comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
rib: exituros : & adeadem mox immortalia redituros. nullas in
uerbis apłi patiemur angustias . Siue ubi dic̃ tu qđ semnas ñ
b& pauldlũ : tam̃ ante moriantur : Ac ꝑ hoc & aresurrectione
ñer̃ alieni : quã dormitione p̃cedunt : Quã uis breuissima : ñ tam̃
nulla : Cur aũ nob̵ incredibile uideat᷑ illã multitudinẽ corpo¬
rũ inaere quodã modo seminari : atq ibi ꝓtinus immortalit̃ atq
incorruptibilit̃ reuiuescere : cũ credamꝰ qđ idẽ ipse apłs aꝑtis¬
sime dicit : inictu oculi. futurã resurrectionẽ : Et in membra
sine fine uictura. tanta facilitate . tãq in estimabili uelocita¬
te rediturũ antiquissimorũ cadauerũ puluerẽ: Nec ab illa
sententia qua homu dictũ ẽ t̃raes & int̃rã ibis. futuros illos
scõs arbitremꝰ᷑ immunes . si eorũ morientiũ in t̾rã ñ reccident
corpora : sed sic̃ in ipso raptumorient᷑ ita & resurgunt . dũ ferunt᷑

Expanded text:
libus exituros et ad eadem mox immortalia rlibus exituros et ad eadem mox immortalia rverbis Apostoli patiemur angustias, sive ubi dicit: Tu quod seminas, non  paululum tamen ante moriantur, ac per hoc et a resurrectione non erunt alieni, quam dormitione praecedunt quamuis breuissima, non tamen nulla. cur autem nobis incredibile uideatur illam multitudinem corporum in aere quodam modo seminari atque ibi protinus immortaliter atque incorruptibiliter reuiuescere, cum credamus quod idem ipse apostolus apertissime dicit, in ictu oculi futuram resurrectionem et in membra sine fine uictura tanta facilitate tamque inaestimabili uelocitate rediturum antiquissimorum cadauerum puluerem ? nec ab illa sententia, qua homini dictum est: terra es et in terram ibis, futuros illos sanctos arbitremur immunes, si eorum morientium in terra non reccident corpora, sed sicut in ipso raptu morientur, ita et resurgent, dum feruntur
Abbreviated transcription (Latin):
aere nos direxit sẽꝑcũ dnõ ẽẽ mansuros : Quia nec ipse utiq: ibi
manebit : quia ueniens transiturus ẽ : Ueniente qui ppe ibitur
obuã ñ manenti : Sedita cũ dño erimꝰ Id est sic erimꝰ habentes
corpora sempit̃na : ubicũq cũillo fuerimꝰ: Ad hunc aũ sensum
quo existimemꝰ &iã illos quos hic iuiuos biuenturus ẽ oñs. in ipso par¬
uo spatio & passuros mortẽ &accepturos in mortalitatẽ ipse apłs
nos uid&dur urgere ubi dic̃ In xp̃o. om̃s uiuificabuntur : Cum
alioloco deipsa loquens resurrectione corporũ. dicat : Iu qđ sem¬
nas ñ uiuificat᷑ nisi moriatur : Quomodo lgit᷑. quos uiuentes he
ant᷑: Cũ uideamꝰ ꝓpt̃ hoc eẽ dictũ : tu qđ sennas ñ uiuificatur.
nisi moriatur : Siergo scõs qͥreperient᷑ xpo ueniente uiuentes :
eiq: in obuiã rapient᷑. crediderimin eodẽ raptu demortalib corpo¬

Expanded text:
aere nos dixerit semper cum Domino esse mansuros; quia nec ipse utique ibi aere nos dixerit semper cum Domino esse mansuros; quia nec ipse utique ibi manebit. quia ueniens transiturus est; uenienti quippe ibitur obuiam, non manenti; sed ita cum Domino erimus, id est, sic erimus habentes corpora sempiterna, ubicumque cum illo fuerimus. Ad hunc autem sensum, quo existimemus etiam illos, quos hic uiuos inuenturus est Dominus, in ipso paruo spatio et passuros mortem et accepturos inmortalitatem, ipse apostolus nos uidetur urgere, ubi dicit: In Christo omnes uiuificabuntur; cum alio loco de ipsa loquens resurrectione corporum dicat: Tu quod seminas, non uiuificatur. nisi moriatur. Quo modo igitur, quos uiuentes hicantur, cum uideamus propter hoc esse dictum: Tu quod seminas, non uiuificatur, nisi moriateique in obuiam rapientur, crediderimus in eodem raptu de corporibus morta
Abbreviated transcription (Latin):
reperiri : & hoc eũ intellegi claruerit qđ uident᷑ ũba ipsa clamare:
s suꝑ induant᷑ in mortalitate : ut absorbeat᷑ mortale auita huic
sententiȩ ꝓcul dubio c̃ueni&. qđ in regula fidei c̃fitem᷑ Uentu¬
rũ dnm : iudicaturũ uiuos & mortuos : Utñ hic intellegamꝰ. uiuos
iustos mortuos aũ inuistos. Quã uis iudicandi sint. iusti & in¬
iusti Sed uiuos quos ñdũ exisse : mortuos quosiã exisse de corpo¬
rib aduentus eiꝰ inueni& : Quȩsiita ẽẽ c̃stiterit: illa uba excuti
endaer̃ . Quomodo sic accipiamꝰ tu qđ seminas ñuuuficat᷑ nisi
moriat᷑ Et om̃s resurgemꝰ siue om̃s dormiemꝰ ut ñ ad uersent᷑
secũ uiuebant. transfigurabat apłs. nũ quã omnino moritu¬
risunt an ipso tẽporis puncto : quo cũ resurgentib rapient᷑
te transibunt : Neꝙ enĩ dicendũ ẽ fieri ñ posse . ut dũ ꝑaera
in sublime portant᷑ . in illospatio &moriant᷑ & reuiuis cant:

Expanded text:
egi uoluisse claruerit. quod uidentur uerba ipsa clamare, sed superinduantur inmortalitate, ut absorbeatur mortale a uita. huic sententiae procul dubio conueniet, quod in regula fidei confitemur uenturum dominum iudicaturum uiuos et mortuos. ut non hic intellegamus uiuos iustos, mortuos autem iniustos, quamuis iudicandi sint iusti et iniusti, sed uiuos. quos nondum exisse. mortuos autem, quos iam exisse de corporibus aduentus eius inueniet. quae si ita esse constiterisic accipiemus \'tu quod seminas, non uiuificatur, nisi moriatur\\ et \'omnes resurgemus siue \'omnes dormiemus,\' ut non aduersentur secum uiuebant, transfigurabat apostolus, numquam omnino morituri sint, an ipso temporis puncto, quo cum resurgentibus rapientur a celeritate transibunt. Neque enim dicendum est fieri non posse, ut, dum per aera in sublime portantur, in illo spatio et moriantur et reuiuescant.
Abbreviated transcription (Latin):
ad uerba beati apłi ꝑtina : uid&ur asserere quosdã infine scł̃i ad¬
uenente dño : cũ futura ẽ resurrectio mortuorũ: ñ eẽ morituros.
Seduiuos reꝑtos : In illã immortalitatẽ quȩ scis &iã ceeris dabit᷑
repente mutandos : &simul cũ illis rapiendos sic̃ dic̃ in nubib: ed
morte ñ p̃cedente uiuificatos. ad uitã ꝑp&uã transituros. di¬
cere inueniat᷑ apłs Stulte tu. qđ seminas n uiuificat᷑ nisimo
riatur : Nã &illud qđ in plerisq codicib legitur : om̃s resurgemꝰ¬
nisi mors p̃cesserit. nulla ẽ : Et quomodo ñ nulli codices haber
om̃s dormemꝰ multo facilius &aꝑtius id cogit intellegi Et si
quid aliud tale inscis litteris inuentꝰ ad iduid&ur impellere :
ut nullos homnũ existimdur inmortalitatẽ : nisi mors p̃cesse¬
rit adepturus : Proinde uellẽ sic̃ dixi : debis uerbis audire

