comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ceramonũ s cipice portaret: Re capitulatõ su¬
& redemptor. Unũ tͥ sine alt̾o ñ sufficit
Uttũq agnosce. Utrumq confitere. Sicrea¬
torem eredis: agnoscis qͦd factus es: Si tedẽp¬
torem ꝯfiteris: agnoscis qͦd repaiatus es Unꝰ:
creator ⁊ redemptor. In suo te fecit: intuote
refecit: ⁊ uttũq unꝰ fecit. Si ip̃e te fecisset⁊
alt̾ refecisset: deberes illi qͦd factus es: ⁊ debe¬
res alt̃i qͦd refectus es: Et ẽet diuisa intentio
tua.⁊ dilectio tua. ⁊ obedientia tua: ⁊ñ eẽs uniꝰ
totꝰ. ⁊ eduob illũ płꝰ diligeres. aqͥ pł hr̃es. Qui
creauit te dedit tͥ ee Quiredemit ce dedit tͥ
beatum eẽ. ꝓpt̾ea ne pł ãte diligeretur alt̃
quidam redemptor qͣm ipse creaitor: uoluit
ipẽ creator ẽẽ. redemptor: ⁊ sustinuit tuam
passionẽ: ut emeret tuã dilectionẽ. Mistꝰ:
naturał filius ꝓ ad optandis: qr sine ip̃o
alieni introducendi ñ fuerãt inhereditatẽ.

Expanded text:
ceraemoniis et redemptor. Unum tibi sine altero non sufficit. Utrumque agnosce, utrumque confitere. Si Creatorem credis agnoscisque quod factus es; si redemptorem confiteris, agnoscis quod reparatus es. Unus est creator et redemptor. In suo te fecit, in tuo te refecit; et utrumque unus fecit. Si ipse te fecisset, et alter te refecisset; deberes illi quod factus es, et deberes alteri quod refectus es. Et sic esset divisa intentio tua et dilectio et obedientia tua; et non esses unius totus. Et de duobus illum plus diligeres, a quo plus haberes. Qui creavit te, dedit tibi esse; qui redemit te, dedit tibi beatum esse. Propterea ne plus a te diligeretur alter quidam redemptor, quam ipse creator, voluit ipse creator esse redemptor, et sustinuit tuam passionem ut emeret tuam dilectionem. Missus est naturalis filius pro adoptandis, quia sine ipso alieni introducendi non fuerant in haereditatem.
Abbreviated transcription (Latin):
crescit: qñ eruditur ad sciãm. Scd̾m affectũ
crescit : qñ ad deuotionem extitat᷑ ⁊ roborat᷑.
ad ꝯstantiam. Quoꝵdam fides cognitione
magna ÷ : affectu parua. Quondã affectu
magna: cognitione parua. Aliĩ fidem.⁊
tam magnum in fide mag̾ laudabilẽ eẽ.
ꝗͣ cognitionẽ magnam dñs manifeste os¬
ten diti uͥ fidem grano sinapis compataũ:
quod qͣntitate quid̃ paruũ÷ s ñ feruore.
hinc mulieri cattanee parum ad huc
quid̃ scienti s multũ ꝯfitemi: dictum ÷
Mulier magna ÷. fides tua. Illa namq
ap̃ dm̃ fides magna reputatur. q̃ ⁊ siminꝰ
uigeat scĩa: ꝑ ꝯstantiam tñ foris ostendit᷑.
Cum gͦ fides cogiitione crescit adiuuat᷑:
cum uͦ affectu crescit ꝓmeret᷑. Itẽ scd̾m ĩ¬
crementa fidoi tͥa gn̾ai credentiũ inuemi¬

Expanded text:
uditur ad scientiam. Secundum affectum crescit, quando ad devotionem excitatur et roboratur ad constantiam. Quorumdam fides cognitione magna est; affectu parva. Quorumdam vero affectu magna, cognitione parva. Alii fidem et n affectum magnum in fide magis laudabilem esse quam cognitionem magnam Dominus manifeste ostendit ubi fidem grano sinapis comparavit, quod quantitate quidem parvum est sed non fervore. Hinc mulieri Chananeae parum quidem adhuc scienti sed multum confidenti, dictum est: Mulier magna est fides tua . Illa namque apud Deum fides magna reputatur, quae etsi minus vigeat scientia, per constantiam tamen foris ostenditur. Cum ergo fides cognitione crescit, adjuvatur, cum vero affectu crescit promeretur. Item secundum incrementum fidei, tria genera credentium in
Abbreviated transcription (Latin):
consulentes cõmodiora salut ⁊ ꝓpinqui oia
mus: ita qͦ ꝑsuccessionem tẽpoꝵ abini¬
tio inc̃m̃tis qͣb dam auctam in ipsis fide¬
lib non dubitemus. uuam tñ ⁊ eandem
fidem fuisse p̃cedentiũ ⁊ subseq̃ntiũ. in
quib tñ eadem cognitio ñ fuit. sicĩ du¬
bitant̃ ꝯficemut: quẽ adinodũ in hũs
qͦs innr̃is demyorib fideles cernimꝰ ecmd̃
fidem ⁊ tñ non eandem fidei cognitionem
inuemimꝰ. Creuit itaq ꝑ tẽpora fides in oibꝰ
ut maior eẽt: s mutata ñ ÷ ut alia eẽt.
Ance lege d̾s creator credebatur: ⁊ ab eo
foret exceptis pautis quib hoc scire sin¬
gularit̾ in mun̾e datum erat: ã cet̾is etiã
fidelib ñ cognoscebatur. Sub lege auemꝑ
sona redemptors mittenda p̃dicebatur:
⁊ uentura expectabatur. Que autẽ ip̃a ꝑso

Expanded text:
consulentes, commodiora saluti et propinquiora consulentes, commodiora saluti et propinquiora mus, ita quoque per successionem temporum ab initio incrementis quibusdam auctam in ipsis fidelibus non dubitemus. Unam tamen et eamdem fuisse fidem praecedentium et subsequentium: in quibus tamen eadem cognitio non fuit, sic indubitanter confitemur, quemadmodum in his quos in nostris temporibus fideles cernimus eamdem fidem, et tamen non eamdem fidei cognitionem invenimus. Crevit itaque per tempora fides in omnibus, ut major esset, sed mutata non est, ut alia esset. Ante legem, Deus creator credebatur; et ab eo foret, exceptis paucis quibus hoc scire singulariter in munere datum erat; a caeteris etiam fidelibus non cognoscebatur. Sub lege autem persona redemptoris mittenda praedicebatur, et ventura exspectabatur. Quae autem ipsa persona
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ne forte putetur solis mał absconditum:
subiecit nouissums temporib scĩs renelatũ.
Si om̃s boni hoc abiitio cognouerunt.
qͦ mͦ ł mali hoc ignorare potuert̃: oari¬
me cum ab ipsis bonis qui ħ ꝑcepissent:
qui uere bom ł mali eẽcit. quib hoc reue¬
landum ł celandum forit discetni non
potuiss. Atq in hc̃ modum ꝯsequens eẽ.
mani feste agnoscimus: ut sibonis oĩb
ħ reuelata ꝯsitem᷑ : mał qͦ non ignota suis¬
se ñ dubitemus. porro si hoc stare debebit.
qͥs ñ uideat ꝗͣ meffabilit̾ pͥora illa tẽpora
p̾t̾iorib scł̃is p̃ferenda sint: c̃ fides que h
templatronem ꝓpħice aspirationis intus
ab oĩb plena ⁊ manifesta u̾itatis luce le¬
geretur: Quid fides nr̃a comparatione
fidei illor: nͥ ut ita dicam ñ fides s opinio
quedam dicenda ÷ qͦs in t̾m certiores agnos¬
cimus fuisse de futuro. qͣm nos de p̃t̾ico:
cipimꝰ ꝑ u̾bum. Quod siuerũ ÷ qͥs ñ uideat
qm̃ ad uentus xͥ fidelib non solum illu

