comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
siciã quẽ admodũ hȩc facta sunt
post conditũ diem sed quia ita in
ter positum est ut diceretur cũ
factus ẽ dies siue hoc superiori¬
bus uerbis conex a sunt un a sen¬
tentia : Hicest liber creaturȩ
caeli et terrae. cum factus est di¬
est dies. siue inferioribus. utitẽ
hoc modo sit plena sententia.
cũ factus est dies. fecit ds̃ caelũ
et terrã Procul dubio cogit eo
modo se intellegi caelum & ter¬
ram commorasse. quomodo facta.
sunt cum factus ẽ dies.: Deinde
cum dictũ esset fecit ds̃ caelum
& terrã additũ est. Et omneui¬
ride agri . quae certe manifestũ
est tertio die facta: Vnde li¬
quidus apparet. Eundem illum
esse unum diem quẽ fecit ds̃. quo
repetito factus est. Et secundus.
et tertius. et ceteri usq ad septi¬
mũ diem: Cum autem nomine
caeli et terrae usitatomore scrip¬
turarũ nuncuni uersã creaturã
uoluerit accipi. quȩri potest
cur addiderit. et omne uiride

Expanded text:
sic jam quemadmodum haec facta sunt sic jam quemadmodum haec facta sunt post conditum terpositum est, ut diceretur: cum factus est dies. siue hoc superioribus uerbis conectas, ut sit una sententia: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies, siue inferioribus, ut item hoc modo sit plena sententia: cum factus est dies, fecit deus caelum et terram, procul dubio cogit eo modo se intellegi caelum et terram commemorasse, quomodo facta sunt, cum factus est dies. deinde cum dictum esset: fecit deus caelum et terram, additum est: et omne uiride agri, quae certe manifestum est tertio die facta. unde liquidius adparet eundem illum esse unum diem, quem fecit deus, quo repetito factus est et secundus et tertius et ceteri usque ad septimum diem. Cum autem nomine caeli et terrae usitato more scripturarum nunc uniuersam creaturam uoluerit accipi, quaeri potest cur addiderit: et omne uiride
Abbreviated transcription (Latin):
tus est dies. fecit ds̃ caelũ et ter¬
rã. utsiquis quã uelit sicintelle¬
gere quod superius positum est.
caeli & terrae. quẽ ad modum
dictũ est. in principio fecit ds̃
caelum & terrã. prius quã con¬
deret diem. Quia prius & hic.
cõmemorata sunt caelũ et ter¬
ra. & postea factus est dies:
Corrigatur consequentib uer¬
bis. quia et post cõmemoratum
factũ diem. rursus caeli & terre
nomen adiunctũ est: quã quam
et hoc quod positũ est ͥ ͤ Cum &
sic adiunctũ factus est. cuiuis
contentioso extorqueat alium
intellectũ esse non posse: si enĩ
itaeet interpositũ. ut diceretur.
Hicest liber creaturae caeli et
terrae. factus est dies : Fecit ds̃
caelum & terrã. quis quã forte
arbit ratur librũ creaturae cȩ¬
Ac deinde subiunctum. factus¬
ẽ diest dies. sicubi postea nar¬
ratũ est quod ds̃ fecerit diem.
in de continuo rursus dictum:
fecit ds̃ caelũ & terrã tam quã

Expanded text:
tus est dies, fecit deus caelum et tertus est dies, fecit deus caelum et terram, ut, si quisquam uelit sic intellegere, quod superius positum est: caeli et terrae, quemadmodum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, priusquam conderet diem, quia prius et hic commemorata sunt caelum et terra et postea factus est dies, corrigatur consequentibus uerbis, quia et post commemoratum factum diem rursus caeli et terrae nomen adiunctum est. Quamquam et hoc, quod positum est "cum" et sic adiunctum, factus est dies, cuiuis contentioso extorqueat alium intellectum esse non posse. si enim ita esset interpositum, ut diceretur: hic est liber creaturae caeli et terrae. factus est dies, fecit deus caelum et terram, quisquam forte arbitraretur librum creaturae caeac deinde subjunctum, factus est dies, sicut ibi postea narratum est, quod Deus fecerit diem: inde continuo rursus dictum, Fecit Deus coelum et terram, tanquam
Abbreviated transcription (Latin):
Satis ut opinor ostendens non hic
seita cõmemorasse caelum &ter¬
rã. sicut in principio antequã fi¬
eret dies cum tenebrae essent su
ꝑabyssum. Sed quomodo factũ
est caelũ et terra. cum factus est
dies : Id estiam formatis atq dis¬
tinctis partibus et generibus re¬
rũ. quibus uniuersa creatura
disposita atq composita reddet
hancspeciem. quaeuocaturmun
dus: Illud hincergo caelum cõ¬
memoratum est. quod cum creas¬
set ds̃. firmamentũ uocauit : cum
omnibus quae in illo sunt.: Et
eaterra quaecũ abysso imũ op¬
tinet locum: cum omnibus quȩ
in ea sunt : Sequitur enim et
adiungit. fecit ds̃ caelum etter¬
rã. ut caeli et terrae nomine
praemisso. ante quã factũ diem
cõmemoraret. etrepetito cũ cõ¬
memorasset : Nonsinat suspica¬
ri. ltasenunc caelum et terrã no¬
minasse. sicut in principio an¬
tequã esset creatus dies Sic enĩ
uerba contexuit. hic est liber
creaturae caeli et terrae. cũ fac¬

Expanded text:
satis, ut opinor, ostendens non hic satis, ut opinor, ostendens non hic se ita coram, sicut in principio antequam feret dies, cum tenebrae essent super abyssum; sed quomodo factum est coelum et terra, cum factus est dies, id est jam formatis atque distinctis partibus et generibus rerum, quibus universa creatura disposita atque composita reddit hanc speciem quae mundus vocatur. 2. Illud hic ergo coelum commemoratum est, quod cum creasset Deus, firmamentum vocavit, cum omnibus quae in illo sunt; et ea terra, quae cum abysso imum obtinet locum, cum omnibus quae in ea sunt. Sequitur enim et adjungit, Fecit Deus coelum et terram, ut caeli et terrae nomine et praemisso, antequam factum diem commemoraret, et repetito, cum commemorasset, non sinat suspicari ita se nunc caelum et terram nominasse, sicut in principio, antequam esset creatus dies. sic enim uerba contexuit: hic est liber creaturae caeli et terrae, cum fac
Abbreviated transcription (Latin):
pluerat ds̃ suꝑ terrã. et homonon
erat qui operaretur terrã.:
Fonsautem ascendebat deter¬
ra. etinrigabat omnẽ faciem
terrae : Nunccerte firmior fit
illa sententia qua intellegit᷑
unũ diem fecisse dm̃. undeia
illi sex uel septem dies. unius hu¬
ius repetitione num erari potu¬
erint Quando quidem aꝑti¬
usscã scriptura iãdicit. condu¬
dens quodammodo cunctaquȩ
ab initio usq ad hunc locum dix¬
erat atq: infert : Hic est liber
creaturae uel facturae cadi et
terrae. cũ factus ẽ dies: Neq enĩ
quisq dicturus ẽ. Caelũ et ter¬
rã hicita commemorata. sicut
dictũ erat. ante quã conditus
insinuareturdies. In principi¬
o fecit ds̃ caclum & terrã illud
enim sieo modo intellegitur. ut
aliquid ds̃ fecerit sinedie . pri¬
us quã faceret diem: Quarati¬
one idpossit accipi suo locodixi
quod dicendum putaui. nulli
intercludens. melius intellegen¬
dilicentiam.: Nunc aut̃ hicẽ
inquit liber creaturae caeli
& terrae. cum factus ẽ dies .

