comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Potest significare finẽ tẽporis
in heserint penitus ñ recessuri ã.
Sciendũ . ẽ. autẽ hauc eađẽ non ẽẽ
lectionẽ : quã inatdieus & marcus
binos denauiculis piscatores. pri¬
mo pexrũ & andreã. deinde filios
zebedei adño narrant. ẽe. uocatos
Mon eñi eos lucas nunc adño uo¬
catos. sed tantũ p&ro fuisse prae¬
dictũ qđ homines e&. capturos
insinuat. Qđ non ita dictũ ẽ. qua¬
si ĩa piscos nũquã e& capturus.
Niã post resurrectionẽ dñi le¬
datur intellegi eos ad capturã
pisciũ exmore remeasse ut pos¬
tea fier& qđ matheus & marens
narrant: quando eos binos uo¬
cauitꝰ. Tunc eñi ñ subducois ad
tra nauib tã quã cura redeundi
sedita cũ secuti ̃ tãquã uocantẽ
liac iubentẽ in sequerentur.

Expanded text:
Potest significare finem temporis, inhaeserint, penitus recessuri sunt. Sciendum est autem hanc eamdem non esse lectionem, qua Matthaeus et Marcus binos de naviculis piscatores, primo Petrum et Andream, deinde filios Zebedaei a Domino narrant esse vocatos; non enim eos Lucas nunc a Domino vocatos, sed tantum Petro fuisse praedictum, quod homines esset capturus insinuat, quod non ita dictum est quasi jam pisces nunquam esset capturus. Nam et post resurrectionem Domini ledatur intelligi, eos ad capturam piscium ex more remeasse, ut postea fieret, quod Matthaeus et Marcus narrant, quando eos binos vocavit. Tunc enim non subductis a terra navibus, tanquam cura redeundi, sed ita eum secuti sunt, tanquam vocantem ac jubentem, ut sequerentur.
Abbreviated transcription (Latin):
mnem uidelic& qui in lumi¬
natur siue naturali ingenio
seu sapientia diuina sicut enim
nemo a se ipso esse ita &iam ne¬
mo ase ipso sapiens esse potest.
sed illo inlustrante de quo scrip¬
tũ est omnis sapientia ad nõ
đo est Cuius utraq: naturam
& diuinam ui delic& qua semꝑ
ubiq totus man& & humanã
ex qua intempore natus loco
includitur apparuit. conse¬
quenter euangelista describit
dicens iamundo eratt.
e putes quia sic erat quomo¬
do hic mundus est terra cęlũ
luna stelle arbores peccora &
homines non sic đs inmundo
erat sed sic ut artifex regens
qđ fecit ds̃ autẽ infusus mun¬
do ubio positus. presentia
maiestatis facit & gubernat
qđ fecit
et mnundus ꝑ ip¬
sũ pactus ẽ et mundus
eũ xor coqnourt.

Expanded text:
mnem videlicet, qui illuminatur, sive naturali ingenio, seu sapientia divina. Sicut enim nemo a se ipso esse, ita etiam nemo a se ipso sapiens esse potest, sed illo illustrante, de quo scriptum est: Omnis sapientia a Domino Deo est . Cujus utramque naturam, et divinam videlicet qua semper ubique totus manet, et humanam ex qua in tempore natus, loco inclusus, apparuit; consequenter Evangelista describit, dicens: In mundo erat. Non putes quia sic erat, quomodo in mundo est terra, coelum, luna, stellae, arbores, pecora, et homines; non sic Deus in mundo erat, sed sicut artifex regens quod fecit. Deus autem infusus mundo ubique positus, praesentia majestatis facit et gubernat quod fecit. Et mundus per ipsum factus est, et mundus eum non cognovit.
Abbreviated transcription (Latin):
iue eorũ diuersarũ
carismatũq: in primo aduentu
agebat: Credo uidere bona dñi
in t̃ra uiuentiũ
pecgius tab ertaculũ

Expanded text:
ive eorum diversorum charismatum, qui in primo adventu aiebat: Credo videre bona Domini in terra viventium perfectius tabernaculu
Abbreviated transcription (Latin):
Ea ꝗc irca ꝓpuxas ꝓuenerunt di¬
cit heliseum & heliam significans
qui mortuus suscitabiant.¬
alii autẽ dis gerins̃. non
suscipienites nedempdio¬
ne ug mel iorẽ inuenuireng

Expanded text:
e circa Prophetas provenerunt dicit, Eliseum et Eliam significans, qui mortuos suscitabant.Alii autem distenti sunt non suscipientes redemptionem, ut meliorem invenire
Abbreviated transcription (Latin):
excludat᷑ a partu sed multitudo
principes agmina sibi credentiũ
inxp̃o circũcisionis & gentiũ
diuiser̃ ut ex utroq populo
desertã prius atq pauꝑculã
edificarent hierusalem
Magis que ei: quã hab& ui
Hic sinagogã intelligeq ł
iugo uiri ita legis honere p̃¬
mebatꝰ aut certe referendũ
est que ante quã eicereur
uirũ se habere credebat:
quomodo de isaac ꝓmissum ẽ
nedicerentꝰ om̃s gentes
eos qui spiritales sunt ꝑ sequun¬
ex hoc nos spiritales intelle¬
gamus si tales nos insectent᷑
qđ sub misterio alio loco indi
cauit caro resistit aduersus
qui possunt intellegant.
magis ecclesiã catholicã ꝑ se¬
cutionẽ pati suꝑbia & impi¬
etate carnaliũ Mam quic¬
quid facit uera & legitima
mat̃ ecclesia : &iam si asperũ
animarũ sentiat᷑ Non malũ
ꝓmalũ reddit: sed bonũ disci¬
pline expellendo malo iniqui

Expanded text:
excludatur a partu, sed multitudo excludatur a partu, sed multitudo principes agmina sibi credentium in Christo circumcisionis et gentium diviserunt, ut ex utroque populo desertam prius, atque pauperculam aedificarent Hierusalem. Magis quam ei qui habet virum. Hic Synagogam intellige, quae velut jugo viri, ita legis onere premebatur, aut certe referendum est, quae antequam ejiceretur, virum se habere credebat. Quomodo de Isaac, ita et de nedicendae essent omnes gentes.eos qui spiritualiter sunt persequunex hoc nos spirituales intelligamus, si tales nos insectentur, quod sub mysterio alio loco Apostolus indicavit: Caro resistit adversus Qui possunt intelligant magis Ecclesiam catholicam persecutionem pati superbia et impietate carnalium. Nam quidquid facit vera et legitima mater Ecclesia, etiam si asperum amarumque sentiatur, non malum pro malo reddit, sed bonum disciplinae, expellendo malo iniqui
Abbreviated transcription (Latin):
decȩlo uenit mediator & pontifex
noui testam̃ti & euangeliũ ñ uno
iudex locũ sed toto mundo ẽ p̃dicatũ
quȩ ẽ mat̃ nr̃ã De ecclesiȩ
ergo filiisq libera est suꝑna
construit᷑ hierusalẽ &ideo o¬
galate libere filii serui esse
ñdebent scriptũ ẽ enĩ
Letare sterelas q. ñ
paris erũpe &chacna
q tẽ pargurus. Probat
aliam nos matrẽ habere meli¬
orẽ : quã iudei hierusalẽ de¬
serta autẽ diu fuit a sco sp̃u
gentiũ mat̃ ecclesia: nec habuit
duos filios ante gratiã rege¬
nerationisq postea gentes
& populos dõ inse operante
generauit: quã multi pili
deserte. Id est ecolesiȩ
quã prefigũrabat anna uoce
ꝓphetica dicens quia sterelis
peperit septẽ & fec unda infi¬
lus infirmata ẽ. Id est sina goga
ꝑ preuaricatione infideliũ fi¬
liorũ Inseptẽ uero: septi formis
gratia sp̃s indicat᷑ hoc notandũ
qđ quando dicit plures filii de¬
serte magis quã ei : que hab&
uirũ non penitus sina goga.

