comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
terius exterius. simul unus homo
ẽ: hunc unum hominẽ adimagi¬
nem suam fecit: Non secundum
id quodhab& corpus corporalẽq
uitã : sed secundum id quod hab&
rationalem mente : qua cognoscat
dm̃ : & hominibus inrationabilib:¬
eadem rationis exceblentia p̃ponat᷑:¬

Expanded text:
terius et exterius, simul unus homo terius et exterius, simul unus homo est, hunc unum hominem ad imaginem suam fecit, non secundum id, quod habet corpus corporalemque uitam, sed secundum id, quod habet rationalem mentem, qua cognoscat deum et omnibus inrationalibeadem rationis excellentia praeponat
Abbreviated transcription (Latin):
sed sublimioris rationis ẽ. Iudicare
deistis corporalib secundũ ratio¬
nes incorporales & sempiternas
Quȩ nisi supͣ mentes humanas
eent: in cõmutabilas ꝓfecto Ñ eent :
Atq his pisi subiunger&ur aliquid
uerum Non secundum eas possemus
mus aute decorporalib. exra¬
tione dimensionum. atq figu¬
rarum quã in commutabi liter
manere mons nouit: Paulus Huio¬
apostolus : Interiorem hominet
ꝓspũ mentis : Exteriorem uero uui¬
incorpore atq ista mostali uita.
uult intellegi: Nontamenv
trumq horum simul: duos ho¬
mines eum dixisse: aliquan¬
do in eius litteris legitur: sed u¬
num quem totum ds feotrit᷑ Id est
& id quod interius ẽ: & id quod
exterius : sed eum imaginem suã
nonfecit: nisi secundũ id quod in¬
terius ẽ: Nonsolum incorporeũ.
uerum &iam rationale. quodpe¬
coribus non in est: Non itaq unũ
hominẽ fecit adimagine suã: &
alterum fecit non adimaginem
suam: Sed quia hoc utrumq in¬

Expanded text:
Sed sublimioris rationis est judicare Sed sublimioris rationis est judicare de istis corporalibus secundum rationes incorporales et sempiternas: quae nisi supra mentem humanam essent, incommutabiles profecto non essent; atque his nisi subjungeretur aliquid nostrum, non secundum eas possemus mus autem de corporalibus ex ratione dimensionum atque figurarum, quam incommutabiliter manere mens novit. CAPUT Iapostolus interiorem hominem spiritum mentis, exteriorem uero in corpore atque ista mortali uita uult intellegi; non tamen utrumque horum simul duos homines eum dixisse aliquando in eius litteris legitur, sed unum, quem totum deus fecerit, id est et id, quod interius est, et id, quod exterius; sed eum ad . imaginem suam non fecit nisi secundum id, quod interius est, non solum incorporeum, uerum etiam rationale, quod pecoribus non inest. non itaque unum hominem fecit ad imaginem suam et alterum fecit non ad imaginem suam, sed quia hoc utrumque, in
Abbreviated transcription (Latin):
poris. non proni sederecti sumꝰ
Qua inre. admonemur ab eo
ne distamus . Non ut in ea quȩ
sublimia sunt incorporib : ani¬
mum proiciamus : Nam uultros
intalibus : qui & ẽ voluntatis ap¬
p&ere ꝓͦsternere animum :
Sed sicut corpꝰ adea quȩ sunt ex¬
celsa corporum. Id est adcelestia na¬
turaliter erectum ẽ sic animus qđ
substantia spiritalis ẽ : ad ea quȩ
sunt inspiritalib ex celsa erigen¬
dus ẽ: Nonelatione superbiae:
sed pi&ate iustitiae: Possunt
poralia. & ea meͬmoriȩ fixa¬
reminisci. Atq: in eis app&e¬
re conducibilia. fugere¬
in commoda. Verum ea nota
re non solum naturaliterͭ ap¬
ta : s& &iam de industria memoriȩ
cõmendata r&inere : & in obliuionẽ
ĩa iãq labentia : recordando atq
cogitando rursus imprimere: Hȩc
sibilib atq in eis quȩ inde animus
persensum corporis traxit. agan¬
tur atq uersentur  Non sunt ta¬
men rationis experientia. nec
hominib peccoribusq cõmunia:

Expanded text:
poris non proni, sed erecti sumus. poris non proni, sed erecti sumus. Qua in re admonemur ab eo ne distamus. Non ut in ea quae sublimia sunt in corporibus animum projiciamus; nam vel in talibus quietem voluntatis appetere, prosternere est animum. Sed sicut corpus ad ea quae sunt excelsa corporum, id est, ad coelestia naturaliter erectum est; sic animus, qui substantia spiritualis est, ad ea quae sunt in spiritualibus excelsa erigendus est, non elatione superbiae, sed pietate justitiae. CAPUT poralireminisci, atque in eis appetere conducibilia, fugereincommoda: verum ea notare, ac non solum naturaliter rapta, sed etiam de industria memoriae commendata retinere, et in oblivionem jamjamque labentia recordando atque cogitando rursus imprimere; ut sibilibus, atque in eis quae inde animus per sensum corporis traxit agantur atque versentur, non sunt tamen rationis expertia, nec hominibus pecoribusque communia.
Abbreviated transcription (Latin):
ris prȩditum : Nonquia & ipse :¬
eodem modosit imago dĩ: manifes¬
ta ẽ quippe a postolica sententia.
quae interiorem hominem renouec¬
ri indĩ agnitione dedarat. secun¬
dum imaginem eius quicreauit
eum: Cum & alio loco dicat. Et
si exterior homonr̃ corrumpit᷑.
sed interior renouatur dedie indiẽ:¬
Neq enim frustra & iste homodicit᷑
pisi quia inẽ ei ponnulla interio¬
ris similitudo: Age nunc uidea¬
mus ubisit quasi quoddam homi¬
nis interioris exteriorisq confiniũ
Quicquid enim habemus In ani¬
mo commune cumpe core: rec¬
te adhuc dicit᷑ ad exteriore
hominem ꝑtinere: Non enim
solum corpus. homo exterior
deputabitur. S ed ad iuncta
quadam uita sua : qua com¬
pages cornoris & om̃s sensus ui¬
gent : quibus instructus ẽ. ad
extera sentienda: Quorum
sensorum imagines. infixe in
memoria : cumrecordando re¬
uisunt: res adhuc agitur ad
exteriorem hominẽ ꝑtinens:
Atq in his omnib Nondistamus
apecore : Nisi quod figura cor¬

Expanded text:
Trinitatis, non quia et ipse eodem modo sit imago Dei. Manifesta est quippe apostolica sententia, quae interiorem hominem renovari in Dei agnitione declarat secundum imaginem ejus qui creavit eum: cum et alio loco dicat, Et si exterior homo noster corrumpitur, tamen interior ronovatur de die in dieNeque enim frustra et iste homo dicitur, nisi quia inest ei nonnulla interioris similitudo. Et illo mus ubi sit quasi quoddam hominis exterioris interiorisque confinium. Quidquid enim habemus in animo commune cum pecore, recte adhuc dicitur ad exteriorem hominem pertinere. Non enim solum corpus homo exterior deputabitur, sed adjuncta quadam vita sua, qua compages corporis et omnes sensus vigent, quibus instructus est ad exteriora sentienda: quorum sensorum imagines infixae in memoria, cum recordando revisuntur, res adhuc agitur ad exteriorem hominem pertinens. Atque in his omnibus non distamus a pecore, nisi quod figura cor
Abbreviated transcription (Latin):
homo ex terior : quanto ẽhec
uita diuturnior magis magisq
corrumpitur. uel &ate. uel
morbo uel uariis afflictionib:
donec ueniat᷑ adultimã que ab
hominib: mors uocatur: Eius
aut̃ resurrectio diffestur in
finem: cum& ipsa iustificatio
pr̃a perfici&ur in effabiliter:
Tunc enim similes ei erimus.
quõ uidebimꝰ eum sicuti est:
Nunc uero. quam diu corpꝰ
quod corrũpitur ad grauat
animam. & uita humanam
suꝑ terrã tota temptatio ẽ
poniustificabitur in conspe

