comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
tatus in globo tenebrarũ: a patreli¬
gabatur & non lugebitur. quomo¬
do esurientem & sitientem iustitiã:
quã faustus inscriptis suis non addi¬
dit. credone sibi de eẽ uider&ur.
si eam adhuc esurire acsitire fatere¬
tur: Sed quã iustitiam isti esuriunt¬
& sitiunt : quibus perfecta iusti¬
tia erit. damnatis inglobo fratrib
quinihiluitio peccauer̃ sed hostili
tabe. quo eos patermisit in expia¬
biliter infecti sunt. in suꝑ triumpha¬
re. quomodo ꝑsecutiones & odia
sustinentes propter iustitiam.
quibus haec sacri legia p̃dicare
& persuadere iustitia est. proqua
impia peruersitate propterxp̃ia¬
norum temporum mansu& udmẽ
quam parua & propenulla patia¬
mini. curnoncogitatis. sed tamquã
cecis fatuisq loquamini. iustitiae
urãe uelut magnum eẽ uultis
indicium qđ ob probria sustinetis
ꝑsecutionẽ que patimini. Porro
sitanto ẽ quisq iustior: quanto
grauiora perp&itur . omitto dicere.

Expanded text:
tatus, quae in globo tenebrarum a patre litatus, quae in globo tenebrarum a patre ligabitur et non lugebitur? quomodo esurientem et sitientem iustitiam, quam Faustus in scriptis suis non addidit, credo, ne sibi deesse uideretur, si eam se adhuc esurire ac sitire fateretur? sed quam iustitiam isti esuriunt et sitiunt quibus perfecta iustitia erit damnatis in globo fratribus, qui nihil suo uitio peccauerunt, sed hostili tabe, quo eos pater misit, inexpiabiliter infecti sunt, insuper triumphare? Quomodo persecutiones et odia sustinetis propter iustitiam, quibus haec sacrilegia praedicare et persuadere iustitia est? pro qua inpia peruersitate propter christianorum temporum mansuetudinem quam parua et prope nulla patiamini, cur non cogitatis? sed tamquam caecis fatuisque loquamini, iustitiae uestrae uelut magnum esse uultis indicium, quod obprobria sustinetis persecutionemque patimini. porro si tanto est quisque iustior, quanto grauiora perpetitur — omitto dicere,
Abbreviated transcription (Latin):
puro corde. lugentẽ esurientẽ sitien¬
tem. ꝑ secutionẽ & odia sustinentem
ꝓpter iustitiam. & dubitas utrumacci¬
piam euangelium: si hoc eẽt iustum eẽ
iustificare seipsum uerbis suis uo¬
lass& in caelum homo ifte cum haec
loquer&ur. Sed ego in delicias fausti
non inuehor notas omnibus audito¬
ribus manicheorum. et eis maxime
qui sunt rome. Talem proponoma¬
nicheum. qualem conftantius requi¬
rebat. cumilla precepta exigebat
impleri. non qualem uideri nolebat.
Et illum tamen quomo do uideo pau¬
perem spũ: quitam superbus est.
utanimam suam dm̃ credat. necap¬
tiuus erubescat. Quomo domitem:
quitantae auctoritati cuangelicae
mauult insultare. quã credere
quomodo pacificum: quinaturaip¬
sam diuinam quads̃ est quicquid est.
qui solus uere est perp & uam pacem
habere potuisse nonputat: Quomo¬
do puro corde : inquotum ultuantur
tam sacrilega & tammulta figm̃ta:
Quomodolugentem : nisi dm̃ captum
& ligatũ donec soluatur & euadat.
ex quadamtamen paste decur¬

Expanded text:
esurientem, sitientem, persecutiones et odia sustinentem propter iustitiam et dubitas, utrum accipiam euangelium? si hoc esset iustum esse, iustificare se ipsum, uerbis suis uolasset in caelum homo iste, cum haec loqueretur. sed ego in delicias Fausti non inuehor notas omnibus auditoribus Manichaeorum et eis maxime, qui sunt Romae: talem propono Manichaeum, qualem Constantius requirebat, cum illa praecepta exigebat inpleri, non qualem uideri nolebat. et illum tamen quomodo uideo pauperem spiritu, qui tam superbus est, ut animam suam deum credat nec captiuus erubescat? quomodo mitem, qui tantae auctoritati euangelicae mauult insultare quam credere ? quomodo pacificum, qui naturam ipsam diuinam, qua deus est quicquid est, qui solus uere est, perpetuam pacem habere potuisse non putat? quomodo puro corde, in quo tumultuantur tam sacrilega et tam multa figmenta ? quomodo lugentem, nisi deum captum et ligatum, donec soluatur et euadat ex quadam tamen parte decur
Abbreviated transcription (Latin):
prohibuit : Vnde conuincer& et pre¬
sentes iudaeos. & futuros manicheos
illos quia sabbato fiebat. illos quia
fiebat. sed plane manicheus
p̃cepit. ut ociosis manib ur̃is de homi¬
cidiis uiuatis alienis. Et illa quidem
falsa st̃ homicidia. sed ur̃a st̃ uera cum
talidaemoniorũ doctrina miseras an¬
mas trucidatis. In est tam̃ ille here¬
ticus tyfus intolerabilisq suꝑbiã Ui¬
des in me inquit . xp̃i beatitu dines
illas quaȩ euangelium faciunt. & in¬
terrogas utrum illum accipiã. uides

Expanded text:
prohibuit, unde conuinceret et praeprohibuit, unde conuinceret et praesentes ludaeos et futuros Manichaeos: illos, quia sabbato fiebat, illos, quia fiebat. sed plane Manichaeus praecepit, ut otiosis manibus uestris de homicidiis uiuatis alienis. et illa quidem falsa sunt homicidia, sed uestra sunt uera, cum tali daemoniorum doctrina miseras animas trucidatis. Inest tamen ille haereticus typhus intolerabilisque superbia. uides in me, inquit, Christi beatitudines illas, quae euangelium faciunt, et interrogas, utrum illud accipiam? uides
Abbreviated transcription (Latin):
luer̃ a ur̃a soci&ate chisma fecer̃. et
quia in mattis dormiunt. mattarii
appellantur. Aquorum stragis lon¬
ge dissimiles fuer̃ plumae fausti&
caprinȩ ludices. Quadeliciarum
Affluentia non solum mattarios fas¬
tidiabat. sed &iam domum patris
sui pauperis mile uitani. Aufeste
ergo perditam simulationem si demo¬
ribus non uultis saltem deliterisurĩs
ne lingua ur̃a cum uita ura tam quã
ille primus homo cum gente tene¬
brarum mendacibiis. non elementis
sed uerbis impugnari uideatur : sed ne
in homines potius non im plentes ea
quae sibi p̃cipiuntur quam in ipsam
sectam uanissimi erroris. me istadicere
quis quam reprehendat. hocdico talia
sunt ipsa p̾ceptimanichei utsicanon
faciatis deceptores. si aut̃ faciatis de¬
ceptisitis. Neq. enim xp̃c uobis p̃ce¬
pit ut herbam non euellatis. sed ne
homicidium perp&retis. qui discipu¬
los suos persegetem transeuntes et
esurientes uellere spicas sabbatonon