Expanded text:
erram et homo non erat, qui operaretur terram. fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae. nunc certe firmior fit illa sententia, qua intellegitur unum diem fecisse deum, unde iam illi sex uel septem dies unius huius repetitione numerari potuerint, quandoquidem apertius sancta scriptura iam dicit, concludens quodammodo cuncta, quae ab initio usque ad hunc locum dixerat, atque infert: hic est liber creaturae uel facturae caeli et terrae, cum factus est dies. neque enim quisque dicturus est caelum et terram hic ita commemorata, sicut dictum erat, antequam conditus insinuaretur dies, in principio fecit deus caelum et terram. illud enim si eo modo intellegitur, ut aliquid deus fecerit sine die, priusquam faceret diem, qua ratione id possit accipi suo loco dixi, quod dicendum putaui, nulli intercludens melius intellegendi licentiam. nunc autem, hic est, inquit, liber creaturae caeli et terrae, cum factus est dies,
Abbreviated transcription (Latin):
eorum parens terra : sic & anima¬
lia potest incestum esse utrum ex
ipsis senna an ipsa exsemnib. qđ¬
lib& tam ex horum prius. ext̃ra
puleura certissimum est Sicut autem in ip¬
so grano inuisibilit̃ erant omnia si¬
mulque ꝑ tempora in arborem sur¬
gereN: Ita ipsemundus cogituan¬
dus ẽ cum ds̃ simulom̃a creauit. ha¬
buisse simul omnia: quae in illo cum
illo crecta sunt. quando factus est
dies non solum caelum cum sole & lu¬
na & siderib. quorum species ma¬
nent motu rotabili & terra & abys¬
sus quae uelud in constantes motus
patiuntur atq inferius adiunetã
pastem alteram mundo conferunt.
sed &iam illa quaeaqua ext̾raꝓdig̃
potentialiter atq causaliter pri¬
us quum per temporum morus ita
exorirentur. Quomodo nob̵ iamno¬
ta sunt Iin eis operib quaeds̃ usq nunc
operatur : quaecum ita sint. hic est
liber creuturae caeli &t t̃rae. cum
factus ẽ dies fecit ds̃ caelum & t̃rã.
& omne uiride agri antequã ess&

Expanded text:
eorum parens terra. Sic et animaeorum parens terra. Sic et animalia, potest incertum esse utrum ex ipsis semina, an ipsa ex seminibus: qulibet tamen horum prius, ex terra certissimum est. Sicut autem in ipso grano inuisibiliter erant omnia simul, quae per tempora in arborem surgerent, ita ipse mundus cogitandus est, cum deus simul omnia creauit, habuisse simul omnia, quae in illo cum illo facta sunt, quando factus est dies, non solum caelum cum sole et luna et sideribus, quorum species manet motu rotabili, et terram et abyssos, quae uelut inconstantes motus patiuntur atque inferius adiuncta partem alteram mundo conferunt, sed etiam illa, quae aqua et terra produxit potentialiter atque causaliter, priusquam per tem- . porum moras ita exorerentur, quomodo nobis iam nota sunt in eis operibus, quae deus usque nunc operatur. Quae cum ita sint, hiliber creaturae coeli et terrae. Cum factus est dies, fecit Deus coelum et terram et omne viride agri antequam esset
Abbreviated transcription (Latin):
ui potentiaq causali Nam illa
magnitudo copia terrae humoriq
congesta est. sed illa in exiguo
grano mirabilior prestantiorq uis
est quaualuit adiacens humor con¬
mixtus terrae tam quam materies.
uesti inligniillius qualitatem. In ra¬
morum diffusionem. infoliorum ui¬
riditatem acfiguram. In fructuũ
formas & opulentiam. Omniumq
ordinatissimam distinctionem.
Quid enim ex arbore illa surg& aut
pend& quod non exillo occulto
quodam thesauro seminis extrac¬
tum atq de promptum ẽ. ad illud
semen ex arbore lic& non illa sed
altera atq: illa rursum ex alio
semine. Aliquando aũt & arbor
ex arbore. cum surculus demitur
atq. plantatur. Ergo & semen ex
arbore & arbor exsemine . & ar¬
bor exarbore. Semen aut̃ exse¬
mine nullomodo nisi arbor inter¬
ueniat prius. arbor uero ex ar¬
bore &iamsisemen non int̃ ueni¬
at. Alternis igitur successionb
alterum ex altero. sed utrumq ex
terra nex ipsis terraprior Igit᷑¬

Expanded text:
ui potentiaque causali. nam illa ui potentiaque causali. nam illa magnitudo copia terrae humorisque congesta est. sed illa in exiguo grano mirabilior praestantiorque uis est, qua ualuit adiacens humor conmixtus terrae tamquam materies uerti in ligni illius qualitatem, in ramorum diffusionem, in foliorum uiriditatem ac figuram; in fructuum formas et opulentiam omniumque ordinatissimam distinctionem. quid enim ex arbore illa surgit aut pendet. quod non ex quodam occultoo thesauro seminis illius extractum atque depromptum est? At illud semen ex arbore, licet non illa sed altera, atque illa rursus ex altero semine. Aliquando autem et arbor ex arbore, cum surculus demitur atque plantatur. Ergo et semen ex arbore, et arbor ex semine, et arbor ex arbore. Semen autem ex semine nullo modo, nisi arbor interveniat prius. Arbor vero ex arbore, etiamsi semen non interveniat. Alternis igitur successionibus alterum ex altero, sed utrumque ex terra, nec ex ipsis terra: prior igit
Abbreviated transcription (Latin):
& ea facile uestigamus eluc& bi
eis ordorerum: adaliquorum ordi¬
nem uidere non possumus. In ordi¬
natu arbitrantur qui eẽ non pu¬
tant nisi qđ uidere possunt : aut si
putant. tale aliquid putant qua¬
leuidere consueuerunt. Nos aut̃
quorum gressus ne in illam ꝑ uersi¬
tictem incidamus. eudem diuinay
uidentia ꝑ scãm scripturam regit
Ex ipsis quoq operib dĩ eodem ad¬
iuuante indagure conemur. ubi hȩc
simul creauerit cum a consumma¬
tissuis operib requi euit quorum
species ꝑ ordinemtemporum usq
nunc operatur : Consideremus ergo
cuius lib& arboris pulchritudinem.
in robore ramis frondib. pomis pen¬
dentib.: haec species non utiq. re¬
pente tanta actulis exosta est. sed
quo &iam ordine nouimus Sur¬
rexit enim aradice quam t̃rae pri¬
mum germen infixit. aque inde
omnia illa formata. & distincta
creuerunt. porro illud germen
exseminȩ. Insemine ergo illa
omnia primitus fuerunt. Non
mole corporeȩ magnitudinis sed

