comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
formam seruidictas unt uolunt trans ferre ad formam dĩꝑ¬
Etrursus ea quaedicta sunt ut adse in uicem ꝑsonae referantur . uo
luntꝰ nomina esse naturae atq substantiae & faciunt errorẽ infide
Seautem dĩ filio coniuncta est humana natura ut ex duabus sub¬
santiis fier& una ꝑsona: solus igitur homo pestulit clucem. sed
sent Filium ergo dĩ crucifixum fatemur non ex uistute diuinitatis
sedex infirmitate huma nitatis non ex suae naturae permansi¬
oe sedex nostra susceptione. III. DE SPŨ Sc̃õ¬

Expanded text:
formam servi dicta sunt, volunt transferre ad formam Dformam servi dicta sunt, volunt transferre ad formam Det rursus ea quae dictlunt nomina esse naturae atque substantiae, et faciunt errorem in fide. Sic autem Dei filio coniuncta est humana natura, ut ex duabus substantiis fieret una persona. Solus igitur homo pertulit crucem, sed sent.' Filium ergo Dei crucifixum fatemur, non ex virtute divinitatis, sed ex infirmitate humanitatis: non ex suae naturae permansione, sed ex nostra susceptione. De sp
Abbreviated transcription (Latin):
ideo uocatur quia fides in eo firmissima est: uel quia suꝑ eum ca¬
tholica ecclesia construsta est. Nam & xp̃s agnus pro in nocentu
& ouis. propter patientiã & aries propter principatum &
hedus propter similitudinem carnis peccati & uitulus proto
quod pronobis est immolatus. & leo proꝑter regno & fostitu¬
dine & serpens. pro moste & sapientia : Idem &uermis qua
re sur retionem ad astra reme auit Nec mirum siuilibus sign¬
ficationibus figur& ur quiusq ad nostrarum passionum seu
carnis contu melias descendisse cognoscitur: Quia dum sit dĩ
patris coa&ernus ante scła filius. postquã uenit plenitudo
temporis. propter salutem nr̃am formã serui accepit & factuset
commemo rantur. ut singula ad singulare ferantur. Secun
dum formam enimdĩ desȩ ipso dixitꝰ ego & pater unũ sumus
secundũ formam serui : qm̃ pater maior meest. Hominesaut
minus intellegentes quid pro quia dicatur: ea quae propter

Expanded text:
ideo vocatur, quia fides in eo firmissima est, vel quia super eum caideo vocatur, quia fides in eo firmissima est, vel quia super eum catholica Ecclesia constructa est. Nam et Christus Agnus pro innocentia; et Ovis propter patientiam; et Aries propter principatum; et Haedus propter similitudinem carnis peccati; et Vitulus pro eo quod pro nobis est immolatus; et Leo pro regno et fortitudine; et Serpens pro morte et sapientia; idem et Vermis, quia resurrectionem ad astra remeavit. Nec mirum si vilibus significationibus figuretur, qui usque ad nostrarum passionum seu carnis contumelias descendisse cognoscitur. Qui dum sit Dei Patris coaeternus ante saecula Filius, postquam venit plenitudo temporis, propter salutem nostram formam servi accepit, et factus est commemdum formam enim Dei de seipso dicit: Ego et Pater unum sumus ; secundum formam hominis dicit: Pater major me est . Homines autem, minus intelligentes quid et ad quid dicantur ea quae propter
Abbreviated transcription (Latin):
mundum. Homo autem dicitur quianatus est pro foa : quia futura rcu¬
lauit S acerdos quia pronobis se hostiam obtulit Pastor quia cusu
magister: quia ostensor Naz areus uero quia aoco Tor Tacusso
Ame rito udes sc̃s siue mundus quia peccatum non fecit siquaen
& de aliis in ferioribus rebus nominum species adsetraxst idos
ut facilius intellegatur. Dicitur enim panis quia caro uiti squa
anguine ipsius redempti sumus Elos quia elettus : Ena q uiapo
Am ad dm̃ imus ostium quia ꝑ ipsum addm̃ ingredimar Aon
quia foftis P&ra : quia firmitas est credentium Lapis angulan
ut quia duospari&es ẽ diuerso iđ decircum cisione & pputiouenien¬
tes inunam fabricam ecclesi&m iungit : uł quod pacem inse ang¬
lis & hominibus facit : lapis offensionis : quia ueniens humilis of¬
fenderunt in eum increduli homines & fastus est p&ra scandali

Expanded text:
mundum.' Homo autem dicitur quia natus est. Propheta, quia futura revmundum.' Homo autem dicitur quia natus est. Propheta, quia futura revelavit. Sacerdos, quia pro nobis hostiam se obtulit. Pastor, quia custos. Magister, quia ostensor. Nazarenus vero a loco. Nazareus a merito, id est sanctus sive mundus, quia peccatum non fecit. Siquidem et de aliis inferioribus rebus nominum species ad se trahit Christus, ut facilius intellegatur. Dicitur enim Panis, quia caro. Vitis, quia sanguine ipsius redempti sumus. Flos, quia electus. Via, quia per ipsum ad Deum imus. Ostium, quia per ipsum ad Deum ingredimur. Mons, quia fortis. Petra, quia firmitas est credentium. Lapis angularis, vel quia duos parietes e diverso, id est de circumcisione et praeputio, venientes in unam fabricam Ecclesiae iungit, vel quod pacem in se angelis et hominibus facit. Lapis offensionis, quia veniens humilis offenderunt in eum increduli homines, et factus est petra scandali,
Abbreviated transcription (Latin):
nos faciat aduitam a&ernam. Fons : quia rerum origo est : uel
dĩ Ipse enim seprin cipium iudaeis interrogantibus esse
pespondit. Vnde & iohannes in apo calipsin pro priae ipsã
lit te ram ponens ait egosum R& V. primus & nouis¬
simus. Primus quia ante eum nihilest. nouissimus quia iu¬
dicium no uissimũ ipse suscepit. Mediator: quia inter dm̃
& hominem medius constitutus est ut hominem addm̃ ꝑdu¬
ur& unde & illum greci mesiten uocant. Paraclitus idest
ad uocatus : quia pro nobis intercedit a pud patrem sieut
dr̃ aduocatus : quod nomen & filio & spũi sco adscribitur
iuxta quod & dñs in euangelio ait Rogabo patrem & aliũ
paraclitum dabit uobis. Itercessor autem idem uocatur :
quia proculpa nr̃a remo uenda curam gerit. & proabluen¬
dis nr̃is criminibus curam impendit. Sponsusquia discen
dens est caelo ad hesit ecclesiae. ut pacem nouit estamenti
essent duo incarne una. Angeł dicit᷑ propter ad nuntiati
Missus dicitur eo quod apparuit huic mundo. uerbũ caro