Expanded text:
nditum, subjecit novissimis temporibus sanctis revelatum. Si omnes hoc ab initio boni cognoverunt, quomodo vel mali hoc ignorare potuerunt, maxime cum ab ipsis bonis qui hoc percepissent, qui vere boni vel mali essent; quibus hoc revelandum vel celandum foret discerni non potuisset. Atque in hunc modum consequens esse manifeste agnoscimus, ut si bonis omnibus haec revelata confitemur, malis quoque non ignota fuisse non dubitemus. Porro si hoc stare debebit, quis non videat quam ineffabiliter priora illa tempora posterioribus saeculis praeferenda sint, cum fides quae hic templationem propheticae aspirationis, intus ab omnibus plena et manifesta veritatis luce legeretur? Quid fides nostra comparatione fidei illorum, nisi, ut ita dicam, non fides, sed opinio quaedam dicenda est? quos in tantum certiores agnoscimus fuisse de futuro quam nos de praeteritercipimus per verbum. Quod si verum est, quis non videat quod adventus Christi non solum illum
Abbreviated transcription (Latin):
ut õs ꝙͣ eandem fidem s ñ eandem fid̾i cog-¬
intionẽ hũisse dicant᷑ aut si de oũ ħ ducũ
intelligit᷑: os qͥ fituram redemptionẽ credi¬
decunt: ħ ⁊̃ in quib redemptio ꝯstabat cre
gͥ mͦ sano intellectu. dici pot̾ õs abinitio uis¬
tos fidem saluatoris huisse: ⁊ õs in fide redẽp¬
tionis uenture iustificatos fuisse: qr eandẽ

Expanded text:
fidem sed non eamdem fidei cognitionem habuisse dicantur; aut si de omnibus hoc dictum intelligitur, omnes qui futuram redemptionem crediderunt, haec etiam in quibus redemptio constabat credmodo igitur sano intellectu dici potest omnes ab initio justos fidem Salvatoris habuisse, et omnes in fide redemptionis venturae justificatos fuisse, quia eamdem
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ expestarent: faturũ redemptorẽ. hec
simpliciũ fid̾i inicio fid̾i suffecisse credi¬
inus: quib ⁊ sinicħ ampliꝰ additum ÷
ad cognitionẽ: multũ tñ collatũ ÷ ad
rum ⁊ resurrecturum ⁊ ascensurum:
siue alia qͦdã que ilł temporib abscõ¬
dita fuerunt. manifeste ñ cognouerunt:
⁊ tñ fidem natiuitatis ⁊ passionis suit re¬
surrectionis ⁊ ascensionis eiꝰ. in ħ eos ueris¬
sime habuisse dm̃s qi credentib ⁊ scientib
ħ. fide ⁊ de uotione. sub spe ⁊ axpestatione
eiꝰdem redemptionis sue ad heserunt: ꝗͣ¬
uis modum eidẽ redemptionis sue siłr nõ¬

Expanded text:
vel exspectarent futurum redemptorem. Haec simplicium fidei in initio suffecisse credimus, quibus, etsi nihil amplius additum est ad cognitionem, multum tamen collatum est ad rum, resurrecturum, et ascensurum; sive alia quaedam quae illis temporibus abscondita fuerunt, manifeste non cognoverunt. Et tamen fidem nativitatis et passionis, sive resurrectionis et ascensionis ejus, in hoc eos verissime habuisse dicimus; quia credentibus et scientibus haec fide et devotione sub spe et exspectatione ejusdem redemptionis adhaeserunt, quamvis modum ejusdem redemptionis suae si
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ qͥ ambigat. p̃sente saluatore ⁊ regnum
celoꝵ manifesta iam luce p̃dicante misfĩ¬
um passionis. intm ad hucignotum fuisse
dicebantur. Duo qͦ illi discipuli quib eu¬
tib ⁊ dubitantib in ura iħc apparuit: ad
ipsuis int̾rogationem pulsati ĩt cetera drsisse
referuntur. Nos spabamus qͦd ip̃e esset
redempturꝰ isrł. Inqͦ aꝑte ostendunit quod
tedemptorem isrł ꝑpassionẽ. xͥ ꝑpassionẽ¬

Expanded text:
 qui ambigat; praesente salvatore et regnum coelorum manifesta jam luce praedicante, mysterium passionis in tantum adhuc ignotum fuisse dicebantur. Duo quoque illi discipuli quibus euntibus et dubitantibus in via Jesus apparuit; ad ipsius interrogationem pulsati, inter caetera dixisse referuntur: Nos sperabamus quod ipse erat redempturus Israel . In quo aperte ostendunt quod redemptionem Israel per passionem
Abbreviated transcription (Latin):
tim caꝑe ñ pot̾ qͣntum ⁊̃. ⁊ beatificam dara qu¬
tant hũ quifidem ueram in multitudine
coguitionis potꝰ ꝙ̃ in magnitudine deuotiois
cum pietas diuina ñ attendat qͣnta cognitio¬
ne credatut: si magis qͣnta deuotione ĩ qͦd
creditur diligat᷑. hoc iccirco cõmemoiamꝰ
quia agnouinꝰ quosdã eẽ. muius discretos:
qͥ humane possibilitatis mensuram nesciuĩt:
q possibilitatem suã ñ attendunt. Et si at¬
tendinit. maiou stulticia estimant hoc õs
cẽ. deb̾e. qͦ se p̃cet̾is. undeut ampliꝰ aliqͥd acce¬
pisse. Affirmant fidelem nulla rõne ẽẽ. dr¬
cendum qui ñ magna quedam ⁊ mullta ⁊
sullimia fid̾i sacmenta agnouerit: ⁊ dema¬
iestate creatoris ⁊ de humanitate saluato

Expanded text:
tiam capere non potest quantum est. Et beatificandam putant hi fidem veram in multitudine cognitionis potius quam in magnitudine devotionis, cum pietas divina non attendat quanta cognitione credatur, sed magis quanta devotione id quod creditur, diligatur. Hoc idcirco commemoramus, quia agnovimus quosdam esse minus discretos, qui humanae possibilitatis mensuram nesciunt; quia suam passibilitatem non attendunt, et si attendunt, majori stultitia existimant hoc omnes esse debere, quo se prae caeteris vident amplius aliquid accepisse. Affirmant fidelem nulla ratione esse dicendum, qui non magna quaedam et multa et sublimia fidei sacramenta agnoverit; et de majest
Abbreviated transcription (Latin):
impletum: qͦd moyses optabat cum dic̾et.
Quis dabit ut õs ꝓpħetent: Queso quid si¬
mile attulit eiuangłiũ : frustia głat᷑ paulꝰ
apostolis accepisse: cum nicħ tale indiebus
suis potuerit exꝑiri. Deinde diebat. Nunqͥd¬

Expanded text:
impletum, quod Moyses optabat, cum diceret: impletum, quod Moyses optabat, cum diceret: Quis dabit ut omnes prophetent? Quaeso, quid simile attulit Evangelium? Frustra gloriatur Paulus apostolis accepisse; cum nil tale in diebus suis potuerit experiri. Denique aiebat: Numq
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ nos crediraus xp̃m incarne uenisse: sic illi
uentarum: sic̃ nos mortuũ: ita illi mor̾tu¬
rum: sic̃ nos resurrexisse: ita illi resurrectu¬
mortuoꝵ. ħ autẽ si uera st̃ sic̃ ab ilł estima.¬
tur: ⁊ sic̃ aꝓpositis auctoritatib affirmari
uidet᷑: fuit antiquis temporib aut ꝑͥara
salus ÷ aut nintium numerosa ꝑfectio:
quoꝵ qͥdẽ quõlib saꝑe discretionis t̾minoͤ
excedere ÷. Quod si uidetur tolerabilius im
mo ⁊ d̾o chignius iudicatur replesse potus
⁊ ditosse scła illa multitudine ꝑfectorum.
ꝗͣ saluandoꝵ tanta fuisse paucitate ꝯten¬
ta mist̾ia iam tc̃ penetrarent: sunquã ħ
recipitur. bñdicimus quidẽ dm̃ indonis
suis. s quid tempori gr̃e reseruatũ sit ñ ui¬
demus: nͥ qͦd tempꝰ gr̃e illud potius iuxta
sententiam hanc fuerit appellandũ. inqͦ
tot ⁊ taute d̾i popło diutie sp̃s affiuebãt:
ut illud̃ ꝓrsus incredibili felicitate cerũet᷑

