comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
mento sed spũ d̃i iiiii. non in tabulis
lapideis. sed in tabulis cordis carnali¬
bus. Qd̃ ñ ideo dictum putemꝰ: ut car¬
nalit̾ uiuant. qui debent spiritaliter
uiuere. Sed quia lapis sine sensu est.
cui comparatũ ẽ cor durum: cui nisi
carni sentienti cor intelligens debuit
cõparari: Sic enĩ hoc dicitur ꝑ ierechi¬
elem ꝓpħam. Et dabo eis inquit cor
aliud. & sp̃m nouum dabo eis: & euel¬
lam cor lapideum de carne eorum. &
dabo eis cor carneum ut in preceptis
meis ambulent. & iustificationes meaᷤᷤ
obseruent. & faciant eas: & erunt mͥ
in popłm. & ego ero eis in dm̃ dicit
dñs. Nũquid ergo possumus nͥ absur¬
dissime dicere. bonum meritum bonȩ
uoluntatis in homine p̃cessisse: ut auel¬
leret᷑ ab eo cor lapideum: quando qͥdẽ
ipsum cor lapideum non significat
nisi durissimam uoluntatẽ. & ad uersꝰ
dm̃ om̃ino inflexibilem: Ubi enĩ prę¬
cedit bona uoluntas. iam non ẽ utiq

Expanded text:
mento, sed spiritu Dei vivi; non in tabulis mento, sed spiritu Dei vivi; non in tabulis lapideis, sed in tabulis cordis carnalibus . Quod non ideo dictum putemus, ut carnaliter vivant qui debent spiritualiter vivere: sed, quia lapis sine sensu est, cui comparatum est cor durum, cui nisi carni sentienti cor intelligens debuit comparari? Sic enim hoc dicitur per Ezechielem prophetam: Et dabo eis, inquit, cor aliud, et spiritum novum dabo eis; et evellam cor lapideum de carne eorum, et dabo eis cor carneum, ut in praeceptis meis ambulent, et justificationes meas observent, et faciant eas: et erunt mihi in populum, et ego ero eis in Deum, dicit Dominus . Numquid ergo possumus nisi absurdissime dicere, bonum meritum bonae voluntatis in homine praecessisse, ut evelleretur ab eo cor lapideum: quandoquidem ipsum cor lapideum non significat nisi durissimam voluntatem et adversus Deum omnino inflexibilem? Ubi enim praecedit bona voluntas, jam non est utique
Abbreviated transcription (Latin):
ti alia conceclantur. Quomͦ enĩ in uoca¬
bunt inquit in quẽ non crediderunt
ꝙ ꝑ fidem impetremus orando. ut pos¬
fuus facere quȩ iubemur. Ideo ipse
apł̃s assidue legi p̃ponit fidem: qm̃aᷤ
lex iubet facere non ualemus. nisi ꝑ
fidem rogando impetremꝰ ut facere ua¬
leamus. Nam si fides liberi ẽ tantũmo¬
do arbitrii nec dat᷑ a do: ꝓpter quid pro
eis qui nolunt credere oiamꝰ ut credantꝰ
Quod prorsus faceremꝰ in anit̃. nifine¬
ctissime crederemꝰ etiam ꝑuersas ꝙ fid̃i
contrarias uoluntates. om̃ipotentem
dm ad credendum posse conuertere.
pulsat᷑ ubi dicit᷑. Hodie si uoce euis
audieritis nolite obdurare corda ur̃a.
Sed nisi posset ds etiam duritiam cordis
auferre. non diceret ꝑ ꝓpħam. Auferã
ab eis cor lapideum. ꝙ dabo eis cor car¬
neum. Quod de nouo testamento fuis-¬
se predictum: satis apłs ostendit. ubi
ait. Epła nr̃a uos estis: scripta non atra-¬

Expanded text:
ti alia concedantur. Quomodo enim invocati alia concedantur. Quomodo enim invocabunt, inquit, in quem non crediderunt ut per fidem impetremus orando, ut possimus facere quae jubemur. Ideo ipse Apostolus assidue legi praeponit fidem: quoniam quod lex jubet, facere non valemus, nisi per fidem rogando impetremus, ut facere valeamus. 29. Nam si fides liberi est tantummodo arbitrii, nec datur a Deo, propter quid pro eis qui nolunt credere, oramus ut credant? Quod prorsus faceremus inaniter, nisi rectissime crederemus, etiam perversas et fidei contrarias voluntates omnipotentem Dpulsatur, ubi dicitur: Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra . Sed nisi posset Deus etiam duritiam cordis auferre, non diceret per prophetam: Auferam ab eis cor lapideum, et dabo eis cor carneum. Quod de novo Testamento fuisse praedictum, satis Apostolus ostendit, ubi ait: Epistola nostra vos estis, scripta non atra
Abbreviated transcription (Latin):
lam quidem de fide hoc ẽ uolunta¬
te credentis. suꝑius disputaui: usq
ad eo eam demonstrans ad grãm ꝑci¬
nere. ut apłs non diceret. miscđdiam
consecutus sum quia fidelis eram:
sed diceret. miscđiam consecutus sũ
ut fidelis essem: Sunt ꝙ̃ alia testimo¬
nia. in quibꝰ ẽ quod ait. sapite ad tẽ¬
perantiã sicut unicuiq ds partitus
ẽ mensuram fidei & quod iam cõme¬
moraul. gr̃a salui facti estis ꝑ fide &
hoc non ex uobis. sed ex dono dĩ ẽ: s
illud quod scribit ad ephesios. pax fr̃ib
donatum ẽ ꝓ xp̃o. non solum ut cri¬
datis in eum. uerũetiam ut patiami¬
ni ꝓeo. Utrumq gͦ ad dĩ gr̃am pert¬
net. ꝙ. fides credentium. & tolerantia
patientium: quia utrũq dixit esse do¬
natum. Et illud maxime ubi dicit.
habentes autẽ eunde sp̃m fidei. Non
enim ait scientiam fidei: sed spm̃ fidei
Quod ꝓpterea dixit. ut intelligamꝰ q
fides & non petita conceditur: ut ei peten¬

Expanded text:
Jam quidem de fide, hoc est, de voluntaJam quidem de fide, hoc est, de voluntate credentis superius disputavi , usque adeo eam demonstrans ad gratiam pertinere, ut Apostolus non diceret, Misericordiam consecutus sum, quia fidelis eram; sed diceret, Misericordiam consecutus sum, ut fidelis essem . Sunt et alia testimonia, in quibus est quod ait, Sapite ad temperantiam, sicut unicuique Deus partitus est mensuram fidei . Et quod jam commemoravi: Gratia salvi facti estis per fidem, et hoc non ex vobis, sed Dei donum est . Et illud quod scripsit ad Ephesios: Pax fratridonatum est pro Christo, non solum ut credatis in eum, verum etiam ut patiamini pro eo . Utrumque ergo ad Dei gratiam pertinet, et fides credentium, et tolerantia patientium, quia utrumque dixit esse donatum. Et illud maxime, ubi dicit: Habentes autem eumdem spiritum fidei . Non enim ait, Scientiam fidei; sed, spiritum fidei: quod propterea dixit, ut intelligeremus, quia fides et non petita conceditur, ut ei peten
Abbreviated transcription (Latin):
mandetis. Ibi uidebitis queadmodũ
sic alloquat᷑ liberum arbitrium eoꝵ
quos conscriptione sui sermonis ȩdi¬
ficat: ut ostendat tamen ea quȩ im¬
plenda uidentur in lege. in oratione
esse poscenda. Quod utiq uanissime
fieret: si ad illa agenda sine diuino
adiutouo uoluntas humana suffice
sores sed inflatores & p̃cipitatores libi
arbitrii. quia neq scientia diuinȩ
legis neq natura. neq remissio sola¬
dñm nr̃m datur. sed ipsa facit ut lex
impleatur. ut natura liberetur. pecca¬
tum non dñetur: cum gͦ in his conui-¬
cti fuerint. adhoc se conuertunt. ut
quocũq modo conent᷑ ostendere. gra-¬
tiam di scđm merita nr̃a dari. Dicunt
enim. Et si non datur scđm merita
bonoꝵ oꝑm quia ꝑ ipsam bene oꝑa¬
mur: tamen scđm merita bonȩ uo-¬
luntatis datur. quia bona uoluntaᷤᷤ
inquiunt precedit orantis. ꝙͣ p̃cessit
uoluntas credentis: ut scđm hȩc
merita. grã sequat᷑ ex audientis di.