Expanded text:
nos faciat ad vitam aeternam. Fons, quia rerum origo est, vel qDei; ipse enim se principium Iudaeis interrorespondit. Unde et Joannes, in Apocalypsi, proprie ipsam litteram ponens ait: Ego sum Α, et Ω, primus et novissimus . Primus, quia ante eum nihil est: novissimus, quia judicium novissimum ipse suscipiet. 29. Mediator, quia inter Deum et hominem medius constitutus est, ut hominem ad Deum perduceret, unde et illum Graeci μεσίτην vocant. 30. Paracletus, id est, advocatus, quia pro nobis intercedit apud Patrem; sicutdicitur advocatus. Quod nomen et Filio, et Spiritui sancto ascribitur, juxta quod et Dominus in Evangelio ait: Rogabo Patrem, et alium Paracletum dabit vobis . 32. Intercessor autem idem vocatur, quia pro culpa nostra removenda curam gerit, et pro abluendis nostris criminibus curam imdens de caelo adhaesit Ecclesiae, ut pace Novi Testamenti essent duo in carne una. Angelus dicitur propter adnuntiationMissus dicitur eo quod apparuit huic mundo Verbum caro
Abbreviated transcription (Latin):
similitudo autem tribus modis fit : A pari amaiore aminore:a parihaee
si patuit manes arcessere coniugis orfeus. treic afr&us cithara. fidibus
canoris : quasidicat rȩparua & breui: id est si illaȩ cithara fr&us. ego pi&at
DEPROSA

Expanded text:
Similitudo autem tribus modis fit: a pari, a maiore, a minore. A pariVirgVirg. Aen. 6, 119: Si potuit manes arcessere coniugis Orpheus, Threicia fretus cithara fidibusque canoris; quasi dicat, re parva et brevi, id est, si ille cithara fretus, ego pietate. De prosa
Abbreviated transcription (Latin):
maior instatione namsteron grestatio dr̃ Minister minor in statione
siue quia o fficiũ debitum manibus exsequitur. Maior minor. minimus.
anumero monadis quod posteum non sit᷑ alter Maximus aut meritis

Expanded text:
maior in statione: nam †steron† Graece statio dicitur. Minister, minor in statione, maior in statione: nam †steron† Graece statio dicitur. Minister, minor in statione, sive quia officium a numero monadis, quod post eum non sit alter. Maximus, aut meritis
Abbreviated transcription (Latin):
ena miseria : non aut̃ occurrit ubiq haec a& himologia: nam est
in dõ misericordia sine ulla cordis miseria Mastus magis auctus
gloria : & est nomen trastum a sacris: quotiens enimthus aut uinũ
suꝑ uistimam̃ fundebatur. dice batur: mactus est: Taurus ui not ⁊ ure :
hoc est comulata est hostia. & magis aucta Munificus dr̃ uel qui alicui multa
muneradat uł quia munus suum iđ officium quod deb& ad impl& sig&
munifex quia mune rafest Magnus magnanimis ab eo quod sit magni
animi & magnae uistutis : cui contrarius. pusillanimis Magnificus a
magna faciendo uocabulũ traxit. Man su&us mitis uł domitus quasi.
manu ad su&us Modestus distus a modo &tem periae. nec plus quic quã ꝗͣ ncas
se ẽ. nec minus agens Mitis lenis & mansu&us. & cedens in probitatibus &
ad sustinendam in iuriam tacens quasi mutus Mutus quia uox eius non
est sermo nisi mugitus. uocalem enim spm̃ ꝑnares quasi inugiens emit¬
tit Memor uł qui memoriã ten& uł quime moria ten&ur Magister

Expanded text:
ena miseria. Non autem occurrit ubique haec etymologia; nam est in Deo misericordia sine ulla cordis miseria. Mactus, magis auctus gloria; et est nomen tractum a sacris. Quotiens enim tus aut vinum super victimam fundebatur dicebant: 'Mactus est taurus vino vel ture'; hoc est cumulata est hostia et magis aucta. Munificus dicitur vel quia alicui multa munera dat, vel quia munus suum, id est officium quod debet, adinplet: sic et munifex, quia munera fert. Magnanimis, ab eo quod sit magni animi et magnae virtutis. Cui contrarius est pusillanimis. Magnificus a magna faciendo vocabulum traxit. Mansuetus, mitis vel domitus, quasi manu adsuetus. Modestus dictus a modo et temperie, nec plus quicquam nec s agens. Mitis, lenis et mansuetus et cedens inprobitatibus et ad sustinendam iniuriam tacens, quasi mutus. Mutus, quia vox eius non est sermo, nisi mugitus: vocalem enim spiritum per nares quasi mugiens emittit. Memor, vel qui memoria tenet, vel quia memoria tenetur. Magister,
Abbreviated transcription (Latin):
supplicatione deposco: ut librũ ethimologiarũ quẽ iã fauente dño audi¬
uimus consũmatũ. ꝓmissionis ur̃ȩ memores seruo ur̃o dirigere iubeatis
quia ut michi sũ conscius. magna ibi ex parte serui tui postulatione
sudasti. Et ideo in me primu̾̃ existe munificus: sic in scoꝵ cetib & felix
habearis & primꝰ Gesta etiam sinodi in qua sinthaurius examinis urͣi igne
& si ñ purificatꝰ. inuenit᷑ tam̃ de coctꝰ: queso ut ur̃o instinctu a filio
ur̃o donnorege nob dirigatur cito Nam & nr̃a eius sic flagitavit
gloriam sugges o : quia multum in concilio pro inuestiganda opuset
ueritate De c&ero creatoris altissimi pigatem efflagito : ut caro¬
nam beatitudinis urãe prointe gritate fidei  statu ecclesiae suae
longo tem pote p̃cipiat conseruarꝑ: męque inter oblatrantia prae¬
sentis mundi uaria & innumerabilia discrimina munitum reddat
tuae inter cessionis gratia: Ac reconditum in gremium memoriae tu.

Expanded text:
supplicatione deposco, ut librum Etymologiarum, quem jam, favente Domino, audivimus consummatum, promissionis vestrae memores, servo vestro dirigere jubeatis, quia, ut mihi sum conscius, magna ibi ex parte servi tui postulatione sudasti. Et ideo in me primum existe munificus; sic in sanctorum coetibus et felix habearis, et primus. 4. Gesta etiam synodi, in qua Sintharius examinis vestri igni etsi non purificatus, invenitur tamen decoctus, quaeso ut vestro instinctu a filio vestro domino rege nobis dirigantur cito. Nam et nostra ejus sic flagitavit gloriam suggestio, quia multum in concilio pro investiganda opus est veritate. De caetero Creatoris altissimi pietatem efflagito, ut coronam beatitudinis vestrae pro integritate fidei et statu Ecclesiae suae longo tempore praecipiat conservare, meque inter oblatrantia praesentis mundi varia et innumerabilia discrimina munitum reddat tuae intercessionis gratia, ac, reconditum in gremium memoriae tuae,
Abbreviated transcription (Latin):
ncena synhodus t recentorum dedm & acto episcoporũ can¬
stantino augusto imperante ꝓasta est Inqua arianae ꝑfidiae
tatis idem aprius asse rebat consub stantialem̃ dõ patri dm̃filiũ
con sub fiantialem patri & filio scm̃ spm̃ de monstrautt: Dans
simboli formani quã tota grecorum & lati norum confesno in¬

