comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
temptauit occurrere. Profectusq¬
est ad urbem.
um iam hilariꝰ p̃terisset: ita eũ
uestigiis ꝓsecutus est. Cumq
ab eo gratissime fuisset susceptus:
haut longe sibi ab opido monasteri¬
um collocauit. Quo temꝑe se ei qͥdã
caticuminꝰ ũxit: cupiens scissimi
uiri institui disciplinis. Paucisq in¬
tͥpositis dieb languore correptꝰ. ui
febriũ laborabat. At tunc martuiꝰ
forte discesserat. Et cũ ꝑ tͥduũ defu¬
isset: regressus ex anime corpꝰ inue¬
nit. Ita subita mors fuerat: ut absq
baptismate humanis reb excederet.
Corpꝰ in medio positũ. tristi meren¬
tiũ fr̃m frequentabatur officio: cũ
martinꝰ flens & euilans accurrit.
Tunc uͦ cota sc̃m sp̃m mente conci¬
piens: egredi cellulam in qua corpꝰ
iacebat cęteros uibet. Ac forib ob¬
seratis suꝑ exanimata defuncti
fr̃is m̃bra ꝓfternitur. Et cũ aliꝗͣ
paululũ et in defuncti ora defixus.
orationis suȩ ac miscdiȩ dñi intre¬

Expanded text:
temptauit occurrere profectusqutemptauit occurrere profectusque ad urbem est. Cum iam Hilarius praeterisset, ita eum est uestigiis prosecutus: cumque ab eo gratissime fuisset susceptus, haut longe sibi ab oppido monasterium conlocauit, quo tempore se ei quidam catechumenus iunxit, cupiens sanctissimi uiri institui disciplinis: paucisque interpositis diebus languore correptus ui febrium laborabat. ac tum Martinus forte discesserat: et cum per triduum defuisset, regressus exanime corpus inuenit: ita subita mors fuerat, ut absque baptismate humanis rebus excederet. corpus in medio positum tristi maerentium fratrum frequentabatur officio, cum Martinus flens et eiulans accurrit. tum uero tota sanctum spiritum mente concipiens egredi cellulam, in qua corpus iacebat, ceteros iubet, ac foribus obseratis super exanimata defuncti fratris membra prosternitur. et cum aliquapaululum et in defuncti ora defixus, orationis suae ac misericordiae Domini intre
Abbreviated transcription (Latin):
uirgis cesus ẽ .&. ad extremũ de cius¬
tate conpulsus exire: italiã repeceñ.
cũ int᷑ gallias quoq discessu sc̃i hi¬
larii quẽ ad exiliũ hereticoꝵ uis
coegerat. turbatã eccłiã cũꝑisset:
mediolani sibi monasteriũ fibi sta¬
tuit. Ibi qͦq eũ arentiꝰ auctor &
pͥnceps arrianoꝵ grauissime ĩsec¬
tatus est: mubtisq affectũ inui¬
riis de ciuitate exturbauit. Ce¬
dendum itaq temꝑi arbitratus.
ad insulã gallinariã nomine se¬
cessit: comite quodã p̃sbitero mag¬
narũ uirtutũ uiro. Hic aliquan¬
diu radicibꝰ uir̃ herbar
Quo tẽꝑe elleborũ uene¬
natũ ut ferunt gͣm̃ :
in cibum sumpsit. S cum uun uene¬
ni in se grassantis uicina iã morte
sensisset. ĩminens ꝑiculũ oratione
repulit: statĩq om̃is dolor fugatꝰ
est. Nec multo pꝰ cũ scõ hylario eom¬
ꝑisset regis penitentia potestatem
indultã fuisse redeundi: rome ei

Expanded text:
uirgis caesus est et ad extremum de ciuiuirgis caesus est et ad extremum de ciuitate exire conpulsus — Italiam repetens, cum intra Gallias quoque discessu sancti Hilari, quem ad exilium haereticorum uis coegerat, turbatam ecclesiam comperisset, Mediolani sibi monasterium statuit. ibi quoque eumAuxentius, auctor et princeps Arrianorum, grauissime insectatus est, multisque adfectum iniuriis de ciuitate exturbauit. cedendum itaque tempori arbitratus ad insulam, cui Gallinaria nomen est, secessit comite quodam presbytero, magnarum uirtutum uiro. hic aliquamdiu radicibus uixit herbarum: quo tempore helleborum, uenenatum, ut ferunt, gramen, in cibum sumpsit. sed cum uim ueneni in se grassantis uicina iam morte sensisset, imminens periculum oratione repulit statimque omnis dolor fugatus est. nec multo post, cum sancto Hilario comperisset regis paenitentia potestatem indultam fuisse redeundi, Romae ei
Abbreviated transcription (Latin):
ret᷑. Idemq post ea religiosã agens
uitã uisus ẽ: ut hȩc quȩ supͣ retuli¬
mus ab ipso audita dicant᷑. Igit᷑
martinꝰ inde ꝓgressus. cũ medio¬
lanũ p̃terisset: diabolus in itinere
humana specie assũpta se ei obui¬
um tulit. quo tenderet querens.
Cũq id ã martino responsi acceplss&.
se qͦ dñs uocaret urtendere. ait ad eũ.
Quoc̃q ieris. ł quec̾q temptaueris :
diabolus tͥ aduersabitur. Tunc ei
ꝓphetica uoce respondit. Dñs michi
adiutor est ñ timebo quid faciat mͥ
homo. Statĩq e conspectu eiꝰ inimi¬
cus euanuit. Itaq ut animo ac m̃te
conceꝑat: matrẽ gentilitatis absol¬
uit errore. patre in malis ꝑseuerante.
Plures tñ suosaluauit exẽplo. Pem¬
de cum heresis arriana ꝑ totũ orbẽ
& marime intͣ illiricũ pullulass&.
cũ adũsus ꝑfidiam sacerdotũ solus¬
pene acerrime pugnaret multis¬
q suppliciis eẽt affectus. nã & publice

