comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nom̃ ipsius tropi in loquendiarte ñ
inuenitur : tropica locutio ẽ: quȩcũ
fit ubi fieri sol& sine labore sequit᷑
intellectus cũ uero ubi ñ sol& labo¬
ratur utintellegat: ab aliis magis. ab
aliisminꝰ. Sicut magisminu suedo¬
na sunt dẽ in ingeniis hominũ uł ad¬
iutoria tribuuntꝰ : Pro inde sic̃ in uer¬
bis ꝓprus : De quib: superius dispu¬
tauimus ubires uitdicuntꝰ intellegen¬
desunt: Sic intrans latisquȩ faci¬
unt tropicas locutioner ubi aliuł
exalio intellegendum ẽ. Dequib
hucusq quantũ uisũ ẽ satis agimꝰ
Ñ solum ammonen dis. studiosiuene¬
rabilium litterarũ ut instripturis
scir genera locutionũ sciant : & quo¬
modo apudeas. dicialiquid soleat
uigilanter aduertant. memoriter¬
ciumi: & maxime necessariũ orent
ut intellegant in eisquippe lit terir¬
sipi&ate prędic̃tũ est acceperunt:
CCXCII. PEEO QUOD AT APOSTOLUS ABSORTAEMORS

Expanded text:
nomen ipsius tropi in loquendi arte non inuenitur, tropica locutio est. quae cum fit, ubi fieri solet, sine labore sequitur intellectus; cum uero, ubi non solet, laboratur, ut intellegatur, ab aliis magis, ab aliis minus, sicut magis minusue dona dei sunt in ingeniis hominum uel adiutoria tribuuntur. proinde sicut in uerbis propriis, de quibus superius disputauimus, ubi res ut dicuntur intellegendae sunt, sic in translatis, quae faciunt tropicas locutiones, ubi aliud ex alio intellegendum est, de quibus huc usque, quantum uisum est, satis egimus, non solum admonendi sunt studiosi uenerabilium litterarum, ut in scripturis sanctis genera locutionum sciant et quomodo apud eas dici aliquid soleat uigilanter aduertant memoritercipuum et maxime necessarium, orent, ut intellegant. in eis quippe litterisi pietate praeditum est, acceperunt. CAPUT CCLXXXII. De eo quod ait Apostolus: Absorpta est mors
Abbreviated transcription (Latin):
plagir uapulabit multa: Ecceubi
ostendit grauius peccare hominẽ
scientẽ. quã nescientẽ: Nec tamen
ideo confugiendũ ẽ adignorantiȩ
tenebras . ut in eis quisq requirat
excusationẽ: Aluidẽ enĩ nescis se :
Aliud scire nolusse: uo luntas qͥꝓpe
arguit᷑. in eo dequo dicit᷑ noluit
intellegere ut bene ager&: Sed & il¬
la ignorantia. quȩnẽ eorũ quisci¬
renolunt: sedeorũ quitã quã sim¬
plicit̃ nesciunt: Neminẽ sic excu¬
sat. ut sẽpiterno igne ñ ardeat : Si
propt̃ ea ñ credidit: quia ñ audiuꝰ
omnino quidcreder&: sedfortasse
ut mitius ardeat: Non en ĩ sine
causa dictũ ẽ: effunde irã tuam
ingentes quȩ teñ nouer̃ & illud
qđ ait apostolus. cũ uenerit in

Expanded text:
plagis, uapulaplagis, uapulaostendit gravius peccare hominem scientem, quam nescientem. Nec tamen ideo confugiendum est ad ignorantiae tenebras, ut in eis quisque requirat excusationem. Aliud est enim nescisse, aliud scire noluisse. Voluntas quippe 389 arguitur in eo de quo dicitur: Noluit intelligere ut bene ageret . Sed et illa ignorantia, quae non est eorum qui scire nolunt, sed eorum qui tanquam simpliciter nesciunt, neminem sic excusat ut sempiterno igne non ardeat, si propterea non credidit quia non audivit omnino quid crederet: sed fortasse ut mitius ardeat. Non enim sine causa dictum est: Effunde iram tuam in gentes quae te non noverunt . Et illud quod ait Apostolus:
Abbreviated transcription (Latin):
merces abeo quod dictũ ẽ. qui red¬
detunicuiq secundũ opera sua:
Quiergo nouer̃ diuina mandata au¬
fertur eis excusatio. quã solent ha¬
bere homines deignorantia: Sed
nec ipsi sine p̾ena erunt qui legẽ
dĩnesciunt: qui enĩ sine lege pecca¬
uerunt: sinelege peribt̃: qui aũt
in legepeccauer ꝑlegẽ iudicabunt᷑:
Quod mihi ñ uid&ur a postolus ita
dixisse. tã quã peius aliquid signi¬
ficauerit ẽẽ passuros: quilegẽne¬
sciunt. inpeccatis suis. quã illiqui
scuint: Peius enim uid&ur ẽẽ pe¬
rire: quã iudicarꝑͥ: sedcũ hoc de
gentib & deiudeis loq: r&ur: quia
cũ in xp̃m ñcrediderꝰ: Quando qui¬
dem de illis dictũ ẽ ꝑ legẽ iudica¬
bunt᷑. sine fide enĩ xp̃i nemolibe¬
rari potẽ. hacꝑ hocita iudicabunt᷑
utpereant: Nam sipeior ẽ condi¬
cione scientiũ quã scientiũ legẽ
dĩ: quomo douerũ erit : qđ in euan¬
gelio dnr ait : Seruus quinescit
uoluntatẽ dominisui. & fac̃ digna

Expanded text:
merces ab eo de quo dictum est: qui reddet unicuique secundum opera sua. Qui ergo nouerunt diuina mandata, aufertur eis excusatio, quam solent habere homines de ignorantia. sed nec ipsi sine poena erunt qui legem dei nesciunt. qui enim sine lege peccauerunt, sine lege peribunt; qui autem in lege peccauerunt, per legem iudicabuntur. quod mihi non uidetur apostolus ita dixisse, tamquam peius aliquid significauerit esse passuros qui legem nesciunt in peccatis suis quam illos qui sciunt. peius enim uidetur esse perire quam iudicari. sed cum hoc de gentibus et Iudaeis loqueretur, quia cum in Christum non crediderint, quando quidem de illis dictum est: per legem iudicabuntur? sine fide enim Christi nemo liberari potest; ac per hoc ita iudicabuntur, ut pereant. nam si peior est condicio nescientium quam scientium legem dei, quomodo uerum erit quod in euangelio dominus ait: seruus, qui nescit uoluntatem domini sui et facit digna
Abbreviated transcription (Latin):
brachu sui: qui potentiã fragilem.
atq inualidam: id est humanã suf¬
ficere sibi adbeneoperandũ putat:
necadutoriũ sperat adño Propt̃
nocenĩ subiecit & dño disceditcor eiꝰ:
Nosergo adbene operandũ spẽ ñ ha¬
bem̃ in hominẽ : firmantescarnẽ
nr̃m sed eidicat .: Ad iutorm̃s esto.
nederelinquasme: Meminerimꝰ
cũ dicere: & conuertimini & uiu&is:
cuidicit᷑ conuertenos ds̃ memine¬
rim̃ dñm dicere : Proicite a uobis
om̃s impi&ates ur̃as. ipse iustific&
impium: meminerimꝰ̃ ipsũ dicere
łacite uob cornouũ & spm nouum:
uobis. hoc dic̃ dabo uobis: quareiu¬
b&. sipsedaturus ẽ: quaredat: si
homo facturus est : Nisiquiadat
qđ iub&. cum adiuuat ut faciat