Expanded text:
Nicaena synodus trecentorum decem et octo episcoporum ConNicaena synodus trecentorum decem et octo episcoporum Constantino Augusto imperante peracta est. In qua Arianae perfidiae tatis idem Arius adserebat; consubstantialem Deo patri Deum filium consubstantialem Patri et Filio sanctum Spiritum demonstravit, dans symboli formam quam tota Graecorum et Lati
Abbreviated transcription (Latin):
anon aũtem grece. latine regula nuncupatur. Regula autem¬
O difta quod resteducit nec aliquando alior sum trahit Alii
axerunt reguiam diftam uelquodregat uel quod nor mã tefle uiuendi
obeat uelquod distostũ prauumq quid corrigat. Canones autem
peneraliterũ conciliorum atemporibus constantini coe perunt
Inpcedentibus namq annis ꝑ secutione feruente. docendarum
plebium mini me dabatur facultas. Inde xp̃ianitas pidiurꝗ eas
hereses scissa est quia nonerat licentia ep̃is in unumeosudane
nisi tem pore supra disti imperatoris. Ipse enim̃ dedit facultate
xpianis libere congregari. Sub hoc & iam scĩ patres in concilio
nceno deomni orbe ter rarum conuenientes iuxta fidem euan¬
qleam & apostolicam secundum post apostolos simbolũ tradi¬
drrunt Inter o&era autem concilia quattuor esse ue nerabiles
sn hodos quae totam princi paliter fidem conplefiunt᷑. qua si
quaituor euangelia uel totidem paradisi flumina harũ prior

Expanded text:
anon autem Graece, Latine regula nuncupatur. Regula autem dicta quod recte ducit, nec aliquando aliorsum trahit. Alii dixerunt regulam dictam vel quod regat, vel quod normam recte vivendi praebeat, vel quod distortum pravumque quid corrigat. Canones autem generalium conciliorum a temporibus Constantini coeperunt. In praecedentibus namque annis, persecutione fervente, docendarum plebium minime dabatur facultas. Inde Christianitas in diversas haereses scissa est, quia non erat licentia episcopis in unum convenire, nisi tempore supradicti imperatoris. Ipse enim dedit facultatem Christianis libere congregare. Sub hoc etiam sancti Patres in concilio Nicaeno de omni orbe terrarum convenientes, iuxta fidem evangelicam et apostolicam, secundum post Apostolos symbolum tradiderunt. Inter cetera autem concilia quattuor esse venerabiles synodos, quae totam principaliter fidem conplectunt, quasi quattuor evangelia, vel totidem paradisi flumina. Harum prior
Abbreviated transcription (Latin):
Co&us uero conuentus est uelcongregatio acoeundo iđ conuen¬
endo inunun unde & conuentum est nuncupatum. sicut anin¬
tuss uł concilium a soci etate multorum inunum: Ix .VII.¬

Expanded text:
Coetus vero conventus est, vel congregatio a coeundo, id est convenCoetus vero conventus est, vel congregatio a coeundo, id est conveniendo in unum. Unde et conventus est nuncupatus, sicut conventus coetus concilium, a societate multorum in unum. Epi
Abbreviated transcription (Latin):
sub iunbre t heudosio augusto edita quae nestorium diua s ꝑsonos
inxpo ad sereniten iuflo ana themate condem nautt : oftendens¬
principe habita est: Inqua euticen constanti nopolitanũ ab baten
uerbidĩ & carnis unam naturam pronuntiantem & eius de fen¬
sorem dios corum quondamialex andrinum epm̃ & ipsum rursi
nestorium cum reliquis her&icis una patrũm sententia p̃dam¬
ut in eo substantiam & diuinae & humanȩ confite amur natis¬
ae sunt quat tuor si nodi principales fidei dostrinam plenissu¬
p̃dicantes Sed & siqua sunt concilia quae scĩ patres spũ diplen
sauxerunt Post istorum quattuor austoritatem omniqͥ manti
stabilita uigore. quorum gesta in hoc opere condita continenu
Sy nodust autem exgeeco interp̃tat᷑. comitatum uł co&um
concilii uero nomen tratum ex more romatio: Tempore eni
quo causȩ agebantur conueniebant om̃s in unum. com muni
intentione trastabant: Vnde & concilium a com muni inten¬
tione diflum quasi consilium: Nam cilia o culoruꝗ

Expanded text:
m duas personas in Christo asserentem justo anathemate condemnavit, ostendensprincipe habita est, in qua Euthychem Constantinopolitanum abbatem Verbi Dei et carnis unam naturam pronuntiantem, et ejus defensorem Dioscorum quemdam Alexandrinum episcopum, et ipsum rursum Nestorium cum reliquis haereticis una Patrum sententia praedamnatum, ut in eo substantiam et divinae et humanae confiteamur naturae. 10. Quatuor hae sunt synodi principales, fidei dopraedicantes. Sed et si qua sunt consilia, quae sancti Patres Spiritu Dei pleni sanxerunt; post istarum quatuor auctoritatem omni manent stabilita vigore, quorum gesta in hoc opere continentur condita. Synodum autem ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum, communique intentione tractabant. Unde et concilium a communi intentione dictum, quasi consilium. Nam cilia oculorum s
Abbreviated transcription (Latin):
dep se ipsum moueri noncũ mundo uesti. Namsi fixus caelo maner& omnes dies & noctes
aẽ quales ex sisterent : sed qm̃ alio loco cras occa surum aio occidisse hȩsterno uidimus :
appar& eum ꝑ sem& ipsum moueri noncũ mundo uestis patiis enim inae qualibus orbes
annuos conficit propter temporum mutationes Oriens diem facit. occidens nostẽ
inducit Nam uadens longius ad meridiem hiemem facit. ut hibernis humoribus acpru¬
nis terra pinguescat accedens propius ad septem trionem aestatem redit ut fruges
maturitate durentur. & quae sunt in humidis in costa ferue faia mitescant¬
I. DEEE FEC TU SOLIS

