comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
et hominum. cũ eis qui
de parte eius erunt. in
ignem et̾num mittendꝰ
ẽ: Dũ sub latus fuerit
diabolus ut dãpnetur:
multi electi qui incorꝑe
sunt inueniendi. dño
ad uidicium ueniente
metu concutiendi sũt.
uidentes tali sententia
impium ẽẽ punitum: Quo
terrore purgandi sunt:
quia si quid eis ex coꝑe ad¬
huc peccati remanserit.
metu ipso qđ diabolum
dãpnari conspiciunt :p.¬
urgabuntur: Hinc est
quod ait iob Cum sub¬
latus fuerit timebunt
angłi: et extͣriti purga¬
buntur: Multos posse
perire exeis in die uidi¬
cii. ꝗ nc̃ elecci ẽẽ uiden¬
tur et scĩ: docente. ꝓph¬
eta Uocabit dñs uidi¬
cium ad ignem: et de¬
uorabit abyssum mul¬
tam: et comedet part.¬
em domus: Pars quip¬
pe domus deuorabit᷑.
quia illos etiam infernꝰ
absorbebit. qui nc̃ se in
p̃ceptis cȩlestibꝰ głant᷑.
De quibꝰ et dñs dicit: Multi
mus: & innomine tuo demo.¬
uos discite ame qui oꝑami¬

Expanded text:
et hominum, cum eis qui et hominum, cum eis qui de parte ejus erunt, in ignem aeternum mittendus est. Dum sublatus fuerit diabolus ut damnetur, multi electi, qui in corpore sunt inveniendi, Domino ad judicium veniente, metu concutiendi sunt, videntes tali sententia impium esse punitum; quo terrore purgandi sunt, quia si quid eis ex corpore adhuc peccati remanserit, metu ipso quod diabolum damnari conspiciunt, purgabuntur. Hinc est quod ait Job: Cum sublatus fuerit, timebunt angeli, et exterriti purgabuntur. Multos posse perire ex eis in die judicii, qui nunc electi esse videntur et sancti, docet Propheta: Vocavit Dominus judicium ad ignem, et devorabit abyssum multam, et comedet partem domus. Pars quippe domus devorabitur, quia illos etiam infernus absorbebit, qui nunc se in praeceptis coelestibus gloriantur. De quibus et Dominus dicit: Multi mus et in nomine tuo daemouos, discedite a me, qui operami
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. aliud ñ ẽ mninferno aut̃ utr¬
icut fasciculi lignoꝵ ad
cõbustionem similibus col¬
ligantur: ita in uidicii diem
similis culpe reos. suis simi¬
libus uingere: ut exequo
pena constringat. quasi in
fasciculĩi: quos actio simi¬
les fecit in malum: Sicut
unus quisq sc̃s in fut᷑o ui¬
dicio ꝓquantitate uirtu¬
tum glorificabitur. ita et
unus quisq impus ꝓ quã¬
titate facinoꝵ condẽpna¬
bit᷑. Nec de erit in suppli¬
cio fut᷑us dampnationis
ordo: s iuixta qualitatem
criminum discretio erit
penarũ. ꝓpha firmantẽ:
De caroꝵ. quoq suoꝵ suppli¬
ciis. additur etiam pęna
defunctis: sic̃ apud infe¬
ros de diuite sermo p̃dicat
de supplicio dicit etiam
psalmus: Cõmoti amoue¬
ant᷑ filii eius: et moicent.
Impii ex hoc durius inui¬
dicio puniendi sunt m̃tis
dolore: e& quo uisuri sũt
iustos głȩ beatitudinem
meruisse: Cunctis uiden¬
tibus ẽ p̾cipitandus dia¬
bolus: ꝗͣdo sub aspectu
omium bonoꝵ angłoꝵ

Expanded text:
n est; in inferno autem utricut facisculi lignorum ad combustionem de similibus colligantur; ita in judicii die similis culpae reos suis similibus jungere, ut ex aequo poena constringat quasi in fasciculum, quos actio similes fecit in malum. Sicut unusquisque sanctus in futuro judicio pro quantitate virtutum glorifiunusquisque impius pro quantitate facinorum condemnabitur. Nec deerit in supplicio futuro damnationis ordo, sed juxta qualitatem criminum discretio erit poenarum, propheta firmante. De charorum suorum quoque suppliciis additur etiam poena defunctis, sicut apud inferos diviti sermo praedicat dae supplicio dicit etiam psalmus: Commotione moveantur filii ejus, et mendicent . Impii ex hoc durius in judicio puniendi sunt mentis dolore, ex quo visuri sunt justos gloriae beatitudinem meruisse. Cunctis videntibus est praecipitandus diabolus, quando sub aspectu omnium bonorum angelorum
Abbreviated transcription (Latin):
ubi se ñ possunt homin¬
es excusare: qui ore su.¬
ulant ueritatis. ꝓfessio¬
nem: et corde retinent
erroris impietatẽ. Sicut
ñ proficit fides que ore
retinet᷑ et corde noncre¬
ditur: ita nichil profu¬
tura ẽ fides quȩ corde te¬
netur. si ore ñ proferat᷑
De tali enĩ fide ꝓpħa ita
quosdam obiurgat. oi¬
cens: Periit fides. abla.¬
ta ẽ. de ore eoꝵ: Fides
enĩ quȩ corde creoitur.
confessione oris ad salutẽ ꝓfi¬
tur: Uacuam ẽẽ sine oꝑibus
fudem: et frustra sͥ de sola fioc
blandit᷑ qui bonis oꝑibus ñ
ornatur. Qcrucẽ portat᷑ de¬
bet mundo mori: Nam fer
plum balaam secunt᷑ quia¬
dens oꝑe: aꝑtos oculos habu¬
it ꝑ contemplationis fidem.
Carnales fidem ñ pro iurtu¬
te animi: s ꝓcõmodo quere¬
re temꝑali Uñ et dñs dicit:
Queritis me. ñ quia uidistis
signa: s quia manducastis
lus dum scdm euangłu do¬
trinam ñ uiuit: etiam ipsa
fidem quã u̾bo colit. oborsa

Expanded text:
ubi se non possunt hominubi se non possunt homines excusare, qui ore simulant veritatis professionem et corde retentant erroris impietatem. 7. Sicut nihil proficit fides quae ore retinetur, et corde non creditur, ita nihil profutura fides, quae corde tenetur, si ore non proferatur. De tali enim fide propheta ita quosdam objurgat, dicens: Periit fides, ablata est de ore eorum . Fides enim quae corde creditur, confessione oris ad salutem profertur . 8. Vacuam esse sine operibus fidem, et frustra sibi de sola fide 193 blanditur, qui bonis operibus non ornatur. 9. Qui crucem portat debet et mundo mori. Nam ferrplum Balaam sequuntur; qui cadens opere, apertos oculos habuit per contemplationis fidem. 11. Carnales fidem non pro virtute animi, sed pro commodo quaerere temporali. Unde et Dominus dicit: Quaeritis me, non quia vidistis signa, sed quia manducastis lus, dum secundum Evangelii doctrinam non vivit, etiam ipsam fidem, quam verbo colit, oborta
Abbreviated transcription (Latin):
axpiano si ꝑsimplicitatem
aliquam de elem̃tis indig¬
ne sentiat: dum mͦ de dõ
uera ꝓnuntiet: Nam quã¬
uis de incorꝑeis. corꝑeisq
naturis nequeat quisq dis¬
putare: beatũ tam̃ illũ fa¬
cit uita recta cum fide:
um aut̃ esse qui et recte
credendo bene uiuit: et
bene uiuendo fidem rec
tum id credendum est
qđ sensu carnis dinoscimꝰ:
s magis etiam quod in¬
tellectu m̃tis conspicimꝰ.
id ẽ dm̃ Sine fide: nemo
potest placere dõ Omẽ
enim qđ ñ ẽ ex fioe: pec¬
catum ẽ. Fides nequaꝗͣ
ui extorquetur. s ratione
atq eremplis suadetur:
Quibus autẽ exrigitur
iuolent᷑: ꝑseuerare in eis
ñ potest. exremplo ut ait
quidam. nouelle arboris:
cuius siquis quã cacum̃ ui¬
olent̾ inp̾sserit. dũ denuo
laxatur. ĩnid qđ fuerat
confestim reuertitur:
Sicut homo libero arbi¬
trio conditus. sua sponte
diuertit ado: ita ex ꝓpria
m̃tis conuersione creden¬
do recurrit ad dñm: ut
et lib̾tas agnoscatur ar