Expanded text:
mandetis. Ibi videbitis quemadmodum mandetis. Ibi videbitis quemadmodum sic alloquatur liberum arbitrium eorum, quos conscriptione sui sermonis aedificat, ut ostendat tamen ea quae implenda jubentur in lege, in oratione esse poscenda. Quod utique vanissime fieret, si ad illa agenda sine divino adjutorio voluntas humana sufficersores, sed inflatores et praecipitatores liberi arbitrii, quia neque scientia divinae legis, neque natura, neque sola remissio nostrum datur, sed ipsa facit ut lex impleatur, ut natura liberetur, ne peccatum dominetur: cum ergo in his convicti fuerint, ad hoc se convertunt, ut quocumque modo conentur ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari. Dicunt enim: « Etsi non datur secundum merita bonorum operum, quia per ipsam bene operamur; tamen secundum merita bonae voluntatis datur: quia bona voluntas, » inquiunt, « praecedit orantis, quam praecessit voluntas credentis, ut secundum haec merita gratia sequatur exaudientis Dei. » 28.
Abbreviated transcription (Latin):
soluere sed adimplere: & natura ꝑ
adam ꝑdita. ꝑ illum reparetur qui
dixit uenisse se querere & saluare
quod ꝑierat: in quem uenturũ anti¬
qui etiam patres crediderant. qui di¬
ligebant dm̃. Dicunt etiã gr̃am dĩ
lex est neq natura. ad hoc tantũ ua¬
lere ut peccata p̃terita dimittant᷑ ñ
ut futura uitentur uel repugnantia
superentur. Sed si hoc uerum esset: ut¬
q in oratione dñica cum dixissemus
dimitte nobis debita nr̃a sicuti &̃ nos
dimittimus debitoribꝰ nr̃is: non ad¬
deremus. & ne nos inferas in tempta¬
tionem. Illud enim dicimꝰ ut peccata
dimittantur: hoc autẽ ut caueantur
siue uincantur. Quod a patre qui
in cęlis est nulla ratione peteremꝰ: si
uirtute uoluntatis humanȩ hoc pos¬
semꝰ efficere.
ommoneo autẽ caritatẽ ur̃am &
multum ex hortor. ut beati cypͥani
librum qũe scripsit de oratione dĩca.
diligenter legatis: & quantũ uos dñs
a diuuerit intelligatis memoriȩq

Expanded text:
legem, sed implere : et natura per legem, sed implere : et natura per Adam perdita, per illum repararetur, qui dixit venisse se quaerere et salvare quod perierat ; in quem venturum antiqui etiam patres crediderant, qui diligebant Deum. 26. Dicunt etiam gratiam Dei, lex est neque natura, ad hoc tantum valere, ut peccata praeterita dimittantur, non ut futura vitentur, vel repugnantia superentur. Sed si hoc verum esset, utique in oratione dominica, cum dixissemus, Dimitte nobis debita nostra, sicut et nos dimittimus debitoribus nostris; non adderemus, et ne nos in ferasin tentationem . Illud enim dicimus ut peccata dimittantur; hoc autem ut caveantur, sive vincantur: quod a Patre qui in coelis est, nulla ratione peteremus, si virtute voluntatis humanae hoc possemus efficere. Commoneo autem Charitatem vestram, et multum exhortor, ut beati Cypriani librum quem scripsit de Oratione Dominica, diligenter legatis; et quantum vos Dominus adjuverit, intelligatis, memoriaeque
Abbreviated transcription (Latin):
beamꝰ mentẽ rationalem qua intelli¬
gere ualeamꝰ facti ad imaginẽ dĩ:
ut dñemur piscibus maris & uolu¬
cribus cęli. & om̃ibus pecoribꝰ quȩ
repunt suꝑ terrã. Sed non est hȩc
grã qua cõmendat apłs. ꝑ fidẽ iñu¬
xp̃i. Hanc enim naturã etiã cum
impiis & infidelibꝰ certum ẽ nobis
esse cõmunẽ: grã uero ꝑ fidem iñu
xp̃i eoꝵ tantũmͦ ẽ. quoꝵ ẽ ipsa fides.
Non enĩ om̃ium ẽ fides. Deniq sicut
eis qui uolentes in lege iustificari
a gr̃a exciderunt uerissime dicre. si
ex lege iustitia. gͦ xp̃c gratis mortu¬
us est: sic eis qui gr̃am qu̾a cõmendat
& ꝑcipit fides xp̃i. putant esse natu-¬
rã. uerissime dr. Si ex natura iustitiã. gͦ
xp̃s gratis mortuus ẽ. Iam enĩ hic erat
lex. ꝙͦ non iustificabat: ĩa hic erat na-
tura & non iustificabat Ideo xp̃e non
gratis mortuus ẽ. ut & lex ꝑ illum
impleret᷑ qui dixit: non ueni legẽ

Expanded text:
beamus mentem rationalem, qua intellibeamus mentem rationalem, qua intelligere valeamus, facti ad imaginem Dei, ut dominemur piscibus maris, et volucribus coeli, et omnibus pecoribus quae repunt super terram. Sed non haec est gratia, quam coi. Hanc enim naturam etiam cum impiis et infidelibus certum est nobis esse communem: gratia vero per fidem Jesu Christi eorum tantummodo est, quorum est ipsa fides. Non enim omnium est fides . Denique sicut eis qui volentes in lege justificari, a gratia exciderunt, verissime dicit, Si ex lege justitia, ergo Christus gratis mortuus est : sic et his qui gratiam quam commendat et percipit fides Christi, putant esse naturam, verissime dicitur, Si ex natura justitia, ergo Christus gratis mortuus est. Jam hic enim erat lex, et non justificabat; jam hic erat et natura, et non justificabat: ideo Christus non gratis mortuus est, ut et lex per illum impleretur, qui dixit, Non veni solvere
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ ex lege ẽ. iustitiȩ di non sunt sub¬
iecti: hoc ẽ gr̃ȩ di non sunt subie¬
cti. Sub lege enim erant. non sub gr̃a:
& ideo eis dñabat᷑ peecatũ: a quo non
fit homo liber lege. sed grã. Propter
quod alibi dicit. Deccatum enĩ uobis
non dñabit᷑. Non enim estis sub lege.
sed sub gr̃a: non quia lex mala ẽ. sed
quia subilla sunt quos reos facit ui¬
bendo. non aduuando. Grã quippe
adiuuat ut sit legis quisq factor:
sine qua grã sub lege positus. tantũmͦ
erit legis auditor. Talibꝰ itaq dicit Qi
uoces. quis ita desipiat inmo insani-¬
at nesciens quid loquatur: ut audeat
dicere legem esse grãm. cum clamet
qui sciebat quid loqueret᷑. qui in le¬
ge iustificamini a grã excidistis: Si
autẽ lex non ẽ grã. quia ut ipsa lex
fiat non potest lex adiunare sed gr̃a.
nũquid natura erit grã: Nam & hoc
pelagiani ausi sunt dicere: grãm ẽẽ
naturam. in qua sic creati sumꝰ. ut ha-¬