Expanded text:
luerunt, a uestra societate schisma fecerunt, et luerunt, a uestra societate schisma fecerunt, et quia in mattis dormiunt, Mattarii appellantur; a quorum stratis longe dissimiles fuerunt plumae Fausti et caprinae lodices, qua deliciarum adfluentia non solum Mattarios fastidiebat, sed etiam domum patris sui hominis pauperis Mileuitani. auferte ergo perditam simulationem, si de moribus non uultis, saltem de litteris uestris, ne lingua uestra cum uita uestra tamquam ille primus homo cum gente tenebrarum mendacibus non elementis, sed uerbis pugnare uideatur. Sed ne in homines potius non inplentes ea, quae sibi praecipiuntur, quam in ipsam sectam uanissimi erroris me ista dicere quisquam reprehendat, hoc dico: talia sunt ipsa praecepta Manichaei, ut si ea non faciatis, deceptores, si autem faciatis, decepti sitis. neque enim Christus uobis praecepit, ut herbam non euellatis, ne homicidium perpetretis, qui discipulos suos per segetem transeuntes et esurientes uellere spicas sabbato non
Abbreviated transcription (Latin):
ueritas. speciem carnis. mortem cru¬
cis. uulnera passionis. cicatrices re¬
surrectionqͥs mentitum ẽẽ suadetis.
Proinde. uos xp̃o ur̃o ante poni uul¬
tis. sullomentiente uos adnunti
tariuultis quis non in uobis caueat
falsitatem : ut in his quoque manda¬
tis quae uos implere dicitis. non sit
nisi sola fallacia. Quippe cum au¬
sussit faustus dicere. quod aes in
Tonis non port&is. nisi forte ideo
uerum dixit. qui non aes in zonis
sed & aurum in arcellis. et insacu¬
lis habeatis. Nec rep̃henderentur
ista in uobis nisi quia ꝓfitemini aliud.
& aliteruiuitis. Ad huc in rebus hu¬
manis est ille constantius. modoiam
fr̃ nr̃ catholicus xͥpĩanus. qui mul¬
tos urm̃ rome in domum suam con¬
gregauerat propter implenda p̃cep¬
tamanichei. satis quidem uana et
in epta. sed tam̃ quae magna existi¬
matis : quibus cumura infirntas ce¬
der& dispersieftis quisq inuiam
suam. Vnde illi qui in eis ꝑdurare uo¬

Expanded text:
ueritas, speciem carnis, mortem cruueritas, speciem carnis, mortem crucis, uulnera passionis, cicatrices resurrectionis mentitum esse suadetis P proinde uos Christo uestro anteponi uultis, si illo mentiente uos adnuntiatari uultis, quis non in uobis caueat falsitatem, ut in his quoque mandatis, quae uos inplere dicitis, non sit nisi sola fallacia? quippe cum ausus sit Faustus dicere, quod aes in zonis non portetis — nisi forte ideo uerum dixit, quia non aes in zonis, sed et aurum in arcellis et in sacculis habeatis — nec reprehenderentur ista in uobis, nisi quia profitemini aliud et aliter uiuitis. adhuc in rebus humanis est ille Constantius, modo iam frater noster catholicus christianus, qui multos uestrum Romae in domum suam congregauerat propter inplenda praecepta Manichaei, satis quidem uana et inepta, sed tamen quae magna existimatis: quibus cum uestra infirmitas cederet, dispersi estis quisque in uiam suam. unde illi, qui in eis perdurare uo
Abbreviated transcription (Latin):
ea quaein euan gelio p̃cepta sunt
operamini : quidenim illa pro¬
dessent ubin on est fides uera. &iam¬
siuere implerentur a uobis. Nonne
audistis apłm dicentem. Si distribuã
om̃a mea pauperibus . & tradam corp
meum ut ardeam. caritatem aut̃ non
habeam nihilmihi prodest. quider¬
gouos tamquã dexp̃iana paupestate
iactatis. cum. xp̃iana caritate care¬
atis Habent enim intrase quamca¬
ritatem uocant. &iam latrones sibi
debentes facinorosam flagitiosamq
conscientiam. Sed caritatem quam
probandis repudiandisq secerne¬
r&. Aitalio loco. Finis aut̃ precepti
est caritas decorde puro & consci¬
entia bona & fide non ficta. Unde
ergo habere potestis ueram carita¬
tem ex fide ficta surgentem : aut
quando uos pigebit fidem urãm pugͥ¬
paremendaciis quando & primum
hominẽ. urum cum suis hostibus
insuae naturae ueritate manentib
mutabili fallacia dimicasse p̃dica¬
tis. et ipsum xp̃m quidicit ego sum

Expanded text:
ea quae in euangelio praecepta sunt ea quae in euangelio praecepta sunt operamini? quid enim illa prodessent, ubi non est fides uera, etiamsi uere inplerentur a uobis ? nonne audistis apostolum dicentem: si distribuam omnia mea pauperibus et tradam corpus. meum, ut ardeam, caritatem autem non habeam, nihil mihi prodest? quid ergo uos tamquam de christiana paupertate iactatis, cum christiana caritate careatis ? habent enim inter se quam caritatem uocant etiam latrones sibi debentes facinorosam flagitiosamque conscientiam, sed non caritatem, quamceteris inprobandis repudiandisque secerneret, ait alio loco: finis autem praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. unde ergo habere potestis ueram caritatem ex fide ficta surgentem ? aut quando uos pigebit fidem uestram pugnare mendaciis, quando et primum hominem uestrum cum suis hostibus in suae naturae ueritate manentibus mutabili fallacia dimicasse praedicatis et istum Christum, qui dicit:. ego sum
Abbreviated transcription (Latin):
suamisisse crucianda. nec postea
tota purganda. uidetis quam sitis
alieni auita aeterna quam promit¬
tit xp̃c illis. qui credunt in eum
At enim dixit petro. confitenti cum
filium dĩ. beatus es simon bariona.
Num quidideo promisit eis. quin
eum filium hominis crederent:
cumidem ipse sit et filius di & fili¬
us hominis. Habes &iam Aperte:
uitam aeternam promissam creden¬
tibus infilium hominis. Sicut ex¬
altauit inquit moyses serpentem
in heremo. sic oport& ex altari fili¬
um hominis ut omnis quicredide¬
rit in eum non pereat. sed habeat uitã
aeternam: quid uultis amplius.
Credite ergo infilium hominis. utha¬
beatis uitam aeternam. quia ipse est
& filius dĩ. qui potest dare uitam
aeternam. quia ipse ẽ uerus ds̃ &
uita aeterna. Sicut idem ioħ ait
in epła sua. ubi & iam dicit antixp̃m
eẽ. qui negat xp̃m in carne uenisse
Qui dergo uos tam quam demandato¬
rum eius ꝑfectione iactatis. quod

