comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
uxor est: Ita etiam diligit inimicum:
non in quantum inimicus est: sed in
quantum homo est: ut hoc ei uellet
prouenire quod sibi: idest utadre¬
gnum caelorum correctus renoua¬
tusq: perueniat: Hoc & depatre &
dematre & ceteris uinculis sangui¬
nis intellegendum est : ut in eis ode¬
rimus quod genus humanum nascendo
e moriendo sortitum est : Diligamus
autem quod nobiscum potest adilla
regna perduci: ubinemo dicit pa¬
ter meus : Sed om nes omnino uni
dõ pater noster : Nec matermea.
sed omnes illi. hierus alem mater
nostra: Nec fratermeus sed om̃
de omnibus. frater noster: Con¬
iugium uero cum illo simul no¬
est ergo ut oderit ea quȩ transe¬
un discipulus xp̃i in his quos secũ
adea uenire desiderat quȩ semper
manebunt & tango magir hȩc in
eis oderit quanto magis eos diligit :
Potest igitur xp̃ianus cum coniu¬
ge concorditer uiuere: siue indi¬
gentiam carnalem cum ea sup¬
plens. quod secundum ueniam.

Expanded text:
uxor est. Ita etiam diligit inimicum, uxor est. Ita etiam diligit inimicum, non in quantum inimicus est, sed in quantum homo est; ut hoc ei velit provenire quod sibi, id est, ut ad regnum coelorum correctus renovatusque perveniat. Hoc et de patre et de matre et caeteris vinculis sanguinis intelligendum est, ut in eis oderimus quod genus humanum nascendo et moriendo sortitum est, diligamus autem quod nobiscum potest ad illa regna perduci, ubi nemo dicit, Pater meus; sed omnes uni Deo, Pater noster: nec, Mater mea; sed omnes illi Jerusalem, Mater nostra: nec Frater meus; sed omnes de omnibus, Frater noster: conjugium vero cum illo simul noest ergo ut oderit ea quae transeunt discipulus Christi, in iis quos secum ad ea venire desiderat, quae semper manebunt; et tanto magis haec in eis oderit, quanto magis eos diligit. 42. Potest igitur christianus cum conjuge concorditer vivere; sive indigentiam carnalem cum ea supplens, quod secundum veniam,
Abbreviated transcription (Latin):
nec dum amat illam uitam. ubi nullco
erit conditio nascendi atq moriendiquȩ ñ
copulat terrena coniugia. Itaque si
aliquem bene xp̃i anum quitamen ha¬
bet uxorem quam uis cumea ad huc
filios generet interrogem: utrum in il¬
lo regno habere uelit uxorem: memor
utique promissorum dĩ & uitȩ illius.
ubi corruptibile hoc induet incorrup¬
tionem & mortale hoc induet in mor¬
talitatem: iam magno uel certe aliquo amore
suspensus cum ex secratione respondebit. se
ue hementer id nolle . : Rursus sunterrogẽ
utrum uxorem suam post resurrectionẽ
accepta angelica inmutatione quȩ scĩs
promittitur secum ibi uiuere uellet: tã
uehementer se id uelle: quam illud nolle
respondebit. Sic inuenitur bonus xp̃i¬
tianus. diligere inuna femina creaturã
di : quam reformari &renouari desiderat.
O disse autem conuintionem copulationẽ¬
q: corruptibilem atq: mortalem: hoc est
diligere in ea quod homo est: o disseqđ

Expanded text:
nondum amat illam vitam ubi nulla nondum amat illam vitam ubi nulla erit conditio nascendi atque moriendi, quae copulat terrena conjugia. 41. Itaque si aliquem bene christianum, qui tamen habet uxorem, quamvis cum ea adhuc filios generet, interrogem, utrum in illo regno habere velit uxorem; memor utique promissorum Dei et vitae illius, ubi corruptibile hoc induet incorruptionem, et mortale hoc induet immortalitatem ; jam magno vel certe aliquo amore suspensus, cum exsecratione respondebit, se vehementer id nolle. Rursus si interrogem, utrum uxorem suam post resurrectionem accepta angelica immutatione quae sanctis promittitur, secum ibi vivere velit; tam vehementer se id velle quam illud nolle respondebit. Sic invenitur bonus christianus diligere in una femina creaturam Dei, quam reformari et renovari desiderat; odisse autem conjunctionem copulationemque corruptibilem atque mortalem: hoc est, diligere in ea quod homo est, odisse quod
Abbreviated transcription (Latin):
tione poneret ⁊ Sed quã uerum est quod
regnum ccelorum uimpatitur. & qui uim
faciunt diripiunt illud quanta in opus est
iub& qui ad regnum caelorum uocat Et
quomodo hiȩc non sunt contraria inter se :
ipso duce ostendere facile est: sedea intel¬
lecta implere difficile est: Quamquam &
hoc eodem ipso adiuuante facillimũ est:
Regnum enim aeternum quodiscipulos
suos quos &iam fratres appellat uocare
dignatus est: non habet huius mundineces¬
sitates temporales: Non est iudeus. neq:¬
grecus. neque masculus. neq femina. neq:
seruus neq: liber. sed omnia & in omibus
xp̃s Et ipse dñs dicit : In resur rectione
enim neque nubent. neque uxores du¬
cent. sed erunt sicut angeli in caelis:
Oport& ergo ut quisquis illius regni ui¬
tam iamhic meditari uoluerit: Oderit
non ipsos homines: sed istas necessitudi¬
nes temporales: quibus ista quae transitu¬
ra est uita fulcitur: quȩ nascendo mori¬
endoq per agitur: Quod qui non odit.

Expanded text:
tione poneret. Sed quam verum est quod tione poneret. Sed quam verum est quod regnum coelorum vim patitur, et qui vim faciunt, diripiunt illud ! Quanta enim vi opus est, jubet, qui ad regnum coelorum vocat. Et quomodo haec non sint contraria inter se, ipso duce ostendere facile est; sed ea intellecta implere difficile: quanquam et hoc eodem ipso adjuvante facillimum. Regnum enim aeternum quo discipulos suos, quos etiam fratres appellat, vocare dignatus est, non habet hujusmodi necessitudines temporales. Non enim est Judaeus, neqGraecus, neque masculus, neque femina, neque servus, neque liber; sed omnia et in omnibus Christus . Et ipse Dominus dicit: In resurrectione enim neque nubent, neque uxores ducent; sed erunt sicut Angeli Dei in coelis . Oportet ergo ut quisquis illius regni vitam jam hic meditari voluerit, oderit non ipsos homines, sed istas necessitudines temporales, quibus ista quae transitura est vita fulcitur, quae nascendo et moriendo peragitur: quod qui non odit,
Abbreviated transcription (Latin):
andis. siue &iam ista terrena prolecon¬
tempta: continentiam interse pari con¬
sensu seruare potuerint qui a neq contra
illud pręceptum fit. quod dñs dimitti
con iugem uetat: Non enim dimittit.
qui cum ea non carnaliter sed ipiritaliter
uiuit : Et illud seruatur quod perapostold̃
dicitur. Reliquum est ut quihabent uxo
res: quasi non habentes sint: Illud magis
sol& sollicitare animum paruulorũqui
tamen secundum prȩcepta xp̃i iam ui¬
uere gestiunt : quod alio loco ipse dñs
dicit: Quis quis uenit ad me & non odit
patrem suum & matrem &uxorem. &
filios & fratres & sorores insuper & ani
mam non potest meus eẽ discipulus: uideri
enim potest contrarium minus intellegen¬
tibus quod hic uetat dimit tiuxorem excep¬
ta causa fornicationis: alibi enim discipu¬
lum suum negat ẽẽ posse quemquam qui
non oderit uxorem: Quod si propter concu¬
bitum dixerit. non etiam patrem & ma¬
trem & fratres & sorores ineadem condi¬