Expanded text:
quae ex lege est: justitiae Dei non sunt subquae ex lege est: justitiae Dei non sunt subjecti, hoc est, gratiae Dei non sunt subjecti. Sub lege enim erant, non sub gratia; et ideo eis dominabatur peccatum, a quo non fit homo liber lege, sed gratia. Propter quod alibi dicit, Peccatum enim vobis non dominabitur; non enim estis sub lege, sed sub gratia : non quia lex mala est; sed quia sub illa sunt quos reos facit jubendo, non adjuvando. Gratia quippe adjuvat ut legis quisque sit factor, sine qua gratia sub lege positus tantummodo erit legis auditor. Talibus itaque dicit, voces, quis ita desipiat, imo insaniat nesciens quid loquatur, ut audeat dicere, legem esse gratiam, cum clamet qui sciebat quid loqueretur, Qui in lege justificamini, a gratia excidistis? Si autem lex non est gratia, quia ut ipsa lex fiat, non potest lex adjuvare, sed gratia; numquid natura erit gratia? Nam et hoc Pelagiani ausi sunt dicere, gratiam esse naturam, in qua sic creati sumus, ut ha
Abbreviated transcription (Latin):
non qua iustitia ds iustus ẽ. sed quȩ
iustitia ẽ homini ex dõ. Et ut sciatis
hanc illum eoꝵ dixisse iustitiã quȩ ẽ
ex lege. hanc autẽ di quȩ hominis ẽ
ex dõ: audite quid dicit alio loco. cũ¬
inquit non solum detrimenta esse¬
credidi. uerum & stercora existimaui
esse: ut xp̃m lucrifaciam. & inueniar
in illo non habens meam iustitiam
quȩ ex lege est. sed eam quȩ ẽ ꝑfidẽ¬
non esset lex ipsa sed di: nisi quia dĩ¬
suam dixit iustitiam quauus ex lege
esset. quia sua uoluntate legẽ se posse
putabat implere. sine adutorio gr̃ȩ
quȩ est ꝑfidem xp̃i: Ideo cũ dixisset
non habens meam iustitiam quȩ ꝑ
legem ẽ: secutus adiunxit Sed eam
ignorabant de quibꝰ ait. Ignorantes
d̃i iustitiã. idest quȩ ẽ ex đo. Hanc
enim dat non littera occidens: sed ui¬
uificans sp̃s. Et suam uolentes consti¬
tuere ꝗͣ dixit ipse ex lege iustitiã. cum
diceret non habens meam iusticiam

Expanded text:
non qua justitia Deus justus est, sed quae non qua justitia Deus justus est, sed quae justitia est homini ex Deo. Et ut sciatis hanc illum eorum dixisse justitiam, quae est ex lege; hanc autem Dei, quae homini est ex Deo: audite quid alio loco nia non solum detrimenta credidi, uerum etiam stercora existimaui esse, ut Christum lucrifaciam et inueniar in illo non habens meam iustitiam, quae ex lege est, sed eam, quae enon esset lex ipsa, sed Dei: nisi, quia suam dixit justitiam, quamvis ex lege esset, quia sua voluntate legem se posse putabat implere sine adjutorio gratiae quae est per fidem Christi? Ideo cum dixisset, non habens meam justitiam quae ex lege est; secutus adjunxit, sed eam ignorabant, de quibus ait, ignorantes Dei justitiam, id est, quae est ex Deo hanc enim dat non littera occidens, sed vivificans spiritus; et suam volentes constituere, quam dixit ipse ex lege justitiam, cum d
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑa facere posse non di ꝓpterea cũ
dixisset. si autẽ sp̃u actiones carns
mortificaueritis. uiuetis: continuo
subietit. Quot quot enim spũ di
aguntur. hii filii sunt dĩ. Quando
ergo spu actiones carnis mortifica¬
ais ut uiuatis: illum glorificate illũ
laudate. illi gratias agite. cuiꝰ spũ
aginim ut ista ualeatis: ut uos l¬
os di esse monstretis. Quocquot en
sine ad iutorio gr̃ȩ confidentes itl
uirtute sua suo spũ agunt᷑ non sunt
filii di. Tales sunt de quibꝰ idem dicit
apłs: quod ignorantes di iustitia ꝯ
suam uolentes constituere iusticie
di non sunt subiecti. De iudeis hoc
dicit. qui de se p̾sumentes gram re
bant. Suam uero iustitiam dicit eos
uolentes constituere. quȩ iustitia ẽ
ex lege: non quia lex ẽ ab ipsis consti¬
tuta: sed in lege quȩ ex dõ est. suam
iustitiam constituebant. quando ean¬
dem legem suis uiribus se implere pos¬
se credebant: ignorantes di iustitiam.

Expanded text:
opera facere posse, non Dei; propterea cum opera facere posse, non Dei; propterea cum dixisset, Si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis, continuo subjecit, Quotquot enim spiritu Dei aguntur, hi filii sunt Dei . Quando ergo spiritu actiones carnis mortificatis ut vivatis, illum glorificate, illum laudate, illi gratias agite, cujus spiritu agimini ut ista valeatis, ut vos filios Dei esse monstretis. Quotquot enisine adjutorio gratiae, confidentes in virtute sua, suo spiritu aguntur, non sunt filii Dei. Tales sunt de quibus idem dicit apostolus, quod ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiae Dei non sunt subjecti . De Judaeis hoc dixit, qui de se praesumentes gratiam repbant. Suam vero justitiam dicit eos volentes constituere, quae justitia est ex lege; non quia lex ab ipsis est constituta, sed in lege quae ex Deo est, suam justitiam constituerant, quando eamdem legem suis viribus se implere posse credebant: ignorantes Dei justitiam,
Abbreviated transcription (Latin):
qua uiuamur ad non peccandumꝰ
Quid est miseri quod dicunt: qui
sine ulla clubitatione tanto apło
re. ꝙ ꝑ bonum oꝑari mortẽ. de qua
non liberaretur nisi uiuificaret sp̃c
eum quem littera occiderat. sicut au¬
tẽ alio loco dicit. littera occidit. sp̃s
autẽ uiuificat: ꝙ isti indociles contͣ
lucem di cȩci. & contra dĩ uocẽ sur¬
di. occidentẽ litteram uiuificare di¬
cunt: & uiuificanti sp̃ui contradict
Ergo fr̃s mei ut ipsius potius apłi
uerbis uos ammoneam: debitores
sumus non carm. ut scđm carnem
uiuamus. Si enim scđm carnẽ uixe¬
ritis. moriemini. Si autẽ sp̃u act̾iones
carnis mortificaueritis. uiuetis. Hec
dixi. ut apłicis uerbis liberum arbi¬
trium ur̃m a malo det̃rerẽ. ꝙ exhorta¬
rer ad bonum. Nec tam̃ ideo debe¬
tis in homine hoc ẽ in uobismet ipsis
carnem uiuitis. sed sp̃u actiones
carnis mortificatis. Ut enĩ non se
extollerent quibꝰ ista dicebat exisfi¬
mantes suo sp̃u se tanta hȩc bona