Expanded text:
sua misisse crucianda nec postea sua misisse crucianda nec postea tota purganda docetis, uidetis, quam sitis alieni a uita aeterna, quam promittit Christus illis, qui credunt in eum. at enim dixit Petro confitenti eum filium dei: beatus es, Simon Bariona. numquid ideo nihil promisit eis, qui in eum filium hominis crederent, cum idem ipse sit et filius dei et filius hominis ? habes etiam aperte uitam aeternam promissam credentibus in filium hominis. sicut exaltauit, inquit, Moyses serpentem in heremo, sic oportet exaltari filium hominis, ut omnis, qui crediderit in eum, non pereat, sed habeat uitam aeternam. quid uultis amplius? credite ergo in filium hominis, ut habeatis uitam aeternam, quia ipse est et filius dei, qui potest dare uitam aeternam, quia ipse est uerus deus et uita aeterna, sicut idem Iohannes ait in epistula sua, ubi etiam dicit antichristum esse, qui negat Christum in carne uenisse. Quid ergo uos tamquam de mandatorum eius perfectione iactatis, quod
Abbreviated transcription (Latin):
hab& uitam in sem & ipso. sicdedit & filio
uitam habere insem & ipso. et potesta¬
tem dedit ei & iudicium facere: quia
filius hominis est dixit. uocem fi¬
lii dĩ audient: & dixit. quia filius ho¬
minis ẽ. Scđm hocenim quod dixit
filius hominis ẽ. accepit potestatem
iudicium faciendi. quia in ipsa forma
uenturus ẽ adiudicium. ut & abons
& amalis uideatur inqua forma&iã
Ascendit in caelum. & uoxilla disci¬
pulis sonuit. Sic ueni et quẽ ad modũ
eum uidiftis euntem incaelum. Nam
scđm id quod filius di ds̃ aequalis est
patri. & cum patreunum non uidebit᷑
amalis. beatienim mundo corde quia
ipsiđm uidebt. Cum ergo credentib
inse ꝓmittat uitam aeternã nec aliud
sit credere in eum quã credere inuerũ
xp̃m qualem se ipse p̃dicat & abapos¬
tolis praedicatur. hocẽ & uerum dĩ
filium & uerum hominis filium. uos
manichei quicreditis infalsum & falla¬
cem. falsi & fallacis hominis filium
cum & ipsum dm̃ gentis aduersae
tumu ltu per territum membra

Expanded text:
ic dedit et filio uitam habere in semet ipso; et potestatem dedit ei et iudicium facere, quia filius hominis est. dixit: uocem filii dei audient, et dixit: quia filius hominis est. secundum hoc enim, quod dixit filius hominis est', accepit potestatem iudicium faciendi, quia in ipsa forma uenturus est ad iudicium, ut et a bonis et a malis uideatur. in qua forma etiam ascendit in caelum et uox illa discipulis sonuit: sic ueniet, quemadmodum eum uidistis euntem in caelum. nam secundum id, quod filius dei deus aequalis est patri et cum patre unum, non uidebitur a malis; beati enim mundo corde, quia ipsi deum uidebunt. cum ergo credentibus in se promittat uitam aeternam nec aliud sit credere in eum quam credere in uerum Christum, qualem se ipse praedicat et ab apostolis praedicatur, hoc est et uerum dei filium et uerum hominis filium: uos, Manichaei, qui creditis in falsum et fallacem, falsi et fallacis hominis filium, cum et ipsum deum gentis aduersae tumultu perterritum membra
Abbreviated transcription (Latin):
hominis dicat. et quanta uanitate
manichei fabulam nefandi sui erro¬
ris inducant. Denescio quo commen¬
ticio primo homine quemnonterre¬
num sed fallacibus elementis indu¬
tum contra apostolum p̃dicant di¬
centem. Primus homo deterra terre¬
nus. Et quanta cura nos idem monui¬
erit apłs dic̃s si quis uobis ad nun¬
tia uerit preterquam qđ ad nunti¬
auimus uob anathema sit. Qua¬
ꝓpterrestat ut filium hominis xpm
ita credamus sicut a postolica uerita¬
te p̃dicatur. non sicut mani cheorũ
falsitate confingitur. Cum igitur
eum euangelistae adnuntient natũ
exfemina dedomo dacid. hoc est
de familia dđ. Paulusq ad timotheẽ
scribat dics̃. memor esto xpm̃ium
resurrexisse amortus ex semine dđ
scđm euangeliumm eum. Satis appa¬
r& quem ad modũ xp̃m̃ filium homi¬
nis credere debeamus. Qui filius dĩ
ꝑquem factisum us. &iam filius ho¬
minis ꝑassumptionẽ carnis factusẽ
ut morer&ur ꝓpterde licta nr̃a. ut
resurger& propter iustificationem

Expanded text:
hominis dicat et quanta uanitate Manichaei fabulam nefandi sui erroris inducant de nescio quo commenticio primo homine, quem non terrenum, sed fallacibus elementis indutum contra apostolum praedicant dicentem: primus homo de terra terrenus, et quanta cura nos idem monuerit apostolus dicens: si quis uobis adnuntiauerit praeterquam quod adnuntiauimus uobis, anathema sit. quapropter restat, ut filium hominis Christum ita credamus, sicut apostolica ueritate praedicatur, non sicut Manichaeorum falsitate confingitur. cum igitur eum euangelistae adnuntient natum ei femina de domo Dauid, hoc est de familia Dauid, Paulusque ad Timotheum scribat dicens: memor esto Christum Iesum resurrexisse a mortuis ex semine Dauid secundum euangelium meum: satis adparet, quemadmodum Christum filium hominis credere debeamus, qui filius dei, per quem facti sumus, etiam filius hominis per adsumptionem carnis factus est, ut moreretur propter delicta nostra et resurgeret propter iustificationem
Abbreviated transcription (Latin):
modo ponentes legis auctorem:
umdemum se copulauerunt xp̃o
quod dictum adeos precipue spec¬
tat. qui crediderint exiudaeis
Uidelicet ut ipsisint primae su¬
perstitionis obliti: Nobis ue¬
ro in hoc quidopus est uel pre¬
cepto: quibiis ex gentilitate
conuersi s ad xpm̃. hebreorum
ds̃ non mortuus deb& uideri
Sed negatus : sane iuda eo: sicredet
idoneus deb& uideri de func¬
tus. ⁊ Gentiliuero idolum. & uni¬
cuique quod est ueneratus ante
cognitum xpm. Nam si
post ido latriae diuortia hebre¬
orum quis dm̃ & xp̃m pariter
colat : Nihil ille quidem
adetriti pudoris femina dis¬
crepauit. quae post unius ma¬
riti obitum. duobus nupserit¬
AUGUSTINUS RESP. XXI

