comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
in ea & ipse funda uit eam altussimus
Homo inquit factus ẽ non ds̃ factus est. Qui
autẽ idem altissimus idem homo: nisi medi
hoc utiq ad incarnationẽ ꝑtin& Redem¬
ptio enim nr̃a. persanguinẽ. remissio
ꝑpotestatem. uita pergratiam. Quasi
altitudo donat. quisi homo p̃catur
Aliud creatoris. aliud redẽptoris ẽ Di¬
stincta lic&. unus tamen auctoris bene¬
ficia sunt Decuit enim ut ille nos re¬
dimer& quicreauit Quis autem ne
g& xp̃m. eẽ altissimũ significatum
Nam quitaliter sentit. dõ patrisacram̃tũ
incarnationis adscribit Sed hinc du¬
bitari non potest. quod altissimus xp̃s
sit. cum &iam alibi dixerit demysterio
passionis Dedit uocem suam altissimus.
& motaẽ terra. Et in euangelio habes.
& tupuer ꝓph&a altissimi uocaberis.
prȩibis enim ante faciem dñi. uias eius

Expanded text:
in ea, et ipse fundavit eam Altissimus in ea, et ipse fundavit eam Altissimus . Homo, inquit, factus est, non Deus factus est. 8. Qui autem idem altissimus, idem homo, nisi Mediahoc utique ad incarnationem pertinet; redemptio enim nostra per sanguinem, remissio per potestatem, vita per gratiam. Quasi altissimus donat, quasi homo precatur: aliud creatoris, aliud redemptoris est. Distincta licet, unius tamen auctoris beneficia sunt; decuit enim ut ille nos redimeret, qui creavit. 9. Quis autem neget Christum esse altissimum significatum? Nam qui aliter sentit, Deo Patri sacramentum incarnationis ascribit. Sed hinc dubitari non potest quod altissimus Christus sit; cum etiam alibi dixerit de mysterio passionis: Dedit vocem suam Altissimus, et mota est terra . Et in Evangelio habes: Et tu, puer, propheta Altissimi vocaberis; praeibis enim an
Abbreviated transcription (Latin):
ciȩ saecularis inlecebram indicauit: quid
nos aestimare opost&  quibus scriptumẽ.
carnis curam neferitis in concupiscentia.
Et alibi. Castigo corpus meum : & seruituti
redigo. ne aliis prȩdicans. ipserȩꝓbus effici
ar Non enim perluxuriam nobis xp̃s.
sed perieiunium salutem attulit. Neq
ille merendȩ gratiȩ suae causa. sed ñrȩ e
ruditionis gratia ieiunauit Neq infirmi¬
tate corporis uictus ẽ ut esurir&. sed esuri¬
endo suscepit corporis fidem Prestitit
ut non solũ corpus. sed &iam infirmitates
corporis ñri docer& a se esse susceptas.
Sicut scriptũ est. qũo infirmitates noftras
suscepit . & egritudines nostras pertulit
Corporis ẽ igitur . hoc est nostrum ẽ. quod
esuriuit. nr̃um est quod fleuit quod tris
fuit usq admortẽ Curaddeitatem quȩ
sunt mr̃a referuntur: Corporis est quod
&iam factus asseritur Deniq sic habes
mater sion dicit homo. & homo factus ẽ

Expanded text:
viae saecularis illecebram judicavit; quid viae saecularis illecebram judicavit; quid nos aestimare oportet, quibus scriptum est: Carnis curam ne feceritis in concupiscentia ? Et alibi: Castigo corpus meum et servituti redigo: ne aliis praedicans, ipse reprobus efficiar . 498 6. Non enim per luxuriam nobis Christus, sed per jejunium salutem attulit. Neque ille emerendae gratiae suae causa, sed nostrae eruditionis gratia jejunavit. Neque infirmitate corporis victus est, ut esuriret: sed esuriendo suscepti corporis fidem praestitit; ut non solum corpus, sed etiam infirmitates nostri corporis doceret a se esse susceptas, sicut scriptum est: Quoniam infirmitates nostras suscepit, et aegritudines nostras portavitCorporis est igitur, hoc est, nostrum est, quod esurivit: nostrum est, quod flevit, quod tristis fuit usque ad mortem. Cur ad divinitatem quae sunt nostra referuntur? Corporis est, quod etiam factus asseritur. Denique sic habes: Mater Sion dicet: Homo, et homo factus est
Abbreviated transcription (Latin):
agnoscat non solum sententias. sed & iam
uersiculos po&arũ. scripturis insertos ẽẽ
diuinis. Vnde illud. Huius enim & genus
sumus Quod paulus usu ꝓph&ico doctus.
usurpat. Nam &gigantas. & uallem ti¬
tanum. proph&ici sermonis series non re¬
fugit. Et esa ias. sirenas & filias passerũ
dixit. Et hieremias debabylone me¬
mora uit. quia habitabunt in ea filiȩ sire¬
num. ut ostenderet babslones. hoc ẽ sȩcu¬
laris confusionis in lecebras. u&ustis falla¬
ciȩ fabulis comꝓbandas. Quȩ uelut sco¬
puloso in istius uitȩ litore: dulcem reso¬
nare quandam. sed mortiferam cantile¬
nam ad capiendos animos adolescen¬
tium uiderentur Quam sapiens. &iam
ab ipso po&a greco inductus ẽ. quasi qui¬
b dam prudentiȩ circumdatus uinculis.
prȩterisse. Ita difficile iudicatum ẽ. an¬
te aduentum xp̃i. &iam fostiores non pos¬
se capi speciosȩ diliciis uoluptatis. Quod
& sub eundis obnoxiam naufragus. falla¬

Expanded text:
agnoscat non solum sententias, sed etiam agnoscat non solum sententias, sed etiam versiculos poetarum Scripturis insertos esse divinis. 4. Unde enim illud: Hujus et genus sumus , quod Paulus usu prophetico doctus usurpat? Nam et gigantes , et vallem Titanum prophetici sermonis series non refugit. Et Esaias Sirenas, et filias passerum dixit . Et Hieremias de Babylonia memoravit quod habitabunt in ea filiae Sirenum ; ut ostenderet Babylonis, hoc est, saecularis confusionis illecebras, vetustae lasciviae fabulis comparandas; quae velut scopuloso in istius vitae littore, dulcem resonare quamdam, sed mortiferam cantilenam ad capiendos animos adolescentium viderentur: quam sapiens etiam ab ipso poeta Graeco inducitur , quasi quibusdam prudentiae suae circumdatus vinculis praeteriisse. Ita difficile judicatum est ante adventum Christi etiam fortiores non posse capi speciosae deliciis voluptatis! 5. Aet subeundis obnoxiam naufragiis, lasci
Abbreviated transcription (Latin):
tissime imperator instruendi tui
gratia. aliqua de fide mi¬
hi scribenda mandaueras. & uerecundan¬
tem. coram etiam ipse fueras adhortatus
ideo quasi in procinctu positus. duos tantũ
conscripsi libellos. quib uias quasdã fidei.
& semitas demonstrarem. Sed quõ mens
praua quorundam. serendis intenta
que ftionibus stilo lacessit uberiore con¬
figi. tuae quoq pia me cura clementi¬
ae adc&xera uocat. uolens inpluribus
experiri quem in paucis ꝓbasti. ea quȩ
per stricta paucis superius sunt. pla¬
cuit paulo latius ex sequi. ne eaquasi
diffidentia assertionis deseruisse posi¬
tus. quam securitate fiduciȩ ꝓposuisse
uideatur Et quia hyd rei nominis et
scyllei litoris comparationẽ induximus
ut ostenderemus uel recidiua plantaria
cauenda perfidiȩ. uel flagitiosa naufra¬
gia. siquis contra licitum. colorem dĩspu¬
tationis eius a poeticis fabulis deriuatum.
& cum infide nihil quod uituperare in
uenerit. aliquid insermone reprehendit.