Expanded text:
retur. idemque postea religiosam agens retur. idemque postea religiosam agens uitam uisus est, adeo ut haec, quae supra rettulimus, ex ipso audita dicantur. Igitur Martinus inde progressus cum Mediolanum praeterisset, diabolus in itinere, humana specie adsumpta, se ei obuiam tulit, quo tenderet quaerens. cumque id a Martino responsi accepisset, se quo Dominus uocaret intendere, ait ad eum: quocumque ieris uel quaecumque temptaueris, diabolus tibi aduersabitur. tunc ei prophetica uoce respondens, Dominus mihiadiutorest: non timebo, quid faciat mihi homo. statimque de conspectu eius inimicus euanuit. itaque ut animo ac mente conceperat, matrem a gentilitatis absoluit errore, patre in malis perseuerante: plures tamen suo saluauit exemplo. Dehinc cum haeresis Arriana per totum orbem et maxime intra Illyricum pullulasset, cum aduersus pene acerrime pugnaret, multisque suppliciis esset affectus nam et publice
Abbreviated transcription (Latin):
b et lacͥmis ut reduet. mestus
ferunt ꝑegrinationẽ illã agres¬
Iis est: contestatus fr̃ib multa se
adu̾sa passurũ: qͦd postea ꝓbauit
euentus. Ac pͥmũ int̾ alpes deuia
secutus. incidit in latrones. Cumꝙ
unus securi eleuata in caput eiꝰ
librasset. ictũ ferientis dextere
sustinuit alter. uinctis tñ pꝰ t̾gũ
manib uni seruandꝰ et spoliandꝰ
tradit᷑. Qui cũ eũ ad remotiora du¬
xisset : ꝑcunctari ab eo cep̃ quis nã
eet. Respondit xp̃ianũ se esse. Que¬
rebat etiã ab eo an timeret. Tunc
uͦ constantissime ꝓfitet᷑. nũquã se
tam fuisse securũ: qr sciret miscdiã
dñi marime in temptationib affu¬
turã. Se magis illi dolere: qui xp̃i
miscđia ut pote latrocinia exercenᷤ
esset indignus. Ingressus q euan¬
głicam disputationẽ. u̾bum dĩ la¬
t̾ni p̃dicabat. Quid longiꝰ morer:
Lat᷑ credidit. ꝓsecutus q martinũ
uiȩ reddidit: orans ut ꝓ se dñm p̾ca¬

Expanded text:
 et lacrimis ut rediret. maestus, ut ferunt , peregrinationem illam ingressus est, contestatus fratribus, multa se aduersa passurum: quod postea probauit euentus. ac primum inter Alpes deuia secutus incidit in latrones. cumque unus securi eleuata in caput eius librasset ictum, ferientis dexteram sustinuit alter: uinctis tamen post tergum manibus uni adseruandus et spoliandus traditur. qui cum eum ad remotiora duxisset, percontari ab eo coepit, quisnam esset. respondit Christianum se esse. quaerebat etiam ab eo an timeret. tum uero constantissime profitetur, numquam se tam fuisse securum, quia sciret misericordiam Domini maxime in temptationibus adfuturam: se magis illi dolere, qui Christi misericordia utpote latrocinia exercens esset indignus. ingressusque euangelicam disputationem uerbum Dei latroni praedicabat. quid longius morer? latro credidit prosecutusque Martinum uiae reddidit, orans ut pro ae Dominum preca
Abbreviated transcription (Latin):
niores estis. tanto eredo qđ subti¬
lius cognouistis. De oriente uͦ qui
ueniunt: grauiores desolationes
ꝓpinqͣnte fine mundi. generalem
ꝑcussionẽ esse cognouimus. affligi
nimis de ꝓpͥis molestiis ñ debemus:
tem eulogio patͥarchȩx
alexandrino. Insacto anno suauis¬
sima scĩtatis ur̃e scripta suscepi:
quib ꝓ egͥtudinis meȩ nimietate
respondere nunc usq non ualui.
Ecce enĩ iã bienniũ plene ex plet᷑
quo lectulo teneor: tantisq po¬
dagre dolorib affligor: ut uix in
lor dolore decũbere: ut cruciatũ
tolerare: qui dolor int̾clũ mͥ lentꝰ
est. int̾dũ nimius: s neq ita lentꝰ
ut recedat: neq ita nimiꝰ ut int̾¬
ficiat. Unde fit ut qͥ eotidie in mor
quia peccator grauis talis corrup¬
tionis carcere diu teneor inclusus
Unde compellor exclamare. Educ de
carcere animã meã. ad confitendũ
nomini tuo dñe. S quia meis adhuc
precib obtinere non mereor: rogo

Expanded text:
niores estis tanto credo quod subtiniores estis tanto credo quod subtilius cognovistis. De Oriente vero qui veniunt, graviores desolationes ia, appropinquante fine mundi, generalem percussionem esse cognoscimus, affligi nimis de propriis molestiis non debemus. »  Eulogio patriarchae Alexandrino. Transacto anno suavissima sanctitatis vestrae scripta suscepi, quibus pro aegritudinis meae nimietate respondere nuncusque non valui. Ecce enim jam biennium pene expletur, quod lectulo teneor, tantisque podagrae doloribus affligor, ut vix in lor dolore decumbere, ut cruciatum tolerare. Qui dolor interdum mihi lentus est, interdum nimius. Sed neque ita lentus ut recedat, neque ita nimius ut interficiat. Unde fit ut qui quotidie in mortquia peccator gravis talis corruptionis carcere diu teneor inclusus. Unde compellor exclamare: Educ de carcere animam meam ad confitendum nomini tuo. Sed quia meis hoc precibus adhuc obtinere non mereor, rogo,
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓsperitatib letantur. Quoꝵ si leticie
sacerdos non congaudet: minus ama¬
re credit᷑ filiosin quoꝵ gaudio non
exultat: precipue cũ paulus dicat: gau¬
dere cũ gaudentib. flere cũ flentib
Nichil gͦ tã onerosum mordine sacer¬
dotũ uideo. quã rigorẽ mentis cõpatien¬

Expanded text:
prosperitatibus laetantur, quorum si laetitiae prosperitatibus laetantur, quorum si laetitiae sacerdos non congaudet, minus amare creditur filios in quorum gaudio non exsultat, praecipue cum Paulus dicat: Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus . Nihil ergo tam onerosum in ordine sacerdotum video quam rigore
Abbreviated transcription (Latin):
tuloꝵ leonũ: An eiꝰ duces ac pͥncipes
leones non erant: qui ꝑ diuersas mun¬
di ꝓuincias discur rentes. p̃dã seuien¬
do & int̾ficiendo rapiebant: Hic leo¬
nũ catuli inueniebant pascua: qr pue¬
ri ad olescentes. iuuenes scłares. & scła¬
riũ filii. huc undiq cõcurrebant:
cum ꝓficere in hoc mundo uoluissent
est: iã nemo ad eã currit. ut in hoc
mundo ꝓficiat. Iam nullus potens &
uiolentus remansit: qͥ oppͥmendo p̾dã
diripiat. Dicat᷑ gͦ. Ilbiẽ habitaculũ leo¬
nũ. & pascua catuloꝵ leonũ. Contigit
ei: qđ de iuda nouimus. ꝑ propħam dictũ.
Dilata calurtiũ tuũ sicut aquila. Calui¬
tiũ qͥppe hominis in solo capite fieri
solet: caluitiũ uͦ aquilȩ. in toto sit cor¬
pore : qr cũ ualde senuerit: plume eiꝰ
& pennȩ ex omĩb illiꝰ mẽbris cadunt
Caliutiũ gͦ suũ sic̃ aqͥla roma dilatat:
quia plumas ꝑdidit. dũ popłos a mi¬