Expanded text:
atis, sive etiam ista terrena prole conatis, sive etiam ista terrena prole contempta, continentiam inter se pari consensu servare potuerint: quia neque contra illud praeceptum fit, quo Dominus dimitti conjugem vetat; non enim dimittit, qui cum ea non carnaliter, sed spiritualiter vivit: et illud servatur, quod per Apostolum dicitur, Reliquum est ut qui habent uxores, quasi non habentes sint . CAPUT XV.--40. Illud magis solet sollicitare animum parvulorum, qui tamen secundum praecepta Christi jam vivere gestiunt, quod alio loco ipse Dominus dicit, Quisquis venit ad me, et non odit patrem suum, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres, et sorores, insuper et animam suam, non potest meus esse discipulus . Videri enim potest contrarium minus intelligentibus, quod hic vetat dimitti uxorem, excepta causa fornicationis, alibi vero discipulum suum negat esse posse quemquam qui non oderit uxorem. Quod si propter concubitum diceret, non etiam patrem, et matrem, et fratres in eadem condi
Abbreviated transcription (Latin):
chum dicit &iam uirum qui eam duxe¬
rit quȩ soluta est auiro: Cuius rei aposto¬
lus paulus terminum ostendit: quia tamdi¬
u obseruandum dicit. quam diu uir eius ui¬
uit: illo autem mortuo dat nubendi licen
inea nonsuum consilium sicut & innonnul¬
lis monitis: sed preceptum dñi iubentis os¬
tendit cum ait: Eis autem quȩ nuptȩ s̃¬
precipio non ego sed dñs mulierem auiro
non discedere: Quod si discesserit mane¬
re innuptam. aut uiro suo reconciliari:
et uir uxorem nedimittat: Credo simili
forma ut sidimiserit. non ducat aliam
aut reconcilietur uxori: Fieri enim po¬
test ut dimittat uxorem causa fornica¬
tionis quam dñs exceptam eẽ uoluit:
Iam uero sinec illi nubere conceditur ui¬
uo uiro a quo recesserit: Neq huic alterã
ducere uiua uxore quam dimisit: mul¬
tominus fas est inlicita cum quibus lib&
stupra committere: Beatior& sane c̃¬
iugia iudicanda sunt: quȩ siue filiis ꝑcre¬

Expanded text:
chum dicit etiam virum qui eam duxechum dicit etiam virum qui eam duxerit, quae soluta est a viro. Cujus rei apostolus Paulus terminum ostendit, quia tamdiu observandum dicit, quamdiu vir ejus vivit: illo autem mortuo, dat nubendi licentin ea non suum consilium, sicut in nonnullis monitis, sed praeceptum Domini jubentis ostendit, cum ait: Eis autem qui sunt iro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari: et vir uxorem non dimittat . Credo, simili forma, ut si dimiserit non ducat aliam, aut reconcilietur uxori. Fieri enim potest ut dimittat uxorem causa fornicationis, quam Dominus exceptam esse voluit. Jamvero si nec illi nubere conceditur vivo viro a quo recessit, neque huic alteram ducere viva uxore quam dimisit; multo minus fas est illicita cum quibuslibet stupra committere. Beatiora sane conjugia judicanda sunt, quae sive filiis procre
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dicit: Ego autem dico uobis quicum quesi
dimiserit uxorem suam excepta fornicatio is
causa¬
nis facit eam moechari: & qui solutem aui¬
ro duxerit. moechatur: Nonenim qui prȩ s¬
cipit dari libellum repudii: hoc precipit ut
uxor dimittatur: Sed qui dimiserit inquit
d& illilibellum repudii: ut iracundiam te¬
merariam proicientis uxorem. libelli cogita¬
tio temperaret: Quiergo dimit tendimoram
quȩ siuit : significauit quantum potuit duris
hominibus. se nolle discidium: Et ideo ipse
dñs alio loco de hoc interrogatus ita respon¬
dit: Hoc moyses propter duritiam uram fecit:
Quantum uis enim durus eẽt qui uellet di¬
mit tere uxorem. cum cogitaret libello re¬
pudu dato iam sine periculo eam posse
alteri nubere. facile placaretur: Dñs ergo ad
illud confirmandum ut non facile uxor di¬
mittatur : solam causam fornicationis exce¬
pit: Ceteras uero uniuersas molestias siquȩ
forte exstiterint iub& profide coniugali.
pro castitate fortiter sustineri: & moe¬

Expanded text:
nus dicit, Ego autem dico vobis, Quicumque dimiserit uxorem suam excepta fornicationis causa, facit eam moechari; et qui solutam a viro duxerit, moechatur. Non enim qui praecepit dari libellum repudii, hoc praecepit, ut uxor dimittatur: sed, Qui dimiserit, inquit, det illi libellum repudii; ut iracundiam temerariam projicientis uxorem libelli cogitatio temperaret. Qui ergo dimittendi moram quaesivit, significavit quantum potuit duris hominibus, se nolle discidium. Et ideo ipse Dominus alio loco de hoc interrogatus, ita respondit: Hoc Moyses propter duritiam vestram fecit . Quantumvis enim durus esset qui vellet dimittere uxorem, cum cogitaret libello repudii dato jam sine periculo eam posse nubere alteri, facile placaretur. Dominus ergo ad illud confirmandum ut non facile uxor dimittatur, solam causam fornicationis excepit: caeteras vero universas molestias, si quae forte exstiterint, jubet pro fide conjugali et pro castitate fortiter sustineri; et moe
Abbreviated transcription (Latin):
nisi ut infirmitatem aliorum ferat &eis quan¬
tum potest opituletur qui suȩ diuinitur de¬
siderat subueniri: Consequenter itaq: mise
& misericors unum uidentur: Sed hoc in¬
ter est. quod mitis dequo superius tractatũ
est: Qui pietate non contradicit diuinis sen¬
tentus quȩ insua peccata proferuntur. Neq
illis dĩ sermonib: quos non dũ intellegit sed
nullũ beneficium prestat ei cui non contra¬
dicit nec resistit: Misericors autẽ ita ñ re¬
sistit : ut propter eius correptionẽ idfaciet
quẽ redderet resistendo peiorẽ: Sequitur er¬
go dñs & dicit. Audistis quiadictũ ẽ oculũ
pro oculo. & dentẽ prodente. Ego autem u¬
dico uobis non resistere aduersus malumis