Expanded text:
si per simplicitatem anquam de elementis indigne sentiat, dummodo de Deo vera pronuntiet. Nam quamvis de incorporeis corporeisque naturis nequeat quisque disputare, beatum tamen illum facit vita recta cum fide. um autem esse, qui et recte credendo bene vivit, et bene vivendo, fidem recttum id credendum est, quod sensu carnis dignoscimus, sed magis etiam quod intellectu mentis conspicimus, id est, Deum. Sine fide nemo potest placere Deo : Omne enim quod non est ex fide peccatum est . 4. Fides nequaquam vi extorquetur, sed ratione atque exemplis suadetur. A quibus autem exigitur violenter, perseverare in eis non potest: exemplo, ut quidam ait, novellae arboris, cujus si quis cacumen violenter impresserit, denuo, dum laxatur, in id quod fuerat, confestim revertitur 5. Sicut homo, libero arbitrio conditus, sua sponte divertit a Deo, ita ex propria mentis conversione credendo, recurrit ad Deum, ut et libertas agnoscatur arb
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ propħam. dies ultionis
in corde meo: indicat se
scire. s nolle indicare: De
domo dñi sicut scriptũ ẽ
incipit uidiciũ. quando
electi idesit domus dĩ hic
ꝑflagellum uidicantur.
impii uͦ illuc ad oampna¬
tionem uidicandi sunt:
Uñ et sequitur: Si autẽ
pͥmum anobis: quisfinis
eoꝵ qui ñcrediderunt:
Ad districti exram̃ iudicis
nec iusticia iusti secura ẽ
nisi pietate diuina: ut &
ipsa iusticia quaquisq
iustus ẽ. dõ iustificante
iustificetur: Alioquin apud
dm̃. et ipsa peccatum ẽ. In¬
de ẽ quod ait iob. Innoc¬
entem et impium. ipse
consumit: Consumit᷑
quippe adõ in norius:
quando ipsa innocenti¬
quisita. et diuinȩ inno¬
centiȩ cõꝑata. nichil ef¬
ficitur: nisi et ibi diui.
examinis diuini subtili¬
tate requirit᷑: eiusq de¬
tecta impietas. uidica¬
ta dampnatur: Consu¬
mitur in noxrius. et i¬
pius simul: fine carnis.
ñ pena dãpnationis
Doctus parit᷑ et indoctꝰ
moriuntur: s morte

Expanded text:
per prophetam: Dies ultionis per prophetam: Dies ultionis in corde meo , indicat se non nescire, sed nolle indicare. 2. De domo Domini, sicut scriptum est , incipit judicium, quando electi, id est, domus Dei, hic per flagella judicantur. Impii vero illic ad damnationem judicandi sunt. Unde et sequitur: Si autem primum a nobis, quis finis eorum qui non crediderunt? 3. Ad districti examen judicis nec justitia justi secura est, nisi pietate divina, ut et ipsa justitia, qua quisque justus est, Deo justificante, justificetur. Alioquin apud Deum et ipsa peccatum est. Inde est quod ait Job: Innocentem et impium ipse consumit. Consumitur quippe a Deo innox, quando ipsa innocentiquisita, et divinae innocentiae comparata nihil efficitur, nisi et ibi per diexaminis ditate requiritur, ejusque detecta impietas judicata damnatur. Consumuntur innocens et impius simul fine carnis, non poena damnationis. Doctus pariter et indoctus moriuntur, sed morte
Abbreviated transcription (Latin):
uiuentutis. quȩ profectuñ
indiget: et absq indecligna¬
tione de fectus. inꝑrofection
exutraq parte plena ẽ et ro¬
busta Quamius nc̃ filioꝵ
dĩ nomine homines fideles
seruitutem corruptionis pe¬
tiuntur. adhuc uigo seruitis¬
tis addicti sunt: accepturi
plenam filioꝵ dĩ lib̾tatem.
dũ corruptibile hoc induses
surrectionis xp̃i. statim ut
decorpore exeunt: maxad
celestem habitationem ascen¬
dunt: qđ antiquis patrib
ñ dabatur: slam ante adu¬
entum saluatoris quãꝗͣ tu
ti apena supplicii: tamen
non in cȩlo sed ininferno
scoꝵ animȩ tenebantur: ꝓ
quibus absoluendis. dñs
in infernum descendit:¬
Nc̃ ds̃ ꝑspeculum agnoscit᷑.
ipsam speciem contemple¬
tur: quã nc̃ ꝑspeculũ ui¬
dere conatur: In hac uita
electoꝵ numerũ ad deate¬
ram ꝑtinentium. et repro.¬
boꝵ qui ad sinistram it᷑i st̃.
eccłiam dĩ conpleri: infi-¬
udicii diem nouit xp̃s:
s in euangłio discere
et scire discipłos noluit:
Nam dũ dicat idem dñs

Expanded text:
uventutis quae profectu non indiget, et absque inclinatione defectus in perfectione ex utraque parte et plena est et robusta. Quamvis nunc filiorum Dei nomine homines fideles servitutem corruptionis patiuntur, adhuc jugo servitutis addicti sunt: accepturi plenam filiorum Dei libertatem, dum corruptibile hoc induerit surrectionis Christi, statim ut de corpore exeunt, mox ad coelestem habitationem ascendunt, quod antiquis Patribus non dabatur. Nam ante adventum Salvatoris, quanquam sine poena supplicii, tamen non in coelo, sed in inferno sanctorum animae tenebantur, pro quibus absolvendis Dominus in infernum descendit per speculum agnoscitur:ipsam speciem contempletur, quam nunc per speculum videre conatur. In hac vita electorum numerum ad dexteram pertinentium, et reproborum qui ad sinistram ituri sunt, Ecclesiam Dei compleri: in fidicii diem novit Christus, sed in Evangelio dicere et scire 184 discipulos noluit. Nam dum dicit idem Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
rint adu̾sarii: non cont᷑¬
bent᷑ sc̃i Tam mira fact᷑¬
us ẽ prodigia et signa dũ
uenerit antiap̃s: ut eti.¬
am electis quidam cordis
gignat᷑ scrupulus. Quod
tam̃ cito exuꝑet in illis ratio:
ꝑ quam scient in deceptio.¬
nem reproboꝵ. et electoꝵ
ꝓbatione eadem fieri sig¬
na. In quo temꝑe ꝑ pati¬
entiam głosi erunt sc̃i. ñ
ꝑmiracula. sicut marty¬
res fuerunt pͥores Illi
enĩ et ꝑsecutores sustine¬
bunt. et facientes ꝓdigia.
ꝓinde et durius bellũ
sustinebunt. quia ñ solũ
contra ꝑsequentes: s etiã
contra miracłis coruscan¬
tes. dimicaturi sunt:
Grauius sub antiaxp̃i tẽ¬
ꝑibus contra ecclesiam
deseiuiet synagoga: quã
in ipso aduentu saluato¬
Iris xp̃ianos ẽ ꝑsequta:¬