Expanded text:
modo ponentes legis auctorem modo ponentes legis auctorem tum demum se copulauerint Christo. quod dictum ad eos praecipue spectat, qui crediderint ex Iudaeis, uidelicet ut ipsi sint primae superstitionis obliti. nobis uero in hoc quid opus est uel praecepto, quibus ex gentilitate conuersis ad Christum Hebraeorum deus non mortuus debet uideri, sed nec natus? sane Iudaeo, si credat, Adoneus debet uideri defunctus, gentili uero idolum, et unicuique quod est ueneratus ante cognitum Christum. nam si post idolatriae diuortia Hebraeorum quis deum et Christum pariter colat, nihil ille quidem detriti pudoris a femina discrepauit, quae post unius mariti obitum duobus nupseritAUGUSTINUS respondi
Abbreviated transcription (Latin):
centaurum facite . Nec eum
perfectum. Nec hominem. no¬
bis soli xp̃o seruire permittite.
us tantum immortali do¬
te contentis & imitantibus
Apostolum qui dicit. sufficien¬
tia nostra exdõ est. Qui
nos probauit id on eos minis¬
tros noui testamenti. hebre¬
orum dĩ & nostra ad modum
diuersa conditio est. quia
nec ipse quae promittit im¬
plere potest: & nos ea fasti¬
dimus accipere. su perbos nos
aduersus blanditias eius. libe¬
ralitatis fecit. Aene in con¬
grueme haec comparasse ex¬
istimes : Paulus in nos hanc
coniugalis disciplinae simili¬
tudinem prior contulit. dicens
quae subuiro est mulier
uiuente uiro alligata est le¬
ge uiri. Siautem mortuus
fuerit uir eius. soluta est ale¬
ge uiri. Ergo uiuente
uiro uocabitur inquit ad¬
ultera. siiuncta fuerit alteri
uiro. quod simortuus fuerit uir
eius. non eritadultera alio con¬
iuncta. Perhaec ostendens sp̃ũ
moecharieos. qui non ante repu¬
diantes . & immortuis quodam

Expanded text:
centaurum facite, nec equum centaurum facite, nec equum perfectum nec hominem: nobis soli Christo seruire permittite, eius tantum inmortali dote contentis et imitantibus apostolum, qui dicit: sufficientia nostra ex deo est, qui nos idoneos probauit ministros noui testamenti. Hebraeorum dei et nostra admodum di-  uersa condicio est, quia nec ipse, quae promittit, inplere potest et nos ea fastidimus accipere. superbos nos aduersus blanditias eius Christi liberalitas fecit. ac ne incongrue me haec conparasse existimes, Paulus in nos hanc coniugalis disciplinae similitudinem prior contulit dicens: quae sub uiro est mulier uiuente, uiro alligata est lege uiri; si autem mortuus fuerit uir eius, soluta est a lege uiri. ergo uiuente uiro uocabitur, inquit, adultera, si iuncta fuerit alteri uiro; quodsi mortuus fuerit uir eius, non erit adultera alii coniuncta, per haec ostendens spiritu moechari eos, qui non ante repudiantes et in mortuis quodam
Abbreviated transcription (Latin):
doris corruptor hebreorum ds̃.
Dypticio lapideo suo. aurum
uobis promittit & argentum.
uentris saturitatem. & terram
chananeorum ⁊ hiuos delectaue¬
runt tam sordidi quaestus. ut libeat
peccare post xp̃m: ut sitis ingrati
tam in mensis dotibus eius: haec
uobis inliciunt ut in he braeorum
depereatis dõ. postnuptias xp̃i.
Discite ergo iam nunc &iam falli
uos & decipi falsis promissionibus
eius. Pau per est egenus est. ne
ea qui dem prestare potest quae
promittit. ⁊ nam sisuae ꝓpriae
coniugi: dico autem synagogae.
ni hilhorum prestat quae polli¬
cetur : Et quidem morem ge¬
rentisibi peromnia & seruien¬
ti sum misius quam ancillauo¬
bis prestare quid poterit alie¬
nis abse & mandatorum suorum
detrectantibus iugum su perba
ceruice: sed uos quidem pergite
agere ut coepistis. rudem pan¬
num ueteri testamento cõmitute.
Nouum uinum ueternosis utri¬
bus credite. duobus maritis.
Nulli placituri seruite:
Xp̃i anam denique fidem. ippo¬

Expanded text:
doris corruptor Hebraeorum deus doris corruptor Hebraeorum deus diptychio lapideo suo aurum uobis promittit et argentum, uentris saturitatem et terram Chananaeorum. hi uos delectauerunt tam sordidi quaestus, ut libeat peccare post Christum, ut sitis ingrati tam inmensis dotibus eius. haec uos inliciunt, ut in Hebraeorum depereatis deo post nuptias Christi. discite ergo iam nunc etiam falli uos et decipi falsis promissionibus eius. pauper est, egenus est, ne ea quidem praestare potest, quae promittit: nam si suae propriae coniugi, dico autem synagogae, nihil horum praestat, quae pollicetur. et quidem morem gerenti sibi per omnia et seruienti summissius quam ancilla, uobis praestare quid poterit alienis ab se et mandatorum suorum detrectantibus iugum superba ceruice? sed uos quidem pergite agere, ut coepistis, rudem pannum ueteri uestimento committite, nonum uinum ueternosis utribus credite, duobus maritis nulli placituri seruite, christianam denique fidem Hippo
Abbreviated transcription (Latin):
uetus .: Uos ideo utrumque accipitis.
quia in neutro estis pleni. sed semi.
Alterum que ex altero in uobis. non
tam repl&ur quamcorrumpitur.
quia & sema uasa num quam de
dissimili implentur materia sed
de eadem ac sibi simili ut uini uino.
& mellis melle. & aceti ac&o:
quibus dissimilia & non suigene¬
ris superfundas. ut melli fel. &
aquam uino & ac eto garos non re¬
pletio uocabiturhaec. sed adulte¬
rium.⁊Hoc ergo cause est. unde
nos parum accipimus testamentũ
uetus ⁊ & qui a ecclesia nostra spon¬
sa sit xp̃i. Pauperior quidem einup¬
ta seddiuiti : contenta sit bonis ma¬
riti sui. humilium amatorum de¬
dignatur opes. Sordentei testa¬
menti ueteris & eius auctoris
munera fame que suae custos
diligentissima nisisponsi sui non
Accipit literas: uestra sane ecclesia
usurp& testamentum uetus. quae
ut lasciua uirgo. in memor pudo¬
ris alieniuiri &m uneribus
gaud& et literis
Amator deni que ille ues ter & pu¬

Expanded text:
netus. uos ideo utrumque accipitis, netus. uos ideo utrumque accipitis, quia in neutro estis pleni, sed semi alterumque ex altero in uobis non tam repletur quam corrumpitur, quia et sema uasa numquam de dissimili inplentur materia, sed de eadem ac sibi simili, ut uini uino et mellis melle et aceti aceto: quibus dissimilia et non sui. generis superfundas, ut melli fel et aquam uino et aceto garos, non repletio uocabitur haec, sed adulterium. hoc ergo causa est, unde nos parum accipimus testamentum uetus. et quia ecclesia nostra, sponsa Christi, pauperior quidem ei nupta. sed diuiti, contenta sit bonis mariti sui, humilium amatorum dedignatur opes, sordent ei testamenti ueteris et eius auctoris munera famaeque suae custos diligentissima nisi sponsi sui non accipit litteras. uestra sane ecclesia usurpet testamentum uetus. quae ut lasciua uirgo inmemor pudoris alieni uiri et muneribus gaudet et litteris. amator denique ille uester et pu
Abbreviated transcription (Latin):
sulle displiceat. Non est parum
aduersus istos .: Nobis enim fuf¬
ficit scire. unum dm̃ locutum et per
moysen & peresaiam. Et male dic¬
tum esse omnem qui non suscita¬
uerit semen in isrł. Siue tunccũ
populo secundum carnem propa¬
gando. & iam carnalis prolis
operatio in coniugali castitate ad
officium ciuicum pertinebat: siue
nunc nequis quam spiritaliter natus.
put& sibi debere sufficere. Nec inst&
dominicis lucris. quibus quisque pro
modulo suo predicando xp̃m. deb&
generare xp̃ianos. : Ita illa diuina
sententia. tempora utrius que
testamenti. mira breuitate complec¬
titur. Maledictus omnis qui non
suscitauerit semeninis rahel
QUARENON ACCIPITIS TESTA¬
mentum u& us: quia & omne uas
plenum super fusa non recipit sed ef¬
fundit & stomachus saturus reicit
ingesta : Proinde & iuda ei . ex prae¬
occupatione moseos. testamento ueteri
satiati. respuer̃ nouum : & nos ex xp̃i
p̃uentione nouo refesti. respuim us