Expanded text:
nisi ut infirmitatem aliorum ferat, et ei quannisi ut infirmitatem aliorum ferat, et ei quantum potest opituletur, qui suae divinitus desiderat subveniri? Consequenter itaque praeet misericors unum videntur: sed hoc interest, quod mitis, de quo superius tractatum est, pietate non contradicit divinis sententiis quae in sua peccata proferuntur, neque illis Dei sermonibus quos nondum intelligit; sed nullum beneficium praestat ei cui non contradicit nec resistit: misericors autem ita non resistit, ut propter ejus correctionem id faciat, quem redderet resistendo pejorem. CAPUT XIX.--56. Sequitur ergo Dominus, et dicit: Audistis quia dictum est, Oculum pro oculo, et dentem pro dente. Ego autem dico vobis, n
Abbreviated transcription (Latin):
de quibus ut omnes intellegerentur paucȩ com¬
memoratȩ sunt confugiens ad arcem xp̃i¬
anȩ militiȩ tamquam deloco superiore
prosternat : Sed quis tantos labor esinire
audeat nisi quisic flagrat amore iustitiȩ
ut tamquam fame ac siti uehementissi mȩ
accensus & nullam sibi uitam donec easa¬
tietur existimans: uim faciat in regnũ çȩlorũ:
Non enim aliter poterit eẽ fortis ad toleranda
omnia quȩ in precidendis consuetudinibus
laboriora & ardua & omnino difficilia seculi
huiui amatores putant: Beatiergo qui esu¬
riunt & sitiunt iustitiam. quo ipsi saturabun¬
tur: uerum tamen in his laboribus cumquis¬
q difficultatem patitur. & per dura & aspe¬
ra gradum faciens circum uallatus uariis tẽp¬
tationibus & hinc atque hinc insurgere prȩ¬
teritȩ uitȩ molestias intuens: timet ne adgres¬
sa implere ñ possit: arripiat consiliũ ut aux¬
ilium mereatur: Quod est autem aliud consiliũ

Expanded text:
de quibus ut omnes intelligerentur, paucae comde quibus ut omnes intelligerentur, paucae commemoratae sunt, confugiens ad arcem christianae militiae, tanquam de loco superiore prosternat. Sed quis tantos labores inire audeat, nisi qui sic flagrat amore justitiae, ut tanquam fame et siti vehementissime accensus, et nullam sibi vitam donec ea satietur existimans, vim faciat in regnum coelorum? Non enim aliter esse poterit fortis ad toleranda omnia, quae in praecidendis consuetudinibus laboriosa et ardua et omnino difficilia saeculi hujus amatores putant. Beati ergo qui esuriunt et sitiunt justitiam; quoniam ipsi saturabuntur. 55. Verum tamen in his laboribus cum quisque difficultatem patitur, et per dura et aspera gradum faciens circumvallatus variis tentationibus, et hinc atque hinc insurgere praeteritae vitae moles intuens, timet ne aggressa implere non possit, arripiat consilium, ut auxilium mereatur. Quod est autem aliud consilium,
Abbreviated transcription (Latin):
gali fide omnia quȩ quã uissint molestis¬
sima: crimen tamen in licitȩ corruptio¬
nis idest fornicationis nonbabent: Ueluti
siuxorem quisq habeat siue sterelem siue
de formem corpore : siue debilem mebris¬
uel cȩcã: uel surdã: uł claudã: uł siquid aliud:
siue morbis: & dolorib languorib: que con¬
fectã: & quicquid excepta.fornicatione
cogitari potest uehementer horribile
profide & societate sustineat: Neq ta¬
lem non liabiciat Sed etiã si non habeat:
non ducat eã quȩ soluta est auiro. pul¬
chram. sanam diuitem fecundam.:
Quȩ si facere non lic&. multo minur
sibi licere arbi tretur adullum aliũ ili¬
citum concubitum accedere: fornica¬
tionem que sic fugiat: ut ab omni .turpi
tudine sepenitus ex trahat: Verũ loqua¬
tur. neq: id iurationib: crebris. sed mo¬
rum probitate commendaet.
Rebellantes aduersum se om nium mala¬
rum consuetudinum innumerabiles turbas

Expanded text:
gali fide omnia, quae quamvis sint molestisgali fide omnia, quae quamvis sint molestissima, crimen tamen illicitae corruptionis, id est, fornicationis non habent: veluti si uxorem quisque habeat, sive sterilem, sive deformem corpore, sivel caecam, vel surdam, vel claudam, vel si quid aliud, sive morbis et doloribus laboribusque confectam, et quidquid excepta fornicatione cogitari potest vehementer horribile, pro societate talem non abjiciat, sed etiam si non habeat, non ducat eam quae soluta est a viro, pulchram, sanam, divitem, fecundam. Quae si facere non licet, multo minus sibi licere arbitretur ad ullum alium illicitum concubitum accedere: fornicationemque sic fugiat, ut ab omni turpi corruptione sese extrahat. Verum loquatur, neque id jurationibus crebris, sed morum probitate commendet: rebellantes adversum se omnium malarum consuetudinum innumerabiles turbas,
Abbreviated transcription (Latin):
significat.: Et qũo in hoc uniuerso mundi cor¬
pore maximam speciem cęlum habeat &¬
terra minimam : tãquam sit prȩsentior
excellenti pulcritudini uis diuina: minimã
uero ordinet in extremis atque in insimis:
sedere incȩlo dicitur: terramque calcare:
Spiritaliter autem scãs animas cȩli nomine
significat: & terrȩ peccatrices: Et qũo spi¬
ritalis omnia iudicat. ipse autẽ a nemine iu¬
dicatur : conuenienter dicitur sedes dĩ: Pec¬
cator uero cuidictum est. terra es & inter¬
ram ibis. quia per iustitiã merits digna
tribuentem in infimis ordinatur. Et qui
inlege manere noluit : sublege punitur.
congruenter accipitur scabellũ pedũ dĩ:
mam. quid laboriosius & operosius dici
aut cogitari potest ubi omnes ner uos in¬
dustriȩ suȩ animus fidelis exerceat: quã
inuitiora consuetudine superandtc prȩ¬
cidat membra inpedientia regnũcȩlorũ
nec do lore franga tur. Toleret inconiu.¬