Expanded text:
ad uerba beati apostoli pertinet, uidetur adserere quosdam in fine saeculi adueniente domino, cum futura est resurrectio mortuorum, non esse morituros, sed uiuos repertos in illam inmortalitatem, quae sanctis etiam ceteris datur, repente mutandos et simul cum illis rapiendos, sicut dicit, in nubibus; morte non praecedente uiuificatos ad uitam perpetuam transituros, dicere inueniatur apostolus: Stulte, tu quod seminas, non uiuificatur, nisi prius moriatur. nam et illud, quod in plerisque codicibus legitur, \'omnes resurnisi mors praecesserit, nulla est. et quod nonnulli codices habent \'omnes dormiemus, multo facilius et apertius id cogit intellegi. et si quid aliud tale in sanctis litteris inuenitur, ad id uidetur inpellere, ut nullus hominum existimetur inmortalitatem, nisi mors praecesserit, adepturus. proinde ubi dixi
Abbreviated transcription (Latin):
reuelatas : eplm conscriptionẽq transmis: : Quã me ꝓfide uerita¬
tis plenus cognoscenda rogante et petente : dictauit graopͥmũ
ipse sermonẽ: S. ꝑ mepostea in latinũ uersa ẽ : Quȩ utuos scĩ
etbeati fr̃s. quã ueracit᷑ gesta sunt. lã fideliter habeatis suscepta
imploro : Cestus sum enĩ qm̃ sic̃ ipse beatꝰ mastyr dignatꝰ ẽ nun¬
tiare. ꝓsalute mundi periditantis se mnfestarȩ. Ita auxilio
ap̃sentia tanti patroni: Siuos talepignꝰ dignostudio diligatis ::

Expanded text:
evelata sunt, epistolam conscriptionemque transmisi, quam me pro fide veritatis plenius cognoscendae rogante et expetente dictavit graeco primum ipse sermone, sed per me postea in latinum versa est. Quae et vos, sancti et beati fratres, quam veraciter gesta sunt, tam fideliter suscepta habeatis imploro. Certus sum enim quia, sicut ipse beatus Martyr dignatus est nuntiare et pro salute mundi periclitantis se manifestare, auxilio et praesentia tanti patroni, si vos tale pignus digno studio diligatis,
Abbreviated transcription (Latin):
poris secuta ẽ. deserente anma : Hlaec deseruit uolens. hȩc coac¬
ta ẽ deserere nolens : Iãquã illa dicer&ur : Recessisti abeo que
diligere debuifti : recede ab eo quod dilexifti : Quis enĩ uult
mori : Prorsus nemo : Etitanemo utbeato p&ro dicer&ur
Alt̃ te cing& & fer& quotuñuis : Siergo nulla eet̃ mortis ama¬
ritudo ñ eẽt magna martyrũ fortitudo: Et mortui qui

Expanded text:
poris secuta est deserente anima. Hac deseruit volens, hac coacporis secuta est deserente anima. Hac deseruit volens, hac coacta est deserere nolens. Tanquam illi diceretur: Recessisti ab eo quem diligere debuisti, recede ab eo quod dilexisti. Quis enim vult mori? Prorsus nemo: et ita nemo, ut beato Petro diceretur, Alter te cinget, et feret quo tu non vis . Si ergo nulla esset mortis amaritudo, non esset magna martyrum fortitudo. CAPUT I
Abbreviated transcription (Latin):
mul rapiemur cũ illis innubib obuiã dño inaera: Nũ quid
ubi tanta ẽ c̃solatio: Det̃geatur luctꝰ ex animo. fides ex¬
pellat dolorẽ : Intanta spe ñ dec& eẽ triste tẽplũ dĩ
bi habitat bonꝰ c̃solator : ibi fallit ꝓmssor : Quid mortuũ¬
Consolemur nos ergo inuicẽ : & his sermonb: nr̃is : potest
ñ dolore humanũ cor: defuncto carissimo: Melius tam̃
cũ dol& sanat᷑ corhumanũ : quã ñ dolendo fit inhuma¬
nũ : Maria dnm̃ quȩ rebat : & mortuũ fratrẽ dolebat :
Sed quid mraris. quia maria dolebat tunc: cũ ipse dñs fle¬
bat: Mouere aũ quẽ ius potest : quomodo flebat mortuũ
se continuo iubate uicturũ: Non mortuũ flebat.
que ipse suscitauit : s mortẽ quã sibi homo peccando cõ¬
parauit: Sienĩ peccatũ ñ p̃cessiss&. sine dubio mors secuta
ñ fuiss& : Secuta ẽ ergo mors &iã corporis: quã p̃cessit
mors anmȩ : Mors animȩ p̃cessit deserendo dm̃ & mors cor¬

Expanded text:
 rapiemur in nubibus obviam Christo in aera. » Numquid ubi tanta est consolatio: detergatur luctus ex animo, fides expellat dolorem. In tanta spe non decet esse triste templum Dei. Ibi habitat bonus cConsolemur ergo nos invicem, et in his sermonibus nostris. Potest non dolere cor humanum defuncto charissimo: melius tamen cum dolet sanatur cor humanum quam non dolendo fit inhumanum. Maria Domino cohaerebat, et mortuum fratrem dolebat. Sed quid miraris quia Maria dolebat tunc, cum ipse Dominus flebat? Movere autem quemvis potest, quomodo flebat mortuum, se continuo jubente victurum ? Non mortuum flebat, quem ipse suscitavit; sed mortem, quam sibi homo peccando comparavit. Si enim peccatum non praecessisset, sine dubio mors secuta non fuisset. Secuta est ergo mors etiam corporis, quam praecessit mors animae. Mors animae praecessit deserendo Deum, et mors cor
Abbreviated transcription (Latin):
finens quisq uitã : nisi qđ meruit in ipsa ñ poterit habere
post ipsã ꝑmittant᷑ itaq pia corda carorũ. desuorũ mortib con¬
tristari dolore sanabili : & c̃solabiles lacrimas funda nN c̃ditione¬
mortali : Quas tam̃ reprimat fidei gaudiũ : qua creduntꝰ fide¬
sire : Sit piuirib cura sepeliendi & sepulchra c̃sutuendi qa
porib patriarcharũ aliorũq scõrũ inhumatis cada uerib c̃or
cia postremi muneris : & sui humani lenim̃ta mȩroris : Verũ
carne ñspũ mortuos ñ solũ carnalit̃ s & iã spĩtalit̃ amant :
sic̃ & gentes quespẽ ñ habent : Non tantũ ait ut ñ c̃tristemini
sut ñsic ẽtristem quẽ ad modũ gentes quȩ spem ñ habent:¬
ut contristemis:: Sed ubi c̃tristaris. c̃sol&ur
tespes : Quomodo enĩ contristaris: Ubi corpus quod uuit
exanima fit ex anime : Discedente anima : Qui ambula¬
bat lac& : qui loquebatur tac&: Clausi oculi. lucẽ ñcapi¬
unt: Aures nulla uoce patescunt : Om̃a m̃brorũ officia

