & discipuli. &cum perueniss& ad locũ. dix̃
illis. orate nem tretis intemptationem: Iste locusẽ cuius
nomen illidixerunt gethsemani: ibi fuisse intellegimus ostũ
orem: Et adsumpto petro. & duobus filiis gebedȩi. cocpit
contrisdtari & mestus esse Tunc ait illis: Trisdis esa

Expanded text:
rum. secuti sunt autem illum et discipuli. et cum peruenisset ad locum dixit illis: orate, ne intretis in temtationem. iste locus est, cuius nomen illi dixerunt Gethsamani. ibi fuisse intellegimus hortum, orem. et adsumto Petro et duobus filiis Zebedaei coepit contristari et maestus esse. tunc ait illis: tristis
Abbreviated transcription (Latin):
regnum celorum homim regi quifecit nuptias filiosuo : &misit seruos
suos uocare inuitatos aduptias. & nolebant uenire : &c&erausque
adillud ubiait: Multienim sunt uocati pauci uero electi
Para bo lamistam deinuitatis adnuptias. solus matheus narract:
Similequiddã : &iam lucas commemorat : Sed nonẽ hoc sicut & ordo
ipseindicat quamuis &illud non nullam similitudinem geroet:
Quod uero postillam parabolam deuinea. & occiso filio patris fto¬
milias Subnectit matheus cognouisse iudeos. quod in eos totum
dictum fuerit. & insidias cepisse moliri: Hoc &iam martus lu¬
casq: testantur : eundem ordinem retinentes: Sed inde ipsi ꝑgunt
in aliudex hoc: sub iungentes. quod & matħ postistam. quam solus
interposuit denuptiis parabolam. exordine inseruit. Seq̃ergo
matheus.¬
xxii. TuNC ABEUNTES PHARISEI. CONSILIUM
INIERUNT UTCAPCRENTEŨ INSERMONE : ETMITTUNT
S CUM HERODIANIS DicenteS

Expanded text:
filio suo et misit seruos suos uocare inuitatos ad nuptias, et nolebant uenire, et cetera usque ad illud ubi ait: multi enim sunt uocati, pauci uero electi. parabolam istam de inuitatis ad nuptias solus Mattheus narrat. simile quiddam etiam Lucas commemorat; sed non est hoc, sicut et ordo ipse indicat, quamuis et illud nonnullam similitudinem gerat. quod uero post illam parabolam de uinea et occiso filio patris familias subnectit Mattheus, cognouisse Iudaeos, quod in eos totum dictum fuerit, et insidias coepisse moliri, hoc etiam Marcus Lucasque testantur eundem ordinem retinentes; sed inde ipsi pergunt in aliud ex hoc subiungentes quod et Mattheus post istam quam solus interposuit de nuptiis parabolam ex ordine inseruit. Sequitur ergo Mattheus: tunc abeuntes Pharisaei consilium inierunt, ut caperent eum in sermone. et mittunt suos cum Herodianis di
Abbreviated transcription (Latin):
INCIPIT LIBER TERTIUS
am qm omniuo quat tuoR NARRATIO INEO UERSXT
loco. inquo necesseẽ eos usq in finem pariter ambulare. Nec
multum digredi ab inuicem. si cubi forte alius aliud comme¬
morat quod alius pretermittit: Uidetur mihi expeditius.
nos de monstrare posse omnium euangelis tarum conuenien¬
tiam. Si abhociam loco. omnium omnia contexamus . & in unã
narrationem faciemq: digeramus. Sicergo arbitror com¬
modius faciliusq id quod suscepimus explicari. ut ad grẽc¬
diamur narrationem omnia commemorantes. Cum eorum
quod potuit aut quod uoluit commemorauit. Ut camen ab
omnib: hȩc omnia dicerentur. quȩ de monstrandum ẽ. innul¬
losibi eẽ contraria : Hinc igitur incipiamus scdm̃ matheum
CENANTIB: EIS. ACCEPIT IH̃S PANEM. ETBENEDIX

Expanded text:
nt. LIBER TERTIUS. Iam quoniam omnium quattuor narratio in eo uersatur loco, in quo necesse est eos usque in finem pariter ambulare nec multum digredi ab inuicem, sicubi forte alius aliud commemorat quod alius praetermittit, uidetur mihi expeditius nos demonstrare posse omnium euangelistarum conuenientiam, si ab hoc iam loco omnium omnia contexamus et in unam narrationem faciemque digeramus. sic ergo arbitror commodius faciliusque id quod suscepimus explicari, ut adgrediamur narrationem omnia commemorantes cum eorum aquod potuit aut quod uoluit commemorauit, ut tamen ab omnibus haec omnia dicerentur, quae demonstrandum est in nullo sibi esse contraria. Hinc igitur incipiamus secundum Mattheum: 2®cenantibus eis accepit Iesus panem et benedix
Abbreviated transcription (Latin):
loria in altissimis dõ & interrapax hominibus boneuolunta¬
tis. Et factum est utdiscesserunt ab eis angeli in caelum.
pastores loquebantur adinuicem. Transeamus usque
b& hleem & uideamus hocuerbum quod factum est qđ
dñs ostendit nobis: Etuener̃ festinantes & inuenerunt

