comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tiã p̃esse reb̾ humanis libent̃ opinãt᷑. dũq fortuitis cõmu¬
tunt casibꝰ ⁊ animos & corpora sua. tͣdũt se ferendos ⁊ dila¬
niandos libidinib diuina iudicia negantes. humana fal¬
lentes. eos aquibꝰ accusant᷑ fortunę patͦcinio ꝓpulsare se
putant. Quã tam̃ cecã effingere ac pingere consuer̃ : aut meli¬
ores easint aqua se regi arbitͣnt᷑. aut ͤ qͦq cũ eadẽ cecitate et
sentire ista fateant᷑ et dicere: Nec enĩ talibus ab surde etiã con¬
cedit᷑ casibꝰ eos agere omiã: qͦn agendoeadũt S aduersus
hanc opinionẽ plenã stultissimi & demntissimi erroris: sa¬
tis ut arbitͦr scđa nr̃a sermocinatione dissertũ ẽ Alii uͦ ꝗͣ ꝗͣ
negare ñ audeant. p̃sidere hu manȩ uitȩ ꝓuidentiã dei:
malunt tñ eam uł infirmã uł iniustã uł malã nefario er¬
rore credere. quã sua peccata pietate supplici confiteri: aͥ

Expanded text:
tiam praeesse rebus humanis libenter opinantur, dumque fortuitis commitiam praeesse rebus humanis libenter opinantur, dumque fortuitis committunt casibus et animos et corpora sua, tradunt se feriendos et dilaniandos libidinibus, divina judicia negantes, humana fallentes, eos a quibus accusantur, fortunae patrocinio propulsare se putant; quam tamen caecam effingere ac pingere consueverunt, ut aut meliores ea sint a qua se regi arbitrantur, aut se quoque cum eadem caecitate et sentire ista fateantur et dicere. Nec enim talibus absurde etiam conceditur casibus eos agere omnia, quando agendo cadunt. Sed adversus hanc opinionem plenam stultissimi ac dementissimi erroris, satis, ut arbitror, secunda nostra sermoncinatione dissertum est. Alii vero quanquam negare non audeant praesidere humanae vitae providentiam Dei, malunt tamen eam vel infirmam, vel injustam, vel malam nefario errore credere, quam sua peccata pietate supplici confiteri. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
futurorũ. ⁊ nos nulla necessitate peccemꝰ. Quisquis enĩ di¬
xerit alit̾ euenire posse aliquid. quã ds̃ ante p̃sciuit. p̾scien¬
tiam dei destruere in sanissimaͥ pietate m olitur. Quaꝓpĩ
si p̃sciuit ds̃ percaturũ eẽ pͥmũ hominẽ. qͦd necesse ẽ conce¬
ñ dico ñ eũ faceret. bonũ enĩ fecit. nec ob esse qͥc ꝗͣ dõ poss&
peccatũ eiꝰ. quẽ boñ ipse fecit. ĩmo in qͦ faciendo bonitatẽ
suã ostendat. ostendit etiã impuniendo iusticiã:ilib̾ando
misericordiã: ñ itaq dico ñ eũ faceret. s hoc dico. qm pecca¬
apparet necessitas: a. Pulsasti ue hem̃t̃ miscdiã dei Assit.
apperiatq pulsantib Uerũtam̃ maximã partẽ hominũ
ista questione torqueri. ñ ob aliud erediderim: nͥ quia
ñ piȩ querunt. uelocioresq sunt ad excusationẽ quã adcn¬
fessionẽ peccatorũ suorũ. Aut enĩ nullã diuinã ꝓuiden¬

Expanded text:
futurorum, et nos nulla necessitate peccemus. Quisquis enim difuturorum, et nos nulla necessitate peccemus. Quisquis enim dixerit aliter evenire posse aliquid quam Deus ante praescivit, praescientiam Dei destruere insanissima impietate molitur. Quapropter, si praescivit Deus peccaturum esse primum hominem, quod necesse est concenon dico non eum faceret, bonum enim fecit, nec obesse quidquam Deo posset peccatum ejus quem bonum ipse fecit: imo in quo faciendo bonitatem suam ostenderat, ostendit etiam in puniendo justitiam, et in liberando misericordiam: non itaque dico, non eum faceret; sed hoc dico, quoniam peccaapparet necessitas? 5. A. Pulsasti vehementer: misericordia Dei adsit, aperiatque pulsantibus. Verumtamen maximam partem hominum ista quaestione torqueri non ob aliud crediderim, nisi quia non pie quaerunt, velocioresque sunt ad excusationem, quam ad confessionem peccatorum suorum. Alii enim nullam divinam providen
Abbreviated transcription (Latin):
quã me hab̾e uoluntatẽ. ea que me moueri adaliqͥd fruendũ. ed
autẽ meũ. dicã. ꝓrsus nõ inuenio: si uoluntas qua uolo & nolo¬
ñ est mea. Qua ꝓpt̾ eui tribuendũ est. si qͥd ꝑ illam malefacio.
n mͥ ẽ sũ enĩ bonꝰ ds me fecerit. nec bñ aliqͥd faciã nͥ ꝑuolunta¬
tẽ: ad hoc potiꝰ datã esse a bono dõ satis apparet. Motꝰ aut̃ qͦ
huc aut illuc uoluntas conuertit᷑. nͥeẽt uoluntariꝰ atq in no¬
stra potiꝰ potestate. neq laudandꝰ cũ ad superiora. neq cul¬
pandꝰ homo eẽt cũ a d feriora detorquet quasi quendã car¬
dinẽ uoluntatis. Neq omĩno monendꝰ essoe ut istis negle¬
ctis. eterna uellet ad ipisci: atq ut male nollet uiuere. uell&
aut̃ bene. Hoc aut̃ monendũ ñ esse hominẽ qͥs quis existim
de hominũ numero ext̾minandꝰ est Quȩ cũ ita sint: in¬
esfabilit̃ me mouet. quo mͦ fieri possit. ut & ds̃ p̃sciꝰ sit om̃iũ

Expanded text:
que me moveri ad aliquid fruendum; quid autem meum dicam, prorsus non invenio, si voluntas qua volo et nolo non est mea: quapropter cui tribuendum est, si quid per illam male facio, nisi mihi? Cum enim bonus Deus me fecerit, nec bene aliquid faciam nisi per voluntatem, ad hoc potius datam esse a bono Deo, satis apparet. Motus autem quo huc aut illuc voluntas convertitur, nisi esset voluntarius, atque in nostra positus potestate, neque laudandus cum ad superiora, neque culpandus homo esset cum ad inferiora detorquet quasi quemdam cardinem voluntatis; neque omnino monendus esset ut istis neglectis aeterna vellet adipisci, atque ut male nollet vivere, vellet autem bene. Hoc autem monendum non esse hominem, quisquis existimat, de hominum numero exterminandus est. Ceffabiliter me movet, quomodo fieri possit ut et Deus praescius sit omnium
Abbreviated transcription (Latin):
est p̃sriꝰ Ngͥ ꝑ eiꝰ p̃scientiã mͥ potestas adimit᷑. quȩ ꝓpt̃ ea mͥ cer¬
tior ad erit. qr ille cuiꝰ p̾scientia ñ fallit᷑. affut᷑am mͥesse p̃sciuit:
ib. Ecce iamñ nego ita necesse eẽ fieri que cunq p̃sciuit deus. &ita
eũ peccata nr̃a p̃scire: ut maneat tam̃ nob̾ uoluntas lib̾a. atq ĩ
aut inferiore aut equali.s ea nos uoluntate peccare: ib Ni¬
chil horũ ꝓrsus audeo negare: s tam̃ fateor. nundũ uideo qͦ¬
mͦ sibi ñ aduersent᷑ hec duo. p̃scientia dei depeccatis nr̃is.
⁊ nr̃m inpeccando liberũ arbitriũ: Nam& ustũ dm̃ne¬
cesse est fateam᷑ ⁊ p̃sciũ S scire uellẽ qua uisticia pumat
peccata. quȩ necesse ẽ fieri. aut qͦmͦ ñ sit necesse fieri quȩ fu