Expanded text:
 Pontifex novi Testamenti, et Evangelium non in uno Judaeae loco, sed in toto mundo est praedicatum. Quae est mater nostra. De Ecclesiae ergo filiis, quae libera est, superna construitur Hierusalem, et ideo Galatae liberae filii servi esse non debent. Scriptum est enim: Laetare sterilis, quae non paris, erumpe et clama quae non parturis. Probat aliam nos matrem habere, meliorem quam Judaei Hierusalem. Deserta autem diu fuit a sancto Spiritu, gentium mater Ecclesia. Nec habuit duos filios ante gratiam regenerationis, quae postea gentes et populos, Deo in se operante, generavit. Quam multi filii desertae. Id est Ecclesiae, quam praefigurabat Anna, voce prophetica, dicens: Quia sterilis peperit septem, et fecunda in filiis infirmata est, id est Synagoga per praevaricationem infidelium filiorum. In septem vero, septiformis gratia spiritus indicatur. Hoc notandum, quod quando dicit: Plures filii desertae, magis quam ejus quae habebat virum, non penitus Synagoga
Abbreviated transcription (Latin):
ignificat hanc discriptionẽ
uel primã esse earũque totũ
orbem concluserint quia pleriq
iam partes terrarũ sepe legunt᷑
fuisse descripte uel certe primo
tunc ipse quando crrinus uir unus
ex consensu curie romanȩ: acesare
ius dare gentib srriam missus ẽ
quomodo tunc imperante augusto
&errine prȩsidente ibant omnes
ut censum ꝓfiterentur singuli
insuam ciuitatẽ: ita & nunc impe¬
rante per ecclesiȩ praȩsides id est
doctores immo suadente & prȩ¬
mia pollicente xp̃o eamus omnes
nullus excipiatur ac onsu iustitiȩ
ueniamus ad eun qui liberamus
& onerati sumus: & ipse refici&
nos tollamus iugum eius suꝑ
nos: & discamus ab eo quia mitis
est & humilis corde: & inueniemꝰ
requiẽ animab nr̃is. hec est enĩ
nr̃a ciuitas & patria requies uide¬
lic& beata & cȩlestis animarum.
adquam nimirũ ciuitatẽ pacis
& quietis ire & deuote regi nr̃o
thesaurũ ferre est crescentib:
cotidie uirtutis ac fidei ꝓfectib:

Expanded text:
ignificat hanc descriptionem vel primam esse earum quae totum orbem concluserint, quia pleraeque jam partes terrarum saepe leguntur fuisse descriptae, vel certe primo tunc coepisse, quando Cyrenius, vir unus ex consensu curiae Romanae, a Caesare, jus dare gentibus, Syriam missus est. Quomodo tunc, imperante Augusto et Cyrenio praesidente, ibant omnes ut censum profiterentur, singuli in suam civitatem, ita et nunc imperante per Ecclesiae praesides, id est, doctores, imo suadente et praemia pollicente Christo, eamus omnes, nullus excipiatur a censu justitiae, veniamus ad eum qui laboramus et onerati sumus, et ipse reficiet nos. Tollamus jugum ejus super nos, et discamus ab eo quia mitis est et humilis corde, et inveniemus requiem animabus nostris. Haec est enim nostra civitas et patria, requies videlicet beata et coelestis animarum, ad quam nimirum civitatem pacis et quietis ire et devote regi nostro thesaurum referre, est crescentibus quotidie virtutis ac fidei profectibus
Abbreviated transcription (Latin):
bacchari. quanta tota uitae suae
non possit lacrimis expiare. aut
non magis ira locum indie habe¬
at. cum utiquȩ nox requiescit
furaris & succedente somno
&iam si irascimur indiẽ iracun¬
diam differamus. quia igitur
uerus sol sicut occidit super
malos propliexas. Iuxta illud qđ
scriptum est. occidit sol super
ꝓpli&as uestros in meridie. ita
&iam super omnes occidit
peccatares. Nequaquã eis or¬
tus sui lumen indulgens. prȩ¬
cepit nunc apostolus. Mietalia
faciamus furore superati per
quẽ nobis sol occidat & princi¬
pale cordis tenebris in uoluat᷑.
Quidam putant sic ac cipiendũ
hoc esse simpliciter. quomodo
& illud quarti psalmi. unde &
ipsum sumptum uidetur. quȩ
gimini. Idest quȩcumq indie
uel opere uel sermone uel co¬
gitatione peccatis. hec suc ce¬
dente ƿenitentia purgate per
noctem &ira sit breuis nec in
diem crastinum differatur.
Molige l.ocun dare diabalo

Expanded text:
debacchari, quanta tota vita sua non possit lacrymis expiare. Aut non magis ira locum in die habeat, cum utique nox requiescit furoris, et succedente somno, etiam si irascimur, in diem iracundiam differamus. Quia igitur verus sol sicut occidit super malos prophetas, juxta illud quod scriptum est: Occidit sol super prophetas vestros in meridie , ita etiam super omnes occidit peccatores, nequaquam eis ortus sui lumen indulgens, praecipit nunc Apostolus, ne talia faciamus furore superati, per quae nobis sol occidat, et principale cordis tenebris involvatur. Quidam putant sic accipiendum hoc esse simpliciter, quomodo et illud quarti psalmi, unde et ipsum sumptum videtur: Quae gimini , id est, quaecunque in die vel opere vel sermone, vel cogitatione peccatis, haec succedente poenitentia purgate per noctem, et ira sit brevis, nec in diem crastinum differatur. Nolite locum dare diabolo
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitatẽ lapidasaret
Et dñs extra portã passus est
quinos elegit demundo in suꝑnũ
suũ regnũ & gloria & stephanus
quasi aduena mundi extra ciui¬
tatẽ lapidatur. Non enim habu¬
it hic manentẽ ciuitatẽ: sed futu¬
rã tota mente quȩ rebat & iuxta
rerũ mutationẽ martyr mun¬
di cordis ad cȩlos intuitũ dirigit.
ꝑ secutor dure ceruicis manus
ad lapides mittit
eatesges
depos uer̃ uesticõta sua¬
secus pedes ad oles centis
qui uocarat᷑ saulus