Expanded text:
significat: et quoniam in hoc universo mundi corsignificat: et quoniam in hoc universo mundi corpore maximam speciem coelum habeat, et terra minimam; tanquam praesentior sit excellenti pulchritudini vis divina, minimam vero ordinet in extremis atque in infimis, sedere in coelo dicitur terramque calcare. Spiritualiter autem sanctas animas coeli nomen significat; et terrae, peccatrices: et quoniam spiritualis omnia judicat, ipse autem a nemine judicatur , convenienter dicitur sedes Dei: peccator vero cui dictum est, Terra es, et in terram ibis ; quia per justitiam meritis digna tribuentem, in infimis ordinatur, et qui in lege manere noluit, sub lege punitur, congruenter accipitur scabellum pedum ejus.mam, quid laboriosius et operosius dici aut cogitari potest, ubi omnes nervos industriae suae animus fidelis exerceat; quam in vitiosa consuetudine superanda? praecidat membra impedientia regnum coelorum, nec dolore frangatur: toleret in conju
Abbreviated transcription (Latin):
quia ciuitas est magni regis: melius
quam sidiceret mea: cum tamen hoc dix.¬
isse intellegatur: Et quia ipse utique dñs ẽ :
dño usiurandum debet: qui per hiero solimã
iurat: neque percaput tuũ iuraueris: Quid
enim poterat quisq magis ad se pertinere
arbitrari quam caput suum: Sed quomodo
nostrum est: ubi potestatem faciendi unius
capilli albi aut nigri non habemus : Ergo dõ
deb& iusiurandum in effabiliter tenenti omni¬
a & ubique pręsenti: quisquis &am percaput
suum iurere uoluerit. Et inc &iam cetera
intelleguntur: quȩ omnia utiq dici non pote¬
rant ⁊sicut illud quod commemorauimus dic¬
tum ab a postolo: cottidie morior peruestrã
gloriam. Quam iurationem ut dño sedebere
Verum tamen propter carnales dico nonopor¬
tet opinari quoddictum est. cȩlum thronr
dĩ. & terra scabellũ pedum eiur: quod sic ha¬
beat dr̃ collocata membra incelo & interra
ut noscum sederimus: sed illa sedes dĩ iudiciũ

Expanded text:
quia civitas est magni regis: melius quia civitas est magni regis: melius quam si diceret, mea; cum tamen hoc dixisse intelligatur. Et quia ipse utique Dominus est, Domino jusjurandum debet, qui per Jerosolymam jurat. Neque per caput tuum juraveris. Quid enim poterat quisque magis ad se pertinere arbitrari, quam caput suum? Sed quomodo nostrum est, ubi potestatem faciendi unius capilli albi aut nigri non habemus? Ergo Deo debet jusjurandum ineffabiliter tenenti omnia, et ubique praesenti, quisquis etiam per caput suum jurare voluerit: et hic etiam caetera intelliguntur, quae omnia utique dici non poterant; sicut illud commemoravimus dictum ab Apostolo, Quotidie morior, per vestram gloriam. Quam jurationem ut Domino se debere su. 53. Verumtamen propter carnales dico, non oportet opinari quod dictum est coelum thronus Dei, et terra scabellum pedum ejus, quod sic habeat Deus collocata membra in coelo et in terra, ut nos cum sedemus; sed illa sedes judicium
Abbreviated transcription (Latin):
ad idqđ dictũ ẽ. neq percaput tuum.
Credo propter ea quia non putabant iudȩ
se tenere iure iurando siper ista iurassent:
& qũo audierunt: Reddes autem dño ius¬
iurandum tuum: non se putabant dño de¬
bere ius iurandum sipercęlum aut terram
aut hierosolima aut per caput suum iura¬
rent : quod non uitio precipientis: sed illis
male intellegentibus factum ẽ : Itaque
dñs doc& nihil ẽe tam uile increaturis dĩ
ut ꝑ hoc quisq peierandũ arbitretur. quan¬
do asumis usq ad infima diuina proui¬
dentia creata regerentur: incipiens a
throno dĩ usq ad capillũ albũ aut nigrũ:
Neq ꝑcęlũ inquit. quia thronus dĩ est
Neq ꝑ terrã quia scabellũ pedũ eius est
Idest cũ iras percęlũ aut terrã: nonte ar¬
bitreris non debere dño iusiurandum
tuum: qui per eum iurare conuinceris
cuius cȩlum thronus est. & cuius terra¬
scabellum est: Neq per hierosolimã

Expanded text:
ad id quod dictum est, neque per caput tuum. ad id quod dictum est, neque per caput tuum. Credo propterea, quia non putabant Judaei se teneri jurejurando, si per ista jurassent: et quoniam audierant, Reddes autem Domino jusjurandum tuum; non se putabant Domino debere jusjurandum, si per coelum aut terram, aut per Jerosolymam, aut per caput suum jurarent: quod non vitio praecipientis, sed illis male intelligentibus, factum est. Itaque Dominus docet nihil esse tam vile in creaturis Dei, ut per hoc quisque pejerandum arbitretur; quando a summis usque ad ima divina providentia creata regantur, incipiens a throno Dei usque ad capillum album aut nigrum. Neque per coelum, inquit, quia thronus Dei est; neque per terram, quia scabellum pedum ejus est: id est, cum juras per coelum aut terram, non te arbitreris non debere Domino jusjurandum tuum; quia per eum jurare convinceris cujus coelum thronus est, et cujus scabellum terra est. Neque per Jerosolymam,
Abbreviated transcription (Latin):
iuratione firmetur: Ad hoc itaq pertinet
qđ sic dicitur sit autem sermo ur̃ est est
non non: Hod bonũ est & appetendum :
quod amplius ẽ. amalo est: Idest si ura.¬
re cogeris. scias denecessitate uenire in¬
firmitatis eorum quib: aliquid suades:
quȩ infirmitas utiq malum est: Uide
nos cottidie liberari de precamur cũ dici¬
mus: libera nos amalo: Itaque non dixit
quod amplius est malum est: Tuenim
non malum facis quibene uteris iura¬
tione: quȩ & sinon bona tamenneces¬
saria est: ut alteri persuadeas quod
utiliter persuades: sed amalo est illius
cuius infirmitate iurare cogeris: Sed ne¬
mo nouit nisi qui expertus ẽ quam
sit difficile & consuetudinem iurandi
ex tinguere: & numquam temere fa¬
cere. quod nonnum quã facere neces¬
sitas cogit Quȩri autẽ potest cũ dice¬
retur : ego autem dico uobis non iura¬
re omnino. curadditũ sit : neq percȩ¬
lũ quia thronus dĩ est : &cetera usque