Expanded text:
ia in altissimis deo et in terra pax in hominibus bonae uoluntatis. et factum est, ut discesserunt ab eis angeli in caelum, pastores loquebantur ad inuicem: transeamus usque Bethleem et uideamus hoc uerbum, quod factum est, quod dominus ostendit nobis. et uenerunt festinantes et inuene
Abbreviated transcription (Latin):
ibis enim ante faciem dnĩ parare uias eius. Addandam
scientiam salutis plebi eius in remissionem peccatorum¬
meorum. Peruiscera mise cordiȩ dĩnostri in quibus
uisitauit nos oriens exalto. Inluminare his qui intenebns
& inumbra mortis sed ent ad diriendos pedes nros inuiã pacis:
Pueraũ crescebat & confortabatur spũ. & erat indesertis lo

Expanded text:
ante faciem domini praeparare uias eius ad dandam scientiam salutis plebi eius in remissionem peccatorum eorum per uiscera misericordiae dei nostri, in quibus uisitauit nos oriens ex alto, inluminare his qui in tenebris et in umbra mortis sedent ad dirigendos pedes nostros in uiam pacis. puer autem cresc
Abbreviated transcription (Latin):
dñs misen cordiam suam cumilla & con gratulabantꝰ
ei: Et factum est indie octauo uenerunt circum cide¬
repuerum. & uocabant eum nomine patriseius za¬
chariam. Etrespondens mater eius dixit. Non. seduo¬
cabitur iohannes: Et diterunt adillã. Quia nemo est
incognationetua qui uoc&ur hoc nomine Innuebant
autem patri eius quem uell& uocari eũ, Et postulans
pugillarem scypsitdicens. Iohannis est nomen eius &
mirati sunt uniuersi Apertum est aũ ilitoos eius &lin¬
gucc eius & loquebatur benedicens dm̃: Et factus estti¬
mor superomnes uicinos eorum & superomnia mon¬
tana udeae diuulgabantur omnia uerba hex Et posu¬
erunt omnes qui audierant incordesuo dicentes Quid
putas pueriste erit : Et enim manus dnĩ eratcum illo:

Expanded text:
 congratulabantur ei. et factum est in die octauo, uenerunt circumcidere puerum et uocabant eum nomine patris eius Zachariam. et respondens mater eius dixit: non, sed uocabitur Iohannes. et dixerunt ad illam: quia nemo est in cognatione tua qui uocetur hoc nomine. in- innuebantellet uocari eum. et postulans pugillarem scripsit dicens: Iohannes est nomen eius. et mirati sunt uniuersi. apertum est autem ilico os eius et lingua eius et loquebatur benedicens deum. et factus est timor super omnes uicinos eorum, et super omnia montana Iudaeae diuulgabantur omnia uerba haec. et posuerunt omnes qui audierant in corde suo dicentes: quid putas puer iste er
Abbreviated transcription (Latin):
Praedicans in deserto iudeae Marcus non diat in illis dieb
quia nullã seriem rerum antep̃miserat. inquarum rerũ
diebus intelleger&ur dicere si dicer& millis diebus:
lucas autem perpotestates terrenas signantius ipsatem
pora expressit predicationis. uel baptismi iohannis
cens. ANNOAutem qui nto decimo imperii

Expanded text:
praedicans in deserto Iudaeae. Marcus non dixit in illis diebus\'. quia nullam seriem rerum ante praemiserat, in quarum rerum diebus intellegeretur dicere, si diceret in illis diebus\'. Lucas autem per potepora expressit praedicationis vel baptismi Joannis, cens: Anno autem duodecimo imperii
Abbreviated transcription (Latin):
Secessit incalileam Hoc & marcus dicit hoc
& lucas sedlucas de iohanne tradito nihilhocloco dicit:
Iohannes aũ euangelista priusquam ir& ihringalileã.
dicit p&rũ & andream mansisse cum illo uno die &tunc

Expanded text:
secessit in Galilaeam. hoc et Marcus dicit, hoc et Lucas; sed Lucas de Iohanne tradito nihil hoc loco dicit. Iohannes autem euangelista, priusquam iret Iesus in Galilaeam, dicit Petrum et Andream mansisse cum illo uno die et tunc
Abbreviated transcription (Latin):
suam negationem predixerit. sicut probabilius indicatur.
Siue aliquo narrandior dine possint omnium euangelistarũ
commemorationes inunum redigi: Quibus demonsaretur.
semeldñm p̃dixissepetro presum̃ti quod eum negaturus eẽt.
nullahic euangelistarum repugnantia de prehendi poterit.

Expanded text:
suam negationem praedixerit, sicut probabilius indagatur; suam negationem praedixerit, sicut probabilius indagatur; sive aliquo narrandi ordine possint omnium Evangelistarum commemorationes in unum redigi, quibus demonstretur semel Dominum praedixisse Petro praesumenti quod eum negaturus esset; nulla hic Evangelistarum repugnantia deprehendi poterit,
Abbreviated transcription (Latin):
peracta ẽ : Tam quã siã licui dicer&: Hȩe nocte antequam gal¬
lus cant& ad mescribes epistolam. inquamihiter
conuiciaberis: Non utiq: sieam ante omnẽ galli cantũ scri¬
bere inciper& & post primũ gallicantũ finir&: Id eodicend̃
erat std sum fuis se p̃dictum. Marcus ergo de ipsarum uocũ in ter¬
uallis planius elocutus ẽ quidixit expersonadñi Priusquam
bis gallus uocem dederit ctermees negaturus. Ita gestumesse
apparebit cum ad eundem locum narrationis euangelicȩ uene¬
rimus ut &iam illi costendatur euangelisitessibi congruere.
Si autem queruntur ipsa omnino uerba quȩ petrodñs dixerit.
neq inueniri possunt: & suꝑfluoqueruntur. cum sententias
eius propterquam cognoscendam uerba proferuntur. &iam
indiuersis euangelistarum uerbis possit es̃ notissima Siue
ergo diuersis sermonum dñi locis commotus petrus. singil
latim tesrenuntiauerit presumptionem suam. & ter eidñs