Expanded text:
qua juvamur ad non peccandum? qua juvamur ad non peccandum? Quid est miseri quod dicunt, qui sine ulla dubitatione tanto Apostre, et per bonum operari ei mortem, de qua non liberaretur, nisi vivificaret spiritus eum, quem littera occiderat sicut alio loco dicit, Littera occidit, spiritus autem vivificat : et isti indociles contra lucem Dei caeci, et contra vocem Dei surdi, occidentem litteram vivificare dicunt, et vivificanti spiritui contradicunt. Ergo, fratres, ut ipsius potius Apostoli verbis vos moneam, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini: si autem spiritu actiones carnis mortificaveritis, vivetis. Haec dixi, ut apostolicis verbis liberum arbitrium vestrum a malo deterrerem, et exhortarer ab bonum: nec tamen ideo debetis in homine, hoc est, in vobis ipsis, carnem vivitis, sed spiritu actiones carnis mortificatis. Ut enim non se extollerent quibus ista dicebat, existimantes se suo spiritu tanta haec bona
Abbreviated transcription (Latin):
ret: non concupisces. Occisione autẽ
accepta: peccatum ꝑ mandatum oꝑa-¬
tum ẽ. in me omnẽ concupiscentiam.
Sine lege enĩ. peccatum mortuum ẽ.
Ego autẽ uiuebam aliquando sine
lege. Adueniente autẽ mandato
peccatũ reuixit: ego autẽ mortuus
sum. & inuentum ẽ mͥ mandatũ quod
erat in uita. hoc esse in mortem. Pecca¬
tum enim occasione accepta. ꝑ man-¬
datum fefellit me. & ꝑ illud occidit.
Itaq lex quidem scã. ꝙ mandatum
scm̃ ꝙ iustum & bonum. Quod exgo
bonum est. michi factum ẽ mors: Absit.
Sed peccatum ut appareret peccatũ.
ꝑ bonum mͥ oꝑatum ẽ mortẽ ut fiat
suꝑ modum peccator aut peccatum.
ꝑ mandatum. Et ad galathas dicit.
Scientes autẽ qm̃ non iustificat᷑ homo
ex opibus legis nisi ꝑ fidem ĩu xp̃i.
ꝙ̾ nos in xp̃o iĩu credimus. ut iusti¬
ficemur ex fide uiu xp̃i. & non ex
uanissimi homines & ꝑuersissimi pe¬
lagiani. legem dicunt esse d̃i grãm.

Expanded text:
ret, Non concupisces. Occasione autem ret, Non concupisces. Occasione autem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam. sine lege enim peccatum mortuum est. ego autem uiuebam aliquando sine lege. adueniente autem mandato peccatum reuixit, ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat in uitam, hoc esse in mortem. peccatum enim occasione accepta per mandatum fefellit me et per illud occidit. itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. quod ergo bonum estatum ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccator aut peccatum per mandatum . Et ad Galatas dicit: Scientes autem quoniam non justificatur homo ex operibus legis nisi per fidem Jesu Christi, et nos in Christo Jesu credidimus, ut justificemur ex fide Christi, et non ex vanissimi homines et perversissimi Pelagiani legem dicunt esse Dei gratiam,
Abbreviated transcription (Latin):
nis caro coram illo. ꝑlegẽ enim cogni¬
tio peccati. Cognitio dixit. ñ consũpdio.
Qñdo autẽ agnoscit homo peccatũ: si ñ
a diuuat gr̃a ut cognitum caueat᷑. sine
dubio lex iram oꝑatur. Quod alio loco
ipse apłs dicit. ip̃siꝰ enĩ uerba sunt.
Lex iram oꝑatur. Hoc ideo dixit: qr
ira di maior est in p̃uaricatore. quia
ꝑ legem cognoscit peccatũ. & tamen
facit᷑. Talis quippe homo prȩuaricator
ẽ legis. sicut in alio loco dicit. Ubi¬
Propter hoc & alibi ait. ut seruiamꝰ
innouitate sp̃s & ñ in uetustate littȩ.
legem uolens intelligi litterȩ uetusta¬
tem. nouitatẽ uero sp̃s quid nisi gr̃am:
Et ne putaretur accusasse legem uel
reprehendisse. continuo sibi opposuit
questionẽ. & ait. Quid gͦ dicemꝰ. Lex
peccatum ẽ: Absit. Deinde subiunxit
Sed peccatum non cognoui. nisi ꝑ
legem. Hoc est quod dixerat. ꝑ legẽ
cognitio peccati. Nam concupiscen¬
diam inquit nesciebam. nisi lex dice¬

Expanded text:
nis caro coram illo, per legem enim cogninis caro coram illo, per legem enim cognitio peccati . Cognitio dixit; non, Consumptio. Quando autem cognoscit homo peccatum, si non adjuvat gratia ut cognitum caveatur, sine dubio lex iram operatur. Quod alio loco ipse Apostolus dicit, ipsius enim verba sunt: Lex iram operatur. Hoc autem dixit, quia ira Dei major est in praevaricatore, qui per legem cognoscit peccatum, et tamen facit: talis quippe homo praevaricator est legis, sicut et in alio loco dicit, UbiPropter hoc et alibi ait, Ut serviamus in novitate spiritus, et non in vetustate litterae: legem volens intelligi litterae vetustatem, novitatem vero spiritus quid, nisi gratiam? Et ne putaretur accusasse legem vel reprehendisse; continuo sibi opposuit quaestionem, et ait, Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit. Deinde subjunxit, Sed peccatum non cognovi, nisi per legem: hoc est quod dixerat, Per legem cognitio peccati. Nam concupiscentiam, inquit, nesciebam, nisi lex dice
Abbreviated transcription (Latin):
miseratione bona oꝑamur quibꝰ coro¬
na reddetur. Non enĩ quia dixit. d̃s
est qui oꝑat᷑ in uobis & uelle & oꝑari
ꝓ bona uoluntate: ideo liberum arbi¬
trium abstulisse putandus ẽ. Quod si
ita non esset. non suꝑius dixisset. cum
timore &. tremore uram ipsoꝵ salutẽ
oꝑamini. Quando enim iubetur ut
opentur: liberũ eorum conuenit᷑ ar-¬
bitrium. Sed ideo cum timore ꝙ tre¬
more ne sibi tribuendo quod bene
oꝑant᷑ de bonis tanqua suis ex tol¬
lantur oꝑibꝰ. Tanqu̾a ergo interroga¬
retur apłs & diceretur ei. quare dixisti
cum timore & tremore. hoꝵ uerboꝵ
rationẽ reddidit dicens. Ds est enim
qui oꝑatur in uobis. Si enĩ timetis
ꝙ tremitis: non extollimim tanquã
dẽ ꝑ liberum arbitrium non facere
mala. & facere bona. Hoc enĩ nobis
lex dĩ p̃cepit in libris scĩs. siue ueteri¬
bus. siue nouis. Sed legamꝰ. & adu¬
uante dño intelligamus apłm dicen¬
tẽ: quia non iustificabit᷑ ex lege om¬