Expanded text:
bracchii sui qui potentiam fragilem bracchii sui qui potentiam fragilem at- . que inualidam, id est humanam, sufficere sibi ad bene operandum putat nec adiutorium sperat a domino. propter hoc enim subiecit: et a domino discedit cor eius. nos ergo ad bene operandum spem non habeamus in homine, firmantes carnemnostrum,: sed ei dicat: adiutor meus esto, ne derelinquas me. Meminerimus eum dicere: et conuertimini et uiuetis, cui dicitur conuertenos, deus. meminerimus deum dicere: proicite a uobis omnes impietates uestras, cum ipse iustificet impium. meminerimus ipsum dicere: facite uobis cor nouum et spiritum nouum, uobis, hoc dicit: dabo uobis? quare iubet, si ipse daturus est? quare dat, si homo facturas:; est, nisi quia dat quod iubet, cum adiuuat, ut faciat
Abbreviated transcription (Latin):
linquat᷑ &audeat miserhomo
quando bene uiuit . & bene operat᷑.
uł potiur beneuiuere . & bene ope¬
rare sibiuid&ur. inseipso ñ in dño
gloriari : & spem recteuiuendi. inse
ipso ponere: ut sequat̃ eũ maledic
tum hieremiȩ proph&ȩdicentis.
Ma ledictur homo quispẽ hab& in
homine: & firmat carnẽ brachii
sui: &a dño disceditcoreius Intel¬
legite fratres. hoc ꝓph&icũ testi¬
monium: quia enim ñ dixit ꝓphe¬
ta: maledictus homo quispẽ ha¬
b& inseipso: posset alicui uiderȩ
ideo dictũ ẽẽ: Maledictus homo
quispemhab& in homine : ut nemo
spem habeat in altero homine: sed
inse: utergo ostender& sicse ammo¬
nuisse hominẽ : ut nec inse ipso ha¬
ber& spẽ.ꝓpt ea cũ dixiss&: Male¬
dictus homo qui spẽ hab & in homi¬
ne: Moxaddidit: & firmatcarnẽ
brachuisui Brachium ꝓpotentia
posuit operandi in nomine autẽ
carnis: intellegendaẽ humana
fragilitas: acꝑ hoc firmat carnẽ

Expanded text:
linquatur; et audeat miser homo, linquatur; et audeat miser homo, quando bene vivit et bene operatur, vel potius bene vivere et bene operari sibi videtur, in se ipso, non in Domino gloriari, et spem recte vivendi in se ipso ponere, ut sequatur eum matum Hieremiae prophetae dicentis: maledictus homo, qui spem habet in homine, et firmat carnem bracchii sui, et a domino discedit. cor eius. intellegite, fratres, hoc propheticum testimonium. quia enim non dixit propheta: "maledictus homo, qui spem habet in semet ipso", posset allcui uideri ideo dictum esse: maledictus homo, qui spem habet in homine, ut nemo habeat spem in altero homine, sed in se. ut ergo ostenderet sic se admonuisse neminem, ut nec in se ipso haberet spem, propterea, cum dixisset: maledictus homo, qui spem habet in homine, mox addidit: et firmat carnem bracchii sui. bracchium pro potentia posuit operandi; in nomine autem carnis intellegenda est humana fragilitas. ac per hoc firmat carnem
Abbreviated transcription (Latin):
quuignorant dm̃ uerũ tam̃ utha¬
beamꝰ & ipsã scientiã: Nedicat unꝰ¬
quisq: nesciui . ñ audiui . ñ intellexi
uoluntas conuenit humana ubi
dicitur: Nolite ẽe sicut equur &
mulus quib ñ ẽ intellectus Quam¬
uispeior appareat: de quodictumẽ.
uerbir ñ em̃ dabitur seruus durus:
sienĩ &intellexerit ñ obaudi&:
quando aũt dicit homo. ñ possũ
centia mea uincor : Iam qui dem
deignorantia ñ hab& excusationẽ:
Nec dm̃ causatur incordesuo. Sed
malũ suum in secognorc& dol&
cuitam̃ dic̃ a postolus : Noli uinci
amalo. sed uince in bono malum:
trium sine dubio uoluntatis eĩ
conuenit᷑: Uelle enĩ & nolle : ꝓpri¬
ȩ uoluntatis ẽ: sed m&uendũ est.
neista omnia diuina testimonia:
Et quȩcũq alia sunt: quȩ sine dubi¬
tatio ne sunt plurima:. inde fen¬
sione liberi arbitrii. sic intellegan¬
tur: ut aduitã piam & bonã conuer¬
sationẽ: cui merces & na deb&ur.
aduitorio & gratiaedĩ locus ñ re¬

Expanded text:
ignorant deum. uerum tamen ut habeamus et ipsam scientiam, ne dicat unusquisque: "nesciui", "non audiui", ,,non intellexi", uoluntas conuenitur humana, ubi dicitur: nolite esse sicut equus et mulus, quibus non est intellectus, quamuis peior apparet de quo dictum est: uerbis non emendabitur seruus durus; si enim intellexerit, non obaudiet. quando autem dicit homo: "non possum centia mea uincor", iam quidem de ignorantia non habet excusationem nec deum causatur in corde suo, sed malum suum in se cognoscit et dolet. cui tamen dicitur ab apostolo: noli uinci a malo, sed uince in bono malum. trium sine dubio voluntatis ejus convenitur; velle enim et nolle propriae voluntatis est. Sed metuendum est ne ista omnia divina testimonia, et quaecunque alia sunt, quae sine dubitatione sunt plurima, in defensione liberi arbitrii sic intelligantur, ut ad vitam piam et bonam conversationem, cui merces aeterna debetur, adjutorio et gratiae Dei locus non re
Abbreviated transcription (Latin):
lescat cum uenerit a&ernum ue
Nardentius diligatur. ex eo demn¬
ͥ De signis naturalibur & dedatir¬
Quod inter omnia signa uerbate¬
neant principatum quae propter
peccatum superbiȩ non potuerint
cunctis gentib esse communia exli¬
ccł iii¬
Quod ex aliqua similitudine scriptu¬
ra suauius excit& animum. ut illud
exempli causa de canticis canticorum
dentes tui sicut grex d&onsarum
Dererum ignorantia quȩ facit ob¬
scurar figuras locutiones cumigno¬
ramus uł animalium uł lapidum
uł herbarum naturas. exeođlib .ii.
Pererum musicorum ignorantia¬
Quod &iã & fastidio spili scriptura eebxoi¬
succurrat diuina cum mentem pascit
apestis exerc& obscurir ex eodem¬