Expanded text:
homo exterior, quanto est haec homo exterior, quanto est haec uita diuturnior, magis magisque corrumpitur uel aetate uel morbo uel uariis afflictionibus, donec ueniat ad ultimam quae ab hominibus mors uocatur. eius autem resurrectio differtfinem; cum et ipsa justificatio nostra perficietur ineffabiliter. Tunc enim similes ei erimus, quoniam videbimus cum sicuti est . Nunc vero quamdiu corpus quod corrumpitur aggravat animam , et vita humana super terram tota tentatio est , non justificabitur
Abbreviated transcription (Latin):
dum adam uiuitur: De quo dicit.
erunum hominẽ peccatum intra¬
uit inmundũ : & perpeccatũ mors.
& ita in om̃s homines ꝑtransiuit.
in quo om̃s peccauerunt: Ergo
totus ille homo: ioest & interio¬
raxe & exteriore sui paste : Inue¬
terauit ꝓpt̃ peccatũ. & poenȩ
mostalitatis addictus ẽ : Renouat᷑
aũt nunc scđm interiorẽ hominõ
ubi scđm sui creatoris imaginẽ re¬
formatus. Exuens se iniusticiã
hoc ẽ u&erem hominem: Et in¬
duens iusticiã. hoc ẽ nouũ ho¬
minẽ : Iunc aut̃ cum resur¬
g& corpus spiritale quod se¬
minatur animale & iã ex¬
terior percipi& cȩlestis habi¬
tudins dignitatẽ. Ut totũ
quod creatũ ẽ recre&ur
& totũ quod factũ ẽ reficiatur:
illo creante quicreauit: & re¬
ficiente quifecit: Incorpore¬
adhuc mostali: renouatio uitȩ
inchoatur a fide quacreditur
in eum qui iustificat impium.
Bonisq: morib: aug&ur & robo¬
ratur dedie indiem: cum magis
magisq renouatur interior ho¬
mo Corpus uero tamquã

Expanded text:
o dicit: per unum hominem peccatum intrauit in mundum et per peccatum mors; et ita in omnes homines pertransiuit, in quo omnes peccauerunt. ergo totus ille homo, id est et interiore et exteriore sui parte, inueterauit propter peccatum et poenae mortalitatis addictus est; renouatur autem nunc secundum interiorem hominem, ubi secundum sui creatoris imaginem reformatur, exuens se iniustitiam, hoc est ueterem hominem, et induens iustitiam, hoc est nouum hominem. tunc autem, cum resurget corpus spiritale, quod seminatur animale, etiam exterior percipiet caelestis habitudinis dignitatem, ut totum, quod creatum est, recreetur et totum, quod factum est, reficiatur illo recreante, qui creauit, et reficiente, qui fecit. quoadhuc mortali renouatio uitae inchoatur a fide, qua creditur in eum qui iustificat impium, bonisque moribus augetur et roboratur de die in diem, cum magis magisque renouatur interior homo. corpus uero tamquam
Abbreviated transcription (Latin):
uatio non momento uno fit ip¬
sius conuersions. sicut mom̃¬
to uno fit illa inbaptismore¬
nouatio. remissione omnũ
peccatorũ: Neq enĩ unũ quan¬
tulũ cumq: reman&. qđ non re¬
mittatur: Sed quẽ admõdũ ali¬
ud ẽ carere febribus. Aliud ab
infirmitate quȩ febrib: facta ẽ¬
reuelascere:. Itẽq aliud est in¬
fixũ telũ de corpore demere.
Aliud uult. quod eo factũ est

Expanded text:
vatio non momento uno fit ipsius conversionis, sicut momento uno fit illa in Baptismo renovatio remissione omnium peccatorum: neque enim vel unum quantulumcumque remanet quod non remittatur. Sed quemadmodum aliud est carere febribus, aliud ab infirmitate, quae febribus facta erevalescere; itemque aliud est infixum telum de corpore demere, aliud vulnus quod eo factum est
Abbreviated transcription (Latin):
Quid crudele moyses autman¬
dauit. autfecit. cũ commissũ
sibi populũ scẽ Zelans. & uni ue¬
ro dõ subditũ cupiens. postea¬
quã cognouit ad fabricandum
& colendũ idolũ defluxisse.
m̃temq impudicã ꝓstituisse dȩ¬
monib : In paucos eoꝵ uindicans¬
gladio : quos ds ipse quẽ offen¬
derant alto & secr&o iudicio
feriendos uoluis s& inferri: &
inp̃sentis a lubriter terruit.
& disciplinã in posterũ sanxit:
Nam eũ nulla crudelitate. sed
magna dilectione fecisse quod
fecit. quis ñ in uerbis eius agno¬
scat. orantis propeccato eoꝵ &
dicentis: Sidimittis illis pecca¬
tũ. dimitte: Sin aũ. dele me de
libro tuo: Comparans ergo unꝰ¬
quisq pie crude illã caedẽ & hnc
p̃cem : uid& profecto aꝑtissime
uid& quantũ malũ sit animae :
ꝑsimulacra dae monũ fornicari:
quando sic saeuit : qui sicamat:
Sic plane & apłs ñcrudelit̃. sed
a mabilit̃ tradidit hominẽ sa¬
tanae. in interitũ carnis. ut

Expanded text:
Quid crudele Moyses aut mandavit aut fecit, quum commissum sibi populum sancte zelans, et uni vero Deo subditum cupiens, posteaquam cognovit ad fabricandum et colendum idolum defluxisse, mentemque impudicam prostituisse daemonibus, in paucos eogladio, quos deus ipse, quem offenderant, alto et secreto iudicio feriendos uoluisset inferri, et in praesenti salubriter terruit et disciplinam in posterum sanxit? nam eum nulla crudelitate, sed magna dilectione fecisse quod fecit, quis non in uerbis eius agnoscat orantis pro peccato eorum et dicentis: si dimittis illis peccatum, dimitte; sin autem, dele me de libro tuo? conparans ergo unusquisque pie prudens illam caedem et hanc precem uidet profecto apertissime, uidet, quantum malum sit animae per simulacra daemonum fornicari, quando sic saeuit, qui sic amat. sic plane et apostolus non crudeliter, sed amabiliter tradidit hominem satanae in interitum carnis, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tangendo pollutũ : nec cuiusquã fer¬
m̃tum corrũ per&ur: Hec enĩfiuNt
consentione peccatoꝵ: qua ꝑfen¬
nã serpens hominẽ primũ. &iã in
paradysi felicitate decepit. ñ com¬
munione sacram̃toꝵ. Inqua condis¬
cipulos. iudas. mundos inmundus c̃¬
taminare ñpotuit: Amalis aũcũ
quib dĩsacram̃ta cõmunicant. &i¬
am nunc inarea. ñdum inhorreo
&iã tam̃ boni discedunt & separan¬
tur: Morũ dissimilitudine . ñcor¬
porũ segregatione : Alit̃ uiuendo.
ñ ad alia c̃uenticula ueniendo Sicq
nec cũ malis unũ fiunt. nec ab ecłe
unitate discedunt: Expurgate¬
quidã existimant. grecũ nom̃ ẽ.
sed hebreũ : Oportunis sime tam̃
occurrit in hoc nomine quaedã
c̃gruentia utrarũq linguarũ :
Quia enĩ pati grece paschin dr̃
Ideo pascha. passio putata ẽ: ue¬
lut hoc nom̃. a passione sit appel¬
latũ : Insua uero lingua. hoc ẽ in
hebrea pascha transitus dr: ꝓ