Expanded text:
finiens quisque vitam, nisi quod meruit in ipsa, non potest habere post ipsam. Permittantur ergo pia corda charorum de suorum mortibus contristari dolore sanabili, et cmortali, quas tamen reprimat fidei gaudium, qua creduntur fidesire. Sit pro poribus patriarcharum, aliorumque sanctorum, et humanis cadaveribus quorcia postremi muneris, et sui humani lenimenta moeroris. Verum ilcarne, non spiritu mortuos, non solum carnaliter, sed etiam spiritualiter amant. sicut et gentes, quae spem non habent; non tantum ait, ut non contristemini, sed ut non sic contristemini, quemadmodum gentes, quae spem non habentut contristemini: sed ubi contristaris, consoletur te spes. Quomodo enim non contristaris, ubi corpus quod vivit ex anima, fit exanime, discedente anima? Qui ambulabat jacet, qui loquebatur tacet, clausi oculi lucem non capiunt, aures nulli voci patescunt: omnia membrorum officia
Abbreviated transcription (Latin):
runt de quib: dictum est. Quo abundabit initas refriges
icaritas multorum : frigus caritatis : silentium
cordis ẽ : flagrantia caritatis. clamor cordis ẽ : In omnib: gratias agite:¬
Nera fidelium humilitas ẽ innullo superbire : Innullo mur¬
murare: nec ingratum esse nec querulum Sed in omnibus dĩ iudi¬
cus gratias dõ agere : dm̃ que laudare : Cuius omnia opera aut

Expanded text:
runt? De quibus dictum est: Quoniam abundavit iniquitas, refrigescet charitas multorum . Frigus charitatis, silentium cordis est: flagrantia charitatis, clamor cordis est. Si semper manet charitera fidelium humilitas est, in nullo superbire, in nullo murmurare; nec ingratum esse, nec querulum; sed in omnibus Dei judiciis gratias Deo agere, Deumque laudare, cujus omnia opera aut
Abbreviated transcription (Latin):
Non putemus eẽ emendandum: Multa hinc dici possunt.
quȩ imꝑbanda ñ sint : sed eligo in his uerbis hoc intelligere.
quod omnis. ł pene omnis frequentat eccła. Ut p̃cationes
accipiamus dictas quas facimus incelebratione sacramentoꝵ
ante quã illud quod ẽ in dñi mensa. incipiat benedici : oratio

Expanded text:
non putemus enon putemus equae improbanda non sint, sed eligo in his verbis hoc intelligere, quod omnis vel pene omnis frequentat Ecclesia, ut precationes accipiamus dictas, quas facimus in celebratione sacramentorum, antequam illud quod est in Domini mensa incipiat benedici; oratio
Abbreviated transcription (Latin):
liter domos & plantandos ortos & uineas: Nam et ce
modo ꝑistum sermonem. ȩdificamus atq plantamus : Et
hoc sit ꝑ totum orbem terrarum. cum pace regũ xp̃ianꝙ
Sicut idem dicit apłs. Dĩ agricultura. dĩ ȩdificatio estis:
lla plane difficillime discernuntur. ubi ait Obsecro Itaq
primum omnium fieri obsecrationes. orationes. interpella¬
tiones gratiarum actiones: Precationes & deprecationes
multi nr̃m hoc idem putant : & hoc cottidiano usu lamom¬
nino p̃ualuit : Qui aũ distinctius latine locuti sunt : p̃catio¬
nibus utebantur inoptandis bonis. de precationibus uero.
Indeuitandis malis: recari enim dicebant eẽ. precando
bona optare. in precari mala. quod uulgo lam dicitur maledi¬
cere. de precari aũ. mala p̃cando depellere. Sed usitatum
lam loquendi modum. potius sequamur: Et siue p̃cationes.
siue dep̃cationes inuenerimus. quas greci deesis uocant.

Expanded text:
liter domos et plantandos hortos et vineas. Nam et ecce liter domos et plantandos hortos et vineas. Nam et ecce modo per istum sermonem aedificamus atque plantamus. Et hoc fit per totum orbem terrarum cum pace regum christianorum, sicut idem dicit apostolus: Dei agricultura, Dei aedificatio estis lla plane difficillime discernuntur, ubi ad Timotheum scribens ait: Obsecro itaque primum omnium fieri obsecrationes, orationes, interpellationes, gratiarum actiones: precationem et deprecationem multi nostri hoc idem putant, et hoc quotidiano usu jam omnino praevaluit; qui autem distinctius latine locuti sunt, precationibus utebin deuitandis malis. precari enim dicebant esse precando bona optare, inprecari mala, quod uulgo iam dicitur maledicere. deprecari autem mala precando depellere. sed usitatum iam loquendi modum potius sequamur et, siue precationes siue \'deprecationes\' inuenerimus, quas Graeci δεήσεις uocant,
Abbreviated transcription (Latin):
si usque infinem iniquos inuenerint : Aut cum quibus
ȩqualiter regnaturi sunt. si &illi aduerũ dm̃ conuersi fue¬
rint : Omnib: tamen p̃cipitur. seruire humanis potesta¬
tib atq terrenis : quo usq post tempus p̃finitum. quod
significant septuaginta anni: ab istius sȩculi confusione. tam¬
quam de captiuitate babiloniȩ: sicut hierusalem liber&ur.
ecclã : Ixcuius captiuitatis occasione. ipsi etiã terreni re¬
ges desertis ioolis ꝓquib ꝑsequebantur. xp̃ianos. unum
uerum dm̃ & xpm̃ dnm̃ cognouerunt & colunt : Pro
quib apłs paulus iub& orari. etiam cum ꝑsequerentur
eccłam : Sic enim dicit : Obsecro itaq primum fieri dep̃ca¬
tiones orationes interpellationes. gratiarũ actiones : ꝓ
omnibus hominibus : ꝓregibus & omnib: qui in sublimitate
sunt. Ut securã &tranquillam uitã agamus. cum omni pie¬
tate & castitate: Itaque ꝑ ipsos data pax ẽ ecclesiȩ. quãuis
temporalis Tranquillitas temporalis ad ȩdificandas spirita¬

Expanded text:
si usque in finem iniquos invenerint, aut cum quibus equaliter regnaturi sunt, si et illi ad verum Dominum conversi fuerint: omnibus tamen praecipitur servire humanis potestatibus atque terrenis, quousque post tempus praefinitum quod significant septuaginta anni, ab istius saeculi confusione tanquam de captivitate Babyloniae, sicut Hierusalem liberetur Ecclesia. Ex cujus captivitatis occasione ipsi etiam terreni reges, desertis idolis pro quibus persequebantur Christianos, unum verum Deum cognoverunt et colunt: pro quibus apostolus Paulus jubet orare etiam cum persequerentur Ecclesiam; sic enim dicit : « Obsecro itaque primum fieri deprecationes, interpellationes, gratiarum actiones, pro omnibus hominibus, et omnibus qui in sublimitate sunt, ut securam et tranquillam vitam agamus cum omni pietate et charitate . Itaque per ipsos data pax est Ecclesiae, quamvis temporalis, tranquillitas temporalis ad aedificandas spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
nes. cum benedicitur & scificatur. & ad distribuendũ com¬
minuitur: Quam totam benedictionẽ fere omnis ecđã