Expanded text:
rint adversarii, non conturint adversarii, non conturbentur sancti. 5. Tam mira facturus est prodigia et signa, dum venerit Antichristus, ut etiam electis quidam cordis gignatur scrupulus, quod tamen cito exsuperet in illis ratio, per quam scient in deceptionem reproborum et electorum probationem eadem fieri signa. In quo tempore per patientiam gloriosi erunt sancti, non per miracula, sicut martyres fuerunt priores. Illi enim et persecutores sustinebunt, et facientes prodigia. Proinde et durius bellum sustinebunt, quia non solum contra persequentes, sed etiam contra miraculis coruscantes dimicaturi sunt. 6. Gravius sub Antichristi temporibus contra Ecclesiam desaeviet Synagoga, quam in ipso adventu Salvatoris Christianos e
Abbreviated transcription (Latin):
tenus eam quasi abiec¬
tiorem ꝑsequatur au¬
dacius: Ob hanc utili¬
tatem cessabunt sub antixp̃s
tia: et reꝓboꝵ qui scandalis¬
zabuntur leuitas ostendat᷑
et ꝑsequentium audacia
ferocior efficiatur. xxui. de
menbris antiacp̃i inuenien¬
di sunt: Antequam uenias
antixp̃c multa eius m̾bra
ricationis actionis merito
caput ꝓpͥum p̾uenerunt:
scdm apłĩ sententiam qui
iam iniquitatis misteriũ
oꝑari illum affirmat. etiã
antequam reuelet᷑. Mag
nitudo signoꝵ fiet sub anti¬
xꝑo: ut electi si fieri potest.
inerrorem mittantur. S
si electi: quomͦ sunt mer¬
rorem mittendi: G ibũt
in errorem titubationis
ad modicũ ꝓ multitudi.¬
ne ꝓdigioꝵ: ñ tam̃ deici¬
endi sunt abstabilitate
sua t̾roꝵ impulsu atq sig¬
noꝵ. Uñ et id̃o ponitur
si fieri potest. quia electi
perire ñ possunt: s cito
resipiscentes cordis erro¬
rem religione coherce¬
bunt: scientes p̾dictum
a dño ẽẽ ut dũ hoc fece¬

Expanded text:
tenus eam quasi abjectenus eam quasi abjectiorem persequatur audacius. Ob hanc utilitatem cessabunt sub Antichristia, et reproborum, qui scandalizabuntur, levitas ostendatur, et persequentium audacia ferocior efficiatur. 181 CAPUTmembris Antichristi inveniendi sunt. 3. Antequam veniat Antichristus, multa ejus membra vae actionis merito caput proprium praevenerunt, secundum Apostoli sententiam, qui jam iniquitatis mysterium operari illum affirmat, etiam antequam reveletur . nitudo signorum faciet sub Antichristo ut electi, si fieri potest, in errorem mittantur . Sed si electi, quomodo sunt in errorem mittendi? Ergo ibunt in errorem titubationis ad modicum prae multitudine prodigiorum, non tamen dejiciendi sunt a stabilitate sua terrorum impulsu atque signorum. Unde et ideo ponitur si fieri potest, quia electi perire non possunt, sed cito resipiscentes cordis errorem religione coercebunt: scientes praedictum 182 a Domino esse, ut dum hoc fece
Abbreviated transcription (Latin):
signoꝵ propt̾ fidem
gentium nutriendam: ec
dam. Et sicut in ipsis apo¬
stolis pluserat ammirabił
iurtus oꝑum quã uirtus
signoꝵ: ita et nc̃ in eccłia
plus ẽ bene uiuere. quam
signa face Quod nc̃ eccłia
ñ ea miracła faciat quȩ sub
apłis faciebat. ea causa est:
quia tunc oportebat mun¬
dum miraclĩs crede: nc̃ uͦ
iam credentem oportet
bonis oꝑibꝰ coruscare: Nã
ido tt̃ signa faciebant ex¬
teruis: ut interus fides
roboraretur Iam in fide
miracda quic̃q requirit.
uanam głam ut lauoet᷑
querit Scriptũ ẽ enim
Lingue insignũ sunt. ñ
fidelibus s infidelibus.
Ecce signum ñ ẽ fidelibꝰ
necessarium. qui iam
crediderunt: s infide¬
libus. ut conuertant᷑.
Nam et paulus ꝓn̾cre¬
dentium infidelitate
patrem publii de infir¬
mitate febriũ uirtuti¬
bus curat: infirmantẽ
uͦ timotheum fidelem.
ñ oratione. s medicina¬
lit̾ temꝑat: ut nou̾is
miracła pro increduł.
ñ ꝓfidelibus fieri: An
signa cessabunt: qua¬

Expanded text:
signorum propter fidem gentium nutriendam, Eccdam. Et tamen in ipsis apostolis plus erat mirabilis virtus operum quam virtus signorum. Ita et nunc in Ecclesia plus est bene vivere quam signa facere. 2. Quod nunc Ecclesia non ea miracula faciat quae sub apostolis faciebat, ea causa est, quia tunc oportebat mundum miraculis credere, nunc vero jam credentem oportet bonis operibus coruscare. Nam ideo tunc signa fiebant exterius, ut interius fides roboraretur. 3. Jam in fide miracula quicunque requirit, vanam gloriam, ut laudetur, quaerit. Scriptum est enim: Linguae in signum sunt, non fidelibus, sed infidelibus . Ecce signum non est fidelibus necessarium, qui jam crediderunt, sed infidelibus, ut convertantur. Nam Paulus pro non credentium infidelitate patrem Publii de infirmitate febrium virtutibus curat , infirmantem vero Timotheum fidelem, non oratione, sed medicinaliter temperat, ut noveris, miracula pro incredulis, non pro fidelibus fieri. 4. signa cessabunt, qua
Abbreviated transcription (Latin):
delitatẽ magnam etiam¬
ligatus: crudelior tamen
erit sub antixp̃i temꝑibꝰ.
quando etiam erit sol¬
uendus Nã si tanta liga¬
tus fac̾e potuit: quanta
solutus faciet: Quanto
ꝓpinquius finem mun¬
di diabolus uidet: tan.¬
to crudelius ꝑsecutio¬
nes exercet: ut quia se
continuo dampnandũ
conspicit: socios sibi in¬
ultiplicet. cũ quibꝰ ie¬
henne ignibus addica¬
tur: Quanto breue tẽ¬
pus uidet sibi restare
diabolus ut dampnet᷑:
tanto in magna ꝑsecu.¬
tionis ira mouetur. di.¬
uina iusticia ꝑmiten¬
te. ut glorificent᷑ iusti.
sordident᷑ iniqui: et
ut diabolo durior cres
hac uita: ñ ꝑfectio tuncais¬
erit plenitudo pacis: du
ad dĩ contemplationẽ ab¬
ta carnis infirmitate conua¬
luerint: Resurrectio mortu