Expanded text:
tissime Imperator, instruendi tui gratia, aliqua de fide mihi scribenda mandaveras, et verecundantem coram etiam ipse fueras adhortatus; ideo quasi in procinctu positus, duos tantum conscripsi libellos, quibus vias quasdam fidei et semitas demonstrarem. 2. Sed quoniam mens prava quorumdam serendis intenta quaestionibus, stylo lacessit uberiore confici; tuae quoque pia me cura clementiae ad caetera vocat, volens in pluribus experiri, quem in paucis probasti; ea quae perstricta paucis superius sunt, placuit mihi paulo latius exsequi; ne ea quasi diffidentia assertionis deseruisse potius, quam securitate fiduciae proposuisse videamur. 3. Et quia Hydraei nominis, et Scyllaei littoris comparationem induximus , ut ostenderemus vel rediviva plantaria cavenda perfidiae, vel famosa naufragia: si quis contra licitum putat colorem disputationis ejusmodi a poeticis fabulis derivatum, et cum in fide nihil quod vituperare possit invenerit, aliquid in sermone reprehendit;
Abbreviated transcription (Latin):
& non &iam filius cuius templum resus¬
cita tum. qui suscitauit utiq. & uiuifica
uit. & chirographum tulit. Qui chiro¬
graphũ tulit. affixit illud cruci. Qui
affixit cruci. carne se ex suit. Sed pater
non se ex suit carne. Nonenim pater
caro factus ẽ. sed uerbũ sicut legimus ca¬
ro factum ẽ Videtis ergo quod arriani
dum separant a patre filium. in idpericu¬
lũ incidant. ut patrem passum eẽ com¬
memorent . Nos autẽ facile docemus.
de filii dictum operatione Nam & ipse
corpus suum resuscitauit. sicut dixit
Soluite hoc templum. & intriduo resusci¬
tabo illud Et ipse uiuificat nos cũ suo
corpore. Sicut enĩ pater suscitat
mortuos & uiuificat. sic & filius quos uult
uiuificat Et ipse delicta donauit dicens.
dimissa sunt tibi peccata Et ipse chiro¬
graphum affocit cruci. qui crucifixus

Expanded text:
et non etiam Filius, cujus templum resuset non etiam Filius, cujus templum resuscitatum est. Qui suscitavitit, et chirographum tulit: qui chirographum tulit, affixit illud cruci: qui affixit non se exuit carnem; non enim Pater caro factus est, sed Verbum, sicut legimus, caro factum est . Videtis ergo quod Ariani dum separant a Patre Filium, in id periculum incidant, ut Patrem passum esse commemorent. 14. Nos autem facile docemus de Filii dictum operatione; nam et ipse corpus suum resuscitavit, sicut ipse dixit: Solvite templum hoc, et in triduo resuscitabo illud . Et ipse vivificat nos cum suo corpore: Sicut enim Pater suscitat mortuos et vivificat; sic et Filius quos vult, vivificat . Et ipse delicta donavit dicens: Dimissa sunt tibi peccata tua . Et ipse chirographum affixit cruci, qui crucifixus
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut scriptum ẽ. cognoscant quo dñs
nomen ẽ tibi. tusolus altissimus super
omnẽ terram Unde &iam illud explo¬
sum ẽ. quod solent adcalumniam deriua¬
re. quia dedõ scriptum ẽ. quisolus hab&
immortalitatẽ. & lucem habitat inacces¬
sibilem Dedõ enim scriptũ est. quod ẽ
siubi cumq dm legunt. negant &iam¬
&iam
filium designari Et impi sunt. di¬
uinitatis potentiam. filio denegando
Et incarnatũ patrem. sabelliana impi¬
&ate adstruere uidebuntur. Dicant
enim. quomodo non impie depatre in¬
tellegere possint: Quod apostolus
ait : in quo & conresurrexistis perfidẽ
operationis dĩ. qui suscitauit illum amor¬
tuis . & aduertant desequentib quid
incurrant. Sequitur enim Et cũ mor¬
tui essetis delictis . & preputio carnis
ũrȩ uiuificauit nos cũ illo. donans nobis
omnia delicta. delens quod ad uersus
nos erat chirogra phũ decr&i. quod
erat contrariũ nobis. Et ipsum tu
lit demedio. affigens illuo cruci. ex su
tellegendus ẽ qui suscitauit carnem

Expanded text:
sicut scriptum est: Et cognoscant quoniam nomen tibi Dominus, tu solus altissimus super omnem terram . 11. Unde etiam illud explosum est, quod solent ad calumniam derivare, quia de Deo scriptum est: Qui solus habet immortalitatem, et lucem habitat inaccessibilem ; de Deo enim scriptum est, quod est si ubicumque Deum legunt, negant etiam Filium designari; et impii sunt, divinitatis potentiam Filio denegando, et incarnatum Patrem Sabelliana impietate astruere videbuntur. Dicant enim quomodo illud non impie de Patre intelligere possint, quod Apostolus ait: In quo et consurrexistis per fidem operationis Dei, qui suscitavit illum a mortuis ; et advertant de sequentibus quid incurrant; sequitur enim: Et cum mortui essetis delictis et praeputio carnis vestrae, vivificavit nos cum illo, donans nobis omnia delicta, delens quod adversum nos erat chirographum decreti, quod erat contrarium nobis: et ipsum tulit de medio, affigens illud cruci, exuenstelligendus est, qui suscitavit carnem:
Abbreviated transcription (Latin):
uere ẽ potus Carnem audis . sanguinẽ au¬
dis. mostis dominicȩ sacramenta cognos¬
cis & diuinitati calũniaris. Audidicen¬
tem ipsum. quia sp̃s carnem: ossa non ha¬
b& Nos autẽ. quotiens cumq sacramenta
sumimus. quȩ ꝑsacrȩ operationis mysteum.
in carnem trans figurantur & sanguinem
mostem dñi adnuntiamus. Ergo postea¬
quam se loqui secundũ hominis filium de¬

Expanded text:
est potus . Carnem audis, sanguinem auest potus . Carnem audis, sanguinem audis, mortis Dominicae sacramenta cognoscis; et divinitati calumniaris? Audi dicentem ipsum: Quia spiritus carnem et ossa non habet . Nos autem quotiescumque sacramenta sumimus, quae per sacrae orationis mysterium in carnem transfigurantur et sanguinem, mortem Domini annuntiamus . 125. Ergo posteaquam se loqui secundum hominis Filium de
Abbreviated transcription (Latin):
subdita potestati Aliena enim potestas e¬
rat. si non erat unitas potestatis. Sed sicut
potestatis suȩ. significat ponere animam.
& liberȩ uoluntatis : ita &iam quod secundũ
mandatũ deposui patris. suȩ ac paternȩ
uoluntatis significat unitatem Ergo siuitã
filius. neq aliquo accepit extempore. neq
alienȩ habebat potestati subditam. uideamꝰ.
quaratione dixerit. sicut misit me uiuus pa
possumus. immo ipse potius exponat. Con¬
sidera igitur quid ante prȩmiserat. ait
enim A menamendico uobis. ante instru¬
it. quẽ ad modũ audire debeas Uere in¬
quit ueredico uobis. nimanducaueritis car¬
nem filii hominis & biberitis sanguinem
eius. non habebitis uitam in uobis. Secundũ
filium hominis se dicere ante prȩmisit.¬
& tu quod secun dum filium hominis de
carne ẽ locutus & sanguine. ad diuinitatẽ
putas ẽẽ referendum Deniq addidit :
caro enim mea uere ẽ esca. & sanguis meus