Expanded text:
tangendo pollutum nec cuiusquam fertangendo pollutum nec cuiusquam fermento corrumperetur. haec enim fiunt consensione peccatorum, qua per feminam serpens hominem primum etiam in paradisi felicitate decepit, non communione sacramentorum, in qua condiscipulos ludas mundos inmundus contaminare non potuit. a malis autem, cum quibus dei sacramenta communicant, etiam nunc in area, nondum in horreo, iam tamen boni discedunt et separantur morum dissimilitudine, non corporum segregatione, aliter uiuendo, non ad alia conuenticula ueniendo. sic nec cum malis unum fiunt nec ab ecclesiae unitate discedunt. quidam existimant, graecum nomen est, sed hebraeum: opportunissime tamen occurrit in hoc nomine quaedam congruentia utrarumque linguarum. Quia enim pati graece πάσχειν dicitur, ideo Pascha passio putata est, velut hoc nomen a passione sit appellatum: in sua vero lingua, hoc est in hebraea, Pascha transitus d
Abbreviated transcription (Latin):
tantus furor separationis istoꝵ.
abunitate corporis xp̃i Quae
sic̃ ꝓph&atũ legitur : Iin plerisq
iam cernitur .: toto orbe terrarũ.
atq in omnib gentib dilatatur:
Hiccerte sicut scriptũ ẽ. filius ma¬
lus. ipse se iustũ dicit: exitũ aut̃
suũ ñ abluit ꝰ Hoc ẽ qđ excusat:
ñ diluit . ñdefendit: qd furo re
scismatico. inher& icã pestẽ. de
domo di exire ñtimuit: Quia si
uere iustus &&. sicut apłs paulus
cũ fr̃ib falsis. dequib suis epłis in¬
iniustos uel nouerat. uel puta¬
bat. sine ulla sui cõmunicatione
ꝑsister& Nec bonos ꝓpt̃ malos
deserer&. sed malos ꝓpter
bonos tutius tolerar& :
Iam quã granũ cũ palea
pondere caritatis triturã ferens.
Ñtamquã leuissimꝰ puluis: &iam
ante uentilationẽ flatib cedeas:
Coquippe modo. & iã cũ iniqͥs quo
necesse ẽ usq ad litus r&ia ista c̃¬
tineant. In unitate catholica ꝑse¬
uerans. Ntamen cũ fure currer&.
Nec peccatis cõmunicar& alienis:

Expanded text:
tantus furor separationis istorum ab unitate corporis Christi, quae, sicut prophetatum legitur implerique iam cernitur, toto orbe terrarum atque in omnibus gentibus dilatatur? hic certe, sicut scriptum est, filius malus ipse se iustum dicit, exitum autem suum non abluit, hoc est non excusat, non diluit, non defendit, quod furore schismatico in haereticam pestem de domo dei exire non timuit, quia, si uere iustus esset, sicut apostolus Paulus cum fratribus falsis, de quibus in suis epistulis ininiustos uel nouerat uel putabat, sine ulla sui commaculatione persisteret nec bonos propter malos desereret, sed malos propter bonos potius toleraret, tamquam granum cum palea pondere caritatis trituram ferens, non tamquam leuissimus puluis etiam ante uentilationem flatibus cedens. eo quippe modo etiam cum iniquis, quos necesse est usque ad litus retia ista contineant, in unitate catholica perseuerans non tamen cum fure concurreret nec peccatis communicaret alienis n
Abbreviated transcription (Latin):
riã. & ignobilitatẽ. ꝑ infamiã.
& bonã famã: ut seductores. &
ueraces : Haec apud angłos. hȩc
apud homines : Quia & inter
angłos. sunt sc̃i angłi : quib be¬
ne uiuendo placeamus. EtsuN
p̃uaricatores angłi : quib be¬
ne uiuendo displiceamus: Et in¬
ter homines sunt scĩuiri: quib
placeat uita nr̃a. Etsunt Ne¬
quissimi homines : qui irride¬
ant bonã uitã nr̃am: Et haec
arma sunt : Illa dextra: illa
sinistra: Vtraq tam̃ arma sunt:
Vtrisq armis. adextris & sini¬
stris utor:. Etlaudantib. & ui¬
tuperantib: & honorẽ deferen¬
tib & ignominiã irrogantibus:
His utrisq armis. confligo cũ di¬
abolo : Utrisq cũ ferio: Pro¬
speris. siñ corrumpor: ad uersis.

Expanded text:
riam et ignobilitatem, per infamiam riam et ignobilitatem, per infamiam et bonam famam, ut seductores et veraces . Haec apud Angelos, haec apud homines: quia et apud Angelos sunt sancti Angeli, quibus bene vivendo placeamus; et sunt praevaricatores angeli, quibus bene vivendo displiceamus: et inter homines sunt sancti viri, quibus placeat vita nostra; sunt nequissimi homines, qui irrideant bonam vitam nostram. Et haec arma sunt, illa dextra, illa sinistra; utraque tamen arma sunt: utrisque armis, et dextris et sinistris utor, et laudantibus et vituperantibus, et honorem deferentibus et ignominiam irrogantibus: in his utrisque armis confligo cum diabolo, utrisque eum ferio: prosperis, si non corrumpor; adversis,
Abbreviated transcription (Latin):
Vtes sẽ quid feci. Utessẽ quite
inuocarẽ. quid egi.: Si enĩ egi
aliquid utessẽ. iam eram an
utessẽ: Iec isti utessẽ. & ñ tu
fecisti. ut bonus essem Dedi¬
stimihi utsim. & potuit mihi
alius dare ut bonus simSi
tu mihi dedisti utsim. & alius
mihi dedit ut bonus sim: meli
or ille quimihi dedit ut bonus
sim. quam ille qui mihi dedit
mĩa largios. a quo accepi utes¬
sẽ. ab illo accepi ut bonus essẽ:
sed ait : quid enĩ habes qđ non
accepisti: Non arguebaris qͥa
dicebas tehabere ꝗd habes .s
quia exte tibi uolebas eẽ qđ¬
ñ habes: immo & habere te ag¬
nosce. & exte nihil habere: ut
Nec superb sis. nec ingratus:
dedistime: Intereos me uiuere
uoluisti. Intereosp̃dicare ueri¬
tatẽ. qui amant uanitatem:
Non possũ nisi irrideri ab eis.
Quia spectaculũ facti sumꝰ huic
mundo. & angłis & hominibus:
Angłis laudantib: hominib: op¬
ꝓbantib: immo & angłis lau
dantib & uituperantibus
Ad extris & sinistris habemꝰ
arma. in quib: militamus Glo¬