Expanded text:
quibus corona redditur. Non enim, quia dixit, Deus est enim qui operatur in vobis et velle et operari, pro bona voluntate, ideo liberum arbitrium abstulisse putandus est. Quod si ita esset, non superius dixisset, Cum timore et tremore vestram ipsorum salutem operamini . Quando enim jubetur ut operentur, liberum eorum convenitur arbitrium: sed ideo cum timore et tremore; ne sibi tribuendo quod bene operantur, de bonis tanquam suis extollantur operibus. Tanquam ergo interrogaretur Apostolus, et diceretur ei, Quare dixisti, Cum timore et tremore? horum verborum rationem reddidit dicens, Deus est enim qui operatur in vobis. Si enim timetis et tremitis, non extollimini tanquam dem per liberum arbitrium non facere mala, et facere bona; hoc enim nobis lex Dei praecipit in Libris sanctis, sive veteribus, sive novis: sed legamus et adjuvante Domino intelligamus Apostolum dicentem, Quia non justificabitur ex lege om
Abbreviated transcription (Latin):
set. ꝙ. gr̃a eius in me uacua non fuit.
sed plus om̃ibꝰ illis laboraui. subiun¬
xitatq ait. Non autẽ ego. sed grã
di mecum. id ẽ non ego solus. sed
gr̃a di mecum. Ac ꝑ hoc nec grã
di sola. nec ipse solus: sed gr̃a diꝰ cum
illo. Ut autẽ de cęlo uocaret᷑. ꝙ tam
magna & efficacissima uocatione con-¬
uerteretur: grã di erat sola. quia me¬
rita eius erant magna sed mala. De¬
niq & alibi dicit ad timotheum.
Conlabora ȩuangłio scđm uirtu.¬
tẽ d̃i. saluos nos facientis & uocan¬
tis uocatione sua scã. non scđm oꝑa

Expanded text:
set, Gratia ejus in me vacua non fuit, set, Gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi; subjunxitDei mecum : id est, non solus, sed gratia Dei mecum: ac per hoc nec gratia Dei sola, nec ipse solus, sed gratia Dei cum illo. Ut autem de coelo vocaretur, et tam magna efficacissima vocatione converteretur , gratia Dei erat sola; quia merita ejus erant magna, sed mala. Denique et alibi dicit ad Timotheum: conlabora euangelio secundum uirtutem dei saluos nos facientis et uocantis uocatione sua sancta
Abbreviated transcription (Latin):
si quesieris eum: & scdm hoc meritũ
dari grãm in eo quod dictũ ẽ. ꝙ in¬
ueniet᷑ tibi. Et om̃ĩno laborant qͣn¬
tum possunt. ostendere grãm di se¬
cundum merita nr̃a dari: hoc ẽ grãm
non esse grãm. Quibꝰ enĩ scđm meri
quidẽ in apło paulo. sed malum: qͣn¬
do ꝑsequebatur eccłiam. Unde dicit.
Non sum idoneus uocari apłs. quia
ꝑsecutus sum eccłiam di. Cum ergo
haberet hoc meritum malum: reddi¬
tum ei bonum ꝓ malo in eo quod se-¬
quitur adrunxit. Sed gr̃ã di sum id
quod sum. Atq ut ostenderet liberũ
arbitrium. mox addidit. Ꝙ grã eiꝰ in
me uacua non fuit. sed plus om̃ibus
illis laboraui. Hoc enĩ liberum arbitri¬
um hominis exhortat᷑. & in aliis qui¬
bꝰ dicit. Rogamus autẽ uos. ne in
uacuum grãm d̃i suscipiatis. Ut quid
eos rogat: si grãm sic susceperunt. ut
ꝓpriam ꝑderent uoluntatẽ : Tamen
ne ipsa uoluntas sine grã dĩ pucet᷑
bomi aliquid posse: continuo cũ dixis¬

Expanded text:
si quaesieris eum; et secundum hoc meritum si quaesieris eum; et secundum hoc meritum dari gratiam, in eo quod dictum est, invenietur tibi: et omnino laborant, quantum possunt, ostendere gratiam Dei secundum merita nostra dari; hoc est, gratiam non esse gratiam. Quibus enim secundum meritquidem in apostolo Paulo, sed malum, quando persequebatur Ecclesiam: unde dicit, Non sum idoneus vocari Apostolus, quia persecutus sum Ecclesiam Dei. Cum ergo haberet hoc meritum malum, redditum est ei bonum pro malo: ideoque secutus adjunxit, Sed gratia Dei sum id quod sum. Atque ut ostenderet et liberum arbitrium, mox addidit, et gratia ejus in me vacua non fuit, sed plus omnibus illis laboravi. Hoc enim liberum arbitrium hominis exhortatur et in aliis, quibus dicit, Rogamus ne in vacuum gratiam Dei suscipiatis . Utquid enim eos rogat, si gratiam sic susceperunt, ut propriam perderent voluntatem? Tamen ne ipsa voluntas sine gratia Dei putetur boni aliquid posse, continuo cum dixis
Abbreviated transcription (Latin):
patre meo. Item quod scriptũ ẽ in libͦ
scđo paralypomenoii. dñs uobiscũ cum
uos estis cum eo.&. si quęsieritis eũ inue¬
nietis. si autẽ dereliqueritis eũ derelinqͣt
uos: manifestat quidẽ uoluntatis arbi¬
trium. Sed illi qui dicunt grãm di scd̃m
merita nr̃a dari. ista testimonia sic ac-¬
cipiunt. ut dicant meritũ nr̃m in eo
esse quod sumꝰ cum dõ. eius autẽ gram
scdm hoc meritũ dari ut st & ipse nob̾cũ.
itẽ meritum nr̃m in eo esse quod quȩ¬
rimꝰ eũ. ꝙ scdm hoc meritum dari eius
grãm. ut inueniamꝰ eum. Et in libro
primo quod dictum est. & tu salomon
filimi cognosce dm̃. & serui ei in corde
ꝑfecto ꝙ anima uolente. quia om̃ia cor¬
da scrutatur dñs. & omne cogitationẽ
mentium nouit. si quesieris eũ inue¬
nietur tibi. & si dimiseris eum repel¬
let te in ꝑpetuum: declarat uolun¬
tatis arbitrium. Sed illi in eo ponuis
meritum hominis quod dictum ẽ.