Expanded text:
tulorum leonum ? An ejus duces ac principes tulorum leonum ? An ejus duces ac principes leones non erant, qui, per diversas mundi provincias discurrentes, praedam saeviendo et interficiendo rapiebant? Hic leonum catuli inveniebant pascua, quia pueri, adolescentes, juvenes saeculares, et saecularium filii huc undique concurrebant, cum proficere in hoc mundo voluissent. est. Jam nemo ad eam currit, ut in hoc mundo proficiat; jam nullus potens et violentus remansit, qui opprimendo praedam diripiat. Dicamus ergo: Ubi est habitaculum leonum, et pascua catulorum leonum? Contigit ei quod de Judaea novimus per prophetam dictum: Dilata calvitium tuum sicut aquila . Calvitium quippe hominis in solo capite fieri solet, calvitium vero aquilae in toto fit corpore, quia cum valde senuerit, plumae ejus ac pennae ex omnibus illius membris cadunt. Calvitium ergo suum sicut aquila dilatat, quia plumas perdidit dum populum ami
Abbreviated transcription (Latin):
is& noctes in scͥpturarum expositio¬
nib cõsummabat: Iam uͦ qͥs cõme¬
noret illas disputationes euis quas
tũ epicureis & stoitis habuit: Cuiꝰ
quidẽ omia si ꝓsequi uelimꝰ: in lon¬
gũ sermo tendet᷑. G constat eũ &
inte signa & in ipso signoꝵ temꝑe
nulta semꝑ disputatione usũ fu¬
sse: atq ideo uerbo & disputatione
amirabilem cunctis ꝓbatũ. Qua enĩ
gr̃a lichaones putauert̃ illũ ẽẽ mer¬
curiũ: Nam qđ ambos apłos dos ẽt
arbitrati st̃: signo ꝓcedente cõstat
effectũ Qd uͦ ħc mercuriũ ẽe dice¬
bant: sermonis claret fuisse ĩsigne.
Unde aut̃ & plures quã ceteri apłi
ap̃o populos acqͥsuut: Unde & toto
orbe t̾rarum uuit inoi i

Expanded text:
es et noctes in Scripturarum expositioes et noctes in Scripturarum expositionibus consumebat: iam vero quis commemoret illas disputationes eius, quas cum Epicureis et Stoicis habuit? Cuius quidem omnia, si persequi velimus, in longum sermo tendetur. Ergo constat, eum et ante signa, et in ipso signorum tempore, multa semper disputatione usum fuisse, atque ideo verbo et disputatione admirabilem cunctis probatur. Qua enim gratia Lycaones putaverunt illum esse Mercurium? Nam quod ambos Apostolos Deos esse arbitrati sunt, signo praecedente constat effectum. Quod vero hunc Mercurium esse dicebant, sermonis claret fuisse insignem. Unde autem et plures quam caeteri Apostoli Christo populos acquisivit? Unde et toto orbe terrarum multus i
Abbreviated transcription (Latin):
signa facere ñ cepisset: Unde gen¬
tiles suꝑabat: Cur aut̃ etiã in thar¬
sum dirigebat᷑: Nonne qͥa erat in
uerbo fortissimꝰ : Ept̃ qđ̃ ad eo irrita¬
bant᷑ ut uictoriã eius ñ ferentes. de
effusione sanguinis euis cogitarent.
Et certe ne tunc qͥder inchoauerat
nostrare miracula. Ne qͥs dicat mi¬
abilem paulũ tantũmodo gła sig¬
ioꝵ fuisse. atq cõuenient̾ miris sig¬
ns euis cessisse ñ uerbis: ideo ostendi
ilis eũ adhuc temꝑib sola disputa¬
pone suꝑasse. Cũ eis uͦ qͥ in antiochi
iiudaizare cupiebant. unde collucta¬
ut᷑ &e cõquerebat᷑: Ariopagites uero
dionisius in ea ciuitate quȩ erat ido¬
is mancipata: nonne est solus cũ ur¬
oe sua eius disputationẽ secutus:
iticus etiã qua occasione corruit de
mestra: Nonne qr in ꝑfund̾a nocꝰtẽ
aictͥne eius sermo ꝓcesserat: Quid
uͥ thessalonica & corintho Od in
epheso & ipsa roma : Nonne om̃s di¬

Expanded text:
signa facere non coepisset? Unde gensigna facere non coepisset? Unde gentiles superabat? Cur autem etiam in Tharsum dirigebatur? Nonne quia erat in verbo fortissimus, propter quod adeo irritabantur, ut victoriam eius non ferentes, de effusione sanguinis illius cogitarent? Et certe, ne tunc quidem inchoaverat monstrare miracula, ne quis dicat mirabilem Paulum tantummodo gloria signorum fuisse, atque convenienter miris signis eius cessisse, non verbis. Ideo ostendi illis eum adhuc temporibus sola disputatione superasse: cum eis vero qui in Antiochia Iudaizare cupiebant, unde colluctabatur, et conferebat. Ariopagites vero Dionysius in ea civitate, quae erat idolis mancipata, nonne solam est cum uxore sua eius disputationem secutus? Etnicus etiam qua occasione corruit de fenestra? Nonne quia in profundam noctem doctrinae eius sermo processerat? Quid vero in Thessalonica et Corinthio? Quid in Epheso, et in ipsa Roma? Nonve omnes di
Abbreviated transcription (Latin):
tur. conabor ostendere. Ist enĩ non
solũ eũ qui scłaris eloquentiȩ nitorẽ
ñ habet.s etiã eũ qͥ nescit ꝓ ueritatis
certare doginatib imꝑitũ equedem
cõsequenter intelligunt. Paulus uͦ
ter ostenderet: distinxit se imꝑitũ
ẽẽ sermone s ñ scientia. Ego aut̃
si a sac̃dote aut leuitatẽ socraticam.
aut demostenis tumorẽ aut tuchi¬
didis claritatẽ. aut altitudinẽ plato¬
nis exigerẽ. oporteret cõtra me hanc¬
Mag̃ apłi sententiã ꝓferri. Nc̃ uͦ illa om̃a¬
uti de derelinquens ȩloguentiã scłarem suꝑ¬
bene fluam uidicans nec de elocutionibus¬
smpli nec de urbanitatib curã mͥ ẽẽ ꝓfittor¬
cibap s me licebit & pauꝑeni ẽẽ u̾bis. &e re¬
allati rũ apellationib simplicib utr dum
onib mͦ intellectu & ueritate dognatum¬
qͣ utli ñ sit his de qͦ loqͥmur imꝑitꝰ neq de
tice laudũ stetit conet᷑ obnubere.
nde enĩ dic mͥ cõfundebat iudeoᷤ
qͥ erant in damasco cũ adhuc