Expanded text:
er se ipsum moveri, non cum mundo verti. Nam si fixus caelo maneret, omnes dies et noctes aequales existerent; sed quoniam alio loco cras occasurum, alio occidisse hesterno videmus, apparet eum per se ipsum moveri, non cum mundo verti. Spatiis enim inaequalibus orbes annuos conficit propter temporum mutationes. Oriens diem facit, occidens noctem inducit. Nam vadens longius ad meridiem hiemem facit, ut hibernis humoribus ac pruinis terra pinguescat. Accedens propius ad septentrionem aestatem reddit, ut fruges maturitate durentur, et quae sunt in humidis incocta, fervefacta mitescant. De effectu solis
Abbreviated transcription (Latin):
aristotiles duas tradidit : nomen & uerbum. deinde donatus ofto de¬
finiuit: sed om̃s adilla duo principalia reuestuntur: idest ad nomen &
uerbum quae significant personam & astum : Reliquae appendices sunti
& ex his originem trahunt. Nam pronomen ex nomine nascitur: cuius
officio fungitur ut orator ille. Aduerbium de nomine nascitur. ut doctus
docte: Paflicipium de nomine & uerbo. ut lego legens Coniunstio uero & prac¬
positio. uel interiestio. In complexu istarum cadunt. Ideo & nontiulli quinꝙ
pastes definierunt: quia istae supetfluae sunt. Nomen dictũ quasi notamen:
quod nobis uocabulo suo res notas efficiat. Asi enim nomen sceris c̃ognitio
rerum. perit. Pro pria nomina dicta: quia specialia sunt: unius enim tan¬
tum personam significant species propriorum nominum sunt equa
pras nometi nomen cg nomen agnomon. sraenonen detum eo qued no imi p̃poni¬
tur ut lucuis quitdur: Nomen uocatum: quia notat genus ut coruclus: corneli

Expanded text:
Aristoteles duas tradidit, nomen et verbum; deinde Donatus octo definivit. Sed omnes ad illa duo principalia revertuntur, id est, ad nomen et verbum, quae significant personam et actum. Reliquae adpendices sunt et ex his originem trahunt. Nam pronomen ex nomine nascitur, cuius officio fungitur, ut 'orator ille'. Adverbium de nomine nascitur, ut 'doctus, docte'. Participium de nomine et verbo, ut 'lego, legens'. Coniunctio vero et praepositio vel interiectio in conplexu istarum cadunt. Ideo et nonnulli quinque partes definierunt, quia istae superfluae sunt. § 7 De nomine. Nomen dictum quasi notamen, quod nobis vocabulo suo res notas efficiat. Nisi enim nomen scieris, cognitio rerum perit. Propria nomina dicta quia specialia sunt. Unius enim tantum personam significant. Species propriorum nominum quattuor praenomen, nomen, cognomen, agnomen. Praenomen dictum eo, quod nomini praeponitur, ut 'Lucius', 'Quintus'. Nomen vocatum, quia notat genus, ut 'Cornelius'. Cornelii
Abbreviated transcription (Latin):
bitudines stellarum circase &crca terram inda gabili ratione ꝑcurrit¬
Porro adualis dr̃ ꝙ̃ res propositas operationibus suis explicat : cuius pastos
sunt tres motalis. dispensatiua & ciuilis. Moralis dt̃. ꝑꝙ. mos uiuendi ho¬
nestus app&itur & inflituta aduistutẽ tendentia p̃parantur: dispens¬
tiua dicitur cũ domesticarũ rerũ sapienter ordo disponitur. Cuilis

Expanded text:
bitudines stellarum circa se et circa terram indagabili ratione bitudines stellarum circa se et circa terram indagabili ratione Porro actualis dicitur, quae res propositas operationibus suis explicat. Cuius partes sunt tres, moralis, dispensativa et civilis. Moralis dicitur, per quam mos vivendi honestus adpetitur, et instituta ad virtutem tendentia praeparantur. Dispensativa dicitur, cum domesticarum rerum sapienter ordo disponitur. Civilis
Abbreviated transcription (Latin):
turalis dicitur. ubi unius cuiusq rei. natura discutitur: quia nihil
generatur inuita. sed unũ quodq: his usibus deputatur in quibus
dcre atore diffinit ũ est : nisi foste cũ uoluntate ds aliquid mira cua¬
effabilem naturã dĩ. aut spira tales creaturas ex aliqua paste
pro fundissima qualitate disserimus Dostrinalis dicitur scientia:
quae abastrastam conside rat quantitatẽ. Abstrata enim quan
titaf dicitur. qu̾ia intellestu amateria se parantes uelab alus
cinatione trastam ur: cuius species sunt quartuoꝵ asthim&ica
geo m&rica. musica. astro nomia. Asthim&ica est disciplina quan¬
titatis nume rabilis secundũ se Geo m& rica est disciplina magni tud¬
nis in mobilis & formarum: Musica est disciplina quaȩ denumeris loqui¬
tur que ad aliquid sunt his quȩ inueniuntur in sonis Astro nomia est d
plina quaecur sus caelestium siderũq figuras contemplatur omne s& ha¬

Expanded text:
aturalis dicitur, ubi uniuscuiusque rei natura discutitur, quia nihil aturalis dicitur, ubi uniuscuiusque rei natura discutitur, quia nihil generatur in vita: sed unumquodque his usibus deputatur, in quibus a creatore definitum est, nisi forte cum voluntate Dei aliquod miracueffabilem naturam Dei, aut spiritales creaturas ex aliqua parte profundissima qualitate disserimus. 102 14. Doctrinalis dicitur scientia quae abstractam considerat quantitatem. Abstratitas dicitur, quam intellectu a materia separamus, vel ab aliis cinatione tractamus. Cuius species sunt quattuor: Arithmetica, Geometrica, Musica, Astronomia. Arithmetica est disciplina quantitatis numerabilis secundum se. Geometrica est disciplina magnitudinis inmobilis et formarum. Musica est disciplina quae de numeris loquitur qui ad aliquid sunt, his qui inveniuntur in sonis. Asplina quae cursus coelestium siderum,
Abbreviated transcription (Latin):
plina disciplinarus. Rursũ philo sofia est meditatio mofis. quod ma¬
gis conuenit xpĩ anis qus saeculi ambitione calcata. conuersatione
discpbna bil similitudine futurȩ patriaȩ uiuunt. Philoso phia di¬
uiditor induas pastes: prima in inspeftiuã : secunda in astualem
Ali definierunt philo sofiae rationem induabus consistere pastibus.
quarum prima in spestiua est : Secunda astualis. Inspestiua diuiditur
in tribus modis : idest prima in naturalem secunda indostrinalem.¬
Item testia indiuinalem. Dostrinalis diuiditur inquat tuor. id est
prima Ast him&icã : secunda musicã Testia geom & ricã. quasta in¬
astro nomiã. Astualis diuiditur intribus idẽ prima in moralem
secunda dispensatiuam: Testia ciuilem Inspestiua dicitur. qua suꝑ-¬
gressibilia de diuinis aliquid & caelestibus contemplamur. eaq: mte
solã modo inspicimus . que corporeũ super gredimur obtutum N¬

