comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
consilii iam libertate arbitrii ñ abim
ut plene qͣndoq frui possimus liba¬
tate cõplaciti. Sic ꝓfecto dĩ in nobis
reꝑamus ẏmaginem: sic antiquo ho¬
nori illi capessendo quẽ ꝑ peccatum
amisimus. ꝑ gr̃am p̃paramur. Et be¬
atus: qui de se audire merebit᷑. Quis
ẽ hic i laudabimus eũ: fiecte enim
mirabilia in uita sua: potuit trans.¬
gredi ⁊ ñ est tnsgressus. face̾ maldei
ñ fecit. Puto autẽ in his trib lib̾¬
tatibus ipsam adquã conditi sumus¬
conditoris ẏmaginem atq similitu¬
dinem contineri: &. ymaginem
quidem in lib̾tate arbitrii: in reli¬
quis autem duabus biꝑtitam qͣndã
consignari similitudinẽ. Hinc est
fortassis qͦd solum liberũ arbitriũ
siuĩ omnino defectum seu diminu¬
tionem ñ patitur: qͦd in ipso potissi¬
mũ. ȩternr ⁊⁊ in cõmutabilis diui¬
nitatis substantiua quedã ymago
impressa uideat᷑. Nam ⁊ si habue¬
rit itium. nescit tam̃ occasũ. nec

Expanded text:
consilii jam libertate arbitrii non abuti, consilii jam libertate arbitrii non abuti, ut plene quandoque frui possimus libertate complaciti. Sic profecto Dei in nobis reparamus imaginem, sic antiquo honori illi capessendo, quem per peccatum amisimus, per gratiam praeparamur, et beatus qui de se audire merebitur: Quis est hic, et laudabimus eum, fecit enim mirabilia in vita sua, qui potuit transgredi, et non est transgressus, facere mala, et non fecit . Puto autem in his tribus libertatibus ipsam, ad quam conditi sumus, auctoris imaginem atque similitudinem contineri, et imaginem quidem in libertate arbitrii, in reliquis autem duabus bipartitam quamdam consignari similitudinem. Hinc est fortassis, quod solum liberum arbitrium sui omnino defectum seu diminutionem non patitur, quod in ipso potissimum aeternae et incommutabilis Divinitatis substantiva quaedam imago impressa videatur. Nam etsi habuerit initium, nescit tamen occasum, nec
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ plenum posse restituat in reparato¬
nem liberi complaciti: quatinus exatt̃
ꝑfecte bonus. peccatũ iam nesciat. ex
altero plene beatus. aduersum nilsca¬
tiat. S sane ista ꝑfectio infutura uit
expectetur: qͣndo utraq nunc amissa
libertas. libero arbitrio plenarie res¬
taurabitur: non quomͦ iusto euruis
uel ipsis pͥmis hominib datũ fuit eas
habere in paradyso: s sic̃ iam nunc
angłi possident in çelo. Interim uͦ sut¬
ficiat in hoc corꝑe mortis. atq in hoc
scło nequã. ex libertate quilem consi
peccato ñ obedire in concupiscentia:
ex libertate autẽ complaciti. aduersa
non formidare ꝓiusticia. Est autem
in hac carne peccati.⁊ in hac diei ma¬
licia. ñ mediocre saꝑe. peccato ⁊ si ñ
ex toto carere. certe ñ consentire: &
ẽ posse ñ paruũ. aduersa ⁊ si necdum
omnino felicit̃ non sentire. uiriliter
tam̃ ꝓueritate contempnere. Discen¬
dum sane hic interim nob̾ ex lib̾tati

Expanded text:
est, plenum Posse restituat, in reparatioest, plenum Posse restituat, in reparationem liberi complaciti: quatenus ex altero perfecte bonus, peccatum jam nesciat; ex altero plene beatus, nil adversum sentiat. Sed sane ista perfectio in futura vita exspectetur, quando utraque nunc amissa libertas, libero arbitrio plene  al., plenarie restaurabitur; non quomodo justo cuivis vel ipsis primis hominibus datum fuit eas habere in paradiso: sed sicut jam nunc angeli possident in coelo. Interim vero sufficiat in hoc corpore mortis atque in hoc saeculo nequam, ex libertate quidem consilii peccato non obedire in concupiex libertate autem complaciti adversa non formidare pro justitia. Est autem in hac carne peccati, et in hac diei malitia non mediocre sapere, peccato, etsi non ex toto carere, certe non consentire, et est posse non parvum adversa, etsi necdum omnino feliciter non sentire, viriliter tamen pro veritate contemnere. Discendum sane hic interim nobis est ex libertate
Abbreviated transcription (Latin):
ubiq pariter sine sui diminutione
ꝑduret: non tam̃ pariter sicut de bo¬
no potuit ꝑse in malũ corruere: ita
quoq ꝑse de malo in bonũ poterit
respirare. Et qͥd mirum si iacens non
ualet ꝑ se resurgere: qͦd stans in aliqͦd
melius nullo suo conatu ualebat ꝓfi¬
cere: Deniq dũ adhuc duas alias
libertates ex aliqua parte secũ habe¬
ret. ñ potuit de inferiorib illarum
gradibus ad suꝑiores ascendere: hoc
est de posse ñ peccare.⁊de posse ñ tur¬
bari. ad non posse peccare:⁊ non posse
turbari. Quod si lib̾tatibus illis euã
ut cũq adiutũ non p̃ualuit tam̃ de
bono se in melius extendere. qͣnto
minus eisdem prorsus destitutũ. de
malo iam in id qͦd fuit bonũ pocerit
ꝑse ipsum emergere: Habet gͥ homo
necessariũ dei uirtutem ⁊ dei sapien¬
tiam xp̃m: qͥ ex eo qͦd sapientia est. ue¬
rum ei sapere reinfundat in restaura¬
tionem liberi consilui: i ex eo qͦd uirtꝰ

Expanded text:
ubique pariter sine sui diminutione ubique pariter sine sui diminutione perduret; non tamen pariter sicut de bono potuit per se in malum corruere, ita quoque per se de malo in bonum poterit respirare. Et quid mirum si jacens non valet per se resurgere, quod stans in aliquod melius nullo suo conatu valebat proficere? Denique, dum adhuc duas alias libertates ex aliqua parte secum haberet, non potuit de inferioribus illarum gradibus ad superiora ascendere, hoc est de posse non peccare, et de posse non turbari, ad non posse peccare, et non posse turbari. Quod si libertatibus illis etiam utcunque adjutum, non praevaluit tamen de bono in melius se extendere: quanto minus eisdem prorsus destitutum, de malo in id quod fuit bonum, poterit per se ipsum emergere? 26. Habet igitur homo necessarium Dei virtutem, et Dei sapientiam Christum, qui ex eo quod sapientia est, verum ei Sapere reinfundat, in restaurationem liberi consilii; et ex eo quod virtus
Abbreviated transcription (Latin):
le bonum. s si uelle omnino creatu¬
ra desierit. fatendũ sine contradicti¬
one. ubi ñ iam ex uoluntate bonitas.
s ipsa ex toto uoluntas perit. etiam
liberum deꝑire arbitrium. s consi¬
lium. Si autẽ non quidẽ uelle. s ad
id qͦd iam uult bonũ ei posse defu-¬
erit: nouerit sibi de eẽ liberũ com¬
placitũ. ñ liberũ ꝑisse arbitrium.
Si gͦ liberũ arbitriũ ita ubiq seqͥt᷑
uoluntatẽ. ut nͥ illa penitus eẽ disi¬
nat. isto non careat: uoluntas uͦ sic̃
in bono. ita etiã in malo equȩ ꝑdu¬
rat: equȩ ꝓfecto &. liberum arbitriũ
tam in malo qͣm in bono integrum
ꝑseuerat. Et quomͦ uoluntas ȩtiam
posita inmiseria ñ desinit ẽẽ uolũtas.
s dicitur &e. ẽ misera uoluntas. sicut
ce. beata uoluntas: ita nec liberũ arbi¬
trium destruere.siue quantũ in se ẽ.
aliquatenus ĩminuere poterit.quȩ¬
cũq aduersitas uel necessitas. S licet