Expanded text:
s praescientiam mihi potestas adimitur, quae propterea mihi certior aderit, quia ille cujus praescientia non fallitur, adfuturam mihi esse praescivit. E. Ecce jam non nego ita necesse esse fieri quaecumque praescivit Deus, et ita eum peccata nostra praescire, ut maneat tamen nobis voluntas libera, atque in aut inferiore, aut aequali, sed ea nos voluntate peccare? E. Nihil horum prorsus audeo negare: sed tamen, fateor, nondum video quomodo sibi non adversentur haec duo, praescientia Dei de peccatis nostris, et nostrum in peccando liberum arbitrium. Nam et justum Deum necesse est fateamur, et praescium. Sed scire vellem qua justitia puniat pecca
Abbreviated transcription (Latin):
le utit᷑:. qͥa opus uirtutis est bonꝰ usus istorũ. qͥb etiã ñ
bene uti possumꝰ: Nemo aut̃ bene utendo male utit᷑. Qua¬
re abundantia ⁊ magnitudo bonitatis dei. nõsolũ magna.
S etiam media ⁊minima bona eẽ p̃stitit. Magis laudanda
est bonitas eiꝰ in magnis quã in mediis. & magis in mediis
quã inminimis. bonis: s magis in omĩb quã sinon omĩa
tribusset u. Assentior. S illud me mouet. qm de lib̾a uo¬
luntate questio est: & iudemꝰ ipsã benȩ uticeteris uł ñbñ.
qͦmꝰ et ipsa int̃ illa quib utimꝰ numeranda sit. A. Quomͦ omã
quȩ ad scientiam cognoscimꝰ ratione cognoscimꝰ: & tñ etiam
ipsa ratio int̃ illa numerat᷑. quae ratione cognoscimꝰ. Anob¬
litꝰ es cũ quere mꝰ quȩ ratione cognoscant᷑. confessũ te fuis

Expanded text:
le utitur, quia opus virtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non le utitur, quia opus virtutis est bonus usus istorum, quibus etiam non bene uti possumus. Nemo autem bene utendo male utitur. Quare abundantia et magnitudo bonitatis Dei non solum magna, sed etiam media et minima bona esse praestitit. Magis laudanda est bonitas ejus in magnis quam in mediis, et magis in mediis quam in minimis bonis: sed magis in omnibus quam si non omnia tribuisset. 51. E. Assentior. Sed illud me movet, quoniam de libera volu et ipsa inter illa quibus utimur numeranda sit. A. Quomodo omnia quae ad scientiam cognoscimus, ratione cognoscimus, et tamen etiam ipsa ratio inter illa numeratur quae ratione cognoscimus. An oblitus es, cum quaereremus quae ratione cognoscantur, conf
Abbreviated transcription (Latin):
houesta constat. Nam neq prudentia. neq fortitudine.
neq temꝑantia. male quis utit᷑ Etiã in his enĩ om̃ib
sicut in ipsa quam tu cõmemorasti iusticia. recta ratio
uiget: sine qua uirtutes eẽ ñ possunt. Recta aut̃ ratio¬
ne male uti nemo potest. Ista gͦ magna bona sunt: s me¬
minisse te oportet ñ solũ magna. s etiam minima bona
ñ esse posse. nͥ ab illo aquosunt om̃a bona. hoc est deo Id enĩ suꝑi¬
or disputatio ꝑsuasi: cui tociens tamq lȩtus assensus es uir¬
tutes gͥ quib rectȩ uiuit᷑. magna bona sunt Species aut̃
quorunlibet corporũ. sine quib recte uiuipotest. mini¬
ma bona sunt: Potentie uͦ anumi sine quib recte uiui ñ
potest: media bona sunt Uirtutibus: nemo male utitͣ.
Ceteris autẽ bonis id est mediis & minimis: ñ solũ bene.s
etiam male.quisq uti potest. Et ideo uirtute nemoma¬

Expanded text:
honesta constat. Nam neque prudentia, neque fortitudine, honesta constat. Nam neque prudentia, neque fortitudine, neque temperantia male quis utitur: in his enim omnibus, sicut in ipsa etiam quam tu commemorasti justitia, recta ratio viget, sine qua virtutes esse non possunt. Recta autem ratione male uti nemo potest. CAPUT XIX.-- Bona magna, mminisse te oportet, non solum magna, sed etiam minima bona non esse posse, nisi ab illo a quo sunt omnia bona, hoc est Deo. Id enim superior disputatio persuasit, cui toties tamque laetus assensus es. Virtutes igitur quibus recte vivitur, magna bona sunt: species autem quorumlibet corporum, sine quibus recte vivi potest, minima bona sunt: potentiae vero animi sine quibus recte vivi non potest, media bona sunt. Virtutibus nemo male utitur: caeteris autem bonis, id est, mediis et minimis, non solum bene, sed etiam male quisque uti potest. Et ideo virtute nemo ma
Abbreviated transcription (Latin):
abiectissima. tamen inter bona numerare. nec inueni¬
re cui auctori tribuant᷑. nisi bonorum omniũ condito¬
ridõ: quia et maxima ⁊ minima bona ab illo sunt. a qͦ ÷
om̃ẽ bonũ᷑ ⁊dubitare delibera uoluntate sine qua recte
uiui ñ posse concedunt etiã qui pessime uiuunt: Et certę
nc̃ responde queso quid tͥ esse melius uideatur in nob̾.
sine quo recte potest uiui. ansine quo rectȩ uiuiñ potest:
cu. lam iam parce quęso. Pud& eecitatis. Quis enim ambi¬
gat id longe esse p̃stantiꝰ.sine quo recta uita nulla est:a.
lam gͦ tu negab̾ luscũ hominẽ rectę posse uiuere:co. Ab¬
sit tam immanis amentia . A. Cũ gͦ in corpor oculũ con¬
dit᷑. uoluntas libera tͥ uidebit᷑ nullũ bonũi. sine qͦ rec̾tȩ
nemo uiuit: Intueris enim iusticiã: qua nemo malę u¬
titur: Hȩc int̃ sũma bona quȩ impso sũt homine. nume¬
ratur: om̃sq uirtutes animi quib ipsa recta uita⁊