Expanded text:
et ea facile uestigamus, elucet in et ea facile uestigamus, elucet in eis ordo rerum; at illa, quorum ordinem uidere non possumus, inordinata arbitrantur. qui esse non putant. nisi quod uidere possunt, aut, si putant, tale aliquid putant, quale uidere consueuerunt. Nos autem, quorum gressus, ne in illam peruersitatem incidamus, eadem diuina prouidentia per sanctam scripturam regit, ex ipsis quoque operibus dei eodem adiuuante indagare conemur, ubi haec simul creauerit, cum a consummatis suis operibus requieuit, quorum species per ordinem temporum usque nunc operatur. consideremus ergo cuiuslibet arboris pulchritudinem in robore, ramis. frondibus, pomis: haec species non utique repente tanta ac talis exorta est. sed quo etiam ordine nouimus. surrexit enim a radice. quam terrae primum germen infixit, atque inde omnia illa formata et distincta creuerunt. porro illud germen ex semine: in semine ergo illa omnia primitus fuerunt non mole corporeae magnitudinis, sed
Abbreviated transcription (Latin):
reN tantum ordinem quantus
in menbris eius carnis auus lib&
animantis appar&. non dico me¬
dicis. qui haec ꝓpt̃ artissuae ne¬
cessitatem diligenter patefac¬
ta & dinumerata rimati sunt.
sed cuius mediocris cordis & consi¬
derationis homini nonne clama¬
rer neƿuncto quidem temporis
dm̃ a quo est omnis mensurarum
modus. omnis parilitas numeroix.
omnis ordo ponderum ab eius gu¬
bernatione cessare : Quid ergo
absurdius quid insultius sentiri
potest quam eam totam esse uacu¬
am nutu & regimine ꝓuidentiae.
cuius extrema est & exiqua uide¬
as tanta dis positione formari: ut
aliquanto diutius cogitata. In ef¬
fabilem concutiant admiratio¬
nis horrorem : & cum anima enatu¬
ra naturae corporis antecellat.
quid est dementius quam putare
nullum eẽ diuinae ꝓuidentia e
iudicium demorib. hominum:
cum in eorum carne tantae eius
solertia eclareant & demontren¬
tur indicia: Sed quia haec mini¬
ma in promptusunt sensib nris.

Expanded text:
rent tantum ordinem, quantus rent tantum ordinem, quantus in membris carnis cuiuslibet animantis adparet, non dico medicis, qui haec propter artis suae necessitatem diligenter patefacta et dinumerata rimati sunt, sed cuiuis mediocris cordis et considerationis homini, nonne clamarent ne puncto quidem temporis deum, a quo est omnis mensurarum modus, omnis parilitas numerorum, omnis ordo ponderum, ab eius gubernatione cessare? quid ergo absurdius, quid insulsius sentiri potest quam eam totam esse uacuam nutu et regimine prouidentiae, cuius extrema et exigua uideas tanta dispositione formari, ut aliquanto adtentius cogitata ineffabilem incutiant admirationis horrorem? et cum animae natura naturae corporis antecellat, quid est dementius quam putare nullum esse diuinae prouidentiae iudicium de moribus hominum, cum in eorum carne tanta eius sollertiae clareant et demonstrentur indicia? sed quia haec minima in promtu sunt sensibus nostris
Abbreviated transcription (Latin):
cum addidit quae faciunt uer¬
bum eius. satis ostendit earum
quoq rerum ordinem . diuino
subditum imperio latere nos
potius quã uniuersitatis de¬
esse naturae : Quid autem o¬
re suo saluator cumdicit. unũ
passerem non cadere interra
sineuoluntatedĩ. et quod foe¬
num agri post paulolum mit¬
tendum inclibanum ipsetam̃¬
uestiat : nonne confirmat. non
solum tat᷑a istam mundipar¬
tem rebus mortalibus etcor¬
ruptibilibus deputatam: ue¬
rum &iam uilissimas eius ab¬
iectissimasq particulas. diui¬
na prouidentia geri: etcer¬
te isti qui hoc negant nec
scis eloquiis tante auctorita¬
tis adqui escunt. sin hancmun¬
di partem quam putant for¬
tuitis motibus perturbari.
potius quam sapientia. diui¬
ne summitatis regi : łtut
hoc quasi probent. gemino
abutuntur argumento uel qđ
supra commemoraui de in¬
constantia tempestatum. uel
defelicitatibus atq infelicita¬
tibus hominum: quod non ꝓ
uitae meritis accidunt: uide¬

Expanded text:
cum addidit: quae faciunt uercum addidit: quae faciunt uerbum eius, satis oquoque rerum ordinem diuino subditum imperio latere nos potius, quam uniuersitatis deesse naturae. Quid autem, ore suo Saluator cum dicit, unum passerem non cadere in terram sine uoluntate Dei et quod foenum agri post paululum mittendum in clibanum, ipse tamuestiat. nonne confirmat non solum totam istam mundi partem rebus mortalibus et corruptibilibus deputatam, uerum etiam uilissimas eius abiectissimasque particulas diuina prouidentia regi? Et certe isti, qui hoc negant nec sanctis eloquiis tantae auctoritatis adquiescunt, si in hac mundi parte, quam putant fortuitis motibus perturbari potius quam sapientia diuinae summitatis regi et, ut hoc quasi probent, gemino abutuntur argumento, uel quod supra commemoraui de inconstantia tempestatum uel de felicitatibus atque infelicitatibus hominum, quod non pro uitae meritis accidunt, uide
Abbreviated transcription (Latin):
frustra hiscriptum est desapi¬
entia. quod amatoribus suis os¬
tendit se inuus hylariter. &
in omni prouidentia. occurrit
illis : N e comnino audiendi st̃
qui put auerunt sublimes qui¬
dem mundi partes. idest a con¬
finio corpulentioris aeris hu¬
ius. ut supͤra diuina proui den¬
tia gubernari Han cautem i¬
mã partem terrenã et humi¬
dam aerisq: huius uicinioris
qui terra rum et aquarum ex¬
alationibus humescit. in quo
uenti nubes que consurgunt.
casibus potius et fortuitis mo¬
tibus potius agitari : Contra
hos enĩ loquitur psalmus. qͥ
cum explicass& laudem cae¬
lestium se etiam adista inferi¬
ora conuertit dicens .
Laudate dñm de terra dra¬
cones et omnes abẏssi. ignis
grandonix glaties sp̃s tempes¬
tatis. quae faciunt uerbum
eius: Nihil enim tam ui detur
casibus uolui. quam om̃s istȩ
procellosae acturbolente qua¬
litates. quibus caeli huius in fe¬
rioris. quod non in merito etiã
terrae nomine deputatum est
facies uariatur etuercitur: sed