Expanded text:
le bonum, sed si velle omnino creatule bonum, sed si velle omnino creatura desierit; fatendum sine contradictione, ubi non jam ex voluntate bonitas, sed ipsa ex toto voluntas periit, etiam liberum delium. Si autem non quidem velle, sed ad id quod jam vult bonum, ei posse defuerit, noverit sibi deesse liberum complacitum, non liberum periisse arbitrium. Si ergo liberum arbitrium ita ubique sequitur voluntatem, ut nisi illa penitus esse desinat, isto non careat: voluntas vero sicut in bono, ita etiam in malo aeque perdurat: aeque profecto et liberum arbitrium tam in malo, quam in bono integrum perseverat. Et quomodo voluntas etiam posita in miseria non desinit esse voluntas, sed dicitur, et est misera voluntas, sicut et beata voluntas: ita nec liberum arbitrium destruere, sive, quantum in se est, aliquatenus imminuere poterit quaecunque adversitas vel necessitas. 25. Sed licet
Abbreviated transcription (Latin):
foueam peocati. s non ex uoluntate suf¬
ficit ⁊ posse resurgere: cũ iam ⁊⁊ si uelit
ñ possit non peccare. Quid gͦ: Periit
liberũ arbitriũ. qm ñ potest ñ peccare:
bari. inde misero accidit. qͦd cõplaciti
quoq lib̾tatem amiserit. ꝑquã ⁊ ante
habuit posse ñ turbari. anet gͦ etiã
post peccatũ liberum arbitriũ. ⁊ si mi¬
serum tam̃ integrum:  qͦd se ꝑse hõ
ñ sufficit excutere apeccato siue mi¬
seria. ñ liberi arbitrii signat destru¬
ctionem. s duarũ reliquarũ lib̾tatũ
pͥuationem. Neq enĩ ad liberũ arbi¬
trium qͣntum in se ẽ ꝑtinet. aut ali¬
quando ꝑtinuit posse uel saꝑe: s tantũ
uelle: nec potentem facit creaturam
nec sapientem. s tantũ uolentem.
Non gͦ si podens. aut sapiens. s tantũ
si uolens eẽ desierit. liberũ arbitriũ
amisisse putanda erit. Ulbi enĩ non ẽ
uoluntas: nec libertas. Non dico si uel¬

Expanded text:
foveam peccati, sed non ex voluntate suffoveam peccati, sed non ex voluntate sufficit et posse resurgere, cum jam, etiamsi velit, non possit non peccare. Quid ergo? Periit liberum arbitrium, quoniam non potest non peccare? bari, inde misero accidit quod complaciti quoque libertatem amiserit, per quahabuit posse non turbari. Manet ergo, etiam post peccatum, liberum arbitrium; etsi miserum, tamen integrum. Et quod se per se homo non sufficit excutere a peccato sive miseria, non liberi arbitrii signat destructionem. sed duarum reliquarum libertatum privationem. Neque enim ad liberum arbitrium, quantum in se est, pertinet, aut aliquando pertinuit posse, vel sapere, sed tantum velle: nec potentem facit creaturam, nec sapientem, sed tantum volentem. Non ergo si potens, aut sapiens, sed tantum si volens esse desierit, liberum arbitrium amisisse putanda erit. Ubi enim non est voluntas, nec libertas. Non dico si vel
Abbreviated transcription (Latin):
transgressus. facere mala ⁊ ñ fecit. Hunc
gͦ honorem qͣmdui absq peccato fuit.
autẽ: quia liberũ ei fuit. Nec aliundte
ꝓfecto liberum nisi exlibertate arbi¬
trii: de qua utiq in erat ei possibilitaᷤᷤ
peccandi. Nec fuit tam̃ culpa dantis.
s abutentis: qui ipsam uidelicet fa¬
cultatem conuertit in usum peccan¬
di. qͣm acceꝑat ad głam ñ peccandi.
Nam isi peccauit exposse qͦd accepit.
non tam̃ quia potuit. s quia uoluit.
Nec enĩ preuaricante diabolo ⁊ angłis
eius. etiã alii p̃uaricati sunt: ñ qͥa ñ potu¬
erunt. s quia noluerunt. Peccantis gͥ
lapsus. ñ dono ascribendus ẽ potestatis:
s uicio uoluntatis. Lapsus tam̃ ex uolũ¬
tate ñ equę exuoluntate resurgere iã
liberũ habet. quia ⁊ si datũ fuit uolũ¬
tati posse stare ne caderet. ñ tam̃ resur¬
gere si caderet. Non enĩ tam facile qͥs
ualet exire de fouea: qͣm facile in eam
labi. Cecidit sola uoluntate homo in

Expanded text:
transgressus , malum facere et non fecit. Hunc transgressus , malum facere et non fecit. Hunc ergo honorem quandiu absque peccato fuit, autem, quia liberum ei fuit, nec aliunde profecto liberum, nisi ex libertate arbitrii, de qua utique inerat ei possibilitas peccandi. Nec fuit tamen culpa dantis, sed abutentis, qui ipsam videlicet facultatem convertit in usum peccandi, quam acceperat ad gloriam non peccandi. Nam, etsi peccavit ex posse quod accepit, non tamen quia potuit, sed quia voluit. Nec enim praevaricante diabolo et angelis ejus, etiam alii praevaricati sunt, non quia non potuerunt, sed quia noluerunt. Peccantis ergo lapsus, sed vitio voluntatis. Lapsus tamen ex voluntate non aeque ex voluntate resurgere jam liberum habet: quia, etsi datum fuit voluntati posse stare ne caderet, non tamen resurgere si caderet. Non enim tam facile quis valet exire de fovea, quam facile in eam labi. Cecidit sola vol
Abbreviated transcription (Latin):
ipsam tam̃ amittere ñ potuit. ꝑ ꝓpͥã
quippe uoluntatẽ seruus factus pec¬
cati. merito ꝑdidit lib̾tatem consilii.
Porro per peccatũ factus debitor mo¬
tis: quomͦ iam retinere ualebat lib̃¬
tatem emmplaciti: Hetrib gͦ lib̾ta¬
tib quas acceꝑat ab utendo illa qũ
dicitur arbitrii: reliqͥs sese pͥuauit.
In eoaut̃ abusus ẽ. quod illam cũ
accepisset ad głam. conuertit sibi in
contumeliã: uyxta testimoniũ scrip¬
turȩ dicentis. Homo cũ inhonore ãt¬
Soli inter animantia datũ ẽ homi¬
ni potuisse peccare: obp̃rogatiuã lib
arbitrii. Datũ autẽ ñ ut ꝑinde pec¬
caret: s ut gloriosior appareret. si ñ
peccaret cũ peccare posset. Quid nãs
gloriosius ei eẽ poterat qͣm si de ips
diceretur quod scriptura ꝑhibet dicenᷤ.
qͥs est hic ⁊ laudabimꝰ eũ: Vnde ita lau
dandus : fecit enĩ mirabilia in uita sua.
Que: Qinqͥt potuit transgredr⁊ non est