Expanded text:
cum uenerit, aeternum uero ardentius diligatur. CC De signis naturalibus et de datQuod inter omnia signa uerba teneant principatum, quae propter peccatum superbiae non potuerint cunctis gentibus esse communiaCCLIIIQuod ex aliqua similitudine scriptura suauius exciexempli causa de canticis canticorum: dentes tui sicut grex detonsarumDe rerum ignorantia, quae facit obscuras figuratas locutiones, cum ignoramus vel animalium, vel lapidum, vel herbarum naturas; ex eodem libro. De rerum musicarum ignorantiaQuod etiam et fastidio spiritali scriptura occurrat diuina, cum mentem pascit apertis, exercet obscuris.
Abbreviated transcription (Latin):
mini instituta sed potius indagata
& inuenta & addĩ laudem a quouera
Quodutiles disciplinas philosophorx
huius sȩculi tam quam diuitias de
egypto exiens xpĩ anis afferre debe¬
ignis ambiguis & distinctionibus ex

Expanded text:
minibus instituta, sed potius indagata et inuenta; et ad dei laudem, a quo uera Quod utiles disciplinas philosophorum huius saeculi tamquam diuitias de Aegypto exiens christianus auferre debesignis ambiguis et distinctionibus ex
Abbreviated transcription (Latin):
nitiosȩ demonum soci&ar conpa clxaun¬
Descientia sententiarum conexio¬
num definitionum diuisionum &
tnec de eloquentia sequispiam ia¬
c& quȩ non ut intellegamus sed ut
intellecta prð feramus adhib&ur

Expanded text:
niciose daemonum societas compascientia sententiarum, conexionum, definitionum, diuisionum et nec de eloquentia se quispiam iactet, quae non ut intellegamus, sed ut intellecta proferamus adhibetur
Abbreviated transcription (Latin):
uod statuit lapidem ia cob quẽ sibi
ad caput posuerat: & constituit eum
titulũ & ꝑfudit illũ oleo nonaliquid
idolatriȩ simile fecit: nonenim ułtunc
uel postea frequentauit lapidem ado¬
rando autei sacrificando: sed signum
fuit in. proph&i&e euidentissime con¬
stitutũ: quȩ ꝑtinent adunctionẽ : unde
xp̃inomen a chrismate est:

Expanded text:
uod statuit lapidem Iacob, quem sibi ad caput posuerat, et constituit eum titulum et perfudit illum oleo, non aliquid idolatriae simile fecit. non enim tunc uel postea frequentauit lapidem adorando aut ei sacrifuit in prophetia evidentissima constitutum, quae pertinet ad unctionem: unde Christi nomen a chrismate est.
Abbreviated transcription (Latin):
niũ trium sp̃s sc̃s: quasi pat̾ ñ intelle¬
gat sibi nec diligat. sed ei filius intel
& illis tantum meminerit: & filius nec
meminerit nec diligat sibi sed memine
Itemq sp̃s sc̃s nec meminerit nec intel¬
legat sibi sed meminerit ei pat̾: & in¬
tellegat ei filius Ipse aũ & sibi & illis
ñnisi diligat: sed sic potius ut om̃a tna

Expanded text:
nium trium Spiritus sanctus, quasi Pater nec intellinium trium Spiritus sanctus, quasi Pater nec intelligat sibi nec diligat, sed ei Filius intellet illis tantum meminerit; et Filius nec memitemque spiritus sanctus nec meminerit nec intellegat sibi, sed meminerit ei pater et intellegat ei filius, ipse autem et sibi et illis non nisi diligat; sed sic potius, ut omnia t
Abbreviated transcription (Latin):
ñ paruã partẽ questionis istius abstulis¬
s&: sed dix̃ dr̃ caritas ẽ: ut incertũ sit.
&ideo requirendũ. utrum dr̃ pat̃ sit
caritas an ds̃ filius. antds sps sc̃s an ds̃
ipsa caritas sit illa substantia quȩ dĩ
digna sit nomine sed qđ donũ sit dĩ:
entia mea : Hunc quippe sensũ facile
refellit scripturarũ ipsa locutio: Tale
ẽ eñi tues patientia mea : quale ẽ dñe
spes mea &ds̃m̃s misericordia mea &
multa similia: Ñẽ aũ dictũ. dñe cari¬
tas mea. aut tues caritasmea aut ds̃
intellectũ ad ño ñ expositionẽ quȩ¬
rat a nob Ñ enĩ aꝑtius quicquã possumꝰ
dicere : Ds̃ ergo caritas ẽ: litrũ aũpat̃
anfilius ansp̃s sc̃s an ipsa trinitas quia
& ipsa ñtresdu sed ds̃ unus ẽ hoc quȩ¬
ritur : sed iam in hoc libro superius dis¬
putaui . ñ sic accipiendã eẽ trinitatem
quȩ ds̃ ẽ ex illis tribus quȩ intrinitate
ria sit omniũ triũ pat̃̾ & intellegen¬
da sit omniũ trium filius: & carita som¬

Expanded text:
n paruam partem quaestionis istius abstulisset; sed dixit: deus caritas est, ut incertum sit et ideo requirendum, utrum deus pater sit caritas an deus filius an deus spiritus ipsa charitas sit illa substantia quae Dei digna sit nomine, sed quod donum sit Dei, entia mea. Hunc quippe sensum facile refellit Scripturarum ipest enim: tu es patientia mea quale est: domine, spes mea et: deus meus misericordia mea et multa similia. non est autem dictum: "domine, caritas mea" aut: "tu es caritas mea" aut: "deus, intellectum a domino, non expositionem quaerat a nobis; non enim apertius quicquam possumus dicere. Deus ergo caritas est. utrum autem pater an filius an spiritus sanctus an ipsa trinitas, quia et ipsa non tres di, sed deus est unus, hoc quaeritur. sed iam in hoc libro superius disputaui non sic accipiendam esse trinitatem, quae deus est, ex illis tribus, quae in trinitate ria sit omnium trium Pater, et intelligentia omnium trium Filius, et charitas om
Abbreviated transcription (Latin):
nir& cuirepositumerat. Uenit autem
cum suo pastore adollamite: cui nomen
erat hiras : Et interpr&atur adolla¬
mites. testimonium in aqua: cum hoc
plane testimonio dñsuenit. habensquidem
testimonium maius. habens iohanne.
sed tamen propteroues infirmas. hoctes¬
timonio ẽ usus in aqua: Nam & ipsã hyras:
quod nomen illius pastoris fuit : interpre¬
tatur fratris mei uisio: Vidit omninofra¬
tremsuum iohannes: fratrem scđm sem̃
abrahȩ : scđm cognationem marie matris
eius: Et elis ab& h matrissuȩ : eundẽ dnm¬
quem dm̃: & suum : quia sicut ipseait. &x
plenitudineeius accepit Vidit omnino
&ideo innatis mulierum. maior illo
non ex surrexit: quia ergo exhominib:
prȩnuntiantib xpm̃ ipseuidit. quod multi
iusti & proph&ȩ cupierunt uidere & non
uiderunt : Salut auit exutero agnouit
ꝑfectius ex columba : &ideo tam quam
adollamites. uetere testimonium per