Expanded text:
subdita potestati? Aliena enim potestas esubdita potestati? Aliena enim potestas erat, si non erat unitas potestatis. Sed sicut potestatis suae esse significat ponere animam, et liberae voluntatis: ita etiam quod secundum mandatum deposuit Patris, suae ac paternae voluntatis significat unitatem. 122. Ergo si vitam Filius neque aliquo accepit ex tempore, neque alienae habet potestati subditam, videamus qua ratione dixerit: Sicut misit me vivus Patpossumus: imo ipse potius exponat. 123. Considera igitur quid ante praemiserit; ais enim: Amen, amen dico vobis. Ante instruit quemadmodum audire debeas: Vere, inquit, vere dico vobis, nisi manducaveritis carnem Filii homini, et biberitis sanguinem ejus, non habebitis vitam in vobis . Secundum Filium hominis se dicere ante praemisit, et tu quod secundum Filium hominis de carne est locutus et sanguine, ad divinitatem putas esse referendum? 124. Denique addidit: Caro enim mea vere est esca, et sanguis meus
Abbreviated transcription (Latin):
ducat me . & ipse uiuit propt̃ me : dicentes.
quomodo ȩqualis ẽ patrifilius quidixit.
quia propter patrem uiuit. Cum hoc ꝓpo¬
nunt. primũ respondeant. cuius modi uita
sit filii. utrum eaquam pater largitus sit
non habenti Sed quomodo. uitam aliquan¬
do potuit non habere. cũ ipsa sit uita. sic̃¬
ipse ait: egosum uia. & ueritas. & uita
Uita utiq sempit̃na. sicut est uistus sempit̃¬
na Aliquando ergo ut sic loquar. seuita ñ
de dño ihu. quia mostuus ẽ ꝓnobis. ut siue iuigi¬
lemus siue dormiamus. simul cum illo uiuamus
Cuius mors uita ẽ. huius diuitas. uita non eft
cum diuinitas uita sit sempiterna. Anuero uita
eius inpatris ẽ potestate. Sed nec corporis
quidem sui uitam. in aliena fuisse potestate
meam . ut iterũ summam illam Nemotollit
eam ame. sedego pono eam ame ipso Potes¬
tatem habeo ponendieam. & iterũ potesta¬
tem habeo sumendi eam Hoc mandatum ac¬
uinitatẽ. in aliena potestate posita iudicat᷑
cuius uita secundum corpus. alienȩ nonerat

Expanded text:
propter me; dicentes: Quomodo aequalis est Patri Filius, qui dixit quia propter Patrem vivit? 118. Qui hoc proponunt, primum respondeant, cujusmodi vita sit Filii, utrum ea quam Pater largitus sit non habenti? Sed quomodo vitam aliquando potuit non habere, cum ipse sit vita, sicut ait: Ego sum via, veritas et vita ? Vita utique sempiterna, sicut virtus est sempiterna . Aliquando ergo, ut sic loquar, se vita node 543 Domino Jesu, quia mortuus est pro nobis; ut sive vigilemus, sive dormiamus, simul cum illo vivamus . Cujus mors vita est, hujus divinitas vita non est; cum divinitas vita sit sempiterna? 120. An vero vita ejus in Patris est potestate? Sed ne corporis quidem sui vitam in alterius fuisse potestate meam, et iterum sumam illam. Nemo tollit illam a me, sed ego ponam eam a memetipso: potestatem habeo ponendi eam, et potestatem habeo sumendi eam; hoc enim praevinitatem in alterius potestate posita judicatur, cujus vita secundum corpus alienae non erat
Abbreviated transcription (Latin):
rat. Et certe erat: erat enim qui uenera¬
batur auctorem. erat qui loquebatur in
matre Deniq: elisabeth sp̃u replebatur.
maria filii sp̃u scĩ ficabat. Sic enim habes
pri&ates: Uocem quidem mariȩ. prior elisa¬
b&h audiuit. sed iohannes. prior dñi gratiam
sensit Pulchre sibi conueniunt. oraculum
oraculis. femina mulieri. & pignus pignori
Istȩ gratiam loquntur . illuntus operantur
Pi&atisq misteriũ. maternis adoriuntur
tres sp̃uparuuloꝵ. Quis igitur auctor hu¬
iusmiraculi . nonne dĩ filius. qui fecit ẽẽ non
natos Derebus humanis. quȩ ftio ura non
potest conuenire . potest nediuinis conueni¬
re secretis : Quid est. ante quam genera¬
r&ur nonerat: Numquid pater aliqua. tẽ
rȩ generationis suȩ molitus ẽ pactum . Vt mo¬
tio ipsa filio e& antiquior: Quid hoc estꝰ
curdiuina secr& a discutimus Propri&a¬
tem legidiuinȩ generationis. non qualita¬
tem Facinus indignum. ut exse quidam

Expanded text:
rat? At certe erat; erat enim qui venerarat? At certe erat; erat enim qui venerabatur auctorem, erat qui loquebatur in matre. Denique Elisabeth filii spiritu replebatur, Maria filii spiritu sanctificabatur; sic enim habes,prietates. Vocem quidem Mariae prior Elisabeth audivit, sed Joannes prior Domini gratiam sensit. Pulchre sibi conveniunt oracula oraculis, femina mulieri, et pignus pignori. Istae gratiam loquuntur, illi intus operantur pietatisque mysterium maternis adoriuntur tres spiritu parvulorum. Quis igitur auctor hujus miraculi? nonne Dei Filius, qui fecit esse non natos? 115. De rebus humanis quaestio vestra non potest convenire; potestne de divinis convenire secretis? Quid est: Antequam generaretur, non erat? Numquid Pater aliqua temporae, generationis suae molitus est partum; ut molitio ipsa Filio esset antiquior? Quid est hoc? Cur divina secreta discutimus? Proprietatem legi divinae generationis, non qualitatem. 116. Facinus indignum! ut ex se quidam
Abbreviated transcription (Latin):
generationis accepit: Iamen ut sciant quam
uana sit & solubilis eoꝵ quȩstio. lic& nihil in
eo humanis diuinisue commune. tamendo cebo.
homines antequam nasceremur fuisse Aut ne¬
gent ia cobsc̃m fuisse. prius quam nascer&ur.
quia fratrem supplantauit in materno adhuc
positus arcano Negent hieremiam antequã
nascer&ur fuisse. cuidicitur . prius quam te
formarem interomatris tuȩ. nouite . & prius¬
quam exires deuulua. scĩficauite . & ꝓph&am
ingentib posuite. Quid hoc euidentius.
tanti ex emplum proph&ȩ: qui scĩficatus an
te quam natus. & antequam formar&ur ẽ
cognitus Quid &iam de iohanne loquar.
dequo materreligiosa testatur . quia intra
materna situs adhuc uiscera. prȩsentiam dñi
sp̃u cognouit. exultatione signauit. sicut
scriptum meminimus. matre dicente Ecce
enim. ut facta ẽ in auribus meis uox salutati¬
onis tuȩ. exultauit ingaudio infans in ute¬
ro meo: Crat igitur qui ꝓ ph&abat . annoue¬