Expanded text:
Ipsam tantum amittere non potuit. Per propriam Ipsam tantum amittere non potuit. Per propriam quippe voluntatem servus factus peccati, merito perdidit libertatem consilii. Porro per peccatum factus debitor mortis, quomodo jam retinere valuit libertatem complaciti? De tribus ergo libertatibus quas accepit, abutendo illa quae dicitur arbitrii, reliquis sese privavit. In eo autem eo abusus est quod illam, cum accepisset ad gloriam, convertit sibi in contumeliam, juxta testimonium Scripturae dicentis: Homo cum in honore Soli inter animantia datum est homini posse peccare ob praerogativam liberi arbitrii; datum autem, non ut inde peccaret, sed ut gloriosior appareret, si non peccaret cum peccare posset. Quid namque gloriosius ei esse poterat, quam si de ipso diceretur quod Scriptura perhibet, dicens: Quis est hic et laudabimus eum? Undeecit enim mirabilia in vita sua . Quae? Quia potuit transgredi, et non est
Abbreviated transcription (Latin):
nec posse. iuxta qͦd quidẽ duo hec su¬
perius diffinita sunt habuisse conui¬
citur: qͥ nimirum ⁊ uelle potuit qͦd
ñ debuit. ⁊ reciꝑe qͦd noluit. Andicen¬
dus ẽ. aliquo quidem mͦ illas habuisse.
s quia ñ plenarie. potuisse amittere.
Dabet siquidẽ unaqueq illarũ duoᷤ
gradus. suꝑiorẽ m linferioren. Suꝑior
lib̾tas consilii ẽ. ñ posse peccare: inferior
posse non peccare. Item suꝑior lib̾tas
complaciti ñ posse turbari: inferior
posse non turbari. Itaq inferiorem
utriusq libertatis gradũ simul cũ
plena libertate arbitrii homo in sui
conditione accepit. ⁊de utroq corri¬
it cũ peccauit. Corruit autẽ de posse
ñ peccare. in non posse ñ peccare ams¬
sa ex toto consilii libertate: itemq
de posse ñ turbari. in ñ posse ñ turba¬
ri. amissa ex doto complaciti lib̾tate.
Sola remansit ad pęnã libertas ar¬
bitrii: ꝑqͣm utiq ceteras amisit:

Expanded text:
nec Posse, juxta quod quidem duo haec sunec Posse, juxta quod quidem duo haec superius definita sunt, habuisse convincitur; qui nimirum et velle potuit quod non debuit, et recipere quod noluit. An dicendus est aliquo quidem modo illas habuisse, sed quia non plenarie, potuisse amittere? Habet siquidem unaquaeque illarum duos gradus, superiorem et inferiorem. Superior libertas consilii est non posse peccare; inferior posse non peccare. Item superior potestas complaciti non posse turbari, inferior posse non turbari. Itaque inferiorem utriusque libertatis gradum, simul cum plena libertate arbitrii homo in sui conditione accepit, et de utroque corruit cum peccavit. Corruit autem de posse non peccare in non posse non peccare, ammissa ex toto consilii libertate. Itemque de posse non turbari in non posse non turbari, amissa ex toto complaciti libertate. Sola remansit ad poenam libertas arbitrii, per quam utique caeteras amisit.
Abbreviated transcription (Latin):
utrum scilicet totas tres illas quas dixi¬
mus libertates id est arbitrii. consilii.
complaciti. uel aliis nominib a neces¬
sitate. a peccato. a miseria. pͥmi hoiẽs
in paradyso habuerint: an tantum
duas. an unam solũmͦ. Et de prima
quidem nulla iam questio ẽ. si memi¬
nerimus quã aꝑte ⁊iustis cã a pecca¬
torrb in eẽ equaliter. ratio suꝑior
edocuerit. De duab reliquis querit᷑
ñ inmerito. an unquã eas adam ha.¬
buerit:aut ambas. aut uel unam.
Nam si nullam habuit: qͥd amisit:
Arbitrii utiq libertatẽ: tam post pec¬
catum qͣm ante semꝑ tenuit incon¬
cussam. Si gͦ nil amisit: qͥd ei obfuit
eiectũ fuisse de paradiso: Quod si unã
qͣm illarũ habuit. quomͦ amisit: Nam
certũ ẽ quia ex quo peccauit: nec apec¬
cato ꝓrsus nec amiseria manens in
corꝑe liber fuit. Ceterũ nullatenus
quamcũq illarum semel acceꝑit amit¬
tere potuit. Alioqͥn ꝑfectũ nec sapere.

Expanded text:
utrum scilicet totas tres illas quas dixiutrum scilicet totas tres illas quas diximus libertates, id est, arbitrii, concilii, complaciti; vel aliis nominibus, a necessitate, a peccato, a miseria, primi homines in paradiso habuerint: an tantum duas, an unam solummodo. Et de prima quidem nulla jam quaestio est, si meminerimus quam aperte et justis eam et peccatoribus inesse aequaliter, ratio superior edocuerit. De duabus reliquis quaeritur non immerito, an unquam eas Adam habuerit, aut ambas, aut vel 612 unam. Nam si nullam habuit, quid amisit? Arbitrii utique libertatem tam post peccatum, quam ante semper tenuit inconcussam. Si ergo nil amisit, quid ei obfuit ejectum fuisse de paradiso? Quod si unam quamlibet illarum habuit, quomodo amisit? Nam certum est quia ex quo peccavit, nec a peccato prorsus, nec a miseria manens in corpore, liber fuit. Caeterum nullatenus, quamcunque illarum semel acceperit, amittere potuit. Alioquin perfectum nec Sapere,
Abbreviated transcription (Latin):
ut faciant mala : alterũ ad illoꝵ dif¬
ferentiã de quib dicit᷑. potentes po¬
tenter dormenta pacientur. Nam ue¬
rum sapere aut plenũ posse omĩno
ñ inueniunt᷑. nisi ubi libero arbitrio
iam illa duo coniuncta sunt. que itẽ
suꝑius memorauimus: liberũ uide¬
licet consilium liberumq cõplacitũ.
Solum ꝓfecto dixerim uere sapientẽ
pleneq potentẽ: cui iam ñ tantum
uelle adiacet exlibero arbitrio. szex
reliquis quoq duob inuenit ce. ꝑsi¬
cere. dum nec uelle ualeat qͦd malũ
sit. nec carere qͦd uelit: quoꝵ alterũ
ẽ ex libertate consilii. uerum sape:
alterum ex libertate complaciti ple
num posse. Sed quis talis actantus¬
ẽ in hominib qui in hoc głetur aut
ubi. aut quando istud optinet᷑ Nũ¬
quid nam in hoc scło: S siqͥs eẽt eius¬
modi: maior eẽt paulo qui conficet᷑
dicens: ꝑficere aut̃e non inuenio.
Numqͥd adam in paradyso: Sed si
Locus ẽ.ꝑuidendi qͦd supra distulimꝰ.¬