Expanded text:
plina disciplinarum. Rursus: Philosophia est meditatio mortis, quod maplina disciplinarum. Rursus: Philosophia est meditatio mortis, quod magis convenit Christianis qui, saeculi ambitione calcata, conversatione disciplinabili, similitudine futurae patriae vivunt. Philosophia dividitur in duas partes: prima inspectiva; secunda actualis. Alii definierunt Philosophiae rationem in duabus consistere partibus, quarum prima inspectiva est, secunda actualis. Inspectiva dividitur in tribus modis, id est prima in naturalem; secunda in doctrinalem; tertia in divinam. Doctrinalis dividitur in quattuor, id est, prima in Arithmeticam, secunda Musicam, tertia Geometriam, quarta Astronomiam. Actualis dividitur in tribus, id est, prima in moralem, secunda dispensativam, tertia civilem. Inspectiva dicitur, qua supergressi visibilia, de divinis aliquid et caelestibus contemplamur, eaque mente solummodo inspicimus, quoniam corporeum supergrediuntur obtutum. N
Abbreviated transcription (Latin):
tolerantur temperantia qua libido concupiscentiaequererum fre¬
nantur : Iustitia qua redȩ iudicando suacuiq diftribu untur : Logi¬
cãq̃ rationalis uocatus plato sub iunxit : ꝑ quã discussis rerũ mo¬
rumq causis uim earũ rationabiliter ꝑscrutatus est : diuidens eam
india lecticam & r&thoricam Dista autem logica. id est rationalis: logos
enim apad grecos & sermonem significat. & tationem : In his quippe
tribus generibus philosofiae: &iam eloquia diuina consistunt Nã
aut denatura disputare solent ut ingenesi & in ecclesiaste: aut demor¬
tibus ut in prauerbus & in omnibus sparsim libris aut de logicaquã
nr̃i theo loicam sibi uendicant: ut incantica canticorũ & euange liis:
ltem aliqui dostorum philoso fiam in nomine & pastibus suis ita definier
Phiso sophia est diuinarũ humanarumq rerum inquantũ homini pos¬
sibile est. probabilis scientia Aliter: philoso fia est ars astiũ & disci¬

Expanded text:
tolerantur. Temperantia, qua libido concupiscentiaque rerum fretolerantur. Temperantia, qua libido concupiscentiaque rerum frenatur. Iustitia, qua recte iudicando sua cuique distribuunt. Logicam, quae rationalis vocatur, Plato subiunxit, per quam, discussis rerum morumque causis, vim earum rationabiliter perscrutatus est, dividens eam in Dialecticam et Rhetoricam. Dicta autem Logica, id est rationalis. Λόγος enim apud Graecos et sermonem significat et rationem. In his quippe tribus generibus Philosophiae etiam eloquia divina consistunt. Nam aut de natura disputare solent, ut in Genesi et in Ecclesiaste: aut de moribus, ut in Proverbiis et in omnibus sparsim libris: aut de Logica, pro qua nostri Theoreticam sibi vindicant, ut in Cantico canticorum, et Evangeliis. Item aliqui doctorum Philosophiam in nomine et partibus suis ita definierunt: Philosophia est divinarum humanarumque rerum, in quantum homini possibile est, probabilis scientia. Aliter: Philosophia est ars artium et disci
Abbreviated transcription (Latin):
Testia rationalis quae greco uocabulo logica appellaturi: inqua disputatur
quem admodũ in rerum causis ueluite moribus ueritas ipsa quaergeũr
Infisica igitur causa quaerendi: in a&hica ordo uiuendi: in logica. ratio intes¬
legendi uersatur. Fisicam apud grecos primus ꝑscru tatus est tales mile
sius ex septẽ illis sapientibus: hic enim ante alios caelicausas atq uimrerũ
naturalium contemplata ratione suspexit: Quam post modum plato in
quattuor diffinitiones distribuit. id est arith m&icam geam&ricam
musicam astra nomiam. A&thicam socrates primus ad corrigendos com
ponendosq mores instituit atq omne studĩ ad bene uiuendi disputa¬
tionem ꝑ duxit diuidens eam in quattuor uiflutebus animae id est pri¬
dentiam iustitiã. animaȩ foftitudinem. temperantiam. Prudentia est in
rebus quadiscernuntur abonis mala: fostitudo qua aduersa aequanims¬

Expanded text:
tertia rationalis, quae Graeco vocabulo Logica appellatur, in qua disputatur tertia rationalis, quae Graeco vocabulo Logica appellatur, in qua disputatur quemadmodum in rerum causis vel vitae moribus veritas ipsa quaeratur. In Physica igitur causa quaerendi, in Ethica ordo vivendi, in Logica ratio intellegendi versatur. Physicam apud Graecos primus perscrutatus est Thales Milesius, unus ex septem illis sapientibus. Hic enim ante alios caeli causas atque vim rerum naturalium contemplata ratione suspexit, quam postmodum Plato in quattuor definitiones distribuit, id est Arithmeticam, Geometricam, Musicam, Astronomiam. Ethicam Socrates primus ad corrponendosque mores instituit, atque omne studium ejus ad bene vivendi disputationem perduxit, dividens eam in quatuor virtutes animae, id est, prudentiam, justitiam, fortitudinem et temperantiam. 6. Prudentia est in rebus, qua discernuntur a bonis mala. Fo
Abbreviated transcription (Latin):
hilosaphia est rerum humanarum diuinarumq cognitio: cũ studio bene
uiuendi: coniuncta ħaec duabus exrebus constare uid&ur : scientia & opi¬
natione Scientia est: cum res aliqua cesta ratione ꝑcipitur: opinatio autem
cum ad huc incestares lat& & nulla ratione firma uid&ur: ut puta sol utru¬
ne tantus quantus uid&ur anmaior sit quam omnis terra: Item. luna globosa
sit anconcaua : & stellae utrum ne adhereant caelo. an ꝑ aerem libero cursu
ferantur : caelum ipsum qua magnitudine quamateria const&. utrũ qui & ũ
sit &immobile. an in credibili celeritate uoluatur Quanta sit terrae crassi¬
tudo. aut in quibus fundamentis librata & suspensa ꝑ maneat. Ipsũd autem
nomen latine inter p̃tatum. amorẽ sapientiae pro fit&ur. Nam greci philo
amarem : sofiam sapientiam dicunt: philo sofiae species. tripestita est: una
naturalis. quae grecefisica appellantur: inquadȩnaturae in quisitione disse¬
ritur Altera moralis quae grece a&thica dicitur : in qua de moribus agnis