Expanded text:
Patre meo . 11. Item quod scriptum est in libro Patre meo . 11. Item quod scriptum est in libro secundo Paralipomenon, Dominus vobiscum, cum vos estis cum eo, et si quaesieritis eum, invenietis; si autem reliqueritis eum, derelinquet vos ; manifestat quidem voluntatis arbitrium. Sed illi qui dicunt gratiam Dei secundum merita nostra dari, ista testimonia sic accipiunt, ut dicant meritum nostrum in eo esse, quod sumus cum Deo; ejus autem gratiam secundum hoc meritum dari, ut sit et ipse nobiscum. Item meritum nostrum in eo esse, quod quaerimus eum; et secundum hoc meritum dari ejus gratiam, ut inveniamus eum. Et in libro primo quod dictum est, Et tu, Salomon fili mi, cognosce Deum, et servi ei in corde perfecto et anima volente; quia omnia corda scrutatur Dominus, et omnem cogitationem mentium novit: si quaesieris eum, invenietur tibi; et si dimiseris eum, repellet te in perpetuum ; declarat voluntatis arbitrium. Sed illi in eo ponunt meritum hominis, quod dictum est,
Abbreviated transcription (Latin):
tur ad nos. Ubi possunt putare pela¬
giani suam obtinere sententiã. qua di¬
cunt grãm cd̃i scłm merita nr̃a dari
Quod quide in oriente hoc ẽ in prin¬
tia palestina. in qua ẽ ciuitas ierłm.
cũ ip̃se pelagius ab ep̃is audiret᷑: affir¬
mare non ausus ẽ. Nam inter cȩtera
quȩ illi obiecta sunt. & hoc obiectũ
ẽ quod diceret grãm dĩ scđm merita
nr̃a dari. Quod sic alienum est a ca
matizasset. ipse inde anathematizatus
exisset. Sed fallaciter eum anathemati¬
zasse posteriores eius indicant libri:
in quibꝰ om̃ino nichil aliud defendit.
quã grãm dĩ scd̃m merita nr̃a dari. Talia
ergo de scripturis colligunt. quale est
hoc unum quod paulo ante dixi. con¬
uertimini ad me q ego conuertar
ad uos: ut scd̾m meritum conuersionis
ad nos conuertitur. Nec attendunt
longum ẽ. Nam & uenire ad xp̃m
quid est aliud. nisi ad eum credendo
conuerti : Et tamen ait. nemo potest
uenire ad me: nisi datum ei fuerit a

Expanded text:
tur ad nos. Ubi possunt putare Pelatur ad nos. Ubi possunt putare Pelagiani suam obtinere sententiam, qua dicunt, gratiam Dei secundum merita nostra dari. Quod quidem in Oriente, hoc est, in provincia Palaestina, in qua est civitas Jerusalem, cum ipse Pelagius ab episcopis audiretur, affirmare non ausus est. Nam inter caetera quae illi objecta sunt, et hoc objectum est, quod diceret, gratiam Dei secundum merita nostra dari: quod sic alienum est a cathemasset , ipse inde anathematus exisset. Sed fallaciter eum anathemasse, posteriores ejus indicant libri in quibus omnino nihil aliud defendit, quam gratiam Dei secundum merita nostra dari. Talia ergo de Scripturis colligunt, quale est hoc unum quod paulo ante dixi, Convertimini ad me, et convertar ad vos; ut secundum meritum conversionis et ipse convertitur. Nec attendunt longum est. Nam et venire ad Christum, quid est aliud nisi ad eum credendo converti? Et tamen ait: Nemo potest venire ad me, nisi datum fuerit ei a
Abbreviated transcription (Latin):
certamine adiuuantis liberum arbi¬
magister. Uigilate & orate. ne intre¬
tis in temptationẽ. Ergo unusquisq
contra suam concupiscentiã dimicais
oret ne intret in temptationẽ: idẽ ne
sit ab illa abstractꝰ ꝙ illectꝰ. Non autĩ
intrat in temptationẽ. si uoluntate
Nec tamen sufficit arbitrium uolun
uictoria oranti. ne intret in tẽptatio¬
nẽ. Quid uero euidentiꝰ qua dĩ ostendi¬
t᷑ grã. ubi quod oratur accipit᷑. Si enĩ
dixisset saluator nr̃. uigilate ne intri¬
tis intẽptationẽ. ãmonuisse tantummo¬
do uideretur hõis uoluntatẽ. Cũ uͦ ad dibe
ꝙ orate. ostendit dm̃ aduiuare. ne intret̃ in
tẽptationẽ. Dictũ ẽ lib̾o arbitͥo. fili noli dh¬
cere a disciplina dñi. Et dñs dicit. Eg
ꝓ te rogaui petre. ne deficiat fides tuohi
ni ad me. & conuertaraduos. Unum
horum uidet᷑ esse nr̃ẽ uoluntatis idẽ
ut conuertamur ad eũ. alterũ uero
ipsius grẽ. id est ut etiã ipse conuerta¬

Expanded text:
certamine adjuvantis liberum arbicertamine adjuvantis liberum arbiMagister, Vigilate, et orate, ne intretis in tentationem . Ergo unusquisque contra suam concupiscentiam dimicans oret, ne intret in tentationem, id est, ne sit ab illa abstractus et illectus. Non autem intrat in tentationem, si voluntate Nec tamen sufficit arbitrium voluntoncedatur oranti, ne intret in tentationem. Quid vero evidentius quam Dei ostenditur gratia, ubi quod oratur accipitur? Si enim dixisset Salvator noster, Vigilate, ne intretis in tentationem; admonuisse tantummodo videretur hominis voluntatem: cum vero addidit, et orate, ostendit Deum adjuvare, ne intretur in tentationem. Dictum est libero arbitrio, Fili, noli deficere a disciplina Domini : et Dominus dixit, Ego rogavi pro te, Petre, ne deficiat fides tua . ni ad me, et convertar ad vos : unum horum videtur esse nostrae voluntatis, id est, ut convertamur ad eum; alterum vero ipsius gratiae, id est, ut etiam ipse converta
Abbreviated transcription (Latin):
tẽptatur a concupiscentia sua abstra¬
ctus ꝙ illectus. Ubi si dixerit uolo
seruare. sed uincor a concupiscentia
mea: respondet scriptura libero eiꝰ arbi¬
trio quod iam suꝑius dixi. Noli uin¬
ci a malo: sed uince in bono malum.
Quod tamen ut fiat aduiuat gr̃ã:
quȩ nisi adiuuerit. nichil erit lex nͥ
uirtus peccati. Auget᷑ enim concupis¬
centia. & maiores uires accipit lege
phibente: nisi aduiuet sp̃s grẽ. Hoc ẽ
quod dicit ille ipse doctor gentium.
Aculeus autẽ mortis ẽ peccatum: iur¬
tꝰ uͦ peccati lex. Etce inde dicit homo.
Uolo legis seruare mandatum. sed
uistute concupiscentiȩ meȩ uincoi.
Et cum uoluntas eius conuenit᷑ ꝙ
dicitus. noli uinci a malo: quid ei po¬
dest. nisi gra succurrente fiat quod
ipse apłs secutus ad iunxit: Nam
cum dixisset. uirtꝰ peccati lex. continuo
subiecit. Grãs autẽ dõ qui dat nobis
go & uictoria qua peccatum uncit᷑
nichil ẽ aliud quã d̃i donum:. in isto