Expanded text:
lo : alterum ad illorum differentiam, de quibus dicitur: Potentes potenter tormenta patientur . Nam verum Sapere, aut plenum Posse omnino non inveniuntur, nisi ubi libero arbitrio jam illa duo conjuncta sunt, quae item superius memoravimus, liberum videlicet consilium, liberumque complacitum. Solum profecto dixerim vere sapientem, pleneque potentem, cui jam non tantum velle adjacet ex libero arbitrio, sed ex reliquis quoque duobus invenit et perficere; dum nec velle valeat quod malum sit, nec carere quod velit: quorum alterum est ex libertate consilii, id est verum Sapere; alterum ex libertate complaciti, scilicet plenum Posse. Sed quis talis est ac tantus in hominibus, qui in hoc glorietur? Aut ubi, aut quando istud obtinetur? Nunquidnam in hoc saeculo? Sed si quis esset hujusmodi, major esset Paulo, qui confitetur dicens: Perficere autem non invenio. Nunquid Adam in paradiso? Sed si locus est pervidendi quod supra distulim
Abbreviated transcription (Latin):
posset uoluntas ad salutem: s qͦd eã
nullatenus sine sua uoluntate conse¬
queretur. Nemo qͥppe saluat᷑ inuitus.
Nam qͦd legitur in euangłio. nemoue¬
nit ad me nisi pater m̃s traxerit eũ.
Item in alio loco. compelle intrare.
nichil impedit: quia ꝓfecto quantocũq
trahere uel cõpellere uideatur adsalu¬
dem benignus pater. qui om̃s uult sal¬
uos fieri: nullum tam̃ iudicat salute
dignum. quẽ ante ñ ꝓbauerit uolũ¬
tarium. Hoc quippe intendit cũ terret
ac ꝑcutit. ut faciat uoluntarios. ñ sal
auferat libertatem. Quamqͣm tam̃ ñ
semꝑ inuiti trahim᷑. Nec enĩ cecus aut
fessus contristat᷑ cũ trahitur. Et pau¬
lis ad manus tractus ẽ cdamascum:
utiq non inuitus. Trahi deniq spirita
pere slagitabat in canticis. Trahe me
ẽ. unusquisq temptatur a ꝓpria concu¬
piscentia abstractus. ⁊ illectus. ⁊ illud.
corpus qͦd corrumpitur aggrauat ani

Expanded text:
e voluntas ad salutem; sed quod eam e voluntas ad salutem; sed quod eam nullatenus sine sua voluntate consequeretur. Nemo quippe salvatur invitus. Nam quod legitur in Evangelio: Nemo venit ad me, nisi Pater meus traxerit eum ; item in alio loco: Compelle intrare ; nihil impedit: quia profecto quantoscunque trahere, vel compellere videatur ad salutem benignus Pater, qui omnes vult salvos fieri ; nullum tamen judicat salute dignum, quem ante non probaverit voluntarium. Hoc quippe intendit, cum terret aut percutit, ut faciat voluntarios, non salauferat libertatem. Quanquam tamen non semper inviti trahimur: nec enim caecus aut fessus contristatur cum trahitur. Et Paulus ad manus tractus est Damascum, utique non invitus . Trahi denique specialpere flagitabat in Canticis: Trahe me, est: Unusquisque tentatur a propria concupiscentia abstractus et illectus ; et illud: Corpus quod co
Abbreviated transcription (Latin):
qͦdq is non ualet in bonũ respirare.
ũ aliena facit uiolenta oppressio. s sua
ipsius in malo obstinata uoluntas ac
uoluntaria obstinatio. Nunc gͥ exeo
in bono siue in malo equȩ liberã faci¬
at uoluntatem: cũ nec bonus qͥspiam
nec item malus dici debeat aut ẽẽ ua¬
leat. nͥ uolens. Tali iam ratione ñ incmn¬
grue dicet᷑ ad bonũ se ⁊ ad malum
habere equaliter: quod utrobiq uideli¬
cet par sit ei nonqͥdem in electione fa¬
cilitas: s inuoluntate libertas. Hac sane
dignitatis diuinȩ ut dictũ est p̃roga¬
tiua. rationalem singulariter creaturã
conditor insigniuit: quod quẽ admo¬
dum ipse sui iuris erat sueq ipsius
uoluntatis ñ necessitatis erat qͦd bonus
erat. ita ⁊ illa quoq sui quodãmͦ uris
in hac parte existeret:quatinꝰ non nͥ
sua uoluntate aut mala fieret ⁊ iuste
dampnaret᷑ aut bona maneret ⁊ me¬
rido saluaret᷑: ñ qͦd ei ꝓpria sufficere¬

Expanded text:
quodque is non valet in bonum respirare, quodque is non valet in bonum respirare, non aliena facit violenta oppressio, sed sua ipsius in malo obstinata voluntas, ac voluntaria obstinatio. Nunc igitur ex eo in bono sive in malo aeque liberam faciat voluntatem, cum nec bonus quispiam, nec item malus dici debeat aut esse valeat, nisi volens. Tali etiam ratione non incongrue dicetur ad bonum se et ad malum habere aequaliter, quod utrobique videlicet par sit ei non in electione facilitas, sed in voluntate libertas. dignitatis, ut dictum est, praerogativa rationalem singulariter creaturam Conditor insignivit, quod quemadmodum ipse sui juris erat, suaeque ipsius voluntatis non necessitatis erat quod bonus erat: ita et illa quoque sui quodammodo juris in hac parte existeret, quatenus nonnisi sua voluntate, aut mala fieret, et juste damnaretur; aut bona maneret, et merito salvaretur. Non quod ei propria posset sufficer
Abbreviated transcription (Latin):
qͣm fortiter: hoc ẽ non extristicia aut
ex necessitate. quod ẽ initium ñ pleni¬
tudo sapientiȩ: s prompta ⁊ alacri
uoluntate. quod facit acceptũ sacrifi¬
cium: qm̃ hylarem datorem diligit
deus. Sicq ꝑ omĩa imitabit᷑ sapien¬
tiam: dum ⁊ uiciis resistet fortrer.
⁊ in conscientia requiescet suauiter.
Uerum euiꝰ ad talia prouocam᷑ exem.
Nemo ꝓinde putet ideo dictũ liben
arbitriũ qͦd equa inter bonũ ⁊ malũ
potestate uel facilitate uersetur. cum
deus. nec angłi scĩ cum ita sint boni ut
ñ possint eẽ ⁊⁊ maliͥ nec p̃uaricatores
item angłi. cũ ita sint mali ut iam
ñ ualeant eẽ boni: liberi arbitrii
ẽẽ dicent . S ⁊ nos illud post resur¬
rectionem amissuri sumus. qͣndo ita¬
q inseparabilit̃. alii bonis. alii malis
admixti fuerimus. Ceterũ nec ds
caret libero arbitrio nec diabolus:
q̃m qͦd ille eẽ ñ potest malus. ñ infir¬
ma facit necessitas. s infirma in bo¬
no uoluntas. ⁊ uoluntaria firmitas:

Expanded text:
n ex tristitia aut ex necessitate; quod est initium, non plenitudo sapientiae: sed prompta et alacri voluntate, quod facit acceptum sacrificium; quoniam hilarem datorem diligit Deus . Sicque per omnia imitabitur sapientiam, dum et vitiis resistet fortiter, et in conscientia requiescet suaviter. 35. Verum cujus ad talia provocamur exemplNemo proinde putet ideo dictum liberum arbitrium, quod aequa inter bonum et malum potestate aut facilitate versetur, cum Deus, nec angeli sancti, cum ita sint boni, ut non possint esse mali; nec praevaricatores item angeli, cum ita sint mali, ut jam non valeant esse boni; liberi arbitrii esse dicentur. Sed et nos illud post resurrectionem amissuri sumus, quando utique inseparabiliter alii bonis, alii malis admisti fuerimus. Caeterum nec Deus caret libero arbitrio, nec diabolus: quoniam quod ille esse non potest malus, non infirma facit necessitas, sed firma in bono voluntas, et voluntaria firmitas:
Abbreviated transcription (Latin):
tudinem ꝑtinere dicuntur scrip¬
turarũ destatur auctoritas. Nam ue¬
rum illic saꝑe. qͦd utiq de consilii
lib̾tate concipitur. omnino non ẽẽ.
locus ille manifestat ubi legit᷑. Quod¬
cumq potest manus tua constant̃¬

Expanded text:
tudinem pertinere dicuntur, Scriptudinem pertinere dicuntur, Scripturarum testatur auctoritas. Nam verum illic Sapere, quod utique de consilii libertate concipitur, omnino non esse, locus ille manifestat, ubi legitur: Quodcumque potest manus tua fa
Abbreviated transcription (Latin):
Qiuinȩ gͥ similitudinis sũmũ gradũ
sũmi angłi tenent: nos infimũ adam
tenuit mediũ. Porro demones nullũ.
Suꝑnis nempe spiritib datũ est. sine
peccato ⁊⁊ miseria ꝑdurare: adȩ autẽ
absq hisqͥdem eẽ. s ñ etiã ꝑmanere:
nob uͦ ne eẽ quidẽ absq his. s ipsis
tantũ non cedere. Ceterũ diabolus
ꝙr menbra eius sicut nunqͣm uolunt
reluctari peccato: sic nunqm possunt
placiti. ꝑ quas rationali creature ue¬
ra sapientia ⁊ potentia ministrat᷑.
ita deo ꝓut uult dispensate qͥbusq
causis. locis. temꝑib uarient᷑. qͣtinꝰ
interris modice. in cȩlestibꝰ plenarie
mediocriter in paradyso.apud infe¬
ros nullatenus habeant᷑: libertas uͦ
arbitrii de ipso quo condita ẽ statu
aliquatenus ñ mutetur. s equaliter
semꝑ qͣntum in se ẽ. acelis. terris.
inferis. possideatur: merito ille simi¬
litudini. hȩc ẏmagini deputant᷑.
Et quidem apud inferos qͦd utraq
lib̾tas perierit. scilicet quȩ adsimili¬

Expanded text:
ivinae ergo similitudinis summum gradum summi angeli tenent, nos infimum: Adam tenuit medium, porro daemones nullum. Supernis nempe spiritibus datum est sine peccato et miseria perdurare: Adae autem absque his quidem esse, sed non etiam permanere: nobis vero ne esse quidem absque his, sed ipsis tantum non cedere. Caeterum diabolus et membra ejus, sicut nunquam volunt reluctari peccato, sic nunquam possunt placiti, per quas rationali creaturae vera sapientia et potentia ministratur, ita Deo, prout vult, dispensante, quibusque pro causis, locis, temporibus, varientur, quatenus in terris modice, in coelestibus plenarie, mediocriter in paradiso, apud inferos 615 nullatenus habeantur; libertas vero arbitrii de ipso, quo condita est, statu aliquatenus non mutetur, sed aequaliter semper quantum in se est a coelis, terris, inferis possideatur: merito illae similitudini, haec imagini deputantur. Et quidem apud inferos, quod utraque libertas perierit, illae scilicet quae ad simili
Abbreviated transcription (Latin):
finis. ubi causa ñ bona. & intentio ñ
recta prec esserit. Si in uoluntate alte¬
rum occidendi te potius occidi conti¬
gerit: moreris homicida. Qͦd si pre¬
uales ⁊ uoluntate suꝑandi uel uin¬
dicandi forte occidis hominẽ: uiuis
homicida. Non autẽ expedit. siue mor¬
tuo. siue uiuo. siue uictori. siue uic¬
to: eẽ homicidã. Infelix uictoria. qua
suꝑans hominem succunbis uicio: ⁊
ira tibi aut suꝑbia dominante. frustta
gloriaris de homine suꝑato. Est tam̃
qui nec ulciscendi delo. nec uincendi
typo. s tantũ euadendi remedio inter¬
ficit hominem: s ne hanc qͥdem bo¬
nam dixerim uictoriam: cũ de duobꝰ
malis. in corꝑe qͣm in anima mori le¬
uius sit. Non autẽ qͥa corpus occidit᷑.

Expanded text:
finis, ubi causa non bona, et intentio non finis, ubi causa non bona, et intentio non recta praecesserit. Si in voluntate alterum occidendi te potius occidi contigerit, moreris homicida. Quod si praevales, et voluntate superandi vel vindicandi forte occidis hominem, vivis homicida. Non autem expedit sive mortuo, sive vivo; sive victori, sive victo, esse homicidam. Infelix victoria, qua superans hominem, succumbis vitio. Et ira tibi aut superbia dominante, frustra gloriaris de homine superato. Est tamen qui nec ulciscendi zelo, nec vincendi typho, sed tantum evadendi remedio interficit hominem. Sed ne hanc quidem bonam dixerim victoriam: cum de duobus malis, in corpore quam in anima mori levius sit. Non autem quia corpus occiditur,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ uictoria głosa: s utriq mors sa¬
cra iure preponitur. Nam si beati qͥ
erit sinedubio inꝯspectu dñi morꝰ scõꝵ eiꝰ sete¬
r̃ inbello tanto ꝓfecto głiosior: qnͣto ⁊p̃ciosior. O
uita secu ra: ubipura conscientia.
O inquã uita secura. ubi absq formi¬
dine mors expectat᷑: immo ⁊ exoptat᷑
cũ dulcedine: & excipit᷑ cũ deuotio¬
ne. O uere sca & tuta milicia: atq a
duplici illo ꝑiculo ꝓrsus libera. qͦ
id hominũ genus solet frequent̃ ꝑi¬
clitari: ubi dũ taxat xp̃c non ẽ causa
militandi. Quotiens itaq congrede¬
ris tu qui miliciam militas secularẽ.¬
timendum omnino ne aut occidas hostẽ
qͥdem in corꝑe. te uͦ in anima: aut forte
tu occidaris abillo. ⁊ in corꝑe simul &.
in anima. Ex cordis nempe affectu. ñ
belli euentu: pensatur uel ꝑiculũ uel
uictoria xp̃iani. Si bona fuerit causa
pugnantis. pugnȩ exitus malus ẽẽ ñ
poterit: sicut nec bonus iudicabitur