Expanded text:
essem, quid feci? ut essem qui te invocarem, quid egi? Si enim egi aliquid ut essem, jam eram antut essem. Fecisti ut essem, et non tu fecisti ut bonus essem? Dedisti mihi ut sim, et potuit mihi alius dare ut bonus sim? Si tu mihi dedisti ut sim, et alius mihi dedit ut bonus sim; melior est ille qui mihi dedit ut bonus sim, quam ille qui mihi dedit misericordia largior; a quo accepi ut essem, ab illo accepi ut bonus essem. sed ait, «Quid enim habes quod non accepisti» ? Non arguebaris, quia dicebas te habere quod non habes; sed quia ex te tibi volebas esse quod habes. Imo et habere te agnosce, et ex te nihil habere, ut nec superbus sis, ndedisti me. Inter eos me vivere voluisti, inter eos praedicare veritatem, qui amant vanitatem; et non possum nisi irrideri ab eis: quia spectaculum facti sumus huic mundo, et Angelis, et hominibus ; Angelis laudantibus, hominibus opprobrantibus: imo dantibus et vituperantibus. A dextris et a sinistris habemus arma, in quibus militamus, per glo
Abbreviated transcription (Latin):
postea quã eos docuit quid &&
diligere ꝓximũ tam quã se ipsũ.
infuso &iã sp̃uscõ: quẽ decẽ dieb
compl&is post ascensionẽ suã. de
suꝑ ut promiserat misit. ñ defuer̃
tales uindictae : quãuis multo ra¬
rius. quã in u& eri testam̃to :¬
bi enĩ exmaiore parte seruien¬
tes : timore p̃mebantur : Hic aũ
maxime᷑ dilectione liberi nutri¬
ebantur: Nã & uerbis apłipe¬
tri. ananias &uxor eius. sic ut
in actib a płoꝵ legimus. ex ani¬
mes ceciderunt : Nec resuscitati
sunt. sed sepulti: Etsihuic libro.
her& ici qui ad uersantur u&eri
testam̃to nolunt credere: paulũ
apłm quẽ nobiscũ legunt intue¬
antur. dicentẽ de quodã pecca¬
tore: Quẽ tradidi satanae in in¬
teritũ carnis: ut anima saluasit:
Et sinolunt hic mortẽ intellige¬
re: fortasse enĩ incertũ ẽ. quãli¬
b& uindictã ꝑsatanan factam
ab apło fateantur. Qđ non cũ
odio sed amore fecisse manifestat

Expanded text:
posteaquam eos docuit quid esset posteaquam eos docuit quid esset diligere proximum tanquam seipsum, infuso etiam Spiritu sancto, quem decem diebus completis post ascsuper ut promiserat misit , non defuerunt tales vindictae, quamvis multo rarius quam in Veteri Testamento. Ibi enim ex majore parte servientes timore premebantur: hic autem maxima dilectione liberi nutriebantur. Nam et verbis apostoli Petri, Ananias et uxor ejus, sicut in Actibus apostolorum legimus, exanimes ceciderunt, nec resuscitati sunt, sed sepulti . Et si huic libro haeretici, qui adversantur et Veteri Testamento, nolunt credere, Paulum apostolum quem nobiscum legunt intueantur, dicentem de quodam peccatore: Quem tradidi Satanae in interitum carnis, ut anima salva sit . Et si nolunt hic mortem intelligere fortasse enim incertum est, quamlibet vindictam per Satanam factam ab Apostolo fateantur: quod non eam odio sed amore fecisse, manifestat
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ istã quae animã dissoluit a
corpore ñ eẽ formidandã : scđm
eoꝵ tam̃ animũ qui illã timereNT.
ñ nulla peccata morte punier̃ :
Quo & uiuentib utilis m&us in¬
cuter&ur : & illis qui morte pu¬
niebantur. ñ ipsa mors nocer& :
sed peccatũ qđ augeri poss& si
uiuerent: Nontemere illi iudi¬
cabant: quib tale iudiciũ dona¬
uerat ds : Inde ẽ. qđ helias mul¬
tos morte affecit. & ꝓpria ma¬
nu. & igne diuinitus imperato.
Cũ alii multi magni & diuini ui¬
ri : eodẽ sp̃u consulendis reb hu¬
manis ntemere fecerint : De quo
heliacũ exemplũ dedissent disci¬
puli dño: cõmemorantes quid ab
eo factũ sit : ut &iã ipsis dar& po¬
teftatẽ p&endi decaelo ignẽ: ad
consumendos eos qui sibi hospitiũ
Np̃berent : rep̃hendit in eis dñs
nexemplũ ꝓph&ac sc̃i. sed igno¬
rantiã uindicandi: quaeadhuc e¬
rat inrudibus: Anĩ ad uertens
eos. namore correctionis. sed o¬
dio desiderare uindictã : Itaq

Expanded text:
quae animam dissolvit a corpore, non esse formidandam, secundum eorum tamen animum qui illam timerent, nonnulla peccata morte punierunt, quod et viventibus utilis metus incuteretur, et illis qui morte puniebantur, non ipsa mors noceret, sed peccatum, quod augeri posset, si viverent. Non temere illi judicabant, quibus tale judicium donaverat Deus. Inde est quod Elias multos morte affecit, et propria manu , et igne divinitus impetrato : quod et alii multi magni et divini viri eodem spiritu consulendi rebus humanis non temere fecerunt. De quo Elia cum exemplum dedissent discipuli, Domino commemorantes quid ab eo factum sit, ut etiam ipsis daret potestatem petendi de coelo ignem ad consumendum eos qui sibi hospitium non praeberent; reprehendit in eis Dominus non exemplum prophetae sancti, sed ignorantiam vindicandi, quae adhuc erat in rudibus : animadvertens eos non amore correctionem, sed odio desiderare vindictam. Itaque
Abbreviated transcription (Latin):
& extuo aliquo bono primo dĩ
Quando aũ uel intelliges quia p̃¬
uentus es: nisi intelligas quod
ait apłs . Quid enĩ habes qd non
& me: Deniq ut attendes om̃a
bona quaecũq habere possumꝰ :
siue innatura. siue in instituto.
siue in ipsa conuersatione. Infide.
inspe. incaritate . in bonis morib.
iniustitia. Intimore dĩ. totũ ñ
eẽ nisi ex illius donis. ita clausit.
sub quo nemini desperandũ ẽ :¬

Expanded text:
 ex tuo aliquo bono primo Dei Quando autem vel intelligis quia praeventus es, nisi intelligas quod ait Apostolus: Quid enim habes, quod non et me. Denique attendens omnia bona quaecumque habere possumus, sive in natura, sive in instituto, sive in ipsa conversatione, in fide, in spe, in charitate, in bonis moribus, in justitia, in timore Dei, totum non esse nisi ex illius donis, ita conclusit:  dulce nomen, sub quo nemini desperandum e
Abbreviated transcription (Latin):
mĩa mea Sidicas salus mea : In¬
telligo. quiadat salutẽ : Sidicas
refugiũ meũ : Intelligo. quia con¬
fugis adeũ : Sidicas fortitudo
mea. intelligo. quiadat tibi

Expanded text:
ia mea? Si dicas, Salus mea, intelligo quia dat salutem; si dicas, Refugium meum, intelligo quia cofugis ad eum; si dicas, Fortitudo mea, intelligo quia dat tibi
Abbreviated transcription (Latin):
aliosq seniores . qui cõmemoran¬
tur in eadẽ scriptura. &iã sp̃m
accepisse: unde & acceperat
moyses : ut eũ adiuuarent ade¬
undẽ populũ regendũ. ac feren¬
regenerat sp̃usuo. quos facit
filios. Ada& ernã hereditatẽ.
tẽ. curamq pi&atis : Sicut᷑ pau¬
lus senior dicit : Non ut confun¬
dã uos haec scriho: sed ut filios
meos carissimos moneo : Cum
scir& utiq ad ño dictũ: neuob
dicatis patrẽ int̾ra: Vnus ẽ enĩ
uthoc uocabulũ honoris huma¬
ni. deloquendi consu&udine
toll&ur Sed negr̃a dĩ. qua in
a & ernã uitã regeneramur.
naturae: uel potestati: uel &iã
sc̃itati cuiusquã hominis tribue¬
r&ur: Ideo cũ dicer&: ego uos¬
genui : p̃dixit inxp̃o: & ꝑ euan