Expanded text:
ere. Isti enim non solum eum qui secularis eloquentiae nitorem non habet, sed etiam eum qui nesciat pro veritatis certare dogmatibus, imperitum equidem consequenter intelligunt. Paulus verter ostenderet, distinxit, imperitum se esse sermone, sed non scientia. Ego autem, si a sacerdote, aut levitatem Isocraticam, aut Demosthenis tumorem, aut Thucydidis dignitatem, et altitudinem Platonis exigerem, oporteret hanc contra me Apostoli sententiam proferri. Nunc vero illa omnia derelinquens, eloquentiam secularem superfluam iudicans, nec de elocutionibus, nec de urbanitatibus curam mihi esse profiteor: sed me licebit et pauperem esse verbis, et rerum appellationibus simum, non sit is de quo loquimur, imperitus, neque tice laudum stetit, conetur obnubere. Unde enim, dic mihi, confundebat Iudaeos, qui erant in Damasco, cum adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
gladiis & afflictionib indesinent᷑
pͥmor.d simichi orationis ur̃e opẽ
impenditis: credo qđ me contra
aduersa omĩa fortit᷑ iuuetis. Itẽ
idẽ. Rogo gͦ. ut ꝓ me peccatore e
baroꝵ gladios uehement̃ affligit:
Int̾q omiã ñ tẽporalem. s et̾nã
consolationẽ reqͥro. Quã ꝑme im¬
petrare non ualeo. s ꝑ int̾ressionẽ

Expanded text:
arum afflictionibus incessanter premor. Sed si mihi orationis vestrae opem impenditis, credo quod me contra adversa omnia fortiter juvetis. » Item eidem: « Rogo ergo ut pro me peccatore enbarorum gladios me vehementer affligit. Inter quae omnia non temporalem, sed aeternam consolationem requiro, quam per me impetrare non valeo, sed per inter
Abbreviated transcription (Latin):
Er illa plebe innumera. quanti reman
gent repentini casus oppͥmunt. Noue
nos. & iniprouise clades affugunt. Sic̃
enĩ in iuuentute uiget corpus. forte
&. incolume manet pectus. torosa cer¬
uis. plena sunt brachia: in annis aũ
deficit loquentis uerba anhelitꝰ int̾¬
cludit: nã & si languor desit plerũq
senib ipsa salus egritudo ẽ Ita mundꝰ
in annis pͥorib uelut in uuentute ui¬
guit: ad ꝓpagandã humani generis
ꝓlem robustus fuit: salute corporũ
uiridis opulentia rerũ pinguis: At ñẽ
ipsa sua senectute depͥmit᷑.&. quasi ad
uicinã mortẽ molestiis crebrescentib
urgetur. Et iterũ. E untes p̃dicate
dicentes: qr appropinqͣbit regnũ cȩ¬

Expanded text:
Ex illa plebe innumera quanti remansEx illa plebe innumera quanti remansgent, repentini casus opprimunt, novae nos et improvisae clades affligunt. Sicut enim in juventute viget corpus, forte et incolume manet pectus, torosa cervix, plena sunt brachia; in annis autedeficit, loquentis verba anhelitus intercludit nam si languor desit, plerumque senibus ipsa salus aegritudo est: ita et mundus in annis prioribus velut in juventute viguit, ad propagandam humani generis prolem robustus fuit, salute corporum viridis opulentia rerum pinguis; at nunc ipsa sua senectute deprimitur, et quasi ad vicinam mortem molestiis crebrescentibus urgetur. » Et iterum: « Euntes praedicate, dicentes quia appropinquabit 163 regnum coe
Abbreviated transcription (Latin):
lis: & in terris p̾ssura gentiũ. p̃con¬
fusione sonitus maris &. fluctuũ.
Ex quib ꝓfecto omĩb alia iã facta
cernimus: alia in ꝓximo uentura
formidamus. Nã gentẽ suꝑ gen¬
tẽ exurgere. earũq presurã t̃ris
existere: plus iam in nr̃is tribu¬
ruat : ex aliis mundi partib scimꝰ.
qr frequent᷑ audiuimꝰ. Pestilentias
sine cessatione patimur. Signa uͦ
in sole & luna & stellis. adhuc aꝑ¬
te minime uidimus. S qr hec ñ
mutatione colligimus. Quãuis pͥ¬
usquã italia gentili gladio ferien¬
da traderetur. igneas in cęlo acies
uidimus : ipsumq qui postea pos¬
umani generis fusus est sangumẽ
choruscantẽ. Confusio autẽ maris
& fluctuũ: nec dũ noua ex orta est. S¬
dubiũ non est qd̾ sequantiir etiã pau¬
ca que restant: quia sequentiũ rerũ
certitudo est: p̾teritarũ exibitio. Et
paulo post. Ecce fr̃s mei iã cernimꝰ
qđ audiebamus. Nouis cotidie &. cre¬
brescentib malis. mundus urgetur.

Expanded text:
terris pressura gentium prae confusione sonitus maris et fluctuum. Ex quibus profecto omnibus alia jam facta cernimus, alia in proximo ventura formidamus. Nam gentem contra gentem exsurgere, earumque pressuram terris insistere, plus jam in nostris triburuat, ex aliis mundi partibus scitis quam frequenter audivimus. Pestilentias sine cessatione patimur. Signa vero in sole, et luna, et stellis, adhuc aperte minime videmus, sed quia et mutatione colligimus, quamvis prius quam Italia gentili gladio ferienda traderetur, igneas in coelo acies vidimus, et ipsum qui postea humani generis fusus est sanguinem coruscantem. Confusio autem maris et fluctuum necdum nova exorta est; sdubium non est quin sequantur etiam pauca quae restant, quia sequentium rerum certitudo est praeteritarum exhibitio. » Et paulo post: « Ecce, fratres mei, jam cernimus quod audiebamus. Novis quotidie et crebrescentibus malis mundus urgetur.
Abbreviated transcription (Latin):
lis tegit᷑. ut uix ea aliqͥd intellẽtu
int̾lucente uideat᷑: aliud qd̃ ĩa agilul¬
fum langobardoꝵ regẽ ad obsidio¬
nẽ nram sũmoꝑe festinantẽ. pa¬
dũ tͣnsisse cognouimꝰ. Unde pensa
moris sui ꝑturbationib occupa¬
ta. Quanto enĩ circaterrena plus
satagit: tanto in his que sunt ce¬
lestia minus uidet: ac ꝓ eo qd eu¬
ris suis extra seducit᷑. ualde intꝰ
minor ẽ: quia scͥptũ est. Depͥmit
terrena inhabitatio. sensũ multa co¬
gitantẽ. Que enĩ suꝑiora penetrare