Expanded text:
delitatem etiamligatus , crudelior tamen erit sub Antichristi temporibus, quando etiam erit solvendus . Nam si tanta ligatus facere potuit, quanta solutus faciet? Quanto pinquius finem mundi diabolus videt, tanto crudelius persecutiones exercet, ut quia se continuo damnandum conspicit, socios sibi multiplicet, cum quibus gehennae ignibus addicatur. 9. Quanto breve tempus videt sibi restare diabolus, ut damnetur, tanto in magna persecutionis ira movetur, divina justitia permittente, ut glorificentur electi, sordidentur iniqui, et ut diabolo durior creschac vita, nerit plenitudo pacis, dum ad Dei contemplationem absorpta carnis infirmitate convaluerint. Resurrectio mortu
Abbreviated transcription (Latin):
uidici. Om̃ĩs sapientia. sci¬
entia & opinione ꝯsistit.
Melior ẽ autẽ exscientia ue¬
niens ꝗͣ exopinatiõe sen¬
tentia. Nã illa uera ẽ. ista
dubia. Ad maioris.
culpȩ cumulum ꝑtinet scire
quenquam qđ sequi debeat:
et sequi nolle quod sciat Uñ
& dñs: Seruus in quid sciens
uoluntatẽ dñi sui et non faci¬
ens digna: plagis uapulabit
mnultis: Et iacobus: Scienti¬
inquid bonum et ñ facienti.
peccatũ ẽ illi Simplicitatẽ¬
uͦ cũ ignauia. uocari stulticia
simplicitatẽ uͦ cum pruden¬
tia: uocari sapientiam: Utile
ẽ multa scire: & recte uiuere
Qđ si utrumq ñ ualemus: me¬
lius ẽ. ut bene uiuendi studuĩ
quam multa sciendi sequam̃
Nꝑtinere ad beatitudinem
consequendam scientiã rerũ
nec ẽẽ beatum multa scire. s
ẽẽ magnũ beate uiuere: Ni
chil ꝓdesse hominẽ scire pri¬
dentiam cũ ignorantia di
et nichil obeẽ scientibꝰ q̃m.

Expanded text:
Omnis sapientia ex scientia et opinatione consistit. Melior est autem ex scientia veniens quam ex opinatione sententia. Nam illa vera est, ista dubia. 9. Ad majoris culpae cumulum pertinet scire quemquam quod sequi debeat, et sequi nolle quod sciat. Unde et Dominus: Servus, inquit, sciens voluntatem Domini sui, et non faciens, digne plagis vapulabit multis . Et Jacobus: Scienti bonum et non facienti, peccatum est . 10. Simplicitatem cum ignavia vocari stultitiam, simplicitatem vero cum prudentia vocari sapientiam. 11. Utile est multa scire et recte vivere. Quod si utrumque non valemus, melius est ut bene vivendi studium quam multa sciendi sequamur. 12. Non pertinere ad beatitudinem consequendam scientiam rerum, nec esse beatum multa scire, sed esse magnum beate vivere. 13. Nihil prodesse omnem scire prudentiam cum ignorantia Dei, et nihil ob
Abbreviated transcription (Latin):
on faciet cor miserum
cõpassione dampnatoꝵ con.¬
dolendi affectio: ubi tantũ
erit scoꝵ de dĩ cõtemplationt
gaudium: ut tristicie nullus
tribuatur introitus: Sicut
cõꝑatus color candidus. ni¬
gro colori fit pulchrior:. ita
& scoꝵ requies cõꝑata damy¬
nationi maloꝵ. głosior erit
nãtur impii pena: Post re¬
surrectionem scis in carne
ꝓmissa ẽ. cȩloꝵ ascensio. di-¬
cente ad patrem xp̃o: Nolo
ut ubi ego sum: et ipsi sĩt
mecum Si enim m̾bra
capitiᷤᷤ sumus: et unus in
censuri sumus Ex plicit

Expanded text:
on faciet in futurum compassione damnatorum condolendi affectio; ubi tantum erit sanctorum de Dei contemplatione gaudium ut tristitiae nullum tribuat introitum. Sicut comparatus color candidus nigro colori fit pulchrior, ita sanctorum requies comparata damnationi malorum gloriosior erit;nantur impii poena. Post resurrectionem sanctis in carne promissa est coelorum ascensio, dicente ad Patrem Christo: Volo ut ubi ego sum, et ipsi sint mecum . Si enim membra capitis sumus, et unus in censuri sumus. CAP.
Abbreviated transcription (Latin):
coꝑe. simul & anima
puniantur et corꝑe:
Ignem gebenne ad ali¬
quio lum̃ habere. ad
aliquid ñ hab̾e. hoc ẽ habere
lum̃ ad dampnationem ut
uideant impii uñ doleant:
et ñ hab̾e ad consolationem.
ne uideant. uñ gaudeant.
Apta fit cõparatio de cami¬
no trium pueroꝵ ad exem¬
plum ignis gehennȩ. Nam
sicut ille ignis ñ arsit ad tũ
pueroꝵ supplicium. et arsit
ad cõburenda ligamina uin¬
culoꝵ: ita ignis gehennȩ et
lucebit miseris ao augmen¬
tũ pęnarũ. ut uioeant uñ
doleant: et ñ lucebit ad con¬
solationẽ: ne uicleant uñ
gaudeant: Int̾ huius uite
& future infelicitatis mise¬
riam: multa discretio est:
uis enĩ et miseria ẽ ꝓpt
crutiationẽ doloꝵ. et tene¬
brȩ ꝓpt̾ lucis au̾sionẽ: quoꝵ¬

Expanded text:
corpore, simul et animo corpore, simul et animo puniantur et corpore. 2. Ignem gehennae ad aliquid lumen habere, ad aliquid non habere; hoc est, habere lumen ad damnationem, ut videant impii unde doleant; et non habere ad consolationem, ne videant unde gaudeant. 3. Apta fit comparatio de camino trium puerorum ad exemplum ignis gehennae. Nam sicut ille ignis non arsit ad trium puerorum supplicium, et arsit ad comburenda ligamina vinculorum, ita ignis gehennae et lucebit miseris ad augmentum poenarum, ut videant unde doleant, et non lucebit ad consolationem, ne videant unde gaudeant. 4. Inter hujus vitae et futurae infelicitatis miseriam multa discretio est. Illic enim et miseria est propter cruciationem dolorum, et tenebrae propter lucis aversionem: quo
Abbreviated transcription (Latin):
qui tam diuiduntur inqua.¬
tuor. ꝑfectoꝵ ordo unus est
qui cũ dño iudicat. et alius
qui iudicatur: utriq tam̃
cũ aͦ regnabunt: Similit̃
ordo reproboꝵ partitur in
duobus: dum hii qui intͣ
eccłia sunt mali: uidican¬
di sunt et dãpnandi: qui
uͦ extra eccł̃iam inuenien¬
di st̃: ñ sunt iudicandis
tantum dampnandi: Pri-¬
mus gͥ ordoꝰ de his qui ui¬
dicantur et regnant: Se
cundus ordo de his qͥ nõ
uidicantur et ꝑeunt. op¬
ponitur illi ordini ꝑfectoꝵ
in quo sunt hi qui ñ iudi¬
cant᷑ et regnant: Tercius
ordo de his qui uidicant᷑
et regnant. illi ordini est
contrarius. de quo sunt
qui iudicant᷑ et ꝑeunt:¬
Quartus ordo de his qui ñui
dicant᷑ et regnant. oppo¬
nitur illi contrario ordi¬
ni: in quo illi sunt qui ñ
iudicantur et ꝑeunt:
Gemina punit᷑ sententia
impius. dum aut hic
upplea .xxuiiii. De gehen
flamina. iusta uicissitu¬
dine: ut qui m̃te trac¬
tauerunt qđ ꝑficerẽt