Expanded text:
et victoria gloriosa: sed utrique mors saet victoria gloriosa: sed utrique mors sacra jure praeponitur. Nam si beati quierit sine dubio in conspectu Domini mors sanctorum e in bello tanto profecto pretiosior, quanto et gloriosior. O vita secura, ubi pura conscientia! O, inquam, vita secura, ubi absque formidine 545 mors exspectatur, imo et exoptatur cum dulcedine, et excipitur cum devotione! O vere sancta et tuta militia, atque a duplici illo periculo prorsus libera, quo id hominum genus solet, frequenter periclitari, ubi duntaxat Christus non est causa militandi. Quoties namque congrederis tu, qui militiam militas saecularetimendum omnino, ne aut occidas hostem quidem in corpore, te vero in anima: aut forte tu occidaris ab illo, et in corpore simul, et in anima. Ex cordis nempe affectu, non belli eventu, pensatur vel periculum, vel victoria christiani. Si bona fuerit causa pugnantis, pugnae exitus malus exitus esse non poterit; sicut nec bonus judicabitur
Abbreviated transcription (Latin):
nissimũ. qͦd adeo liquet eẽ insolitũ:
In pauidus ꝓfecto miles. &. om̃i ex
parte securus: qui ut corpus ferri.
sic animũ fidei lorica induitur.
Utrisq nimirũ munitus armis:
nec demonem timet nec hominem.
Nec uͦ mortem formidat: qͥ mori de¬
siderat. Quid enĩ uel uiuens uel mo-¬
riens metuat:. eui uiuere xp̃c est:⁊ mo¬
ri lucrum: Stat quidem fidenter li
ui oe ẽẽ cum xp̃o. Hoc enĩ melius.
Securi gͦ ꝓcedite milites ⁊ intrepido
animo inimicos crucis xp̃i ꝓpellite:
certi quia neq mors neq uita pote¬
runt uos separare a caritate dei. quȩ
ẽ in xp̃o ihũ: illud sane uob̾cũ in
om̃ĩ periculo replicantes. siue uiuimꝰ.
siue morimur dñi sumus. Quã głosi
reuertuntur uictores de p̃lio: qͣm beati
moriuntur martyres in prelio. Gaude
fortis athleta si uiuis ⁊ uincis in dño:
s magis exulta ⁊ głare. si moreris &e.
iungeris dño. Uita qͥdem fructuosa.

Expanded text:
nissimum, quod adeo liquet esse insolitum? nissimum, quod adeo liquet esse insolitum? Impavidus profecto miles, et omni ex parte securus, qui ut corpus ferri, sic animum fidei lorica induitur. Utrisque nimirum munitus armis, nec daemonem timet, nec hominem. Nec vero mortem formidat, qui mori desiderat. Quid enim vel vivens, vel moriens metuat, cui vivere Christus est, et mori lucrum? Stat quidem fidenter libvi, et esse cum Christo: hoc enim melius. Securi igitur procedite, milites, et intrepido animo inimicos crucis Christi propellite, certi quia neque mors, neque vita poterunt vos separare a charitate Dei, quae est in Christo Jesu; illud sane vobiscum in omni periculo replicantes: Sive vivimus, sive morimur, Domini sumus . Quam gloriosi revertuntur victores de praelio! quam beati moriuntur martyres in praelio! Gaude, fortis athleta, si vivis et vincis in Domino: sed magis exsulta et gloriare, si moreris et jungeris Domino. Vita quidem fructuosa,
Abbreviated transcription (Latin):
płi de laudde noue milite.
ens ex alto: ut unde tunc infortitudine
manus suȩ tenebrarũ pͥncipes exturba¬
uit: inde ce. mͦ ipsoꝵ satellites. filios dif¬
fidentiȩ. in manu fortium suoꝵ dissi¬
patos exterminet. faciens etiã nunc
redemptionem plebis suȩ.&. rursũ
erigens cornu salutis nobis in domo
dauid pueri sui. Nouum inqͣm mili¬
ciȩ genus & seculis in exꝑtum: qua
gemino pariter conflictu infatigabilit̃
decertatur: tum aduersus carnem q
sangiunẽ. tũ contra spiritalia neqͥciȩ
in celestibus. Et quidem ubi solis ui¬
ribus corꝑis. corporeo fortiter hosti
resistitur: id quidem ego tam ñ iudi¬
comirum. qͣm nec rarum existimo.
S&e quando animi uirtute uiciis
siue demoniis bellũ indictt᷑: ne hoc
qͥdem mirabile ce. si laudabile dixe¬
rim: cũ plenus monachis cernatur
mundus. Ceterũ cum uterq homo
suo qͥsq gladio potenter accingitur.
suo cingulo nobiliter insignitur: qͥs
hoc ñ estimet omĩ admiratione dig¬

Expanded text:
 De laude novae militiae 1. s visitavit Oriens ex alto: ut unde tunc in fortitudine manus suae tenebrarum principes exturbavit, inde et modo ipsorum satellites, filios diffidentiae, in manu fortium suorum dissipatos exterminet, faciens etiam nunc redemptionem plebis suae, et rursum erigens cornu salutis nobis in domo David pueri sui. Novum, inquam, militiae genus, et saeculis inexpertum: qua gemino pariter conflictu infatigabiliter decertatur, tum adversus carnem et sanguinem, tum contra spiritualia nequitiae in coelestibus. Et quidem ubi solis viribus corporis corporeo fortiter hosti resistitur, id quidem ego tam non judico mirum, quam nec rarum existimo. Sed et quando animi virtute vitiis sive daemoniis bellum indicitur, ne hoc quidem mirabile, etsi laudabile dixerim, cum plenus monachis cernatur mundus. Caeterum cum uterque homo suo quisque gladio potenter accingitur, suo cingulo nobiliter insignitur; quis hoc non aestimet omni admiratione dig
Abbreviated transcription (Latin):
inde pre iudicia in absentes. Grat¬
lor autem tͥ nec enim assentations
apud de uereor incurrere notan:
gatulor inqͣm presidere te usqal¬
huc absq horum omnium quit¬
la multa: an &. sine culpa tu urcõs
Nunc adea quȩ subte sunt consi¬
deratio intendenda. At alteriũpa¬
cipii hoc. Siquidẽ tuis occupais¬
nib sermo breuior competentias

Expanded text:
inde praejudicia in absentes. Gratinde praejudicia in absentes. Gratulor autem tibi: nec enim assentationis apud te vereor incurrere notam: gratulor, inquam, praesidere te usque adhuc absque horum omnium querela multa: an et sine culpa, tu videris. Nunc ad ea quae sub te sunt, consideratio intendenda. At alterius principii hoc: siquidem tuis occupationibus sermo brevior competenti
Abbreviated transcription (Latin):
ris. fedius moues. Porro detraliere.
añ detrahentem audire. quidhori
dampnabilius sit ñ facile dixeri.¬
De auaricia non ẽ quod tuũ fali¬
gem intuitum: cum pecuniam
tanqͣm paleam dicaris habere. N
ꝓrsus non ẽ quod ꝓilla timeatur a
iudiciis tuis: non ẽ quod ñ minus
sepe nec noxiȩ minus insidiari
iudicantib solet. de quo maxime
qͥd in tua lateat conscientia latere
te nolim. Quid illud sit queris:
Acceptio ꝑsonarum. Non paruide
reum peccati existimes. si facies pec¬
catorum sumis: & non potius caules
discutis meritor. Est item uieuã
cuius site in munem sentis inter
omnes quos noui exhis qui cathedis
ascenderunt sedebis me iudice so¬
litarius quia ueraciter singłart̃
leuasti te supra de iuxta ꝓpħam. fa¬
cilitas credulitatis hȩc est. cuius ca¬
lidissime uulpecule magnoꝵ nem¬
nem comꝑi satis cauisse uersittias.
Inde eis ipsis ꝓnichilo irȩ multe
inde innocentum frequens ad dicte