Expanded text:
peracta est. tamquam si alicui diceretur hac nocte, antequam galperacta est. tamquam si alicui diceretur hac nocte, antequam gallus cantet, ad me scribes epistulam, in qua mihi ter conuiciaberis, non utique, si eam ante omnem galli cantum scribere inciperet et post primum galli cantum finiret, ideo dicendum erat falsum fuisse praedictum. Marcus ergo de ipsarum uocum interuallis planius elocutus est, qui dixit ex persona domini: priusquam bis gallus uocem dederit, ter me es negaturus. ita gestum esse apparebit, cum ad eundem locum narrationis euangelicae uenerimus, ut etiam illic ostendatur euangelistas sibi congruere. Si autem quaeruntur ipsa omnino uerba, quae Petro dominus dixerit, neque inueniri possunt et superfluo quaeruntur, cum sententia eius, propter quam cognoscendam uerba proferuntur, etiam in diuersis euangelistarum uerbis possit esse notissima. siue ergo diuersis sermonum dlatim ter enuntiaverit praesumptionem suam, et ter ei Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
imbui: ita ut poss&dnm non solum semel. sed iterum & ter¬
tio interrogatus negare. ut rectius diligentiusq adtenden¬
tibus. quomodo iam moecatusẽ mulierem incorde suo. quiẽa
uiderit ad concupiscendum: Sic p&rus. quando cũq: uerbis
ederet timorem. quemtam ue hementer animo concepe¬
rat. ut perdurare poss& usq: ad tertiam dñi negationem.
totatrina negactio ei tempori deputandaẽ: quando eum
trinȩ negationi sufficiens timor inuasit: & quo &iam si post
primum gallicantum inciperent. pulsato interrogationib
pectore. uerba illa negationis erumpere : Nec sic absurde atq
mendacit̃ antegalli cantum. ter negasse diceretur: Quando
ante gallicantũ tantus timor obsederat mentẽ. qui eam
poss& usq: ad tertiam negationẽ ꝑducere: Multo minus igit᷑
mouere deb&. quia trina negatio. &iam trinis negantis uocib
antegalli cantum coepta. &si non ante primũ galli cantum

Expanded text:
imbibita, ut posset Dominum non solum semel, sed iterum et terimbibita, ut posset Dominum non solum semel, sed iterum et tertio interrogatus negare, ut rectius diligentiusque attendentibus, quomodo jam moechatus est mulierem in corde suo qui eam viderit ad concuederet timorem, quem tam uehementem animo conceperat, ut perdurare posset usque ad tertiam domini negationem, tota trina negatio ei tempori deputanda est, quando eum trinae negationi sufficiens timor inuasit. ex quo etiam si post primum galli cantum inciperent pulsato interrogationibus pectore uerba illa negationis erumpere, nec sic absurde adque mendaciter ante galli cantum ter negasse diceretur, quando ante galli cantum tantus timor obsederat mentem, qui eam posset usque ad tertiam negationem perducere. multo minus igitur mouere debet, quia trina negatio etiam trinis negantis uocibus ante galli cantum coepta, etsi non ante primum galli cantum
Abbreviated transcription (Latin):
p&rus negaturus : Rursus si totam trinam negationem ante
per egiss&. quam cantare gallus inciper&. superfluo dixisse
marcus deprehender&ur expersonadmĩ : Amendico tibi
quiatu hodie innocte hac. prius quam gellus bis uocẽ dederit.
ter me negaturuses. Quid enim ađtinebat dicere prius quã
bis quando si ante primum gallicantũ. tota illa trina negatio
compleretur. simul & ante secundum. &ante tertium. &ante¬
om̃s galli cantos eiusdem noctis conpleta inueniretur. quȩ ante
ipsum primũ conpl&a probar&ur. Sed quia ante primum galli
cantum . ceptaẽ illa trina negatio. adtenderunt illitres non
quando eam completurus eẽt petrus. sed quanta futuraesset.¬
& quando coeptura. idẽ quia trina. & quia antegalli
cantum. quã quã in animo eius. & ante primum galli cantum
tota possit intellegi. Quamuis enim uerbis negantis ante primũ¬
coepta. posa secundum aũ gallicantum peracta sit tota illa trina
negatio. Tamen a fectione anim &timore p&ri. ante primum