Expanded text:
qui tamen dividuntur in quaqui tamen dividuntur in quatuor. Perfectorum ordo unus est, qui cum Domino judicat, et alius qui judicatur, utrique tamen cum Christo regnabunt. Similiter ordo reproborum partitur in duobus, dum hi qui intra Ecclesiam sunt mali, judicandi sunt et damnandi; qui vero extra Ecclesiam inveniendi sunt, non sunt judicandi, sed tantum damnandi. Primus ergo ordo eorum qui judicantur cundus ordo eorum qui non judicantur et pereunt opponitur illi ordini perfectorum, in quo sunt hi qui non judicantur et regnant. Tertius ordo eorum qui judicantur et regnant: illi ordini est contrarius, de quo sunt qui judicantur et pereuntQuartus ordo eorum qui non judicantur et regnant opponitur illi contrario ordini, in quo illi sunt qui non judicantur et pereunt. Gemina punitur sententia impius, dum aut hic CAPUT XXVIII. De gehennflamma juxta vicissitudinem, ut qui mente tractaverunt quod perficerent
Abbreviated transcription (Latin):
pus sententia: dum aut
hic ꝓ suis meritis. m̃tis ceci¬
tate ꝑcutitur. ne ueritatẽ
uideat: aut dum infine
dampnabitur. ut debitas
penas exsoluat Geminuẽ.
diuinum uidicium unũ
quo & hic uidicant᷑ homines
et in futuro: alterum quod
ꝓpt̃ea hic iuoicantur. ne illuc
uidicent᷑. Idõq quibusdam
ad purgationẽ tẽpał. ꝓficit
pena: quibusdam uͦ hic incho¬
at dampnatio: et illic ꝑfec¬
ta sꝑatur ꝑditio: Inuidicio
reprobi humanitatem xp̃i
in qua uidicatus ẽ uidebt̃
ut doleant: diuinitatemuᷤ
eius ñ uidebunt. ne gauo¬
eant: Quibus enim diui¬
nitas ostendit᷑: utiq aog¬
auoium demonstrat᷑. Pro
di̾sitate consci entiarũ.
et mitis apparebit in uidi
reprobis: Nam qualem qͥs¬
q. conscientiam tulerit: ta¬
lem et udicem habebit:
ut manente in sua tranqͥ¬
llitate xp̃o illis solis t̾ribi¬
lis appareat: quos consci¬
entia in mał accusat: Due
sunt differentie uł oroi¬
nes hominũ ñudicio.
hoc ẽ electoꝵ et repborũ.

Expanded text:
 dum aut hic pro suis meritis mentis caecitate percutitur, ne veritatem videat; aut dum in fine damnabitur, ut debitas poenas exsolvat. 7. Geminum est divinum judicium: unum quo et hic judicantur homines, et in futuro; alterum, quo propterea hic judicantur, ne illic judicentur. Ideoque quibusdam ad purgationem temporalis proficit poena; quibusdam vero hic inchoat damnatio, et illic perfecta speratur perditio. 8. In judicio reprobi humanitatem Christi, in qua judicatus est, videbunt, ut doleant, divinitatem vero ejus non videbunt, ne gaudeant. Quibus enim divinitas ostenditur, utique ad gaudium demonstratur. 9. Pro diversitate conscientiarum et mitis apparebit in judicreprobis. Nam qualem quisque conscientiam tulerit, tale et judicium habebit; ut, manente in sua tranquillitate Christo, illis solis terribilis appareat, quos conscientia in malis accusat. 10. Duae sunt differentiae vel ordines hominum in judicio, id est, electorum et rep
Abbreviated transcription (Latin):
nullũ: Nam quedam in
rebꝰ tẽꝑalia sũt: quedam
ꝑpetua: quedã uͦ sempi¬
t̾na Tẽꝑalia sunt. qͥbꝰ
in ẽ. ortus etobitus: ꝑ¬
petua: quibꝰ ortus ñ ter¬
minus: sempit̾na: ꝗbus
nec ortus nec t̾minus:

Expanded text:
 Nam quaedam in rebus temporalia sunt; quaedam perpetua, quaedam vero sempiterna. Temporalia sunt, quibus inest ortus et obitus; perpetua quibus ortus et non terminus; sempiterna quibus nec ortus nec terminus.
Abbreviated transcription (Latin):
teat dedisse: et nobis ac¬
cepisse sit utile. Auferre
ds̃ dr̃ homini donum aliqͦd
obdurare ds̃ dr̃ homin¬
em. ñ eius faciendo du¬
ritiam. s ñ auferendo eã.
quam sibi ipse nutriuit.
Nalit̾ et obcecare dr̃ quosdã
ds̾. ñ ut in eis eandem
ipse cecitatẽ faciat. s qͦd
ꝓeoꝵ inutilibus meritis.
cecitatem eoꝵ ab eis ipse
non auferat: Pierisq dĩ
dona dantur. ꝑseueran¬
tia uͦ doni ñ dat᷑ et in¬
de ẽ quod quidam pͥn¬
cipia habent conu̾siõis
bone: fine uͦ malo claud
Ea gͦ causa ẽ. quoo quidã
et bene incipiunt. et
eminaẽ p̾destinatio

Expanded text:
teat dedisse, et nobis accepisse sit utile. 13. Auferre Deus dicitur homini donum aliquodobdurare dicitur Deus hominem, non ejus faciendo duritiam, sed non auferendo eam quam sibi ipse nutrivit. Non aliter et obcaecare dicitur quosdam Deus, non ut in eis eamdem ipse caecitatem faciat, sed quod pro eorum inutilibus meritis caecitatem eorum ab eis ipse non auferat. 14. Plerisque Dei dona dantur, perseverantia vero doni non datur. Et inde est, quod quidam principia habent conversionis bonae, fine vero malo clauduEa ergo causa est, quod quidam et bene incipiunt, et De praedestinatio
Abbreviated transcription (Latin):
iracundia: restringe
illam. Si p̾ocupauerit¬
ira: mitiga eam. Tempe¬
ra furorem: temꝑa in¬
dignationem. Cohibe
animi motũ: refrena
iracundie inpetũ: Siñ
potes irã uitare. ł temꝑa
Siñ potes furorẽ cauere: uel
choibe: Promptior esto ad
suscipiendã: quã inferen¬
dãmolestiã. Discepotiꝰ ma¬
la tolerare quã facere. Disce
mala ferre pocius: quã refern¬

Expanded text:
iracundia, restringe illam; si praeoccupaverit, mitiga eam. Tempera furorem, tempera indignationem, cohibe animi motum, refrena iracundiae impetum. Si non potes iram vitare, vel tempera; si non potes furorem cavere, vel cohibe: promptior esto ad suscipiendam quam ad inferendam molestiam. Disce mala magis tolerare quam facere, disce mala ferre potius quam refer
Abbreviated transcription (Latin):
to colligit lutum. Ultra
modum flatus marispe¬
riculum parit: imbriũ
nimietas. periculum sus¬
citat. Linguosus homo.
imperitꝰ est: sapiens paui¬
us nititur uerbis. Breuẽ
sermonem scientia facit
loqui multũ. stulticia ẽ.
uar enĩ insipientis. in mu¬
tiplicatione ser monis.