Expanded text:
civitatem lapidabant. Et Dominus extra portam passus est, qui nos elegit de mundo in supernum suum regnum et gloriam, et Stephanus, quasi advena mundi, extra civitatem lapidatur. Non enim habuit hic manentem civitatem, sed futuram tota mente quaerebat. Et juxta rerum immutationem martyr mundi cordis, ad coelos intuitum dirigit, persecutor dure cervicis manus ad lapides mittit. Et testes deposuerunt vestimenta secus pedes adolescentis qui vocabatur Saulus
Abbreviated transcription (Latin):
est dicens. pat̃ scẽ serua eos in no¬
mine tuo qđ de disti mihi ut sint
unũ sicut & nos. Honait ut nob¬
cũ sint unũ utsimus unũ ipsi &
nos sicut unũ sumus nos. sed ait. ut
sint unũ sicut & nos ipsi utique
innatura sua sint unũ sic̃ & nos

Expanded text:
est, dicens: Pater sancte, serva eos in noest, dicens: Pater sancte, serva eos in nomine tuo, quos dedisti mihi, ut sint unum sicut et nos, non ait: Ut nobiscum sint unum, ut simus unum ipsi, et non sicut unum sumus nos, sed ait: Ut sint unum, sicut et nos. Ipsi utique in natura sua sint unum, sicut et nos
Abbreviated transcription (Latin):
cũ eis ego seruabã eos in nomine tuo
& nemo exeis peruit nisi filius ꝑdi¬
tionis iudã significans quitradidit
eũ ex isto quippe duo denario apos¬
tolorũ solus periit. quod uero se¬
quitur tui erant & mihi eos de disti
hominẽ se accepissex hanc potestatẽ
ut eos haber&. ostendit: quõ qui sẽ ꝑ
omnipotens fuit : ñ semꝑ homo suit:
Quã obrem cũ patre podius tribu¬
isse uideatur ut ab illo eos accipor&
quõ ex ipso est: quic quid est de quo
est intellexerunt atq cenuer̃ &
cognouerunt uere idẽ fortit̃ stabi¬
lit̃ in concusso. Non ꝓmundo rogo
qđ dioit mundũ uult intelligi qui
uiuunt seođm concupiscentiã mun¬
di & non sunt in ea sorte gratiȩ qđ
uero dicit ñ sum inmundo osten¬
dens sep̃sontia corporali iã cito
amundo recossurũ illos aũ tardius
ideo dix̃ se iã non hic esse illos aũ
liic esse. Cõmendat ergo patri eos
quos corporali absentia relicturus

Expanded text:
cum eis, ego servabam eos in nomine tuo, cum eis, ego servabam eos in nomine tuo, et nemo ex eis periit, nisi filius perditionis, Judam significans, qui tradidit eum. Ex isto quippe duodenario numero apostolorum solus periit. Quod vero sequitur: Tui erant, et mihi eos dedisti, hominem se accepisse hanc potestatem, ut eos haberet ostendit, quoniam qui semper omnipotens fuit, non semper homo fuit. Quamobrem Patri potius tribui videtur, ut ab illo eos acciperet, quoniam ex ipso est, quidquid est, de quo est, intellexerunt atque tenuerunt et cognoverunt vere, id est, fortiter, stabiliter, inconcusse: non pro mundo rogo, quod dicit, mundum vult intelligi, qui vivunt secundum concupiscentiam mundi, et non sunt in ea sorte gratiae. Quod vero dicit: Non sum in mundo, ostendens se praesentia corporali jam cito a mundo recessurum, illos autem tardius, ideo dixit se jam non hinc esse illos autem hic esse. Commendat ergo Patri eos quos corporali absentia relicturus
Abbreviated transcription (Latin):
p̃distinando factũ fuisse antequã
mundus essex qđ inmundo &iã suo
tẽpore sier&. Et nuno clarifica ne.
hoc est sicut tuno p̃destinatione:
ita & nuno ꝑfectione. ẜac in mundo
quod apud te iam fuerat ante mundũ.
F ac in suo tempore qđ ante om̃a tem¬
pora statuisti. Claritatẽ quã habui
prius quã mundus essex apudte. Idẽ
illã claritatẽ quã habui apudte in p̃¬
destinatione tua. tempus ẽ ut habeã
apud te &&iã uiuens indextera tua.
manifestaui nom̃ tuũ hominib: quos
de disti mihi demundo. Nom̃ tuũ
hoc est ñ illud nom̃ qđ uocaris ds̃
qđ iniudea notũ eso & inisrałi magnũ.
Et uniuerse creaturae notissimũ.
sed illud qđ uocaris pat̃ m̃s: qđ om¬
nino manifestarisine ipsius filii
manifestacione ñ possex. Mã ideo
fecisse sedicit qđ erat: sine ulla du¬
bitacione facturus: sed dehis qui iã
erant discipuli eius ñ deomnib qui
in illo fuerant credituri dixisse ma¬
nifestat᷑. In hoc qđ subditur. Cũ essẽ

Expanded text:
ando factum fuisse antequam mundus esset, quod in mundo etiam suo tempore fieret: Et nunc clarifica me, hoc est, sicut tunc praedestinatione, ita et nunc perfectione, fac in mundo, quod apud te jam fuerat ante mundum: fac in suo tempore, quod ante omnia tempora statuisti, claritatem, quam habui priusquam mundus esset apud te, id est, illam claritatem quam habui apud te in praedestinatione tua. Tempus est ut apud te habeam etiam vivens in dextera tua. Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi de mundo. Nomen tuum hoc est, non illud nomen quo vocaris Deus, quod in Judaea notum est, et in Israel magnum, et universae creaturae notissimum, sed illud quo vocaris pater meus, quod omnino manifestari sine ipsius filii manifestatione non posset. Nam ideo fecisse se dicit, quod erat sine dubitatione facturus, sed de his qui jam erant discipuli ejus non de omnibus qui in illo erant credituri, dixisse manifestatur, in hoc quod subditur: Cum essem
Abbreviated transcription (Latin):
prouosis. inqracia dĩ quȩ
Cratias quidem ago quod ha¬
betis scientiã matrẽ uircutum :
sed uolo uos scire. quod uęra sit
uera scientia: quȩ in animorum
unitate concordat. ut sol& pri¬
mum molli eloquio. prouocat &¬
blanda laude sollicitat: quia in
ocnus: diuiges pacgi esgis ixullo.
Hoc dicendo apostolus ostendit
eos quando ad fidem xp̃i accesse¬
runt. omni gratia tunc esse dita¬
tos.: Id est omnibus uirtutibus. ꝑ¬
sapientiam quȩ ꝓph&as &amicos
constituit. inomni ueno

Expanded text:
pro vobis, in gratia Dei quae Gratias quidem ago, quod habetis scientiam matrem virtutum, sed volo vos scire, quod illa sit vera scientia, quae in animorum unitate concordat, ut solet, primum molli eloquio provocat, et blanda laude sollicitat. Quia in omnibus divites facti estis in illo. Hoc dicendo Apostolus ostendit eos, quando ad fidem Christi accesserunt, omni gratia tunc esse ditatos, id est, omnibus virtutibus, sapientia, quae prophetas et amicos constituit. In omni ve
Abbreviated transcription (Latin):
siorẽ accipiart qui uo¬
Hic mediator filius factus ẽ
patris &noster: sermones de¬
tulit & adtulit nob̵ apatre
ꝑtrans uectores mortuus est
ꝓ nob & fecit nos dignos testa¬
m̃ti hoc modo firmũ factũ ẽ
testam̃tũ
iħs turiis iud eorũ &
prixcipio. sacendotũ