Expanded text:
 negaturus. Rursus, si totam trinam negationem ante peregisset, quam cantare gallus inciperet, superfluo dixisse Marcus deprehenderetur ex persona Domini: Amen dico tibi, quia tu in nocte hac, priusquam gallus bis vocem dederit, ter me negaturus es. Sed quia antebis, quando, si ante primum galli cantum tota illa trina negatio compleretur, simul et ante secundum, omnes galli cantus eiusdem noctis conpleta inueniretur, quae ante ipsum primum conpleta probaretur? sed quia ante primum galli cantum coepta est illa trina negatio, adtenderunt illi tres, non quando eam conpleturus esset Petrus, sed quanta futura esset et quando coeptura, id est quia trina et quia ante galli cantum, quamquam in animo eius et ante primum galli cantum tota \'possit intellegi. quamuis enim uerbis negantis ante primucoepta, ante secundum autem galli cantum peracta sit tota illa trina negatio, tamen affectione animi et timore Petri a
Abbreviated transcription (Latin):
minis tridnĩ bapti zaturi erant: dns̃ bapti zar& non ili
aliudẽ eñ bapti zare ꝑminisarum. aliud bapti ⁊are
ꝑpotesaatem Baptismũ enim talis esa : qualis est ille in
cuius potesdate datur. Non qualis ille ẽ ꝑ cuius ministe¬
rium datur: Talis erat baptismum io hannis. qualis
io hannes: baptismumꝰ iustus. tam quam iusti. tamen
hominis: Sed quia acciperat adõ istã gratiam. Et
tantã gratiam ut dignus ess& praeire iudicem. ut eũ
digito ostender&. Et implere uocem proph&iȩ illius
Liox clamantis in deserto parate uiã dnõ. Taliraũ baptis

Expanded text:
ministri Domini baptizaturi erant, Dominus baptizaret, non illi. ministri Domini baptizaturi erant, Dominus baptizaret, non illi. Aliud est enim baptizare per ministerium, aliud baptizare per potestatem. Baptisma enim tale est, qualis est ille in cujus potestate datur; non qualis est ille per cujus ministerium datur. Talis erat baptismus Joannis, qualis Joannes: baptismus justus tanquam justi, tamen hominis; sed qui acceperat a Domino istam gratiam, et tantam gratiam, ut dignus esset praeire judicem, et eum digito ostendere, et implere vocem prophetiae illius, Vox clamantis in de
Abbreviated transcription (Latin):
nebaptis moxpĩ ꝑmissi sunt &alii. bapti zari aiohanne: Sed
quia bapti zatisunt a iohanne : non eis sufficit : Bapti zati
sunt enim baptismo xpi: quia non baptismum xpĩ erat
baptis mum io hanñ s Qui accipiunt baptismum xpĩ:
baptis mum io hannir non quaerunt : Qui acceperunt
baptis mum io hannis. baptis mum xp̃i quȩ siuerunt:
Ergo xpõ sufficit baptismum iohannis: quomodo non
fufficer& qundon& ipseerat n& essarius : illienim nullus
baptis mum erat necessarius Sed adhor tandos nos adbap¬
tis mum suum suscepit baptis mum serui: Et ne prepo¬
ner&ur baptismum serui baptismodnĩ. Bapti zatir
alii bap ꝯsmo conserui: Sed quȩ baptizatir̃ baptis mo
conserui oportebat ut bapti ⁊ arentur baptis modnĩ:
Qui aũ bapti ⁊antur baptismo dnĩ : Non opus habent bap¬
tismo conserui: Quo ergo acceperat io hannes bap¬
bapti Sar&ur baptismo dnĩ : Sed ut semꝑ ipse dnr̃ bapti ÷a¬
r& idactum ẽ ut & ꝑministros dnr̃ baptizar& idesa & qr

Expanded text:
ti, permissi sunt et alii baptizari a Joanne. Sed qui baptizati sunt a Joanne, non eis suffecit: baptizati sunt enim baptismo Christi; quia non baptismus Christi erat baptismus Joannis. Qui accipiunt baptismum Christi, baptismum Joannis non quaerunt: qui acceperunt baptismum Joannis, baptismum Christi quaesierunt. Ergo Christo suffecit baptismus Joannis. Quomodo non sufficeret, quando nec ipse erat necessarius? Illi enim nullus baptismus erat necessarius; sed ad hortandos nos ad baptismum suum, suscepit baptismum servi. Et ne praeponeretur baptismus servi baptismo Domini, baptizati sunt alii baptismate conservi. Sed qu baptizati sunt baptismate conservi, oportebat ut baptizarentur baptismate Domini: qui autem baptizantur baptismate Domini, non opus habent baptismate conservi. 6. Quoniam ergo acceperat Joannes bapbaptizaretur baptismo Domini, sed ut semper ipse Dominus baptizaret: id actum est, ut et per ministros Dominus baptizaret, id est, ut quos
Abbreviated transcription (Latin):
ut deleat decordibur urũ Quodibi scripsit spr̃di Non
tantum ucleatit spine curarum. ut of focent seren
qđ seminatur in uobir: Quare dum cogimur eadem repe¬
terenisi quia de memoria cor disurĩ securi non simus
Siergo solus dnr̃ baptizatur ers& baptismo iohannis ñ
de ersent qui sic eũ haberent ut putarent baptis mum
iohannir maiorem esse quã ẽ baptis mum xpĩ Dicerent
enim urque adeo ille baptismum maior est ut solus
xpr̃ abeo bapti sari meruisr& ergo ut dar&ur nobis ad nõ
exemplum humilitatis ad ꝑcipiendã salutem baptis mi xpr̃¬