Expanded text:
to colligit lutum, ultra to colligit lutum, ultra modum flatus maris periculum parit, imbrium nimietas periculum suscitat, linguosus homo imperitus est; sapiens paucis utitur verbis; brevem sermonem scientia facit; loqui multum stultitia est, vox enim insipientis in mutiplicatione sermonis.
Abbreviated transcription (Latin):
do peritus esto. Multũ ante
delibera quid dicas: ne reuo¬
care ñ possis qđ dicis. Fuge
casus lingue: lingua tua te
ñ ꝑdat. Tolle insidianti oc¬
sionem: ñ pateat inimicii
culis. ostuum: non loqua¬
ris quod excipiat inimicu
Amicum semꝑ habeto si¬
lentium: pone custodian
ori tuo : labiis tuis signa¬
culum p̾be. Oppone ling
tuȩ. cdaustra silentii: circũ¬
dude linguam munitio¬
ne custodie. Intende opa¬
tunitatẽ loquendi: tems
proferendi sermones in¬
quire. Scito: quo tempo¬
re loquaris: Considera
quando dicas. Tempon
congruo loquere. tẽpor
congruo tace. Tace usque quo
interrogeris: non loquaris n
int̾rogatus. Non dicas pͥisꝗ
audias: int̾rogatio ostuum
aperiat. Sint uerba tua pau¬
ca.Tolle uerbositatẽ sermo¬
nis suꝑflui. Loquendi mo¬
dum non eacedas: ne in mo¬
derate lingue incurraspe¬
riculuim. Multi loquia ñ
effugiunt culpam: multi¬
loquiũ. ñ declinat pecca¬
tũ. Fluuius exundans: ci¬

Expanded text:
do peritus esto. Multum ante do peritus esto. Multum ante delibera, quid dicas, ne revocare non possis. Fuge casus linguae, lingua tua non te perdat. 48. Tolle insidianti occasionem, non pateat inimici jaculis os tuum, non loquaris quod excipiat adversarius. Amicum semper habeto silentium, pone custodiam ori tuo, labiis tuis signaculum praebe, oppone linguae tuae claustra silentii, circumclude linguam munitione custodiae. Intende opportunitatem loquendi, tempus proferendi sermones inquire, scito quo tempore loquaris, considera quando dicas, tempore congruo loquere, tempore congruo tace. 49. Tace usquequo interrogeris; non loquaris, nisi interrogatus; non dicas, priusquam audias, interrogatio os tuum aperiat, sint verba tua pauca. Tolle verbositatem sermonis superflui, loquendi modum non excedas, ne immoderatione linguae incurras periculum, multiloquia non effugiunt culpam, multiloquium non declinat peccatum, fluvius exundans ci
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓcedat. Nichil qđ ñ expe¬
diat: sonus uocis eruͣpat.
Hoc ꝓcedat ex labiis. qđ
aures ñ polluat audientis.
Cauenda est uerboꝵ obsce¬
nitas: fugienda ẽ. turpi¬
tudo sermonis. Sermo
uanus: uane conscientie
lingua pandit: & qualis
sermo ostenditur: talis
animus cõprobat᷑. Ex
habundantia enĩ cordis:
os loquitur. Abocioso
guam. Caue a fabulis
ineptissimis. Aniles
Sermo ociosus: nonerit
absq iudicio. Unusqͥsq
rationem reoditurus
ẽ. sermonũ suoꝵ. Ante.
uniuf cuiusq faciem: sua
uerba stabunt. Qui ocio¬
sum uerbum ñ repͥmit:
ad noxia cito transit. Qui
minima spernit: inma¬
ximis facile ꝓruit. Mi¬
nor nãq culpa: maiorẽ
generat. Paulatim in¬
crescunt uitia: & dum
parua non cauemus:
in magnis ꝓlabimur.
queris: gͣuitate atꝙ.
doctrina digna exis¬
tant. Sit serm̃i uans
sit expectatio audien¬
tium utilis. Stude ñ¬
quod oportet. Discer¬
ne quid loquaris: quid tace¬
as: & in loquendo. et intacen¬

Expanded text:
ocedat; nihil quod non expeocedat; nihil quod non expedit sonus vocis erumpat; hoc procedat ex labiis, quod aures non polluat audientis. Cavenda est verborum obscenitas, fugienda est turpitudo sermonis, sermo vanus vanae conscientiae lingua pandit; et qualis sermo ostenditur, talis animus 509 comprobatur; ex abundantia enim cordis os loquitur . 46. Ab otioso guam. Cave a fabulis ineptissimis, aniles sermo otiosus non erit absque judicio. Unusquisque rationem redditurus est sermonum suorum ; ante uniuscujusque faciem sua verba stabunt. Qui otiosa verba non reprimit, ad noxia cito transit; qui minima spernit, in maximis facile proruit; minor namque culpa majorem generat; paulatim crescunt vitia, et dum parva non vitamus, in magnis prolabimur; queris gravitate atque doctrina digna existant; sit sermo tuus sit exspectationi audientium utilis: stude diquod oportet. Discerne quid loquaris, quid taceas, et in loquendo, et in tacen
Abbreviated transcription (Latin):
aliis expectaculum: nondes
aliis de te obtrectandi locum.
fuge inprobos: sꝑne igna¬
uos ate: fuge turbas homi¬
numꝰ maxime eius etatis
qui ad uitia. ꝓni sunt. Bonis
te conuinge. bonoꝵ consor¬
tium appete: bonoꝵ socie¬
tatem quere: sc̃is indiidis
adhere. Si fueris socius cor¬
uersationis: eris & iurtuti.
Qui cũ sapientibꝰ gͣditur
sapiens erit: qui cũ stulmꝰ
stultus erit. Similesenĩ: simi¬
libus conuingi solent. Peri¬
culosum ẽ. cuͣ malis uitam
ducere: ꝑnitiosum est cũ
his qui pͣue uoluntatis sũt.
maloꝵ odium: quã consor¬
tium. Sicut bona multa
habet cõmunis uita sc̃oꝵ:
sic plurima mala. societas
tetigerit inmundũ: co¬
inquinabit᷑. Claude & iã
aures tuas. ne audias ma¬
lum. Respue sermones in¬
pudicos. fuge inhonesta
uerba: nulla aures tuas
sermonum inpudicicia
subrepat. Uanus sermo:
ato polluit m̃temr. E fa¬
cile agitur. qͦd libenter
auditur. Nichil ex ore
uo qđ inpedire possit.

Expanded text:
aliis spectaculum, non des aliis spectaculum, non des aliis de te obtrectandi locum, fuge improbos, pelle ignavos a te; fuge turbas hominum, maxime ejus aetatis qui ad vitia proni sunt. 44. Bonis te adjunge, bonorum consortium appete, bonorum societatem quaere. Sanctis individue adhaere. Si fueris socius conversationis, eris et virtutis; qui cum sapientibus graditur, sapiens erit, qui cum stultis, stultus erit, similes enim similibus conjungi solent. Periculosum est cum malis vitam ducere, perniciosum est cum his qui pravae voluntatis sunt malorum odium, quam consortium; sicut multa bona habet communis vita sanctorum, sic plurima mala affert societas tetigerit immundum, coinquinabitur ab eo; claude etiam aures tuas, ne audias malum. 45. Respue sermones impudicos, fuge inhonesta verba, nulla aures tuas sermonum impudicitia subrepat, vanus sermo cito polluit mentem, et facile agitur quod libenter auditur. Nihil ex ore tuo, quod impedire possit,
Abbreviated transcription (Latin):
laudem ñ appetit: nec
contumeliam sentit.
Si contẽpnis laudem:
facile uituꝑationem
relinquis. Non idõ te
bonũ erristimes sibonꝰ
p̾diceris lingua alieua.
conscientiam tuã in¬
terroga. Discerne te tuo
qui sis sicut tu: qui con¬
scius es tui. Quid enim
ꝓdest dũ malus es. si bo¬
nus p̾diceris: aut quid
boni laus ꝑtinet adrẽ
ueste ñ simules sc̃itatẽ.
Qualis haberi uis: talis
esto. Professionem tuã
& habitu. incessu dem¬
onstra. Sit in gressu
tuo. simplicitas: inmo¬
tu puritas.: in gestu
guitas: inincessu ho¬
nestas. Nichil dedeco¬
ris: nichil lasciuie m
chil petulantiȩ: nichil
insolentie nichil leui¬
tatis: in incessu tuo ap¬
pareat. Animus enĩ: incor¬
poris habitu apparet. Geftꝰ
corporis: signũ est m̃tis. Cor¬
poris gestui: animus prodit᷑.
Corporis gestu: animi habitu
pandit᷑. Incessus gͦ tuus: ima¬
ginem leuitatis ñ habeat.
Incessus tuus: alterius ocłos
ñ offendat. Non pͣbeas de te