Expanded text:
frustra scriptum est de sapientia, quod amatoribus suis ostendit se in uiis hilariter et in omni prouidentia occurrit illis. nec omnino audiendi sunt, qui putauerunt sublimes quidem mundi partes, id est a confinio corpulentioris aeris huius et supra, diuina prouidentia gubernari, hanc autem imam partem terrenam et humidam aerisque huius uicinioris, qui terrarum et aquarum exhalationibus humescit, in quo uenti nubesque consurgunt. casibus potius et fortuitis motibus agitari. contra hos enim loquitur psalmus, qui cum explicasset laudem caelestium se etiam ad ista inferiora conuertit dicens: laudate dominum de terra, dracones et omnes abyssi: ignis, grando, nix. glacies. spiritus tempestatis, quae faciunt uerbum eius. nihil enim tam uidetur casibus uolui quam omnes istae procellosae ac turbulentae qualitates, quibus caeli huius inferioris, quod non inmerito etiam terrae nomine deputatum est, facies uariatur et uertitur. sed
Abbreviated transcription (Latin):
sed illo modo quo creuierat omnia
simul senarioq dierum numero
consummauit. cum diem quẽ fecit
ei quae fecit sex dies prȩsentauit
Non alternante spatio temporaliter.
sed ordinata cognitione causaliter
a quib operib: in die septimo requi¬
euit. &iam suam requiem eiusdẽ
&ideo non eum inquolib& operesuo
sed in suarequie benedixit & sc̃ĩfica¬
uit eum. unde nullam ulterius cre¬
aturam constituens. sed ea quae om̃a
simulfecit administratorio acgub̵¬
nans. & mouens sine cessatione opera¬
tur simul & requiescens & operans siẽ
iam ista tracta sunt : quorum operum
eius quae usq nunc operatur. ꝑuolu¬
mina temporum explicandorũ uelut
exordium narrandi sumens. ait scrip¬
tura : fons autem ascendebat det̃ra
& inrigubat omnẽ faciẽ terrae: de
quo fonte quia diximus quod dicen¬
dum putiuimus. ex quae secuntur
ab alio consideremus exordio¬

Expanded text:
— sed illo modo, quo creauit omnia simul senarioque dierum numero consummauit. cum diem, quem fecit, eis, quae fecit, sexies praesentauit non alternante spatio temporaliter, sed ordinata cognitione causaliter. a quibus operibus in die septimo requieuit. etiam suam requiem eiusdem dignatus . et ideo non eum in quolibet opere suo , sed in sua requie benedixit et sanctificauit. unde nullam ulterius creaturam instituens, sed ea. quae omnia simul fecit, administratorio actu gubernans et regens sine cessatione operatur, simul et requiescens et operans, sicut iam ista tractata sunt. quorum operum eius, quae nunc usque operatur, per uolumina temporum explicandorum uelut exordium narrandi sumens ait scriptura: fons autem ascendebat de terra et inrigabat omnem faciem terrae. de quo fonte quia diximus, quod dicendum putauimus, ea quae sequuntur ab alio consideremus exordio
Abbreviated transcription (Latin):
sũ salubritermoneã ut scripturae
dĩ credat. Ettunc factum homnẽ
quando ds̃ cũ factus ẽ dies. fecit ds̃¬
caelũ & terram. dequoa libi scriptura
dic̃ quiuiuit inaeternũ creauit
oma simul: Et tunc quando iam
non simul sed suis quaeque tempo¬
rib creans. finxit eum delimoterrȩ
& exeius osse mulierem: nam nec
istomodo nec illo. sexto diefactos.
nectam̃ eos illos exto die non factos.
intellegere scriptura permittit .:
foste ergo animae corum sexto illo
die factae erant. ubi & ipsa imago
dĩ recte intellegitur inspũmentis
eorum ut postea corpora for¬
marentur: sed neq hoccredere¬
eadem scriptura permittit primo.
ꝓpter illam operum consũmationẽ¬

Expanded text:
sum, salubriter moneam, ut scripturae sum, salubriter moneam, ut scripturae dei credat et tunc factum hominem, quando deus, cum factus est dies, fecit caelum et terram, de quo alibi scriptura dicit: qui uiuit in aeternum, creauit omnia simul, et tunc, quando iam non simul sed suis quaeque temporibus creans finxit eum de limo terrae et ex eius osse mulierem? nam nec isto modo eos illo sexto die factos nec tamen eos illo sexto die non factos intellegere scriptura permittit. Forte ergo animae eorum sexto illo die factae erant, ubi et ipsa imago dei recte intellegitur in spiritu mentis eorum, ut postea corpora formarentur? sed neque hoc credere scriptura eadem permittit. primo propter illam operum consummatione
Abbreviated transcription (Latin):
sit femina. inueni& extra illos
sex dies: tunc enim factaẽ quando
ds̃ deterra finxitad huc bestias
agri & uolatilia celi. Nonquan¬
do uolatilia ꝓduxerunt aquae.
& animã uiuam. inqua & bestiae
sunt. ꝓduxit terra:: Tunc aut
factus est homo. & masculus &
femina: ergo &tunc & postea.
neq. tunc & non postea. autuero
postea & nontunc. nec alii postea.
sedidem ipsi aliter. tunc. aliter
postea: quaerit exme. quomodo:
respondebo. inuisi biliter: poten¬
tialiter. causaliter : quomodo
fiunt futura non facta: hic foste
non intellegit. subtra huntur enĩ¬
ei cunctaquaenouit . usq ad ip¬
sam seminum corpulentiam: neq
enĩ uel talealiquid homo iamerat.
Cumin prima illa sexdierũ condi¬
tione factus erat datur quidem
deseminib adhancrem non nulla
similitudo ꝓpter illa quae in eis
futura conseruata sunt: Uerũ
tamen ante om̃a uisibilia. semina
sunt ille causae. sed non intelleg&
Quidergo faciam nisi quantum pos¬

Expanded text:
sit femina; inveniet extra illos sit femina; inveniet extra illos sex dies: tunc enim facta est, quando Deus de terra finxit adhuc bestias agri et volatilia coeli; non quando volatilia produxerunt aquae, et animam vivam, in qua et bestiae sunt, produxit terra. Tunc autem factus est homo et masculus et femina: ergo et tunc et postea. Neque enim tunc, et non postea; aut vero postea, et non tunc: nec alii postea, sed iidem ipsi aliter tunc, aliter postea. Quaeret ex me quomodo. respondebo: inuisibiliter, potentialiter, causaliter, quomodo fiunt futura non facta. Hic forte non intelleget. subtrahuntur eniei cuncta, quae nouit, usque ad ipsam seminum corpulentiam. neque enim uel tale aliquid homo iam erat. cum in prima illa sex dierum conditione factus erat. datur quidem de seminibus ad hanc rem nonnulla similitudo propter illa, quae in eis futura conserta sunt; uerum tamen ante omnia uisibilia semina sunt illae causae . sed non intellegit. quid ergo faciam, nisi, quantum pos
Abbreviated transcription (Latin):
conditione mundi cum ds̃
creauit omni asimul. homo
faccus ẽ qui esset futurus. ratio
cre andi hominis nota non ac¬
tio creati Sedhacc aliter in
uerbo di ubi ista non facta
sed aeterna sunt. Aliterine
lementis mundi ubi omnia si¬
mul facta futura sunt Alit̃
in rebus quae secundũ cau.¬
sas simul creatis. noni amsi¬
mul sed suo quȩq tempore
creantur: In quibus ad am iã
formatus exlimo & dĩ flatu
animatus . sicut faenum exor¬
cum aliter inseminibus in qui¬
bus rursus quasi primordia
les causae repetuntur dereb:
ductȩ quae secundum causas
quas primũ condidit extite¬
runt. Uelut erba exterra se¬
men exerba: in quibus omnib
ea iam facta modos. Et actus
sui temporis acceperunt. quȩ
exoccultis inuisibilibus ratio