Expanded text:
sionem accipiant qui voHic mediator filius factus est patris et noster: sermones detulit, et attulit nobis a patre pertransvectores: mortuus est pro nobis, et fecit nos dignos testamenti, hoc modo firmum factum est testamentum. Jesus turbis Judaeorum et princ
Abbreviated transcription (Latin):
pinquat qui coe trad&¬
&cet̃ Qc si dicer& non nos in¬
ueniant quasi tim̃tes & retrac¬
tantes ultro ꝑgamus ad mortẽ
ut confidentiã & gaudiũ pas¬
suri uideant
accedit iũdas

Expanded text:
pinquat qui me tradet, etc. Ac si diceret: Non nos inveniant, quasi timentes et retractantes, ultro pergamus ad mortem, ut confidentiam et gaudium passuri videant. Accessit Judas
Abbreviated transcription (Latin):
Hec ad fabilis gratia q. puenit nos
ut sim amici exseruis: ideo nob non
subrepat suꝑbia quasi ꝓnr̃is meri¬
tis aliquid acciperim: dũ filii ire fuini:
nic autẽ filii dĩ ꝑgratiã effecti sum :

Expanded text:
 affabilis gratia, quae praevenit nos, ut simus amici ex servis, ideo nobis non subrepat superbia, quasi pro nostris meritis aliquid acciperemus, dum filii irae fuimus, nunc autem filii Dei per gratiam eff
Abbreviated transcription (Latin):
Negina & hropũ thosaurariũ prae¬
mittens in hierusalẽ. gentiũ de¬
signat ecclesiam uirtutũ fidei que
dño dona laturũ. Sed & nominis¬
& hi mologia conuenit. potest
enĩ candacis. ex hebreo cõmutata
int̃pratari. Ipsa quippe ẽ cui in
psalmo ꝓhis qui cõmutabuntur
inscriptura dicit. audi filia &
uide & inlina aurẽ tuã. &x obli¬
inscere populũ tuũ & domũ pa¬
tris tui &cet̃. Dix̃ aũ sp̃s phrlip

Expanded text:
egina Aethiopum thesaurarium praemittens in Hierusalem, gentium designat Ecclesiam, virtutum fideique Domino dona laturam. Sed et nominis etymologia convenit. Potest enim Candacis ex Hebraeo commutata interpretari. Ipsa quippe est, cui in Psalmo pro his qui commutabuntur in Scriptura dicitur: Audi, filia, et vide, et inclina aurem tuam, et obliviscere populum tuum et domum patris
Abbreviated transcription (Latin):
istũ. accurrens autẽ phrlippus
audiuit illũ legentẽ isaiã ꝓphe¬
tam &dix̃. putas nomtellegis que
legis. quiait. Et quo modo possum
nisi aliquis ostenderit mihi Ro¬
gauitq philippũ ut ascenderex
& seder& secũ .l.ocur aũ scripture
phrlippo loquebatur. Sp̃itui enĩ
dĩ: quasi queda nob̵ uerba facore
est. occultariȩ & que agenda sunt:

Expanded text:
lippus audivit illum legentem Isaiam prophetam, et dixit: Putasne intelligis quae legis? Qui ait: Et quomodo possum, nisi aliquis ostenderit mihi? Rogavitque Philippum ut ascenderet et sederet secum. Locus autem Scripturae Philippo loquebatur. Spiritui enim Domini quasi quaedam nobis verba facere est occulta vi et quae agenda sunt
Abbreviated transcription (Latin):
audiens predicationẽ a posto lorũ
ut ex audiretur clamabat qđ
uero definib: suis egressam eam
dicit matheus hoc signat qđ
illi solũ fideliter ao recte post¬
errantib: orant qui priscas suȩ
ꝑfidiȩ mansiones relinquunt
adquẽ domũ dñi uidelic& eccle¬
siã pie se deuotione transferunt

Expanded text:
audiens praedicationem apostolorum, audiens praedicationem apostolorum, ut exaudiretur, clamabat. Quod vero de finibus suis egressam eam dicit Matthaeus, hoc signat, quod illi solum fideliter ac recte properantibus orant, qui priscas suae perfidiae mansiones relinquunt, atque in domum Domini, videlicet Ecclesiam, pia se devotione transferunt
Abbreviated transcription (Latin):
art illa omulaer maq¬
&a ẽ pides atua piatt
sic̃ uis et sanata ẽ pilia
ei: ex illa hora. Proi¬
ropter
magnã matris fidem filiã de¬
seruit dȩ moniũ ubi datur ex¬
zandi infantes quia uidelic&¬
ꝑ fidem & confessionẽ parentum
in baptisiũ liberant᷑ adiabolo par¬
uuli qui neo dum ꝑse sapere uel
aliquid a gere boni possunt aut
mali Trpice autẽ mulier hȩc
gentilis sed cum fide ad dñm ue¬
niens ecclesiam designat degentib:
collectam quȩ & cananeã uocatur
quia ⁊ elo fidei commota ad dñm
ueniens idolã de reliquit. chanaan
autẽ relus interprȩtat᷑ que pro
filia dȩ moniaca dñm rogat. cum
ꝓpopulis suis nec dum credentib
ut &ipsi adiaboli fraudib ab sol¬
uant᷑ suꝑne piȩtatis sub plicat
qđ uero prius non respondit ei
dñs significat qđ illo in carne
prȩsente gentes non audierunt
dicunt dño dimitte eam id est
suscipere preces ei : quia clamat
post nos: significat qđ post re¬
surrectionẽ ascensionẽ que dñi

Expanded text:
ait illi: O mulier! magna est fides tua, fiat tibi sicut vis, et sanata est filia illius ex illa hora. Propter magnam matris fidem filiam deseruit daemonium. Ubi datur exzandi infantes, quia videliceper fidem et confessionem parentum in baptismo, liberantur a diabolo parvuli, qui nec dum per se sapere, vel aliquid agere boni possunt aut mali. Typice autem mulier haec gentilis, sed cum fide ad Dominum veniens Ecclesiam designat de gentibus collectam; quae et Chananaea vocatur, quia zelo fidei commota ad Dominum veniens, idola dereliquit. Chanaan autem zelus interpretatur, quae pro filia daemoniaca Dominum rogat, cum pro populis suis, nec dum credemibus, ut et ipsi a diabolo fraudibus absolvantur, supernae pietati supplicat. Quod vero prius non respondit ei Dominus, significat quod illo in carne praesente, gentes non audierunt dicunt Domino: Dimitte eam, id est, suscipe preces ejus, quia clamat post nos, significat, quod post resurrectionem ascensionemque Domini
Abbreviated transcription (Latin):
sapientie ad repellendas hereticoꝵ
doctrinas uestiti patientia ad tole¬
randas prauo hostiũ pugnas: Siue
indutĩ. domestioi eccłe duplici ueste
una operis altera m̃tis. Idẽ. fidei
& operationis & sacram̃tis uide lic&
sui redẽptoris inbuti & informati
exẽplis. uł certe uestiti ̃: duplicib
q ꝓmissionẽ habent uitae p̃sentis
& futurȩ. Nunc inperegrinatione
tẽporalia diuti tunc inpatria ꝑpetua.
ubi semꝑ felices uiuant gratia diui¬
na ad leuati sgieaqulam
Stra gulata uestis quariante
texcura sol& firmissima confici.
fortia eccłe opera & diuersa uir¬
tutũ ei. ornam̃ta significat. de quib
psalmista in laude sumi regis ce¬
cinit dicens. ad stetit regina ad ex¬
tris tuis inuestitu deaurato circũ¬
amicta uari&ate. BiSSuS en