Expanded text:
ut deleat e cordibus vestris quod ibi scripsit Spiritus Dei; non ut deleat e cordibus vestris quod ibi scripsit Spiritus Dei; non tantum valeant spinae curarum, ut effocent semen quod seminatur in vobis: quare enim cogimur eadem repetere, nisi quia de memoria cordis vestri securi non sumus? si ergo solus Dominus baptizatus esset baptismo Joannis, non deessent qui sic eum haberent, ut putarent baptismum Joannis majorem esse, quam est baptismus Christi. Dicerent enim: Usque adeo illud baptisma majus est, ut solus Christus eo baptizari meruisset. Ergo ut daretur nobis a Domino exemplum humilitatis, ad percipiendam salutem baptismati
Abbreviated transcription (Latin):
illum iustorum. Nullus postillũ ut acciper& baptismũ
qui baptismum ipsius dicer&ur: Accepit qui demñ enĩ
a sepossit aliquid sienim a se loquitur mendatiũ.
desuo loquitur: Et unde accepit nisi ab ipso dnõ iħu
xp̃o abillo ut bapti zare possit. accepit quem posa ea
bapti zauit: Nolite mirare: Sicenim hoc fecit xp̃s in
io hanne. quo modo quiddam fecit in matre maria:¬
Dexpo enim dict uesat: omnia per ipsum facta sunt:
& mariaper ipsum. Facta ẽ : dequa posa ea natus ẽ xp̃s
Intendat caritas urã: quo modo creauit mariam&
creatus ẽ ꝑ mariam : Sic dedit baptismũ io hanni. &
bapti zatus est a iohanne: ad hocergo accepit baptismũ
a iohane : ut accipiens quod inferius erat ab inferiore
adid quod superius erat hortar&ur inferiores: Sed qua¬
re non solur ipse bapti ÷atus ẽ aio hanne: Si ad hoc mis¬
sus erat iohanner ꝑquem bapti ⁊ ar&ur xp̃r ut par&¬
moramus qui a necessarium ẽ prȩ senq questioni Siso¬
hannir tm&e quod dicimur Non tantum ualeat seculo

Expanded text:
illum justorum, nullus post illum, ut acciperet baptismum, qui baptismus illius diceretur. Accepit quidem; non enim a se posset aliquid: si enim a se quis loquitur, mendacium de suo loquitur. Et unde accepit, nisi a Domino Jesu Christo? Ab illo ut baptizare posset accepit, quem postea baptizavit. Nolite mirari: sic enim hoc fecit Christus in Joanne, quomodo quiddam fecit in matre. De Christo enim dictum est, Omnia per ipsum facta sunt : facta est, de qua postea natus est Christus. Intendat Charitas vestra, Quomodo creavit Mariam, et creatus est per Mariam; sic dedit baptismum Joanni, et baptizatus est a Joanne. 5. Ad hoc ergo accepit baptismum a Joanne, ut accipiens quod inferius erat ab inferiore, ad id quod superius erat hortaretur inferiores. Sed quare non solus ipse baptizatus est a Joanne, si ad hoc missus erat Joannes, per quem baptizaretur Christmoramus, quia necessarium est praesenti quaestioni. Si soJoannis: tenete quod dicimus; non tantum valeat saeculum,
Abbreviated transcription (Latin):
tisunt: edantur in lucẽ : habent ubera quibus nutri¬
antur: nontimeant. Ne nati sufifocentur: abuberib
macternis non recedant: Nullus potese homore dire
in matris uis cera: & iterum nasci: Sed de ancilla
nescio quis natus ẽ: Num quid tunc quinatir̃ de ancil¬
lis : Redier̃ inuterũ libercrũ : ut denuo nascerentꝰ:
Semen abra hã & inismahele: ut possit cbraham
fcccere filiũ de ancilla uxor ccuctor fuit : Natus ẽ
& semine uiri. & non utero. Sed solo placito uxoris:
Num quid quic de ancilla: ideo exheredatus : Si
propter ea &heredatus. quic de ancillanatus : Nul¬
li cencillarũ filu amͦ mitterentur cdhereditatẽ
fili icccob codmissir̃ cdhereditatem: Is mahelaũ.
ñ quicc & cncillanatus & heredatus : Sed quia suꝑ¬
bur maetri suꝑbus infiliũ matris: Mater enĩ eius
mccgis sarra quã agar: illiur uterus ac comoda