Expanded text:
niret cui repositum erat. uenit autem niret cui repositum erat. uenit autem cum suo pastore Adollamite, cui nomen erat Hiras; et interpretatur Odollamites „testiplane testimonio dominus uenit, habens quidem testimonium maius Iohanne, sed tamen propter oues infirmas hoc testimonio est usus in aqua. nam et ipse Iras, quod nomen illius pastoris fuit, interpretatur "fratris. mei uisio." uidit omnino fratrem suum Iohannes, fratrem secundum semen Abrahae, secundum cognationem Mariae matris eius et Elisabeth matris suae eundemque dominum et deum suum, quia, sicut ipse ait, ex plenitudine eius accepit. uidit omnino et ideo in natis mulierum maior illo non exsurrexit, quia ex omnibus praenuntiantibus Christum ipse uidit, quod multi iusti et prophetae cupierunt uidere et non uiderunt; salutauit ex utero, agnouit perfectius ex columba et ideo tamquam Odollamites uere testimonium per
Abbreviated transcription (Latin):
orum : sed ut xp̃m naetarent. & hunc ado¬
larent ideo setali uocedamnarunt: Illo
ergotempore : quoiam detribu iuda reg¬
num defecerat : ueniendum erat xpõuero
saluatoredñõnro : qui non obess& multũ¬
que prodes&: Sicenim fuerat prophe¬
tatum: non defici& princeps &iudoc.
neq: dux defemoribus eius : donecueniat
cui repositumẽ : & ipse ẽ expectatio gen¬
tium: Iam isto tempore: omne quoque
magisterium iudeorum: ei mystica un
dexp̃i uocabantur. unctio ipsa defecerat:
scđm prophetiam &iam danihelis: tunc
uenit cui repositum erat : & pectatiogen¬
tium: &unctus est sc̃s scõrum. oleo exul¬
tationis prȩparticipibus suis Natus enĩ.
herodis maioris tempore : Passur est
aũ minoris herodis tetrarchȩ: Huius
itaq uenientis. ad oues quȩ perierant do¬
mus isrł: figuram gessit ipseiudas cum
ir& ad tondendas ouessuas inthamna:
quod interpr&atur deficiens: lamenĩ
defecerat princeps &xiuda : & omnema¬
gisterium atq: unctio iudeorum: &ue¬

Expanded text:
orum; sed ut Christum negarent et hunc adularent, ideo se tali uoce damnarunt. Illo ergo tempore, quo iam de tribu Iuda regnum defecerat, ueniendum erat Christo, uero saluatori domino nostro, qui non obesset multumque prodesset. sic enim fuerat prophetatum: non deficiet princeps ex Iuda neque dux de femoribus eius, donec ueniat cui repositum est. et ipse est exspectatio gentium. iam isto tempore omne quoque magisterium Iudaeorum et mystica — unde christi uocabantur — unctio ipsa defecerat secundum prophetiam etiam Danihelis. tunc uenit cui repositum erat, expectatio gentium, et unctus est sanctus sanctorum oleo exsultationis prae participibus suis. natus enim Herodis maioris tempore, passus est autem minoris Herodis tetrarchia. huius itaque uenientis ad oues, quae perierant domus Israhel, figuram gessit ipse ludas, cum iret ad tondendas oues suas in Thamna, quod interpretatur "deficiens". iam enim defecerat princeps ex Iuda et omne magisterium atque unctio Iudaeorum, ut ue
Abbreviated transcription (Latin):
t quod uicesimus & septimus dies m̃¬
sis commemoratur : ad eiusdem quadra¬
turȩ significationem pertin& quȩ
iam in quadratis lignis expositicẽ sed
hic euidentius. quia nos adomneopus
bonum parator. idest quodã modo con¬
quadratos trinitas perfecit: in memo¬
ria quađm recolimus. in intellegentia.
quia cognostimun inuoluntate quec

Expanded text:
t quod uicesimus et septimus dies mensis commemoratur, ad eiusdem quadraturae significationem pertinet, quae iam in quadratis lignis exposita est. sed hic euidentius, quia nos ad omne opus bonum paratos, id est quodam modo conquadratos trinitas perficit in memoria, qua deum recolimus, in intellegentia, qua cognoscimus, in uoluntate, qu
Abbreviated transcription (Latin):
bum dĩ . Non sine scandalo quisq comi¬
tes facit Itaq eandẽ scripturam scrip¬
turam tenemus. & tunc potestate p̃cipi¬
entem umbris tegendum. qđ nunc ape¬
rir&ur. Et tunc potestate attestantẽ.
luce apertum qđ tunc tegebatur

Expanded text:
bum dei, non sine scandalo quisque comibum dei, non sine scandalo quisque comites facit. itaque eandem scripturam tenemus et tunc potestate praecipientem umbris tegendum, quod nunc aperiretur. et nunc auctoritate adtestantem luce apertum, quod tunc tegebatur
Abbreviated transcription (Latin):
erattempur significandi: hoc mani¬
festandi ergo ipsa scriptura quae
tunc fuit exactrix operum significan¬
tium: nunc testis est rerum significa¬
ticrum: et quae tunc obseruabatur
ad p̃nuntiationem. Nunc recitatur
ad confirmationem: bouẽ & asinũ
adoperandum iungere: tunc ñ lice¬
bat. nunc lic&: Declacratũ est enim
perapostolum cum debouetritu¬
rante non infrenando scripturã re¬
coler& dicentem : Nũ quid debubus
curaẽdõ: quareergo nunclegitur quando
id quod ꝑ hibuit iamlic&. quiaidem ibi se¬
cutus a postolus ait: propter nosscriptura
dicit &utique impium est utnon legamꝰ
nos quod scriptum est propternos: magis
enim propternos. quibus manifestatur.
quam ꝓpter illos. in quib: figurabatur :
bouem quippe &asinum. sinecessesit unus¬
quisq sine detrimento operis iungit. Sa¬
pientem uero & stultum. nonutunur p̃¬
cipiat. alterobtemper&. Sed pariter
exȩquali potestate ut annuntient uer¬

Expanded text:
erat tempus significandi, hoc manierat tempus significandi, hoc manifestandi. ergo ipsa scriptura, quae tunc fuit exactrix operum significantium. nunc testis est rerum significatarum; et quae tunc obseruabatur ad praenuntiationem, nunc recitatur ad confirmationem. bouem et asinum ad operandum iungere tunc non licebat, nunc licet. declaratum est enim per apostolum, cum de boue triturante non infrenando scripturam recoleret dicentem: numquid de bubus cura est deo? quare ergo nunc legitur, quando id quod prohibuit iam licet ? quia idem ipse ibi secutus apostolus ait: propter nos scriptura dicit. et utique inpium est, ut non legamus nos, quod scriptum est propter nos; magis enim propter nos, quibus manifestatur, quam propter illos, in quibus figurabatur. bouem quippe et asinum, si necesse sit, unusquisque sine detrimento operis iungit; sapientem uero et stultum, non ut unus praecipiat et alter obtemperet, sed pariter ex aequali potestate, ut adnuntient uer
Abbreviated transcription (Latin):
populis p̃dicatur. linde scripturã
ipsa tunc erat p̃ceptum. nunctesti¬
monium: sceno pheia non celebra¬
re: aliquando peccatum fuit: nunc
non est peccatum: taber naculd̃ aũ
dĩ quod ecclesia non conpaginan.
semper peccatum est: sed tuncage¬
batur sub precepto figurato: Nunc
legitur intestimonio reuelato: Nã¬
& illud qđ tunc factum est ñ dicer&
tabernaculum testimonii: nisialicui
ueritati : quȩ suo tempore declaran¬
daerat. quadam congruentia sig¬
nificationis at testatur: in eis uestib
miscere purpurã & linostima ueste
indui. aliquando peccatum fuit. Nunc
ñ est peccatum: sed inordinate uiuere.
& diuersꝗe generis ꝓfessiones uellemis¬
ceri : ut uel scĩ monialis habeator nam̃¬
ta nuptiarũ. uel ȩa quaese non conti¬
nens nupsit: spem uirginis gerat.: om¬
nimodo peccatum est: & si quid in con¬
uenienter: ex diuerso genere inuita
cuiusque contexitur: uerum illud tunc
figurabatur inuestibus: quod nunc
declaratur inmentibus : illud enim