Expanded text:
sapientia ad repellendas haereticorum doctrinas. Vestiti sapientia ad tolerandas pravorum hostium pugnas. Sive induti sunt domestici ecclesiae duplici veste, una operis, altera mentis, id est, fidei et operationis, et sacramentis videlicet sui redemptoris imbuti, et informati exemplis, vel certe vestiti sunt duplicibus, quia promissionem habent vitae praesentis et futurae. Nunc in peregrinatione temporali adjuti, tunc in patria perpetua, ubi semper felices vivant gratia divina allevati. Stragulatam Stragulata vestis quae variante textura solet firmissima confici, fortia ecclesiae opera et diversa virtutum ornamenta significat. De quibus Psalmista in laudem summi regis cecinit dicens: Astitit regina a dextris tuis in vestitu deaurato, circumamicta varietate . Byssus e
Abbreviated transcription (Latin):
ei: Siquerit᷑ quid signific& mons bene
intellegitꝰ significare maiora p̃cepta
iustitiȩ qr minora erant q iudeis da¬
los suos scđmn ordinatissimã distri¬
butionẽ tẽpoꝵ dedit minora p̃cepta
populo quẽ timore adhuo alligorio
oportebat & ꝑfiliũ suũ maiara popu¬
lo quẽ caritate iã liberari conuene¬
rat. Sedens autẽ doc& qđ ꝑtin& ad
dignitatẽ magisterii & accedunt ad
eũ disc ipuli sui ut audiendis illis uerb
hii essent &iã corpore uiciniores
qui p̃ceptis implendis animo ꝓpinqua¬
bant. Recte ds̃ excelius in locũ excel¬
sũ ascendit ut hominib: excelsis p̃dica¬
r& excelsa . et apte lex noua in monte
p̃dicatꝰ qo uetus moysi inmante data ẽ.
ex appeniers ossuũ doce¬
ꝑag eos dicens.

Expanded text:
i quaeritur quid significet mons, bene intelligitur significare majora praecepta justitiae; quia minora erant quae Judaeis dalos suos, secundum ordinatissimam distributionem temporum dedit minora praecepta populo, quem timore adhuc alligari oportebat, et per filium suum majora populo, quem charitate jam liberari convenerat. Sedens autem docet, quod pertinet ad dignitatem magisterii et accedunt ad eum discipuli sui, ut audiendis illius verbis, hi essent etiam corpore viciniores, qui praeceptis implendis animo propinquabant. Recte Deus excelsus in locum excelsum ascendit, ut hominibus excelsis praedicaret excelsa, et aperte lex nova in mente praedicatur, quia vetus Mosi in monte data est. Et aperiens os suum, docebat eos, d
Abbreviated transcription (Latin):
Rocatos exnogos ect ñ in¬
hierus alẽ Recuirertes eũ
Querit aliquis quomodo đĩ fili¬
ũs. tantũ parentũ cura nutritus
his ab euntib potuerit obliuiscen¬
do relinqui Cui respondendũ. qr
filiisrł moris fuerit. ut tẽporib
festis uel hiero solima confluentes
uel ad ꝓpria redeuntes seorsum
uiri seorsum autẽ femine. choros
ducentes incederent Infantesq
uel pueri cum quo lib& parente
indifferenter ire potuerint: Ideo¬
q beatã mariã uel iosepli uicissim
putasse puerũ iłim quẽ se comit¬
tari non cernebant. cũ altero pa¬
renter eũ sumus et pacgtũ ẽ
pꝰ triduũ uener̃ il. lũ i
⁊ẽplũ sedente̾ pamedio
doctorũ audietẽ il hos
et inq̃ roqange Quasi fons
sapientiȩ doctorũ medius sed &
sed quia si exempla humilitatis
audire prius & interrogare doc¬
tores quã instruere querit in¬
doctos ne & enim paruuli a senio¬
rib: erubescant discere & ipse ob
eptatis humane congruentiam
homines auscultare: non erubes¬

Expanded text:
atos et notos, et non inHierusalem requirentes eum. Quaerit aliquis quomodo Dei Filius tanta parentum cura nutritus, his abeuntibus potuerit obliviscendo relinqui. Cui respondendum quia filiis Israel moris fuerit, ut temporibus festis vel Hierosolymam confluentes, vel ad propria redeuntes, seorsum viri, seorsum autem feminae, choros ducentes incederent. Infantesque vel pueri, cum quolibet parente indifferenter ire potuerunt. Ideoque beatam Mariam vel Joseph, vicissim putasse puerum Jesum, quem se comitari non cernebant, cum altero parente reversum. Et factum est post triduum, invenerunt illum in templo sedentem in medio doctorum, audientem illos et interrogantem. Quasi fons sapientiae doctorum medius sedet, sed quasi exemplar humilitatis, audire prius, et interrogare doctores, quam instruere, quaerit indoctos. Ne etenim parvuli a senioribus erubescant discere, et ipse ob aetatis humanae congruentiam homines auscultare non erubes
Abbreviated transcription (Latin):
giũ uenerit nui
Cum eleuaueris oculos tuos
filiasq: prospexeris uenire tunc
gaudebis & in modũ fluuiorũ
aquis subitis inundaberis: & mi¬
rabitur ac stupebit. Immo dila¬
tabitur cortuũ audientes
a postolũ dilatamini ne angustia
peccatoris non positis habere
habitatorẽ xp̃m qui dicit in
euangelio Ego & pater ueniemꝰ
& mansionẽ apud eũ faciemus
I undatio camel orũ

Expanded text:
ium venerit tibi. Cum elevaveris oculos tuos, filiosque prospexeris venire, tunc gaudebis et in modum fluviorum, aquis subitis inundaberis, et mirabitur ac stupebit, imo dilatabitur cor tuum. Audientes Apostolum: Dilatamini et vos , ne angustia pectoris, non possitis habere habitatorem Christum, qui dicit in Evangelio: Ego et Pater veniemus, et mansionem apud eum faciemus . Inundatio camel
Abbreviated transcription (Latin):
mortuos suos iubemur flere
aut quid flent damna secularia
Scientes qđ huius scłi tristitia
morte operant᷑ Non sunt ergo
lacrime iungende cũ talib sed cũ
illis flendũ est de quib dñs dicit
Beati quiflent q̃m ipsi consola¬
bunt᷑ siquis flent ꝓpec catis suis
siquis potest delicta conuertitur
adpęnitentiã & errorẽ suũ la¬
crimis lauat siquis &iam inge¬
mescit in habitaculo isto positus
&ad xp̃m redire desiderat & sc̃m̃¬
lauatur iungamus cũ talib la¬
crimas nr̃as & gemitus socieniur
tristitia enim secđm đm est sa¬
lutẽ stabilẽ ꝑ penitentia operat᷑:
id ipsũ inuicẽ senmeres
Sermo iste non natura sui sed
in t̃prȩtatione obscurior fac¬
tus est hoc est enim qđ dicit ut
ita de fr̃s sentiamus ut & de nob
ipsis. & ita uellimus ꝓximo sicut
& nobis uolumus. ut & dñs in
euangelio dix̃ quȩ uultis ut
faciant uob homines eadem &