Expanded text:
si ille displicet, non est parum si ille displicet, non est parum aduersus istos. nobis enim sufficit scire unum deum locutum et per Moysen et per Esaiam. et maledictum esse omnem, qui non suscitauerit semen in Israhel, siue tunc, cum populo secundum carnem propagando etiam carnalis prolis operatio in coniugali castitate ad officium ciuicum pertinebat, siue nunc, ne quisquam spiritaliter natus putet sibi debere sufficere. nec instet dominicis lucris, quibus quisque pro modulo suo praedicando Christum debet generare christianos. ita illa diuina sententia tempora utriusque testamenti mira breuitate complectitur: maledictus omnis, qui non suscitauerit semen in Israhel. Quare non accipitis testamentum uetus? quia et omne uas plenum superfusa non recipit, sed effundit et stomachus saturus reicit ingesta. proinde et Iudaei ex praeoccupatione Moyseos testamento uetere satiati respuerunt nouum, et nos ex Christi praeuentione nouo referti respuimus
Abbreviated transcription (Latin):
confixus est cumillo: et depeccato
Depeccato damnauit peccatum.
& eum qui non nouerat peccatum.
peccatum pronobis fecit. et mul¬
ta huius modi. Uos autem cum
horretis maledictum xp̃m. fate¬
mini uos horrere mostem xp̃i.
ubi appar& uestra non anicula¬
ris maledictio. sed diabolica simu¬
animae urae moste non credi¬
tis. quamtamen mortem Xp̃i
non ueram sed simu latam suade¬
tis. quasi non audeatis pernomen
xp̃i anum homines fallere : nisi
ipsum xpm̃ magistrum fallaciae
faciatis: Quod autem inuidus
continentiae uel uir ginitati
fausto uisus est. quia dixit ma¬
ledictus omnis qui non suscita¬
uerit semen insra hel: Le¬
gant es aiam clamantem. Ha ec
dicit dñs spadonibus omnibus.
qui obseruauerint preceptamea
ete legerint quae ego uolo & cus
todierint testamentum meum. da¬
bo illis indomomea & in muromeo
locum nominatum. meliorum fili¬
orum & flliarum. nomen enim¬
Aeternum dabo illis. et non de¬
erit illis Aut si contrarixm pu¬
tant esaiam morsi.is eis placeat

Expanded text:
confixus est cruci cum illo ; et, De peccato damnavit peccatum ; et, Eum qui non noverat peccatum, peccatum pro nobis fecit ; et multa hujusmodi. Vos autem cum horretis maledictum Christum, fatemini vos horrere mortem Christi. Ubi apparet vestra, non anicularis maledictio, sed diabolica simuanimae uestrae morte non creditis. quam tamen mortem Christi non ueram, sed simulatam suadetis. quasi non audeatis per nomen christianum homines fallere, nisi ipsum Christum magistrum fallaciae faciatis. Quod autem inuidus continentiae uel uirginitati Fausto uisus est, quia dixit: maledictus omnis, qui non suscitauerit semen in Israhel, legant Esaiam clamantem: haec dicit dominus spadonibus omnibus: qui obseruauerint praecet elegerint quae ego volo, et amplectentur testamentum meum, dabo illis in domo mea et in muro meo locum nominatum meliorum filiorum et filiarum; nomen aeternum dabo illis et non deerit illis. aut si contrarium putant Esaiam Moysi, hic eis placeat,
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius.⁊ nam & caecum anatiui¬
tate. lu men uidere natura non
sinit. quod tamen iħs potenter
operatus uidetur. Ergo iħs ge¬
neris caecos: adeo ut iudaei ipsi
exclamarent. ab initio saeculi
num quam fuisse uisum ut ali¬
quis aperuisset oculos caecina¬
ti: Manum aridam sanasse.
uocem ac uerbum priuatis his
pernaturam. redonasse. mortu¬
is & intabem iam resolitis corpo¬
ribus. compagem redditam. ui¬
talem red integrasse sp̃m. quem
non ad stuporem adducat. & co¬
gat quo dam modo minime cre¬
dere cogitantem quidliceat.
quidue non liceat pernaturam:
Quae tamen omnia nos communiter
facta ab eodem credimus xp̃iani.
non consideratione iam naturae
sed potestatis tantum & uirtu¬
tis dĩ Legitur id quoq quod
desupercilio montis iactatus
aliquando aiudaeis in lesus
abierit. : Qui ergo desublimi
monte precipitatus mortuus
non est. quia utiq noluit: Cur
non potuerit etiam mori cum
uoluit.: Et hoc quidem nunc
a nobis ita responsum sit. quia

Expanded text:
ipsius nam et caecum a natiuiipsius nam et caecum a natiuitate lumen uidere natura non sinit. quod tamen Iesus potenter operatus uidetur erga huius generis caecos, adeo ut Iudaei ipsi exclamarent ab initio saeculi numquam fuisse uisum, ut aliquis aperuisset oculos caeci nati. manum aridam sanasse, uocem ac uerbum priuatis his per naturam redonasse, mortuis et in tabem iam resolutis corporibus compage reddita uitalem redintegrasse spiritum, quem non ad stuporem adducat et cogat quodam modo minime credere cogitantem quid liceat quidue non liceat per naturam ? quae tamen omnia nos communiter facta ab eodem credimus christiani, non consideratione iam naturae, sed potestatis tantum et uirtutis dei. legitur id quoque, quod de supercilio montis iactatus aliquando a Iudaeis inlaesus abierit. qui ergo de sublimi monte praecipitatus mortuus non est, quia utique noluit, cur non potuerit etiam mori cum uoluit? et hoc quidem nunc a nobis ita responsum sit, quia
Abbreviated transcription (Latin):
uultis creditis. quod non redigitis
ad naturam . : Qua propter siquid
naturȩ proprium sit queritur.
illa qui dam nec inmortalem mo¬
ri uult. nec non mori mortalem:
Si uero potestatem in dõ atq ho¬
minem adefficiendam quae uelint
Querimus magis puto iħm mori
potuisse. quam non mori heliam.
Maior enim potestas in iħu quam
in helia Et situ inpotentiorem
contra nature licentiam leuas
in caelum. consecrasq perp&ui¬
tati : nature & condicionis eius ob¬
litus : Ego iħm potuisse mori siuo¬
luit cur non concedam: etiam si
uere mortem illam fuisse & non
mortis figuram consentiam.
Ut enim ab inteio sumpta hominis
similitudine. om nes huma ne
condicionis simulauit affectus.
sic abre non erat. si infide quoq
consignanda. deconomie gratia
fuisset uisus & mori ⁊ Preter ea
illud quoq: com memorandum.
quia siquid cuiq pernaturam
liceat quaeritur circa omnia
id quaeri deb& quae iħs gessit
non circa mortem tantum modo