Expanded text:
hilosophia est rerum humanarum divinarumque cognitio cum studio bene vivendi coniuncta. Haec duabus ex rebus constare videtur, scientia et opinatione. Scientia est, cum res aliqua certa ratione percipitur; opinatio autem, cum adhuc incerta res latet et nulla ratione firma videtur, utputa sol utrumne tantus quantus videtur, an maior sit quam omnis terra: item luna globosa sit an concava, et stellae utrumne adhaereant caelo, an per aerem libero cursu ferantur: caelum ipsum qua magnitudine, qua materia constat: utrum quietum sit et inmobile, an incredibili celeritate volvatur: quanta sit terrae crassitudo, aut quibus fundamentis librata et suspensa permaneat. Ipsud autem nomen Latine interpretatum amorem sapientiae profitetur. Nam Graeci φιλο- amorem, σοφίαν sapientiam dicunt. Philosophiae species tripertita est: una naturalis, quae Graece Physica appellatur, in qua de naturae inquisitione disseritur: altera moralis, quae Graece Ethica dicitur, in qua de moribus agitur:
Abbreviated transcription (Latin):
RAM MA TicA est scientia reste loquendi. & origo & fundamentũ liberaliũ
litterarum. haec indisciplinis postlitteras communes inuenta est : ut ia
quididicerant litteras. per eam reste loquendi rationem sciant. Grã matica
autem a litteris nomen accepit. granima enim greci litteras uocant. Ars
trastum esse uocabulum. a potes ar& es id est aiuistute quã scientiã uocauerint¬
ratio dista . quasi oris ratio: nam orare est loqui & dicere: est autem oratis
contextus uerborum cum sensu. Contextus autem sine sensu non est oratio. quia
non est oris ratio. Oratio autem plena est. sensu. uoce & littera: diuisi ones aut̃
gram maticae astis a quibusdam .xXIII. dinumerantur. Idẽ pastes orationis
osto Vox asticulata. littera syllaba. pedes accentus positurao ostografia an
logia. a& himo logia glosae differeniiae. barbarismi solo ecismi. uitia
m& a plasmi. schema : tropi prosa mn&ra. fabulae. historiae VIII
DE PARTIBUS ORATIONIS

Expanded text:
rammatica est scientia recte loquendi, et origo et fundamentum liberalium litterarum. Haec in disciplinis post litteras communes inventa est, ut iam qui didicerant litteras per eam recte loquendi rationem sciant. Grammatica autem a litteris nomen accepit. Γράμματα enim Graeci litteras vocant. Ars tractum esse uocabulum, apo tes aretes, id est a uirtute, quam diserti uiriOratio dicta quasi oris ratio. Nam orare est loqui et dicere. Est autem oratio contextus verborum cum sensu. Contextus autem sine sensu non est oratio, quia non est oris ratio. Oratio autem plena est sensu, voce et littera. Divisiones autem grammaticae artis a quibusdam triginta dinumerantur, id est, partes orationis octo: vox articulata, littera, syllaba, pedes, accentus, positurae, notae, orthographia, analogia, etymologia, glossae, differentiae, barbarismi, soloecismi, vitia, metaplasmi, schemata, tropi, prosa, metra, fabulae, historiae. § s. Partes orationis
Abbreviated transcription (Latin):
uaedam autem litterae in libris iuri suerborum suorum notae sunt:
quo scriptio celeris breuiorq fiat Scribebantur enim uerbi gratia.
P b. f bonum fastum : pers. c̃ senatus consultum: ꝑ .r.p. respublica
per.pir populus romanus : per dt dũ taxat per supinã .m. lit teram
mulier: perp. secundũ naturã pupillus : perꝰa uerso capite . pupilla:
perunum .K caput : perduo .R. iunstacalum niae causa. per .ie iudex
esto per dm̃. dolum malum: cuius generis plurimaȩ consimiles notae in
libris antiquis inueniuntur has iuris notas nouici imperatores aco¬
dicibus legum abolendas sanc xerunt: quia in ultos per haec callidi ingenio
ignorantes decipiebant : Atq ita iusserunt scribendas in legibus litteras
ut nullos errores nullas ambager & pferddaete d ꝗnen
DPNIOTIS MILITARIBUS

Expanded text:
uaedam autem litterae in libris juris verborum suorum notae sunt, quo scriptio celeris breviorque fiat. Scribebatur enim, verbi gratia, per B et F, bonum factum; per S et C, senatusconsultum; 39 per R et P, respublica; per P et R, populus Romanus; per D et T, duntaxat; per supinam III litteram mulier; per P, secundum naturam, pupillus; per PV, verso capite, pupilla; per unum K, kaput; per duo KK juncta, kalumniae kausa; per I et E, judex esto; per D et M, dolum malum. 2. Cujus generis plurimae consimiles notae in libris antiquis inveniuntur. Has juris notas novitii imperatores a Codicibus legum abolendas sanxerunt, quia multos per has callidi ingenio ignorantes decipiebant, atque ita jusserunt scribendas in legibus litteras, ut nullos errores, nullas ambages afferant, sed De notis militaribus
Abbreviated transcription (Latin):
liquidi fleuere lacus. Epizeusis in uno sensu congeminatio uerbi: ut sic sic
iuuat ire suꝑ umbras Epanalemsis est sermonis in principio uersus positi. eiusdẽ
in fine replicatio. ut est illud. crefcit amor nummii quantũ ipsa pecunia crescit:
Para nomasia est in significatione diuersa dictio pene illa ipsa utilludabire : an ob¬
a nobis reste conuenit idẽ exulem fieri anmori Scesis onomaton multi

Expanded text:
liquidi flevere lacus. 10. Epizeusis in uno sensu congeminatio verbi, ut: sic sic juvat ire sub umbras 11. Epanalepsis est sermonis in principio versus positi ejusdem in fine replicatio, ut est illud: Crescit amor nummi, quantum ipsa pecunia crescit. 12. Paronomasia est in significatione diversa dictio pene ipsaobire te convenit?' id est exulem fieri, an mori. Schesis onomaton multi
Abbreviated transcription (Latin):
Secundum romanos a media noste unde & ñ unc gallicinum est quorum uox diei¬
mina romani quibusdam sideribus sacrauerunt: Primum enim diem a sole

Expanded text:
secundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, id esecundum Romanos a media nocte. Unde et tunc gallicinium est, id emina Romani quibusdam sideribus sacraverunt. Inter. Qua ratione? Resp. Primum enim diem a sole
Abbreviated transcription (Latin):
p̃sentia solis. siuesol supraterras. sicut nox sol sub terris. ut enim diesaut
nox sit: causa est aut supra terram sol. aut sub terris. Dies legitimus
xx.iiii. horarumest usqdum dies & nox spatia sui cursus ab oriente usq
adalium orientalem solem caeliuo lubilitate concludat. Abusiue autem
dies unus est spatium aboriente sole usq ad occidentem Sunt autẽ diei
spatia duo interdianum atq noflurnum. & est diesquidem horarum
xxiiii. spatium autem horarum .xii. Vocatu sautem dies a paste me¬
liore unde & inusu est ut sine commemoratione nocus numerũ dicam
dierum Sicut & inlege diuina scriptum est: Fastum efiuespere &
mane diesunus Dies secundum ȩgiptios. inchoat ab occasu solis : Se¬
cundum ꝑsas ab ofiusolis : Secundũ athenienses asextahora diei :