Expanded text:
mortuos suos, jubemur flere, aut qui flent damna saecularia. Scientes quod hujus saeculi tristitia mortem operatur. Non sunt ergo lacrymae jungendae cum talibus. Sed cum illis flendum est. De quibus dicit Dominus: Beati qui flent, quoniam ipsi consolabuntur. Si quis flet pro peccatis suis, si quis post delicta convertitur ad poenitentiam, et errorem suum lacrymis lavat. Si quis etiam ingemiscit in habitaculo isto positus, et ad Christum redire desiderat, lavat, jungamus cum talibus lacrymas nostras et gemitus sociemus, nam tristitia quae secundum Deum est, salutem stabilem per poenitentiam operatur . Idipsum invicem sentientes. Sermo iste non natura sui, sed interpretatione obscurior factus est: hoc est enim quod dicit, ut ita de fratre sentiamus, ut de nobis ipsis, et ita proximo velimus sicut et nobis volumus, ut et Dominus in Evangelio dicit: Quae vultis ut f
Abbreviated transcription (Latin):
matũ est exdõ uicit
chutduch Ideonamq man¬
data diuina nõn sunt grauia.
quia om̃s quiuera deuotione¬
his mancipantur : & aduersa
mundi huius &blandim̃ta pari
mente contẽpnunt: ipsã quoꝗ
mortẽ uelut ingressũ patriae
caelestis amantes. Et nequis
sua uirtute mundi uelluxus
uel labores sesuperare posse
confider& consulte subiungit.
ethec eso uic goria que

Expanded text:
atum est ex Deo, vincit mundum, etc. Ideo namque mandata divina non sunt gravia, quia omnes qui vera devotione mancipantur, et adversa mundi hujus et blandimenta pari mente contemnunt, ipsam quoque mortem velut ingressum patriae coelestis amantes. Et ne quis sua virtute mundi vel luxus vel labores se superare posse confideret, consulte subjungit. Et haec est victoria qu
Abbreviated transcription (Latin):
Iã superius dixit illud ecce iterũ
dicit. amplius tibi ñ potuit cõ¬
mendari caritas. quã ut dicere ꝵ
dẽ fortẽ unus dĩ contẽpturus
eras. nũquid & dm̃ contẽpuis
eqr quimhanieq incartage in
Uicissim inse habitant quicon¬
tin& & qui continetur. habitas
indõ. sed ut continearis. habitat
inte ds̃. sed ut contineat necadas.
quia sic apostolus de ipsa caritate
dicit. caritas numquã cadit: quo¬
modo cadit quẽ contin& dĩ
ett in hoc ꝑ secnaẽ caritas

Expanded text:
am superius dixit illud, ecce iterum dicit, amplius tibi non potuit commendari charitas, quam ut diceretur Deus, forte munus Dei contempturus eras, nunquid et Deum contemnis? Et qui manet in charitate in Vicissim in se habitant qui continet et qui continetur, habitas in Deo, sed ut continearis, habitat in te Deus, sed ut contineat, ne cadas, quia sic Apostolus de ipsa charitate dicit: Charitas nunquam cadit , quomodo cadit quem continet Deus? Et in hoc perfecta est charitas
Abbreviated transcription (Latin):
libidinem : Ideo libri scĩ simplici sermone
conscripti sunt ut non in sapientia uer¬
bi sedinostensio ne sps̃ homines ad fidem
perducerentur: Inlectione non uerba
sedueritas est Amanda: Cum sit utilis ad
instruendum lectio adhibita autem con¬
lationem maiorem intellegentia mp̃bet:
Melius estenim conferre quam legere. Qd
enim obscurum est: aut dubium conferen¬
do citoper spicietur: Sicut ins trueresolet
conlatio ita contentio destru& Cumo¬
pereuaca lectione: lectio enim docet qđ
cauens: Lectio ostendit quodostendas
Multum ꝓficis. cumlegis sita menfacias.¬
id quodlegis: Uide nequid legendo perspi¬
cis uiuendo. contempnar: Ilarus dixit.
Obti musenim lectorem qui dic torumi
intellegentiam expectat. & dictis
nem presum serit. intelle gendum:
escis aliter caro. it a & diuinis eloqui¬
is interior homonutritur ac pascitur

Expanded text:
libidinum. Ideo libri sancti simplici sermone libidinum. Ideo libri sancti simplici sermone scripti sunt, ut non in sapientia verbi, sed in ostensione spiritus homines ad fidem perducerentur. In lectione non verba, sed veritas est amanda. Cum sit utilis ad instruendum lectio, adhibita tamen collatione majorem intelligentiam praebet. Melius est enim conferre quam legere. Quod enim obscurum est aut dubium, conferendo cito perspicitur. Sicut instruere solet collatio, ita contentio destruit. Cum opere vaca lectioni, lectio enim docet quid caveas. Lectio ostendet quid attendas. Multum proficis cum legis, si tamen facias quod legis. Vide ne quod perspicis, vivendo contemnas. BASILIUS. Optimus enim lector est, qui dictorum intelligentiam exspectet ex dictis nem praesumpserit intelligendum. escis alitur caro, ita ex divinis eloquiis interior homo nutritur ac pascitur
Abbreviated transcription (Latin):
sedloquendi in opia angus tantur quidamue¬
ro inutriusque pollent: plerum que scientia
accepta scripturarum non addĩ gloriam: sed
ad suam laudem utuntur dum ex ipsa scientia
extolluntur . Ibi peccant ubi pecare tamunda¬
redebuerant. Semper enim superbilegunt:
& num quã inueniunt: Diuinelegis penetrabi¬
lia humilibus & benead dm̃ in trantibus pateNt
Prauis aũt adque suꝑbis cluduntur. Quã uis
diuina eloquia in lectione arro gantibus aꝑ¬
tasunt in misterio. aut clausa adque ocultas
Ser modĩ fidelibus luxest rȩꝓbisautem ac su¬
perbis quodammodo tenebra sit. & unde illi
in luminantur indeisticecantur : Nequa quã
legit intellegit quicar naliter uerba legis ꝑ¬
currit sed his qui eam sensuinteriores in¬
tellegentie percipit Qui litterã legis ad¬
tendunt : eius oculta penetrare non possuNt
Ideo ƿibetur: xp̃ianis figmenta legere poe¬
tarum quia ꝑ oblectamenta in anium fabu¬
larum: mentem &itant. ad incenti uam