Expanded text:
uultis, creditis; quod non, redigitis uultis, creditis; quod non, redigitis ad naturam. quapropter si, quid naturae proprium sit, quaeritur, illa quidem nec inmortalem mori uult nec non mori mortalem. si uero potestatem in deo atque homine ad efficienda quae uelint quaerimus, magis puto Iesum mori potuisse quam non mori Heliam; maior enim potestas in Iesu quam in Helia. et si tu inpotentiorem contra naturae licentiam leuas in caelum consecrasque perpetuitati naturae et condicionis eius oblitus, ego Iesum potuisse mori, si uoluit, cur non concedam, etiamsi uere mortem illam fuisse et non mortis figuram consentiam? ut enim ab initio sumpta hominis similitudine omnes humanae condicionis simulauit adfectus, sic ab re non erat, si in fine quoque con signandae oeconomiae gratia fuisset uisus et mori. Praeterea illud quoque commemorandum, quia, si quid cuique per naturam liceat quaeritur, circa omnia id quaeri debet, quae Iesus gessit, non circa mortem tantummodo
Abbreviated transcription (Latin):
tali. preter condicionem suam
licuit ius immortalitatis in uade¬
re. xp̃o non licuit in mortali de
morte si necesse fuit aliquid u¬
surpare : : Et si helias in a&ernũ
uiuit contranaturam iħm ad tri¬
duum tantum. Cur non magis
contra naturam mori potuisse
concedas : Praesertim cum &iã
hoc non solum dehelia credatis.
sed & demoyse atq enocꝰ quod
sint in mortales & ipsi rapti cũ
corporibus suis in caelum.⁊ Qua¬
propter. si hoc argumento recte
colligitur iħm fuisse hominem
quia mortuus est. Poterit eodẽ
nihilominus argumenta colligi
Et heliam non fuisse hominem.
quia mortuus non est: Falsum
est autem non fuisse heliam ho¬
minem quam uis in mortalis cre¬
datur . Falsum aeq erit iħm fu¬
isse hominem . quam uis estim& ur
mortuus.: Et si mihi uera dicenti
uis credere: uterq eorum apud
hebreos falsum traxit opinionẽ.
iħs demorte. & de in mortalitate
helias .: Nam nec hic mortuus est
nec ille non mortuus. sed uos quod

Expanded text:
tali praeter condicionem suam tali praeter condicionem suam licuit ius inmortalitatis inuadere, Christo non licuit inmortali de morte, si necesse fuit, aliquid usurpare? et si Helias in aeternum uiuit contra naturam, Iesum ad triduum tantum cur non magis contra naturam mori potuisse concedas, praesertim cum etiam hoc non solum de Helia credatis, sed et de Moyse atque Enoch, quod sint inmortales et ipsi rapti cum corporibus suis in caelum? quapropter si hoc argumento recte colligitur legum fuisse hominem, quia mortuus est, poterit eodem nihilominus argumento colligi et Heliam non fuisse hominem, quia mortuus non est. falsum est autem non fuisse Heliam hominem, quamuis inmortalis credatur; falsum aeque erit Iesum fuisse hominem, quamuis aestimetur mortuus. et si mihi uera dicenti uis credere, uterque eorum apud Hebraeos falsam traxit opinionem, Iesus de morte et de inmortalitate Helias; nam nec hic mortuus est nec ille non mortuus; sed uos quod
Abbreviated transcription (Latin):
tio figurata est : Si quem admo¬
dum dictum sit. omnia munda
mundis xp̃iana non her&ica
mente cogitarent: nullo modo
irriderent .⁊ sed quia uerum est
& quod sequitur. Inmundis aũ
& in fidelibus. nihil est mundũ.
Sed polluta sunt eorum & mens¬
& conscientia: ridentes eos et di¬
caciter in sultantes. Leniter
am monemus : si secundum ipsos
circum cisio turpis est. non eos
habere quod sibi rideant. sed
quod lugeant: qui a ds̃ eorum
et illi particulȩ quae prȩciditur
& illi sanguini. Quid est ille
in ligatus & inquinatus. mixtus
est
ra est. ⁊ con iec turis autem nemo
nisi quem probationes de fecerint
utitur : Respondebimus tamen
&iam adhoc. Nec aliunde quã
dehis quae credere soletis ad fe¬
rentes exempla : Quae siuera sunt.
confirmabunt & nos: si falsa de¬
struent & uos: Dicis ergo quo mo¬
do mortuus est iħs. si homo non
fuit. & ego abste non requiro.
Helias quomodo mortuus non ẽ
cum fuerit homo: An huic mor¬

Expanded text:
tio figurata est, si quemadmotio figurata est, si quemadmodum dictum sit: omnia munda mundis, christiana, non haeretica mente cogitarent, nullo modo inriderent. sed quia uerum est et quod sequitur: inmundis autem et infidelibus nihil est mundum, sed polluta sunt eorum et mensetconscientia, ridentes eos et dicaciter insultantes leniter admonemus, si secundum ipsos circumcisio turpis est, non eos habere, quod ibi rideant, sed quod lugeant, quia deus eorum . et illi particulae, quae praedicitur, et illi sanguini, qui destilJat, inligatus et inquinatus admixtus est.ra est; coniecturis autem nemo, nisi quem probationes defecerint, utitur. respondebimus. tamen etiam ad hoc nec aliunde quam de his, quae credere soletis, adferentes exempla: quae si uera sunt, confirmabunt et nos; si falsa, destruent et uos. dicis ergo: quomodo mortuus est Iesus, si homo non fuit? et ego abs te requiro: Helias quomodo mortuus non est, cum fuerit homo ? an huic mor
Abbreviated transcription (Latin):
tis in ceteris si superbi litigiosiq
non sitis.: Cum enim quaeri coe¬
perint. quomodo sit ds̃ infinitus
quem nullus locus capit. quo mo¬
do infinitus quem totum filius
nouit: quo modo finitus in men¬
sus. quo modo infinitus perfectus.
quo modo finitus nullum habens
modum. quomodo in finitus mo¬
dus omnium: omnis cogitatio
carnalis euanescit. & se uult fie¬
ri quod nondum est. prius ex eo
quod est erubescit.: Qua propter
hoc quod uobis proponitis de deo
finito & infinito melius tacendo
finitis: donec a fine legis quod est
xp̃s tam longe aberrare desina¬
tis : De dõ autem abraham. & isa¬
ac. & iacob: cum ipse sit omnis
creaturȩ uerus ds̃. Cur illo no¬
mine se populo in sinuare uolu¬
erit. Iam quantum saterat dixi¬
mus: decircum cisione etiam in
superioribus huius operis partib
contra calum nias imperitas sepe
respondimus.: Isti autem signũ
in parte corporis congrua diui¬
nus datum. quo carnis expolia¬