Expanded text:
lis tegitur, ut vix in ea aliquid intellectu lis tegitur, ut vix in ea aliquid intellectu interlucente videatur. Aliud, quod jam Agilulphum, Langobardorum regem, ad obsidionem nostram summopere festinantem, Padum transisse cognovimus. Unde pensatmoris sui perturbationibus occupata. Quanto enim circa terrena plus satagit, tanto in his quae sunt coelestia minus videt: pro eo quod curis suis extra se ducitur, valde intus minor est: quia scriptum est: Deprimit terrena inhabitatio sensum multa cogitant
Abbreviated transcription (Latin):
Et destructa ab omĩb ciuitas. si pac̃e ñ
habet quomͦ subsistet. łrix
antis curarũ tumultib ꝓ animaꝵ
parit ac corpoꝵ custodia gregonꝰ ag
gͣuabat᷑: ut incole molestias corruens.
etiã hostilib ineursionib multisq
corporis debilitatib aggrauatꝰ. a stu¬
dio expositionis omĩno desisteret: & ad
dies illos se ꝑuenisse defleret. atq finẽ
sui corporis totis conatib flagitaret.
pondi. non hoc cor pori meo.sz lan¬
gori deputate: q pecoatis meis
facientib eo tp̃r quo ariolfus ad ro¬
manã urbẽ ueniens. alios occidit.
alios detruncauit. tanta mestitia
urĩs desideriis placuit pet̾e. ut
saltẽ extrema eius uisio. que ei fac¬
ta est. de edificio in monte consti¬
tuto. que & eunctis est uisionib
eius obscurior exponi debuisset. Et
quidẽ uoluntati ur̃e me parere
necesse ẽ: s duo sunt que in hac
ꝑturbant animũ meũ. Unũ qd̾ hec
eadẽ uisio tante obscur itatis nebu¬

Expanded text:
et destituta ab omnibus civitas, si pacem ejus non et destituta ab omnibus civitas, si pacem ejus non habet, quomodo subsistet? » 67. Tantis curarum tumultibus pro animarum pariter ac civitatis custodia Gregorius gravabatur, ut in coli molestias corruens, etiam hostilibus incursionibus, multisque corporis debilitatibus aggravatus, a studio expositionis omnino desisteret, et ad dies illos se pervenisse defleret, atque dissolutionem sui corporis totis conatibus flagitaret. pondi, non hoc torpori meo, sed languori deputate: quia peccatis meis facientibus, eo tempore quo Ariulphus ad Romanam urbem veniens, alios occidit, alios detruncavit, tanta moestitia vestris dessaltem extrema ejus visio, quae ei facta est de aedificio in monte constituto, quae et cunctis est visionibus ejus obscurior, exponi debuisset. Et quidem voluntati vestrae me parere necesse est, sed duo sunt quae hac in re perturbant animum meum. Unum, quod haec eadem visio tantae obscuritatis nebu
Abbreviated transcription (Latin):
cłiȩ ad benedictũ dñi famulũ uenire
consueuerat: quẽ uir d̾i ꝓ uite sue
merito ualde diligebat. Is itaq dũ cũ
illo de ingressu regis totile. & romanȩ
urbis ꝑdicione colloquiũ haber et dix̃.
ꝑ hunc regẽ ciuitas ista destruetur. ut
iam ampliꝰ non inhabitetur. Cui uir
dñi respondit. Roma agentib ñ ext̾̃¬
minabit᷑. s tempestatib choruscis.&. tͣ¬
binib. ac terre motu fatigata marces¬
cet in semetipso. Cuius ꝓpħiȩ misteria
nobis iam facta  luce clariora: qui in
hac urbe dissoluta menia. euersas do¬
mos. destructas ȩccłias turbine cerui¬
mꝰ: eiusq edificia longo senio lassata. qr
ruinis crebrescentib ꝓster nant᷑ iude¬
agat apud exarchũ fr̃nitas ur̃a ut pa¬
cẽ cum ariulfo. si aliqͥd parũ possumꝰ
faciamꝰ. qr miles de romana urbe stultꝰ
est. sic̃ ipse nouit. Teodosiaci uͦ. qͥ hic re¬
manserunt rogatiuũ ñ accipientes. iux
ad muroꝵ qͥdẽ custodiã se accõmodãt.

Expanded text:
lesiae ab Benedictum Domini famulum venire consueverat, quem vir Dei pro vitae suae merito valde diligebat. Is itaque dum cum illo de ingressu regis Totilae et Romanae urbis perditione colloquium haberet, dixit: Per hunc regem civitas ista destruetur, ut jam amplius non inhabitetur. Cui vir Dei respondit: Roma a gentibus non exterminabitur, sed tempestatibus, coruscis, turbinibus ac terrae motu fatigata marcescet in semetipsa. Cujus prophetiae mysteria nobis jam facta sunt luce clariora, qui in hac urbe dissoluta moenia, eversas domos, destructas ecclesias turbine cernimus; ejusque aedificia longo senio lassata, quia ruinis crebrescentibus prosternantur, videagat apud exarchum fraternitas vestra, ut pacem cum Ariulpho, si aliquid possumus, faciamus, quia miles de Romana urbe tultus est, 165 sicut ipse novit. Theodosiani vero qui hic remanserunt, rogam non accipientes, vix ad murorum quidem custodiam se accommodant,
Abbreviated transcription (Latin):
dit᷑. Ego aut̃ audiui referente aliquo
re. retulisset illi se tale spectaculũ¬
uasui aliquando uidisse. id est sacͥficii tẽ¬
pore. cõspexisse angłoꝵ multitudi¬
nẽ sicut ei possibile erat intueristo
fe lis fulgentib circũdantẽ. & altare co¬

Expanded text:
ditur. Ego autem audivi, referente aliquo,re, retulisset illi tale spectaculum aliquando vidisse, id est sacrificii tempore conspexisse angelorum multitudinem, sicut ei possibile erat intueri, stolis fulgentibus circumdantem, et altare co
Abbreviated transcription (Latin):
sepius dicebatur. ancilla ur̃a &.
anc illa ur̃a. Ego enĩ qui ꝑ eꝑatꝰ
onera seruus sum om̃iũ factus:
qua ratione de michi ancillam
dicis: cuius ante suscep
tentẽ dm: ne hoc uerbum aliqͣn¬
do ad mel seriptis ur̃is inueniam.