Expanded text:
sed loquendi inopia angustiantur. Quidam vesed loquendi inopia angustiantur. Quidam vero in utrisque pollent. Plerique scientia accepta Scripturarum, non ad Dei gloriam, sed ad suam laudem utuntur, dum ex ipsa scientia extolluntur, et ibi peccant ubi peccata mundare debuerunt. Semper enim superbi legunt, et nunquam inveniunt. Divinae legis penetrabilia, humilibus et bene ad Deum intendentibus patent: pravis autem atque superbis clauduntur. Quamvis divina eloquia in lectione arrogantibus aperta sint, in mysterio tamen clausa atque occulta sunt. Sermo Dei fidelibus lux est, reprobis autem ac superbis quodam modo tenebrescit: et unde illi illuminantur, inde isti caecantur. Nequaquam legem intelligit, qui carnaliter verba legis percurrit; sed is qui eam sensu interioris intelligentiae percepit. Qui litteram legis attendunt, ejus occulta penetrare non possunt. Ideo prohibetur Christianis figmenta poetarum legere, quia per oblectamenta inanium fabularum, mentem excitant ad incentiva
Abbreviated transcription (Latin):
tumam plius in quãlibet artem homo conscen¬
dit tanto magis ad hominem arsipsa descen¬
dit Quidam habent intellegentie in geniũ.
sed neglegunt lectiones stadium: & quidle¬
gendo scirepo tuerunt neglegendo contemp¬
nunt: Quamuis sensus habitudo sit: frequens
tamenlectio intellectus. adhibent Sicutqui
tardus est ad capiendũ ƿintentione  tam̃
bonistudu premium p̃recipit : Ita qui pres¬
titum sibi adẽ ingenium intellegentie nec¬
glegit condempnationi reus eistit quia
donum quod accepit. despicit & perdesidiã
derelinquid Quidã dĩ iudicio donum scien¬
tie quod neglegunt. accipiunt utdurius de
rebus creditis puniantur: tardiores aũt¬
ideo quod scire cupiunt difficulter inuenuNt
ut ꝓxima exertitione laboris maximum
babeant premium retributionis: donum
sine adiutri cigratia quam uis infundatus au¬
ribus ad cor numquã descendit plerique
macu mine intelle gentie uiuaces existunt

Expanded text:
to amplius in quamlibet artem homo conscento amplius in quamlibet artem homo conscendit, tanto magis ad hominem ars ipsa descendit. Quidam habent intelligentiae ingenium, sed negligunt lectionis studium; et quod legendo scire possunt, negligendo contemnunt. Quamvis sensus habitudo sit frequens, tamen lectio intellectum adhibet. Sicut qui tardus est ad capiendum, pro intentione tamen boni studii, praemium percipit: ita qui praestitum sibi a Deo ingenium intelligentiae negligit, condemnatione reus existit, quia donum quod accipit, despicit et per desidiam derelinquit. Quidam Dei judicio donum scientiae quod negligunt, accipiunt, ut durius de rebus creditis puniantur. Tardiores auideo quod scire cupiunt difficulter inveniunt ut pro maximo exercitio laboris maximum praemium habeant retributionis. Donum sine adjuvante Dei gratia quamvis infundatur auribus, ad cor nunquam descendit. Plerique in cacumine intelligentiae vivaces existunt,
Abbreviated transcription (Latin):
semperesse frequen ter debet orare fre¬
quenter & legere : Namcum oramus ipsi.
cum dõ loquimur: cum uero legimus dr̃
nobis cum loquitur: omnis ꝓfectus. elec¬
tione & meditatione ꝓcedit: Que enim
nescimus lectione discimus que aũt didi¬
cimus. miditationibus conseruamus :
Ceminum confret. domum lectio scãrum
scripturarum siue quiam tellectum m̃¬
tis erudit. seu quod aniundi. uanitatibus
abs tractum hominem ad amorem dĩ ꝑ¬
ducit : Tanto uanaspes Mortalitatis hu¬
ius nobis uilescit: quanto magis legendo
spes eterniclaruerit: Lector strenuus
potius adimplendo quelegerit: quã ads¬
ciendum prumtissimus sedminor. enĩ
penaest nescire quidad petas qua eaue
noueris non implere: Sicut enim legendo
scire concupes cimus: sic sciendo recta
qui didicimus impleredebemus: Nemo
potest sensum scripture sce cognoscere: nisi
legendo familiaritate: Quantũ quisque ma¬
gis insacris eloquiis assiduus. fuerit tantum
& nis uberiorẽ intelle gentiam capit: Quan¬

Expanded text:
semper esse, frequenter debet orare, frequenter et legere. Nam cum oramus, ipsi cum Deo loquimur: cum vero legimus, Deus nobiscum loquitur. Omnis profectus, ex lectione et meditatione procedit. Quae enim nescimus, lectione discimus: quae autem didicimus, meditationibus conservamus. Geminum confert donum lectio sanctarum Scripturarum. Sive quia intellectum mentis erudit; seu quod a mundi vanitatibus abstractum hominem, ad amorem Dei ducit. Tanto una spes mortalitatis hujus nobis vilescit, quanto amplius legendo, spes aeterna claruerit. Lector strenuus potius ad implendum quae legit, quam ad sciendum promptissimus esto. Minor enim poena est nescire quid appetas, quam ea quae noveris non implere. Sicut enim legendo scire concupiscimus, sic sciendo recta quae didicimus, implere debemus. Nemo potest sensum Scripturae sacrae cognoscere, nisi legendi familiaritate. Quantum quisque magis in sacris eloquiis assiduus fuerit, tantum ex eis uberiorem intelligentiam capit. Quan
Abbreviated transcription (Latin):
tibus datur. Sem̃ ꝑ in uit a hominis finisꝙ¬
rendus ẽ quia ds̃ ñ respicit quales ante a
fuerunt sed quales circa finem uite ads¬
titerimus. Unum quẽ que enim ds̃ desuo
fine non deuita p̃terita. iudicat: Cy¬
prianus dixit: ex fine enim suo unus¬
quis que : Aut iustificabitur. Aut con.¬
dempnabitur

Expanded text:
tibus datur. Semper in vita hominis finis qtibus datur. Semper in vita hominis finis quaerendus est: quia non respicit quales antea fuerimus Deus, sed quales circa finem vitae exstiterimus. Unumquemque enim Deus de suo fine, non de vita praeterita judicat. CYPRIANUS. Ex fine enim suo unusquisque aut justificatur, aut condemnatur
Abbreviated transcription (Latin):
erit : paulus apł dixit. Nunc uero liberatia
pecato serui autem factidõ Habentes fruc¬
tum urm in scĩ ficatione finem uero uitam.
eternam. Salo mondicit: Melior ẽfinis ora¬
tionis quã principium: staintes tamento tuo
& in illo conloquere & in opere mandato¬
rum tuorũ ueteresce :. Hie ronimus dixit
Non queruntur inxp̃ianis initia sed finis.
quia paulus malecepit: sedbene finiuit : Iu¬
delaudantur exordia sed finis ꝑditionis
damnatur. Cepisse multorumest adculm̃¬
peruenis se paucorum. Cregorius dicit Tir¬
tus bonioperis: perseuerantia est : In cassum
quippea bonũ agitur: si anteter minũ uitede¬
seratur Illebeneim molat qui sacrificiũ boni
operis usque infinẽ debite ꝑducit actionis
Hisidorus dicit: Tunc enim placet dõ nr̃a con¬
uersatio quandobonũ quod inco amꝰ ꝑseue¬
randifine complemus : Bonũ ergo non
accipisse sed ꝑfecisse: uirtus est. Non in co¬
antibus premium ꝓmit titur sed ꝑseueran¬