Expanded text:
conditione mundi, cum deus conditione mundi, cum deus creauit omnia simul, homo factus est, qui esset futurus — ratio creandi hominis, non actio creati. Sed haec aliter in uerbo dei, ubi ista non facta, sed aeterna sunt, alilementis mundi, ubi omnia simul facta futura sunt, aliter in rebus, quae secundum causas simul creatas non iam simul, sed suo quaeque tempore creantur: in quibus Adam iam formatus ex limo et dei flatu animatus sicut faenum exortum; aliter in seminibus, in quibus rursus quasi primordiles causae repetuntur, de rebus ductae quae secundum causas quas primum condidit exstiterunt, velut herba ex terra, semen ex herba, in quibus omnibus ea jam facta modos et actus sui temporis acceperunt, quae ex occultis atque visibilibus ratio
Abbreviated transcription (Latin):
dictum sit. nihil egisse non¬
dumnatos seuboni seumali:
Acperhoc alia questio est
suoloco retractanda. quid
depeccato primorum. paren¬
tum. qui duosoli fuerunt. ge¬
neris hum ani contraxerit.
uniuersa consparsio: Nihil
tamen talium meritorum. ha¬
bere potuisse hominem. ante¬
quã deterrae puluere finc¬
tus esset. Antequã suo tem¬
pore uiueret . nulla questio est
Sicut enim esau &ia cob quos
non dum natos dixit a pos¬
tolus. nihil¬
egisse boni
aut mali. non possemus dice¬
re traxisse aliquidmeriti de
parentibus. sinec ipsi paren¬
tes egissent aliquid boni
aut mali nec genus humanũ
peccasse in adam. sipse ñ
peccass & adam . non autem
peccasset adam. nisiiam suo
tempore uiueret. quo posset
uiuere siue benẽ siue male
lta frustra peccatum eius seu
recte factum requirctur.
cum adhuc in rebus simulcre¬
atis causaliter conditus. nec
uita propria iam uiuebat :¬
N ec in parentibus si cuiuen¬
tibus erat : In illa enim prima

Expanded text:
dictum sit nihil egisse nondictum sit nihil egisse nondum natos siue boni siue mali. Ac per hoc alia quaestio est suo loco retractanda, quid de peccato primorum parentum, qui duo soli fuerunt, generis humani contraxerit uniuersa consparsio; nihil tamen talium mcritorum habere potuisse hominem, antequam de terrae puluere fictus esset, antequam suo tempore uiueret, nulla quaestio est. sicut enim Esau et Iacob, quos nondum natos dixit apostolus nihilsse boni uel mali, non possemus dicere traxisse aliquid meriti de parentibus, si nec ipsi parentes egissent aliquid boni aut mali, nec genus humanum peccasse in Adam, si ipse non pecasset Adam — non autem peccasset Adam, nisi iam suo tempore uiueret, quo posset uiuere siue bene siue male —: ita frustra peccatum eius seu recte factum requiritur, cum adhuc in rebus simul creatis causaliter . conditus nec uita propria iam uiuebat nec in parentibus erat sic uiuentibus. in illa enim prima
Abbreviated transcription (Latin):
tero formarctur. sed neciã ibi
formatus antequã natus: Neq
enĩ habet: ullã cunctationem
apostolica illa sententia dege¬
minis in rebeccae utero. nondũ
agentib: aliquid boni aut mali:
Nectamen frustra scriptum
est. necinfantem mundum esse
apeccato. cuius est unius diei
uita suꝑ terrã. Etillud in psal¬
mo. Ego ininiquitatibus con¬
ceptussũ. et in peccatis in utero
mater mea me aluit et quod
in adã om̃s moriuntur. in quo
omnes peccauerunt : Nuncaut
liquido teneamus. que libet pa¬
rentum merita traiciantur
in prolem. quȩcumq gratia dĩ
ante quã nascatur quem ꝙ scĩfi¬
c&: Nec iniquitatem esse apud
dm̃. necboni maliue agerequẽ¬
quã quod ad propriam ꝑsonã
ꝑtineant. Antequã natus est :
illam q sententiam quanon¬
nulli putant alibi peccasse
magis minusq animas. et pro
diuersorũ meritis peccatorum
indiuersa corpora esse destru¬
sas. a postolicae non conuenire
sententiae : Cum aꝑtissim e

Expanded text:
tero formaretur, sed nec iam ibi tero formaretur, sed nec iam ibi formatus, antequam natus. neque enim habet ullam cunctationem apostolica illa sententia de geminis in utero Rebeccae nondum agentibus aliquid boni aut mali. Nec tamen frustra scriptum est nec infantem mundum esse a peccato, cuius est unius diei uita super terram, et illud in psalmo: ego in iniquitatibus conceptus sum, et in peccatis mater mea me in utero aluit, ed quod in Adam omnes moriuntur, in quo omnes peccauerunt. nunc autem liquido teneamus, quaelibet parentum merita traiciantur in prolem, quaecumque gratia dei, antequam nascatur, quemque sanctificet, nec iniquitatem esse apud deum nec boni maliue agere quemquam, quod ad propriam personam pertineat, antequam natus est, illamque sententiam, qua nonnulli putant alibi peccasse magis minusque animas et pro diuersorum meritis peccatorum in diuersa corpora esse detrusas, apostolicae non conuenire sententiae, cum apertissime
Abbreviated transcription (Latin):
Apertissime quippedicit. pri¬
usquamte formarẽ in utero
nouite. Ubi autem illum nos¬
s&. antequam illum ita formas¬
s&. & si nrae infirmitati asse¬
qui uel difficile. uel impossi¬
bile ẽ. Utrum in ali quib pro¬
pinquiorib causis. sicut leui
in lumbis abrahae decima¬
tus est. An in ipso adam inquo
genus hominum tam quam ra¬
dicaliter institutum est. Et
in eo ipso. Utrum iã cum delimo
formatus ess&. Ancausa liter
in his operib factus quae cre¬
auit omnia simul. Anuero
ante omnẽ potius creaturã.
sicut elegit &p̃ distinauit scõs
suos ante mundi constitutionẽ.
An potius in omnibus prȩce¬
memoraui prius quã in utero
formaretur. non arbitror scru¬
pulosius quaeri oportere : dũ¬
modo hieremiam constet ex
quo est in hacluce a parentib
aeditus. exillo egisse uitã ꝓ¬
priam quagrandescens aeta¬
tis accessu posset uiuere seube¬
ne. seu male: Ante auero nullo
modo non solum prius quã inu¬