Expanded text:
populis praedicatur. unde scriptura ipsa tunc erat praeceptum, nunc testimonium. scenopegia non celebrare aliquando peccatum fuit, nunc non est peccatum. tabernaculo autem dei, quod est ecclesia, non conpaginari semper peccatum est. sed tunc agebatur sub praecepto figuratio, nunc legitur in testimonio reuelatio. nam illud, quod tunc factum est, non diceretur tabernaculum testimonii, nisi alicui ueritati, quae suo tempore declaranda erat, quadam congruentia significationis adtestaretur. lineis uestibus miscere purpuram et linostima ueste indui aliquando peccatum fuit, nunc non est peccatum. sed inordinate uiuere et diuersi generis professiones uelle miscere, ut uel sanctimonialis habeat ornamenta nuptarum uel ea quae se non continens nupsit speciem uirginis gerat, omni modo peccatum est; et si quid inconuenienter ex diuerso genere in uita cuiusque contexitur. uerum illud tunc figurabatur in uestibus, quod nunc declaratur in moribus; illud enim
Abbreviated transcription (Latin):
ponerent: impuaũ manib: & uerbis
inquit accersierant illamexistiman¬
tes illam amicam defluxerunt Alibi
aũ bona & malauita. & mors diuitiȩ.¬
& pauꝑtas: ad nõdõ sunt : Hic ꝑturbati
hommer non intellegunt. in uno eo¬
demq: operemalo. non postea conse¬
quente alia quȩ manifestaerit: sed

Expanded text:
ponerent: impii autem manibus et uerbis, ponerent: impii autem manibus et uerbis, inquit, accersierunt illam, et extimantes illam amicam defluxerunt; alibi autem: bona et mala, uita et mors, diuitiae et paupertas a domino deo sunt. hic perturbati homines non intellegunt in uno eodemque opere malo non postea consequente alia quae manifesta erit, sed
Abbreviated transcription (Latin):
quid & hic apostolus. cum dicer& dr̃
ad didit huius seculi. Vbi&iam. siquis
diabolum intellexerit. &cecarem̃tes
infidelium. non negam̃. malis suasi¬
onibus quib consentiunt. iustitiae
lum̃ amittunt. dõretribuente quod
iustumẽ: hȩc omnia legimus inseyp¬
turis scĩs: Nam & illud dictumest.
deseductione. ex trinsecus ueniente:
Timeo nesicat serpens euam sedux
inuersutia sua ita corrum pantur
mentes urẽ. a simplicitate & castitate
quȩ ẽ in xp̃o: Cui simileẽ: Corrum¬
punt mores bonos. conloquia maleo:
& illud: quod & sibi quisq seductor sit.
Quiaũ putat seeẽ aliquid cumnihilsit.
seipsum seducit Etillud dedĩ uin¬
dicta. quod supra commemoraui:
Tradidit illos dr̃ in reprobum sensum.
ut faciant quȩ non conueniunt: itcc
ut inueterib libris cum prȩdixiss&.
dr̃ mortem non fecit. neclȩtatur in
perditione uiuorum: Paulo post. In¬
uidia inquit diaboli mors intrauit
in orbem terrarum: Etrursur de ipsa
morte. nese homines &traculpam

Expanded text:
quid et hic apostolus, cum diceret: deus, addidit: huius saeculi? ubi etiam si quis diabolum intellexerit excaecare mentes infidelium, non negamus, malis suasionibus; quibus qui consentiunt, iustitiae lumen amittunt deo retribuente quod iustum est. haec omnia legimus in scripturis sanctis. nam et illud dictum est de seductione extrintimeo ne, sicut serpens Euam seduxit in uersutia sua, corrumpantur mentes uestrae a simplicitate et castitate, quae est in Christo. cui simile est: corrumpunt mores bonos colloquia et illud quod et sibi quisque seductor sit, Qui autem putat se esse aliquid, cum nihil sit, se ipsum seducit : et illud de Dei vindicta, quod supra comtradidit illos deus in reprobum sensum, ut faciant quae non conueniunt. ita et in ueteribus libris, cum praedixisset: deus mortem non fecit nec laetatur in perditione uiuorum, paulo post: inuidia, inquit, diaboli mors intrauit in erbe terrarum. et rursus de ipsa morte, ne se homines extra culpam
Abbreviated transcription (Latin):
Ipsum saneuitum quod claudicat
homo. necpes est neccorpus: N ec
homo necipsacl audicatio: quȩutiq
nonẽ quando non ambulat : Cum
tam̃ in sit uitium qđ cladicatio
quando ambulat: quȩrat ergo qđ
eidem uitio nomen in ponat: utrũ
remue litdicere anactum : An rei

Expanded text:
ipsum sane uitium, quo claudicat ipsum sane uitium, quo claudicat homo, nec pes est nec corpus nec homo nec ipsa claudicatio, quae utique non est, quando non ambulat, cum tamen insit uitium, quo fit claudicatio, quando ambulat. quaerat ergo, quod eidem uitio nomen inponat, utrum rem uelit dicere an actum an rei
Abbreviated transcription (Latin):
dens est &recedere potest: Et qđ
recedere potest uitaripotest. & qđ
uitari potẽ: potẽ homo sine eo esse.
qđ uitari potest : Responditur natu¬
ralem ñ eẽ peccatum sed naturȩ
presertim uiciatȩ : unde facti su¬
mus natura filuirȩ: paruumͥ esse
ad ñ peccandum uoluntatis arbitri¬
II Iterum ait querendũ ẽ quidẽ pec¬
catum: actus anres: Sires est auc¬
torem hab& necesse ẽ utsi auttorẽ
haberedicitur : Iam alter prȩterdm̃
reialicuius auctor induci uidebitꝰ:
Atsi hocdici impium est . & confiteri
neces se est peccatum omne ac tum
eẽ. nonrem: Siigitur actus est: im¬
mo quia uere actus est : uitari potẽ
Respondemus peccatum quid actũ
dici& esse: non rem Sed&iam in
corpore claudicatio : Eadem ratio¬
ne actusest non res Qm̃res pesipse
uel corpus. uel homo est quippede
uitatio claudicat nectamen uitare
potest claudicationem: nisi habue¬
rit sanatum pecdem: Quod&iam
ininteriore homine sicripotest:

Expanded text:
dens est, recedere potest, et quod dens est, recedere potest, et quod recedere potest, uitari potest, et quod uitari potest, potest homo sine eo esse quod uitari potest." Respondetur naturale non esse peccatum, sed naturae praesertim uitiatae — unde facti sumus natura filii irae — parum esse ad non peccandum uoluntatis arbitriIIII. "Iterum" ait "quaerendum est: quid est peccatum, actus an res ? si res est, auctorem habeat necesse est, et si auctorem habere dicitur, iam alter praeter deum rei alicuius auctor induci uidebitur. at si hoc dici impium est, et confiteri necesse est peccatum omne actum esse, non rem. si igitur actus est, immo quia uere actus est, uitari potest\'. respondemus peccatum quidem actum dici et esse, non rem. sed etiam in corpore claudicatio eadem ratione actus est, non res, quoniam res pes ipse uel corpus uel homo est, qui pede uitiato claudicat nec tamen uitare potest claudicationem, nisi habuerit sanatum pedem. quod etiam in interiore homine fieri potest,
Abbreviated transcription (Latin):
Inteomnia inquit interrogandus
ẽ quinegat hominẽ sinepeccato
esse posse : quid sit quod cũq pec¬
catum : quoduitare potest. Anquod
uitari ñ potest: Siqđuitari ñ potẽ
peccatum nẽ. Si quod uitari potẽ.
potesthomo sinepeccato esse quod
uitari potest: Nulla enim ratio uel
iustitia patitur. saltim dici peccatũ.
qđ uitari nullo modo potest: Re¬
spondemus uitari posse peccatũ sina¬
na ñ est: inquantum id quod facien¬
dumẽ. autcecitate non uid&: aut
infirmitate non impl&. Dum caro
concupiscit aduersus sp̃m & sps̃ ad
uersus carnem: ut ea quȩ uult. ho¬
mo non faciat:
Iterum querendum ẽ inquit pecca¬
tũ uoluntatis. annecersitatis est:
Sinecessitatis est. peccatũ ñ ẽ Siuo¬
luntatis ẽ uitari potest: Respon¬
demus quodũt̃ supra ut sanemur.
Inuocamus eum ciidicitur in psalmo.
denecessi tatib meis educme :
III Iterum inquit querendum ẽ quid
est peccatum: naturale anaccedens¬
Si naturale peccatũ ñ ẽ: Siaut acce¬

Expanded text:
nte omnia\', inquit, \'interrogandus est qui negat hominem sine peccato esse posse, quid sit quodcumque peccatum: quod uitari potest an quod uitari non potest. si quod uitari non potest, peccatum non est; si quod uitari potest, potest homo sine peccato esse, quod uitari potest. nulla enim ratio uel iustitia patitur saltem dici peccatum, quod uitari nullo modo potest\'. respondemus uitari posse peccatum, si nana non est, in quantum id quod faciendum est aut caecitate non uidet aut infirmitate non implet, dum caro concupiscit aduersus spiritum et spiritus aduersus carnem, ut ea quae uult homo non faciat. \'Iterum quaerendum est\', inquit, \'peccatum uoluntatis an necessitatis est. si necessitatis est, peccatum non est; si uoluntatis est, uitari potest\'. respondemus quod supra et, ut sanemur, inuocamus eum, cui dicitur in psalmo: de necessitatibus meis educ me. \'Iterum\', inquit, quaerendum est, quid est peccatum. naturale an accsi naturale, peccatum non est. si autem acci
Abbreviated transcription (Latin):
tur: aut ꝑ hoc cordis affectus quiut
fierent ista precessit quia facta sunt
crescit: uerũtam̃ sieo modo quisq
teneatur uel &iam leg&ur. uthȩcN
desuis membris facere nequeat : ñ
ideo ñorat interior homo &ante
oculos dĩ insecr&issimo cubili ubi
conpugitur. sternitur: ita &iã cum
plurimũ intersit ubi ponat corp:
scm & illic corpore posito recorda¬
tur locus sẽs eũ qui prȩcesserat reno¬
uat & aug& affectum: Tamen&iam¬
siñ possit. ubire ligiosus animus ele¬
git humare quem diligit: Nullo
modo deb& a supplicationib necer¬
sariis. in eius cõm̃datione cessare:
ubicumq enim iaceat siueñ iaceat
defuncti caro sp̃ui requies ad qui¬
rendaẽ : quicũ inde ex ir& secũ ab¬
stulit sensũ. quo inter eẽ possit: quo¬
modo quisq sit siueinbonis siue in
malis: Necab eacarne expectat ad u¬
uaris uãuitam cui prȩbebat ipse ui¬
tam quã de trax̃ excedens & redditu¬
anadgloriam reuiuescat:¬

Expanded text:
tur, ac per hoc cordis affectus. qui, ut tur, ac per hoc cordis affectus. qui, ut fierent ista, praecessit, quia facta sunt crescit. uerum tamen si eo modo quisque teneatur uel etiam ligetur, ut haec de suis membris facere nequeat, non ideo non orat interior homo et ante oculos dei in secretissimo cubili, ubi conpungitur, sternitur. ita etiam cum plurimum intersit, ubi ponat corpus sanctum et illic corpore posito recordatus locus sanctus eum qui praecesserat renouat et auget affectum, tamen etiamsi non possit ubi religiosus animus elegit humare quem diligit, nullo modo debet a supplicationibus necessariis in eius commendatione cessare. ubicumque enim iaceat uel non iaceat defuncti caro, spiritui requies adquirenda est, qui cum inde exiret, secum abstulit sensum, quo interesse possit quomodo quisque sit siue in bonis siue in malis, nec ab ea carne expectat adiuuari suam uitam, cui praebebat ipse uitam, quam detraxit excedens et reddituan ad gloriam reuiuescat
Abbreviated transcription (Latin):
supplicatio quȩdam fuit: & hȩc pro¬
fuit siquid profuit: & qđ adidem se¬
pulchrum recurrit animo & filiũ
precib magis magisq cõmendat:
Adiuuat de functi spũ nonmor tuicor¬
poris locus. sed &x loci memoriauius
matris affectus: simulenim & quis
& cui cõ m̃datus sit̃nonutiq infruc¬
tuosȩ religiosãmentem precantis
attingit : Nam & orantes demem¬
bris sui corporis faciunt qđ suppli¬
cantib: congruit cumgenua fiunt:
Cumextendunt manur. uel &iam ꝓ¬
sternuntursolo: &siquid aliud faci¬
unt uisibilit̃ quã uiseorũ inuisibilis
uoluntas & cordis intentio dõ notasit
necille indigeat hisindiciisut ani¬
misei pandatur humanus: sed hic ma¬
gis seipsum excit& homo ad orandũ
gemendumq: humiliuratq: fer¬
uentiur : & nescio quomodo cũ himo¬
tus corporis fieri Nisi motu animi
prȩcedente non possunt: eisdẽ rur¬
sus exterius uisibiliter factis: ille in¬
terior. inuisibilis quieos fecit ãuge¬