Expanded text:
abjectissima, tamen inter bona numerare, nec inveniabjectissima, tamen inter bona numerare, nec invenire cui auctori tribuantur nisi bonorum omnium conditori Deo, quia et maxima et minima bona ab illo sunt, a quo est omne bonum; et dubitare de libera voluntate, sine qua recte vivi non posse concedunt, etiam qui pessime vivunt? Et certe nunc responde, quaeso, quid tibi melius esse videatur in nobis, sine quo recte vivi potest, an sine quo recte vivi non potest. E. Jamjam parce, quaeso; pudet caecitatis. Quis enim ambigat id longe esse praestantius, sine quo recta vita nulla est? A. Jam ergo tu negabis luscum hominem recte posse vivere? E. Absit tam immanis amentia. A. Cum ergo in corpore oculum conditur; voluntas libera tibi videbitur nullum bonum, sine qua recte nemo vivit? 50. Intueris enim justitiam, qua nemo male utitur. Haec inter summa bona quae in ipso sunt homine numeratur, omnesque virtutes animi quibus ipsa recta vita et
Abbreviated transcription (Latin):
qui male his utuntur. laudas illum qui hȩc dedit bona:
sic liberam uoluntatẽ sine qua nemo potest rectȩ uiuere.
oportet & bonum et diuinitꝰ datũ & potius eos dap̃nan¬
dos qui hoc bono malę utunt᷑. quameũ quide derit dare ñ¬
debuisse fatearis Cu. Prius gͦ uellẽ ut mͥ ꝓbares aliquid
bonum esse liberam uoluntatem. & ego concederem dm̃
illam dedisse nobis. quia fateor exleo esse om̃a bona a
Ita ne tandem ñ probaui tanto molimine superioris
disputationis. cum omẽm spẽm formamq corporis
asũma om̃ium rerum forma. id est aueritate subsiste¬
re fatereris. & bonum esse concederes Nam et capillos
nostros numeratos esse: ipsa in euangelio ueritas loqͥt᷑
De numeri aut̃ sũmitateꝰ. afine usq ad finẽ ꝑtendente
potentiaꝗ̃ locuti fuerimꝰ excidit tibi: Quȩ gͥ ista est tan¬
ta ꝑuersitas. capillos nr̃os quanius int̾ exigua. & omnino

Expanded text:
qui male his utuntur, laudas illum qui haec dedit bona: qui male his utuntur, laudas illum qui haec dedit bona: sic liberam voluntatem sine qua nemo potest recte vivere, oportet et bonum, et divinitus datum, et potius eos damnandos qui hoc bono male utuntur, quam eum qui dederit dare ndebuisse fatearis. 49. E. Prius ergo vellem ut mihi probares aliquod bonum esse liberam voluntatem, et ego concederem Deum illam dedisse nobis, quia fateor ex Deo omnia bona esse. A. Itane tandem non probavi tibi tanto molimine superioris disputationis, cum omnem speciem formamque corporis a summa omnium rerum forma, id est a veritate, subsistere fatereris, et bonum esse concederes? Nam et capillos nostros numeratos esse, ipsa in Evangelio loquitur Veritas . De numeri autem summitate, et a fine usque ad finem pertendente potentia, quae locuti fuerimus, excidit tibi? Quae igitur ista est tanta perversitas, capillos nostros quamvis inter exigua et omnino
Abbreviated transcription (Latin):
ri nisi ab illo a quo sunt omĩa Uides enim quantũboni
desit corpori. cuidesunt manꝰ:. & tam̃ manib malę utit᷑ qͥ
eis oꝑat᷑ uł seua uł turpia. Sine pedib aliquẽ si aspicereᷤ.
fatereris de esse integritati corporis plurimũ bonũ: Et tñ
eũ qui ad nocendum ciupiam uł se ipsum dehonestandũ
pedibus uteret᷑: male uti pedib non negares. Oculis hanc
lucẽ uidemꝰ formasq int̾noscimꝰ corporũ idq & speciosis¬
simum est innostro corpore. unde infastigio quodam di¬
gnitatis hȩc menbra locata sunt: & ad salutẽ tuendam mul.¬
taq alia uitȩ cõmoda refert usus oculorũ: oculis tam̃ ple¬
riq pleraq agunt turpit̃. & eos militare cogunt libidi¬
ni: Et uides quantũ bonũ desit infacie: si oculi desint. Cũ
aut̃ ad sunt. quis hos dedit nͥ bonorũ omniũ largitor ds
Quemad modũ gͦ istaꝓbas in corpore. & non intuens eos

Expanded text:
ri nisi ab illo a quo sunt omnia bona? Vides enim quantum boni ri nisi ab illo a quo sunt omnia bona? Vides enim quantum boni desit corpori cui desunt manus, et tamen manibus male utitur qui eis operatur vel saeva vel turpia. Sine pedibus aliquem si aspiceres, fatereris deesse integritati corporis plurimum bonum; et tamen eum qui ad nocendum cuipiam, vel seipsum dehonestandum pedibus uteretur, male uti pedibus non negares. Oculis hanc lucem videmus, formasque internoscimus corporum; idque et speciosissimum est in nostro corpore, unde in fastigio quodam dignitatis haec membra locata sunt; et ad salutem tuendam, multaque alia vitae commoda refert usus oculorum: oculis tamen plerique pleraque agunt turpiter, et eos militare cogunt libidini. Et vides quantum bonum desit in facie, si oculi desint: cum autem adsunt, quis hos dedit, nisi bonorum omnium largitor Deus? Quemadmodum ergo ista probas in corpore, et non intuens eos
Abbreviated transcription (Latin):
pic stulticie. qua dicit insipiens in corde suo ñ est deus: quał¬
cunq dere tanta ꝓ nr̃o modulo inita ratio. eodẽ ipso deo
intam ꝑiculoso itinere nobis opitulante inaliquid mani¬
festũ intenderet᷑. Quȩ duo tamen idest dm̃ esse & omĩa bona
ex ipso esse. quanquam in concussa fide etiam antea tene¬
rentur. sic tñ tcͣtata sunt: ut hoc quoq terciũ. int̾ bonaeẽ
numerandũ liberã uoluntatẽ manifestissime appareat: lã
enim superiore disputatione patefactũ est: constititq ĩ¬
ter nos naturã corporis inferiore gͣdu ẽẽ quã animi natu¬
ram. ac ꝑhoc animũ maiꝰ bonũ esse quam corpꝰ. Sigͦ in cor¬
poris bonis inuenimꝰ aliqua quib ñ rectȩ utihomo possit.
nec tñ ꝓpterea dicimꝰ non eadari debuisse. qm̃ eẽ confitem᷑
bona: quid mirũ si & inanimo sunt quȩdã bona. quib
etiam ñ rectȩ itti possimꝰ. s quia bona sunt. ñ potuer̃ da¬

Expanded text:
piae stultitiae, qua dicit insipiens in corde suo, Non est Deus , qualpiae stultitiae, qua dicit insipiens in corde suo, Non est Deus , qualiscumque de re tanta pro modulo nostro inita ratio, eodem ipso Deo in tam periculoso itinere nobis opitulante, in aliquid manifestum intenderetur. Quae duo tamen, id est, Deum esse, et omnia bona ex ipso esse, quanquam inconcussa fide etiam antea tenerentur, sic tamen tractata sunt, ut hoc quoque tertium, inter bona esse numerandam liberam voluntatem, manifestissime appareat. 48. Jam enim superiore disputatione patefactum est, constititque inter nos, naturam corporis inferiore gradu esse quam animi naturam, ac per hoc animum majus bonum esse quam corpus. Si ergo in corporis bonis invenimus aliqua quibus non recte uti homo possit, nec tamen propterea dicimus non ea dari debuisse, quoniam esse confitemur bona; quid mirum si et in animo sunt quaedam bona, quibus etiam non recte uti possimus, sed quia bona sunt, non potuerunt da
Abbreviated transcription (Latin):
numerandam liberam uoluntatẽ: Quo de monstrato: si ne
dubitatione concedam dm̃ dedisse nobis eam. dariq
oportuisse .A. Bene meministi ꝓposita: & scdãm questio¬
nem iã explicatam uigilanter am maduertisti S uidere
debuisti etiam istam terciam iam solutã Propterea quip¬
pe tͥ uideri dixeras dari non debuisse liberũ uoluntatis
arbitrium: quod eo quisq peccat. Cuiꝰ sententiȩ tuȩ cũ
ego ᷤᷤ tulissem recte fieri ñ posse. nͥ eodẽ libro uoluntatis
arbitrio. atq id potius hoc dm̃ dedisse asseuerarẽ. respon¬
disti lib̾am uoluntatẽ ira nobis dari debuisse. ut iusticia
data ẽ qua nemo uti nͥ rectȩ potest. Quȩ responsio tua ĩ
tantos circuitus disputationis nos ire cõpulit: quib tͥ ꝓ
baremꝰ. ⁊ maiora & minora bona ñ eẽ nͥ exdõ. Qđ non tã
dilucide ostendi posset. nisi prius aduersus opiniones un¬