Expanded text:
apertissime quippe dicit: priapertissime quippe dicit: priusquam te formarem in utero, noui te. ubi autem illum nosset, antequam ita formasset, etsi nostrae infirmitati adsequi uel difficile uel inpossibile est - utrum in aliquibus propinquioribus causis, sicut Leui in lumbis Abrahae decimatus est, an in ipso Adam, in quo genus humanum tamquam radicaliter institutum est; et in eo ipso utrum iam cum de limo formatus esset, an causaliter in his operibus factus, quae creauit omnia simul; an uero ante omnem potius creaturam, sicut elegit et praedestinauit sanctos suos ante mundi constitutionem; an potius in omnibus praecememoraui, priusquam in utero formaretur —: non arbitror scrupulosius quaeri oportere, dummodo Hieremiam constet ex quo est in hac luce a parentibus editus ex illo egisse uitam propriam, qua grandescens aetatis accessu posset uiuere seu male seu bene, antea uero nullo modo, non solum priusquam in u
Abbreviated transcription (Latin):
terram. & ecce dedi uobis omne
men. qđ ẽ super omnẽ terram.
hab& inse fructum seminis sem¬
nalis. quod erit uobis ad escã:
Ipse sermo eius ante omnẽ car
aurib: instrepebat. sed reb fa¬
ctis. rerum faciendarum cau¬
sas inferebat. & omnipoten¬
ti potentia futura faciebat.
hominemq: suo tempore for¬
mandum. intemporum tam¬
quam semine uel tam quam
perent saecula ab illo condita
qui est ante saecula. Creatu¬
rae quippe aliae. creaturas
alias. quȩdam tempore. quae¬
dam causis p̃cedunt. Ille aũ om¬
nia quae fecit. non solum excel¬
lentia qua &iam causarũ
effector ẽ. Uerum &iam ae¬
ternitate p̃cedit. Sed de hoc
oportuniorib deinde scriptu¬
rarum locis. fortassis pleni¬
Vs disserendum est. Nunc
de homine quod ceptumẽ ter¬
min&ur. Ea moderatione ser¬
Vata. Ut in profundo scriptu¬
rae sensu. magis p̃stemus dili¬
gentiam requirendi. quam
affirmandi temeritatẽ: Quia
enim nouerat hieremiã dñs.
prius quam eum formar& In
Vtero. dubitare fas non est

Expanded text:
eus, Ecce dedi vobis omne men, quod est super omnem terram, habet in se fructum seminis sainalis, quod erit, uobis ad escam, ipse sermo eius ante omnem aeriauribus instrepebat, sed rebus factis rerum faciendarum causas inserebat et omnipotenti potentia futura faciebat hominemque suo tempore formandum in temporum tamquam semine uel tamquam perent saecula ab illo condita, qui est ante saecula. creaturae quippe aliae creaturas alias quaedam tempore, quaedam causis praecedunt; ille autem omnia, quae fecit, non solum excellentia, qua etiam causarum effector est, uerum etiam aeternitate praecedit. sed de hoc oportunioribus deinde scripturarum locis fortassis plenius disserendum est. Nunc de homine quod coeptum est terminetur ea moderatione seruata, ut in profundo scripturae sensu magis praestemus diligentiam requirendi quam adfirmandi temeritatem. quia enim nouerat Hieremiam deus, priusquam eum formaret in utero, dubitare fas non est;
Abbreviated transcription (Latin):
tionem saeculi: sicut dõ notus
erat proph&a cui dixit. pri¬
us quamte formarẽ in utero.
nouite. Sicut decimatus ẽ le¬
VI. cum ess& in lumbis abrahã
Cur enim non ita & ipse abra¬
ham in adam. Et ipse adam
in primis operib: mundi. quae
ds̃ creauit omniasimulꝰ Sed
Verba dnĩ peros carnis eius. &
uerba dĩ per ora proph&a¬
rum. temporali corporis voce
proferuntur. & omnib sylla¬
bis suis. congruas temporum
moras sumunt atq consumuÑ.
um vero ds̃ dicebat. faciamus
hominem adimaginẽ & sim li¬
tudinẽ nram̃. & habeat potes¬
tatẽ piscium maris & uolatilix̃
caeli. & omnium pecorũ. &

Expanded text:
tionem saeculi : sicut Deo notus tionem saeculi : sicut Deo notus erat propheta cui dixit, Priusquam te formarem in utero, novi te ; sicut decimatus est Levi cum esset in lumbis Abraham . Cur enim non ita et ipse Abraham in Adam, et ipse Adam in primis operibus mundi, quae Deus creavit omnia simul? Sed verba Domini per os carnis ejus, et verba Dei per ora Prophetarum temporali corporis voce proferuntur, et omnibus syllabis suis congruas temporum moras sumunt, atque consumunt: cum vero Deus dicebat, Faciamus hominem ad imaginem et similitudinem nostram, et habeat potestatem piscium maris et volatilium coeli
Abbreviated transcription (Latin):
quae non uideo quomodo pos¬
sit intellegi: Si defuit aliquid
tunc non causaliter conditum.
quod postea uisibiliter conde¬
r&ur. Deinde quia sexus ip¬
se masculi & feminae. nisi in cor¬
porib eẽ non potest: Quod
si quisquam secundum intelle¬
ctum & actionẽ. tam quam
Vtrumq sexum in una anima
accipiendum putauerit. Quid
faci& dehis quae ad ȩs camd̃s
ipso die dedit delignorum fru¬
ctib quae nisi homini habenti
corpus non utiq congrua est.:
Nam &si hanc escam figurate
quisquam accipere uoluerit
reced & a propri & ate rerũ
gestarum. quae primitus in
huiusmodi narratiorb om¬
ni obseruatione fundanda ẽ
quit eis. qui nondum audie¬
bant nec intellegebant. quia
nec erant qui uerba percipe¬
rent : possem respondere:
sic eos allocutũ dm̃ quem ad¬
modum xpc̃ nos nondum na¬
tos. & tam longe isto futuros.
Nec tantumnos. sed &iam eos
omnes qui futuri sunt post nos
Omnib enim dicebat quos fu¬
turos suos uidebat. Ecce ego
vobiscum sum usq ad consũ ma¬