Expanded text:
supplicatio quaedam fuit, et haec prosupplicatio quaedam fuit, et haec profuit, si quid profuit. et quod ad idem sepulcrum recurrit animo et filium precibus magis magisque commendat, adiuuat defuncti spiritum non mortui corporis locus, sed ex loci memoria uiuus matris affectus. simul enim et quis et cui commendatus sit, non utique infructuose religiosam mentem precantis adtingit. nam et orantes de membris sui corporis faciunt quod supplicantibus congruit, cum genua figunt, cum extendunt manus uel etiam prosternuntur solo et si quid aliud faciunt uisibiliter, quamuis eorum inuisibilis uoluntas et cordis intentio deo nota sit nec ille indigeat his indiciis, ut animus ei pandatur humanus. sed hinc magis se ipsum excitat homo ad orandum gemendumque humilius atque feruentius, et nescio quomodo, cum hi motus corporis fieri nisi motu animi praecedente non possint, eisdem rursus exterius uisibiliter factis ille interior inuisibilis qui eos fecit auge
Abbreviated transcription (Latin):
martrri animã dilectam cõm̃dat:
Recordantis & pretantis affectus
quicũ de functis afidelib: carissimis
ex hib&urẽum prodesse non dubi¬
um est his. quicũ incorpore uiuerent
talia sibi posthancuitã prodesse me¬
ruerunt : uerũ &sialiqua necessitas
uel humari corpor&. uel in talibus
locis humari nulladata facultate
ꝑmittat: uonsint pr&mit tende
supplicationes ꝓspiritib: mortuoꝵ
quas faciendas proomnib inxpĩa¬
na & catholica soci&ate de functis.
&iam tacitis nominib: eorũ subge¬
nerali cõmemoratione suscepit
ecdesiaut quib ad ista de sunt pa¬
rentes aut filii aut quicũq: cogna¬
ti uel amici abuna eis exhibeat᷑ͦ
piamatre cõmuni Siaũt de essent
istȩ supplicationes quȩ siunt
recta fide acpi&ate promortu¬
is: puto quod nihil prodesset
spiritib: eorum : quã lib& locis
scĩs & anima corpora ꝓponerent᷑¬
Cumergo fidelis mater fidelis filu
defuncti corpus desiderauit inba¬
trrisa diuuari. hocqdita credidit

Expanded text:
martyri animam dilectam commendat recordantis et precantis affectus. qui cum defunctis a fidelibus carissimis exhibetur, eum prodesse non dubium est his, qui cum in corpore uiuerent, talia sibi post hanc uitam prodesse meruerunt. uerum et si aliqua necessitas uel humari corpora uel in talibus locis humari nulla data facultate permittat, non sunt praetermittendae supplicationes pro spiritibus mortuorum, quas faciendas pro omnibus in christiana et catholica societate defunctis etiam tacitis nominibus eorum sub generali commemoratione suscepit ecclesia, ut quibus ad ista desunt parentes aut filii aut quicumque cognati uel amici, ab una eis exhibeantur pia matre communi. si autem deessent istae supplicationes, quae fiunt recta fide ac pietate pro mortuis, puto, quod nihil prodesset spiritibus eorum, quamlibet locis sanctis exanima corpora ponerentCum ergo fidelis mater fidelis filii defuncti corpus desiderauit in batyris adiuuari, hoc, quod ita credidit,
Abbreviated transcription (Latin):
nonomne quod mou&ur ꝑtempus. Necesse
ẽ&iam ꝑlocũ moueri :sicut ergo substantiã
quȩ mou&ur pertempus & locũ p̃cedit sub¬
stantia quȩ tantum pertempus. ita ipsã
p̃cedit illa quȩ n& ꝑlocũ nec ꝑtempus:
acper hoc sicut ꝑ tempus & locũ mou&
corpus. ipsetantũ pertempus motus con¬
seipsum sine tempore ad oco: mou&¬

Expanded text:
non omne, quod monetur per tempus, necesse non omne, quod monetur per tempus, necesse est etiam per locum moueri. sicut ergo substantiam, quae mouetur per tempus et locum, praecedit substantia, quae tantum per tempus, ita. ipsam praecedit illa quae nec per locum nec per tempus. ac per hoc sicut per tempus et locum mouet corpus ipse tantum per tempus motus conse ipsum sine tempore ac loco, mou
Abbreviated transcription (Latin):
quam in totos i et nleces seẽ esse quae
locilis. aut fuit in eius substantia
quodiam ñ est uelerit: quod ñdũ ẽ
sicut in naturis. quae possunt tem po¬
ris mutabilitatem pati: hicer go
in commutabili &ernitate uiuens
creauit omniasimul: ex quib curre¬
rent tempora. etinplerentur loca
temporalibus que & localibus rerũ
motibus. sȩculi uoluerentur: Inqui¬
bus rebus quȩdã spiritalia quȩdã
corporalia condidit. for mansma¬
teriam quã nec alius. necullus sed
omnino ipsein formem acforma¬
bilem instituit: ut formationẽ
suã nontempore sed origine p̃ue¬
nir&. spiritalem aũ creatura¬
D corporali p̃posuit : qđ spiritalis
tantum modo pertempora mutari
potest: corporalis aũpertẽpora
& locãs: exempli enim gratia pertem p
mou&ur animus. uel reminis cendo qđ
oblitus erat: uel discendo quod nesciebat.
uel uolendo quod nolebat: perlocas aũ cor¬
p uel aterra incȩlũ uł a caelo in terram
uel adoriente ad octidentem. uel siquo alio

Expanded text:
quam in toto, sicut necesse est esse quae in locis sunt, aut fuit in eius substantia quod iam non est, uel erit quod nondum est, sicut in naturis, quae possunt temporis mutabilitatem pati. Hic autem incommutabili aeternitate uiuens creauit omnia simul, ei quibus currerent tempora et implerentur loca temporalibusque et localibus rerum motibus saecula uoluerentur. in quibus rebus quaedam spiritalia, quaedam corporalia condidit, formans materiam, quam nec alius nec nullus, sed omnino ipse informem ac formabilem instituit, ut formationem suam non tempore, sed origine praeueniret. spiritalem autem creaturam corporali praeposuit, quod spiritalis tantummodo per tempora mutari posset, corporalis autem per tempora et locos. exempli enim gratia per tempus mouetur animus uel reminiscendo quod oblitus erat uel discendo quod nesciebat uel uolendo quod nolebat; per - locos autem corpus uel a terra in caelum uel a caelo in terram uel ab oriente ad occidentem uel si quo alio
Abbreviated transcription (Latin):
multitudinis. tum ultuo uulgi obrue¬
rentur erronbur : eum diuinis hono¬
ribus dignum iudicar&. responder&

Expanded text:
multitudinis implicati uulgaribus obruerentur erroribus, eum diuinis honoribus dignum iudicaret: responder
Abbreviated transcription (Latin):
ibil& quinquagesi modie postactũ pascha:
monia : Etclamat faustus oculis clausis:
nihil se in illis litteris inuenisse quod
ad prenuntiationem xpĩꝑtineat Quid
aũ mirũ sio culos hab& adlegendum.
& cor ad intellegendũ non hab&: qui po¬
situs ante ostium clausum diuini secreti.
non fide pi&atis pulsat: sedelatione
impietatis insultat Plane itasit. itafiat:
lustumẽ enĩ: claudat᷑ suꝑbisi anua salutis
ueniat mansu&us quem doc& dñs uiar
suas.: Uideat & hȩcinillir libris: &c&era.
uel omnia uel quȩdã qualia credat in