Expanded text:
juratione firmentur. Ad hoc itaque pertinet juratione firmentur. Ad hoc itaque pertinet quod sic dicitur, Sit autem sermo vester, Est, est; Non, non: hoc bonum est, et appentendum. Quod autem amplius est, a malo est; id est, si jurare cogeris, scias de necessitate venire infirmitatis eorum quibus aliquid suades: quae infirmitas utique malum est, unde nos quotidie liberari deprecamur, cum dicimus, Libera nos a malo . Itaque non dixit, Quod autem amplius est, malum est; tu enim non malum facis, qui bene uteris juratione, quae etsi non bona, tamen necessaria est ut alteri persuadeas quod utiliter suades: sed a malo est, illius cujus infirmitate jurare cogeris. Sed nemo novit nisi qui expertus est, quam sit difficile et consuetudinem jurandi exstinguere, et nunquam temere facere quod nonnunquam facere necessitas cogit. 52. Quaeri autem potest, cum diceretur, Ego autem dico vobis non jurare omnino, cur additum sit, neque per coelum, quia thronus Dei est, et caetera, usque
Abbreviated transcription (Latin):
cauendã ẽẽ iurationẽ: cũ peraliquid
dicitur. per quod iuratur : ut non iu¬
rauerit : quia non dixit perdm̃: sed dix̃
testis est mihi ds̃, ridiculũ est hocputa¬
re : Tamen propter contentiosos aut
multũ tardiores ne aliquid inter se
quis putet: sciat &iam hoc modo iu¬
rasse a postolum dicentem: cortidiemori¬
or per uestram gloriam: Quod nequis ex is¬
timet itadictum tamquam sidiceretur. ur̃a
gloria me fecit cottidie mori: Sic dicitur.
per illius magisterium. doctus factus est :
idest illius magisterio factum est ut
non nisi iurante dicitur Ita ergo intellegit᷑
precepisse dnm neuretur : nequisquam si¬
cut. bonum appetat : iusiurandum. & a siduita¬
te iurandi adper iurium perconsuetudinem
delabatur: Qua propter qui intellegit non
inbonis sed innecessaris iurationem habendã
refrenat se quantũ potest : ut non ea ut atur
nisi necessitate : cumuidet pigros eẽ homines
ad credendum quod eis utile ẽ credere nisi

Expanded text:
habendam esse jurationem, cum per aliquid habendam esse jurationem, cum per aliquid dicitur per quod juratur: ut non juraverit, quia non dixit, per Deum; sed dixit, Testis est Deus. Ridiculum est hoc putare: tamen propter contentiosos aut multum tardos, ne aliquid interesse quis putet, sciat etiam hoc modo jurasse Apostolum dicentem, Quotidie morior, per vestram gloriam . Quod ne quis existimet ita dictum, tanquam si diceretur, Vestra gloria me facit quotidie mori; sicut dicitur, Per illius magisterium doctus factus est, id est, illius magisterio factum est ut nonnisi a jurante dicitur. Ita ergo intelligitur praecepisse Dominum ne juretur, ne quisquam sicut bonum appetat jusjurandum, et assiduitate jurandi ad perjurium per consuetudinem delabatur. Quapropter qui intelligit, non in bonis, sed in necessariis jurationem habendam, refrenet se quantum potest, ut non ea utatur, nisi necessitate, cum videt pigros esse homines ad credendum, quod eis utile est credere, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
I Ego autem dico uobis non iurare omnino
I Neque per terram qui a scabellum ẽ pe¬
is dum eius. Neque per hierosolimam quia
i ciuitas est magniregis. Neque percaput
ss tuum iuraberis. quia non potes facereca
Is pillum unum album annigrum. Sit aũ
sermo uester. est est. non non. quod
Namplius est. amalo est. Iustitia pha¬
riseorum est non peierare: Hanc con¬
firmat quiuetat iurare : quod per¬
tinet adiustitiam regni celorum:
Sicut enim falsum loqui non potest
qui non loquitur. sic peierare ñ potẽ
qui non iurat: Sed tamen quo iurat qui
adhib& testem dm̃: diligenter consideran¬
dum est. hoc capitulum ne contra prȩcep¬
tum dñi apostolus fecisse uideatur qui
sepe hoc modo iurauit cum dicit:
Quȩ autem scribo uobis eccecorã
tior: Tale est &iã illud: Testis enim est
mihi ds̃ cui seruio in spũ meo in euange¬
lio filii eius: quomodo sine intermissio¬
ne memoriã uri facio semper inorati¬
ombus meis :: Nisi forte quisdicat tunc

Expanded text:
et: « Dico vobis non jurare omnino,, quia thronus est Dei; neque per terram, quia scabellum est pedum ipsius; neque per Hierosolymam, quia est civitas regis magn tuum juraveris, quia non potes facere capillum unum album aut nigrum. Sit autem sermo vester, Est, est; Non, non: quod autem amplius est, a malo est. Justitia Pharisaeorum est, non pejerare: hanc confirmat qui vetat jurare, quod pertinet ad justitiam regni coelorum. Sicut enim falsum loqui non potest qui non loquitur, sic pejerare non potest qui non jurat. Sed tamen quoniam jurat qui adhibet testem Deum, diligenter considerandum est hoc capitulum, ne contra praeceptum Domini Apostolus fecisse videatur, qui saepe hoc modo juravit, cum dicit, Quae autem scribo vobis, ecce coram tior . Tale est etiam illud, Testis enim mihi est Deus, cui servio in spiritu meo in Evangelio Filii ejus, quomodo sine intermissione memoriam vestri facio semper in orationibus meis . Nisi forte quis dicat tunc
Abbreviated transcription (Latin):
diuinis consiliarius scandaligans est : si in a¬
quam perniciosam heresim nomine
religionis atq: doctrinȩ conatur
inducere: Ergo & dextera ma¬
nus accipDitur dilectus ad iu¬
tor &minister in diuinis operi¬
bus: Nam quem admodum in oculo
contemplatio: sic inmanu actio recte intel¬
legitur : ut sinistra manus intellegatur in ope¬
ribus quae hu ic uitȩ corporisunt necessaria:¬

Expanded text:
divinis consiliarius scandalizans est, si in adivinis consiliarius scandalizans est, si in aliquam perniciosam haeresim nomine religionis atque doctrinae conatur inducere. Ergo et dextera manus accipiatur dilectus adjutor et minister in divinis operibus: nam quemadmodum in oculo contemplatio, sic in manu recte actio intelligitur; ut sinistra manus intelligatur in operibus quae huic vitae et corpori sunt necessaria
Abbreviated transcription (Latin):
inpedimento est adueram beatitudinem:
erue illum & proice abste Expedit e¬
nim tibi ut pereat unum horum quae¬
ita diligis ut tamquam membra
here. ant quam totum corp
tuum eat ingehennam: Sed
qm̃ sequitur demanu dex¬
tera & similiter dicitur: Si
dextera manus tua scandaligat te. ab¬
scide eam & proice abste: expedit enim
tibi ut pereat unum membrorum tuorum
quam totum corpus tuum eat ingehenna:
Cogit quȩrere diligentius quid dixerit ocu¬
lum: Inqua quȩstione nihil mihi occurrit
congruentius: quam dilectissimum amicum:
Nam hoc est utique quod membrum recte
possumus appellare quod uehementer diligi¬
mus & hunc consili arium quia oculus est tã¬
quam demonstras iter : & in rebus diuinis quia
dexter est: Vt sinister sit dilectus quidem c̃¬
siliarius. sed inrebus terrenis ad necessitatem
cor Oporis pertinentibus de quo scandalizan¬
te superfluum erat dicere. quando quidem
nec dextro parcendum sit In rebus autẽ