Expanded text:
nes, cum benedicitur et sanctificatur, et ad distribuendum comminuitur, quam totam benedictionem fere omnis Ec
Abbreviated transcription (Latin):
amaiore benedicit᷑ : Et hic quidẽ decimas morientes
homnes accipiunt. Ibi aũt qui testificat᷑ se uiuere. Et si¬
cut oport& dicere ꝓpt̃ abrahã & leui accipies decimã de

Expanded text:
maiore benedicitur. et hic quidem decimas morientes homines accipiunt, ibi autem qui testificatur se uiuere. et, sicut oportet dicere, propter Abraham et Leui accipiens decimam de
Abbreviated transcription (Latin):
tur ad illam caritatem. quã diffundit sp̃s sc̃s in cordib nr̃is. non¬
dum fit quem ad modũ fieri oport&. quam uis fieri uideatur.
Caritas quippe ista. dĩ est & praximi. Itutiq in his duobus prę¬
ceptis  tota lex pend& & ꝓph&e. Adde euangelium. ad

Expanded text:
tur ad illam charitatem quam diffundit Spiritus sanctus in cordibus nostris , nontur ad illam charitatem quam diffundit Spiritus sanctus in cordibus nostris , nondum fit quemadmodum fieri oportet, quamvis fieri videatur. Charitas quippe ista Dei est et proximi: et utique in his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Adde Evangelium
Abbreviated transcription (Latin):
Quis ẽ iste finis : Paulum in terroga. finis aut̃ p̃cepti ẽ carit.
decorde puro. & conscientia bona. & fide nonficta: Alio loco.
Plenitudo aut̃ legis. caritas.: Quid tam finitum & termina¬
tum. quam plenitudo: Etenim fres finem poni lauda¬
biliter. nolite putire c̃sumptionem sedc̃sum mationem.
Aliter enim dicitur finiui panem. alit̃ finiui tunicam
Finiui panem manducando. finiui tunicam intexendo.
etibi finis sonat. & illic finis sonat. Sed tamen panis finit᷑
ut commum matur. tunica finitur ut consumm&ur. Pa¬
nis finitur ut nonsit. tunica finitur ut ꝑfecta sit. Omnia¬
igitur p̃cepta diuina. referuntur ad caritatem. dequa di¬
cit apłs. Sinis aut̃ p̃ceptiest. caritas decorde puro. & con¬
scientia bona & fide non ficta. Om̃is itaq prȩcepti finis ca
ritas est. id est ad caritatem refertur omne p̃ceptum: Quod uero
itafit. uel timore poenȩ . ł aliqua intentione carnali. utñ refera¬

Expanded text:
Quis est iste finis? Paulum interroga: Finis autem praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta ; et alio loco, Plenitudo autem legis charitas . Quid tam finitum et terminatum quam plenitudo? Etenim, fratres, finem ponit laudabiliter. Nolite putare consumptionem, sed consummationem. Aliter enim dicitur, Finivi panem; aliter Finivi tunicam. Finivi panem manducando; finivi tu nicam intexendo. Et ibi finis sonat, et illic finis sonat: sed tamen panis finitur ut consumatur, tunica finitur ut consummetur; panis finitur ut non sit, tunica finitur ut perfecta sit. ritatem, de qua dicit Apostolus: Finis autem praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta . Omnis itaque praecepti finis est charitas; id est, ad charitatem refertur omne praeceptum. Quod vero ita fit vel timore poenae, vel aliqua intentione carnali, ut non refera
Abbreviated transcription (Latin):
de tuo. & extota anima tua. & extota mente tua. & dili
ges ꝓximũ tuũ tamquã te ipsũ. In his duob p̃ceptis. to¬
ta lex pend& & ꝓph&ȩ. Si ergo ñuacat om̃s paginas scãs
ꝑscrutari. omnia in uoluera sermonũ e uoluere. om̃a
scripturarum secr&a penetrare: tene caritatem. ubi
pendent om̃a. Ita tenebis quod ibi didi cifti. tenebis &iam
quodnumquã didicisti: Sienĩ nosti caritatem. aliquid nos¬
ti unde & illud pend&. quod forte non nosti: Et in eo
quod inscripturis intellegis. caritas pat&. & in eo quod
non intellegis. cariias lat&: Ille itaq ten& & quod

Expanded text:
de tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua; et dde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua; et duam te ipsum: in his duobus praeceptis tota lex pendet et prophetae. si ergo non uacat omnes paginas sanctas perscrutari, omnia inuolucra sermonum euoluere, omnia scripturarum secreta penetrare, tene caritatem, ubi pendent omnia: ita tenebis quod ibi didicisti, tenebis etiam quod nondum didicisti. si enim nosti caritatem, aliquid nosti, unde et illud pendet quod forte non nosti: et in eo quod in scripturis intellegis caritas patet et in eo quod non intellegis caritas latet. ille ita optinet et quo
Abbreviated transcription (Latin):
iuinarũ scripturarũ multiplicẽ habundantiã. latissimãq doc¬
trinã sine ullo errore cõp̃hendit. & sine ullo labore custodit.
cuius cor plenũ ẽ caritate. Dicente apło. Plenitudo aut̃ legis
caritas. Etalio loco. sins aut̃ p̃cepti. ẽ caritas de corde puro. &
c̃scientia bona. & fide ñficta. Quid ẽ aut̃ p̃cepti finis. nisi
p̃cepti adimpletio: Itquidẽ p̃cepti adimpl&i onisi legis
plenitudo: Quod ergo ibi dixit. plenitudo legis caritas.
hoc &iã hic dixit. fins p̃cepti ẽ caritas. Nec dubitari illo
modo potest. qđ tempłũ dĩ sit homo. in quo habitat caritas
Dicit eñĩ & iohannes. ds̃caritas ẽ. Quaꝓpt̃. qui squis u&us
& amplectere caritatẽ. Sicut enim radix omniũ malorum¬
est cupiditas. ita radix omniũ bonorũ caritas. Totam mag¬
nitudinẽ &amplitudinẽ diuinorũ eloquiorum. secura pos¬
sid& caritas. qua dm̃ ꝓximũq. diligimꝰ. Doc& enim nos celes¬
tis unus magister. & dicit. Diliges dnm̃ dm̃ tuũ extoto cor¬