Expanded text:
aliosque seniores qui commemorantur in eadem Scriptura etiam spiritum accepisse, unde acceperat et Moyses, ut eum adjuvarent ad eumdem populum regendum ac ferenregenerat Spiritu suo quos facit filios ad aeternam haereditatem; tem curamque pietatis: sicut Paulus senior dicit, Non ut confundam vos, haec scribo; sed ut filios meos charissimos moneo; cum sciret utique a Domino dictum, Ne vobis dicatis patrem in terra; unus est enim ut hoc vocabulum honoris humani, de loquendi consuetudine tolleretur, sed ne gratia Dei, qua in aeternam vitam regeneramur, naturae, vel potestati vel etiam sanctitati cujusquam hominis tribueretur. Ideo cum diceret: Ego ge
Abbreviated transcription (Latin):
se collecturũ electos suos. Ab omb
ergo istis quatuor uentis. uocatur
eccła: Quomodo uocat᷑ undiq: intri¬
ntate uocat᷑: Non uocat᷑. isi baptis¬
mo: Innomne patris. & filii. & sp̃s
sc̃i: Quatuor ergoter ducta: duo¬
Quo modo ergo inquinq fr̃ib illi¬
us quitor quebat̃ apud inferos. nlia
duo decĩsedib. ñ .XiI. homines. sed

Expanded text:
se collecturum electos suos ; ab omnibus se collecturum electos suos ; ab omnibus ergo istis quatuor ventis vocatur Ecclesia. Quomodo vocatur? Undique in Trinitate vocatur: non vocatur nisi Baptismo in nomine Patris, et Filii, et Spiritus sancti. Quatuor ergo ter ducta, duoquomodo in quinque fratribus illius qui torquebatur apud inferos millia duodecim sedibus non duodecim homines, sed
Abbreviated transcription (Latin):
narui numeri. Sed ebitis inquit suꝑ
duo decĩ sedes. iudicantes duodecĩ
trib isrł: Duod ecĩ sellȩ ibi sunt : &¬
ñ ẽ ubi sedeat testius decimꝰ paulus
ipse iudicaturũ dix̃. ñ homnes tantũ.
sed & angelos: Quos angłos : nisi a po¬
statas angłos . Nescitis inquit. quia
angłos ĩuðicabimꝰ Responder&
ergo turba. Quid te iactas iudicaturũ.
Vbi sedebis: Duodecĩ sedes. dix̃ dñs:
Duodecĩ apłi: unuscecidit In locũ ip
sius. sc̃s mathias ordinatus ẽ: Impletꝰ
ẽ duodenarius numerus sediũ: Pri¬
molocũ inuen ubi sedeas. & sic temna¬
re iudicaturũ. Duodecĩ ergo sedes
quid sibi uelint : uid eamꝰ : Sac ramen¬
tũ ẽ cuiusdã unuersitatis: quia ꝑto
tũ orbẽ terrarũ. futura erat ecła
Non soliergo illi duo decĩ & apłs pau¬
lus. sed quot quot iudicaturi sunt.
ꝓpt̃significationẽ unuersitatis. ad
mundi quatuor suNT Oriens. occidens
aquilo & meridies : Istȩ quatuor par¬
tes. assidue nomnant᷑ inscripturis:

Expanded text:
tis,» inquit, «super duodecim» «sedes, judicantes duodecim tribus Israel» . Si duodecim sellae ibi sunt; non est ubi sedeat tertius decimus Paulusipse se judicaturum dixit, non homines tantum, sed et angelos. Quos angelos, nisi apostatas angelos? «Nescitis,» inquit, «quia angelos judicabimus» ? Responderet ergo turba: Quid te jactas judicaturum? Ubi sedebis? Duodecim sedes dixit Dominus duodecim Apostolis; unus cecidit Judas, in locum ipsius Matthias ordinatus est, impletus est duodenarius numerus sedium : primo locum inveni ubi sedeas, et sic te minare judicaturum. Duodecim ergo sedes quid sibi velint, videamus. Sacramentum est cujusdam universitatis; quia per totum orbem terrarum futura n solum ergo illi duodecim et apostolus Paulus, sed quotquot judicaturi sunt, propter significationem universitatis, ad mundi quatuor sunt, Oriens, Occidens, Aquilo et Meridies. Istae quatuor partes assidue nominantur in Scripturis.
Abbreviated transcription (Latin):
uincat ad gehennã: Quia & ad hoc
nob suN inscripturis exempla ꝓ¬
posita: uel in messe : ut palea suf¬
ferat᷑ usq ad ultimũ uentilabrũ:
Vel infra illar&ia: ubi pisces bon
cũ malis. usq ad segregationẽ quȩ¬
futura ẽ inlitore. hoc ẽ infine scłi.
ȩquo animo tolerentur: Non eñ
aut cadit: Noluit eñ hominẽ ab
homine iudicari exarbitrio sus¬
pitionis. uel &iã extra ordinario
usurpato iudicio: sed potius exle¬
ge dĩ. scđm ordinẽ eccłȩ : Siue ultro
confessũ. siue accusatũ. atq c̃uictũ.
Alioquin: illud cur dix̃ Siquis
fr̃ nominat᷑: aut fornicator. aut
idolis seruiens. &c& Nisiquia eã
nomnationẽ intelligi uoluit: quȩ
fit inquem quã cũ sententia ordine
iudicario. atq: integritate ꝓfert᷑:

Expanded text:
vincat ad gehennam, quia ad hoc vincat ad gehennam, quia ad hoc nobis sunt in scripturis exempla proposita vel in messe, ut palea sufferatur usque ad ultimum ventilabrum, vel infra retia illa, ubi pisces boni cum malis usqfutura est in littore, id est in fine saeculi, aequo animo tolerentur. § 2. Non enim mino stat aut cadit. Noluit enim hominem ab homine judicari ex arbitrio suspicionis vel etiam extraordinario usurpato judicio, sed potius ex lege Dei secundum ordinem ecclesiae, sive ultro confessum, sive accusatum atque convictum. Alioquin illud cur dixit: Si quis frater nominatur aut fornicator, aut idolis serviens, etc., nisi quia eam nominationem intelligi voluit, quae fit in quenquam, quum sententia ordine judiciario atque integr
Abbreviated transcription (Latin):
rus huius mundi. aut auaris. aut
raptorib : aut idolis seruientib
Alioquin. debueratis de hoc mun¬
doexire: Non enĩ possunt homi¬
nes in hoc mundo uiuentes. nsicũ
talib uiuere: Nec eos lucri pos¬
conuiuiũq uitauerint: Vnde &
dñs cũ publicanis & peccatorib
comedens : Nẽ opus inquit sanis
Et id eo sequiturs apłs. & adiungit
Nunc aũ scripsi uobis. ñ comiisce¬
auarus. aut maledicus. aut ebri¬
osus. aut rapax: cũ eiusmodi. Ne
quidẽ cibũ simulsumere: Quide¬
nim mihi dehis qui foris sunt iu¬
dicare. Nonne dehis qui intus
sunt. uosiudicatis. Dehis aũ qͥ
forissunt. d̃siudicabit: Auferte
malũ a uobis ipsis: Quib: uerbis
satis oftendit. ñtemere. & quo¬
modolib&. sed ꝑiudiciũ auferen¬
dos eẽ malos ab ecłae cõmunio¬
ne: Vtsi ꝑ iudiciũ auferriũpos¬
suã. tolerent᷑ potius. neꝑ uerse
malos euitando: quisq ab eccła ip¬
se discedens : eos quos fugere uidet᷑.