Expanded text:
ti sunt, edantur in lucem: habent ubera quibus nutriti sunt, edantur in lucem: habent ubera quibus nutriantur, non timeant ne nati suffocentur, ab uberibus maternis non recedant. 4. Nullus potest homo redire in matris viscera, et iterum nasci. Sed de ancilla nescio quis natus est? Numquid tunc qui nati sunt de ancillis, redierunt in uterum liberarum, ut denuo nascerentur? Semen Abraham et in Ismael; et ut posset Abraham facere filium de ancilla, uxor auctor fuit. Natus est ex semine viri, et non utero, sed solo placito uxoris . Numquid quia de ancilla, ideo exhaeredatus? Si propterea exhaeredatus quia de ancilla natus est, nulli ancillarum filii admitterentur ad haereditatem. Filii Jacob admissi sunt ad haereditatem: Ismael autem, non quia ex ancilla natus, exhaeredatus, sed quia superbus matri, superbus in filium matris; mater enim ejus magis Sara quam Agar. Illius uterus accommoda
Abbreviated transcription (Latin):
nes &exc&antur : conpl&ũ es ingentibur . quod prons¬
sum ẽ uni : et separantur a cõmunione gentiũ qui &
quod impl&um ẽ uidere nolunt: Sed quideis prodesa
qui ccuidere no lunt: Nident uellint nolint: aperta ue¬
ritar. &clcusus oculur fuerit : Responsũ ese nichodimũ
quic ehs erat qui crediderant in iħm: et ipse iħs ñ se
credebat eis: qui bus dã enim non se credebat: cumiam
m illum credidis sent: Sic habes scriptũ: mumi credi¬
derunt in nomine eius: uidentes signa quae faciebat
Ipseaũ iħs non secredebat sem& ipsũ illis : Non enimop
hcc bebat ut quis quã testimoniũ ꝑbiber& de homine
ipseccũ sciebat quid ess& in homine: Ecce icc̃ illi crede¬
bccnt inihm̃ & ipse ihr̃ non se credebat᷑ : quacre quice ñ¬
dũ ertent renati &ccqua & spũ: in dehortati sumur:
Et ortamur frr̃ nostros cathe cuminos: Sienim inter¬
roges eor icc̃ crediderunt in ihmo: Sed qui c nondũ car¬
nemeiur & scnguinem accipiun non seillis credidit

Expanded text:
excaecantur. Completum est in gentibus quod promissum est uni: et separantur a communione gentium, qui et quod impletum est videre nolunt. Sed quid illis prodest quia videre nolunt? Vident, velint nolint; aperta veritas et clausos oculos ferit. 3. Responsum est Nicodemo, qui ex eis erat qui crediderant in Jesum, et ipse Jesus non se credebat eis. Quibusdam enim non se credebat, cum jam in illum credidissent. Sic habes scriptum: « Multi crediderunt in nomine ejus, videntes signa quae faciebat. Ipse autem Jesus non credebat semetipsum illis. Non enim habebat ut quisquam testimonium perhiberet de homine; ipse enim sciebat quid esset in homine » . Ecce jam illi credebant in Jesum, et ipse Jesus non se credebat eis. Quare? Quia ndum erant renati ex aqua et Spiritu. Inde hortati sumus, et hortamur fratres nostros catechumenos. Si enim interroges eos, jam crediderunt in Jesum: sed quia nondum carnem ejus et sanguinem accipiunt, nondum se illis credidit
Abbreviated transcription (Latin):
temisit pater sine filio: & simulte misit pater & fili¬
us Siergo &filius temisit cum patre: Quomodone¬
sciebas &im. a quo missuses: quemui deras in ueritate
iptemisit. ut agnas cer&ur in carne & dixit : Suꝑ quẽ
uidens spm̃ descendentem sicut columbam & manen¬
tem suꝑ &ĩ. ipseẽ qui bapti ⁊ at in spũ scõ. hoc audiuit
io hannes : ut nos s&&im quem non nouerat. anut
plenius noss& quemiam nouerat: Sienim omni
&x pare non noss& non uenienti ad fluuium ut bap¬
ti Sar&ur dic&ꝵ ego ate debeo bapti ⁊ ari & tuue

Expanded text:
te misit Pater sine Filio, sed simul te misit pater et Filite misit Pater sine Filio, sed simul te misit pater et Filius: si ergo et Filius te misit cum Patre, quomodo nesciebas eum a quo missus es? Quem videras in veritate, ipse te misit ut agnosceretur in carne, et dixit, Super quem videris Spiritum descendentem sicut columbam, et manentem super eum, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto. 2. Hoc audivit Joannes, ut nosset eum quem non noverat, an ut plenius nosset quem jam noverat? Si enim omni ex parte non nosset, non venienti ad fluvium ut baptizaretur diceret, Ego a te debeo baptizari,
Abbreviated transcription (Latin):
patre. Inse parabilis caritas in separabilis unitas in¬
separabi lis maiestas. in se parabilis potestas Secun¬
dum h& uerba quȩ ipse posuit : ego & pater unũ sumꝑ
Quis er gomisit io harnem: Si di camus pater: uerũ
quem misit aũ pater & filiur unus dr̃misit : quia filius
dĩ dix̃ Ego & pater unum sumus: quomodo egonesci¬
ebat dim a quo missus est Dixit enim: e gonesciebã
dim. sed qui me misit bapti÷ are inaqua ipsemihi dix̃
Interrogoiahannem : qui temisit baptizare in a qua
quid dixit : suꝑ quem uideris spm̃ descendentem
sicut columbam & manentem suꝑ &im: ipse ẽ qui bap¬
tizat in spũscõ noctibi oio hanner dix̃ qui temisit
manifestum qui a hoc: quis ergo temisit: forte pat̾:
uerus dr̃ pater & uentas dĩfiliur: Si patersine filio
te misit. Dr̃ sine uentate misit: Si deo aũ uerax es.
quia ueritatem loqueris & exueritate loqueris Non