Expanded text:
numerandam liberam voluntatem. Quo demonstrato, sine numerandam liberam voluntatem. Quo demonstrato, sine dubitatione concedam Deum dedisse nobis eam, darique oportuisse. A. Bene meministi proposita, et secundam quaestionem jam explicatam vigilanter animadvertisti: sed videre debuisti etiam istam tertiam jam solutam. Propterea quippe tibi videri dixeras, dari non debuisse liberum voluntatis arbitrium, quod eo quisque peccat. Cui sententiae tuae cum ego intulissem, recte fieri non posse, nisi codem libero voluntatis arbitrio, atque ad id potius hoc Deum dedisse asseverarem; respondisti liberam voluntatem ita nobis dari debuisse, ut justitia data est, qua nemo nisi recte potest uti. Quae responsio tua in tantos circuitus disputationis nos ire compulit, quibus tibi probaremus et majora et minora bona non esse nisi ex Deo. Quod non tam dilucide ostendi posset, nisi prius adversus opiniones im
Abbreviated transcription (Latin):
quam uita in telligens. aut quid minꝰ potest esse quam
corpus: Quȩ quantũ lib& deficiant & eo tendant ut ñ sĩt
tamen aliquid formȩ illis reman&. ut quõmͦ sint. Quic¬
quid aut̃ formȩ cuipiam rei deficienti reman&. exilla for¬
maest quȩ nescit deficere. motusq ipsos rerũ deficientiũ
uł ꝓficientiũ excedere numerorum suorum leges non
sinit. Quicquid gͥ laudabile aduertit᷑ inrerum nat᷑a.
siue exigua siue ampla laude dignũ uidicetur: ad excel¬
lentissimam & in effabiłe laudem referendũ est condito¬
ris. nͥ quid habes adhec. u. Satis mͥ ꝑsua sum esse fateor.¬
& quẽad modũ manifestũ fiat. quantũ in hac uita atq ĩ¬
ter tales quales nos sumꝰ potest. dm̃ eẽ & exdeo esse om̃a bo¬
na: quandoquidẽ omã quȩ sunt siue quȩ intelligunt & ui¬
uunt & sunt. siue quȩ tantũ sunt exdeo sunt. Nunciam¬
t̃ciam questionẽ uideamꝰ. utrũ expediri possit. int̾ bona eẽ

Expanded text:
quam vita intelligens, aut quid minus potest esse quam quam vita intelligens, aut quid minus potest esse quam corpus? Quae quantumlibet deficiant, et eo tendant ut non sint, tamen aliquid formae illis remanet, ut quoquo modo sint. Quidquid autem formae cuipiam rei deficienti remanet; ex illa forma est quae nescit deficere, motusque ipsos rerum deficientium vel proficientium excedere numerorum suorum leges non sinit. Quidquid igitur laudabile advertitur in rerum natura, sive exigua sive ampla laude dignum judicetur, ad excellentissimam et ineffabilem laudem referendum est Conditoris: nisi quid habes ad haec. CAPUT et quemadmodum manifestum fiat, quantum in hac vita atque inter tales, quales nos sumus, potest, Deum esse, et ex Deo esse omnia bona: quandoquidem omnia quae sunt, sive quae intelligunt et vivunt et sunt, sive quae tantum vivunt et sunt, iam quaestionem videamus, utrum expediri possit, inter bona esse
Abbreviated transcription (Latin):
ter id quod est. s ñ uiuit. & id quod est et uiuit. neq in¬
telligit. &. id quod ẽ iuiuit ⁊ in tellit. inueneris aliquod
aliud creaturarũ genꝰ: tunc aude dicere aliquod bonũ ee
quod non sit exeo Tria enim hec duobus etiam nõibus
enuntiari possunt: si appelłet᷑ corpus & uita. quia & illa
quȩ tantũ uiuit. neq intelligit. quał est pecoꝵ ⁊ hec quȩ
intelligit sicuti est hominũ rectissime uita dr̃. Hęc aũ
duo iã est corpꝰ ⁊ uita. quęqͥdẽ creaturȩ̨ deputãt᷑: nã ee
creatoris ipsiꝰ uita dr̃ et ea sũma uita est: istȩ gͥ duȩ creat᷑e¬
corpus et uita. qm̃ formabilia sunt sicuti superius dicta
docuerunt. amissaq: omnino forma in nichilũ recidũt:
satis ostendunt ex ista forma subsistere. quȩ sẽꝑ eiꝰ modiẽ
Quãobrẽ quantacunq bona quanuis magna quãuis mi¬
nima : nͥ ex deo esse ñ possunt. Quid enim maiꝰ increat᷑is

Expanded text:
aeter id quod est et non vivit, et id quod est et vivit neque inaeter id quod est et non vivit, et id quod est et vivit neque intelligit, et id quod est et vivit et intelligit, inveneris aliquod aliud creaturarum genus; tunc aude dicere aliquod bonum esse, quod non sit ex Deo. Tria enim haec duobus etiam nominibus enuntiari possunt, si appellentur corpus et vita: quia et illa quae tantum vivit, neque intelligit, qualis est pecorum, et haec quae intduo, id est, corpus et vita, quae quidem creaturae deputantur nam et Creatoris ipsius vita dicitur, et ea summa vita est: istae igitur duae creatcorpus et vita quoniam formabilia sunt, sicuti superius dicta docuerunt, amissaque omnino forma in nihilum recidunt, satis ostendunt se ex illa forma subsistere, quae semper ejusmodi est. Quamobrem quantacumque bona, quamvis magna, quamvis minima, nisi ex Deo esse non possunt. Quid enim majus in creaturis
Abbreviated transcription (Latin):
tur. Cuiꝰ formȩ dictũ est mutabis ea et imutabunt᷑. ti aut̃
idem ipse es: & anni tui non deficient. Annos sine defectu
pęternitate posuit. ꝓphetica locutio. De hac itẽ forma di¬
ctum est : quod inse ipsa manens. in nouet omĩa: Hinc eti¬
am cõ prehendit᷑: om̃a ꝓuidentia gubernari Si enĩ om̃a
quȩ sunt. forma penitus subtracta nulla erunt: forma ip¬
sa incõmutabilis ꝑ quã mutabilia cuncta subsistunt. u̾
formarũ suarũ numeris impleantur & agant᷑. ipsa est eo¬
rũ ꝓuidentia: Non eñ ista essent: si illa non esset. Intuitꝰ
gͦ & considerans uniuersam creaturam. qui cunq iter
agit ad sapientiam: sentit sapientiam in uiase sibi osten¬
dere hylarit̃. ⁊ in omini ꝓuidentia occure sibi. Et tanto
Alacriꝰ ardescit uiam istam ꝑagere: quanto et ipsa uia
ꝑillam pulchra est: ad quam ͤ ẽstuat ꝑuenire. Tu aut̃ si p̃¬