Expanded text:
s nos Christum in carne uenisse, sic illi s nos Christum in carne uenisse, sic illi uenturum, sicut nos mortuum, ita illi moriturum, sicut nos resurrexisse, ita illi resurrectumortuorum. Haec si vera sunt sicut ab illis existimantur, et sicut a propositis auctoritatibus affirmari videntur aut in antiquis temporibus fuit perrara salus; aut nimium numerosa perfectio, quorum quidem quodlibet sapere, discretionis terminos excedere est. Quod si videtur tolerabilius, imo etiam Deo dignius judicatur, ipsum replesse potius et ditasse saecula illa multitudine perfectorum quam salvandorum tanta fuisse paucitate contenta mysteria jam tunc penetrarent: si, inquam, hoc recipitur, benedicimus quidem Deum in donis suis; sed quid tempori gratiae reservatum sit, non videmus: nisi quod tempus gratiae illud potius juxta sententiam hanc fuerit appellandum, in quo tot et tantae Dei populo divitiae spiritus affluebant; ut illud prorsus incredibili felicitate cerneretur
Abbreviated transcription (Latin):
p̃henderit. Ipãm quoq diuunitatis naturã
rudib aĩs. ⁊ uix ad ea q̃ udent sufficientib
explicandan: ⁊ corporec̃i ab incorporeq nat᷑o
nr̃e innatiuitate ⁊ passione ⁊ resurrectione.
⁊ ascensione saluatoris ñti mundo iam ma¬
nifesta sunt s̃ib abinitio mundi iustis ⁊
sĩdclib tam minorib quam maiorib ead̾
cognitione patuisse uentura: qͣ a nob̾ nuĩc
cognoscunt᷑ pͣt̾ita. Alioqͥn ñ ũe dicendum.
fidem hor oĩum hũisse: qͥ ista ñ agnoue¬
rint. Ista autẽ oĩa q̃ in sac̃mento nr̃e re¬
dẽptionis cõpleta st̃. eos ⁊ credidisse ⁊ agno¬
uisse ñ solũ hac rõne ꝓbare seputant: qͦd
ti n suissent: nͥ ħ oĩa ⁊ facienda agnouis¬
sent.⁊ agnita credidissent uerũ ÷ͣ q aliqͦ¬
tiens scͥpture testant᷑ nullũ abitio sñ
saluos iustos faciebat arcaqͦs. pusillos cum
magnuis. ñ uecus testamentũ qͦd insetuitii¬
tem generat. ñ lex quod ñ sic data ÷ ut

Expanded text:
turam rudibus animis, et vix ad ea quae vident sufficientibus explicandam, et corpoream ab incorporea natura nostrae in nativitate, et passione, et resurrectione et ascensione Salvatoris nostri mundo jam manifestata sunt, omnibus ab initio mundi justis et fidelibus, tam majoribus quam minoribus, eadem cognitione patuisse ventura; qua a nobis nunc cognoscuntur praeterita. Alioquin non vere dicendum fidem horum omnium habuisse qui ista non agnoverunt. Ista autem omnia quae in sacramento nostrae redemptionis completa sunt eos et credidisse et agnovisse non solum hac ratione probare se putat, quod ti non fuissent, nisi haec omnia facienda agnovissent et agnita credidissent. Verum etiam quia aliquoties Scripturae testantur, nullum ab initio sine saluos iustos faciebat antiquos, pusillos cum magnis, non uetus testamentum quod in seruitutem generat, non lex quae non sic est data, quae
Abbreviated transcription (Latin):
expectamus ⁊ nos milib hoĩũ certitudinem
de oĩb nr̃o mendano confirmamꝰ ÷ Nec ip̃os
de se ita ueteres sensisse: paucis: ad uetere
possumus. Moyses scͥbit dm̃ ad se loq̃ntem
dixisse sic. Ego sum d̾s abraham ⁊ d̾̃s isaac.
⁊ d̾s iacob: ⁊ nom̃ meũ adondi ñ in dicaui
eis: subaudis sicut tͥ. Ostendit gͦ se de dei noti
cid plus aliqd p̃cedentib pattib accepisse. Daauid
qͦ suꝑ doctores suos ⁊ setuores. domi s̃ intelli¬
gentie audacter p̾sumit ita dicens. Snꝑ om̃s
docentes me intellexi: q testimonia tua medi¬
tottio mea ÷. Et rursum. Suꝑ senes intellex.

Expanded text:
exspectamus , et nos millibus hominum certitudinem de omnibus nostro mendacio confirmamus. 14. Nec ipsos de se ita veteres sensisse, paucis advertere possumus. Moyses scribit Deum ad se loquentem dixisse sic: Ego sum Deus Abraham, et Deus Isaac, et Deus Jacob; et nomen meum Adonai non indicavi eis ; subaudit, sicut tibi. Ostendit ergo se de Dei notitia 632 plus aliquid praecedentibus patribus accepisse. David quoque super doctores suos et seniores donum sibi intelligentiae audacter praesumit, ita dicens: Super omnes docentes me intellexi, quia testimonia tua meditatio mea est: et rursum, Super senes intel
Abbreviated transcription (Latin):
aligñ diuina gta unsicant᷑ ⁊ ad sui ꝯsid̾ationẽ
excitat᷑: ut qr̃ hõ natus sit.⁊ si alia pꝰ banc
uitam sequatur inquirant: si p̃mia uistis.
⁊ peccatorib tormenta reposita sino : ⁊ si pͣ
finẽ oꝑis. sequat᷑ p̃mnĩ iuste recributionif.
Tali gͦ ꝯsid̾atione incorde adorta magno mox
trepidationis motu. de dubio inte mortalis
ꝯscĩa ip̃a ꝯcutitur : ⁊ qͣntomigis sibi ertanti
ꝑidm immiñe cernit: tantomag̾ ad cogni¬
tionem u̾itatis ꝑuenire satagit. Consid̾at
in hoc mundo tam diu̾sas ẽẽ. hor̃ũ estimati¬
ones: suꝑ his in quib salꝰ hoĩs ꝯstat. paga¬
nim płes unitatẽ diuinitatis scindunt:
Iudi creatorẽ ꝯfitent᷑. saluatoiẽ ñ cognosct̾.
Et in his oĩb mens fluctuat: ⁊nͥ pietate
in suo teneret᷑. fortassis abiecta u̾itate falsi¬
idt qm̃m multis dubiis si nnũ aliquid te¬
linquitur: ut unũ aliud eligatur. dubi¬
etos ñ tollitur s mutatur. Accedit ad

Expanded text:
ando divina gratia visitantur; et ad sui considerationem excitantur, ut quare homo natus sit, an alia post hanc vitam sequatur inquirant; an praemia justis et peccatoribus tormenta reposita sint; et an post finem operis sequatur praemium justae retributionis. Tali consideratione in corde oborta, magno mox trepidationis motu de dubio vitae mortalis conscientia ipsa concutitur; et quanto magis sibi erranti periculum imminere cernit, tanto magis ad cognitionem veritatis pervenire satagit. Considerat in hoc mundo tam diversas esse hominum existimationes, super his in quibus salus hominis constat. Pagani in plures unitatem divinitatis scindunt. Judaei creatorem confitentur, salvatorem non agnoscunt. Et in his omnibus mens fluctuat; et nisi pietate in suo teneretur, fortassis abjecta veritate falsiiam in multis dubiis si unum aliquid relinquitur ut unum aliud eligatur, dubietas non tollitur, sed mutatur. Accedit ad
Abbreviated transcription (Latin):
ceꝑunt : ñ ÷ dubiũ quinhis qui ⁊ p̃sentes fue¬
rũt. multo amplius ꝯtuberit rerũ ipsarũ
exhibicio atq presentia exhibentis. Deme
& audiunt. Reati oculi qͥ uident q̃ uos iudetis.
Item. Nos autẽ dixi amicos: qr oĩa que audi¬
ui apr̃e meo nota feci uob̃. m ulti inquit re¬
ñ uiderunt: ⁊ audire que auditis ⁊ non audie¬
runt. Quare : Ut uidelicet clarius largius¬
q ꝑciꝑent: quod ux tenuit̾ obscureq pre¬
sentͤant. Aliequin qͥd opꝰ erat foris uidere
carnem.⁊ carnis audire sermonẽ: si iam