Expanded text:
tis in ceteris, si superbi litigiosique tis in ceteris, si superbi litigiosique non sitis. cum enim quaeri coeperit, quomodo sit deus finitus, quem nullus locus capit, quomodo infinitus, quem totum filius nouit — quomodo finitus, inmensus; quomodo infinitus, perfectus; quomodo finitus, nullum habens modum; quomodo infinitus, modus omnium — omnis cogitatio carnalis euanescit; et si uult se fieri, quod nondum est, prius ex eo, quod est, erubescit. quapropter hoc, quod uobis proponitis de deo finito et infinito, melius tacendo finitis, donec a fine legis, quod est Christus, tam longe aberrare desinatis. de deo autem Abraham et Isaac et Iacob, cum ipse sit omnis creaturae uerus deus, cur illo nomine se populo suo insinuare uoluerit, iam, quantum sat erat, diximus. de circumcisione etiam in superioribus huius operis partibus contra calumnias inperitas saepe respondimus. isti autem signum in parte corporis congrua diuinitus datum, quo carnis expolia
Abbreviated transcription (Latin):
uiter poterit edocere. quõ quidẽ
si non malum est. pro fecto infinitus
est ds̃. Hab& autem finem simalũ
est. constat autem esse malum.
Non igitur infinitus est: illinc enĩ
esse mala accipiunt. ubi bonorũ
est finis.
bsit ut hoc uos quisquam inter¬
roget qui uos nouit: aut de hac
omnino re cum talibus disput&.
Prius enim estis a figmento carna¬
lium corporaliumq cogitationũ.
pia fide & quantula cumq ueri¬
tatis ratione mundandi: ut spiri¬
talia quomodo exquanta cumq
parte cogitare possitis: quo quã¬
diu non potestis. heresis quippe
uestra nihil aliud nouit quam
& corpus et animam & đm per
locorum spacia uel finita uel in¬
finita distendere. cum solum cor¬
pus taliꝰ occupet spacia uel spa¬
tus talibus occupetur: Consul¬
tius feceritis. si uos huic questi¬
oni non com misceritis ubi nec
docere potestis aliquid ueri
sicut nec in c&eris: nec discere
estis idonei. quod fortasse potes¬

Expanded text:
uiter poterit edocere. quoniam quidem uiter poterit edocere. quoniam quidem si non est malum, profecto infinitus est deus; habet autem finem, si malum est; constat autem esse malum . non igitur infinitus est deus; illinc enim esse mala accipiunt, ubi bonorum est finis. Absit, ut hoc uos quisquam interroget, qui uos nouit, aut de hac omnino re cum talibus disputet. prius enim estis a figmento carnalium corporaliumque cogitationum pia fide et quantulacumque ueritatis ratione mundandi, ut spiritalia quoquo modo et ex quantacumque parte cogitare possitis. quod quamdiu non potestis — haeresis . quippe uestra nihil aliud nouit quam et corpus et animam et deum per locorum spatia uel finita uel infinita distendere, cum solum corpus talia occupet spatia uel spatiis talibus occupetur — consultius feceritis, si uos huic quaestioni non commiscueritis, ubi nec docere potestis aliquid ueri — sicut nec in ceteris — nec discere estis idonei, quod fortasse potes
Abbreviated transcription (Latin):
fere inmultis fieri sol&. unum ha¬
bentibus nomen. ut eorum nemo
appellatus respondeat . nisi audito
cognomine ⁊ Sicnamq & pastor
atq armentarius. pecoribus notas
inurunt. Ne eorum quisq pro suo
u surpet alienum .⁊ quibus quia &
uos similiter facitis : Dm̃ abraham
dicentes & dm̃ isa ac. &dm̃ ia cob:
Non solum finem ostenditis habe¬
re dm. sed quod satis etiam uos ab
eodem alieni. signi eius ac sacramen¬
ti ex pertes. quod est uirilium moti¬
latio. perquam idem suos agnoscit :
qua propter hic est ds̃ quem colitis.
Liquet ex hoc am modum quod ha¬
beat finem. Si uero infinitum dm̃
esse uultis. huic uos ante renunti¬
are necesse est : etoratione muta¬
ta. erroris preteriti uestri penitu¬
dinem gerere: & hoc quidem dic¬
tum ita est ut de uestro uos uicisse
uideamur.: Alio quin sum mum &
uerum dm̃. utrum sit idem infini¬
tus nec ne si quaeritur de hoc ue¬
ro nos boni & mali contrari& asbre¬

Expanded text:
fere in multis fieri solet unum hafere in multis fieri solet unum habentibus nomen, ut eorum nemo appellatus respondeat nisi audito cognomine. sic namque et pastor atque armentarius pecoribus notas inurunt, ne eorum quisque pro suo usurpet alienum. quibus quia et uos similiter facitis deum Abraham dicentes et deum Isaac et deum Iacob, non solum finem ostenditis habere deum, sed quod sitis etiam uos ab eodem alieni signi eius ac sacramenti expertes, quod est uirilium mutilatio, per quam idem suos agnoscit. quapropter hic si est deus, quem colitis, liquet ex hoc admodum, quod habeat finem. si uero infinitum deum esse uultis, huic uos ante renuntiare necesse est et oratione mutata erroris praeteriti uestri paenitudinem gerere. et hoc quidem dictum ita est, ut de uestro uos uicisse uideamur; alioquin summum et uerum deum utrum sit idem infinitus necne, si quaeritur, de hoc uero nos boni et mali contrarietas bre
Abbreviated transcription (Latin):
uestra oratione: nisi ad signum na¬
uiget abrahae & haec quidem cer¬
ta de causa iudaeos orare. haut
absurdum est. ut pote circum cidi
Si enim circum cisionis se inuocare
de signant dm̃ propter deos prepu¬
tu : uos uero cur hoc suum faciatis
parum intellego. cum minime gera¬
tis signum. quod habuerit abra ham
cuius uos uocatis dm̃: Uere enim
quod intellegi datur. cognicionis
mutuae causam ne ase scilic& in¬
uicem oberrarent: Notas sibim&
huius modi alternis in posuit se ui¬
dentur iudaei. ac iudeorum ds̃:
atq ipse quidem eos circum cisio¬
nis obsceno caractere signauit.
quo ubi cumq terrarum fuerint
ubi cumq gentium. Percirtum¬
cisionem tamen. ipsius esse noscan¬
cantur ⁊Idem uero suum uicissim
dm̃. parentum suorum cognomi¬
ne signauerunt : Quod ubi cumq
& ipse fuerit in magna quam uis
deorum frequentia. cum ds̃ abra¬
ham audierit. & ds̃ isaac & ds̃ia cob
protimis se in uocari cognoscat : qđ