Expanded text:
laudem non appetit, nec laudem non appetit, nec contumeliam sentit; si contemnes laudem, facile et vituperationem rejicies. Non ideo te bonum existimes, si bonus praediceris; in lingua aliena conscientiam tuam interroga; discerne te tuo,quis sis, sicut tu, qui conscius es tui; quid enim prodest, 508 dum malus es, si bonus praediceris? aut quid boni laus pertinet ad te, veste non simules sanctitatem; qualis haberi vis, talis esto, professionem tuam et habitu et incessu demonstra, sit in ingressu tuo simplicitas, in motu puritas, in gestu gravitas, in incessu honestas, nihil dedecoris, nihil lasciviae, nihil petulantiae, nihil insolentiae, nihil levitatis in incessu tuo appareat; animus enim in corporis habitu apparet, gestus corporis signum est mentis, corporis gestu animus proditur, corporis gestu animi habitus panditur, incessus ergo tuus imaginem levitatis non habeat, incessus tuus alterius oculos non offendat; non praebeas de te
Abbreviated transcription (Latin):
alienis cabemitatibus. sat¬
ciare fletibus. In alienis
meroribꝰ ñ sis durus: non
ferreus: non sint tibi diĩ
p̃cordia. Sic alienã mise¬
riam: tanquã tuã luge.
Intribulatione alterius
esto tristis. Cum plangs¬
tibꝰ plange: cũ flentibus
fle: cum lugentibus m̃tis aff¬
ectibus iungere. In omĩbus
actibus tuis. in omĩbus oꝑibꝰ
tuis. in omĩ conuersatiõe
tua. imitare bonos: emula¬
re scõs. Habeto ante oculos
exempla scoꝵ: exrempla
scoꝵ imitando considera:
Sint tibi patrum exempla:
discipline imitam̃ta. In¬
tende ad bene uiuendũ¬
lum opinio contristet ad¬
uersa. Disce bono ftagr̃e
p̃conio. Habeto testimo¬
nium bonum: custodi bo¬
nã famam tuam. Nullis
fetoribus obscuretur: nul¬
lis laceret᷑ opinionibus.
Laceratio opinionis: boni
oculis. Nonsis circum fla
magis bonus quã uideri
stude. Non exquiras si
quis te extollat: aut si
quis contẽpnat: nec fa¬
uor te seducat. nec tutu¬
peratio frangat. q tu

Expanded text:
alienis calamitatibus, satalienis calamitatibus, satiare fletibus in alienis moeroribus; non sis durus, non sis ferreus, non sint tibi dura praecordia. Sic alienam miseriam tanquam tuam luge; in tribulatione alterius et tu esto tristis. Cum plangentibus plange, cum flentibus fle, cum lugentibus mentis affectu conjungere. 41. In omnibus actibus tuis, in omni opere tuo, in omni conversatione tua, imitare bonos, aemulare sanctos, habeto ante oculos exempla sanctorum, exempla justorum imitando considera, sint tibi patrum exempla disciplinae incitamenta. Intende ad bene operandulum opinio contristet adversa; disce bono fragrare praeconio, habeto testimonium bonum, custodi bonam famam tuam, nullis fetoribus obscuretur, nullis laceretur opinionibus. Laceratio enim opinionis boni joculis, non sis circumflatumagis bonus quam videri stude; non exquiras si quis te extollat, aut si quis contemnat; nec favor te seducat, nec vituperatio frangat; qui
Abbreviated transcription (Latin):
constantie. O dientes ad
pacẽ inuita: discordes
ad concordiam reuoca:
dissidentium corda. ad¬
pacem reconcilia Fabeto
placabilitatem mͣtis. ha¬
beto animi benignitatẽ.
mptus esto in affectu: af¬
fabilis insermone. Gra¬
to animo affare om̃s:
nullus existat sermo
ue semꝑ in pace. Innul¬
la causa contendas: in
nulla accione decerta¬
re studeas. Contẽptio.
contra dictionem exi¬
git. Contentio lites
parat. Contentio lites
gignit: contentio fa¬
ces odioꝵ accendit. Pa¬
cem cordis contentio
extinguit: concordiã
contentio rũꝑit. Si
ceciderit inimicus tuus: non
gͥtuleris. Inuiria aduersarii.
nolli extolli. Non leteris suꝑ
inimici tui interitum: ne suꝑ¬
ueniant in te similia: ne fors¬
te conuertat ds̃ abeo inte
iram suam. Qui enĩ cong¬
audet inimici casu: cito inci¬
dit in illum. Sit magis erga
humiliatum humanls affec¬
tus: sit erga deiectum con¬
passionis interitus. Delec¬
tet te dolor: suꝑ eum qui
afflictus est. Condole in

Expanded text:
constantiae, odientes ad constantiae, odientes ad pacem invita, discordantes ad concordiam revoca, dissidentium corda pace concilia, habeto placabilitatem mentis, habeto animi benignitatem, promptus esto in affectu, affabilis in sermone, grato animo affare omnes; nullus existat sermo ve semper in pace, in nulla causa contendas, in nulla actione decertare studeas. Contentio contradictionem exigit, contentio lites parit, contentio rixas gignit, contentio faces odiorum accendit. Pacem cordis contentio exstinguit, concordiam 507 contentio rumpit. Si ceciderit inimicus tuus, noli gratulari, in ruina adversarii noli extolli; non laeteris super inimici interitu, ne superveniant in te similia, ne forte convertat Deus ab eo in te iram suam. 40. Qui enim gaudet de inimici casu, cito incidet in illum: sit magis erga humiliatum humanus affectus, sit erga dejectum compassionis intuitus, delectet te dolere super eum qui afflictus est; condole in
Abbreviated transcription (Latin):
in corde tuo ñ reserues: dolo¬
rem in animo ñ retineas.
Iufer a corde: frat̃nã offensi¬
onem: aliene nequitie ñ
serues dolorem. Odiume
nim a regno dĩ separat᷑ a
cȩlo subtrahit: a paradiso
eicit. O dium nec passione
adimitur: nec martyrio
expiat᷑ nec sanguine fu¬
indreli referam ignem:
Inuidia cuncta uͥtutũ germina
ꝯcmat. Inuidia cunctabona ar¬
dore pestifero deuorat: Inuidia
urit: m̃tẽ afficit: cor hominis
quasi quedam pestis de¬
pascit. Occurrat gͥ contra
Telũ bonitas: adu̾sus inui¬
diam caritas p̾parctur.
De bono alterius nondo¬
leas: de alterius. ꝓfectibꝰ
non tabescas. Nullius ꝓspe¬
ritate lacereris: nullius
felicitate crucieris: nulluiꝰ
inuidiȩ facibus agiteris.
Pace amaͬ pacem dilige:
pacem cũ om̃ibꝰ retine.
Om̃s in mansuetudine
retine: & caritatẽ amplec¬
tere. Proba te amplius
amare: quã ipse amaris.
Non sis inpace infidus:
non sis leuis inamitia.
Retine semꝑ uinculum