Expanded text:
impedimento est ad veram beatitudinem, impedimento est ad veram beatitudinem, erue illud, et projice abs te. Expedit enim tibi ut pereat unum horum, quaeita diligis ut tanquam membra tibi haereant, quam totum corpus tuum eat in gehennam. 38. Sed quoniam sequitur de manu dextera, et similiter dicitur, Si dextera manus tua scandalizat te, abscide eam, et projice abs te: expetibi ut pereat unum membrorum tuorum, quam totum corpus tuum eat in gehennam; cogit quaerere diligentius quid dixerit oculum. In qua quaestione nihil mihi occurrit congruentius, quam dilectissimum amicum; nam hoc est utique quod membrum recte possumus appellare, quod vehementer diligimus: et hunc consiliarium; quia oculus est, tanquam demonstrans iter; et in rebus divinis, quia dexter est: ut sinister sit dilectus quidem consiliarius, sed in rebus terrenis, ad necessitatem corporis pertinentibus; de quo scandalizante superfluum erat dicere, quandoquidem nec dextro parcendum sit. In rebus autem
Abbreviated transcription (Latin):
infelicem exclamat lugendo implorat
consolatoris auxilium: Nec paruus est
adbeatitudinem accessus. cognitio infeli¬
citatis suȩ: Et ideo Beati &iam lugentes.
IIscandaligat te erue eum & proice abs
Ite. expedit enim tibi utpereat unumem¬
I brorum tuorum quam totum corpus
Ituum eat ingehennam. Hic ueroma¬
gna opus est fortitudine ad membrec
prȩcidenda: Quic quid enim est quod
significat oculus: sine dubio tale est quod uehe¬
men ter diligitur: Sol& enim & ab eis: quiue¬
hementer uolunt exprimere dilectionem su¬
am. ita dici: Diligo eum ut oculos meos aut &iã
plur quam oculos meos. Quod autem additũ
est dexter: fortasse adaugendam uim dilec¬
tionis ualet̃: Quam quam enim aduidendũ
isti oculi corporis commututer intendantur:
Et si ambo intendantur aequaliter possint :
amplius tamen formidant homines dex¬
trum amntere: Vt iste sit sensus: quicquid
illud est quod ita diligis ut prodextro ocu¬
lo habeas: si scandaligat te. idest si Otibi

Expanded text:
infelicem exclamat, lugendo implorat infelicem exclamat, lugendo implorat consolatoris auxilium, nec paruulus est ad beatitudinem accessus cognitio infelicitatis suae, et ideo beati etiam lugentes, um, et projice abs te: expedit enim tibi ut pereat unum membrorum tuorum, quam totum corpus tuum eat in gehennam. Hic vero magna opus est fortitudine ad membra praecidenda. Quidquid enim est quod significat oculus, sine dubio tale est quod vehementer diligitur. Solet enim et ab eis qui vehementer volunt exprimere dilectionem suam, ita dici, Diligo eum ut oculos meos, aut etiam plus quam oculos meos. Quod autem additum est, dexter, fortasse ad augendam vim dilectionis valet. Quanquam enim ad videndum isti oculi corporis communiter intendantur, et si ambo intendantur, aequaliter possint; amplius tamen formidant homines dextrum amittere. Ut iste sit sensus: Quidquid illud est quod ita diligis, ut pro dextro oculo habeas, si scandalizat te, id est, si tibi
Abbreviated transcription (Latin):
fleuit : &rursus fremuit: & post deinde
uoce magna exilamauit layare ueni
foras: Qua propter nomine moechan¬
tium qui hoc capitulo commemorantur.
omnem carnalem & libitlinosam concu¬
piscentiam oport& intellegi: Cum enim
tam assiduȩ idolatriam scriptura for¬
nicationem dicat: Paulus autem apos¬
tolus auaritiã idolatriȩ nomine appel¬
lat : quis dubit& omnem malam con¬
cupicentiam recte fornicationem uo¬
cari. quando anima neclegͥta superi¬
ore lege quaregitur. inferiorumna¬
turarum turpi uoluntate quasi mercede pro¬
stituta corrumpitur: Et ideo quisquis car¬
nalem delectationem aduersus rectam uolun¬
tatem succm rebellare consentit. per consu¬
etudinem peccatorum. cuius in domitȩ uio¬
lentia trahitur incaptiuitatemꝰ recolet quan¬
tum potest qualem pacem peccando amise¬
rit & exclamet: Infelix ego homo quis me
liberabit decorpore mortis huns gratia dĩ
per iħm xp̃m dñm nr̃m: Ita enim cum se

Expanded text:
fleuit, et rursus fremuit, et post deinde fleuit, et rursus fremuit, et post deinde uoce magna clamauit: Lazare, ueni foras. Quapropter nomine moechantium, qui hoc capitulo commemorantur, omnem carnalem libidinosam concupiscentiam oportet intellegi. cum enim tam assidue idolatriam scriptura fornicationem dicat — Paulus autem apostolus auaritiam idolatriae nomine appellat — quis dubitet omnem malam concupiscentiam recte fornicationem uocari, quando anima neglecta superiore lege, qua regitur, inferiorum naturarum turpi uoluptate quasi mercede prostituta corrumpitur? et ideo quisquis carnalem delectationem aduersus rectam . uoluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cuius indomitae uiolentia trahitur in captiuitatem, recolat, quantum potest, qualem pacem peccando amiserit, et exclamet: infelix ego homo; quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia dei per Iesum Christum. ita enim, cum se
Abbreviated transcription (Latin):
uertit: Hanc enim uincere difficillimum
est: et tamen &iam ipsam consuetudinẽ
sise quisque non deserat. axp̃ianã militi¬
ã non reformidet illo duce atq ad iutore
superabit . Acsic in pristinam pacem atq
ordinem & uir xp̃o. &mulier uiro subicit᷑:
Sicut ergo tribus gradibus ad peccatum
peruenitur. suggestione delectatione.
consensione. Ita istius peccati tres
sunt differentiȩ: In corde. infacto.
in consuetudine. tamquam tres mortes :
una. quasi indomo id est cum incor de
consentitur libidini. Altera iam prolata
qua si extra portam: cum in factum pro¬
cedit adsensio : Tertia cum ui consuetudinis
male: tamquam mole terrena premitur
animus. quasi insepulchro iam putens: Quȩ
tria genera mortuorum dñm resuscitasse
quis quis euangelium legit agnoscit: Et
fortasse considerat quas differentias ha¬
beat &iam ipsa uox resuscitantis: cum
alibi dicit: puella surge: alibi iuuenis
tibi dico surge : alibi infremuit sp̃u &