Expanded text:
generationis accepit. 112. Tamen ut sciant quam vana sit et solubilis eorum quaestio; licet nihil in eo humanis divinis ve commune, tamen docebo homines, antequam nascerentur, fuisse. Aut negent Jacob sanctum fuisse, priusquam nasceretur, qui fratrem supplantavit in materni adhuc uteri positus arcano : negent Hieremiam, antequam nasceretur, fuisse, cui dicitur: Priusquam te formarem in utero matris tuae, novi te: et priusquam exires de vulva, sanctificavi te, et prophetam in gentibus posui te . Quid hoc evidentius tanti exemplo prophetae, qui sanctificatus est, antequam natus, et antequam formaretur, est cognitus? 113. Quid etiam de Joanne loquar, de quo mater religiosa testatur, quia intra materna situs adhuc viscera, praesentiam Domini spiritu cognovit, exsultatione consignavit, sicut scriptum meminimus, matre dicente: Ecce enim ut facta est in auribus meis vox salutationis tuae, exsultavit in gaudio infans in utero meo ? Erat igitur qui prophetabat, an non e
Abbreviated transcription (Latin):
tatem trinitatis excludit. Et ideo natu¬
ra laudatur. Bonitas ergo innatura ẽ dĩ
& innatura dĩ. &iam dĩfilius. Et ideo non
quod singularitatis. sed quod unitatis ẽ
praedicatur. Nonigitur dño bonitas
negatur: sed talis discipulus refutatur
Nam cumscriptura dixiss&. magisterbone.
respondit dñs. Quid me dicis bonum: Idest
quem dm̃ non credis. nonẽ satis ut bonũ
dicas: Non tales ego quaero discipulos.
qui me magis secundum hominem magis¬
trum bonum. quam secundum diuinita¬
tem dm̃bonum credant. Sed nolo prȩ
potestatis utatur. Nondicatur bonus.
sinon mer&ur. anobis. Si hoc non mere¬
tur operibus. Sibeneficiis non mer&ur.
abdic&ur suȩ iure naturae. Subdatur nr̃o iu¬
iudȩorum ꝑsecutorib. suiscederent. dehis¬
centem subito. rubrimaris aestum. indiui¬
dua aquarum mole diuisit. ut fideles cir¬
cum fusa unda munir&. infidos refusa de¬
merger&. Haecine non bonus: Cuius im¬
perio maria solidata. fugientib saxa sunt

Expanded text:
tatem Trinitatis excludit, et ideo natutatem Trinitatis excludit, et ideo natura laudatur. Bonitas ergo in natura est Dei, et in natura Dei etiam Dei Filius; et ideo non quod singularitatis, sed quod unitatis est, praedicatur. 19. Non igitur a Domino bonitas negatur, sed talis discipulus refutatur. Nam cum scriba dixisset: Magister bone, respondit Dominus: Quid me dicis bonum ? id est, quem Deum non credis, non est satis ut bonum dicas. Non tales ego quaero discipulos, qui me magis secundum hominem magistrum bonum, quam secundum divinitatem Deum bonum credant. CAPUT II. potestatis utatur. Non dicatur bonus, si non meretur, a nobis. Si hoc non meretur operibus, si beneficiis non meretur, abdicetur suae jure naturae, subdatur nostro juJudaeorum persecutoribus suis cederent, dehiscentem subito Rubri maris aestum individua aquarum mole divisit ; ut fideles circumfusa unda muniret, infidos refusa demergeret? 22. Hiccine non bonus, cujus imperio maria solidata fugientibus, saxa
Abbreviated transcription (Latin):
Scriptum agnosco. Sed littera errorem
non hab&. Vtinam arrianun terp̃tatio
non haber&. Apicessine crimine sunt.
sensus incrimine: Dictum dñi saluatoris
agnosco . Sed consideremus quando dicat
cuidicat. qua circum spectione dicat
Dicit utiq in hominis forma dĩfilius. Et
dicit scribȩ. ei scilic& qui magistrum bo¬
num dĩfilium nominar&. dm̃ negar&
Quod ille non credidit. xp̃c adiungit. Ut
dĩfilium. non ut magistrum bonum. sed
ut bonum dm̃ credant: Namsiunus ds̃di¬
citur. nequaquam tamen dĩfilius adiuin¬
tatis plenitudine separatur. Quomodo
ubi unus ds̃ bonus nuncupatur . aplenitudine di¬
uinȩ bonitatis unigenigenitus excluditur
Necesse ẽ igitur: aut dm̃negent dĩfilium.
aut dm̃bonum eẽ fateantur. Et ideo
circum spectione cȩlesti . non dixit nemo
bonus nisi unus pater . sed nemo bonus nisi
unus ds̃. Pater enim proprium generantis
est nomen. ds autem unus. nequaquam dei¬

Expanded text:
Scriptum agnosco: sed littera errorem Scriptum agnosco: sed littera errorem non habet; utinam Ariana interpretatio non haberet! Apices sine crimine sunt, sensus in crimine. Dictum Domini Salvatoris agnosco: 474 sed consideremus quando dicat, cui dicat, qua circumspectione dicat. 17. Dicit utique in hominis forma Dei Filius, et dicit Scribae, ei scilicet qui magistrum bonum Dei Filium nominaret, Deum negaret. Quod ille non credit, Christus adjungit; ut Dei Filium non ut bonum magistrum, sed ut bonum Deum credat. Nam sicubi unus Deus dicitur, nequaquam tamen Dei Filius ab unitatis plenitudine separatur; quomodo ubi unus Deus bonus nuncupatur, a plenitudine divinae bonitatis unigenitus excluditur? Necesse est igitur aut Deum negent Dei Filium, aut Deum bonum esse fateantur. 18. Et ideo circumspectione coelesti non dixit: Nemo bonus, nisi unus Pater; sed: Nemo bonus, nisi unus Deus. Pater enim proprium generantis est nomen, Deus autem unus nequaquam dei
Abbreviated transcription (Latin):
nantia corporis facta subnectas. siue
facta p̃cedant. & fides astipul&ur. comes
religiosa factorum. hic religiosi ornatus
antistitis. hoc uelamen ẽ sacerdotis. Bona
ergo fides. cumpulchro operum renit&
ornatu Dequa ut adsũmam loquar. defi¬
nitiones istȩ sunt. quae nonqueunt solui
Siexnihilo ẽ. nonẽ filius. Si creatura ẽ. nonẽ
creator. Si factura nonẽ. omnium factor
Sidiscens non p̃cognitor: si accipiens non
ꝑfectus. Si ꝑficiens. nonẽ ds̃. Si dissimilis.
nonimago Siꝑgratiam . non ꝑnaturam
Sibonitatis expers. auctor malitiȩ. Ne¬
mo bonus. nisi unus ds. Stupeo itaq ad¬
reliqua scẽ imperator. & toto corpore
animoq deficio. esse aliquos homines. uel
potius non homines. sedhumana adoꝑtos
specie. intus dementiȩ bestialis. qui post
tanta dñi & tam diuina beneficia. bonũ
negent. ipsum auctorem bonorum
Scriptumẽ inquit. Nemo bonus. nisi unds̃