Expanded text:
iis hujus mundi, aut avaris, aut iis hujus mundi, aut avaris, aut raptoribus, aut idolis servientibus; alioquin debueratis de hoc mundo exire. Non enim possunt homines in hoc mundo viventes, nisi cum talibus vivere: nec eos posconvictumque vitaverint. Unde et Dominus cum publicanis et peccatoribus comedens: Non est opus, inquit, sanisEt ideo sequitur Apostolus, et adjungit: Nunc scripsi vobis non commisceviens, aut avarus, aut maledicus, aut ebriosus, aut rapax, cum hujusmodi nec quidem cibum simul sumere. Quid enim mihi de his qui foris sunt judicare? nonne de his qui intus sunt vos judicatis? de his autem qui foris sunt Deus judicabit. Auferte malum a vobis ipsis. Quibus verbis satis ostendit non temere et quomodolibet, sed per judicium auferendos esse malos ab Ecclesiae communione, ut, si per iudicium auferri non possunt, tolerentur potius, ne perverse malos evitando quisque ab aecclesia ipse discedens eos, quos fugere videtur,
Abbreviated transcription (Latin):
merabilẽ massã frumenti facit:
Pleriq: aũboni xp̃iani: ꝓpterea
tacent. & sufferunt alioꝵ peccata
quȩ nouerunt. qui a docum̃tis se¬
pe deseruntur: & ea quȩ ipsi sciunt.
iudicib ecclesiasticis ꝓbare ñ pos¬
sunt: Quãuis enĩ uera sint quȩdã
ñtam̃ iudici facile credenda suNt.
nisi certis inditus demonstremur:
Nos uero a cõmunione quem quã
phibere ñ possumꝰ : quãuis hec ꝓ¬
hibitio ñdum sit mortalis. sed me¬
dic inalis .: nisi aut sponte confes
sũ: aut aliquo siue sȩculari siue
ecclesiastico iudicio nominatũ.
atq conuictũ: Quis enĩ sibi utrũq
audeat assumere : ut cuiquã ipse
sit & accusator & iudex: Huius¬
modi regulã. & iã paulus apłs. in
eadẽ adcorinthios epła. breuit̃
insinuasse intellegitur. Cũ quib¬
dã talib cõmemoratis crimnib
ecclesi a stici iudicii formã. Ad om̃a
similia exquib danar&: Ait eñ
Scripsi uobis in epła. ñ cõmisceri
fornicarus: Nonutiq fornica¬

Expanded text:
e ad massam frumenti facit. Plerique autem boni Christiani propterea tacenquae noverunt, quia documpe deseruntur, ut ea, quae ipsi sciunt, iudicibus aecclesiasticis probare non possint. Quamvis enim vera sint quaedam, non tamen iudici facile credenda sunt, nisi certis indiciis demonstrentur. Nos vero a communione quemquam prohibere non possumus, quamvis haec prohibitio nondum sit mortalis, sed medsum, aut in aliquo sive saeculari, sive ecclesiastico judicio nominatum atque convictum. Quis enim sibi utrumque audeat assumere, ut cuiquam ipse sit et accusator et judex? Cujusmodi regulam etiam Paulus apostolus in eadem ad Corinthios Epistola breviter insinuasse intelligitur, cum quibusdam talibus commemoratis criminibus, ecclesiastici judicii formam ad omnia similia ex quibusdam daret. Ait enim: Scripsi vobis in epistola non commisceri fornicariis: non utique fornica
Abbreviated transcription (Latin):
Iohannes dicit: alienȩ doctri¬
ne hominib. Aue nẽ dicendum:
Paulus aũ apłs uehementius dic̃
Siquis fr̃ nom inatur interuos:
aut auarus. Aut ebriosus. & c&̃.
cũ eius modi nec quidẽ cibũ simul
sumere: Ettam̃ cũ collegis fene¬
ratorib: Insidiosis. fraudatori¬
bus. raptorib: ñ priuatã mensa.
sed dĩ altare habebat cõmune
Multi xp̃iani catholici uo¬
cantur : & sunt adulteri. sapto¬
res. auari. ebriosi. & quicquid
aliud sanȩ doctrinȩ aduersat᷑.¬
Nec id eo derogandũ sanȩ doctri¬
nȩ. quȩ sola catholica ẽ. quia
multi eius nomine censeriuoluNt.
& ꝑ illã sanarinolunt : Agnoscen¬
da ẽ enĩ paucitas illa. quã dñs p̃
cipue cõmendat. In ingentiatq
innumerabili multitudine. toto
orbe diffusa: Quȩ tam̃ paucitas
sc̃oꝵ atq fideliũ. ꝗd sepe cõmen¬
dandũ ẽ. tamquã granoꝵ. ex cõ

Expanded text:
oannes dicit alienae doctrinae hominibus Ave non esse dicendum : Paulus autem apostolus vehementius dicit: Si quis frater nominatur inter vos, aut avarus, aut ebriosus, etc., cum hujusmodi nec quidem cibum simul sumere . Et tamen cum collegis feneratoribus, insidiosis, fraudatoribus, raptoribus, non privatam mensam, sed Dei altare habebat commune multi cbristiani catholici uocantur et sunt adulteri, raptores, auari, ebriosi et quicquid aliud sanae doctrinae aduersatn ideo derogari sanae doctrinae, quae sola catholica est, quia multi eius nomine censeri uolunt et per illam sanari uolunt. agnoscenda est enim aecipue commendat in ingenti atque innumerabili multitudine toto orbe diffusa : quae tamen paucitas sanctorum atque fidelium, quod saepe commendandum est, tanquam granorum in c
Abbreviated transcription (Latin):
nne securus hocdico. testẽ inuoco
suꝑ animã meã : qm̃ quantũ ad meũ¬
quidẽ attin& commodũ : multo
ras habere ad legendũ & orandũ. aut
aliquid dediuins literis agendũ liberaᷤ.
quã tã tumultuosissimas ꝑplexitates
causarũ alicnarũ pati denegotiis sȩcula¬
rib uł iudicando dirim̃dis . uł int̾uen¬
fuisse ñ legimꝰ. Alit̃ eñ se habebat a pos¬
tolicus eiꝰ discursus: Nec dix̃. secularia igi¬
tur iudicia sihabueritis. adNos deferte:
aut nos c̃stituite adiudicandũ: sed eos

Expanded text:
mine securus haec dico, testem inuoco super animam meam, quoniam, quantum ad meum adtinet commodum, multo ras habere ad legendum et orandum aut aliquid de diuinis litteris agendum liberas, quam. tumultuosissimas perplexitates causarum alienarum pati de negotiis saecularibus uel iudicando dirimendis uel interuenfuisse non legimus. aliter enim se habebant apostolatus eius discursus. nec dixit: saecularia igitur iudicia si habueritis, ad nos deferte aut nos constituite ad iudicandum, sed eos
Abbreviated transcription (Latin):
eũ existim & is. sed corripite ut fr̃m:¬
Qd ait apłs. auferte malũ ex uob̃
ipsis. utex se ipso quisq auferat ma¬
lũ. ñ sic ẽẽ intelligendũ. sed sic poti¬
us. ut homo malus auferat᷑ exhom¬
nib bonis. qđ sit ꝑ ecclesiasticã di¬
sciplinã satis greca lingua indicat
Vbisine ambiguitate scriptũ ẽ. ut¬
o intelligat᷑ hunc malũ. ñ hoc malũ:

Expanded text:
um existimetis, sed corripite ut frum existimetis, sed corripite ut frQuod ait Apostolus: Auferte malum ex vobis ipsis; ut ex seipso quisque auferat malum, non sic esse intelligendum est; sed potius, ut homo malus auferatur ex hominibus bonis, quod fit per ecclesiasticam disciplinam, satis Graeca lingua indicat; ubi sine ambiguitate scriptum est ut intelligatur hunc malum, non hoc malum.
Abbreviated transcription (Latin):
Quid qđ & pascha nobis obicitñ ri¬
te celebrari : nec qđ ita utiudȩi
celebramus insultat: Cũouẽ
magis nos habeamus. inre p̃sen¬
tis euangelii . ñ inumbra futuri
Ciusq occisionẽ cũ cottidie: tũ
maxime anniuersaria sollemn¬
tate : Nuenturam p̃signemꝰ. sed
factã cõmemoremus : Ideosane
dies pasche sollemnitatis nr̃ae.
ad diẽ celebrationis umbraticȩ
iudeoꝵ ñoccurrit : ut & domin¬
cũ diẽ quo xp̃c resurrex̃. cõple¬
cteremur:: Atima uero : qui
recte fidei xp̃iani suNT. ñ in ferm̃¬
to u& eris uite. hoc ẽ malitie : sed
in ipsius fidei ueritate & sinceri¬
tate custodiuN. Nseptẽ dieb. s
omnidie : qđ significatũ ẽ nume¬
ro dierũ septenario : quo cottidie

Expanded text:
quod et pascha nobis obiecit celebrari nec quod ita ut Iudaei celebramus insultat? cum autem magis nos habeamus in re praesentis euangelii, non in umbra futuri, eiusque occisionem cum cotidie tum maxime anniuersaria sollemnitate non uenturam praesignemus, sed factam commemoremus, ideo sane dies paschae sollemnitatis nostrae ad diem celebrationis umbraticae Iudaeorum non occurrit, ut et dominicum diem, quo Christus resurrexit, complecteremur. azyma uero qui rectae fidei christiani sunt non in fermento ueteris uitae, hoc est malitiae, sed in ipsius fidei ueritate et sinceritate custodiunt, non septem diebus, sed omni die; quod significatum est numero dierum sept
Abbreviated transcription (Latin):
se habere negotiũ . sed i quitatẽ se
pati: quã uell& a se iudicũ sententia
remoueri. continuo talib cogitati¬
onib uel excusationb occurritatq
ait: Quare ñmagis in quitatẽ pati¬
min: quare ñ potius fraudamni ut
ad illud redeat᷑. qđ dñs ait: Siquis
uoluerit tun cãtuã tollere. & iudi¬
cio tecũ contendere : dimite illi &
palliũ : Et alio loco. Qui abstulerit

Expanded text:
se habere negotium, sed iniquitatem se pati, quam vellet a se judicum sententia removeri; continuo talibus cogitationibus vel excusationibus occurrit, atque ait: Quare non magis iniquitatem patimini? quare non potius fraudamini? Ut ad illud redeatur, quod Dominus ait, Si quis voluerit tunicam tuam tollere, et judicio tecum contendere, dimitte illi et pallium ; et alio loco, Qui abstulerit,
Abbreviated transcription (Latin):
mundo ad patrẽ: Ec̃ce pascha.
ecce transitus: Vnde & quo.
De hoc scilic& mundo. ad patrẽ :
Spes membris incapite ẽ data.
qđ essent illo transeunte. sine
dubio secutura Quid ergo infi¬
deles: & abhoc capite. atq ab eiꝰ
corpore alieni : Nonne & ipsitraas¬
eunt. quia ñ ꝑmanent : Trans¬
eunt plane & ipsi: Sed aliud ẽ
transire demundo. aliud trans¬
ire cũ mundo:. Aliud ad patrẽ.
aliud adhostẽ: Nã & egyptu
transier : non enĩ ꝑsequendo mn¬
seruNT : Non tam̃ transier̃ ꝑmare
ad regnũ. sed inmari ad interitũ
Sciens ergo iħs quia uenit eiꝰ ho¬
ra. ut transir& exhoc mundo ad
patrẽ.: cũ dilexiss& suos quieran

Expanded text:
mundo ad Patrem. Ecce Pascha, mundo ad Patrem. Ecce Pascha, ecce transitus. Unde, et quo? De hoc scilicet mundo ad Patrem. Spes membris in capite data est, quod essent illo transeunte sine dubio secutura. Quid ergo infideles, corpore alieni? nonne et ipsi transeunt, quia non permanent? Transeunt plane et ipsi. Sed aliud est transire de mundo, aliud transire cum mundo, aliud ad Patrem, aliud ad hostem. Nam et Aegyptii transierunt, non enim persequendo manserunt; non tamen transierunt per mare ad regnum, sed inmari ad interitum . Sciens ergo Jesus quia venit ejus hora, ut transiret ex hoc mundo ad Patrem, cum dilexisset suo
Abbreviated transcription (Latin):
pterea tunc primũ pascha cele¬
brauit populus dĩ. quando exȩ¬
gypto fugientes. rubrũ mare
transicrunt : Nunc ergo figura
illa ꝓph&ica. inueritate cõpl&a
ẽ: cũ sicut ouis adimmolandũ du¬
citur xp̃c. cuius sanguine inlitis
postib nr̃is: ĩdẽ cuius signo cru¬
cis signatis frontib nr̃is. aꝑditi¬
one huius secłi. tam quã a captiui¬
tate. uel interemptione aegyptia
liberamur: Et agimꝰ saluberri¬
mũ transitũ. cũ ad iabolo trans¬
imus ad xp̃m. & ab isto inftabili
sȩcło : ad cius fundatissimũ regnũ:
Ideo quippe ad dm ꝑmanentem
transimꝰ. necũ mundo transeunte
transeamus: Dehac nobis collata
gr̃a. dm̃ laudans apłsdicit᷑ Qui
eruit nos depotestate tenebra¬
rum. & transtulit in regnum
filii claritatis suae: Hoc itaq
nom̃. id ẽ pascha : qđ latine ut
dixi transitus nuncupatur.
uelut interp̃tans nob beatus
euangelista: Ante diẽ inquit
festũ paschȩ. sciens iñc quia ue¬
nit eiꝰ hora. uttranseat ex hoc

Expanded text:
pterea tunc primum Pascha celebravit populus Dei, quando ex Aegypto fugientes, Rubrum mare transierunt . Nunc ergo figura illa prophetica in veritate completa est, cum sicut ovis ad immolandum ducitur Christus , cujus sanguine illitis postibus nostris, id est, cujus signo crucis signatis frontibus nostris, a perditione hujus saeculi tanquam a captivitate vel interemptione Aegyptia liberamur ; et agimus saluberrimum transitum, cum a diabolo transimus ad Christum, et ab isto instabili saeculo ad ejus fundatissimum regnum. Ideo quippe ad Deum permanentem transimus, ne cum mundo transeunte transeamus. De hac nobis collata gratia Deum laudans Apostolus dicit: Qui eruit nos de potestate tenebrarum, et transtulit in regnum Filii charitatis suae . Hoc itaque nomen, id est, Pascha, quod latine, ut dixi, transitus nuncupatur, velut interpretans nobis beatus Evangelista, Ante diem, inquit, festum Paschae, sciens Jesus quia venit hora ejus ut transeat ex hoc
Abbreviated transcription (Latin):
martires : Et adiudiciũ ꝑduc&ur.
quo ñ solũ cos aquib iudicati suNt . s
&iã angłos iudicabuNTt. aduersus
quos eis erat colluctatio : Etiam
cũ ab homnib: iudi cari uiderentur.
nec separar& axp̃o. tribulatio. an¬
gustia. fames nuditas gladius: Se¬

Expanded text:
res, et ad judicium perducuntur, quo non solum eos a quibus judicati sunt, sed etiam angelos dijudicent, , adversus quos eis erat colluctatio, etiam cum ab hominibus judicari viderentur. Non separet a Christo tribulatio, angustia, fames, nuditas, gladius
Abbreviated transcription (Latin):
se quare celebramꝰ pascha : quia
tunc ꝓnobis immolatus ẽ xp̃c:
Siuultis nosse. quare ñ illud ri¬
tu iudaico celebramꝰ. quia illa e¬
rat uenturi ueri p̃figuratio. hec
compl&i commemoratio: Scri¬