Expanded text:
tur. Cui formae dictum est: Mutabis ea et mutabuntur; tu autem tur. Cui formae dictum est: Mutabis ea et mutabuntur; tu autem idem ipse es, et anni tui non deficient . Annos sine defectu, pro aeternitate posuit prophetica locutio. De hac item forma dictum est, quod in seipsa manens innovet omnia . Hinc etiam comprehenditur omnia providentia gubernari. Si enim omnia quae sunt, forma penitus subtracta nulla erunt, forma ipsa incommutabilis, per quam mutabilia cuncta subsistunt, ut formarum suarum numeris impleantur et agantur, ipsa est eorum providentia: non enim ista essent, si illa non esset. Intuens ergo et considerans universam creaturam, quicumque iter agit ad sapientiam, sentit sapientiam in via se sibi ostendere hilariter, et in omni providentia occurrere sibi: et tanto alacrius ardescit viam istam peragere, quanto et ipsa via per illam pulchra est, ad quam exaestuat pervenire. 46. Tu autem si pr
Abbreviated transcription (Latin):
coniti sẽ aliquã formã eternã & in cõmutabilẽ. que neꝙ
centune atur & quasi diffundat᷑ locis. neq ꝓtendat᷑ atq
uariet᷑ tẽporib ꝓ quã cuncta ista formari ualeant.& ꝓ
suo gesere implere atq agere locoꝵ ac temporũ mumeroᷤ
Omnis enim res mutabilis: etiam sormabit sit necesse est
Sicut aut̃ mutabile dicimus qđ mutari potest: ita formabi¬
le quod formari potest appeliauerim. Nulla aut̃ resfor¬
mare se ipsam potest: quia nulla res dare potest sibi quod
non ht̃ Et utiq ut habeat formã: formatur aliquid Q¬
ꝓpt̃ queliba. ressiquã habet formam: ñ ei oꝑus est accipe¬
pere qͦd nõ habet. Nulla gͦ res ut diximꝰ. formare se potest
Quid aut̃ de mutabilitate corporis et animi dicamꝰ. Suꝑiꝰ
enim satis dictum est Conficit᷑ itaq ut corpus et animus
forma quadã incõmutabili et semper manente formen¬

Expanded text:
peragant, esse aliquam formam aeternam et incommutabilem, quae neque peragant, esse aliquam formam aeternam et incommutabilem, quae neque contineatur et quasi diffundatur locis, neque protendatur atque uarietur temporibus, per quam cuncta ista formari ualeant et pro suo genere implere atque agere locorum ac temporum numeros. Omnis enim res mutabilis etiam formabilis sit necesse est. Sicut autem mutabile dicimus, quod mutari potest, ita formabile, quod formari potest appellauerim. Nulla autem res formare se ipsam potest; quia nulla res potest dare sibi, quod non habet. Et utique, ut habeat formam, formatur aliquid. Quapropter quaelibet res, si quam habet formam, non ei opus est accipepere quod non habet. Nulla ergo res, ut diximus, formare se potest. Quid autem amplius de mutabilitate corporis et animi dicamus? superius enim satis dictum est. Conficitur itaque, ut et corpus et animus forma quadam incommutabili et semper manente formen
Abbreviated transcription (Latin):
ope uelut in umbra defigunt᷑. Et tñ etiam ibi qđ eos delectai
adbtic bũ: de circũ fulgentia lucis tuȩ: s umbra dũ amat᷑
languidiorẽ facit oculum animi: & inualidiorẽ ad ꝑfere¬
sbĩ eonspeetũ tiuũ. ꝓpt̾ea magis magisq: hõ tenebratur. dũ
serdatur libentꝰ quie qͥd infirmiorẽ tolerabils excipit. Etqͣ
incipit ñ posse uidere qͦd sũmũ est. & malũ putare. qͥc qͥd fal¬
ut inpuidũ. aut illicit indigũ. aut captũ excruciat. cũ ea
ꝓmerito patiat᷑ auersionis suȩ.: et qͥd quid iustũ est malum
ese ñ possit Sigͦ quicqͥd mutabile aspexeris. uł sensu corpo¬
ris ułanimi consideratione: capere nõ potes. ñ aliq̃ numẽ¬
rorũ so ria teneat̃. Qua detracta innichil recidat. Noli dii¬
bitare ut ista mutabilia ñ int̾cipiantur s dinisis motib¬
&. elistucta uarietate formarũ. quasi q̃ sdã uersus tẽpoꝵ p

Expanded text:
opere velut in umbra sua defiguntur, et tamen etiam ibi quod eos delectat, opere velut in umbra sua defiguntur, et tamen etiam ibi quod eos delectat, adhuc habent de circumfulgentia lucis tuae. Sed umbra dum amatur, languidiorem facit oculum animi, et invalidiorem ad perferendum conspectum tuum. Propterea magis magisque homo tenebratur, dum sectatur libentius quidquid infirmiorem tolerabilius excipit. Ex quo incipit non posse videre quod summe est, et malum putare quidquid fallit improvidum, aut illicit indigum, aut captum excruciat, cum ea pro merito patiatur aversionis suae, et quidquid justum est, malum esse non possit. 44. Si ergo quidquid mutabile aspexeris, vel sensu corporis, vel animi consideratione capere non potes, nisi aliqua numerorum forma teneatur, qua detracta in nihil recidat; noli dubitare, ut ista mutabilia non intercipiantur, sed dimensis motibus, et distincta varietate formarum, quasi quosdam versus temp
Abbreviated transcription (Latin):
ubi se ostendebat hilarit. Alem̃tosanȩ distulisse te uisionẽ: quam
fortior saniorq repetas: Ue qͥ derelinquunt te ducẽ. ⁊ oberrant
inuestigiis tuis: Quinutꝰ tuos ꝓte amant: & obliuiscunt᷑ quid
innuas. O suauissima lux purgatȩ m̃tis: sapientia. Non enĩ
cessas innuere nobis: quȩ & quanta sis Et nutꝰ tuisunt: om̃e
ereaturarũ decus. Et artifex enim quodãmͦ innuit specta¬
teri operis sui. de ipsa operis pulchritudine. ne ibi totus he¬
reat: s speciem corporis fabricati sic ꝑcurrat occulis. ut
in eũ qui fabricauerit recurrat affectu Similes aut̃ sunt qͥ¬
dũ sapientẽ. dũ nimis suauitatẽ uocis eius et structuras
sillabarũ aptę locatarum. auidȩ audiunt. amittunt sentẽ¬
harum principatum. cuiꝰ illa uerba tanquã signa sonuer
Ue qui se auertunt aliumine tuo. & obscurati suȩ dulcit
inberent. Tanquã enim dorsũ adte ponentes: incarnali