Expanded text:
XX. De diebus. 1. Dies est praesentia solis, sive sol supra terras, sicut nox sol sub terris: ut enim dies aut XX. De diebus. 1. Dies est praesentia solis, sive sol supra terras, sicut nox sol sub terris: ut enim dies aut nox sit causa est, aut supra terram sol, aut sub terris. Dies legitimus viginti quatuor horarum est, usquedum dies, et nox spatia sui cursus ab Oriente usque ad alium Orientem solem coeli volubilitate concludat. Abusive autem dies unus est spatium ab Oriente sole usque ad Occidentem. 2. Sunt autem diei spatia duo: interdianum atque nocturnum, et est dies quidem horarum viginti quatuor, spatium autem horarum duodecim. 3. Vocatus autem dies a parte meliore; unde et in usu est ut sine commemoratione noctis numerum dicamus dierum, sicut et in lege divina scriptum est: Factum est vespere et mane dies unus. 4. Dies secundum Egyptios inchoat ab occasu solis; secundum Persas, 220 ab ortu solis; secundum Athenienses, a sexta hora diei;
Abbreviated transcription (Latin):
&gallo & serpente inclusi. in mare p̃cipitantur . Omnium autem istarum
mostium genus anim aduersio nominatur Anim aduersio enim est : quando
iudex reum punit: & dicitꝰ anim ad uestere idestanimum illuc adueftere :
intendere utiq ad puniendum rerum quia iudex est. Ideo autem romani
aquam &ignem interdicebant quibusdã damnatis. quia aer & aqua cunstis
patent &omnibus data sunt : ut illi non fruerentur quod omnibus ꝑnatura
ronica grece dicitur quae latine temporum series appellatur
qualem apud grecos eusebius caesariensis ep̃s edidit & hiero¬
nimus prbr inlatinam linguam conuefait. Cronosenim grece latine
mensibus annis lustris saeculis a&atibus diuiduntur Momentũ est
minimum atq: angustis simum tempus. a motu siderum diftum Estenĩ
extre mitas horȩ in breuibus inter uallis cum aliquid sibi cedit atq succedit
Pora grecũ nomenest & tamen latinum sonat hora enim finis efiteporis

Expanded text:
et gallo et serpente inclusi in mare praecipitantur. Omnium autem istarum et gallo et serpente inclusi in mare praecipitantur. Omnium autem istarum mortium genus animadversio nominatur. Animadversio enim est, quando iudex reum punit; et dicitur animadvertere, id est animum illuc advertere, intendere utique ad puniendum reum, quia iudex est. Ideo autem Romani aquam et ignem interdicebant quibusdam damnatis, quia aer et aqua cunctis patent et omnibus data sunt; ut illi non fruerentur quod omnibus per natunica Graece dicitur quae Latine temporum series appellatur, qualem apud Graecos Eusebius Caesariensis episcopus edidit, et Hieronymus presbyter in Latinam linguam convertit. Χρόνος enim Graece, Latine mensibus, annis, lustris, saeculis, aetatibus dividuntur. Momentum est minimum atque angustissimum tempus, a motu siderum dictum. Est enim extremitas horae in brevibus intervallis, cum aliHora Graecum est nomen, et tamen Latinum sonat. Hora enim finis est temporis,
Abbreviated transcription (Latin):
casus ex quibus crux uel patibulum in quo homines ad pensi cruciantus
uel patiuntur unde & nomina habent Patibulum enimuulgo furca dico
quasi ferens caput. Sus pensumenim & ftranguilatum haec exeo exanima
Sed patibuli minor poenaꝰ quam crucis. Nam patibulum ad pensos statim
ex animat : cruxautem suffixos diueruciat Vnde & ineuangelio ante la¬
tronibus ut morerentur & deligno ante sabbatum deponerentur erusa
confrasta sunt quia ligno suspensi cito mori non goterant in ipso quoq gonere
necis diffest : Crudelius estenim in aquã spms torquentis extingui ignib uri.¬
frigore & fame necari. canibus & befliis exponi. Namferro mori: a& asquoq
maior optauit Gladius enim sine grauiore cruciatu conpendiosa morte ui¬
tam finire nouit Culleum est parricidale uasculum : ab occulendo id est
claudendo distum. Est autem uter excorio fastus. inquo parricidae cũ simia

Expanded text:
casus, ex quibus crux vel patibulum, in quo homines adpensi cruciantur casus, ex quibus crux vel patibulum, in quo homines adpensi cruciantur vel patiuntur; unde et nomina habent. Pquasi ferens caput, suspensum enim et strangulatum ex eo exanimat; sed patibuli minor poena exanimat, crux autem subfixos diu cruciat; unde et in Evangelio latronibus, ut morerentur et de ligno ante sabbatum deponerentur, crura confracta sunt, quia ligno suspensi cito mori non poterant. In ipso quoque genere necis differt. Crudelius est enim in aqua spiritum torquentfrigore et fame necari, canibus et bestiis exponi. Nam ferro mori aetas quoque maior optavit. Gladius enim sine graviore cruciatu conpendiosa morte vitam finire novit. Culleum est parricidale vasculum ab occulendo, id est claudendo dictum. Est autem uter ex corio factus, in quo parricidae cum simio
Abbreviated transcription (Latin):
ł am& autem nomen. cefli locum non hab&: quia plurimum mendax eft: Adi¬
ciens multa uel demutans deueritate. quae tamdiuuiuit. quã diu non ꝓbat᷑.
At ubi probaueris esse cessat : ex inde res nominatur non fama. Exiliũ didũ
quasi extra solum. Nam ex sul dicitur. qui extra solumȩfs: unde postliminia¬
redeuntibus. hoc est de exilioreducendis qui sunt eiesti. in in iuriã id est extra
linen patriae diuiditur autem exilium in religatis & depoflatis Rele¬
gatus est quembona sua secuntur. de postatis quem non secuntur. Proscrip¬
tio exilii proculdam natio : quasi porro scriptio: Item proscriptus quia si¬
palam scriptus. M& allum est ubi exules deputantur aderuendam ueni
mar moraq secanda in crustis. Seruitus ã seruando uocata : Apud antiquos
enim quimn bello amofle seruabantur. serui uocabantur Haec eftsola mabo¬
rum omnium postrema: quae liberis omni supplicio grauior est Nam
ubi libestas periituna : ibi perierunt & omnia. Moflum uero diuersi