Expanded text:
saepius dicebatur: Ancilla vestra, et saepius dicebatur: Ancilla vestra, et ancilla vestra. Ego enim qui per episcopatus onera servus sum omnium factus, qua ratione se illa mihi ancillam dicit, cujus ante suscepttentem Deum ne hoc verbum aliquando ad me in scriptis vestris inveniam.
Abbreviated transcription (Latin):
nionẽ scȩ ȩccłiȩ non inquinetis.
fortasse refugerint: ita debet cau¬
sa disponi. ut nec ipsi uolentiam
patiantur: nec hi qui dñr opp̃ssi
dampna sustineant. Cure gͦ ur̃e sit
ut eis sacramentũ ab his quoꝵ int̾¬
est de seruanda lege & iusticia pro¬
mittatur: & ꝑ omĩa cõmoneantur
gregorius fuerit cum ex multis
tum ex his manifestissime poterit
dep̃hendi: qđ om̃s quidem sacer¬
dotes fr̃s & cõministros. clericos
autẽ diuersi ordinis dilectissi¬
mos filios: at uͦ laicos uiros dños.
& feminas dñas in suis litteris
nominabat: neq ab aliquose sũ¬
mũ pontificẽ aut uniuer salẽ
siue dnm uocari equanimiter
ꝑmittebat. Nam ut ea que huiꝰ
modi comprehensa sunt p̾ter¬
mitt̃a: rusticiane patͥciȩ scribens
ait. Excellentie ur̃e scr ipta susce¬
pi: que me ingrauissima egritu¬
dine positũ de salute. deuotione.
Unũ uͦ suscepi: qi in eisdem epłis
ad me qđ semel satis esse poterat

Expanded text:
nionem sanctae Ecclesiae non inquinetis. nionem sanctae Ecclesiae non inquinetis. fortasse refugerint, ita debet causa disponi, ut nec ipsi violentiam patiantur, nec hi qui dicuntur oppressi damna sustineant. Curae ergo vestrae sit ut eis sacramentum ab his quorum interest de servanda lege et justitia promittatur, et per omnia commoneantur  humilitatis Gregorius fuerit, cum ex multis, tum ex his manifestissime poterit deprehendi, quod omnes quidem sacerdotes, fratres et comministros, clericos autem diversi ordinis dilectissimos filios, at vero laicos viros dominos, et feminas dominas, in suis litteris nominabat, neque ab aliquo se summum pontificem aut universalem sive dominum vocari aequanimiter permittebat. Nam ut ea quae super hujusmodi comprehensa sunt praetermittam, Rusticianae patriciae scribens, ait: « Excellentiae vestrae scripta suscepi, quae me in gravissima aegritudine positum, de salute, de devotione,  suscepi, quia in eisdem epistolis ad me, quod semel esse poterat,
Abbreviated transcription (Latin):
draconũ: &. socius strucionũ. Et pau¬
lus discipłis ait. In medio nationis pͣue
& ꝑuerse: int quos lucetis sicut lumi¬
nar ioͣ in mundo. Tanto gͦ debemus
cautius ambulare: quanto nos scimꝰ
int̃ dĩ imimicos uiuere:. iiii.
uiꝰ cautelȩ sue conciꝰ romano de¬
fensori gregoriꝰ ait. ꝑuenit ad nos:
¶qr quidã homines minorẽ omĩmͦ
discretionẽ tenentes. in suis nos ꝑicłis
ĩplicari desiderãt. atq ita desiderãt ab eccłia¬
uł ceteros qui int̾esse possunt: ut pa¬
trocinia eccłiastica siue mea suscipiatis
scripta. siue etiam & minime fuerĩt
directa. sub tanto moderamine de¬
beatis impendere. quatinus si qui
infirmi publicis implicati sunt. a
nobis non uideant᷑ iniuste defendi:
ne opinionẽ male egentiũ ex in dis¬
crete de fensionis ausu. in nos mil
lomͦ transferamus. S quantũ decet
eccłiam ad monendo uerbũ int̾res¬
sionis adhibendo. quib ualetis suc
currite: ut & illis op̃ẽ feratis. & opi¬

Expanded text:
. Et Paulus discipulis dicit: In medio nationis pravae et perversae, inter quos lucetis, sicut luminaria in mundo . Tanto ergo debemus cautius ambulare, quanto nos scimus inter Dei inimicos vivere. » 56. Hujus cautelae suae conscius Romano defensori Gregorius ait: « Pervenit ad nos quia quidam homines, minorem omnimodo discretionem tenentes, in suis nos periculis implicari desiderant, atque ita volunt ab ecclesiavel caeteros qui interesse possunt; ut patrocinia ecclesiastica, sive mea suscipiatis scripta, sive etiam minime fuerint directa, sub tanto moderamine debeatis impendere, quatenus si qui in furtis publicis implicati sunt, a nobis non videantur injuste defendi ne opinionem male agentium ex indiscretae defensionis ausu in nos ullo modo transferamus; sed quantum decet Ecclesiam, admonendo, verbum intercessionis adhibendo, quibucurrite, ut et illis opem feratis, et opi
Abbreviated transcription (Latin):
int̃ alia. Et ultra quã indignus audire
debui. fauorẽ in ur̃is epłiᷤ demonstratis
Et scriptũ est. Ne laudes hominẽ quãdiu
uiuit. Tamen & si audire talia dignus ñ
fui: orationib ur̃is peto. ut dignus effi¬
ciar: ut sibona in mie ideo dixistis qr ñ
ed ne solis uerbis tanti p̾sulis humi¬
litas inculcari credatur. suꝑ ẽ ut &
grecorũ relationib ad me nuꝑ interp̃¬
tatis. cadem patͥs humilitas uiuis oꝑib
demonstretur. In quib uidelicet itare¬
fertur. E narrauit nobis abbas ioħs ꝑsa
gno gregorio beatissimo papa romano di¬
cens. Olim iui romã ad ad orandũ locu¬

Expanded text:
ihi, et ultra quam indignus audire debui, favorem in epistolis demonstratis. Et scriptum est: Ne laudes hominem quamdiu vivit . At tametsi audire talia dignus non fui, orationibus vestris peto ut dignus efficiar, ut si bona in me non ideo dixistis quia ed ne solis verbis tanti praesulis humilitas inculcari credatur, superest ut ex Graecorum relationibus ad me nuper interpretatis eadem Patris humilitas vivis operibus demonstretur, in quibus videlicet ita refertur. Enarravit nobis abbas Joannes, gno Gregorio beatissimo papa romano, dicens: Olim ivi Romam ad adorandum locu
Abbreviated transcription (Latin):
dore uite radiatũ. Fuerunt quidẽ terribi¬
lia & horribilia etiã ea quȩ in ueteri testa
tintinnabula. malogranata. lapides in pec¬
tore oidinati. suꝑhumeralis mitra. cidariͤ.
uestim̃tũ talare. lamina aurea. scãscoꝵ itꝰq