Expanded text:
iuinarum scripturarum multiplicem abundantiam latissimamque doctrinam sine ullo errore comprehendit et sine ullo labore custodit cuius cor plenum est caritate dicente apostolo: plenitudo autem legis caritas, et alio loco: finis. autem praecepti est caritas de corde puro et conscientia bona et fide non ficta. quid est autem praecepti finis nisi praecepti adimpletio? et quid \'est praecepti adimpletio nisi legis plenitudo? quod ergo ibi dixit: plenitudo legis caritas, hoc etiam hic dixit: finis praecepti est caritas. nec dubitari ullo modo potest, quod templum dei sit homo, in quo habitat caritas. dicit enim et Iohannes: deus caritas est. haec autem dicentes et amplectere caritatem. sicut enim radix omnium malorum cupiditas, ita radix omnium bonorum caritas. Totam latitudinem et magnitudinem diuinorum eloquiorum secura possidet caritas, qua deum proximumque diligimus. docet enim nos caelestis unus magister et dicit: diliges dominum deum tuum ex toto cor
Abbreviated transcription (Latin):
in quantum homo est. diligendus est propter om̃ Os ue¬
ro ꝓpter se ipsum. Etsiđs̃ omni homine amplius dili¬
gendus est. amplius quisq dm̃ deb& oiligere quã se ipsũ:
Itẽ amplius alius homo diligendus ẽ. quã corpus nrm̃
Quia ꝓpter dm̃ om̃a ista diligenda sunt. Et potest nobis cũ
alius homo dõ ꝑfrui. quod non potest corpus. Quia cor¬
pus ꝑ animã uiuit qua fruimꝰ dõ. Om̃s aũt̃. aequȩ dili¬
gendisunt Sed cũ omnib: prodesse non possis. his po¬
issimum consulendũ est. qui prolocorum & temporur
uel quarum lib& rerum oportunitatibus. constrictuf tibi
quasi quiͣdam sorte iunguntur:
Omniũ igitur hȩc
sum ma est. ut intellegatur legis & omniũ diuinarum scriptu¬
quȩ nobiscũ ea refrui potest : quia utse quisq diligat: p̃ceptiꝰ
non opus ẽ : Hoc ergo ut nossemus atq possemus ficta est to¬
ta pronr̃a salute ꝑ diuinã ꝓuidentiam dispensatio tem poralis

Expanded text:
in quantum homo est diligendus est propter Deum: Deus vein quantum homo est diligendus est propter Deum: Deus vero propter seipsum. Et si gendus est, amplius quisque deum debet diligere quam se ipsum. item amplius alius homo diligendus est quam corpus nostrum, quia propter deum omnia ista diligenda sunt, et potest nobiscum alius homo deo perfrui, quod non potest corpus, quia corpus per animam uiuit, qua fruimur deo. Omnes autem aeque diligendi sunt. sed cum omnibus prodesse non possis, his potissimum consulendum est qui pro locorum et temporum uel quarumlibet rerum opportunitatibus constrictius tibi quasi quadam sorte iOmnium igitur haec summa est, ut intelligatur legis, et omnium divinarum Scriptuquae nobiscum ea re frui potest, quia, ut se quisque diligat, praecepto non opus est. hoc ergo ut nossemus atque possemus, facta est tota pro nostra salute per diuinam prouidentiam dispensatio temporalis
Abbreviated transcription (Latin):
exme. tibi ꝓfuerit. Itultra ñ dimitatis eũ quicquã facere patri suo
aut matri : rescindentes uerbũ dĩ ꝑtraditioñẽ urãm quatradidis¬
tis. Etsimilia huius modi multa facitis. Ubi uidentur xp̃s os
tendit. & illã dĩ et̃ legẽ. qua ꝓfanus ifte blasphemat: & iudȩos
habere suas traditiones. alibris ꝓph&icis & legitimis alienas. Quas
appellasse apostolũ. ꝓfanas fabulas & aniles. & gencalogias
intermnatas. ñ her&icus. sed catholicas lector intellegit:¬

Expanded text:
uo aut matri, rescindentes verbum Dei per traditionem vestram, quam tradidistis; et similia hujusmodi multa facitis . Ubi evidenter Christus ostendit et illam Dei esse Legem quam profanus iste blasphemat, et Judaeos habere suas traditiones a Libris propheticis et legitimis alienas, quas appellasse Apostolum profanas fabulas, et aniles, et genealogias interminatas, non haereticus, sed catholicus lector intelligit
Abbreviated transcription (Latin):
& angeli beati sunt : Ideo quando informa serui ut mediator ẽ&
infra angelos eẽ uoluit . in forma dĩ supra angelos mansit. Io est
in inferioribus uia uitȩ : qui in superib uita
An apostolus petrus sicut eum quidam fauore ꝑuerso excusare ni¬
tuntur xeãi non negauit : quia interrogatus ab ancilla. hominẽ
se nescire respondit: sicut alii euangelistȩ contestantur ex¬
Et hoc in eo negat quod factus ẽ propter nos ne perir& quod
fecerat nos: Quiergo ita confit&ur xeaĩ dñ. ut hominem ne¬
g& non proillo mortuuss ẽ xec̃ : quia secundum hominem
mortuus ẽ xẽc: Qui negat hominem xeaĩ : non reconciliatur ꝑ¬

Expanded text:
s et angeli participatione beati sunt. ideo quando in forma serui ut mediator esset infra angelos esse uoluit, in forma dei supra angelos mansit: idem in inferioribus uia uitae qui in superioribus uitaAn apostolus Petrus, sicut eum quidam favore perverso excusare nituntur , Christum non negavit, quia interrogatus ab ancilla hominem se nescire respondit, sicut alii evangelistae contestantur exet hoc in eo negat quod factus est propter nos, ne periret quod fecerat nos. Ergo qui ita confitetur Christum Deum, ut hominem neget, non pro illo mortuus est Christus; quia secundum hominem mortuus est Christus. Qui negat hominem Christum, non reconciliatur
Abbreviated transcription (Latin):
Haec mulier insipiens &audax. sub xẽiano uocabulo. tot
scelestes hereses condidit. tot nefandas fabulas finxit.
Utinam tales : quales intheatris. siue cantantur. siue saltan¬
tur. siue mimica scurrilitate ridentur : Et non quasdam
tales. quales aduersum dm̃ fingere potuisse. sic illã do¬
leamus insipientiam. ut mirentur audaciã: Haec apłs

Expanded text:
haec insipiens et audax, sub christiano vocabulo tot scelestas haereses condidit, tot nefandas fabulas finxit? Utinam tales quales in theatris sive cantantur, sive saltantur, sive mimica scurrilitate ridentur; et non quasdam tales, quales adversus Deum fingere potuisse sic illam doleamus insipientiam, ut miremur audaciam. Omnes a
Abbreviated transcription (Latin):
re te. nisi qui uenit iudicari ꝓpter te: Nontimeas accusa¬
torem. dequo ipse dixit: Princeps huius mundi. missus
est foras : Nontimeas malum aduocatum. Ille enim tibi
modo aduocatus ẽ. qui tunc iudex futurus est: Illȩ erti¬
&tu : tu & causa tua : Sermo causae tuae: teftimonium
conscientiae tuae: Quisquis ergo futurum iudicem ti¬
mes p̃sentem: conscientiam tuam modo corrige: Parũ ne
tibi ẽ. quod p̃terita non requir& : Sine reliquo spa

Expanded text:
re te, nisi qui venit judicari propter te? Non timeas accusatorem, de quo ipse dixit: «Princeps hujus mundi missus est foras» . Non timeas malum advocatum; ille enim tibi modo advocatus est, qui tunc judex futurus est. Ille erit, et tu, et causa tua; sermo causae tuae, testimonium conscientiae tuae. Quisquis ergo futurum judicem times, praesentem conscientiam tuam modo corrige. Parumne tibi est quod praeterita non requiret? Sine reliquo spa
Abbreviated transcription (Latin):
tamen multitudine spinarum: Tales autem sunt qui uer¬
bum dĩ contempnunt. sicut uia : Aut qui adhoram gauden :
& facta tribulatione. sicut a estu solis arescunt : Aut qui
cogitationib &curis & sollicitudine huius mundi. tam¬
quam spinis auaritiȩ: offocantꝰ quod in illis coeperat ger