Expanded text:
tentatur a concupiscentia sua abstratentatur a concupiscentia sua abstractus et illectus . Ubi si dixerit, Volo servare, sed vincor a concupiscentia mea: respondet Scriptura libero ejus arbitrio, quod jam superius dixi, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum. Quod tamen ut fiat, adjuvat gratia: quae nisi adjuverit, nihil lex erit nisi virtus peccati. Augetur enim concupiscentia, et majores vires accipit lege prohibente, nisi adjuvet spiritus gratiae. Hoc est quod dicit ille ipse Doctor Gentium: Aculeus autem mortis est peccatum; virtus vero peccati, lex. Ecce unde dicit homo, Volo legis servare mandatum, sed virtute concupiscentiae meae vincor. Et cum voluntas ejus convenitur, et dicitur, Noli vinci a malo; quid ei prodest, nisi gratia succurrente fiat? Quod ipse Apostolus secutus adjunxit: nam cum dixisset, virtus peccati lex, continuo subjecit, Gratias autem Deo, qui dat nobis go et victoria, qua peccatum vincitur, nihil est aliud quam Dei donum, in isto
Abbreviated transcription (Latin):
quęritur. suo sermone cõmendans:
ꝙ hoc ꝙ̾ illud dĩ donũ ẽẽ monstra¬
uit. scribens adcoruithios ꝙ ammo¬
nens coniuges. ne se inuicẽ fraudeq̃.
Quos cum ammonuisset. ad iecit.
Uellem autẽ om̃s homines esse sic̃
ꝙͣ meipsum: quia utiq ipse ab om̃i
concubitu continebat. Et continuo
subiunxit: sed unus quisq ꝓprium
donum habet a dõ. alius sic alius
autẽ sic. Nũ quid tam multa quę
prȩcipiunt᷑ in lege dĩne fornicatio-¬
nes ꝙ adulteria cõmittant᷑: indicant
aliud quam liberum arbitrium:
Neq enim p̃ciperent᷑. nisi homo ha¬
beret ꝓpriam uoluntatẽ. qua diui¬
nis p̃ceptis obȩdiret: & tamen donũ
di ẽ sine quo seruari castitatis p̃cepta
non possunt. Unde ait ille in libro
sapientiȩ. Cum scirem quia nemo eẽ
potest continens nisi ds̃ det: ꝙ hoc
ipsum erat sapientiȩ. scire cuius esset
hoc donum. Ut autẽ ista non seruen¬
tur castitatis scã mandata: unusquisq

Expanded text:
quaeritur, sermone suo commendans, quaeritur, sermone suo commendans, et hoc et illud donum Dei esse monstravit, scribens ad Corinthios, et admonens conjuges ne se invicem fraudent: quos cum admonuisset, adjecit, Vellem autem omnes homines esse sicut et me ipsum; quia utique ipse ab omni concubitu continebat: et continuo subjunxit, Sed unusquisque proprium donum habet a Deo; alius sic, alius autem sic . Numquid tam multa quae praecipiuntur in lege Dei, ne fornicationes et adulteria committantur, indicant aliud quam liberum arbitrium? Neque enim praeciperentur, nisi homo haberet propriam voluntatem, qua divinis praeceptis obediret. Et tamen Dei donum est, sine quo servari castitatis praecepta non possunt. Unde ait ille in libro Sapientiae: Cum scirem quia nemo esse potest continens nisi Deus det; et hoc ipsum erat sapientiae, scire cujus esset hoc donum . Ut autem ista non serventur castitatis sancta mandata, unusquisque
Abbreviated transcription (Latin):
capiunt uerbum hoc. sed quibꝰ datũ
ẽ. Nũquid non liberum arbitrium
timothei ẽ exhortatus apłs dicens.
contine teipsum: & in hac re potestatẽ
uoluntatis ostendit. ubi ait. ñ habeis
necessitatẽ. potestatẽ autẽ habens uo-
luntatis suȩ ut seruet uirginẽ suam.
Et tamen non om̃s capiunt uerbum
hoc. sed quibꝰ datum ẽ. Quibꝰ enĩ non
ẽ datum: aut nolunt. aut non un¬
plent quod uolunt. Quibꝰ autẽ datũ
ẽ: sic uolunt. ut impleant quod uo¬
lunt. Itaq ut hoc uerbum quod non
ab om̃ibꝰ capitur. ab aliquibꝰ capia¬
tur: & di donum ẽ & liberum arbi¬
trium. De ipsa quoq pudicitia con-¬
iugali: nempe apłs ait. Quod uult
faciat: non peccat si nubat. Et tam̃
etiã d̃i hoc donum ẽ. dicente scri¬
ptura. A dño iungitur mulier uiro.
Ideo doctor gentium & pudicitiam¬
n coniugalem. ꝑ qua non fiunt
adulteria. ꝙ ꝑfectiorem conti¬
nentiam ꝑ quam nullus concubitꝰ

Expanded text:
capiunt verbum hoc, sed quibus datum capiunt verbum hoc, sed quibus datum est . Numquid non liberum arbitrium Timothei est exhortatus Apostolus dicens, Contine te ipsum ? Et in hac re potestatem voluntatis ostendit, ubi ait, non habens necessitatem, potestatem autem habens suae voluntatis, ut servet virginem suam. Et tamen, non omnes capiunt verbum hoc, sed quibus datum est. Quibus enim non est datum, aut nolunt, aut non implent quod volunt: quibus autem datum est, sic volunt ut impleant quod volunt. Itaque, ut hoc verbum, quod non ab omnibus capitur, ab aliquibus capiatur, et Dei donum est, et liberum arbitrium. 8. De ipsa quoque pudicitia conjugali nempe Apostolus ait, Quod vult faciat, non peccat si nubat : et tamen etiam hoc Dei donum est, dicente Scriptura, A Domino jungitur mulier viro . Ideo Doctor Gentium et pudicitiam conjugalem per quam non fiunt adulteria, et perfectiorem continentiam per quam nullus concubitus
Abbreviated transcription (Latin):
rat a domino. Propter hoc enim sub¬
iecit. & a dño discedit cor eiꝰ. Talis est
heresis pelagiana. non antiqua sed
ante non multum tempus exorta.
Contra quam heresim cum fuisset di¬
utꝰ disputatũ. etiam ad concilia epi¬
scopalia nouissima necessitate ꝑ¬
uentum ẽ. Unde uobis non qͥde
om̃ia. sed tamen aliqua legenda di¬
rexi. Nos ergo ad bene oꝑandum sp̃e
non habeamꝰ in homine. firmantes
carnem brathii nr̃i: nec a dño disce¬
dat cor nr̃m. sed ei dicat. Ach utor
liberum uoluntatis arbitrium: sic etiã
de grã di sine qua nichil boni agere
possumꝰ. quȩ sint diuina testimonia ui-¬
deamꝰ: Ac primum de ipsa urã ꝓfessio-¬
ne aliquid dicam. Neq enim con¬
gregaret uos ista societas in qua con¬
dinenter uiuitis: nisi uoluptatẽ con¬
uigalem contemneretis. Hinc autẽ
dño loquenti cum dixissent discipłi.
si talis est causa cum uxore non expe¬
dit nubere: respondit eis. Non om̃s

Expanded text:
rat a Domino. Propterea subrat a Domino. Propterea subjecit, et a Domino discedit cor ejus. Talis est haeresis Pelagiana, non antiqua, sed ante non multum tempus exorta: contra quam haeresim cum fuisset diutius disputatum, etiam ad concilia episcopalia novissima necessitate perventum est; unde vobis, non quidem omnia, sed tamen aliqua legenda direxi. Nos ergo ad bene operandum spem non habeamus in homine, firmantes carnem brachii nostri: nec a Domino discedat cor nostrum; sed ei dicat, Adjutor mliberum voluntatis arbitrium; sic etiam de gratia Dei, sine qua nihil boni agere possumus, quae sint divina testimonia videamus. Ac primum de ipsa vestra professione aliquid dicam. Neque enim congregaret vos ista societas, in qua continenter vivitis, nisi voluptatem conjugalem contemneretis. Hinc autem Domino loquenti cum dixissent discipuli, Si talis est causa hominis cum uxore, non expedit nubere; respondit eis, Non omnes
Abbreviated transcription (Latin):
quando bene uiuit & bene oꝑat᷑ uel
potius bene uiuere ꝙ bene oꝑari sibi
uidet᷑ in seipso non in dño głari. &
spem recte uiuendi in seipso ponere.
ut sequat᷑ eum maledictum hieremię
ꝓpħȩ dicentis. Maledictus homo qui
spem habet in homine. & firmat carnẽ
um. Quia enim non dixit ꝓpħa. ma¬
ledictus homo qui spem habet in
seipso. posset alicui uideri. id̃o dictũ
esse. maledictus homo qui spem ha¬
bet in homine. ut nemo habeat spẽ
in altero homine. sed in se. Ut ergo
ostenderet sic se ammonuisse hominẽ.
ut nec in seipso haberet spem: ꝓpterea
cum dixisset maledictus homo qͥ spẽ
habet in homine. mox addidit. ꝙ fir¬
mat carnẽ brachii sui. Brachiũ ꝓ po¬
tentia posuit oꝑandi. In nomine autẽ
carnis intelligenda ẽ humana fragili¬
tas: ac ꝑ hoc firmat carnem brachii sui.
qui potentiã fragilem atq inualidam
id est humanam. sufficere sibi ad bene
oꝑandum putat: nec adiutoriũ spe¬