Expanded text:
nentia corporis facta subnectas: sive nentia corporis facta subnectas: sive facta praecedant, et fides astipuletur comes religiosa factorum, hic religiosi ornatus antistitis, hoc velamen est sacerdotis. 14. Bona ergo fides, cum pulchro operum renitet ornatu: de qua, ut ad summam loquar, definitiones istae sunt, quae non queunt solvi. Si ex nihilo est, non est Filius: si creatura est, non est creator: si factura est, non est omnium factor: si discens, non praecognitor: si accipiens, non est perfectus: si proficiens, non est Deus: si dissimilis, non imago: si per gratiam, non per naturam: si divinitatis expers, auctor malitiae: Nemo bonus, nisi unus Dreliqua, sancte imperator, et toto corpore animoque deficio, esse aliquos homines, vel potius non homines, sed humana adopertos specie, intus autem dementiae bestialis; qui post tanta Domini et tam divina beneficia, bonum negent ipsum auctorem bonorum. 16. Scriptum est, inquiunt: Nemo bonus, nisi unus Deus.
Abbreviated transcription (Latin):
parat Itaq: sinec denatura afferre pos¬
sunt aliquam quaestionem. Uel testimo¬
niis credant. Deniq filium non eẽ eominorem
quia filius est. euangelista testatur. & a equa¬
lem eẽ quia filius ẽ. ipse significat dicens
Propterea enim uolebant occidere eum iudȩi
quia non solum soluebat sabbatum. sed & pa¬
trem proprium dicebat dm̃. a equalem se
faciens dõ. Non iudȩi hoc dicunt. sed eu¬
angelista testatur. quod a equalem se faci¬
ebat dõ. proprium sefilium dĩdicens. Non
enim scriptum ẽ exꝑsona iudȩorum dicen¬
tium. propterea enim uolebant eum iu¬
dȩi occidere. Et interp̃tatus ẽ causam.
eo iudȩos ad necem eius eẽ commotos. quod
cum & sabatum quasi ds̃ soluer&. & dm̃patrẽ
sibi proprium uindicar&. Non solum in
solutione sabbati maiestatem diuinȩ po¬
testatis. sed &iam in patris proprii nomi¬
ne iussibi a eternȩ a equalitatis ad sciscer&
Quib aptissime respondit dĩfilius. ut &

Expanded text:
parat. 67. Itaque si nec de natura afferre posparat. 67. Itaque si nec de natura afferre possunt aliquam quaestionem, vel testimoniis credant. Denique Filium non esse eo minorem, quia Filius est, evangelista testatur; et aequalem esse, quia Filius est, ipse significat dicens: Propterea enim volebant eum occidere Judaei, quia non solum solvebat sabbatum, sed et Patrem proprium dicebat Deum, aequalem se faciens Deo . 68. Non Judaei hoc dicunt, sed Evangelista testatur, quod aequalem se faciebat Deo, proprium se Filium Dei dicens. Non enim scriptum est ex persona Judaeorum dicentium: Propterea volebamus eum daei occidere. Et interpretatus est causam, ideo Judaeos ad necem ejus esse commotos, quod cum et sabbatum quasi Deus solveret, et Deum Patrem sibi proprium vindicaret, non solum in solutione sabbati majestatem divinae potestatis, sed etiam in Patris proprii nomine jus sibi aeternae aequalitatis adscisceret. 69. Quibus aptissime respondit Dei Filius, ut et
Abbreviated transcription (Latin):
plenitudine. aut certe a&ate. Nacant
ista ubi dediuinis tractatus inducitur
Maior & ian uulgo dicisol&. quialiquem
instituit & informat. Indĩ autem sapien¬
tia non cadit. ut institutus sit alterius dis¬
ciplinis. cum ipsa disciplinarum omnium.
tradiderit institutum. Quam bene autẽ
posuit apostolus. ut sine dõ proomnib gus¬
tar& mortem. ne diuinitatis illam pussi¬
onem putaremus fuisse non carnis. Ergo
sinon inuener̃ quemad modum possint
probare maiorem. non uerbis calumnient᷑.
sed uerborum rationem requirant. Ego
illos interrogo. quoputent eẽ maiorem
Siquia pater est eomaioremputant. sed
non hic a&as & tempus. neꝙ canities patris.
& filii pueritia ẽ. Haec enim maiorem solent
facere patrem. Eeerum pater & filius. ge¬
nerantis & nati nomina sunt. Quae non
uidentur separare sed iungere: Non en
pi&as. naturae de trimentum ẽ. Namq
homines sibi conciliat necessitudo. non se¬

Expanded text:
plenitudine, aut certe aetate. Vacant plenitudine, aut certe aetate. Vacant ista, ubi de divinis tractatus inducitur. Major enim vulgo dici solet, qui aliquem instituit et informat: in Dei autem sapientiam non cadit, ut instituta sit alterius disciplinis; cum ipsa disciplinarum omnium tradiderit institutum. Quam bene autem posuit Apostolus: Ut sine Deo pro omnibus gustaret mortem ; ne divinitatis illam passionem putaremus fuisse, non carnis! 66. Ergo si non invenerunt quemadmodum possent probare majorem, non verbis calumnientur, sed verborum rationem requirant. Ergo illos interrogo quo putent esse majorem? Si quia Pater est, eo majorem putant: sed non hic aetas et tempus, neque canities Patris, et 483 filii pueritia est; haec enim majorem solent facere patrem. Caeterum pater et filius generantis et nati nomina sunt, quae non videntur separare, sed jungere; non enim pietas naturae detrimentum est: namque homines sibi invicem conciliat necessitudo, non se
Abbreviated transcription (Latin):
ratum. dehomine se dauid proph&are
signauit dicens: Quid est homo quod me¬
mores eius. Aut filius hominis quo uisi¬
tas eum: Minorasti eum paulominus aban¬
gelis. Et hoc ipsum interp̃tatur aposto¬
lus Ait nam. paulo quam angelos mino¬
ratum. Uidimus iñm propterpassionem
mortis. gloria & honore coronatum. ut
filius dĩ factus ẽ. Et si hoc ad praeiudisium
trahis. Num ergo filius innatura dĩ minor
est. quam sui angeli. qui eiseruiunt & mins¬
trant: Ita dum minorem uultis asserere
impi&atem incurritis. aut angelorum
naturam . dĩfilio p̃fertis: Sed non ẽ seruus
suꝑ dnm suum. Deniq & incarne constitu¬
to. angeliministrabant. ut nihilei agnos¬
cas ꝑnaturam hominis imminutum. cum
id quod assumpsit ex uirgine. nec acces¬
sio diuinȩ. nec diminutio potestatis sit
Nonergo secundum diuinitatem minor. qui
plenitudinem hab& diuinitatis gloriae
Maior enim &minor. inhisquȩ corporalia
sunt distinguisol&. ut statura maior. aut