Expanded text:
uertit. hanc enim uincere difficillimum uertit. hanc enim uincere difficillimum est; et tamen etiam ipsam consuetudinem, si se quisque non deserat et christianam militiam non reformidet, illo duce atque adiutore superabit, ac sic in pristinam pacem atque ordinem et uir Christo et mulier uiro subicitur. Sicut ergo tribus gradibus ad peccandum peruenitur, suggestione, delectatione, consensione, ita ipsius peccati tres sunt differentiae, in corde, in facto, in consuetudine, tamquam tres mortes: una quasi in domo, id est cum in corde consentitur libidini, altera iam prolata quasi extra portam, cum in factum processit assensio, tertia, cum ui consuetudinis malae tamquam mole terrena premitur animus quasi in sepulchro iam putens. quae tria genera mortuorum dominum resuscitasse quisquis euangelium legit, agnoscit, et fortasse considerat, quas differentias habeat etiam ipsa uox resuscitantis, cum alibi dicit: puella, surge, alibi: iuuenis, tibi dico, surge, alibi: infremuit spiritu et
Abbreviated transcription (Latin):
tam quam męua delectatio Inrati¬
one uero tamquam inuiro consensio:
Quibus peractis tamquam de paradiso
hoc est debeatissima luce iustitiȩ in
mortem homo expellitur. Iustissime
omnino non enim cogit. quis ualet : Et om̃s
naturȩ mordine suo gradibus suis pulchrȩ
sunt. sed desuperio ribus inquibus rationa¬
lis animus ordinatus est: ad in feriora non
est declinandum: Nec quisquam hoc
facere cogitur: &ideo sifecerit sine ius¬
ta defensione punietur: Non enim hoc
committit inuitus: Uerum tamen de¬
lectatio ante consuetudinem: uel nulla ẽ
uel tam tenuis : ut prope nullasit: Cui con¬
sentire magnum peccatum est. cum inlicita¬
est : Cum autem quisque consenserit com¬
mit tit peccatum incorde : Siautem &iam
infactum processerit: uidetur satiari & extin¬
gui cupiditas: Sed postea cum suggestio
repetiturs maior accenditur delectatio.
Quȩtamen adhuc multo minor est: quam
illa que assiduis factis inconsuetudinem

Expanded text:
tamquam in Eua delectatio, in ratitamquam in Eua delectatio, in ratione uero tamquam in uiro consensio. quibus peractis tamquam de paradiso, hoc est de beatissima luce iustitiae, in mortem homo expellitur, iustissime omnino. non enim cogit qui suadet, et omnes naturae in ordine suo gradibus suis pulchrae sunt, sed de superioribus, in quibus rationalis animus ordinatus est, ad inferiora non est declinandum. nec quisquam hoc facere cogitur, et ideo, si fecerit, sine iusta defensione punitur. non enim hoc committit inuitus. uerum tamen delectatio ante consuetudinem uel nulla est uel tam tenuis, ut prope nulla sit: cui consentire magnum peccatum est, cum est inlicita. cum autem quisque consenserit, committit peccatum in corde. si autem etiam in factum processerit, uidetur satiari et extingui cupiditas; sed postea, cum suggestio repetitur, maior accenditur delectatio, quae tamen adhuc multo minor est quam illa quae assiduis factis in consuetudinem
Abbreviated transcription (Latin):
lectauerit: delectio inlicita refrenanda ẽ:
uelut cum ieiunamus &uisis cibis palati
appetitus ad surgit. nonfit nin delectatio¬
ne. sed huic tamen non consentimus &
eam dominantis rationis iure cohibemus:
Si autem consensio facta fuerit. plenum
peccatum erit. Notum autem dõ incor¬
de nostro: &iam si facto. non innotes¬
cat hominibus: Ita ergo sunt istigradus:
quasi a serpente suggestio fiat. id est
lubrico & uolubili. hoc est temporali
corporum motu: Qui a &siqua talia
fantasmata intus uersantur unanima.
de corpore for insecus tracta sunt: &si
quis occultus propter. istos uel sensus mo¬
tus corporis animum tangitsẽ &iam
ipse corporalis & lubricus: Et ideo quantom
labitur occultius ut cogitationem contingat.
Tanto conuenientius serpenti conparatur :
Tria ergo hec ut dicere coeperam similia
sunt illi gestȩ rei. quȩ ingenesi scripta sunt:
ut quasi a serpente fiat suggestio & quȩ¬
dam suasio In appetitu autem carnali.

Expanded text:
lectaverit, delectatio illicita refrenanda est. lectaverit, delectatio illicita refrenanda est. Velut cum jejunamus et visis cibis palati appetitus assurgit, non fit nisi delectatione: sed huic tamen non consentimus, et eam dominantis rationis jure cohibemus. Si autem consensio facta fuerit, plenum peccatum erit, notum Deo in corde nostro, etiamsi facto non innotescat hominibus. Ita ergo sunt isti gradus, quasi a serpente suggestio fiat, id est, lubrico et volubili, hoc est temporali corporum motu; quia et si qua talia phantasmata intus versantur in anima, de corpore forinsecus tracta sunt; et si quis occultus praeter istos quinque sensus motus corporis animam tangit, est etiam ipse temporalis et lubricus, et ideo quanto inlabitur occultius, ut cogitationem contingat, tanto conuenientius serpenti comparatur. tria ergo haec, ut dicere coeperam, similia sunt illi gestae rei, quae in Genesi scripta est, ut quasi a serpente fiat suggestio et quaedam suasio, in appetitu autem carnali
Abbreviated transcription (Latin):
Echaberis: ego autem dico uobis. quia is¬
omnis qui uiderit mulierem ad concupis is¬
cendum eam. iam mechatus est eam is
incor de suo. Iustitia ergo minor ẽ non
moe chari corporum coniunctione.
Iustitia ergomaior regni dĩ non mo¬
chari incorde:. Multo facilius custo¬
dit ne moe chatur incorpore: quisquis
ergo confirmauit qui hoc prȩcepit non
uenit legem soluere. sed implere: Sane
considerandum est quod non dixit.
Omnis qui concupiscerit mulierem.
sed qui uiderit mulierem ad concupis¬
cendam: idest hoc fine & hoc animo
ad tenderit: ut eam concupiscat:
Quod iam non est. titillari delectatio¬
ne carnis sed plane consentire libi¬
dini. ita utnon refrenetur inlicitus
appetitus. sed si facultas datafuerit.
satietur: Nam tria sunt quibus impletur
peccatum. Suggestione delectatione &
consensione: Sug gestione siue permemori¬
am fit. siue percorporis sensus cum aliquid
uidemus. aut audimus uel ol facimus uel
gustamus uel tangimus: Quod s̃ fruide¬