Expanded text:
Patre: inseparabilis charitas, inseparabilis unitas, inPatre: inseparabilis charitas, inseparabilis unitas, inseparabilis majestas, inseparabilis potestas, secundum haec verba quae ipse posuit, Ego et Pater unum sumus . Quis ergo misit Joannem? Si dicamus, Pater, verum Quem misit autem Pater et Filius, unus Deus misit; quia Filius dixit, Ego et Pater unum sumus. Quomodo ergo nesciebat eum a quo missus est? Dixit enim, Ego nesciebam eum; sed qui me misit baptizare in aqua, ipse mihi dixit. Interrogo Joannem, Qui te misit baptizare in aqua, quid tibi dixit? Super quem videris Spiritum descendentem, sicut columbam, et manentem super eum, ipse est qui baptizat in Spiritu sancto. Hoc tibi, o Joannes, dixit qui te misit? Manifestum quia hoc. Quis ergo te misit? Forte Pater. Verus Deus Pater, et veritas Deus Filius: si Pater sine Filio te misit, Deus sine veritate te misit: si ideo autem verax es, quia veritatem loqueris, et ex veritate loqueris; non
Abbreviated transcription (Latin):
icut dñs uoluit: addiem promissi onis nraẽ
ꝑuenimus: prestabit &iã hoc ut adipsius pro¬
missionis redditionem ꝑ uenire possimus Tunc
enim ea quae dicimur. & nobis & uobis utilia sunt¬
Si aꝑso sunt quae ab ipso sunt : quae aũ ab homine sunt.
nisi mendatium & p&catum: Si quid aũ homo uerita¬
tis atq iusaitiae ab illo foneẽ. quem debemus sitire
In hac heremo ut exeo quasi guttis quibus dam inrora¬
ti & in hac peregrinatione interim consolatine
deficiamus inuia: uenire ad eius requiem. sati &atẽq
possimus: Siergo quiloquitur men dacium. de suo¬
Siergo uerax iohannes &uerax esse homonon potest
Nis aueritate a quo erat uerax. nisi ab eo qui dixitꝰ.
Ego sum ueritas : nonergo possit dicere : autueritas
contra ueracem : aut uerax contra ueritatem : ueracẽ
uentasmisit : Et ideo uerax erat: quõ auenta de mis¬
suserat: Siueritas iohannem miserat. xp̃reũ misert :
Sed quod xp̃r cum patre facit pater facit. Et quod

Expanded text:
icut Dominus voluit, ad diem promissionis nostrae pervenimus: praestabit etiam hoc, ut ad ipsius promissionis redditionem pervenire possimus. Tunc enim ea quae dicimus, et nobis et vobis si utlia sunt, ab ipso sunt: quae autem ab homine sunt, nisi mendacium et peccatum. Si quid autem homo habet veritatis atque justitiae, ab illo fonte est, quem debemus sitire in hac eremo, ut ex eo quasi guttis quibusdam irrorati, et in hac peregrinatione interim consolati, ne deficiamus in via, venire ad ejus requiem satietatemque possimus. Si ergo qui loquitur mendacium, de suosi ergo verax est Joannes, et verax esse homo non potest, nisi a veritate; a quo erat verax, nisi ab eo qui dixit, Ego sum veritas ? Non ergo, posset dicere, aut veritas contra veracem, aut verax contra veritatem. Veracem veritas misit; et ideo verax erat, quoniam a veritate missus erat. Si veritas Joannem miserat, Christus eum miserat. Sed quod Christus cum Patre facit, Pater facit: et quod
Abbreviated transcription (Latin):
sedolere uideant quasi clausum sit contra illos: quo missi
sunt discipuli in nomine patris & filii & sp̃r scĩ. Vt bapti¬
zarent tam quamminisari : quo mis irant᷑. Ite dixit.
Baptizate genes. Audisdis fs quo modo uenit illa he¬
reditar: Postula a me & dabotibigentes hereditatem
tuam & posses sonem tuam terminositerrȩ: Au distis
quo modo asion proditlex & uerbum dnĩ ab hierusalẽ :
Ibi enm ccudierunt discipuli. Ite bapti zate gendes. in
nomine patris & filii & spr scĩ : Intenti facti sumus cum
ccudiremus. Ite baptizate gentes: incuiur nomine. p̃atris¬

Expanded text:
se videre doleant: quasi clausum sit contra illos. Quo missi se videre doleant: quasi clausum sit contra illos. Quo missi sunt discipuli, in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti, ut baptizarent tanquam ministri? quo missi sunt? Ite, dixit, baptizate gentes. Audistis, fratres, quomodo venit illa haereditas, Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae . Audistis quomodo a Sion prodiit lex, et verbum Domini ab Jerusalem : ibi enim audierunt discipuli, Ite, baptizate gentes in nomine Patris et Filii et Spiritus sancti . Intenti facti sumus, cum audiremus, Ite, baptizate gentes. In cujus nomine? I
Abbreviated transcription (Latin):
tiores Sunt alii aliis meliores : quareergo siunus ab illo
Verbi gratia iusto scõ bapti ⁊&ur alius ab alio inferions
meriti apud dm̃ inferioris gradus: inferioris continen¬
tiae : infenoris uite : Vnum tamen & par & ȩquale ẽ quod
acceperunt. Nis quia hicẽ qui baptizat: Quomo doergo
cum baptizat bonur & melior. Nondeo istebonum
accepit & ille melius. Sed quã uirbonur & melior fuenni
minisari: Vnum &ae qualeẽ quodacceperunt: Non est
melius in illo & inferius in illo: Sic & cumbaptizat malur ex
aliqua uel ignorantia &clesiae uel tolerantia : aut enim
ignorantur malis auttoilerantur ut palea quousque in
ultimouentil&ur area. illud quod datum ese : unumẽ nec
inpar. propter in pares ministros: Sed par. &aequale :
propter hicẽ qui baptinat: Ergo dil&ctis simi uideamꝰ
quiduideri illi nolint: Nan quid nonuideant: Sed quid