Expanded text:
uestra oratione, nisi ad signum nauestra oratione, nisi ad signum nauiget Abrahae? et haec quidem certa de causa Iudaeos orare haud absurdum est utpote circumcisos; sic enim circumcisionis se inuocare designant deum propter deos praeputii . uos uero cur hoc ipsum faciatis, parum intellego, cum minime geratis signum, quod habuerit Abraham, cuius uos uocatis deum. uere enim, quod intellegi datur, cognitionis mutuae causa, ne a se scilicet inuicem aberrarent, notas sibimet huiusmodi alternis inposuisse uidentur Iudaei ac Iudaeorum deus . atque ipse quidem eos circumcisionis obscaeno charactere signauit, quo, ubicumque terrarum fuerint, ubicumque gentium, per circumcisionem tamen ipsius esse noscantur; idem uero suum uicissim deum parentum suorum cognomine signauerunt, quo, ubicumque et ipse fuerit, in magna quamuis deorum frequentia, cum deus Abraham audierit et deus Isaac et deus Iacob, protinus se inuocari cognoscat. quod
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Ds̃ abraham & ds̃ isaac. &
ds̃ ia cob habet finem ds̃: nisi¬
enim forte aliter est hic dequo
perrogas. et alter quem oratis .
alioquin circum cisionis terminꝰ:
qui abraham & isaac & iacob a
gentium c&erarum societate de¬
signat. etiam dĩ ipsius circa eos ter¬
minat potestatem: cuius autem
finita potestas est. & ipse non car&
finem .: Deniq & antiquorum qui¬
dem ac racione mentionem faci¬
tis qui ante fuerunt: enoch dico
& noe. & sem. ac reliquos eorum si¬
mil les. quos fuisse quidem iustos
in preputio non negatis.: Sed quia
idem circum cisionis in signi care¬
bant. ne ipsorum quidem uultis
esse dm̃ sed solius abrahae & semi
nis t̾ius Igitur si est unus & infi¬
nitus ds̃ quod sibi uult haec inuo¬
cationis uestrae tam diligens &
sollicita cautio. ut non contenti no¬
minasse dm̃ adiciatis & cuius abra¬
ham scilic& & isaac &iacob: tam¬
quam in turba aliqua deorum
erratura. aut naufragium passura

Expanded text:
dicit: deus Abraham et deus Isaac et dicit: deus Abraham et deus Isaac et deus Iacob, habet finem deus, nisi forte alter est hic, de quo perrogas, et alter, quem oratis; alioquin circumcisionis terminus, qui Abraham et Isaac et Iacob a gentium ceterarum societate dissignat, etiam dei ipsius circa eos terminat potestatem, cuius autem finita potestas est, et ipse non caret fine. denique ne antiquorum quidem hac oratione mentionem facitis, qui ante Abraham fuerunt, Enoch dico et Noe et Sem ac reliquos eorum similes, quos fuisse quidem iustos in praeputio non negatis, sed quia idem circumcisionis insigni carebant, ne ipsorum quidem uultis esse dnis ejus. Igitur si est unus et infinitus Deus, quid sibi vult haec invocationis vestrae tam diligens et sollicita cautio, ut non contenti nominasse Deum, adjiciatis et cujus, Abraham scilicet, et Isaac et Jacob: tanquam in turba aliqua deorum erratura aut naufra
Abbreviated transcription (Latin):
et hoc testimonium ultro etiam ꝓ¬
ferunt: Tunc autem dicit faustus.
quod ds̃ faciat hominem quando in¬
terior indĩ agnicione renouatur.
utrum eum ipse fecerit qui reficit:
ipse condiderit qui renouat. Respon¬
derunt. ipse : cui responsioni eorum
si ad iciamus quaerentes. quando eũ
formauerit: quem quȩrent : ubi se
abscondant. ne fabule suae dede¬
cus perire cogantur : Neq enim
dicunt adõ formatum uel conditũ
uel institutum. sed de substantia eius.
partem prossus eius aduersus hostes
missam. Nec pectato inueteratum.
sed necessitate captiuatum. et de¬
formatum ab inimicis. et cetera
quae iam tedet dicere: ibi enim
et primum hominem comemorant.
Non quem dicit apostolus deter¬
ra terrenum. sed nescio quem suũ
proprium.ex arca mendaciorum
prosilentem. dequo faustus tac&
omnino. cum dehomine sibi propo¬
suerit questionem timens ne ali¬
quo modo eis contra quos disputat
sioratio uestra non fallit. quae

Expanded text:
et hoc testimonium ultro etiam pet hoc testimonium ultro etiam proferunt: tunc autem dicit Faustus quod deus faciat hominem, quando interior in dei agnitione renouatur — utrum eum ipse fecerit, qui reficit, ipse condiderit, qui renouat, respondebunt "ipse." cui responsioni eorum si adiciamus quaerentes, quando eum formauerit, quem nunc reformat, quaerent, ubi se abscondant, ne fabulae suae dedecus aperire cogantur. neque enim dicunt a deo formatum uel conditum uel institutum, sed de substantia eius partem prorsus eius aduersus hostes missam; nec peccato inueteratum, sed necessitate captiuatum et deformatum ab inimicis et cetera, quae iam taedet dicere. ibi enim et primum hominem commemorant, non quem dicit apostolus de terra terrenum, sed nescio quem suum proprium ex arca mendaciorum prosilientem: de quo Faustus tacet omnino, cum de homine sibi proposuerit quaestionem, timens, ne aliquo modo eis, contra quos disputat,si oratio uestra non fallit, quae
Abbreviated transcription (Latin):
eius qui suscita uit xp̃m a mortuis
habitat in uobis: Qui suscitauit
xp̃m a mortius. uiuificabit & mor¬
talia corpora uestra. perhabitan¬
tem sp̃m eius in uobis.: Nam quis
catholica ueritate instructus
ignorat. secundum corpus eẽ a¬
lios homines masculos. alias femi¬
nas. Non secundum sp̃m mentis.
in quo renouamur secundum
imaginem dĩ: Uerum tamen quia
utrumq ds̃ fecit. rursum idem
apostolus testatus est ubi dicit.
Neq mulier sine uiro. neq uir
sine muliere in dño Sicut enĩ
mulier ex uiro. ita et uir permu¬
lierem. omnia autem ex dõ.: Quid
ad haec in epta fallatia hominũ.
alienatorum auita dĩ perignoran¬
tiam quae est in illis. propter cȩci¬
tatem cordis eorum. nisi in aposto¬
licis litteris quod uolumus uerum
est. quod nolumus falsum est: sic
delerent manichei. & resipiscant
et non sint manichei: Aquibus si
quȩritur quõ interiorem hominẽ
renouari adimaginem dĩ fatentur.

Expanded text:
ejus qui suscitavit Jesum a mortuis, ejus qui suscitavit Jesum a mortuis, habitat in uobis, qui suscitauit Christum a mortuis, uiuificabit et mortalia corpora uestra per habitantem spiritum eius in uobis. nam quis catholica ueritate instructus ignorat secundum corpus esse alios homines masculos, alias feminas, non secundum spiritum mentis, in quo renouamur secundum imaginem dei? uerumtamen quia utrumque deus fecit, rursum idem apostolus testis est, ubi dicit: neque mulier sine uiro neque uir sine muliere in domino; sicut enim mulier ex uiro, ita et uir per mulierem; omnia autem ex deo. quid ad haec dicit inepta fallacia hominum alienatorum a uita dei per ignorantiam, quae est in illis propter caecitatem cordis eorum, nisi: in apostolicis litteris quod uolumus, uerum est, quod nolumus, falsum est? sic delirent Manichaei; et resipiscant et non sint Manichaei. a quibus si quaeritur — quoniam interiorem hominem renouari ad imaginem dei fatentur