Expanded text:
perceperunt : non est dubium, quin his qui et praesentes fuerunt, multo amplius contulerit rerum ipsarum exhibitio, atque praesentia exhibentis. Denique et audiunt, Beati oculi qui vident quae vos videtis ; item: Vos autem dixi amicos, quinquit, renon viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt . Quare? ut videlicet clarius largiusque perciperent, quod vix tenuiter obscureque praesenserant. Alioquin quid opus erat foris videre carnem, et carnis audire sermones, si jam
Abbreviated transcription (Latin):
buit ꝓpħicum ild ad sua tempora retorq̃re.
Effundam de spũ meo suꝑfilios ⁊ filiã ur̃as.¬
iam p̾cesserat transactis scłis effusio sp̃c aut
illa apostolica c̃ ħ dic̾et intuebatur. ñ plane
effundam s subtrabam magis de spũ meo
dyasse debuerait. Quio eñ: s f̃lũi euunglĩ.
õs uet̾es instos pares facimus inscientia: nũ qͥd
ut pote qͦs ñ leccio sic̃ nos aut p̃dicatio: set
minimi antiquorr ustoꝵ compartut᷑ inscientia:
itł falli unquam potuisse ł falłe uoluisse: ⁊ ꝙ¬

Expanded text:
buit propheticum illud ad sua tempora retorquere, Effundam de Spiritu meo super filios et filias vesjam praecesserat transactis saeculis effusio spiritus.illa apostolica cum hic diceret intuebatur, non plane effundam; sed subtraham magis de Spiritu meo dixisse debuerat. Quid enim? Si filiis Evangelii omnes veteres justos pares facimus in scientia, nunquid utpote quos non lectio, sicut nos, aut praedicatio, sed minimi etiam antiquorum justorum comparentur in scientia, iae sentiatur vel falli unquam potuisse, vel fallere voluisse.
Abbreviated transcription (Latin):
Alũ tõne apꝓbant quod fid e credant.
Alii puritate cordis ⁊ munda ꝯscĩa int̾s
iam gustare incipiunt: qͥd fide credunt.
In pͥmis sola pietas fac̃ electionẽ. ĩ scd̾is
racio aduingit apꝓbationem. Int̾cũs
puritas intelligende app̃hendit certitudinem.
Quartũ gen̾ hoĩũ ⁊ quib crede ⁊ solũ fib̃i ñ q̃ dr̃e¬
Qui ꝯsuettidine inurndi magis ꝙͣ untute creden¬
di fideles noĩantur. d olis erum transeurib ĩ¬
tenti uunꝗͣ mentẽ ad futura cogitanda sulle¬

Expanded text:
Alii ratione approbant quod fide credunt. Alii puritate cordis et munda conscientia interius jam gustare incipiunt quod fide credunt. In primis, sola pietas facit electionem: in secundis, ratio adjungit approbationem; in tertiis, puritas intelligentiae apprehendit certitudinem. Quartum genus hominum est quibus credere est, solum fidei non qui consuetudine vivendi magis quam virtute credendi fideles nominantur. Solis enim transeuntibus intenti nunquam mentem ad futura cogitanda suble
Abbreviated transcription (Latin):
natus ñ deserat: quipꝰ uisione p̾sentis d̾i robora¬
e sola ꝑsuasione ꝓstrat᷑ erat. Ut aũ ĩ h plio ĩiuetꝰ
stare possit.⁊ bonũ suũ illesũ cꝰtodire: dantur
ei ut dictũ ⁊ in sacͣm̃tis arma quib se muniat:
inoꝑib bonis tela. quib hostẽ ꝓsternat: ut
.s. fidi caritate ⁊ spe ad iuncta. rat̾uis parit̾ ro¬

Expanded text:
roboratus, sola persuasione prostratus erat. Ut autem in hoc praelio invictus stare possit, et bonum suum illaesum custodire, dantur ei ut dictum est in sacramentis arma, quibus se muniat; in operibus bonis tela quibus hostem prosternat, ut scilicet fidei charitate et spe adjuncta, interius pariter ro
Abbreviated transcription (Latin):
deuotionẽ extitat᷑. De uotione ã iundat᷑⁊
purificatur: ut raiundo eoide iam qͦdã uͦ
pregustare incipĩt id ad qͦd fide ⁊ de uotio¬
ne cognosdendum. festinat. Ita munda con¬
scĩa. inuisibilib docum̃tis ⁊ secreta ⁊ faim¬
liari uisitatione. de deo suo eotidie erudit᷑
⁊ certificat᷑. intm̃ut iam qͦdam mͦ eum ꝑ
ꝯtemplationẽ p̃sentẽ hr̃e incipiat:⁊ nul¬
la cam rõne abei̾fide ⁊ dilectione. ⁊ sitotꝰ
mundus inmiracula u̾tatur a uelliq̃at.
isti sunt gͦ cres gradus ꝓmotionis fider:
quib fides crescens ad ꝑfectum ꝯscendit:
pͥmus ꝑpietatem eligere. Sed̾s ꝑ rõnem¬

Expanded text:
one autem mundatur et purificatur ut mundo corde jam quodammodo praegustare incipiat, id ad quod fide et devotione cognoscendum festinat. Ita munda conscientia invisibilibus documentis, et secreta et familiari visitatione de Deo suo quotidie eruditur et certificatur; in tantum ut jam quodammodo eum per contemplationem praesentem habere incipiat; et nulla jam ratione ab ejus fide et dilectione etiam si totus mundus in miracula vertatur avelli queat. Isti ergo sunt tres gradus promotionis fidei, quibus fides crescens ad perfectum conscendit. Primus per pietatem eligere; secun
Abbreviated transcription (Latin):
portauert̃ incellig̾e meruert̃. Seq̃ntes autem
⁊ portant ⁊ uident: qr fideles qͥ pꝰ ad uentum
eiꝰ in carne subsecunt᷑. sacͣmentũ passiõĩs eł
⁊ ꝑ fidem suscipiunt: ⁊ ꝑreuelatam iã cogni¬
tionem agnoscunt. Unde beda in eandem
q̃stionẽ unũ inqͥd idemq dñice crucis tro¬

Expanded text:
portaverunt intelligere meruerunt. Sequentes autem et portant et vident: quia fideles qui post adventum ejus in carne subsequuntur; sacramentum passionis ejus, et per fidem suscipiunt, et per revelatam jam cognitionem agnoscunt. Unde Beda in eamdem quaestionem: Unum, inquit, idemque Dominicae crucis tro
Abbreviated transcription (Latin):
diũsa fide. de recta fide disputat᷑: nec paruũ ħ
da sunt fide bñ sencire possum᷑. fide ip̃a fide ma¬
le sentimꝰ: ꝓpt̾ea ꝯsid̾anda sc̃ diligent̃ singła
q̃ dũr ut ea dicamꝰ. ⁊ sentiamus. in quib dum
sidem rectam astruere nitimur: sane fid̾i ob u
indeum efficunt᷑: ⁊ dũ ultra id qͦd inueritade ẽft
sentiunt: inipsam u̾itatẽ offendt. ħ autẽ ig¬
uoiatitia multos parit ertors tam debonitate
ens ut moꝑa sud crudeł eẽ. dicatur: ⁊ ut aliqͥd