Expanded text:
ris, foedius moves. Porro detrahere, ris, foedius moves. Porro detrahere, aut detrahentem audire, quid horum damnabilius sit, non facile dixeriDe avaritia non est quod tuum fatigem intuitum, cum pecuniam tanquam paleam dicaris habere. Non prorsus, non est quod pro illa timeatur a judiciis tuis. Sed est quod non minus saepe, nec noxie minus insidiari judicantibus solet: de quo maxime, quid in tua lateat conscientia, latere te nolim. Quid illud sit quaeris? Acceptio personarum. Non parvi te reum peccati existimes, si facies peccatorum sumis et non potius causas dijudicas meritorum. Est item vitium, cujus si te immunem sentis, inter omnes quos novi ex his qui cathedras ascenderunt, sedebis me judice solitarius: quia veraciter singulariterque levasti te supra te, juxta prophetam. . Facilitas credulitatis haec est, cujus callidissimae vulpeculae magnorum neminem comperi satis cavisse versutias. Inde eis ipsis pro nihilo irae multae, inde innocentium frequens addictio,
Abbreviated transcription (Latin):
erunt contraria sibi fortuna: qͣm
qui ꝓpicia non ꝑdiderunt. Prefe
sermo insolentior. aut immoderati¬
or cura uestis uel corꝑis ñ irrepsit.
Et si recte sapiens hortatur sapien¬
tiam scrbi mnocio: cauendũ ⁊ inotio
ocium ẽ. fiugienda ꝓinde ociositaᷤᷤ
mater nugarum. nouerca uirtutõ
Inter secusares nuge nuge sunt.
in ore sacerdotis blasphemiȩ. Lit¬
dum tamen si incidant ferende
fortassis: referende nunqͣm. Magis
interueniendũ cauteꝙ. prudenter
nugacitati. Prorumpendũ sane in
serium qͥd: quod non mͦ utiliter s
libent̃ audiant ⁊ suꝑsedeant ociosis.
Consecrasti os tuum euangłio. talibꝰ
iam aꝑire illicitum assuescere sacri¬
legium ẽ. Labia sacerdotis ait. cu¬
stodiunt scientiã. ⁊ legem reqͥram
de ore eiꝰ non nugas ꝓfecto ł fabulas.
Uerbum scurrile qͦd faceti urbani¬
ue nomine colorant. ñ sufficit ꝑe¬
grinari ab ore: ꝓcul &. ab aure rele¬
gandum. fede ad cachinnos moue¬

Expanded text:
erunt, contraria sibi fortuna, quam erunt, contraria sibi fortuna, quam qui propitia non perdiderunt. Praefersermo insolentior, aut immoderatior cura vestis vel corporis non irrepsit. Etsi recte Sapiens hortatur sapientiam scribi in otio , cavendum et in otio otium est. Fugienda proinde otiositas, mater nugarum, noverca virtutum. Inter saeculares nugae, nugae sunt; in ore sacerdotis, blasphemiae. Interdum tamen si incidant ferendae fortassis; referendae nunquam. Magis interveniendum caute et prudenter nugacitati. Prorumpendum sane in serium quid, quod non modo utiliter, sed libenter audiant et supersedeant otiosis. Consecrasti os tuum Evangelio: talibus jam aperire illicitum, assuescere sacrilegium est. Labia sacerdotis, ait, custodiunt scientiam et legem requirunt de ore ejus : non nugas profecto vel fabulas. Verbum scurrile quod faceti urbanive nomine colorant, non sufficit peregrinari ab ore: procul et ab aure relegandum. Foede ad cachinnos move
Abbreviated transcription (Latin):
imuliebri mollicie animꝰ: rectũ
iuidet. Neris in nocens: si aut puni
leũ eti forte parcendũ eẽt aut par¬
cas ei qui fuerat puniendus. In¬
tem intuis. condolentem in alienis:
gaude. Recti cordis hoc. Sregione
ꝑuersissimi sicum in ꝓpriis ddep̃hen¬
daris fortasse impatiens: minime
tamen in alienis compatiens sen¬
tiaris. Quid in ꝓsꝑis. nichil ne est
qͦd considerationem sollicitet: Est
utiq si diligenter attendas qͣm ra¬
rus semꝑ exstiterit. qui ñ uel mo¬
dice in ꝓsꝑitate animum relaxarit
asui custodia & disciplina. Quando
hȩc incautis ñ fugt ad disciplinam.
quod ignis ad ceram. qͦd solis radiꝰ
adniuem uel glaciem: Sapiens
lauid. sapientior salomon fuit: s
blandientibus nimis scłis rebus.
alter exparte. alter extoto desipuit.
Magnus qui incidens inaduersa.
non excidit uel parum a sapientia:
nec minor cui presens felicitas si
arrisit. ñ irrisit. Quamqͣm faciliꝰ
inueneris qui sapientiam retinu¬

Expanded text:
et muliebri mollitie animi rectum et muliebri mollitie animi rectum non videt. Non eris innocens, si aut punias eum cui forte parcendum esset, aut parcas ei qui fuerat puniendus. tem in tuis, condolentem in alienis gaude. Recti cordis hoc; e regione perversissimi, si cum in propriis deprehendaris fortasse impatiens, minime tamen in alienis compatiens sentiaris. Quid in prosperis? nihilne est quod considerationem sollicitet? Est utique si diligenter attendas, quam rarus semper exstiterit, qui non vel modice in prosperitate animum relaxaverit a sui custodia et disciplina. 425 Quando haec incautis non fuit ad disciplinam, quod ignis ad ceram, quod solis radius ad nivem vel glaciem? Sapiens David, sapientior Salomon fuit: sed blandientibus nimis secundis rebus alter ex parte, alter ex toto desipuit. Magnus qui incidens in adversa, non excidit vel parum a sapientia: nec minor cui praesens felicitas si arrisit, non irrisit. Quanquam facilius inveneris qui sapientiam retinu
Abbreviated transcription (Latin):
dam seminaria proferens: non tam̃
ipse serens:s dans semen serenti.
Oportet innotescat tibi zelus tuus.
clementia tua: discretio qͦ mode¬
ratrix earundem uirtutum. Qualis
uidelicet indonandis in iuriis qͥlis
sis inulciscendis: qͣm inutroq pro¬
uidus modi. loci. temꝑis obserua¬
tor.Prorsus consideranda tria hec
in usu uirtutũ harum: ne ñ suit
untutes. si preter hȩc reꝑiantur.
Nempe eiusmodi non natura uir¬
tutes s usus facit. Nam exse indif¬
ferertes ẽẽ noscuntur. Tuum ẽ.
aut abutendo. ⁊ confundendo fa¬
cere uicia: aut bene ordinateq
utendo uirtutes: Solent discreti¬
onis ocuło caligante alterutrũ sibi
preriꝑe loca: terminos occupare.
Porro caliginis duȩ sunt cause: ira
& mollior affectus. Is iudicii censu¬
ram eneruat: illa precipitat. Quo¬
modo ab altero ñ ꝑiclicetur aut pi¬
ias clementie. aut zeli rectitudo:
lurbatus pre ira oculus. clement̃
nl intuetur: suffusus fluxa quadã