Expanded text:
quae non uideo quomodo possit intellegi, si defuit aliquid tunc non causaliter conditum, quod postea uisibiliter conderetur — deinde quia sexus ipse masculi et feminae nisi in corporibus esse non potest. quod si quisquam secundum intellectum et actionem tamquam utrumque sexum in una anima accipiendum putauerit. quid faciet de his, quae ad escam deus ipso die dedit de lignorum fructibus, quae nisi homini habenti corpus non utique congrua est? nam si et hanc escam figurate quisquam accipere uorecedet a proprietate rerum gestarum, quae primitus in hujusmodi narrationibus omni observatione fundanda estquit, eis qui nondum audiebant, nec intelligebant; quia nec erant qui verba perciperent? Possem respondere sic eos allocutum Deum, quemadmodum Christus nos nondum natos, etiam longe post futuros, nec tantum nos, sed etiam eos omnes qui futuri sunt post nos. Omnibus enim dicebat, quos suos futuros videbat, Ecce ego vobiscum sum usque in consumma
Abbreviated transcription (Latin):
ta latuisse. Ac deiꝰde inhanc faci¬
em qua mundus exstructus ẽ ac ces¬
su temporis tam quã exosta claruis¬
se. sed ab exordio seculi cum factus
est dies conditum mundũ. In cuius
elemenis simulsunt condita quae
post accessu temporis orirentur.
uel frutecta uel animalia quaeq:
secundum suum genus: Namnec ip¬
sasidera credendumẽ in elementis
mundi primitus facta atq recon¬
dita. accessu temporis postea exti¬
tisse xtq In has enituisse formas
quae caelitus fulgent. sed illo per
fectionis senarionumero creatasi¬
mul omnia cum factus ẽ dies
Utrum ergo sic &istaiam specie qua

Expanded text:
ta latuisse ac deinde in hanc facita latuisse ac deinde in hanc faciem, qua mundus exstructus est. accessu temporis tamquam exorta claruisse, sed ab exordio saeculi, cum factus est dies, conditum mundum, in cuius elementis simul sunt condita, quae post accessu temporis orerentur. uel frutecta uel animalia quaeque secundum suum genus. nam nec ipsa sidera credendum est in elementis mundi primitus facta atque recondita accessu postea temporis extitisse atque in has enituisse formas, quae caelitus fulgent, sed illo senario perfectionis numero creata simul omnia, cum factus est dies. utrum ergo sic et homo ista iam specie, qua
Abbreviated transcription (Latin):
Et finxit ds̃ hominem puluerem de
Qterra. & insufflauit infaciem eius
flatum uitae. & factus ẽ homo inan¬
mam uiuam. Hic primo uidendumẽ
utrum ista recapilatiosit ut nunc
dicatur quomodo factus sit homo
quẽ sexto illo die factum legimus
Anuero tunc quidem cum omnia simul
in his &iam hominem latenter fecit
sicut fenum terrae antequum ess&
exostum ut eomodo & ipse cum iam
ess& in secr&o quodam naturae alit̃
factus sic̃ illa quae simulcreauit.
cum factus ẽ dies accessu temporis &iã
istomodo fier& quo in hac p̃spicua for¬
ma uitumgerit ł male uelbene. si¬
cuti foenum qđ factum ẽ antequam
exorir&ur suꝑ terram accedente :¬
iam tempore. & fontis illius in riga¬
tione exostum ẽ ut ess& suꝑ terram
Prius ergo scđm recapitulationem
id conemur accipere. fostussis quip¬
pe ita homo factussit indiesexto
sicut dies ipse primitus ẽ factus ẽ
sicut firmamentum sic̃ terra & ma¬
re. Neq enim dicenda sunt haec¬
ante in quib dam primordiis iam fac¬

Expanded text:
hominem puluerem de terra et insufflauit in faciem eius flatum uitae. et factus est homo in animam uiuentem. hic primo uidendum est. utrum ista recapitulatio sit, ut nunc dicatur, quomodo factus sit homo, quem sexto illo die factum legimus. an uero tunc quidem, cum fecit omnia simul, in his etiam hominem latenter fecit, sicut fenum terrae antequam esset exortum, ut eo modo et ipse, cum iam esset in secreto quodam naturae aliter factus, sicut illa, quae simul creauit, cum factus esset dies, accessu temporis etiam isto modo fieret, quo in hac perspicua forma uitam gerit, uel male uel bene, sicut fenum, quod factum est, antequam exoreretur super terram, accedente iam tempore et fontis illius inrigatione exortum est. ut esset super terram. Prius ergo secundum recapitulationem id conemur accipere. fortassis quippe ita homo factus sit in die sexto, sicut dies ipse primitus factus est, sicut firmamentum. sicut terra et mare. neque enim haec dicenda sunt ante in quibusdam primordiis iam fac
Abbreviated transcription (Latin):
an ad ipsum diem pertinet totũ
spatium temporis. & quo factum
est uocale corpus. per quod sona¬
ret fiat lux. & quo facta est ipsa
lux  sed omnis talis uox. prop¬
ter audientis corporalem sensũ.
aloquente profertur. Ita e¬
nim factus est ut percusso aere
sentiat᷑ Num quid ita que ta¬
lem habebat auditum illud quic¬
quid erat inuisibile & in compo¬
situm. cui sic ds̃ personaret ac
diceret. fiat lux. ⁊ Abscedat i¬
taque haec ab animo cogitantis
absurditas: utrum ergo spirita¬
lis motus sed tamen temporalis
erat. quo dictum intellegimus
fiat lux. expressus ab aeterno
dõ per uerbum coaeternum in
creatura spiritali. quam iam fe¬
cerat cui dictum est: In princi¬
pio fecit dr̃ caelum & terram.
idest in illo caelo caeli. An et
ista locutio non tantum sine a¬
liquo sono. sed etiam sine ullo
temporali motu spiritalis crea¬
turae. in eius mente atque rati¬
one fixa quod ammodo. a uerbo
patri co aeterno & quod am mo¬
do in pressa intellegitur: sec un¬

Expanded text:
an ad ipsum diem pertinet totum spatium temporis, et quo factum est uocale corpus, per quod sonaret "fiat lux", et quo facta est ipsa lux? sed omnis talis uox propter audientis corporalem sensum a loquente profertur; ita enim factus est, ut percusso aere sentiat. numquid itaque talem habebat auditum illud quidquid erat inuisibile et inconpositum, cui sic deus personaret ac diceret: fiat lux? abscedat itaque haec ab animo cogitantis absurditas. Utrum ergo spiritalis motus, sed tamen temporalis erat, quo dictum intellegimus "fiat lux," expressus ab aeterno deo per uerbum coaeternum in creatura spiritali, quam iam fecerat, cum dictum est: in principio fecit deus caelum et terram, id est, in illo caelo caeli? an et ista locutio non tantum sine aliquo sono, sed etiam sine ullo temporali motu spiritalis creaturae in eius mente atque ratione fixa quodammodo modo a uerbo patri coaeterno et quodammodo inpressa intellegitur, secun
Abbreviated transcription (Latin):
sum dictum est. quienim
singillatim bonus est. magis
utique cum omnibus bonus est.
Non autem quando cumom¬
nibus bonus est. Sequitur.
ut etiam singillatim bonus
sit. moderatum est itaque
ut id diceretur. quod & in
praesenti uerum esset : Et
cantium iustissimus ordina¬
tor est. Ut etiam si qua sin
gillatim fiunt delinquen¬
do deformia. semper tamen
cum eis uniuersitas pul
LIB ER