Expanded text:
ratum, de homine se David prophetare ratum, de homine se David prophetare signavit dicens: Quid est homo, quod memor es ejus: aut Filius hominis, nisi quia visitas eum? Minorasti eum paulo minus ab angelis . Et hoc ipsum interpretatus Apostolus, ait: Nam paulo quam angelos minoratum videmus Jesum, propter passionem mortis gloria et honore coronatum; ut Filius Dei factus est. Et si hoc ad praejudicium trabis; num ergo Filius in natura Dei minor est, quam sui angeli qui ei serviunt et ministrant ? Ita dum minorem vultis asserere, impietatem incurritis; ut angelorum naturam Dei Filio praeferatis. Sed non est servus supra Dominum suum . Denique et in carne constituto angeli ministrabant; ut nihil eum agnoscas per naturam corporis imminuid quod assumpsit ex Virgine, nec accessio divinae nec diminutio potestatis sitergo secundum divinitatem minor, qui plenitudinem habet divinitatis et gloriae. Major enim et minor in iis quae corporalia sunt, distingui solent: aut statu major, aut
Abbreviated transcription (Latin):
quia dictum ẽ. Uado ad patrem. quia
Quomodo uadit. nisi ꝑmortẽ :
Etuenit. nisi ꝑresurrectionem: Deniq ad¬
didit. ut de assumptione se dixisse signar&.
Proptea dixiuobis prius quamfiat. Utcũ
factum fuerit credatis Loquebatur enĩ
passionem sui corporis. & resurrectionem.
ꝑquam credere coeperunt. qui ante dubi¬
tabant. Neq enim ds̃ deloco ad locum
transit. qui ubiq semper est. ut homo ẽ qui
uadit. ipse quiuenit. Deniq & alibidicit
Surgite . & eamus hinc. In eo ergo uadit &
uenit. quod est commune nobiscum. Nam
patrem dixit maiorem. qui in ꝑsona homi¬
nis seuermem dixit eẽ non hominem. Dix̃
enim. Ego autem sum uermis & non homo
Et alibi Sicut ouis ad occisionem ductus
est. Si in hoc minorem dicis. negare non
possumus. Sed ut uerbo ut arscripturae.
tens utiq quod erat. sed assumens quod ñ
erat . quia formã serui accepit. Deniq
utsciremus ꝑsusceptionem corporis mino¬

Expanded text:
quia dictum est: Quoniam Pater maquia dictum est: Quoniam Pater maquomodo vadit, nisi per mortem: et venit, nisi per resurrectionem? Denique addidit, ut de assumptione se dixisse signaret: Propterea dixi vobis priusquam fiat; ut cum factum fuerit, credatis . Loquebatur enim passionem sui corporis, et resurrectionem per quam credere coeperant, qui ante dubitabant; neque enim Deus de loco ad locum transit, qui ubique semper est. Ut homo est qui vadit, ipse est qui venit. Denique et alibi dicit: Surgit, eamus hinc . In eo ergo vadit et venit, quod est commune nobiscum. 61. Nam Patrem dixit majorem, qui in persona hominis se vermem dixit esse, non hominem; dixit enim: Ego autem sum vermis et non homo ; et alibi: Sicut ovis ad occisionem ductus est . 62. Si in hoc minorem dicis, negare non possum: sed, ut verbo utar Scripturae, tens utique quod erat, sed assumens quod non erat; quia formam servi accepit. 63. Denique ut sciremus per susceptionem corporis mino
Abbreviated transcription (Latin):
quod inpericulis positi. adõ deseri nospu¬
tamus. Uthomo turbaturathomo fl&.
ut homo crucifigitur. Sic enim & apłs
paulus dixit. Quia xp̃icarnem crucifix¬
sosecundum carnem. Caro igitur est passa.
diuinitas aũ mortis libera. passioni cor¬
pus naturae humanae lege concessit. Anuero
mori diuinitas potest. cum anima non pos
lectum ẽ. dñm maiestatis crucifixum ẽẽ.
non quasi inmaiestate sua crucifixum pute¬
mus. sed quia idem ds̃ idem homo Perdi¬
uinitatem ds̃. ꝑsusceptionem carnis. homo
quia consor utriusq naturae. idest huma¬
nȩ. atq diuinȩ. Innatura hominis. subiit
passionem. Ut in discr&e & dñs maiestatis
dicatur eẽ qui passus ẽ. & filius hominis Siẽ
scriptum ẽ. qui descendit decęlo. Pernatu¬
ram igitur hominis. & dubitauit & tedia¬
uit. & resurrexit. Quod enim ceciderit.
hoc resurgit. Per naturam hominis dicit
&iam illud. dequo calumniarisolent.

Expanded text:
quod in periculis positi, a Domino deseri nos puquod in periculis positi, a Domino deseri nos putamus. Ut homo turbatur, ut homo flet, ut homo crucifigitur. 57. Sic enim et apostolus Paulus dixit: Quia Christi carnem crucifixhristo passo secundum carnem . Caro igitur est passa, divinitas autem mortis libera: passioni corpus naturae humanae lege concessit; an vero mori divinitas potest, cum anima non posslectum est, Dominum majestatis crucifixum esse, non quasi in majestate sua crucifixum putemus : sed quia idem Deus, idem homo, per divinitatem Deus, per susceptionem carnis homo Jquia consors utriusque naturae, id est, humanae atque divinae, in natura hominis subiit passionem; ut indiscrete et Dominus majestatis dicatur esse qui passus est, et Filius hominis, sicut scriptum est, qui descendit de coelo ram igitur hominis et dubitavit, et taeduit et resurrexit; quod enim cecidit, hoc resurgit. Per naturam hominis dicit etiam illud, de quo calumniari solent;
Abbreviated transcription (Latin):
habuit quod doler&. Doles igitur dnẽ iñũ.
non tua. sed mea uulnera. non tuam mor¬
tem. sed nram infirmitatem. Sicut ait pro¬
mauimus te esse indoloribus. cuntu non pro
te. sed prome doleres. Et quid mirum
si pro omnib doluit. qui prouno fleuit: Quid
mirum simoriturus pro omnib tediat.
quila zarum resuscitaturus in lacrimat
Uerum & ibi piȩsororis lacrimis commoue¬
tur. quia mentem humuna tangebant
& hcalto opeatur affectu. ut sicut morseius mor tem
abstulit. liuor eius ulcera nr̃a sanauit. ita
&iam merorem nr̃m. meror eius abolerat
Uthomo dubitat. ut homo turbatur. non
turbatur ut uirtus. non turbatur eius diui¬
nitas. sed turbatur anima. turbatur secun¬
dum humanȩ fragilitatis assũptionem
Etideo qui suscepit animam. suscepit &an¬
mȩ passiones. Non enim eo quod ds̃ erat.
meus. quare me dereliquisti: Ut homo
ergo loquitur. meos circum ferens m&is.