Expanded text:
diversa fide de recta fide disputatur, nec parvum hda sunt fide bene sentire possumus, si de ipsa fide male sentimus? Propterea consideranda sunt diligenter singula quae dicuntur, ut ea dicamus et sentiamus in quibus dum fidem rectam asserere nitimur sanae fidei obviain Deum efficiuntur, et dum ultra id quod in veritate est sentiunt in ipsam veritatem offendunt. Haec autem ignorantia multos parit errores, tam de bonitate ens ut in opera sua crudelis esse dicatur, et ut a
Abbreviated transcription (Latin):
pͥoi eẽ. remissio ꝗͣ dilectio. Sio emĩ dictũ ⁊. duo debito¬
res erant uni feneratori. unus mubtĩ debobat. aliꝰ
parum. Unus plꝰ aluis minꝰ. dũ ñ ht̃eat uñ redd̾et᷑
donauit utͥsq. Quis gͦ eũ plus dilig̃ e et respõdit.
Estimo qi is cuipbꝰ donauit. Uidetur hnt prior esse
remissio & post̾ior aelicto. so enĩ multũ diligit᷑ & mł
tum climiitit᷑. Postea subiungit: ostendens qͣre
ꝓpositionem istam fecerit. Uides inquit hanc
mulierem. Intram indomũ tuam a quã pedibus
meis ñ dedisti. Hec aũt pꝰ quã intraui: lauit lacri¬
mis pedes meos. & capilł t̾sit. Et pͦea. ꝓpt̃ea inqͥt

Expanded text:
prior esse remissio quam dileetio. Sic enim dictum est: Duo debitoprior esse remissio quam dileetio. Sic enim dictum est: Duo debitores erant uni feneratori, unus debebat multum; alius parum. Unus plus, alius minus. Cum non haberent unde redderent, donavit utrisque. Quis ergo eum plus diligit? Et respondit: hic prior esse remissio, et posterior dilectio. Ideo enim diligitur, quia multum dimittitur. Postea subjungit ostendens quare istam propositionem fecerit. Vides, inquit, hanc mulierem? Intravi in domum tuam; aquam pedibus meis non dedisti. Haec autem, postquam intravi, lavit lacrymi
Abbreviated transcription (Latin):
uoluntate pares qͥ facultate inpares s̃. Multũ dedit.
tacheus qr diues erat ⁊ multũ habebat. uidua illa
rebat. s parem uolintatẽ habebat. Si attendas quid
s exqͣnto detur. Si gͦ uͥ plꝰ datur ⁊ l̾minꝰ differens m̾it̃¬
ñ ÷ si eqͣł uoluntas habeatur. gͦ ut aliqͥd dat᷑ ⁊ ubi
lit subam magnã s dilectionẽ magnã. Multũ ꝯ̃ mul¬
tum. Si multa pecunm mag̾ ꝗͣ caritate mulca iniqͥtaᷤᷤ
multa redimeret᷑. feliciores diuites eẽnt quã pauꝑes.
⁊ secure peccare possent qͣntũ uellent. ⁊ ꝗͣ dni uellẽt.
Inip̃is enĩ ẽet. tedempcio pecc̃oꝵ suoꝵ. Qñ uellent da¬
rent pecunam ⁊ haberent sticiam. Nunc autẽ
bñ fic̃ ads quia in eo posuit redẽptionẽ intam̃ nͥ nuliꝰ
Dilige multũ si uis ut multũ tͥ dimittat᷑. Dimit¬
tunt᷑ inqͥd ei peccã multa quia dilexit multum.
Cui plus dimitatur plꝰ dilig̃ aliqͥd contrarietatis
sio. ⁊ rursum si ille plus dilig̃ em pł diittitur. uid̾r

Expanded text:
qui facultate sunt impares. Multum dedit Zachaeus qui dives erat, et multum habebat. Vidua illa rebat, sed parem voluntatem habebat. Si attendas quae sed ex quanto detur. Si ergo ubi plus datur et ubi minus differens merit utrinque voluntas habeatur; ergo ubi aliquid datur, et ubi lit substantiam magnam, sed dilectionem magnam. Multum contra multum. Si multa pecunia magis quam charitate multa, iniquitas multa redimeretur, feliciores divites essent quam pauperes, et secure peccare possent, quantum vellent et quandiu vellent. In ipsis enim esset redemptio peccatorum suorum. Quando vellent darent pecuniam et haberent justitiam. Nunc autem bene facit Deus quia in eo posuit redemptionem nostram, ubi nullus Dilige multum, si vis et multum tibi dimittatur. Dimittuntur, inquit, ei peccata multa, quoniam dilexit multum . Cui plus dimittitur, plus diligit. Aliquid contrarietatis sio, et rursum si ille plus diligit cui plus dimittitur, videtur
Abbreviated transcription (Latin):
i don amꝯ uoluntatẽ hs. noli desꝑare:
Angłi de celo clamant. paxit̾m hõĩb bo¬
ne uoluntatis. Ñ dit̾unt pax hoĩb diuitibus
aut nobilib aut potentib siue multa fac̃e ualẽ¬
cib. Si hoo dixissent timendũ tͥ eĩt qi ħ oĩa s̃¬
inuitis ab ẽe. possunt. zad eẽ. ñ amantib siłr
Uolintas nulli ab eẽ. pot̾ nͥ uolenti. tale aliqͥs
est uoluntas qd̾ nec dari nec auferripossit ĩ uito.
ꝓpt̃ea uoluntas hoĩs ⁊̃ potestas d̾i. Et iõ uolũ¬
tas hoĩs ÷ quia uelle in pocestate hoĩs ÷ ꝯsi p̃.
uoluntatẽ colłe hõi aliqͣ iuolentia exͥnsecus ĩ¬
currens. neq ĩ firmitas neq ad u̾sitas ulla. neq
pauꝑitas uoluntatẽ hd̃i tolłe pot̃. nͥ ip̃e hõ uo¬

Expanded text:
 bonam voluntatem habes, noli desperare. Angeli de coelo clamant: Pax in terra hominibus bonae voluntatis . Non dixerunt pax hominibus divitibus, aut nobilibus, aut potentibus, sive multa facere valentibus. Si hoc dixissent, timendum tibi esinvitis abesse possunt, et adesse non amantibus similiter. Voluntas nulli abesse potest nisi volenti. Tale aliquid est voluntas: quod nec dari nec auferri possit invito. Propterea voluntas hominis est potestas Dei. Et ideo voluntas hominis est, quia velle in potestaoluntatem tollere homini aliqua violentia extrinsecus incurrens, neque infirmitas, neque adversitas ulla, neque paupertas voluntatem homini tollere potest nisi ipse homo vo
Abbreviated transcription (Latin):
titur. ualde difficile ẽ. ut c̃t ũa sit penitentia qñ
cam serauenit. Qñ cruciatꝰ menbͣ ligat ⁊ dolor sen¬
sum oppͥmit. ux hõ aliud cogitare pot̾̃. gͦ siuis
securus eẽ. penitentiũ age dum sanꝰ es. dũ mẽs sibi
uacare pot̾. exerce illam inoꝑe suo ualde suspecta
deb eẽ. penitentia q̃ coacta. eẽ. uid̾r facile ẽ ut
hõse nolle putet ꝙ posse non datur possibilitã
optime uoluntatẽ ꝓbat. Si ñ facis dũ potes mant¬
feste oftendis qr ñ uis. ꝗͣuis aũ intemꝑe sanitatis
securior sit penitentia tñ melior ÷ sera ꝗ̃ nulla.
Ante sinẽ tume ne penitẽ difteras infine cõfideut
ł tẽ resipiscas. Q si forte tͥ suppete s̃ uides cẽps
boni oꝑis. eg̃de cũ in spe sirma cũ arra hone