Expanded text:
tiores, sunt alii aliis meliores. Quare ergo si unus ab illo, tiores, sunt alii aliis meliores. Quare ergo si unus ab illo, verbi gratia, justo sancto baptizetur, alius ab alio inferioris meriti apud Deum, inferioris gradus, inferioris continentiae, inferioris vitae, unum tamen et par et aequale est quod acceperunt, nisi quia hic est qui baptizat? Quomodo ergo cum baptizat bonus et melior, non ideo iste bonum accepit, et ille melius; sed quamvis bonus et melior fuerint ministri, unum et aequale est quod acceperunt, non est melius in illo, et inferius in isto: sic et cum baptizat malus ex aliqua vel ignorantia Ecclesiae, vel tolerantia aut enim ignorantur mali, aut tolerantur, toleratur palea, quousque in ultimo ventiletur area, illud quod datum est, unum est, nec impar propter impares ministros; sed par et aequale, propter, Hic est qui baptizat. 9. Ergo, dilectissimi, videamus quod videre illi nolunt; non quod non videant, sed quod
Abbreviated transcription (Latin):
rat: Quidergo ꝑcolumbã didicit nemen dax postea inue¬
matur Quod auertat anobis dropinarinis qundam
propri&atem in xpotalẽ futuram ut quamuis multimi¬
nisctri baptis aͦri essen : Siue iusti Siue in iusti nontri¬
buer&ur scĩtas baptisim nisilli super quem descendit
columba: de quo dictumẽ. Hicẽ qui bapti zat in spũ scõ
P&rur bapti ÷& hicẽ qui baptizat: Paulus bapti ÷ & hic
ẽ qui bapti zat. Iudas bapti ÷& hicẽ qui baptizat Nam
si pro diuersitate meritorum baptismum scr ess& quia
diuersarun merita diuersa erun baptismata : & tanto
quisque aliquid melius putatur accipere : Quanto a me¬
liore uid&ur accepisse ipsi scĩ intellegite frs̃boni perti¬
nentes ad columbam ꝑtinenter ad sortem ciuitatis illi¬
us hierusalem: ipsiboni in & clesia : dequibur dicit aposto¬
lus. No uit dnr̃ qui sunt eiur: Diuersarum gratiarum
sunt non om̃s paria merita habent: Sunt alii aluis sanc¬

Expanded text:
rat. Quid ergo per columbam didicit, ne mendax postea inveniatur quod avertat a nobis Deus opinari; nisi quamdam proprietatem in Christo talem futuram, ut quamvis multi ministri baptizaturi essent, sive justi, sive injusti, non tribueretur sanctitas Baptismi, nisi illi super quem descendit columba, de quo dictum est, Hic est qui baptizat in Spiritu sancto? Petrus baptizet, hic est qui baptizat: Paulus baptizet, hic est qui baptizat; Judas baptizet, hic est qui baptizat. 8. Nam si pro diversitate meritorum Baptisma sanctum est, quia diversa sunt merita, diversa erunt baptismata; et tanto quisque aliquid melius putatur accipere, quanto a meliore videtur accepisse. Ipsi sancti, intelligite fratres, boni pertinentes ad columbam, pertinentes ad sortem civitatis illius Jerusalem, ipsi boni in Ecclesia, de quibus dicit Apostolus, Novit Dominus qui sunt ejus ; diversarum gratiarum sunt, non omnes paria merita habent: sunt alii aliis sanc
Abbreviated transcription (Latin):
quasine diluuium Si posa ea fier&: delerentur :
du dierant aum & recensueran qui a omnis iniquitas
erat del&a diliuo: ab imquitate temperare nolebt
Altitudinem turris contra diluuium require ban:
Aedificauerunt turrem &xcelsam uidit dr̃ suꝑ biam
ipsorum. Et tunc errosemillis in mitti fecit: ut non
se cognoscer& loquenter: Et factȩ sunt diuerse lingus
de suꝑbia: Si sꝑbia fecit diuersitater linguarum
humilitas xp̃i congregauit diuersitates linguarum: Iã
qđ illa turris dissociauerat : & clenia collegit, Deuna
lingua factȩ snt multȩ : Noli mirari suꝑbia hoc fecit:
De multis lingius fit una: Nolimirari caritas fecit:
quia &si sunt. diuersȩ linguarum Sunt : Incorde unur

Expanded text:
quasi ne diluvio. si postea fieret, delerentur. quasi ne diluvio. si postea fieret, delerentur. Audierant enim et recensuerant quia omnis iniquitas erat deleta diluvio: ab iniquitate temperare nolebant; altitudinem turris contra diluvium requirebant; aedificaverunt turrim excelsam. Vidit Deus superbiam ipsorum, et hunc errorem illis immitti fecit, ut non se cognoscerent loquentes; et factae sunt diversae linguae per superbiam . Si superbia fecit diversitates linguarum, humilitas Christi congregavit diversitates linguarum. Jam quod illa turris dissociaverat, Ecclesia colligit. De una lingua factae sunt multae; noli mirari, superbia hoc fecit: de multis linguis fit una; noli mirari, charitas hoc fecit. Quia etsi soni diversi linguarum sunt, in corde unu