Expanded text:
ae autem nomen certi locum non habet, quia plurimum mendax est, adjiciens multa, vel demutans de veritate; quae tandiu vivit, quandiu non probatur. At ubi probaveris, esse cessat, et exinde res nominatur, non fama. 28. Exsilium dictum quasi extra solum. Nam exsul dicitur, qui extra solum est. Diviredeuntibus, hoc est de exilio reducendis, qui sunt eiecti in iniuria, id est extra limen patriae. Dividitur autem exilium in relegatis et deportatis. Relegatus est, quem bona sua sequuntur: deportatus, quem non sequuntur. Proscriptio exilii procul damnatio, quasi porro scriptio. Item proscriptus, quia palam scriptus. Metallum est ubi exules deportantur ad eruendam venam marmoraque secanda in crustis. Servitus a servando vocata. Apud antiquos enim qui in bello a morte servabantur, servi vocabantur. Haec est sola malorum omnium postrema, quae liberis omni supplicio gravior est; nam ubi libertas periit, una ibi perierunt et omnia. Mortium vero diversi
Abbreviated transcription (Latin):
scorsũalii ad alios seuiunt. Nam hui maxime turbatione rerũ & tumultũ gaudent
Saerilegium proprie est sacrarũ rerũ fustum: postea & in idolorũ cult uhestt
hoc nomen Ad ulterium est inlusio alieni coniugii : quod quia alterius torũ comu¬
culauit ad ulterii nomen accepit : ftłprum: Raptus propriaȩ est inlicitus sos
Acorrumpendo diftus unde & quirapto ꝑ&it. Nupro fruitur Homicidiui
in eum dabatur qui parentem id est quipatrem uel iatrem interemis s&

Expanded text:
seorsum alii ad alios eunt. Nam hi maxime turbatione rerum et tumultu gaudent. seorsum alii ad alios eunt. Nam hi maxime turbatione rerum et tumultu gaudent. Sacrilegium proprie est sacrarum rerum furtum. Postea et in idolorum cultu haesit hoc nomen. Adulterium est inlusio alieni coniugii, quod, quia alterius torum commaculavit, adulterii nomen accepit. Stuprum. Raptus proprie est inlicitus coitus, a conrumpendo dictus; unde et qui 'rapto potitur,' stupro fruitur. Homicidiiin eum dabatur qui parentem, id est, qui patrem, vel matrem interemiss
Abbreviated transcription (Latin):
rimnen a carendo nomen hab& ut fuflum. falsitas & c&era quaenon occidunt
sed infamant Facinus diflum. a faciendo malum: quod noceat alteri Fla¬
enium a flagitando corruptelam libidinis quad noceat sibi. Haec sunt duo
genera omnium malorum peccatorum. Vis est uiflus potestatis. ꝑquã causa
sueres. uel aufeftur. uel extorquitur Vis priuata efi siquisq est ante iudi¬
cum armatis hominibus quem quã a suo deiecerit uel ex pugnauerit .uis
publica est : si quisciuem ante populum ueliudicem uel regem appellantem
nee auerit. Aut torserit siue uerbera uerit ueluinexerit: dolusest mentis¬
calliditas. ab eo quod deludat: Aiud enim agit & aliud simulat P&ronius
aliter ex iflimat dicens: quidest iudicis dolus. nimirum. ubi aliquid fastum
isi quod legido l&. Hab&is dolũ accipite nunc malũ Calumnia est iur¬
gium alienae litis a calendo idest decipiendo dista Falsitas appellata. ã fa
alud quͣ ad uerum est. In iuria est iniustitia. hinc estãpud comicos. Iniurie setͣdit.

Expanded text:
rimen a carendo nomen: ut furtum, falsitas et cetera, quae non occidunt, sed infamant. Facinus dictum a faciendo malum, quod noceat alteri. Flagitium a flagitando corruptelam libidinis, qua noceat sibi. Haec sunt duo genera omnium peccatorum. Vis est virtus potestatis, per quam causa sive res, vel aufertur, vel extorquetur. 5. Vis privata est, si quisquam ante judicium armatis hominibus quemquam a suo dejecerit vel expugnaverit. 6. Vis publica est, si quis civem ante populum, vel judicem, vel regem appellantem necaverit, aut torserit, sive verberaverit, vel vinxerit. 7. Dolus est menticalliditas, ab eo quod deludat; aliud enim agit, et aliud simulat. Petronius aliter existimat dicens: Quid est, judices, dolus? Nimirum ubi aliquid factum est quod legi dolet; habetis dolum, accipite nunc malum. 8. Calumnia est jurgium alienae litis, a calvenaliud quam verum est. Iniuria est iniustitia. Hinc est apud Comicos? Plaut. Mil. 436:
Abbreviated transcription (Latin):
con iugiis contenti. uł ex eis geniti. dum reuersi essent debabi lonia.
diuiserunt se abomni populo & ad sumpserunt sibi hoc nomen iac¬
tantiae Meristei appellati eoquod separent scripturas non creder¬
tes omnibus proph&is dicentes aliis & aliis spiritibus illos pro

Expanded text:
coniugiis contenti, vel ex eis geniti, dum reversi essent de Babylonia, diviserunt se ab omni populo et adsumserunt sibi hoc nomen iactantiae. Meristae appellati eo quod separent Scripturas, non credentes omnibus Prophetis, dicentes aliis et aliis spiritibus illos pro
Abbreviated transcription (Latin):
ex uirgilio defabrica mundi & euangeliis plenissime exp̾ssit. materia conpo¬
sita secundum uersus. & uersibus secundum materiam concinatis Sic quoq
& quidam pompinius exeodem po&a interc&era stili sui otia titirem inxp̃i
honorẽ cõmposuit similiter & eneidos¬
XXU. DE FABULA

Expanded text:
ex Vergilio de Fabrica mundi et Evangeliis plenissime expressit, materia conposita secundum versus, et versibus secundum materiam concinnatis. Sic quoque et quidam Pomponius ex eodem poeta inter cetera stili sui otia Tityrum in Christi honorem conposuit: similiter et de Aeneidos. De fabula
Abbreviated transcription (Latin):
commoti concordi sententia dam nauerunt. dicentes confusionem rerum potius
d& ali ꝑsuasione generari Nam sicut genus humanum aduarios actus nascendi
necessitate ꝓ̃merentur : Curaut laudem mereanturboni aut mali legum ꝓcipiant
ultionem & quainuis ipsi non fuerint caelesti sapientia e dediti. ueritatis ta men
teflimonio errores eorum merito ꝓculerunt: Ordo autemiste septem saecula¬
sium disci plinarum ideo aphilo sophis usq ad afira ꝑduflus est scilie& ut anim̃oᷤᷤ
sacculari sapientia in plicatos aterrenis rebus abducer& & insuperna con¬
templatione collocar&.¬

Expanded text:
conmoti concordi sententia damnaverunt, dicentes confusionem rerum potius de tali persuasione generari. Nam sicut genus humanum ad varios actus nascendi necessitate premerentur, cur aut laudem mereantur boni aut mali legum percipiant ultionem? Et quamvis ipsi non fuerint caelesti sapientiae dediti, veritatis tamen testimonio errores eorum merito perculerunt. Ordo autem iste septem saecularium disciplinarum ideo a Philosophis usque ad astra perductus est, scilicet ut animos saeculari sapientia implicatos a terrenis rebus abducerent, et in superna contemplatione conlocar