Expanded text:
titur. Valde difficile est ut tunc vera sit poenitentia, quando tam sera venit, quando cruciatus membra ligat, et dolor sensum opprimit, vix homo aliud cogitare potest. Ergo si vis securus esse, poenitentiam age dum sanus es. Dum mens sibi vacare potest, exerce illam in opere suo. Valde suspecta debet esse poenitentia, quae coacta videtur esse. Facile est ut homo se nolle putet, quod posse non datur. Possibilitas optime voluntatem probat. Si non facis dum potes manifeste, ostendis quod non vis. Quamvis autem in tempore sanitatis securior sit poenitentia, tamen melior est sera quam nulla. Ante finem time, ne poenitere differas; in fine conside, ut vel tunc resipiscas. Quod si tunc forte tibi suppetere non vides tempus boni operis, egredere tamen in spe firma, cum arrha bonae
Abbreviated transcription (Latin):
& tã qͣiiam qicepiss doctorem suu̾ amauit. a quo
se qͦd pecũt accepturam ñ dubitauit. Io inqͥt fi¬
des tua te saluã fecit. Ꝙ .n c̃didisti. dilexisti. quia
dilexisti. iñuisti: sõ fides tua te saluam fecit.
Elx quo fides cep̃. salꝰ cepit. s tu nesciebas qͦd ego
te ꝑfidẽ ⁊ dilectionẽ ad me tͣherem. ut c̾denti:
diligenti pecẽa multa c̃donarẽ. Tu autẽ forte ħ
incogitabas. Iło ut scras & consoleris : ñc dico diuit¬

Expanded text:
um amavit, a quo se quod petiit acceptura non dubitavit. Ideo inquit: Fides tua te salvam fecit . Quia enim credidisti, dilexisti; et quia dilexisti, meruisti; ideo: Fides tua te salvam fecit. Ex quo fides coepit, salus coepit. Sed tu nesciebas, quod ego te per fidem et dilectionem ad me traherem, ut credenti et diligenti peccata multa condonarem. Tu autem forte hoc non cogitabas. Ideo ut scias et consoleris, nunc dico: Dimit
Abbreviated transcription (Latin):
te acceptitrã credidisti. Iofides tira te saluã fec̃.
caritas. qͣntũ fac̃bona uoluntas. Noli gͦ tim̃e.Sibo¬
na uoluntas pigra ñ fuerit in dulgentia tarda

Expanded text:
Fides tua te salvam fecit. charitas, quantum facit bona voluntas. Noli ergo timere. Si bona voluntas pigra non fuerit, indulgentia tarda
Abbreviated transcription (Latin):
placet. uoluntas placet ꝓ eo qd̵ inipã ÷ opꝰ placet ꝓ eo
ex quo ip̃in ÷. Sic̃ gͦ sola iusticia ÷ ꝓqua ⁊ uoluntas
placet ⁊ opꝰ uoluntatis sic ñ due s una retͥbutio ẽ. qua
⁊ uoluntas remuñat᷑.⁊ opꝰ uoluntatis. Unã gͦ ietͥbu¬
tio ÷ qua ⁊ hõ remuñari d̾r quia illi datur ⁊ uolũtas

Expanded text:
 in ipsa est; opus placet pro eo ex quo ipsum est. Sicut ergo sola justitia est pro qua et voluntas placet et opus voluntatis, sic non duae sed una retributio est, qua et voluntas remuneratur et opus voluntatis. Una ergo retributio est qua et homo remunerari dicitur quia illi datur, et voluntas
Abbreviated transcription (Latin):
opꝰ requirit᷑. si ꝓ oꝑe m̃ito hoĩs ncb̾ adicitur ł au¬
fertur. Andi quare. Io pꝰ noluntatẽ ⁊ opꝰ requirif᷑
ut ip̃o oꝑe uoluntas augeatur. ⁊ ale ẽ cor hõs ut oꝑe
suo amplꝰ urardescat. siue adbonitatẽ amandã sirec¬
tum ẽ. siue ad maliciã si pͣuũ. Ita itinq afsectꝰ oꝑe
nuttitur ut c̾istat ⁊ amplior sit. ⁊ uix fĩ pot̃ ut no¬
luuits oꝑe suo ñaugeatur. Quantũ gͦ uoluntas
ẽscit tm̃ m̃itũ cscit. Et cm̃ ip̃m opꝰ uoluntati aut
ꝓdest iubonũ aut in malũ nocet. ꝙͣtũ ipãm uolun¬
tatem ad affectũ bonitas siue malicie accendendo
exercet. Et si forte ꝯting̾it tantã eẽ uolũtatẽ ĩ co
qͥ ñ oꝑat᷑. qͣnta ÷ inillo qui opꝰ exercet. nͥ uoluntas¬

Expanded text:
e merito hominis nihil adjicitur vel aufertur? Audi quare. Ideo post voluntatem etiam opus requiritur, ut ipso opere voluntas augeatur. Tale est cor hominis ut opere suo amplius inardescat, sive ad bonitatem amandam si rectum est; sive ad malitiam si pravum est. Ita utrinque affectus opere nutritur, ut crescat, et amplior sit; ut vix fieri potest ut voluntas opere suo non augeatur. Quantum ergo voluntas crescit, tantum meritum crescit, et tantum ipsum opus voluntati aut prodest in bonum, aut in malum nocet quantum ipsam voluntatem ad affectum bonitatis, sive malitiae, accendendo exercet. Et si forte contigerit tantam esse voluntatem in eo qui non operatur, quanta est in illo qui opus exercet; ubi ea
Abbreviated transcription (Latin):
tatem in possibilitas ñ inputat᷑ si ã ñ uult ꝑꝑinpossi¬
bilitatẽ uolunitas ñ excusat᷑. ⁊̃ otum gͦ m̃itũ inuo¬
luntate ⁊ Quantũ uis tm̃ m̃eris. s dicis. Si solũ
uelle m̃itum ẽ. ⁊ si m̃itũ hoĩs ĩ sola ꝯstat uolu̾tate:
Unuid gͦ opꝰ facit : habeo uoluntatẽ ⁊ sufficet mͥ¬

Expanded text:
possibilitatem, voluntas non excusatur. Totum ergo meritum in voluntate est. Quantum vis, tantum mereris. Sed dicis: Si solum velle meritum est, et si meritum hominis in sola constat voluntate. Quid ergo opus facit? Habeo voluntatem et sufficit m
Abbreviated transcription (Latin):
m. llimittunt᷑ ait illi pecc̃a multa. Et unde
magne remissionis incliciũ ÷. Cui eñ pł di¬
mittitur płꝰ dilig̃. Debitor enĩ ÷ ille cui plꝰ
dimittit᷑ ut plꝰ diligat ⁊ si plꝰ dilig̃ fac̃ qͦd
deb. & ostendit se multũ accepisse ineo qd̾
multum reddit. Sio gͥ mulier ista multũ
officiosa. multũ sedula multũ de uota mł¬

Expanded text:
m. Dimittuntur illi peccata multa. Et unde magnae remissionis indicium est. Cui enim plus dimittitur, plus diligit. Debitor enim est ille cui plus dimittitur, ut plus diligat. Et si plus diligit, facit quod debet, et ostendit se multum accepisse in eo quod multum reddit. Sic igitur mulier ista multum officiosa, multum sedula, multum devota,
Abbreviated transcription (Latin):
to hoĩem ꝗͣ dui in hac nita uiuit sic̃ malũ
face pot̃. ita ⁊ emendare posse si fecerit. Et ñꝗͣ¬
qͦc̃q temꝑe ⁊̃ in extremis. ⁊̃ in articło necessita¬
tis. penitentiã hõis infructuosam ẽẽ. si riera
fuerio. Ego scͥpturam audio dicentẽ. qi in qͣcq
hora ingemt̃t peccõi saluus erit. Ñ dix̃ biduo
aut biemuo añ mortem si ingemuit. s qͣcq
hora ingemu̾it salius erit. oͦ tu noli pon̾e