Expanded text:
dam seminaria proferens; non tamen dam seminaria proferens; non tamen ipse serens, sed dans semen serenti. Oportet innotescat tibi zelus tuus, clementia tua, discretio quoque moderatrix earumdem virtutum, qualis videlicet in donandis injuriis, qualis sis in ulciscendis, quam in utroque providus modi, loci, temporis observator. Prorsus consideranda tria haec in usu virtutum harum; ne non sint virtutes, si praeter haec reperiantur: nempe ejusmodi, non natura virtutes, sed usus facit. Nam ex se indifferentes esse noscuntur. Tuum est, aut abutendo et confundendo facere vitia; aut bene ordinateque utendo, virtutes. Solent discretionis oculo caligante alterutrum sibi praeripere loca, terminos occupare. Porro caliginis duae sunt causae, ira et mollior affectus. Is judicii censuram enervat, illa praecipitat. Quomodo ab altero non periclitetur, aut pietas clementiae, aut zeli rectitudo? Turbatus prae ira oculus clementer nil intuetur; suffusus fluxa quadam
Abbreviated transcription (Latin):
tota equitate uerseris: ut nec płi
uero tͥ tribuas. nec plus iusto par¬
cas. Porro plus uͦ tribuis: non mͥ
arrogando tͥ quod ñ habes bonũ.
s qͦd habes ascribendo. Uigilanter
discerne qualis exte .&. qualis sis
dono dei. & non sit in sp̃u tuo debi
Erit aut̾ẽ nisi fideliter partienl
tua tͥ ⁊ que sunt dĩ deo. sine franoe
ꝑsuasum tibi ñ ambigo. Sane int
considerandũ qualis sis: etiã quł
fueris admemoriam reuocandĩ.
Confederenda posteriora priorb
Profsceris ne inuirtute. in sapienta
mintellectu. in suauitate morum:
an abhis forte qͦd absit defeceris.
Patientior sis an impatientor sal¬
to. iracunctior lenior ne. insoleua¬
or an humilior affabilior an auls¬
rior. exorabilior an difficilior pułe¬
lior animo an magnanimior ẽ¬
rius magis anplusculim aslst
timoratior. an forte fidentior qͣm
oportet. Quam latus tͥ patet cam¬
pus. in hoc genere considerandi.
Memoro ego pauca ueluti quȩ¬

Expanded text:
tota aequitate verseris, ut nec plus tota aequitate verseris, ut nec plus vero tibi tribuas, nec plus justo parcas. Porro plus vero tribuis, non modo arrogando tibi quod non habes bonum, sed et quod habes adscribendo. Vigilanter discerne, qualis ex te, et qualis sis dono Dei; et non sit in spiritu tuo dolus. Erit autem, nisi fideliter partiens, tua tibi, et quae sunt Dei, Deo sine fraude  esse, persuasum tibi non ambigo. Sane inter considerandum qualis sis, etiam qualis fueris ad memoriam revocandum. Conferenda posteriora prioribus. Profecerisne in virtute, in sapientia, in intellectu, in suavitate morum; an ab his forte quod absit! defeceris. Patientior sis, an impatientior solito, iracundior leniorne, insolentior an humilior, affabilior an austerior, exorabilior an difficilior, pusillior animo an magnanimior, serius magis an plusculum dissolutus, timoratior an forte fidentior quam oportet. Quam latus tibi patet campus in hoc genere considerandi! Memoro ego pauca, veluti quae
Abbreviated transcription (Latin):
limitatem ⁊ ꝓsi ndum. qͦd alterius
erit⁊ ⁊ disputationis. ⁊ temꝑis. Nẽ
autẽ longum dico. cũ sibi homo
longiorem ꝓmittit uitam. latũ
cũ insuꝑfluas animus distendit᷑
transiens uite derminos ꝓducti¬
ori sollicitudine: Inde est quod
homines in presenti asse se exules
ꝑobliuionem. in alia ꝑ inanem sol¬
immo nec futura. Similit̾ animꝰ
distentus in multa: multis lacere¬
tur cutis necesse ẽ. Nempe immo¬
derata extensio extenuationem:
& extenuatio nunia scissionem
facit. Iam uͦ alta p̃sumptio. quid
nisi ruinosa p̃cipitatio ẽ: Legisti
namq ante runam exaltatur
cor. Quid e regione nuie pusil¬
lanimitatis deiectio: nͥ despata qͥd
absortio ẽ: In hanc fortis ñ deici¬
etur. Prudens longioris uite non
abducͣftur incerto. Modestusmo¬
derabitur curas. temꝑabit asuꝑ¬
fluis: non deerit necessariis. Poro
iustus altiora se ñ presumet: sea
loquitur cũ iusto. Si iustus fuero

Expanded text:
limitatem, et profundum, : quod alterius limitatem, et profundum, : quod alterius erit et disputationis, et temporis . Nunc autem longum dico, cum sibi homo longiorem promittit vitam; latum, cum in superfluas animus distenditur transiens vitae terminos productiori sollicitudine? Inde est, quod homines in praesenti a sese exsules per oblivionem, in alia per inanem solofutura, imo nec futura. Similiter animus distentus in multa, multis laceretur curis necesse est. Nempe immoderata extensio extenuationem, et extenuatio nimia scissionem facit. Jam vero alta praesumptio, quid nisi ruinosa praecipitatio est? Legisti namque, Ante ruinam exaltatur cor . Quid e regione nimiae pusillanimitatis dejectio, nisi desperata quaedam absorptio est? In hanc fortis non dejicietur. Prudens longioris vitae non abducetur incerto. Modestus moderabitur curas, temperabit a superfluis, non deerit necessariis. Porro justus altiora se non praesumet, sed loquetur cum justo: Si justus fuero,
Abbreviated transcription (Latin):
ñ alta sapiens sis. s humilia de
de sentiens. humilibq consenti¬
ens. Prounde si consideras quantꝰ
es.cogita etiam qualis:unaxime.
Hȩc te sane consicderatio tenet in
te nec ate auolare sunit: ñ ambu¬
lare in magnis. neq in mirabilibꝰ
suꝑ. In te consistito. Non infra
deici. ñ attolli supra. ñ euadere in
longius. ñ extendi in latius. Cene
medium. si ñ uis ꝑdere modum.
Locus medius. tutus ẽ. Medium
sedes modi. ⁊ modus uirtus. Om¬
sapiens exilium reputat. Propt̾e̾a
non ẽ illi habitare in longo quod
ultra modum sit. s ne in lato qͥdem
qͥd extra sit. porro nec in alto uł imo.
quod alterũ supra alterũ infra sit.
Deniq ⁊ longitudo exterminium
habere solet ⁊ dilatatio scissuram.
ꝙr altitudo ruinam: ⁊ ꝓfundũ
absortionem. Dico hec platuus ne
me putes ea loqͥ: quȩ apłs cõpre¬
hendere hortatur cũ omnib sc̃is.
longitudinem. latitudinem. sub¬

Expanded text:
non alta sapiens sis, sed humilia de non alta sapiens sis, sed humilia de te sentiens, humilibusque consentiens. CAPUes, cogita etiam qualis et maxime. Haec te sane consideratio tenet in te; nec a te avolare sinit, non ambulare in magnis, neque in mirabilibus super te. In te consistito. Non infra dejici, non attolli supra, non evadere in longius, non extendi in latius. Tene medium, si non vis perdere modum. Locus medius tutus est. Medium sedes modi, et modus virtus. Omsapiens exsilium reputat. Propterea non est illi habitare in longo, quod ultra modum sit: sed ne in lato quidem quod extra sit: porro nec in alto vel imo, quod alterum supra, alterum infra sit. Denique et longitudo exterminium habere solet, et dilatatio scissuram, et altitudo ruinam, et profundum absorptionem. Dico haec planius, ne me putes ea loqui quae Apostolus comprehendere hortatur cum omnibus sanctis, longitudinem, latitudinem, sub