Expanded text:
ibi lex quinquagesimo die post actum pascha: ibi lex quinquagesimo die post actum pascha: monia. et clamat Faustus oculis clausis nihil se in illis litteris inuenisse, quod ad praenuntiationem Christi pertineat! quid autem mirum, si oculos habet ad legendum et cor ad intellegendum non habet, qui positus ante ostium clausum diuini secreti non fide pietatis pulsat, sed elatione impietatis insultat? plane ita sit, ita fiat; iustum est enim. claudatur superbis ianua salutis, ueniat mansuetus, quem docet dominus uias suas; uideat et haec in illis libris et cetera uel omnia uel quaedam qualia credat in
Abbreviated transcription (Latin):
scunt
quia inimicipopuli. signocrucis xp̃i
a postolicã gratiam ꝑfigurant: Popu¬
lo inseptenario numero decuplato
rigantem ut ꝑsepti formespĩ donum
legis decalocur impleat᷑: & hostis in¬
tercludere molitur uiã extentis moysi
manib:: signocrucis dominicȩ superat᷑ :
& morsur mortiferi serpentũ: & al¬
tato & respecto aene ᷤ serpente sanant᷑:¬
exaltauit inquit moyses serpentẽ
inheremo. sicoport& exaltarqͥ filiũ
hominis. ut omnis qui credit in eum
nonpereat. sed habeat uitã ȩternam:
Ita ne &iam ista non clamant tantec
cisio ne ouis: occiditur xp̃s: De quo in euan¬
gelio dicitꝰ : Ecceagnusdĩ. ecce quitollit
peccata mundi Prohibent᷑ qui paschafa¬
ciunt ossa frangere : Non franguntꝰ incru¬
ce onsadñi : Attestat̃ euangelisti hincẽe
dictũ. os eius non comminu&is: Sangui¬
ne inliniuntur postes. ut pernities depel¬
latur : signantur signodominicȩ passionis
infrontib populi: ad tutelam salutir. Dat̾

Expanded text:
scunt, quia inimici populi signo crucis Christi apostolicam gratiam praefigurant populos in septenario numero decuplato rigantem, ut per septiforme spiritus donum legis decalogus inpleatur. et hostis intercludere molitus uiam extensis Moysi manibus signo crucis dominicae superatur. et morsus mortiferi serpentum exaltato et respecto aeneo serpente sananturexaltauit, inquit, Moses serpentem in heremo, sic oportet exaltari filium hominis, ut omnis qui credit in eum non pereat, sed habeat nitam aeternam. itane etiam ista non clamant? tantane cisione ouis: occiditur Christus, de quo in euangelio dicitur: ecce agnus dei, ecce qui tollit peccatum mundi prohibentur qui pascha faciunt ossa frangere: non franguntur in cruce ossa domini; attestatur euangelista hinc esse dictum: os eius non comminuetis. sanguine inliniuntur postes, ut pernicies depellatur: signantur signo dominicae passionis in frontibus populi ad tutelam salutis. datur
Abbreviated transcription (Latin):
erit insimilitudine hominũ factus:
Nquia ñtrans figurationem in homi¬
nem sed habitu factus est. cũ indu¬
tus est homine. quẽ sibi uniens quo¬
dã modo atq: confirmans. inmorta¬
litati a&nitati queso ciar&: sed illũ
habitũ quiẽ in ꝑceptione sapientiȩ
& disciplinȩ greci. UITIN uocant: hunc
autẽ s&cđm quem dicimus uestitum
uł armatũ CXINA potius appellant:
ex quo intellegitur deisto genere habi¬
tus locutum a postolum : quando qui¬
dem ingrecir exemplarib: cXHNA
scriptũ est: quod nos in latinis habitũ
habemus: qđ nomen o port& intellegi
ñmutatum esse uerbũ susceptione ho¬
minis. sicut in hac mẽbra ueste indu¬
tamutant᷑ : quã quã illa susceptio in¬
effabiliter susceptũ suscipienti copu¬
lauerit : sed quantũ uerba humana
reb in effabilib coaptare possunt ne
mutatus intellegatur ds̃. humanȩ
fragilitatis assumptor electũ ẽ utgre¬
ce. cXIINA& latine habitus dicer& ur
illa susceptio.

Expanded text:
erit: in similitudinem hominum factus, erit: in similitudinem hominum factus, quia non transfiguratione in hominem, sed habitu factus est, cum indutus est homine, quem sibi unions quodam modo atque conformans immortalitati aeternitatique sociaret sed illum habitum, qui est in perceptione sapientiae et disciplinae, Graeci f;tJl uocant, hunc autem, secundum quem dicimus uestitum uel armatum, axwa potius appellant. ex quo intellegitur de isto genere habitus locutum apostolum, quando quidem in graecis exemplaribus a%rjfia scriptum est, quod nos in latinis habitum habemus. quo nomine oportet intellegi non mutatum esse uerbum susceptione hominis, sicuti nec membra ueste induta mutantur, quam quam illa susceptio ineffabiliter susceptum suscipienti copulauerit; sed, quantum uerba humana rebus ineffabilibus coaptari possunt, ne mutatus intellegatur deus humanae fragilitatis assumtor, electum est, ut graece oxfjict et latine habitus diceretur illa susceptio.
Abbreviated transcription (Latin):
cõmuta bili stabilitate: sed quã quã
uerũ hominẽ suscipiendoapsesuscep¬
tor. insimilitudine hominũ factus.
ñ sibi sed eis quib: in homine apparuit.
& habitu inuentus ut homo: idẽ haben¬
do hominẽ inuentus ut homo est:
Non en im poterat inueniri ut homo ab
his quicor in mundum habebant: & uer¬
bum apud patrem uidere ñ poterant.
nisi hoc suscipiendo qđ possent uidere
& ꝑ quod ad illud lum̃ interius duce¬
rentur: isteaũt habitus ñ est ex primo
genere. Non enĩmanens insenatura
hominis naturãdĩ cõmutauit. Neq
ex secundo : Nonenim in mutauit ho¬
modm̃ & mutatus ab illo est. Neq ex
quarto: Ñ enim sic assũptus est homo
utneq ipse mutar& dm̃. nec ab illo
mutar&ur. sed potius ex tertio sic enĩ
as sumptus ut cõmuta r&ur ineffabi¬
liter & excellentius atq: coniunctius
quam uestis ab homine cum induitur:
Hocergo nomine habitus satis signi fi¬
cauit a posto lus. quem ammodum dix¬

Expanded text:
commutabili stabilitate, sed tamquam commutabili stabilitate, sed tamquam uerum hominem suscipiendo ipse susceptor in similitudine hominum factus, non sibi, sed eis quibus in homine apparuit, et habitu inuentus est ut homo, id est habendo hominem inuentus ut homo est. non enim poterat inueniri ut homo ab his qui cor immundum habebant, et uerbum apud patrem uidere non poterant nisi hoc suscipiendo quod possent uidere et per quod ad illud lumen interius ducerentur. iste autem habitus non est ex primo genere; non enim manens in se natura hominis naturam dei commutauit. neque ex secundo; non enim immutauit homo deum, ut mutatus ab illo est. neque ex quarto; non enim sic assumtus est homo, ut neque ipse mutaret deum nec ab illo mutaretur. sed potius ex tertio; sic enim assumtus est, ut commutaretur ineffabiliter et excellentius atque coniunctius quam uestis ab homine, cum induitur. hoc ergo nomine habitus satis significauit apostolus, quemadmodum dix