Expanded text:
ubi se ostendebat hilariter. Memento sane distulisse te visionem quam ubi se ostendebat hilariter. Memento sane distulisse te visionem quam fortior saniorque repetas. 43. Vae qui derelinquunt te ducem, et oberrant in vestigiis tuis, qui nutus tuos pro te amant, et obliviscuntur quid innuas, o suavissima lux purgatae mentis sapientia! non enim cessas innuere nobis quae et quanta sis; et nutus tui sunt omne creaturarum decus. Et artifex enim quodammodo innuit spectatori operis sui de ipsa operis pulchritudine, ne ibi totus haereat, sed speciem corporis fabricati sic percurrat oculis, ut in eum qui fabricaverit recurrat affectu. Similes autem sunt dum sapientem, dum nimis suavitatem vocis ejus, et structuras syllabarum apte locatarum avide audiunt, amittunt sententiarum principatum, cujus illa verba tanquam signa sonuerunt. Vae qui se avertunt a lumine tuo, et obscuritati suae dulciter inhaerent! Tanquam enim dorsum ad te ponentes, in carnali
Abbreviated transcription (Latin):
si de trahas de manib opus. et de animo intentionẽ fabri¬
candi: motꝰq ille m̃broꝵ addelectationẽ referatur: salta¬
tio uocabit᷑. Quere gͦ quid insaltatione delectet. Respon¬
debit tͥ numerꝰ. Eoce sũ: Inspice iam pulchritudin̾e mo
artẽ unde istiꝓcedũt. quere inea tempꝰ et locũ: ñꝗͣ erit.
nus ꝗͣ erit. Uiuitinea tam̃ numerus Nec eiꝰ regio spatioꝵ
est: nec etas dierũ. Et discende arti tñ cũ se accõmodant
qui se artifices fieri uolunt: corpꝰ suũ ꝑ locos et tẽpora
mouent. animĩi uͦ ꝑ tpr̃a. Accessu quippe tpr̃is: peritioreᷤ
fiunt. Transcende gͦ &. animũ artificis: ut numerũ sem¬
piternũ uideas lam tͥ sapientia de ipsa interiore sede ful¬
gebit: & de ipso secretario ueritatis Quȩ si ad huc lãguidi¬
orẽ aspectũ tuũ reuerb̾at: refer oculũ m̃tis in illã uiam

Expanded text:
si detrahas de manibus opus, et de animo intentionem fabrisi detrahas de manibus opus, et de animo intentionem fabricandi, motusque ille membrorum ad delectationem referatur, saltatio vocabitur. Quaere ergo quid in saltatione delectet; respondebit tibi numerus: Ecce sum. Inspice jam pulchritudinem artem unde isti procedunt, quaere in ea tempus et locum; nunquam erit, nusquam erit; vivit in ea tamen numerus: nec ejus regio spatiorum est, nec aetas dierum; et discendae arti tamen cum se accommodant, qui se artifices fieri volunt, corpus suum per loca et tempora movent, animum vero per tempora: accessu quippe temporis peritiores fiunt. Transcende ergo et animum artificis, ut numerum sempiternum videas; jam tibi sapientia de ipsa interiore sede fulgebit, et de ipso secretario veritatis: quae si adhuc languidiorem aspectum tuum reverberat, refer oculum mentis in illam viam,
Abbreviated transcription (Latin):
posse. nͥ apud te habeas qͣ sdam pulchritudinis leges. ad qͦsre¬
feras quȩq pulchra sentis exteruis. Intuere cęlũ & terram:
& mare. ⁊ quecumque in eis uł suꝑ fulgent. uł de orsũ repunt.
uł uolant uł natant: formas hñt. quia numeros hñt. Adͥ me
illis hec: nichil erunt. A quo gͦ sunt: nͥ a quo numerꝰ. qnͦquidẽ
in tantũ illis ẽ eẽ in quantũ numerosa eẽ: Et om̃iũ quidẽ
formarũ corpore arũ artifices homines. in arte hñt numeroᷤᷤ
quibꝰ coapta oͣ pera sua Ftam diumanꝰ atq instrum̃ta infab̾¬
cando mouent : donecillud quod format᷑ foris. ad eam quȩ
intꝰ est lucẽ numeroꝵ relatũ quantũ potest. impetret ab¬
solutionẽ. placeatq ꝑ int̾ pretẽ sensũ int̾no uidici. suꝑ nos
numeros intuenti Quere de inde artificis ipsius m̃braqͥs
moueat: numerꝰ erit Nam mouent᷑ etiã illa numerose: Et

Expanded text:
posse, nisi apud te habeas quasdam pulchritudinis leges, ad quas reposse, nisi apud te habeas quasdam pulchritudinis leges, ad quas referas quaeque pulchra sentis exterius. 42. Intuere coelum et terram et mare, et quaecumque in eis vel desuper fulgent, vel deorsum repunt vel volant vel natant; formas habent, quia numeros habent: adime illis haec, nihil erunt. A quo ergo sunt, nisi a quo numerus; quandoquidem in tantum illis est esse, in quantum numerosa esse? Et omnium quidem formarum corporearum artifices homines in arte habent numeros, quibus coaptant opera sua: et tamdiu manus atque instrumenta in fabricando movent, donec illud quod formatur foris, ad eam quae intus est lucem numerorum relatum, quantum potest impetret absolutionem, placeatque per interpretem sensum interno judici supernos numeros intuenti. Quaere deinde artificis ipsius membra quis moveat; numerus erit: nam moventur etiam illa numerose. Et
Abbreviated transcription (Latin):
ne le tatus es .c Ita est ut dicis .A. Quid gͥ aliudagimꝰ cui stude¬
mꝰ eẽ sapientes. ñ ut qͥnta possumꝰ alacritate ad id qã mte
contingimꝰ. totã animã nram qd a modo colligamꝰ ibi atq sta
tnseuntib s exuta omĩbꝰ tp̃rũ nlocoꝵ affectionibꝰ apphen¬
ait d quod unũ atq idẽ semꝑ est: Sicut enĩtota uitacorporis¬
mꝰ inuia sumꝰ. Et qͦd istis ueris et certis bonis quãiuis ad huc in
hec tenebroso itinere coruscantib gaudere consensum est. ui¬
deutrũ hoc su qͦd scriptũ ẽ de sapientia. quid agat cũ amato
te uerteris: uestigiis quibꝰdam quȩ oꝑib suis imp̃ssit loquit᷑ t̾.
et te inexteriora relabentẽ ipsis exterioꝵ formis intro reuocat
ut qͥd qͥd te delectat in corpore ꝑcorporeos illicit sensus. uideas
eẽ numerosum. & queras unde sit: & inte ipsum redeas. ⁊ intel¬
ligas te id quod attingis sensib corporis ꝓbare. aut imꝓbare ñ

Expanded text:
e rei impressis. 41. A. Quid igitur aliud agimus cum studemus esse sapientes, nisi ut quanta possumus alacritate, ad id quod mente contingimus, totam animam nostram quodammodo colligamus, et ponamus transeuntibus, sed exuta omnibus temporum et locorum affectionibus apprehendat id quod unum atqmus, in via sumus. Et quod istis veris et certis bonis, quamvis adhuc in hoc tenebroso itinere coruscantibus, gaudere concessum est, vide utrum hoc sit quod scriptum est de sapientia, quid agat cum amatorte verteris, vestigiis quibusdam, quae operibus suis impressit, loquitur tibi, et te in exteriora relabentem, ipsis exteriorum formis intro revocat; ut quidquid te delectat in corpore, et per corporeos illicit sensus, videas esse numerosum, et quaeras unde sit, et in teipsum redeas, atque intelligas te id quod attingis sensibus corporis, probare aut improbare non
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ uolumꝰ Dũ aut̃ uolumꝰ. uoluntas ipsa de est nob̃: Non
utiq uolumꝰ: quods fieri ñ potest: ut dũ uolumꝰ ñ uelimꝰ.
ad est utiq uoluntas uolentib Nec aliud quicꝗͣ est in po¬
testate. nͥ qd̾ uolentibꝰ ad est Uoluntas gͥ nr̃a. nec uoluntas
eẽt: nͥ eẽt in nr̃a potestate: Porro quia est inpotestate: li u¬
bera ẽ nob̃. Nõ enĩ ẽ nobis lib̾ũ qđ inpotestate ñhabemꝰ:
aut potest non eẽ quod habemꝰ. Ita fit. ut & dm̃ ñ negemꝰ esse p̾sci¬
um om̃iũ fut᷑oꝵ: ⁊ nos tñ uelimꝰ qđ uolumꝰ. Cũ enĩ sit p̃sciꝰ uolũ