Expanded text:
habuit quod doleret. 54. Doles igitur, Domine Jesu, habuit quod doleret. 54. Doles igitur, Domine Jesu, non tua, sed mea vulnera: non tuam mortem, sed nostram infirmitatem, sicut ait prone, aestimavimus te esse in doloribus; cum tu non pro te, sed pro me doleres. 55. Et quid mirum si pro omnibus doluit, qui pro uno flevit? Quid mirum, si moriturus pro omnibus taedeat, qui Lazarum resuscitaturus illacrymat? Verum et ibi piae sororis lacrymis commovetur, quia mente humana tangebatur: et hic alto operatur affectu; ut sicut mors ejus mortem abstulit, livor ejus ulcera nostra sanavit: ita etiam moerorem nostrum moeror ejus abolereto dubitat, ut homo turbatur. Non turbatur ejus virtus, non turbatur ejus divinitas: sed turbatur anima: turbatur secundum humanae fragilitatis assumptionem. Et ideo quia suscepit animam, suscepit et animae passiones; non enim Deus eo quod Deus erat, meus, quare me dereliquisti ? Ut homo 481 ergo loquitur, meos circumferens metus;
Abbreviated transcription (Latin):
Audi leprosum dicentem. Siuis potesme mun¬
uoluntatis ẽ . & xp̃iuoluntas eadem ꝙ pater¬
na est: Quam quam cum dixerit. omnia
uoluntatem. Una ergo uoluntas. ubi una
operatio. Indõ enim uoluntatis series. ope¬
rationis effectus ẽ: Sed alia uoluntas hom¬
nis. alia dĩ. Deniq ut scias uitam in uolun¬
tate eẽ hominis. quia mortem timemus:
passionem aũ xp̃i inuoluntate diuina
ut pater&ur pronobis. cum p&rus uell&¬
dñm a passione reuocare. dñsait. Non sa¬
pis quȩ dĩsunt. sed quȩ sunt hominum Sus¬
cepit ergo uoluntatem meam. suscepit
tristitiam meam. Confidenter tristitiã
nomino. quia crucem prao li .. Mea ẽ uoluntas.
quam suam dixit. quia ut homo suscepit
tristitiam meam. & homo locutus ẽ. Etideo
ait. non sicut ego uolo. sed sicut tuuis Mea
est tristitia quam meo suscepit affectuꝰ
Nemo enimmoriturus exsultat. Mihi com¬
patitur. mihi tristisẽ. mihi dol&. Ergo
prome & in me doluit. quia prose nihil

Expanded text:
480 Audi leprosum dicentem: Si vis, potes me mun480 Audi leprosum dicentem: Si vis, potes me munvoluntatis est, et Christi voluntas eadem quae paterna est? Quamquam cum dixerit: Omnia . Una ergo voluntas, ubi una operatio; in Deo enim voluntatis series operationis effectus est. Sed alia voluntas hominis, alia Dei. Denique ut scias vitam in voluntate esse hominis; quia mortem timemus: passionem autem Christi in voluntate divina; ut pateretur pro nobis: cum Petrus eum vellet a passione revocare, Dominus ait: Non sapis quae Dei sunt, sed quae sunt hominum . 53. Suscepit ergo voluntatem meam, suscepit tristitiam meam. Confidenter tristitiam nomino, quia crucem praedico. Mea est voluntas, quam suam dixit; quia ut homo suscepit tristitiam meam, ut homo locutus est; et ideo ait: Non sicut ego volo, sed sicut tu vis . Mea est tristitia, quam meo suscepit affectu: nemo enim moriturus exsultat. Mihi compatitur, mihi tristis est, mihi dolet. Ergo pro me et in me doluit, qui pro se nihil
Abbreviated transcription (Latin):
sc̃s apłs p&rus iũm inpotestate habere
quȩ uell&. Et ideo cum uider& ambu¬
lare eum supramare. ait. Dñe situes.
iubeme ad teuenire suꝑ aquam. P&ruscredidit.
quia sixp̃c iubeat. naturae possit conditio
mutari. ut humanisse subiciat unda uestigus.
& discrepantium naturarum. possit conuen¬
re concordia. P&rus poscit ut iubeat. non
est tamen quod pater uelit & filius nolit:
aut filius uelit & paternolit Pater quos
uult uiuificat. & filius quos uult uiuificat.
sicut scriptumẽ. Dic nunc quos uiuificaue¬
rit filius. & pater uiuificare noluerit
Cum autem filius quos uult uiuific&. &opera¬
tio unasit. uides quia non solum filius uolun¬
tatem patris. sed &iam pater filii faciat uo¬
luntatem: Quid est autem uiuificare: Nisi
ꝑfilii passionem: Passio autem xp̃i. uoluntas
est patris. Quos ergo filius uiuificat. ꝑpatris
uiuificat uoluntatem. Una igitur uolun¬
tas: Quae aũ uoluntas patris : nisi ut uenir&
iñc in hunc mundum. & nos mundar& auitus

Expanded text:
s Petrus Jesum in potestate habere quae vellet; et ideo cum videret ambulare eum supra mare, ait: Domine, si tu es, jube me venire ad te super aquas . Petrus credidit quia si Christus jubeat, naturae possit conditio mutari; ut humanis se subjiciat unda vestigiis, et discrepantium naturarum possit convenire concordia. Petrus poscit ut jubeat, non est tamen quod Patre velit, Filius nolit: aut Filius velit et Patre nolit? Pater quos vult, vivificat; et Filius quos vult, vivificat, sicut scriptum est . Dic nunc quos vivificaverit Filius, et Pater vivificare noluerit. Cum autem Filius quos velit vivificet, et operatio una sit; vides quia non solum Filius voluntatem Patris, sed etiam Pater Filii faciat voluntatem? Quid est autem vivificare, nisi per Filii passionem? Passio autem Christi voluntas est Patris. Quos ergo Filius vivificat, per Patris vivificat voluntatem. Una igitur est voluntas. 51. Quae autem voluntas Patris, nisi ut veniret Jesus in hunc mundum, et nos mundaret a vitiis?
Abbreviated transcription (Latin):
seduoluntatem eius qui memisit. Ergo ut quasi
interpositis plenioris expositionis paulisꝑ
indutus. cum dixerit. si possibile ẽ. uolun¬
tatis interim liberȩ dnm fuisse doceamus.
Intantum processistis impi&atis. ut nege¬
tis quod filius dĩ liberȩ uoluntatissit. At
Ubi uult inquit. non ubi iub&ur. Ergo si
sp̃s ubi uult spirat. filius quod uult non agit:
Et certe idem dĩfilius in euangelio suo dicit
ubi uelit spirandi suppetere sp̃ui facultatẽ
Num quid ergo superiorem fat&ur: quia
operatur unus atq idem sp̃s. diuidenssin¬
gulis proutuult. Prout uult inquit. hoc
est proliberȩ uoluntatis arbitrio. non
pronecessitatis obsequio. Et diuidit sp̃s.
non medio cria. sedquȩ ds̃ consueuit ope¬
rari. Gratiã curationum. & operationẽ
uir tutum. Ergo diuidit sp̃s prout uult.
filius dĩ nonliberat quem uult: Sed audi
& iam ipsum agere quod uult. Dixit eñ.
ut faciam uoluntatem tuam ds uolui¬