Expanded text:
tamen multitudine spinarum. Tales autem sunt qui verbum Dei contemnunt sicut via, aut qui ad horam gaudent, et facta tribulatione, sicut aestu solis, arescunt; aut qui cogitationibus et curis et sollicitudine hujus mundi, tanquam spinis avaritiae offocant quod in illis coeperat ger
Abbreviated transcription (Latin):
Prorsus audeo dicere. Importunus sum: Audio dicentẽ
apłm. Predica uerbum. Insta oportune importune
Quib oportune . quib importune : Oportune utiq uo¬
lentib importune nolentib: : Prorsus importunus sum:
& Audeo dicere : tuvis errare tuuis perire: ego nolo
Nonuult postremo ille qui me terr&. si noluero: Vide
quid dicat. uide quid increp& : Quod errabat. non reuo
castis. & quod periit non inquisistis: temagis timebo.¬
nal xp̃i. Son& uerbum dĩ uolentib polentib : opor¬
tune. Importune : Inuenit sibi locum. inuenit corda
Ubi requiescat. Inuenit terra ubi germin&. & fructũ
ferat : Nam quia multi mali sunt & iniqui. quos por¬
tat ecła usq infinem. manifestum ẽ: Et hi sunt quib
uerbum dĩ suꝑ fluum ẽ. Aut si b illos cadit quo mo¬
do semen inuia: conculcatur & auolatilib colligitur.
Aut sic in eos cadit. quomodo semen inpetrosa loca. ubi
non hab& terram multam. Statim exit. & calefacto so¬

Expanded text:
Prorsus audeo dicere, Importunus sum. Audio dicentem Apostolum: Praedica verbum, insta opportune, importune . Quibus opportune? quibus importune? Opportune utique volentibus, importune nolentibus. Prorsus, Importu audeo dicere. Tu vis errare, tu vis perire: ego nolo. Non vult postremo ille qui me terret. Si voluero, vide quid dicat, vide quid increpet: castis, et quod periit non inquisistis, etc.na: sonet verbum Dei volentibus, nolentibus, opportune, importune. Invenit sibi locum, invenit corda ubi requiescat, invenit terram ubi germinet et fructum ferat. Nam quia multi mali sunt et iniqui quos portat Ecclesia usque in finem, manifestum est: et hi sunt quibus verbum Dei superfluum est; et aut sic in illos cadit, quomodo semen in via conculcatur, et a volatilibus colligitur; aut sic in eos cadit, quomodo semen in petrosa loca, ubi non habet terram multam, statim exit, et calefacto so
Abbreviated transcription (Latin):
minare: Est aut̃ &iam terra bona: quo semen cũ cecide¬
rit: affert fructum. aliud tricenum. aliud sexagenum ali¬
siue multum. omnes In
horreo erunt: Sunt ergo
tales & propter hos loqui

Expanded text:
minare. Est autem etiam terra bona, quo semen cum ceciderit, affert fructum, aliud tricenum, aliud sexagenum, alsive multum, omnes in horreo erunt. Sunt ergo tales, et propter hos loqui
Abbreviated transcription (Latin):
scriptura: propt̃ hos nontac&
euangelium: Sed & illi audiant: ne forte aliud sint ho¬
die. aliud cras: Ne forte audiendo mutentur : aut areNT
uiam: aut lapides purgent᷑. aut spinas euellant
Scio scriptũ eẽ. In multiloquio non effugies peccatũ: Sed
vtinam p̃dicando uerbum tuum. & laudando te. tantũ¬
modo loquerer: Non solum fugerem peccatum. sed meri¬
tum bonum adquirerem: quam lib& multum sic loque¬
rer : Neq enim homo dete beatus. peccatũ p̃ciper& ger

Expanded text:
Scriptura, propter hos non tacet Evangelium. Sed et illi audiant, ne forte aliud sint hodie, aliud cras; ne forte mutentur audiendo, aut arent viam, aut lapides purgent, aut spinas evellantScio scriptum esse, In multiloquio non effugies peccatum . Sed utinam praedicando verbum tuum, et laudando te tantummodo loquerer! non solum fugerem peccatum, sed meritum bonum acquirerem, quamlibet multum sic loquerer. Neque enim homo de te beatus, peccatum praeciperet ger
Abbreviated transcription (Latin):
misericordiȩ: Audi deiudicio. Decȩtero suꝑẽ mihi corona
iustitiȩ . quam redd& mihi dñs in illa die. iustus iudex: Non
dixit donat. sed redd&. Quando donabat . misericors erat
bi dñe. Sed donando delicta. fecit se coronȩ debitorem. ibi
d& mihi coronam iustitiȩ. Vnde redd&: Quia iustus iudex ẽ
Quare iustus iudex : Quia honum certamen certaui. cursum
consummaui. fidem seruaui: Ideo iustus. ñ potest nisi coronare
ista: Inuenit ista quae coronass&: Antea uero . quid inuenerat
Qui prius fui blasphemus & ꝑsecutor: Ista donauit. illa
coronabit : Donauit hȩc tempore misericordiae: coro¬

Expanded text:
 audi de judicio. «De caetero superest mihi corona justitiae, quam reddet mihi Dominus in illa die justus judex.» Non dixit, donat; sed, «reddet.» Quando donabat, misericors erat; antabo tibi, Domine.» Sed donando delicta, fecit se coronae debitorem: ibi det mihi» coronam «justitiae.» Unde reddet? Quia «justus judex» est. Quare justus judex? Quia «bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi.» Ideo justus non potest nisi coronare ista. Invenit enim ista quae coronaret: antea vero quid invenerat? «Qui prius fui blasphemus et persecutor.» Ista donavit, illa coronabit; donavit haec tempore misericordiae, coro
Abbreviated transcription (Latin):
susciper& gratiam. misericordem patrem opus habebat:
It p̃mium gratiae. iustum iudicem: Qui non damnauit
impium. damnabit fidelem: Et tamen si bene cogites.
ipse dedit fidem primo: qua eum promeruisti Non enim
detuo promeruisti. ut tibi aliquid deberetur: Quodergo
praemium Immortalitatis postea tribu&. dona sua co¬

Expanded text:
susciperet gratiam, misericordem patrem opus habebat: susciperet gratiam, misericordem patrem opus habebat: ut praemium gratiae, judicem justum. Qui non damnavit impium, damnabit fidelem? Et tamen si bene cogites, ipse dedit fidem primo, qua eum promeruisti: non enim de tuo promeruisti ut tibi aliquid deberetur. Quod ergo praemium immortalitatis postea tribuit, dona sua co
Abbreviated transcription (Latin):
quidem ds̃ uitã aeternã. tam quã debitã reddere: Cui debitã:
fideli ñ quia ꝓmeruit illam ꝑ fidẽ. sed quia ipsa fides gratia ẽ: &
uita ȩterna gratia ẽ ꝓgratia: Audi paulũ apłm c̃fitententem
gratiã. & postea debitum expetentem: Confessio gratiȩ. quȩ ẽ
inpaulo: Qui prius fui blasphemus. & ꝑsecutor. & in iuriosus.
sed misericoridiã Inquit c̃secutus sum Indignũ sedix̃. qui c̃¬
sequeretur : Consecutũ tam̃. ñ ꝑmerita sua. sed ꝑ miseri cordiã
dĩ: Audi illum iã flagitantẽ debitũ : qui primo indebitam
susceperat grãm: Ego enĩ inquit iã immolor. & tempus reso¬
lutionis meeꝰ instat: Sonũ certam̃ certaui. cursũ c̃summaui.¬
fidem seruaui : Decȩtero reposita ẽ mihi corona iustitiȩ : Iam
debitũ flagitat . lam debitũ exigit : Nam uide uerba sequentia:
Quam mihi redd& dñs in illa die. iustus iudex: Vt ante