Expanded text:
quod volumus; dum autem volumus, si voluntas ipsa deest nobis, non quod volumus; dum autem volumus, si voluntas ipsa deest nobis, non utique volumus. Quod si fieri non potest ut dum volumus non velimus, adest utique voluntas volentibus; nec aliud quidquam est in potestate, nisi quod volentibus adest. Voluntas igitur nostra nec voluntas esset, nisi esset in nostra potestate. Porro, quia est in potestate, libera est nobis. Non enim est nobis liberum, quod in potestate non habemus, aut potest non esse quod habemus. Ita fit ut et Deum non negemus esse praescium omnium futurorum, et nos tamen velimus quo
Abbreviated transcription (Latin):
chil potest alit̃ fieri quã p̃sciuit. necesse est ut uelĩ qͦd ille
p̃sciuit. Si aut̃ necesse est : ñ iã uoluntate s necessitate id
me uelle fatendũ est O stulticiã singłarẽ. Quomͦ gͦ ñ po¬
test aliud fieri quã p̃sciuit ds̃. si uoluntas nõ erit. quam
uoluntatẽ futꝰam ille p̃sciuerit: Omitto illud equȩ mon¬
strosũ. quod paulo ante dixi. eundẽ hoĩem dicere. necesseẽ
ut ita uelim: qͥ necessitate suꝑ posita auferre nitit᷑ uolun¬
tatẽ. Si enĩ necesse est ut uelit. unde uolet cũ uoluntas ñ
erit : Quod si nõ hoc mͦ dixerit. s dixerit se qr necesse ẽ ut
uelit ipsã uoluntatẽ in potestate ñ hab̾e: occurret᷑ exeo qd̾
ipse dixisti. cũ quererẽ utrũ inuitꝰ beatꝰ fut᷑us sis: Respon¬
distienim qd iam eẽs beatꝰ si potestas ẽẽt Uelle enĩ te s ñ¬
dũ posse dixisti: ubi ego subieci de te clamasse ueritatẽ: si
enin negare possumꝰ habere nos potestatẽ: nisi dũ nobis ñ adẽ

Expanded text:
uam praescivit, necesse est ut velim quod ille praescivit: si autem necesse est, non jam voluntate, sed necessitate id me velle fatendum est. O stultitiam singularem! Quomodo ergo non potest aliud fieri quam praescivit Deus, si voluntas non erit, quam voluntatem futuram ille praesciverit? Omitto illud aeque monstruosum, quod paulo ante dixi eumdem hominem dicere, Necesse est ut ita velim, qui necessitate supposita auferre nititur voluntatem. Si enim necesse est ut velit, unde volet cum voluntas non erit? Quod si non hoc modo dixerit, sed dixerit se, quia necesse est ut velit, ipsam voluntatem in potestate non habere; occurretur ex eo quod ipse dixisti, cum quaererem utrum invitus beatus futurus sis: respondisti enim quod jam esses beatus, si potestas esset in te; velle enim te, sed nondum posse dixisti. Ubi ego subjeci de te clamasse veritatem: non enim negare possumus habere nos potestatem, nisi dum nobis non adest
Abbreviated transcription (Latin):
nis. quod fatem᷑ eẽ peccatũ: qm̃ de fectiuus motus est. omĩs aũ
de fectus exmchilo est: uide quoꝑtineat. & ad dm̃ nõ ꝑtinere nõ
dubites: Qui tñ defectꝰ. qm̃ est uoluntariꝰ: in nr̃a est positus
potestate Sienĩ times illũ: oportet ut nolis. Si aut̃ nolis: nõ
te surgere potest: porrectã nobis desuꝑ dexteram dei. idest do
spe. ⁊ caritate ardenti desideremꝰ. Siquid aut̃ de origine pec.¬
cati diligentiꝰ querendũ adhuc putas. nã om̃ino ego iã esse õpꝰ
ñ arbitror: si quid tñ putas inaliam disputationẽ. differendũ
est. U. Sequor sanȩ uoluntatẽ tuã: ut intẽpꝰ aliud quodhĩc
mouerit differamus. Nam illud tͥ nõ concesserim: ut satis iam

Expanded text:
nis, quod fatemur esse peccatum, quoniam defectivus motus est, omnis autem nis, quod fatemur esse peccatum, quoniam defectivus motus est, omnis autem defectus ex nihilo est, vide quo pertineat, et ad Deum non pertinere ne dubites. Qui tamen defectus quoniam est voluntarius, in nostra est positus potestate. Si enim times illum, oportet ut nolis; si autem nolis, non te surgere potest; porrectam nobis desuper dexteram Dei, id est Doectemus certa spe, et charitate ardenti desideremus. Si quid autem de origine peccati diligentius quaerendum adhuc putas nam omnino ego jam opus esse non arbitror: si quid tamen putas, in aliam disputationem differendum est. E. Sequor sane voluntatem tuam, ut in tempus aliud, quod hinc moverit, differamus. Nam illud tibi non concesserim, ut satis jam
Abbreviated transcription (Latin):
eris tristior. s tam̃ uera responderim Sciri enĩ ñ potest: qͦd niħ
est. Tu tantũ pietatẽ inconcussam tene: ut nullũ tibi bonũ uel
sentienti uł intellegenti. uł qͦ qͦmͦ cogitanti occurrat. quod ñ
sit ex deo: Ita enim nulla natura occurrit: quȩ nõ sit exdõ O.¬
mnẽ quippe rem. ubi m̃surã & numerũ & ordinẽ iuderis. d
nichil omĩno remanebit. quia et si remanserit aliqͣ formȩ a¬
licuiꝰ in choatio. ubi neq m̃ surã neq numerũ. neq ordinẽ
inuenias quia ubi cunq ista sunt forma ꝑfecta est: oport&
auferas etiam ipsã inchoationẽ formȩ. quȩ tanquã materi¬
es ad ꝑficiendũ sub iacere uidetꝰ artifici Siem̃ formę ꝑfectio
bonũ est: ñ nullũ iam bonũ ẽ ⁊ forme in choatio Ita detͣcto
ex dõ: Nulla gͦ natura est: que ñ sit ex dõ Motus gͦ ille auersio¬

Expanded text:
eris tristior? Sed tamen vera responderim. Sciri enim non potest, quod nihil eris tristior? Sed tamen vera responderim. Sciri enim non potest, quod nihil est. Tu tantum pietatem inconcussam tene, ut nullum tibi bonum vel sentienti, vel intelligenti, vel quoquo modo cogitanti occurrat, quod non sit ex Deo. Ita enim nulla natura occurrit, quae non sit ex Deo; omnem quippe rem, ubi mensuram et numerum et ordinem videris, Dnihil omnino remanebit: quia etsi remanserit aliqua formae alicujus inchoatio, ubi neque mensuram neque numerum neque ordinem invenias, quia ubicumque ista sunt, forma perfecta est; oportet auferas etiam ipsam inchoationem formae, quae tanquam materies ad perficiendum subjacere videtur artifici. Si enim formae perfectio bonum est, nonnullum jam bonum est et formae inchoatio. Ita, detracto ex Deo: nulla ergo natura est quae non sit ex Deo. Motus ergo ille aversio
Abbreviated transcription (Latin):
perioris uitȩ mors est Quȩ tam̃ regit᷑ ad ministratione di uinȩ
puidentiȩ: quȩ congruis sedib ordinat om̃a.⁊ ꝓ meritis sua
cuiq distribuit. Ita fit. ut neq illa bona qͤ a peccantib appe¬
tunt᷑. ullomͦ mala sint. ne ipsa uoluntas libera quã inbonis
qͥbusdã mediis numerandã esse cõꝑimꝰ: s malũ sit auersio
eiꝰ ab in ͣ mutabili bono. & conũsio ad mutabilia bona Quȩ tñ
aũsio atq conuersio. qm̃ nõ oogit᷑. s ẽ uoluntaria: digna et
ad mutabile bonũ. unde ei iste motus existat. Qui ꝓfecto ma¬
lus est: tam et si uoluntas libera. quia sine illa nec recte ui-¬
ui potest. inbonis numeranda sit. Si enĩ motus iste. id est
auersio uoluntatis ad ño dõ sine dubitatione peccatũ est: nũ pos¬
sumꝰ au̾ctorẽ peccati dm̃ dicere : Non erit ergo iste motꝰ ex dõ.
unde gͥ erit. Ita querenti tͥ sirespondeam nescire me: fortasse