Expanded text:
r scriptum: « Fuerunt quidem terribilia atque horribilia etiam ea quae in Veteri Testamtintinnabula, malogranata, lapides in pectore ordinati, superhumerale, mitra, cydaris, vestimentum talare, lamina aurea, sancta
Abbreviated transcription (Latin):
nesciente me abonefacio notario
in domũ eius ductus est: ibi pͥn¬
diit. & honoratꝰ est ab eo. &. nocte
subbito mortũ inuentus ẽ. lxuii.
gitur in omib suis dictis uel oꝑib
gregorius ĩminentẽ futurȩ retͥ¬
butionis diem ultimũ ꝑpendebat
Tantoq cautiꝰ cũ cunctoꝵ negotia
ponderabat: quanto ꝓpinquius.
omeliis euangelicis ꝑhibet dicens
Erurget gens contra gent̾ẽ & reg¬
nũ aduersus regnũ: & erunt t̾re

Expanded text:
nesciente me a Bonifacio notario nesciente me a Bonifacio notario in domum ductus est, ibique prandidit et honoratus est ab eo, et nocte subito mortuus est inventus. » 65. Igitur in omnibus suis dictis vel operibus, Gregorius imminentem futurae retributionis diem ultimum perpendebat, tantoque cautius cuncta cunctorum negotia ponderabat quanto propinquius homiliis Evangelicis perhibet dicens: « Exsurget gens contra gentem et regnum adversus regnum,
Abbreviated transcription (Latin):
pã gregoriũ ꝑ me tnsitur ũ. Cogitaui
mittere me ante eũ. Cum gͦ appro pin¬
quasset mͥ papa: uidens quia ꝑgerem.
ut miterẽ me ante eũ. sicut corã dõ
dico fr̃s. pͥmus misit se aute me
suꝑ terrã. & non ante surrexit
quã ego pͥor surgerẽ. Et amplexatꝰ
me cum multa humilitate tribuit
meas om̃s Głificaui gͦ dm: qͥ do¬
nauit ei talem humilitatẽ circa
mauriciũ sibi ꝓrsus infensũ. du¬
dum accusatus. qđ malchũ ep̃m
suipatͥmonii ꝓuisorẽ. ꝓ retentis
pensionib tam diu incustodiis
sabiniano suo constantino politano
suggeras serenissimis dñis nr̃is.
quia si ego seruus eoꝵ in mort̾ẽ
langobardoꝵ me miscere uoluis¬
sẽ: hodic langobardarũ gens. nec
regẽ. nec duces. nec comites ha¬
beret: atq in sũma confusione
diuisa esset. S qr dm timeo: in
mortẽ cuiꝰlibet hominis me mi¬
scere formido. Malchus aute
isdem ep̃s neq in custodia fuit.
neq in aliqua afflictione: s die
qua causam dixit. & addictus ẽ

Expanded text:
orium per me transiturum, et cogitavi me mittere ante eum. Cum ergo appropinquasset mihi papa, videns quia pergerem ut mitterem me ante eum, sicut coram Deo dico, fratres, primus misit se ante me super terram, et non ante surrexit quam ego prior surgerem, et amplexatus me cum multa humilitate, tribuitmeas omnes. Glorificavi ergo Deum, qui donavit ei talem humilitatem circa Mauricium, sibi prorsus infensum, dudum accusatus quod Malchum episcopum, sui patrimonii provisorem, pro retentis pensionibus tandiu in custodiis Sabiniano suo Constantinopolitano od breviter suggeras serenissimis dominis nostris, quia si ego servus eorum in mortem vel Longobardorum me miscere voluissem, hodie Longobardorum gens nec regem, nec duces, nec comites haberet, atque in summa confusione divisa esset. Sed, quia Deum timeo, in morte cujuslibet hominis me miscere formido. Malchus autem isdem episcopus neque in custodia fuit, neque in aliqua afflictione; sed die qua causam dixit et addictus est,
Abbreviated transcription (Latin):
saroniã missi sunt scĩ benedicti
regulȩ fuerunt mancipati: int̾ alia
etiã illud ostendit᷑. qđ exipsiꝰ discipłis.
uix potest in illis partib monachus
aliquis inueniri: a quo ñ obseruetur
tam imꝓposito quã in habitu regula
benedicti. Qua ꝓpt̾ sicut constat gre¬
gorianũ monasteriũ a latinitate in
grecitatẽ necessitate potiꝰ quã uolun¬
tate conuersum. ita fidelit᷑ p̃stolatur
in latinitatis cultũ fauente dño denuo

Expanded text:
ti Benedicti regulae fuerint mancipati, 176 inter alia etiam illud ostendit, quod ex ipsius discipulis vix potest in illis partibus monachus aliquis inveniri a quo non observetur tam in proposito quam in habitu regula Benedicti. Quapropter sicut constat Gregorianum monasterium a Latinitate in Graecitatem necessitate potius quam voluntate conversum, ita fideliter praestolatur in Latinitatis cultum favente Domino denuo
Abbreviated transcription (Latin):
uictoria tua: Ubi est mors stimulus
tuusͤ Tunc ergo erit ꝑfecta uictoria:
cum mors plene fuerit absorta. In om̃e
autem quod modo mirabilit̃ de signis
agi conspicimus: non iam ipsam uic¬
toriam. sed adhuc unagines uictorie iu¬
demus. Quia ergo plerũq scĩs etiam
oꝑa alii prouocentur. uirtutes:⁊ signa
dantur. ante frontes int̾ioris edificii palma¬
rum pictura ostenditur. Hec hodierna
die tractata sufficiant: ut ad ea que sub¬
iuuncta sunt ualentiores ueniamꝰ: Adu¬