Expanded text:
quidem Deus vitam aeternam tanquam debitam reddere, cui debitam? quidem Deus vitam aeternam tanquam debitam reddere, cui debitam? fideli, quia promeruit illam per fidem, sed quia fides gratia est et vita aeterna gratia est pro gratia. 10. Audi Paulum apostolum confitentem gratiam, et postea debitum expetentem. Confessio gratiae quae est in Paulo? Qui prius fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus: sed misericordiam, inquit, consecutus sum . Indignum se dixit qui consequeretur: consecutum tamen non per merita sua, sed per misericordiam Dei. Audi illum jam flagitantem debitum, qui primo indebitam susceperat gratiam: Ego enim, inquit, jam immolor, et tempus resolutionis meae instat. Bonum certamen certavi, cursureposita est mihi corona justitiae. Jam debitum flagitat, jam debitum exigit. Nam vide verba sequentia: Quam mihi reddet Dominus in illa die, justus judex . Ut ante
Abbreviated transcription (Latin):
talib uerbis certus securusq gaudebat . quia deuictoria
futuri certaminis. certum eum securumq lam fecerat.
qui eandem passionem lam illi reuelauerat Imminere. Ñ
replenissima. sed spe firmissima haec dixit. Et quod futurṽ
eẽ p̃sumpsit. tamquam factum fuerit. Indicauit: Si ergo
his uerbis etiã hoc adder&. ut dicer& Nullum habeo
lam peccatum. hoc quoq illum intellegeremus. non derei
facte. sed derei futurȩ perfectione dixisse: Hoc ergo totũ
nos dicimus tunc fuisse ad huc ꝑficiendum: quando lam
dedĩ ꝓmissione prȩfidens. totum Ita dicebat. tam quã
fuiss& effectum: Ad ipsius quippe cursus consummationẽ.
ꝑtinebat᷑ etiam quod peccata dimittebat debitoribus
suis: atq ita sibi ut dimitteretur orabat Qua dñi pollicita¬
tione certissimus erat᷑ : In illo fine quẽ adhuc futurũ lam fi¬
dendo dicebat Impletũ. nullũ se habiturũ eẽ peccatum::
N
Si enĩ fides gratia ẽ. & uita ȩterna. quasi merces ẽ fidei. uidet᷑

Expanded text:
talibus uerbis certus securusque gaudebat, quia de uictoria futuri tanti certaminis certum eum securumque iam fecerat, qui eandem passionem iam illi reuelauerat inminere, non re plenissima, sed spe firmissima haec dixit et quod futurum esse praesumpsit tamquam f actum fuerit indicauit. si ergo his uerbis etiam hoc adderet, ut diceret: \'nullum habeo iam peccatum\', hoc quoque illum intellegeremus non de rei factae, sed de rei futurae perfectione dixisse. nos dicimus tunc fuisse adhuc perficiendum, quando jam de Dei promissione praefidens totum ita dicebat tanquam fuisset effectum. Ad ipsius quippe cursus consummationem pertinebat, etiam quod peccata dimittebat debitoribus suis, atque ita sibi ut dimitteretur orabat: qua Domini pollicitatione certissimus erat, in illo fine, quem adhuc futurum jam fidendo dicebat impletum, nullum se habiturum esse peccatum. NSi enim fides gratia est et vita aeterna, quasi merces est fidei. Videtur
Abbreviated transcription (Latin):
quam redd& mihi dñs in illa die iustus uidex: Non solum aut̃
mihi. sed & omnib qui diligunt manifestationem eius:
Hoc itaq desiderium. dequo nunc agimus: ex dilectione c̃sur¬
git manifestationis eius. dequa item dicit: Cum xp̃c appa¬
ruerit uita ur̃a. tunc & uos cum illo apparebitis ingloria
Prima ergo tempora ecclesiae. ante uirginis partum:
scõs habuerunt. qui desiderarent incarnationis eius ad¬
uentum : Ista uero tempora ex quo ascendit incelum: scõs
habent. qui desiderent eius manifestationem. ad uiuos &
mortuos iudicandos: Neq hoc eclae desiderium. ab in itio
usq infinem sȩculi requi euit aliquantum : nisi quam diu
hic cum discipulis incarne conuersatus est: Vt totius corpo¬
ris xp̃i uox. in hac uita gementis. conuenient᷑ Intelligatur
Defecit insalutare tuum anima mea. & inuerhum tuum

Expanded text:
die justus judex; non solum autem mihi, sed et omnibus qui diligunt manifestationem ejus» . Hoc itaque desiderium de quo nunc agimus, de dilectione consurgit manifestationis ejus; de qua item dicit: «Cum Christus apparuerit vita vestra, tunc et vos cum illo apparebitis in gloria» . Prima ergo tempora Ecclesiae ante Virginis partum, sanctos habuerunt qui desiderarent incarnationis ejus adventum: ista vero tempora ex quo ascendit in coelum, sanctos habent qui desiderent ejus manifestationem ad vivos et mortuos judicandos. Neque hoc Ecclesiae desiderium ab initio usque in finem saeculi requievit aliquantum, nisi quamdiu hic cum discipulis in carne versatus est, ut totius corporis Christi in hac vita gementis vox convenienter intelligatur, «De
Abbreviated transcription (Latin):
uit : ten& dm̃ etiam dehitorem: Inuenit eum donato rem
tempore misericordiȩ ten& debitorẽ tempore iudicii.
Quomdo hoc dicit. Uidete : Ego enim lam immolor dixit. &
tempus resolutionis meae ꝓximum ẽ. Bonum certamen
certaui. cursum c̃summaui. fidem seruaui. Hoc tempore¬

Expanded text:
vit, tenet Dominum etiam debitorem. Invenit eum donatorem vit, tenet Dominum etiam debitorem. Invenit eum donatorem tempore misericordiae, tenet debitorem tempore judicii. Quomodo hoc dicit, videte. «Ego enim jam immolor,» dixit, «et tempus resolutionis meae proximum est. Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi.
Abbreviated transcription (Latin):
dicit. Et ostendit & ipse. Inse tempus miseri cordiȩ: Quia nisi
& ipse inuenir& tempus misericordiȩ: qualem illum inuenir&
iudicium: Blasphemum. ꝑsecutorem. In iuriosum: Sic
enim dicit : & commendat tempus misericordiȩ. In quo mo¬
do sumus: Qui prius inquit fui blasphemus. & persecutor.
& in uiriosus : Sed miseri cordiã consecutus sum: Sed forte
in me inquit ostender& inc̃ xẽc omnem longanimitatẽ. ad
informationẽ eorũ . qui credituri s̃ illi inuitam aeternã: Quid¬
& sceleratus . vider& quia paulus accepit ueniam. & ñ desperar&.
Ecce ostendit se: erexit & alios: Ubi: In tempore miae: Audi in
tempore iudicii. quid dicat debonis. Iterũ dicens dese &deali¬
is : Primo miam consecutus ẽ: Quare : Quia fuiblasphemus.
& ꝑ secutor. & in iuriosus: Venit dñs. ut donar& paulo. Ñ
ut redder&: Nam si reddere uell&. quid inuenir& q dred¬
der& peccatori. nisi poenam & supplicium. Noluit red¬
dere poenam. sed donauit gratiam: Audi quia ille cui dona¬