Expanded text:
ppprovidentiae, quae congruis sedibus ordinat omnia, et pro meritis sua cuique distribuit. Ita fit, ut neque illa bona, quae a peccantibus appetuntur, ullo modo mala sint, neque ipsa voluntas libera, quam in bonis quibusdam mediis numerandam esse comperimus, sed malum sit aversio ejus ab incommutabili bono, et conversio ad mutabilia bona; quae tamen aversio atque conversio, quoniam non cogitur, sed est voluntaria, digna et ad mutabile bonum, unde ei iste motus existat, qui profecto malus est, tametsi voluntas libera, quia sine illa nec recte vivi potest, in bonis numeranda sit? Si enim motus iste, id est, aversio voluntatis a Domino Deo sine dubitatione peccatum est, num possumus auctorem peccati Deum dicere? Non erit ergo iste motus ex Deo. Unde igitur erit? Ita quaerenti tibi si respondeam nescire me, fortasse
Abbreviated transcription (Latin):
fortitudine. aut tẽꝑ ans tẽꝑantia. aut iustꝰ iusticia hominis
alteriꝰ quis quã efficit᷑: s coaptando animũ illis in cõmu tabilibꝰ
regulis. luminib q uirtutũ. quȩ incorruptibilit̃ uiuunt in ipsa
ueritate sapientiaq cõmuni. quib & ille coaptauit & fixit a¬
nimũ. quẽ istis uirtutibꝰ p̃ditũ sibi ad imitandũ proposuit.
uoluntas gͦ adhͤrens cõmuni atq in cõmutabili bono. impetrat
pͥma & magna hominis bona: cũ ipsa sit mediũ qͦddã bonũ
uoluntas aut̃ auersa ab incõmutabili ⁊ cõmuni bono: & con¬
uersa ad ꝓͥũ bonũ. aut ad exteriꝰ. aut ad inferiꝰ: peccat Ad ꝓͥũ
conuertit᷑:. cũ suȩ potestatis uult esse. Ad exteriꝰ: cũ alioꝵ ꝓͥa
cũ uoluptatẽ corporis diligit. Atq ita homo suꝑbꝰ & curiosus.
& lascuuis esfectꝰ excipit᷑ ab alia uita: quȩ in cõparatione su¬

Expanded text:
fortitudine, aut temperans temperantia, aut justus justitia hominis fortitudine, aut temperans temperantia, aut justus justitia hominis alterius quisquam efficitur; sed coaptando animum illis incommutabilibus regulis luminibusque virtutum, quae incorruptibiliter vivunt in ipsa veritate sapientiaque communi, quibus et ille coaptavit et fixit animum, quem istis virtutibus praeditum sibi ad imitandum proposuit. 53. Voluntas ergo adhaerens communi atque incommutabili bono, impetrat prima et magna hominis bona, cum ipsa sit medium quoddam bonum. Voluntas autem aversa ab incommutabili et communi bono, et conversa ad proprium bonum, aut ad exterius, aut ad inferius, peccat. Ad proprium convertitur, cum suae potestatis vult esse; ad exterius, cum aliorum pcum voluptatem corporis diligit: atque ita homo superbus, et curiosus, et lascivus effectus, excipitur ab alia vita, quae in comparatione su
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. s etiã sui me minit. uł potiꝰ nos & cetera. & ipsã ꝑ ipsã
meminmꝰ. uoluntas gͦ quę mediũ bonũ est. cũ inheret
incõmutabili bono. eiq: cõmuni ũ ꝓprio. sicuti est illa de
qua multũ locuti sumꝰ & nichil digne diximꝰ ueritas
tenet homo uitã beatã Eaq ipsa uita beata id est animi
affectio in herentis ĩ cõmutabilibono: propͥum et pͥmuẽ.
hominis bonũ: In eo sunt etiã uirtutes om̃s. quibꝰ male uti nemo
potest. Nam hec quanuis magna in homine et pͥma sint: propͥa
tam̃ esse uniꝰ cuiꝰq hominis. non cõmunia satis intelligit᷑. ue¬
ritate enĩ atq sapientia quȩ cõmunis est omĩbꝰ: om̃s sapientes
& beati fiunt inherendo illi: Beatitudine aut̃ alter iꝰ hominiꝰ
ñ fit alter beatꝰ. qͥa & cũ cũ imitat᷑ ut sit. inde appetit beatus fi¬
eri. unde illũ factũ uidet. illa scilic& in cõmutabili cõmuni q
ueritate Neq prudentia cuiꝰ quã fit prudens alius: aut fortis

Expanded text:
otius nos et caetera et ipsam per ipsam meminimus. 52. Voluntas ergo quae medium bonum est, cum inhaeret incommutabili bono, eique communi non proprio, sicuti est illa de qua multum locuti sumus, et nihil digne diximus, veritas; tenet homo beatam vitam: eaque ipsa vita beata, id est animi affectio inhaerentis incommutabili bono, proprium et primum est hominis bonum. In eo sunt etiam virtutes omnes, quibus male uti nemo potest. Nam haec quamvis magna in homine et prima sint, propria tamen esse uniuscujusque hominis, non communia, satis intelligitur. Veritate enim atque sapientia, quae communis est omnibus, omnes sapientes et beati fiunt, inhaerendo illi. Beatitudine autem alterius hominis non fit alter beatus; quia et cum eum imitatur ut sit, inde appetit beatus fieri, unde illum factum videt, illa scilicet incommutabili communique veritate. Neque prudentia cujusquam fit prudens alius, aut fortis
Abbreviated transcription (Latin):
uari uideremꝰ in celum. quis non offenderet᷑. Ita fit ut in¬
feriores creaturas ambo ornare potuerint: suꝑiores aut̃
unꝰ illorũ Ex quo ad monem᷑ ad ũtere mortalitatẽ carnis
huiꝰ. ⁊ pͥmũ hominẽ ornasse. ũ peccato pęna congruer&.
iustꝰ potuit in ipsa iusticia ꝑmanens. corpus habere
mortale: ita iniquus potest dũ iniquus est ad ĩmortalita

Expanded text:
vari videremus in coelum, quis non offenderetur? Ita fit ut invari videremus in coelum, quis non offenderetur? Ita fit ut inferiores creaturas ambo ornare potuerint, superiores autem unus illorum. Ex quo admonemur advertere, mortalitatem carnis hujus et primum hominem ornasse, ut peccato poena congrueret,justus potuit in ipsa justitia permanens corpus habere mortale; ita iniquus potest, dum iniquus est, ad immortalita