Expanded text:
sed voluntatem ejus qui me misit sed voluntatem ejus qui me misit interpositis plenioris expositionis paulisper induciis, cur dixerit: Si possibile est, voluntatis interim liberae Dominum fuisse doceamus. In tantum processistis impietatis, ut negetis quod Filius Dei liberae voluntatis sit! At . Ubi vult, inquit, non ubi jubetur. Ergo si Spiritus ubi vult, spirat, Filius quod vult, non agit? Et certe idem Dei Filius in Evangelio suo dicit, ubi velit spirandi suppetere Spiritui facultatem. Numquid ergo superiorem fatetur; quia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult . Prout vult, inquit, hoc est, pro liberae voluntatis arbitrio, non pro necessitatis obsequio. Et dividit Spiritus non mediocria; sed quae Deus consuevit operari, gratiam curationum, et operationem virtutum. Ergo dividit Spiritus prout vult, Filius Dei non liberat, quem vult? Sed audi etiam ipsum agere quod vult. Dixit enim: Ut faciam voluntatem tuam, Deu
Abbreviated transcription (Latin):
tim&. P&rus dicit. Animam meam prote
ponam. Xp̃c dicit. Anima mea turbatur
V trumq uerum ẽ & plenum utrumq rations.
quod & ille quiẽ inferior non tim&. & ille
qui superior est. gerit timentis affectum.
Ille enim quasi homo uim mortis ignorat
iste quasi ds̃ incorpore constitutus. fragi¬
litatem carnis exponit. ut eorum qui
sacramentum incarnationis abiurant.
ex cluder&ur impi&as. Deniq & haec
dixit . & manicheus non credidit. ualentinꝰ
negauit. marcion phantasma iudicauit
Eo usq autem hominem quem ueritate corpo¬
ris demonstrabat. a equabat affectu. ut di¬
cer&. sed tamen non sicut ego uolo. sed sicut
tuuis. Cum utiq simili tersit xp̃i uelle quod
pateruult. cuius similiter est facere quod patͣ¬
Quoloco &iam illa ur̃a quȩ ftio conticescat. qũa
sol&is obicere. quia dixit dñs. non sicut ego
uolo. sed sicut tuuis. Et alibi. Ad hoc descen¬
di decelo. non ut faciam uoluntatem meam.

Expanded text:
timet? Petrus dicit: Animam meam pro te timet? Petrus dicit: Animam meam pro te ponam ; Christus dicit: Anima mea turbatur . 44. Utrumque verum est, et plenum utrumque rationis; quod et ille qui est inferior, non timet: et ille qui superior est, gerit timentis affectum: ille enim quasi homo vim mortis ignorat, iste quasi Deus in corpore constitutus fragilitatem carnis exponit; ut eorum qui sacramentum Incarnationis abjurant, excluderetur impietas. Denique et haec dixit, et Manichaeus non credidit, Valentinus negavit, Marcion phantasma judicavit. 45. Eousque autem hominem quem veritate corporis demonstrabat, aequabat affectu, ut diceret: Sed tamen non sicut ego volo, sed sicut tu vis ; cum utique similiter, sit Christi velle, quod Pater vult: cujus similiter est facere, quod PatQuo loco etiam illa vestra quaestio conticescit, quam soletis objicere, quia dixit Dominus: Non sicut ego volo, sed sicut tu vis; et alibi: Ad hoc descendi de coelo, non ut facium voluntatem meam,
Abbreviated transcription (Latin):
sibileest. transferame calicemhunc. Etideo¬
si omnipotens ẽ. quomodo depossibilitate
ambigit : Ergo quia omnipotentem pro¬
baui : probaui utiq. ambigere eum & depos¬
sibilitate non posse. Uerba inquit xp̃i sunt
Uerum dicis. Sed quando. & in qua forma
loquatur aduerte. Hominis naturam
gerit . hominis assumpsit affectum. Deniq
supra habes. qua pro gressus pusillum. pro¬
cidit infaciem suam. orans & dicens: Pater:
si possibile ẽ. Non ergo quasi ds̃. sed quasi
homo loquitur. Ds̃ enim possibile aliquid.
aut impossibile nesciebat. Aut aliquid
impossibile dõ: Cumscriptum sit. Impos¬
sibile enim tibi nihil est: de quo autem dubitat :
De patre: de eo utiq cui dicit. transfer. & du¬
bitat hominis affectu. Ergo proph&a non
putat aliquid impossibile dõ. Proph&a
non dubitat. & filium dubitare tucredis
Num intra homines constitues dm̃:: & dubitat
depatre ds. & demorte formidat: Tim&

Expanded text:
sibile est, transfer a me calicem hunc . Et ideosibile est, transfer a me calicem hunc . Et ideo omnipotens est, quomodo de possibilitate 478 ambigit? Ergo quia omnipotentem probavi, probavi utique ambigere eum de possibilitate non posse. 42. Verba, inquis, Christi sunt. Verum dicis: sed quando, et in qua forma loquatur, adverte. Hominis substantiam gessit, hominis assumpsit affectum. Denique supra habes quia progressus pusillum procidit in faciem suam, orans et dicens: Pater, si possibile est. Non ergo quasi Deus, sed quasi homo loquitur; Deus enim possibile aliquid aut impossibile nesciebat? Aut aliquid impossibile Deo, cum scriptum sit: Impossibile enim tibi nihil est ? 43. De quo autem dubitat? de se, an de Patre? De eo utique qui dicit: Transfer: et dubitat hominis affectu. Ergo propheta non putat aliquid impossibile Deo. Propheta non dubitat, et Filium dubitare tu credis? Num infra homines constituis Deum? Et dubitat de Patre Deus, et de morte formidat? Timet
Abbreviated transcription (Latin):
est. Accipe aliud scẽ imperator. & accipe
xp̃m loquentem. Haec dicit dñs omp̃s. Post
pupillam oculi eius. quia ecce ego inicio ma
tamen ds unus omp̃s quia unitas potestatis est
Atq ut scias imperator auguste. xp̃m eẽ qui lo¬
qui loquebar adsum Deinde alibi. Omnia
quae hab& pater mea sunt. Quae sunt om̃a :
Non utiq locutus ẽ decreatis. Haec enim facta
nitatem. maiestatem. diuinitatem . quae
nascendo possedit. Ergo eum qui omnia hab&
quȩ paterhab&. scriptumẽ enim. omnia quȩ
pater hab& mea sunt. omnipotentem eẽ
dubitare non possumus. Nec uereor: nequia¬
separatur . cumscriptura dm̃solum poten
ter solus potens. sed potens &iam dĩfilius
Inpatre enim laudatur & filius. Certe
ostendat aliquis. quid sit quod non possit
dĩ filius. quis ei adiutor cum cȩlum facer& fuit.
quis adiutor cum conder& mundum. Anqui
in constitutione angelorum & dominationũ
adiutore non eguit. eguit ut hominem libe¬
rar& : Scriptumẽ inquiunt. Pater sipos¬

Expanded text:
. Accipe aliud, sancte Imperator, et accipe Christum loquentem: Haec dicit Dominus omnipotens: Post pupillam oculi ejus. Quia ecce ego injicio mantamen Deus unus omnipotens; quia unitas potestatis est. 37. Atque ut scias, Imperator auguste, Christum esse, qui loququae Pater habet, mea sunt . Quae sunt omnia? Non utique locutus est de creatis; haec enim omnia nitatem, majestatem, divinitatem, quae nascendo possedit. Ergo eum qui omnia habet, quae Pater habet scriptum est enim: Omnia quae Pater habet, mea sunt , omnipotentem esse dubitare non possumus. Cseparetur; cum Scriptura Deum solum potentter solus potens, sed potens etiam Deus Filius; in Patre enim laudatur et Filius. 40. Certe ostendat aliquis quid sit, quod non possit Dei Filius: quis ei adjutor cum coelum faceret, fuit: quis adjutor cum conderet mundum? An qui in constitutione Angelorum et Dominationum adjutore non eguit, eguit ut hominem liberaret? 41. Scriptum est, inquiunt: Pater meus, si pos