Expanded text:
quando bene vivit et bene operatur, vel quando bene vivit et bene operatur, vel potius bene vivere et bene operari sibi videtur, in seipso, non in Domino gloriari, et spem recte vivendi in seipso ponere, ut sequatur eum maledictum Jeremiae prophetae dicentis: Maledictus homo qui spem habet in homine, et firmat carnem um. Quia enim non dixit propheta, Maledictus homo qui spem habet in se ipso; posset alicui videri ideo dictum esse, Maledictus homo qui spem habet in homine, ut nemo habeat spem in altero homine, sed in se. Ut ergo ostenderet sic se admonuisse hominem, ut nec in se ipso haberet spem; propterea cum dixisset, Maledictus homo qui spem habet in homine, mox addidit, et firmat carnem brachii sui. Brachium pro potentia posuit operandi. In nomine autem carnis intelligenda est humana fragilitas. Ac per hoc firmat carnem brachii sui, qui potentiam fragilem atque invalidam, id est humanam, sibi sufficere ad bene operandum putat, nec adjutorium spe
Abbreviated transcription (Latin):
nitur humana ubi dicit᷑. Nolite esse
sicut equus ꝙ mulus quibꝰ non ẽ in¬
tellectus. Qũauis peior appareat de
quo dictum est: uerbis non emenda¬
bit᷑ seruus durus. Si enim ꝙ̃ intelle¬
xerit. non obaudiet. Quando autẽ
dicit homo. non possum facere quod
p̃cipitur qm̃ concupiscentia mea uin¬
cor: iam quidẽ de ignorantia non ha¬
bet excusationẽ. nec dm̃ causat᷑ corde
suo: sed malum suum cognoscit in se¬
ꝙ dolet. Cui tamen dicit apłs. Noli
uinci a malo. sed uince in bono malum.
Ꝙ utiq cui dicitur noli uinci arbitri¬
um uoluntatis eius sine dubio con¬
uenit᷑. Uelle enim & nolle. ꝓpriȩ uo¬
om̃ia diuina testimonia & quȩcũq
alia sunt. quȩ sine dubitatione sunt
plurima. in defensione liberi arbitrii.
sic intelligant᷑: ut ad uitã piam &
bonam conuersationẽ cui merces ȩter-¬
na debetur. ad uitorio ꝙ gr̃ę dĩ locus
non relinquat᷑: & audeat miser homo

Expanded text:
nitur humana, ubi dicitur, Nolite esse nitur humana, ubi dicitur, Nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus : quamvis pejor appareat, de quo dictum est, Verbis non emendabitur servus durus; si enim intellexerit, non obaudiet . Quando autem dicit homo, Non possum facere quod praecipitur, quoniam concupiscentia mea vincor: jam quidem de ignorantia non habet excusationem, nec Deum causatur in corde suo, sed malum suum in se cognoscit et dolet; cui tamen dicit Apostolus, Noli vinci a malo, sed vince in bono malum . Et utique cui dicitur, Noli vinci, arbitrium voluntatis ejus sine dubio convenitur. Velle enim et nolle propriae voomnia divina testimonia, et quaecunque alia sunt, quae sine dubitatione sunt plurima, in defensione liberi arbitrii sic intelligantur, ut ad vitam piam et bonam conversationem, cui merces aeterna debetur, adjutorio et gratiae Dei locus non relinquatur, et audeat miser homo,
Abbreviated transcription (Latin):
cit digna. plagis uapulabit paucis.
seruus autẽ qui scit uoluntatẽ dñi
sui & ñ facit digna. plagis uapulabit
multis: Ecce ubi ostendit grauius pecca¬
re hominẽ scientẽ quam nescientẽ. Nec
tamen ideo fugiendum ẽ ad ignoran¬
tiȩ tenebras. ut in eis quisq requirat
excusationem. Aliud ẽ enim nescisse.
aliud scire noluisse. Uoluntas quippe
arguitur in eo de quo dicit᷑ noluit in¬
telligere ut bene ageret. Sed & illa
ignorantia quȩ non ẽ eoꝵ qui scire
nolunt: sed eoꝵ qui tanꝙͣ simplicũ
nesciunt: neminẽ sic excusat ut semb¬
terno igne non ardeat. si ꝓpterea non
credidit quia non audiuit om̃ino qͥd
crederet: sed fortasse ut mitius ardeat.
Non enim sine causa dictum ẽ. effun¬
de iram tuam in gentes quȩ te non
nouerunt. ꝙ illud. quod ait apłs.¬
cum uenerit in flamã ignis dare uin-¬
dictã in eos qui ignorant dm̃. Uerũ¬
tamen ut habeamꝰ & ipsam scientiã
ne dicat unus quisq nesciui. non
audiui. non intellexi: uoluntas conue.¬

Expanded text:
ulabit pauca; seruus autem, qui scit uoluntatem domini sui et facit digna plagis, uapulabit multa. ecce ubi ostendit grauius peccare hominem scientem quam nescientem. nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. uoluntas quippe arguitur in eo de quo dicitur: noluit intellegere, ut bene ageret. sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tamquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat, ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit, quia non audiuit omnino quid crederet, sed fortasse, ut mitius ardeat. non enim sine causa dictum est: effunde iram tuam in gentes, quae te non nouerunt, et illud quod ait apCum venerit in flamma ignis dare vindictam in eos qui ignorant Deum . Verumtamen ut habeamus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque, Nescivi, non audivi, non intellexi; voluntas conve
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ auferri uoluit a nobis: cum priꝰ
dixit. Nolite timere eos qui occidunt
corpus: ꝙ postea non habent quod
faciant. Huius timoris non accepimꝰ
sp̃m: sed uirtutis &̃ caritatis & conti¬
nentiȩ. De quo sp̃u idemipse ad Roma¬
nos ait. Glamur in tribulationibꝰ. scien¬
tes qm̃ tribulatio patientiam oꝑatur.
patientia ꝓbationẽ. ꝓbatio spem. spes

Expanded text:
enim auferri voluit a nobis, cum prius enim auferri voluit a nobis, cum prius dixit: Nolite timere eos qui corpus occidunt, et postea non habent quid faciant . Hujus timoris non accepimus spiritum, sed virtutis et charitatis et continentiae. De quo spiritu idem ipse ad Romanos ait: Gloriamur in tribulationibus; scientes quoniam tribulatio patientiam operatur, patientia probationem, probatio