Expanded text:
 et ostendit et ipse in se tempus misericordiae. Quia nisi et ipse inveniret tempus misericordiae, qualem illum inveniret judicium? Blasphemum, persecutorem, injuriosum. Sic enim dicit, et commendat tempus misericordiae, in quo modo sumus: «Qui prius,» inquit, «fui blasphemus, et persecutor, et injuriosus; sed misericordiam consecutus sum.» Sed forte in me,» inquit, «ostenderet informationem eorum qui credituri sunt illi in uitam aeternam. itet sceleratus videret quia Paulus accepit veniam, et non de se desperaret. Ecce ostendit se, erexit et alios. Ubi? In tempore misericordiae. Audi in tempore judicii quid dicat de bonis, iterum dicens de se et de aliis. Primo misericordiam consecutus est. Quare? Quia fuit blasphemus, et persecutor, et injuriosus. Venit Dominus ut donaret Paulo, non ut redderet. Nam si reddere vellet, quid inveniret quod redderet peccatori, nisi poenam et supplicium? Noluit reddere poenam, sed donavit gratiam. Audi quia ille cui dona
Abbreviated transcription (Latin):
Uulti ꝓphetae & reges. uoluerunt uidere. quae uos ui¬
detis . & non uiderunt: Et audire quae auditis. & non au¬
dierunt. Vt ipsorum etiam uox hoc loco agnoscatur.
defecit insalutare tuum anima mea: Nec tunc ergo qui¬
euit hoc desiderium scõrum: nec unc qui escit Inxp̃i cor¬
pore quod ẽ ecła . vsq ad terminũ scłi. Donec ueniat
desideratus cunctis gentib. sicut ꝑ ꝓphetam ꝓmittitur:¬

Expanded text:
«Multi prophetae et reges voluerunt videre quae vos vi«Multi prophetae et reges voluerunt videre quae vos videtis, et non viderunt; et audire quae auditis, et non audierunt» : ut ipsorum etiam vox hoc loco agnoscatur, «Defecit in salutare tuum anima mea.» Nec tunc ergo quievit hoc desiderium sanctorum, nec nunc quiescit in Christi corpore quod est Ecclesia, usque ad terminum saeculi, donec veniat «Desideratus cunctis gentibus,» sicut promittitur
Abbreviated transcription (Latin):
ntuentes igitur quod commemorafai deapostolo: quia
dñm dixit redditurum coronam iustitiȩ. non tantum sibi.
sed & omnibus qui diligunt manifestationẽ eius. Ita
recte uiuimus. & in hoc sȩculo tamquam peregrini
agimus. cum se in hac dilectione cor nr̃m proficienter
extendit: Siue citius siue tardius ueniat quã putatur.
cuius manifestatio fideli caritate diligitur. & pio desi¬
deratur affectu.
Defecit insalutare tuum anma mea: bonus ẽ ergo iste de¬
fectus Indicat enĩ desideriũ boni. Nondũ quidem adepti.
sed auidissime concupiti: Sed quis hoc dicit: Nisi genus
electum. regale sacerdotium. gens sc̃a. populus ad quisi¬
tionis. ab origine generis humani . vsq ad huius sȩculi fi¬
nem: In eis qui suo qui pͥpe tempore hic uixerunt. uiuunt.
uicturi sunt. desiderans xp̃m. teste scĩssimo sene symeone:
fuit inisto sene: tale fuisse credendumẽ. In omnibus supe¬
riorum temporum scĩs: Vnde & ipse dñs. discipulis ait.

Expanded text:
ntuentes igitur, quod commemorasti de apostolo, quia dominum dixit redditurum coronam iustitiae non tantum sibi sed et omnibus, qui diligunt manifestationem eius. ita recte uiuimus et in hoc saeculo tamquam peregrini agimus, cum se in hac dilectione cor nostrum proficienter extendit, siue citius sine tardius ueniat, quam putatur, cuius manifestatio fideli caritate diligitur et pio desideratur affectu.d salutare tuum, «anima mea.» Bonus est ergo iste defectus: indicat enim desiderium boni, nondum quidem adepti, sed avidissime ac vehementissime concupiti. Sed quis hoc dicit nisi genus electum, regale sacerdotium, gens sancta, populus acquisitionis , ab origine generis humani usque ad hujus saeculi finem, in eis qui suo quique tempore hic vixerunt, vivunt, victuri sunt, desiderans Christum? Teste sanctissimo sene Simeone, fuit in isto sene, tale fuisse credendum est in omnibus superiorum temporum sanctis. Unde et ipse Dominus discipulis ait,
Abbreviated transcription (Latin):
ut omittã tantã latitũdinẽ scãrũ paginarũ. & tam multi¬
plicẽ earũ intelligentiã. unde nemo sani capitis affirm¬
re deb&: Nusquã ꝑsonã patris ꝑaliquã speciẽ corporalẽ
Vigilantiũ oculis demonstratã Sed ut hoc ut dixi omit¬
tam : quid dicuNTde patre nr̃o abraham: cui certe
Vigilanti & ministranti. cũ scriptura p̃misiss& dicens.
uisus ẽ dñs abrahȩ . Ñ unus aut duo sed tres apparuerunt
uiri : quoꝵ Nullus excelsuis aliis eminiuisse dictus ẽ : nullus
honoratius effulsisse : nullus imperiosius egisse:¬
e inuisibili dõ. inter nos agitur: Et hoc ẽ qd questionẽ fac̃.
quia uos inuisibilẽ solũ patrẽ dictũ putatis. ubi apłs ait.
Immortali in uisibili soli dõ : Si dixiss& soli patri : difficilius
fortasse questio soluer&ur : Quia uero dixit soli dõ. nonẽ utiq
contranos : Et unigenitus quippe in dĩ forma & sps sc̃s̃ insua

Expanded text:
ut omittam tantam latitudinem sanctarum paginarum, et tam multiplicem earum intelligentiam, unde nemo sani capitis affirmare debet, nusquam personam Patris per aliquam speciem corporalem vigilantium oculis demonstratam: sed ut hoc, ut dixi, omittam; quid dicunt de Patre nostro Abraham, cui certe vigilanti et ministranti, cum Scriptura praemisisset dicens, Visus est Dominus Abrahae, non unus aut duo, sed tres apparuerunt viri, quorum nullus excelsius aliis eminuisse dictus est, nullus honoratius effulsisse, nullus imperiosius egissee invisibili Deo inter nos agitur: et hoc est quod quaestionem facit, quia vos invisibilem solum Patrem dictum putatis, ubi Apostolus ait, Immortali, invisibili soli Deo . Si dixisset, Soli Patri; difficilius fortasse quaestio solveretur: quia vero dixit, soli Deo; non est utique contra nos: et Unigenitus quippe in Dei forma, et Spiritus sa