Expanded text:
to hominem quandiu in hac vita vivit sicut malum facere potest, ita et emendare posse si fecerit, et nxtremis et in articulo necessitatis poenitentiam hominis infructuosam esse, si vera fuerit. Ego Scripturam audio dicentem: Quia in quacunque hora ingemuerit peccator, salvus erit . Non dicit biduo aut biennio ante mortem si ingemuerit, sed quacunque hora ingemuerit, salvus erit. Ergo tu noli ponere
Abbreviated transcription (Latin):
duplex ÷. Una ante peccatum ad afficium. a¬
lia post peccatu ad remedium. pͥtna ut ił.
multiplicaret᷑. soda ut natura exciꝑetur ⁊ u
tium cohib̾etur. pͥma institutio ꝯiugium
ꝓposuit infẽde dilectionis. ut ineo sacm̃tũ eẽt
societatis. que in sp̃u ꝯstat int̾ dm̃ ⁊ animã.
officium autẽ ꝯiugũ in ꝯmixtione carnis ꝓ¬
posuit ut mneo sacram̃tum ẽẽt societatis q̃ ĩ
ut ꝑ eiꝰ bona id ꝙ in carnis ꝯmutione infir¬
mit̾eitis erat. ⁊ delecti excusaretur. officiũ
autem ꝯuigũ incõmixtione carnis ꝯcessit.
ut in eo p̃t᷑ gñis multiplicationem genetan.¬
tium in firmitas exciꝑetur. Qr̃ autẽ ĩ stitu¬
tum sit ꝯiugũ sacram̃tum apłs umuit uͥ¬
uirũ imaginem d̾i eẽ ac ꝑ hoc quodam mͦ
mulierem aĩẽ rõnał typum portate osten¬
dit. Qr̃ item institutũ sit pͥmo ꝯugñ offi¬
eium ip̃t ds institutor ⁊ ordinator ostend̾
dicens. Crescie ⁊ multiplicamini ⁊ reple¬

Expanded text:
est. Una ante peccatum ad officium, alia post peccatum ad remedium. Prima, ut natura multiplicaretur; secunda, ut natura exciperetutium cohiberetur. Prima institutio conjugium proposuit in foedere dilectionis, ut in eo sacramentum esset societatis, quae in spiritu constat inter Deum et animam. Officium autem conjugii in commistione carnis proposuit, ut in eo sacramentum esset societatis quod in ut per ejus bona id quod in carnis commistione infirmitatis erat et delicti excusaretur; officium autem conjugii in commistionem carnis concessit, ut in eo praeter generis multiplicationem generantium infirmitas exciperetur . Quare autem institutum sit conjugii sacramentum apostolis irum imaginem Dei esse, ac per hoc quodammodo mulierem animae rationalis typum portare ostendit. Quare iterum institutum sit primo conjugii officium, ipse Deus institutor et ordinator ostendit, dicens: « Crescite et multiplicamini, et reple
Abbreviated transcription (Latin):
qͦdam mͦ infecior ip̃o ꝙ fcã ⁊ de ip̃o ut ad ip̃m siꝑ
qͣsi adpͥncipiũ suũ respicẽt. ⁊ ei indiuidue adhe¬
rendo abea seque ad inuicem ꝯstare debebat soci¬
etate ñ seꝑaret. ħ gͦ societas ꝯuigiũ ⁊̃ que fed̾e.
missione debitorẽ sefac̃ alt̃i. ut de inceps neq ad
aliendm alt̾o unuente societatem transeat. neq
seab illa que adinuicẽ ꝯstat societate disuingas.

Expanded text:
 inferior ipso quod facta est de ipso, ut ad ipsum semper quasi ad principium suum respiceret, et ei individue adhaerendo, ab ea se quae adinvicem constare debebat societate non separaret. Haec ergo societas conjugium est, quae foedere missione debitorem se facit alteri, ut deinceps neque ad alienam altero vivente societatem transeat, neque se ab illa quae adinvicem constat societate disjungat.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ d̾s rõnali aĩe intus ꝑ infusionẽ gr̃e sue ⁊ sp̃s sui
partitipationẽ iugitur. Copła gͥ carnis que ante
peccm̃ inꝯuigio officiũ fuit. ⁊pͦ peccatũ in eodem
ꝓ remedio ꝯcessa sic ⁊ utrobiq ꝯnigio adungit᷑.¬
ipãm ꝯuignm uerũ ÷. ⁊ñ ip̃a scm̃ ẽt̃ pot̾. tc̃ qͥd̾¬
mittitur: indulgentie mag̃ ÷ ⁊ ꝯpassionis. ne
uicium ꝯcupiscentie ꝗ in humana carne post
pecr̃m radicauit curpus ioonẽ excessum ꝓ¬
Queret. si nusquã licite excipi potiusset.
ẽẽ. ꝯsensum mascłi ⁊ femine indiuidualem uite
legitimus. hoc ÷ legitime ⁊ int̾ ꝑsonas legitimaᷤᷤ
factus non fuerit ꝯuigiuim in eo ꝯsecrari ñ pot̃.
legitimas autera illas ꝑsonais dm̃s inquib aliqͣ

Expanded text:
stat, sacramentum et imago est. Et forte ut expressius dicatur ipsa societas et quae exterius in conjugio pacto foederis servatur sacramentum est, et ipsius sacramenti res est dilectio mutua animorum, quae ad invicem in societadilectio, qua masculus et femina in sanctitate mittitur, indulgentiae magis est et compassionis, ne vitium concupiscentiae quod in humana carne post peccatum radicavit, turpius in omnem excessum proflueret, si nusquam licite excipi potuisset. esse consensum masculi et feminae individualem vitae legitimus, hoc est legitime et inter personas legitimas factus, non fuerit, conjugium in eo consecrari non potest. Legitimas autem illas personas dicimus in quibus illa
Abbreviated transcription (Latin):
Qd̾ si forte infed̾atione ꝯuigii utrĩq pariuoto
ꝯsensꝰ caruis remittitur. ꝓ eod̾ de uiceps ꝯuiga¬
ti debitores ad muicẽ ñ tenentur .Q. enĩ abutsq
pari ꝯsensu dimissum ⁊ uoto firmatum ÷ iuste
p̾medum ab alc̾o exigi ñ pot̃. ⁊ tñ firmũ stat ⁊̃
sic ꝯiugii sac̾mentũ cꝰ uirttitem copła carnis

Expanded text:
d si forte in foederatione conjugii utrinque pari voto consensus carnis remittitur, pro eodem deinceps conjugati debitores adinvicem non tenentur. Quod enim ab utriusque pari consensu dimissum et voto firmatum est, juste postmodum ab altero exigi non potest; et tamen firmum stat etiam sic conjugii sacramentum cujus virtutem c
Abbreviated transcription (Latin):
ñ eẽt. Nc̃ auter ꝑ ionorantiam excusat᷑
ut ex eo ip̃o tam ap̃ dñi quam ap̃ h oĩes
legitimum fit ꝗͣ diu ignoratur qi ap̃ hoĩes
onem tñ iepre. hacionis ñ in putatur.⁊
has quid̃ ꝑsonas legitimas eẽ. scd̃ indiciũ ecclie

Expanded text:
et. Nunc autem per ignorantiam excusatur, ut ex eo ipso tam apud Deum quam apud homines legitimum sit, quandiu ignoratur, quia apud homines onem tamen reprobationis non imputatur. Et has
Abbreviated transcription (Latin):
inemi offend̾e̾ quos in eo ꝙ faciunt ignoran¬
tia debet gercusare. horroris s̃ fc̃a e̾mu ñ tois¬
inquib ⁊ si ignorantia fu̾it u̾ecundia tñ⁊
pudicitia ꝯfusionẽ ñ euadit. Aliud ÷ de ilł
loqui de quib dicit apłs. Temptõ uos ñ app̃¬
hendat a humana. Inquib enĩ humanũ
ẽ. eitare. inilł pot̾ ignorantia errous culpã
extusare. Sic gͦ legitimas ꝑͣsis iudiciũ eccłie¬