Expanded text:
ico uobis, quia omnis, qui uiderit mulierem ad concupiscendum eam, iam moechatus est eam in corde suo. iustitia ergo minor est non moechari corporum coniunctione, iustitia uero maior regni dei non mochatur in corde, multo facilius custodit, ne mergo confirmavit qui hoc praecepit: non enim venit Legem solvere, sed implere. Sane considerandum est quod non dixit, Omnis qui concupiverit mulierem; sed, qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, id est, hoc fine et hoc animo attenderit ut eam concupiscat: quod jam non est titillari delectatione carnis, sed plene consentire libidini; ita ut non refrenetur illicitus appetitus, sed si facultas data fuerit, satietur. 34. Nam tria sunt quibus impletur peccatum; suggestione, delectatione, et consensione. Suggestio, sive per memoriam fit, sive per corporis sensus, cum aliquid videmus, vel audimus, vel olfacimus, vel gustamus, vel tangimus. Quo si frui de
Abbreviated transcription (Latin):
causa. uel racha nondicat sine causa. uel
eum fatuum non appellaet sine causa. quod
totum super bissime admittitur. Velfor¬
te simhorum aliquo lapsus fuerit. quod
est unum remedium. supplici animo ue¬
niam deprecetur. nisi quisquis in anis iac¬
tantiȩ spũ non inflatur. Beati ergo pau¬
peres spu quo ipsorumẽ regnum cȩlo
Esto inquit aduersario tuo beniuolus cito
Idum es inuia cum eo ne forte te tradat
Nad uersarius iudici. & iudex tradat te
Iministro & incarcerem mittaris.¬
I Amen dico tibi non exies inde donec

Expanded text:
causa, vel Racha non dicat sine causa, vel causa, vel Racha non dicat sine causa, vel eum fatuum non appellet sine causa, quod totum superbissime admittitur; vel forte si in aliquo horum lapsus fuerit, quod est unum remedium, supplici animo veniam deprecetur; nisi quisquis inanis jactantiae spiritu non inflatur? Beati ergo pauperes spiritu; quoniam ipsorum est regnum coeloruCAPUT XI.--29. Esto, inquit, adversario tuo benevolus cito dum es in via cum eo; ne forte te tradat adversarius judici, et judex tradat te ministro, et in carcerem mittaris. Amen dico tibi, non exi
Abbreviated transcription (Latin):
uersum nos nam nos aduersus illum ha¬
bemus. siille nos leserit ubi non opus est
pergere ad reconciliationem. Nonenim ue¬
niam postulabis abeo qui tibi fecit iniuri¬
am. sed tantum dimittis. sicut tibi dimit¬
ti adño cupis quod ipse commiseris. Per¬
gendum est ergo adreconciliationem cũ
inmentem uenerit quod nos forte fratrẽ
in aliquo lesimus. Pergendum est ergo non
pedibus corporis. sed motibus animi utte
humili affectu prosternas fratri adquem
cara cogitatione cucurreris in conspectu
eius cui munus oblaturus es. Ita enim &i¬
am siprȩsens sit: poteris eum nonsimula¬
to animo lenire. atque ingratiam reuo¬
care ueniam postulando. si hoc prius co¬
ram dõ feceris. pergens ad eum. non pi¬
gro motu corporis. sed celerrimo dilec¬
tionis affectu: Atque inde ueniens. idẽ
intentionem reuocans. adid qđ agere
coeperas offeres munus tuum. Quis autem
hoc fecit. ut fratri suo uel non irascatur sine

Expanded text:
versum nos: nam nos adversus illum haversum nos: nam nos adversus illum habemus, si ille nos laesit: ubi non opus est pergere ad reconciliationem; non enim veniam postulabis ab eo qui tibi fecit injuriam, sed tantum dimittes, sicut tibi dimitti a Domino cupis, quod ipse commiseris: pergendum est ergo ad reconciliationem, cum in mentem venerit quod nos forte fratrem in aliquo laesimus; pergendum autem non pedibus corporis, sed motibus animi, ut te humili affectu prosternas fratri, ad quem chara cogitatione cucurreris, in conspectu ejus cui munus oblaturus es. Ita enim etiam si praesens sit, poteris eum non simulato animo lenire, atque in gratiam revocare veniam postulando, si hoc prius coram Deo feceris, pergens ad eum non pigro motu corporis, sed celerrimo dilectionis affectu; atque inde veniens, id est, intentionem revocans ad id quod agere coeperas, offeres munus tuum. 28. Quis autem hoc facit, ut fratri suo vel non irascatur sine
Abbreviated transcription (Latin):
signum est altare uisibile: Quod li¬
b& enim munus offerimus do. siue
prophetiam siue doctrinam siue ora¬
tionem siue ymnum siue psalmum
& siquid tale aliud sp̃italium dono¬
rum animo occurrerit. acceptum
eẽ non potest dõ nisi fidei sincerna¬
te fulciatur. & ei fixe atq in mobi¬
le tamquam inponatur. ut possit
in tegrum atque inlibatum esse
quod loqui mur. Nam multi here¬
tici non habentes altare. id est uerã
fidem blasphemias prolaude dix¬
erunt. Ter renis uidelic& opinioni¬
bus ad grauati. uotum suum tãquã
interra proicientes: Sed debet ẽẽ
sana &iam offerentes intentio
& propter ea cum tale aliquid ob¬
laturi sumus incorde nostro idest
in interiore dĩ templo. templum
enim dĩ scm est inquit quod estis
uos: & in interiore homine habi¬
tare xp̃m perfidem incordibusues¬
tris: simmentem uenerit qđ aliqͥd
habeat aduersum nos frater. idest sinos eũ
in aliquo lesimus. Tunc enim ipse habet ad¬

Expanded text:
signum est altare visibile. Quodlisignum est altare visibile. Quodlibet enim munus offerimus Deo, sive prophetiam, sive doctrinam, sive orationem, sive hymnum, sive psalmum, et si quid tale aliud spiritualium donorum animo occurrit, acceptum esse non potest Deo, nisi fidei sinceritate fulciatur, et ei fixe atque immobiliter tanquam imponatur, ut possit integrum atque illibatum esse quod loquimur. Nam multi haeretici non habentes altare, id est veram fidem, blasphemias pro laude dixerunt; terrenis videlicet opinionibus aggravati, votum suum tanquam in terram projicientes. Sed debet esse sana etiam offerentis intentio. Et propterea cum tale aliquid oblaturi sumus in corde nostro, id est in interiore Dei templo; Templum enim Dei sanctum est, inquit, quod estis vos ; et, In interiore homine habitare Christum per fidem in cordibus vestris : si in mentem venerit quod aliquid habeat adversum nos frater, id est, si nos eum in aliquo laesimus; tunc enim ipse habet ad