Expanded text:
illo dictum est. qui enim illo dictum est. qui enim singillatim bonus est, magis utique cum omnibus bonus est. non autem, quando cum omnibus bonus est, sequitur, ut etiam singillatim bonus sit. moderatum est itaque, ut id diceretur, quod et in praesenti uerum esset et prero iustissimus ordinator est, ut egillatim fiunt delinquendo deformia, semper tamen cum eis universitas pulcLIBER
Abbreviated transcription (Latin):
uelut intimans quid esset futu¬
rum. quia cumea quae facta
sunt. in eo quod facta sunt quan¬
tum acceperunt manent:. Si¬
cut uel illa quae non peccaue¬
runt. uel illa quae peccare
non possunt. Et singula bona.
& inuniuerso omnia bona ual¬
desunt. Non enim frustra
est additum ualde: quia & cor¬
poris membra: etiam singula.
pulchra sunt. Multo sunt
tamen muniuersi corporis
conpage omnia pulchrio¬
ra. quia oculum uerbi gratia
placitum atque laudatum.
Tamen sise paratum a cor¬
pore uidemus. Nondicere¬
mus. Tam pulchrum quam
mnilla conexione membro¬
rum. cum loco suo positus
inuniuerso corpore cerne¬
retur. Ea uero quae pec¬
cando amittunt decus pro¬
prium. Nullo modo tamen
efficiunt ut non etiam ipsa
rectae ordinata. cum toto
atque uniuerso bona sint
Nomo igitur ante peccatũ
& in suo genere utique bo¬
nus erat. Sed scriptura
praeter misit hoc dicere. ut
illud potius diceret: quod
futurum aliquid praenun¬
tiaret. Non enim de illo fal

Expanded text:
uelut intimans, quid esset futuuelut intimans, quid esset futurum ? quia, cum ea, quae facta sunt, in eo, quod facta sunt, quantum acceperunt, manent, sicut uel illa, quae non peccauerunt, uel illa, quae peccare non possunt, et singula bona et in uniuerso omnia ualde bona sunt. non enim frustra est additum: ualde, quia et corporis membra, si etiam singula pulchra sunt, multo sunt tamen in uniuersi corporis conpage omnia pulchriora; quia oculum, uerbi gratia, placitum atque laudatum, tamen, si separatum a corpore uideremus, non diceremus tam pulchrum quam in illa conexione membrorum, cum loco suo positus in uniuerso corpore cerneretur. ea uero, quae peccando amittunt decus proprium, nullo modo tamen efficiunt, ut non etiam ipsa recte ordinata cum toto atque uniuerso bona sint. homo igitur ante peccatum et in suo genere utique bonus erat; sed scriptura praetermisit hoc dicere, ut illud potius diceret, quod futurum aliquid praenuntiaret. non enim falsum de
Abbreviated transcription (Latin):
mo reddi homini singillatim:
quod singillatim ceteris quȩ
ante facta sunt : Redditum
est: tum demum de omnibus
dici quaefecit ds̃ Ecce bo¬
nã ualde  Anforte quia sex¬
to die perficiuntur omnia.
Propter ea de omnibus dicen¬
dum fuit. Uidit ds̃ omnia
quae fecit. &ecce bona ualde
Non singillatim de his quae ip¬
so die factasunt. Cur ergo
de pecoribus & bestiis &repti¬
libus terrae dictum est. qua
ad eundem diem sextum per¬
tinent: nisi forte illa & sin¬
gillatim in suo genere. & cum
ceteris uniuersaliter dicibo¬
na meruerunt. & homo fac¬
tus adimaginem dĩ. Nonnisi
cum ceteris hoc dici meruit .
An quia perfectus nondum e¬
rat. quia non dum erat in pa¬
radiso constitutus. Quasi uero
postea quam ibi constitutus ẽ.
dictum sit quod hic prȩter mis¬
sum est. Quid ergo dicimus:
An quia prȩsciebat ds̃ homi¬
nem peccaturum. nec insuae
imaginis perfectione mansu¬
rum : N on singillatim. sed cum
ceteris eum dicere uoluit bonũ.

Expanded text:
mo reddi homini singillatim, mo reddi homini singillatim, quod singillatim ceteris, quae antea facta sunt, redditum est, tum demum de omnibus dici, quae fecit deus, ecce bona ualde. an forte, quia sexto die perficiuntur omnia, propterea de omnibus dicendum fuit: uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, non singillatim de his, quae ipso die facta sunt ? cur ergo de pecoribus et bestiis et reptilibus terrae dictum est, quae ad eundem diem sextum pertinent ? nisi forte illa et singillatim in suo genere et cum ceteris uniuersaliter dici bona meruerunt, et homo factus ad imaginem dei nonnisi cum ceteris hoc dici meruit. an quia perfectus nondum erat, quia nondum erat in paradiso constitutus? quasi uero, posteaquam ibi constitutus est, dictum sit, quod hic praetermissum est. Quid ergo dicemus ? an, quia praesciebat deus hominem peccaturum nec in suae imaginis perfectione mansurum, non singillatim, sed cum ceteris eum dicere uoluit bonum,
Abbreviated transcription (Latin):
cognouit. Nam sud etiam
tunc egisset. id est inescam
illa quaedata sunt etiam ues¬
cendo ad sũpsisset : serua retur
illa consuetudo scripturae
ut postea quamdictum est. Et
sic est factum. quod ad expri¬
mendam precedentem cogni¬
tionem pertinet: De inde . fer¬
retur etiam ipsa operatio ac
diceretur: Et acceperunt &¬
ederunt poterat enim ita
dici etiam. sinon rursus nomi¬
naretur ds̃: sicut illo post ea¬
quam dictum est: congregetur
aqua quae est sub cęlo in con¬
gregationem unam & appa¬
reat arida sub infertur. Et sic
est factum. Ac deinde non di¬
citur. Et fecit ds̃: Sed tamen
ita repetitur. & congregata
est aqua in congregationes
suas & cetera. Quod autem
non singillatim ut et inceteris
dehumana creatura dixit.
Et uidit ds̃ quia bonum est.
Sed post hominem factum da¬
tamque illi potestatem do¬
minandi. uel edendi: sub in¬
tulit deomnibus. Et uidit
ds̃ omnia quaefecit. & ecce
bona ualde. Merito queri
potest. potuit enim pri¬

Expanded text:
cognouit. nam si id etiam cognouit. nam si id etiam tunc egisset, id est in escam illa, quae data sunt, etiam uescendo adsumsisset, seruaretur illa consuetudo scripturae, ut, posteaquam dictum est: et sic est factum, quod ad exprimendam praecedentem cognitionem pertinet, deinde inferretur etiam ipsa operatio ac diceretur: et acceperunt et ederunt. poterat enim ita dici, etiamsi non rursus nominaretur deus, sicut illo loco, posteaquam dictum est: congregetur aqua, quae est sub caelo, in congregationem unam, et adpareat arida, subinfertur: et sic est factum, ac deinde non dicitur: et fecit deus, sed tamen ita repetitur: et congregata est aqua in congregationem suam et cetera. Quod autem non singillatim ut in ceteris etiam de humana creatura dixit: et uidit deus, quia bonum est, sed post hominem factum datamque illi potestatem uel dominandi uel edendi subintulit de omnibus: et uidit deus omnia, quae fecit, et ecce bona ualde, merito quaeri potest. potuit enim pri