Expanded text:
in ejusmodi offendere, quod in eo quod faciunt ignoranin ejusmodi offendere, quod in eo quod faciunt ignorantia debet excusare. Horroris suntin quibus et si ignorantia fuerit, verecundia tamen et pudicitia confusionem non evadit. Aliud est de illis loqui de quibus dicit Apostolus: Tentatio vos non apprehendat nisi humana . In quibus enim humanum est errare in illis potest ignorantia erroris culpam excusare; sic ergo legitimas pers
Abbreviated transcription (Latin):
suit ad decorem nat᷑e. siue adpudicicie angñ̃.
Et ex tc̃ cepit eẽ. exꝓhibitione illicitum qd̾ fue¬
rat ex natura ꝯcossum. Ubi quid̾ si ñ culgabi¬
lit̃ ꝓbibitio ignoratur inttas gressione igno¬
rantia excusatur. nec ꝓhibetur urtus sacͣm̃ti
ꝗͣ diu ñ patet cransgressio p̾cepti. Cum autẽ
laridebeat int̾ eiꝰmi ꝑsonas quib matͥmonũ
copła iꝰte ꝓhibẽt᷑ si cã q̃ latit cognosderet᷑. Ego
illos in t̾rogo quid sentiendũ sit de filis ex him
iudicandi. Qd̵ si durũ uidt᷑ ut iocirco filis illegi¬
fuisse.⁊ si iuste illicitam fusse causentur õ
to nõietur. Ñ eñĩ ÷ magna ꝯtentio de noĩe ubi
idem de u̾itate sentit᷑. Exceptis gͦ eiꝰmͦi causis
inquib ł̃ ꝓpt̾ honorẽ ł ꝓpt̾ turpitudinẽ pudi¬
gitiine fc̃o neqͣ ꝗͣ cołe possit: qͥn legitimum
appellet᷑. Non mͥ gͦ quis frẽm ⁊ soiorem op¬
ponat aut cet̾a eiꝰmͦi in quib rõ ignoracie
excusationẽ ñ ad mutici Non ꝑmittuntur

Expanded text:
sive ad decorem naturae, sive ad pudicitiae argumentum. Et extunc coepit esse ex prohibitione illicitum quod fuerat ex natura concessum. Ubi quidem si non culpabiliter prohibitio ignoratur in transgressione ignorantia excusatur. Nec prohibetur virtus sacramenti quandiu non patet transgressio praecepti. Cum autem lari debeat, inter ejusmodi personas, quibus matrimonii copula juste prohiberetur, si causa quae latet cognosceretur. Ego illos interrogo quid sentiendum sit de filiis ex hujjudicandi. Quod si durum videtur, ut idcirco filii illegifuisse, etiam si juste illicitam fuisse causentur. Noto nominetur. Non est enim magna contentio de nomine, ubi idem de veritate sentitur. Exceptis ergo ejusmodi causis, in quibus vel propter horrorem vel turpitudinem, pudilegitime facto, nequaquam tollere possit quin legitimum appelletur. Non mihi ergo quis fratrem et sororem opponat aut caetera hujusmodi, in quibus ratio ignorantiae excusationem non admittit. Non permittuntur
Abbreviated transcription (Latin):
tñ uerũ ⁊ ñũ ꝯnigiũ sacͣmencũ ẽẽ ⁊̃ si carna le
ꝯm̃cium ñ fuit. sub secutum. Immo potuis tan¬
touerius ⁊ sanctiꝰ eẽ. qͣnto ncħin se ht̃ unde
castitas erubeistat. s uñ caritas głetur. Nam:
ip̃m ꝯuigiũ sac᷑mentũ ÷. sic̃ ⁊ ip̃m officium ꝯ¬

Expanded text:
t verum conjugii sacramentum esse, etiam si carnale commercium non fuerit subsecutum. Imo potius tanto verius et sanctius esse, quanto nihil in se habet unde castitas erubescat, sed unde castitas glorietur. Nam et ipsum conjugium sacramentum est, sicut et ipsum officium c
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ aliqũ ut possessiones eccłie uel
quelib alia eccłiastica hona corꝑalia ꝑmalos
p̃latos data ł uendita ab usu eccłie alienent᷑.
inauo gñe tͥmen simonie eẽ. ñ uidetur : ꝗͣuis
culpa gͣuis non desit. quanta eñ inqyitas
sit manifestum ÷ eos qui adedificandas &
custodiendas eccłias positi sunc destructiomi
illarum ⁊ coꝵ que ad illas ꝑtinent dissitiõi
oꝑamdare maxime siea q̃ ab alienantur ta¬
lia sunt q̃ ad usus alienor nũꝗͣ licite transi¬
te possunt. sic̃ decime q̃ ab initio ꝯsticute
sũt ad eoꝵ tña sustentationem qui tabnacło
de seruiunt. ħ gͥ ad laicos transferre. quid a¬
luid ÷ quam de sacro sacrum auferre: Si
gͦ si unicuiq peccõ nomen culpe ꝯueniens
datum fuerit: nicħ mali fit in uidicio equi¬

Expanded text:
tem aliquando ut possessiones Ecclesiae vel quaelibet alia ecclesiastica bona corporalia per malos praelatos data vel vendita ab usu Ecclesiae alienantur. In quo genere crimen simoniae esse non videtur, quamvis culpa gravis non desit. Quanta enim iniquitas sit, manifestum est eos qui ad aedificandas et custodiendas ecclesias positi sunt, destructioni illarum et eorum quae ad illas pertinent dissipationi operam dare, maxime si ea quae abalienantur talia sunt, quae ad usus alienorum nunquam licite transire possunt, sicut sunt decimae quae ab initio institutae sunt ad eorum tantum sustentationem qui tabernaculo deserviunt. Haec igitur ad laicos transferre quid aliud est, quam de sacro sacrum auferre? Sic ergo si unicuique peccato nomen culpae conveniens datum fuerit, nihil mali fit in judicio aequi
Abbreviated transcription (Latin):
forma rerum aut in nũo ꝯsicdatur ad quã ꝑtinet:
arismetica. aut in ꝓportione ad quã ꝑtinet musi¬
ca. aut indimensione ad quã ꝑtinet geometria.
aut in motu ad quẽ ꝑtinet astrononiia. Ad int̾i¬
orem uͦ ierum naturam: phisica spectat. die. Ui.
Quom̾om̃s artes sub serunnt diuine sapien
Ixauo constat quia õs artes naturales cdi¬
uine scientie famulant᷑: E in ferior sapien¬
ta uete ordinata adsuꝑiorem ꝯducit: Sub eo
qͥ sensu qui ÷ in sig̃catione uocũ ad res: ꝯtinet᷑
.i. gͣmatica. dialectica. Rethorica Sub eo autẽ sen¬
sũ qui ÷ insig̾eatione rerũ ad facta mistica: continet᷑
allegorra. ⁊ sub eo sensu qͥ ÷ in sig̃atione rerũ ad fa¬
cienda mistica: ꝯtinet᷑ tropologra. Et hiis duob :
famulant᷑. Arismetica. musica. geometria. astrono¬
mia. & phisica. Suꝑ ħ attẽ oĩa: cłi.. nũ illud ÷ ad
qͥuod ducit dnuna scͥptura suie mallegoria. siue

Expanded text:
Forma rerum aut in numero consideratur ad quem pertinet Forma rerum aut in numero consideratur ad quem pertinet arithmetica; aut in proportione ad quam pertinet musica; aut in dimensione ad quam pertinet geometria; aut in motu ad quem pertinet astronomia. Ad interiorem vero rerum naturam physica spectat. CAP. VI. Quomodo omnes artes subserviunt divinae sapientiae. Ex quo constat quod omnes artes naturales divinae scientiae famulantur; et inferior sapientia recte ordinata ad superiorem conducit. Sub eo igitur sensu qui est in significatione vocum ad res, continetur tum est, id est grammatica, dialectica, rhetorica. Sub eo autem sensu qui est in significatione rerum ad facta mystica, continetur allegoria. Et sub eo sensu qui est in significatione rerum ad facienda mystica, continetur tropologia; et his duobus famulantur arithmetica, musica, geometria, astronomia et physica. Super haec ante omnia divinum illud est ad quod ducit divina Scriptura sive in allegoria, sive