Expanded text:
re liberati a peccato, servi autem facti Deo, habentes fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam aeternam . SALOMON. Melior est finis orationis quam principium . Sta in testamento tuo, et in illo colloquere, et in opere mandatorum tuorum veterasce . HIERONYMUS. Non quaeruntur in Christianis initia, sed finis; quia Paulus male coepit, sed bene finivit. Judae laudantur exordia; sed finis perditionis damnatur. Coepisse multorum est, ad culmen venisse paucorum. GREGORIUS. Virtus boni operis perseverantia est. Incassum quippe bonum agitur si ante terminum vitae deseratur. Ille bene immolat qui sacrificium boni operis usque in finem debitae producit actionis. ISIDORUS. Tunc enim placet Deo nostra conversatio, quando bonum quod inchoamus perseverantissime complemus. Bonum est ergo non coepisse, sed perfecisse virtus est. Non inchoantibus praemium promittitur, sed perseveran
Abbreviated transcription (Latin):
Hon retrabas animam adhelectionibus diui¬
nis. parauit eium tibi mensam spiritaleni.
Hieronimus dixit in Qui as sidue insistilec¬
tioni: in presenti: quidem laborat. sed
postea gratulatus: cumceperit de ama¬
ris seminibus literarum dulces fructus
capere prudens lector caue semper
superstitiosam intellegentiam ut non ad
tuum sensum ad tem peres scripturas.
sed scriptura iungas sensum tuum ut in¬
tellegas quod sequatur Illa studeamꝰ
discernere interris: que eorum nobis no¬
tiua ꝑseuerat. incelis. beatus est. quidi¬
uinas scripturas. legens uerba uertit in ope¬
ra : & nudã crucem nudus sequitur
Puris manibus: & candido pectore paupe¬
rem. se spũ &opibus gloriatur Grego¬
rius dixit. Scire & enim cui quam qđ
non potest facere pena magis quam
uirtus est: Quanto enim quis inscriptu¬
ris sacris ꝓficerit. tantoheo eadem s¬
scriptura ꝓficit aput ipslm tanto insacro
eloquio. profectum: inuenis quanto a¬

Expanded text:
ectionibus divinis, parabit enim tibi mensam spiritualem. HIERONYMUS. Qui assidue instat lectioni, in praesenti quidem laborat, sed postea gratulabitur, cum coeperit. De amaris seminibus litterarum dulces fructus cape. Prudens lector cavet semper superstitiosam intelligentiam ut non ad suum sensum attemperet Scripturas, sed Scripturae jungat sensum suum, ut intelligat quid sequatur. Illa studeamus discere in terris, quorum nobis notitia perseveret in coelis. Beatus est qui, divinas Scripturas legens, verba vertit in opera, et nudam crucem nudus sequitur puris manibus et pedibus, et candido pectore pauperem se spiritu et operibus gloriatur. GREGORIUS. Scire etenim cuiquam quod non potest facere, poena magis quam virtus est. Quanto enim quis in Scriptura sacra proficit, tanto haec eadem Scriptura proficit apud ipsum. Tantum in sacro eloquio profectum invenies, quantum a
Abbreviated transcription (Latin):
subitomorientes: ꝑ trabere nititar ator¬
Quamuis enim quisque in hac
uita iustus sit: tamen dũde corpore isto
egreditur ꝑtimescat nedignorum sub¬
pliciosit: Nullus est enim homo sinepe¬
cato: necquis quã potest dedĩ securus¬
eẽ iuditio: cũ & deotiosis uerbis redden¬
da sitratio: finẽ iustorũ optimũ uoca¬
tio tranquilla. cũmendat ut &eo in¬
tellegantur scõ rum habere consortiũ¬
& angelorum & quo ab hoc cor pore sine
uexatione dura tolluntur: nihil ẽdiu
nihil estlogum quod non inbreuis finiat᷑.
npossibileẽ ut homosis & non gustes an¬
gusties : Nemo est quim hoc seculo ñ
dolead Mullus ẽ quiin hac uita positus
non suspiret malis omnia plena sunt:
Eyprianus dixit̃:. Nectem pora terrena
nam conputat quia eternitatẽ dedõ
sperat: LXX. DELECTI ONEBUS
ñs dicit. Quilegit: intellegat: omnis
autem. cuimultum datum est mul¬
tum queritur abeo. paulus dicit: Ad

Expanded text:
subito morientes pertrahere nititur ad torsubito morientes pertrahere nititur ad torQuamvis enim quisque in hac vita sit justus, tamen dum de corpore isto egreditur, pertimescat ne dignus supplicio sit. Nullus est enim homo sine peccato: nec quisquam potest de Dei esse securus judicio, cum et de otiosis verbis reddenda sit ratio. Finem justorum optimum vocatio tranquilla commendat, ut ex eo intelligantur sanctorum habere consortium angelorum, ex quo ab hoc corpore sine vexatione dura tolluntur. Nihil est diu, nihil est longum, quod non in brevi finiatur. Impossibile est ut homo sis, et non gustes angustias. Nemo est qui in hoc saeculo non doleat. Nullus est qui in hac vita positus non suspiret. Malis omnia plena sunt. CYPRIANUS. Haec tempora terrena jam computat qui aeternaitatem de Deo sperat. CAPUT LXXX. De lectione. CHRISTUS. Qui legit, intelligat . Omnis autem cui multum est datum, multum quaeretur ab eo . PAULUS.
Abbreviated transcription (Latin):
sentis longitudinẽ: non de suo spatio sed
deeius. fine considerant:. quam sit misera.
& breuis satisut iliter pensant: Talienĩ
consumatur fineuita hominis. & extolli¬
tur debus singulis. Quiuitam longam ꝙ¬
ris ad eam tende uitam ꝓquaxp̃ianus es
idest eternam hec ẽ enim. uita uitalis. nã
ista uitamor talis est: Morio portet bomi¬
nem in carne mundo: nemoriatur in ani
mo xp̃o: tunc quis que ui uere creditur
si secundum. seculum moriens in quo so.¬
lum decreuit cordeletetur: Demoraui¬
te istius tedium. patitus istus eo quod
adsideratam: patriam tarde ꝑueniad:
Sollicite debet unus quisque uiuere. & sem¬
perterminũ: uitesue. considerare: ut hu¬
ius seculi. blanditius cauead: uentu riexi¬
tus igorantia incerta est & dũ moriquis¬
que non estimat tollitur: Unde festinet
unus quis que neiniquitatibus. suis rapia¬
tur: simulque finiatur uitam cũculpa
diabolus. quos uiuentes incendit adiulicia

Expanded text:
sentis longitudinem non de suo spatio, sed sentis longitudinem non de suo spatio, sed ejus fine considerat, quam sit misera et brevis, satis utiliter pensat. Tela enim consummatur filis, et vita hominis extollitur diebus singulis. Si longam vitam quaeris, ad eam tende vitam pro qua Christianus es, id est aeternam. Haec est enim vita immortalis, nam ista vita mortalis est. Mori oportet hominem in carne mundo, ne moriatur in anima Christo. Tunc quisque vivere creditur, si secundum saeculum moriens, in solo Deo vivere delectetur. De mora vitae istius taedium patitur justus, eo quod ad desideratam patriam tarde perveniat. Sollicite debet unusquisque vivere, semper terminum vitae suae considerare, ut hujus saeculi blanditias caveat. Venturi exitus ignorantia incerta est: et dum mori quisque non aestimat, tollitur. Unde festinet unusquisque, ne iniquitatibus suis rapiatur, simulque vita finiatur cum culpa. Diabolus quos viventes incendit ad vitia,