Expanded text:
se quare celebramus pascha: quia tunc pro nobis immolatus est Christus. si uultis nosse quare non illud ritu iudaico celebramus: quia illa erat uenturi ueri praefiguratio, haec completi commemoratio.
Abbreviated transcription (Latin):
ens: Finis quousq camꝰ ñubi pe¬
reamus: Sic omnino intelligen¬
Innouatio uitȩ nr̃ȩ & quidã trans¬
itus demorte aduitã : qui fit pri¬
mo ꝑfidẽ. ut inspe gaudeamꝰ. & in
tribulatione patientes simꝰ. dũ
ad huc exterior homo nr̃ corrũ¬
pitur. sed interior renouatur
dedie in diẽ: Propt̃ ipsũ initiũ no¬

Expanded text:
ens: finis quo usque eamus, non ubi pereamus. Sic omnino intelligeninnouatio uitae nostrae est quidam transitus de morte ad uitam, qui fit primo per fidem, ut in spe gaudeamus et in tribulatione patientes simus, dum adhuc exterior homo noster corrumpitur, sed interior renouatur de die in diem. propter ipsum initium no
Abbreviated transcription (Latin):
Unde enimmagnum: magniq
honoris meritum apud dm̃. fi¬
delis & pia uirginitas habet
Nisi quia isto iam tempore. con¬
tinendi ab amplexui : cum exom¬
nib gentib ad implendum scoꝵ
numerum largissima suppetat
copia: ꝑcipiendȩ sordidę uolup¬
tatis libido non sibi uindicat.
quod iam sufficiende ꝓlis necessi¬
tudo non postulat:

Expanded text:
Unde enim magnum magnique honoris meritum apud Deum fidelis et pia virginitas habet, nisi quia isto jam tempore continendi ab amplexu cum ex omnibus gentibus ad implendum sanctorum numerum largissima suppetat copia, percipiendae sordidae voluptatis libido non sibi vindicat quod jam sufficiendae prolis necessitudo non postulat?
Abbreviated transcription (Latin):
ducendo emendo: uendendo:
utendo mundo isto : sinẽ sollici¬
utudine ẽ & talis. sed p̃terarcam :
Ne illi a diluuio. Quisquis aũ
siue manducãt. siuebibit. siue
aliud quid agit : om̃a ingloriã
dĩ facit: Et si aliqua tristitia ẽ
dereb sȩcularib sic fl&. ut
intus inspegaudeat. Et si a¬
liqua la&itia ẽ in reb sę̧cularib.
sic gaud& ut intus sp̃italiter ti¬
meat. Nec donat se corrumpen¬
dum felicitati: nec cedit ad uer¬
sitati frangendum : Hoc ẽ enim
flere tamquã non flentem: & gau¬
dere tamquã nongaudentem:
Quisquis &si hab& uxorẽ eiusq

Expanded text:
ducendo, emendo, vendendo, ducendo, emendo, vendendo, utendo mundo isto, sine sollicitudine est et talis - sed praeter arcam: vae illi a diluvio. Quisquis autem, sive manducat, sive bibit, sive aliquid agit, omnia in gloriam Dei facit : et si aliqua tristitia est de rebus saecularibus, sic flet, ut intus in spe gaudeat; et si aliqua laetitia est in rebus saecularibus, sic gaudet, ut intus spiritualiter timeat, nec donet se corrumpendum felicitati, nec se det adversitati frangendum hoc est enim flere tanquam non flentem, et gaudere tanquam non gaudentem: quisquis et si habet uxorem, ejus
Abbreviated transcription (Latin):
ihil ergo expedit quod inlicitũ¬
est : & nihil quod ꝓhib& dñs lici¬
tum ẽ : Quae aũ nullo dñi con¬
stringentis imperio. inpotestate
dimissa sunt in his audiatur apłs.
uel meliora capiantur . ł ea quae
non expediunt caueantur: Ibi
audiatur dicens. p̃ceptum dñi¬
iiiidico non dñs : Ibi si meliora elege¬
rit qui audit. solutus es abuxure
non quȩrat uxorem : Quia &
si acceperit uxorem. non peccat :
Ibi uirgo non nubat: Qui enim
non dat nuptũ melius facit. & qui
dat nuptum bene facit Ibi beati¬
or sit mulier sic ꝑmanendo : quȩ
mostuo uiro suo inpotestate hab&
cui uult nubere tantum In dño
Hoc itaq dico fr̃s. Tempus breue
ẽ: Reliquum ẽ. ut & qui babent
uxores tam quam non habentes
sint: Et quiflent tam quam ñ
flentes: Et qui gaudent . tam quã
non gaudentes : Et qui emunt.
tam quã non possidentes : It qui
utuntur hoc mundo. tam quam
ĩmonutantur:
Iuigaudium totum suum. totã
felicitatem suam constituit In
manducando & bibendo : ux orẽ

Expanded text:
ihil ergo expedit, quod inlicituest, et nihil, quod prohibet dominus, licitum est. Quae autem nullo domini constringente praecepto in potestate dimissa sunt, in his audiatur apostouel meliora capiantur uel ea, quae non expediunt, caueantur. ibi audiatur dicens: praeceptum domiego dico, non dominus. ibi si meliora elegerit, qui audit: solutus est ab uxore, non quaerat uxorem, quia et si acceperit uxorem, non peccat, ibi uirgo non nubat. qui enim non dat nuptum, melius facit; et qui dat nuptum, bene facit. ibi beatior sit mulier sic permanendo, quae mortuo uiro suo in potestate habet, cui uult nubere, tantum in do dico, fratres, tempus breue est: reliquum est, ut et qui habent uxores tamquam non habentes sint, et qui flent tamquam non flentes sint, et qui gaudent tamquam non gaudentes sint, et qui emunt tamquam non possidentes, et qui utuntur hoc mundo tamquam non utantur:i gaudium totum suum totamque felicitatem suam constituit in manducando, bibendo, uxorem
Abbreviated transcription (Latin):
Nos cũspũ nr̃o d̃s cũsuo: Ita tam̃. ut
ds̃ cũ suo sp̃u. sciat &iã ꝗd agat᷑ in
nobis : Nos aũ sine ers sp̃u. scire ñ pos¬
sumu ꝗͥd agataa indõ Ds aũscit ix
nob̵ & qđ ipsi nescimus in nobis:
Nã infirmtatẽ suã paers nesciebat.
quando adño qđ ter  cẽt negaturus
audiebat : Et eger se ignorabat . me¬
dicus egr̃u sciebat: SuN ergo quȩdã
quȩ ds̃ nouit in nob. nescientib nob:
Tam̃ quantu ad homnes ꝑtin&. ne mo
sic se nouit. quomodo ipse homo A¬
lius nescit ꝗd in illo agat᷑. sed sp̃s ers

Expanded text:
nostro, Deus cum suo: ita tamen ut Deus cum suo Spiritu sciat etiam quid agatur in nobis; nos autem sine ejus Spiritu scire non possumus quid agatur in Deo. Deus autem scit in nobis et quod ipsi nescimus in nobis. Nam infirmitatem suam Petrus nesciebat, quando a Domino quod ter esset negaturus audiebat , et aeger se ignorabat; medicus aegrum sciebat. Sunt ergo quaedam quae Deus novit in nobis, nescientibus nobis. Tamen quantum ad homines pertinet, nemo sic se novit quomodo ipse homo: alius nescit quid in illo agatur, sed spiritus ejus