Expanded text:
in corde non reserves, doloin corde non reserves, dolorem in animo non retentes, aufer a corde fraternam offensionem, alienae nequitiae non reserves dolorem. Odium enim hominem a regno Dei separat, a coelo subtrahit, a paradiso ejicit, odium nec passione adimitur, nec martyrio expiatur, nec fuso sanguine zeli referam ignem? invidia cuncta virtutum germina concremat, invidia cuncta bona ardore pestifero devorat. Haec priurit, mentem afficit, cor hominis, quasi quaedam pestis, depascit. Occurrat igitur contra zelum bonitas, adversus invidiam charitas praeparetur; de bono alterius non doleas, de alterius profectibus non tabescas, nullius prosperitate lacereris, nullius felicitate crucieris, nullius invidentiae facibus agiteris. 38. Pacem ama, pacem dilige, pacem cum omnibus retine, omnes in mansuetudine et charitate amplectere; proba te amplius amare quam ipse amaris; non sis in pace infidus, non sis levis in amicitia. Retine semper vinculum
Abbreviated transcription (Latin):
uelocit᷑ ad reconciliatio¬
nem: offensioni tue. ci¬
to ueniam postula. Non
dormias: nisi reu̾taris
ad pacem. Non requiescas.
nisi recõcinatus fueris fratri.
Reuoca eum: celerr imo dilec¬
tionis affectu Reuoca eũ
humilitate: ad grãm. Humi¬
litatis illi affectu prosternere:
supplici animo ueniam dep̃¬
care. Petenti quoq. tibi: ue¬
niam libent̃ indulge. Pos¬
centi indulgentiam: placan
dimitte. Reuertentẽ statĩ
amplectere. Redeuntẽ. con¬
festim benigna suscipe cari¬
tate. Dimitte: ut dimittat
tibi. Ignosce: ut ignoscit¬
possit. Peccanti in te: nonro¬
tribuas scd̃m culpam. sciens
quia inte uenturũ ẽ uidis
Non enĩ habebis indulgei¬
tiam: nisi dederis. Et sulloꝰ
ñ supplicet. si tibi dimitti
ñ postulet. si ad dep̃candi
humilitatẽ ñ subeat. si peꝰ¬
catum suũ mala conscientia ñ
agnoscit: tu relara excorde:
tu dimitte ex animo: tugͣtis
indulge: tu ueniam propͥa
uoluntate concede. Dolorẽ

Expanded text:
velociter ad reconciliatiovelociter ad reconciliationem offensionis tuae, cito veniam postula; non dormias, nisi revertaris ad pacem; non requiescas, nisi reconciliatus fueris fratri. Revoca eum celerrimo dilectionis affectu. Revoca eum humilitate ad gratiam; humili te illi affectu prosterne, supplici animo veniam deprecare. Petenti quoque tibi veniam libenter indulge; poscenti indulgentiam placanter dimitte, revertentem statim amplectere. Redeuntem confestim benigna suscipe charitate. 36. Dimitte, ut dimittatur tibi. Ignosce, ut ignoscatur tibi, peccanti 506 in te non retribuas secundum culpam, sciens quia et in te venturum est judicium. Non enim habebis indulgentiam, nisi dederis; et si ille non supplicet, si sibi dimitti non postulet, si deprecandi humilitatem non subeat, si peccatum suum mala conscientia non agnoscit, tu relaxa ex corde, tu dimitte ex animo, tu gratis indulge, tu veniam propria tua voluntate concede. Dolorem
Abbreviated transcription (Latin):
remittas. Magna ẽ gła:
sicui potiusti nocere par¬
cas. Quando enĩ conuitia
tua id faciunt. Quicqͥd
tibi contigit aduersi: ꝓ
Consideratione gͦ iusticie:
dolorem tẽpera. Leuius
portabis. si ꝓ quibꝰ infert᷑
intenderis. Cum gͦ dero¬
gatur tibi: tu ora. Cum
maledicet᷑ tibi: tubene¬
dic. Maledicenti: bene¬
dictionem oppone. Iras¬
centem: patientia delim.
Blandim̃to: iracundiã
furentis dissolue. Uince
nequitiam lenitate :
Uince bonitate maliciã.
nimicos pacis: omĩ mo¬
destia placa. Mala alioꝵ:
tuo bono exsupera. Tran¬
quilla m̃te: llatas con¬
tumelias abice. Tranquil¬
lo corde: dolorẽ iniurie¬
porta. U ulnus quamuis
Ualde enĩ comedit animũ
uulnus inlusum. Quã¬
to enĩ magis eũ regis:
tanto maurime auges
A peri gͦ hoc gͣuato animo
et ñ te excruciat. Sicon¬
tristaueris in aliquo
fratrẽ tuũ: satis fac illi.
Si peccaueris in eũ: age
penitentiã coram illo.
Si offenderis cuiquam:
reꝓpitia eum p̾ce. ꝑge

Expanded text:
remittas; magna est gloria, remittas; magna est gloria, si cui potuisti nocere parcas. Quando enim conviciartua id faciunt. Quidquid tibi contigit adversum, pro consideratione ergo justitiae dolorem tempera. 34. Levius portabis, si pro quibus infertur intenderis; cum ergo derogatur tibi, tu ora; cum maledicitur tibi, tu benedic maledicenti, benedictionem oppone, irascentem patientia delinire, blandimento iracundiam furentis dissolve. Vince nequitiam lenitate, vince bonitate malitiam, inimicos pacis omni modestia placa, mala aliorum tuo bono supera, tranquilla mente illatas contumelias porta; aperi tranquillo corde dolorem; injuriae vulnus, quamvis valde autem comedit animum vulnus inclusum, quanto enim magis id tegis, tanto maxime auges; aperi ergo hoc gravato animo, et non te excrucia. 35. Si contristaveris in aliquo fratrem tuum, satisfac illi. Si peccaveris in eum, age poenitentiam coram illo, si offenderis quemquam, repropitiare eum prece. Perge
Abbreviated transcription (Latin):
Despice ꝓbra: illate contume¬
lie irrisionem Despiciendo
exsuꝑa: dissimulando erro¬
res detrahentiũ calca. Contu¬
melias detrahentiũ: cũ pati¬
entia suꝑa. Sagittas contu¬
meliȩ patientiȩ clipeo fran¬
ge. Prepara contra asperũ
uerbũ: tolerantiȩ dipeum.
Contra lingue gladium.
incitet: quãuis exrasꝑetͥ
quãuis insultet. quamuis
lacesset: quamuis conuitie¬
tur. quãuis cͥminet᷑: q̃mus
ad litem prouocetꝰ quamuis
uiriam fatiat: quam uis af¬
ficiat contumelus. Tu sile.
tu tace. tu dissimula. tu con¬
tempne. tu non loquaris:
tu exerce silentiũ. Inuiriatꝰ.
non respondeas: conuitium
non retorqueas. Contume¬
liam ñ rependas. Tene silen¬
tium patientiȩ: tacendo ci¬
destiam: disce tolerantiam
Ip̃m intende: & non doles
inuirias. Pro nobis namq
flagellis cesus: sputus de¬
risus: clauis confixrus: spi¬
nis coronatus. Crucidã¬
natus: semꝑ conticuit.
Uagna ẽ. uirtus: si non le¬
das. aquo lesuses. Magna
est fortitudo: si & iã lesus

Expanded text:
despice probra illatae contumeliae. Irrisionem despiciendo exsupera, dissimulando errores detrahentium calca, contumelias detrahentium patientia supera. Sagittas contumeliae clypeo patientiae frange. Praepara contra asperum verbum tolerantiae clypeum, contra linguae gladium pincitet, quamvis exasperet, quamvis insultet, quamvis lacessat, quamvis convicietur, quamvis criminetur, quamvis ad litem provocet, quamvis juriam faciat, quamvis afficiat contumeliis, tu sile, tu tace, tu dissimula, tu contemne, tu non loquaris, tu exerce silentium. Injuriatus non respondeas, convicium non retorqueas, contumeliam non repetas. Tene silentii patientiam, tacendo cidestiam, disce tolerantiam, Christum attende, et non doleas injurias. Pro nobis namque flagellis caesus, sputis derisus, clavis confixus, spinis coronatus, cruci damnatus, semper conticuit. Magna est virtus, si non laedas, a quo laesus es; magna est fortitudo, si etiam laesus