Expanded text:
victoria tua? ubi est, mors, stimulus victoria tua? ubi est, mors, stimulus tuus ? Tunc ergo erit perfecta victoria, cum mors plene fuerit absorpta. In omne autem quod modo mirabiliter de signis agi conspicimus, non jam ipsam victoriam, sed adhuc imagines victoriae videmus. Quia ergo plerumque sanctis etiopera alii provocentur, virtutes et signa dantur, ante frontes interioris aedificii palmarum pictura ostenditur. Haec hodierno die tractata sufficiant, ut ad ea quae subjuncta sunt, valentiores, adju
Abbreviated transcription (Latin):
uirtutes multas fecimus : Et tunc con-¬
fitebor illis: quia non nori uos. Discedite
ame qui oꝑamini iniquitatem. Unum
uero signum est electionis. soliditas cari-¬
tatis. sicut scriptumẽ. In hoc scietur
quia mei discipuli estis: si dilectionem
habueritis adinuicem. Hec autẽ miracu¬
la cum electi faciunt: longe dissimilit
areprobis faciunt. quia quod electi ex
caritate. hoc reprobi student facere ꝑela-¬
cionem. Sed eisdem electis iipsa mira que¬
ꝑcaritatem faciunt. non iam palme sunt
sed adhuc pictura palmarum: quia de eis
foris ostenditur. quales apud omnipotentẽ
dm̃ intus habeant᷑. Ibi autem eis palma
erit: ubi iam mortis contentio non erit.
Nam predicator egregiꝰ tunc aspexit palmã.
uincentib dari: cum refurrectionem pre¬
uidit mortuoꝵ fieri. sicut dicit. Opor¬
tet enim coruptibile hoc induere in cor¬
ruptionem: ⁊ mortale hoc induere un¬
mortalitatem. tunc fier sermo quiscͥptꝰ
est. Absorta ẽ mors iniuctoria. Ubi ẽ mors

Expanded text:
cimus? Et tunc confitebor illis, quia nunquam novi vos; discedite a me qui operamini iniquitatem . Unum vero signum electionis est soliditas charitatis, sicut scriptum est: In hoc scietur quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem . Haec autem miracula cum electi faciunt, longe dissimiliter a reprobis faciunt, quia quod electi ex charitate, hoc reprobi student agere per elationem. Sed eisdem electis per charitatem faciunt, non jam palmae sunt, sed adhuc pictura palmarum, quia de eis foris ostenditur, quales apud omnipotentem Dominum intus habeantur. Ibi autem eis palma erit, ubi jam mortis contentio non erit. Nam praedicator egregius tunc aspexit palmam veram vincentibus dari, cum resurrectionem praevidit mortuorum fieri sicut dicit: « Oportet enim corruptibile hoc induere incorruptionem, et mortale hoc induere immortalitatem, tunc fest: Absorpta est mors in victoria. Ubi est, mors,
Abbreviated transcription (Latin):
bus nonsit. una tam̃ erit omnib uita
beatitudinis. Unde et ꝑsemet ipsum
dñs dicit. In domo patris mei mansio¬
nes multe sunt. Sed tamen qui inui¬
neam ductisunt quamius diuersis ho¬
ris uenerint: unum denarium ꝑcepe¬
runt. Qua itaq ratione conueniant
mansiones multe cum uno denario.
nͥ qͥa diu̾se quidem beatorum ciuiũ dig¬
nitates erunt. sed tam̃ una quies ȩt̃nȩ
retributionis: Nam isi dispar erit
meritum singulorum. non erit diu̾si
tas gaudioꝵ. Quia isi alter minus atq
alius amplius exultat: omnes tam̃
unum gaudiũ de conditoris sui uisio¬
ne letificat. Hoc quoq est siue de uete¬
rib seu nouis patrib sentiendum.
quia orientalis uia cum tres hinc et tres
inde thalamos habeat. mensura una tͥũẽ.
quia ipsa fides. atq ipsum meritum tenui¬
it corda precedentiũ. que repleuit corda
subsequentium subtestamento nouo
positorum. Sicit ⁊ ꝑpaulum dicitur.

Expanded text:
bus non sit, una tamen erit omnibus vita bus non sit, una tamen erit omnibus vita beatitudinis. Unde et per semetipsum Dominus dicit: In domo Patris mei mansiones multae sunt . Sed tamen qui in vineam ducti sunt, quamvis diversis horis venerint, unum denarium perceperunt . Qua itaque ratione conveniant mansiones multae cum uno denario, nisi quia diversae quidem beatorum civium dignitates erunt, sed tamen una quies aeternae retributionis? Nam etsi dispar erit meritum singulortas gaudiorum: quia etsi alter minus atque alius amplius exultat, omnes tamen unum gaudium, de conditoris sui visione laetificat. Hoc quoque est sive de veteribus seu novis patribus sentiendum: quia orientalis via cum tres hinc et tres inde thalamos habeat, mensura una trium est, quoniam ipsa fides atque ipsum meritum tenuit corda praecedentium, quae replevit corda sequentium, sub Testamento Novo positorum sicut et per Paulum dicitur: «
Abbreviated transcription (Latin):
trium: Conuigati quippe quamuis et be¬
ne agant et omnipotentem dm̃ uidere
desiderent: domesticis tamen occupantur¬
curis. et necessitate cogente in utroq mnen¬
tem diuidunt. Continentes autem ab hu¬
ius mundi occupatione remoti sunt: et
uoluptatem carnis etiam alieito conuigio
restringunt. Nulla conuigis. nulla filioꝵ
cura nullis noxiis ac difficilibus rei famili¬
aris cogitationib uplicant᷑. Predicatores
uero non solum se auicus coercent: sed etiã¬
alios peccare prohibent: Ad fidem ducũt.
instudio bonȩ comui̾sationis instruunt.
Quomodo ergo una eorum mensurae̾. quoꝵ
uite equalitas una non ẽ: Sed mensura
una trium est. quia ⁊ si ineis meritorum
magna ẽ. diuersitas. tam̃ distantia in fide
inqua tendunt᷑ non ẽ. Nam eadem fides
que istos solidat in maximis: illorũ in fir¬
mitatem continet inparuis. Uel certe
trium una mensura ẽ: quia in retributio¬
ne ultima quamius eadem dignitas om̃i¬

Expanded text:
trium? Conjugati quippe, quamvis et betrium? Conjugati quippe, quamvis et bene agant, et omnipotentem Deum videre desiderent, domesticis tamen curis occupantur, et necessitate cogente in utroque mentem divident. Continentes autem ab hujusmodi actione remoti sunt, et voluptatem carnis etiam a licito conjugio refringunt, nulla conjugis, nulla filiorum cura, nullis noxiis ac difficilibus rei familiaris cogitationibus implicantur. Praedicatores vero non solum se a vitiis coercent, sed etiam peccare alios prohibent, ad fidem ducunt, in studio bonae conversationis instruunt. Quomodo ergo una eorum mensura est, quorum vitae qualitas una non est, sed mensura una trium est, quia etsi in eis meritorum magna est diversitas, tamen distantia in fide in qua tenduntur, non est. Nam eadem fides quae istos solidat in maximis, illorum infirmitatem continet in parvis. Vere certe trium una mensura ene ultima quamvis eadem dignitas omni
Abbreviated transcription (Latin):
ob uero inconiugio positus curam do¬
mus proprie exercens placuit deo: per
quem digne bonoꝵ ꝯ iugat oz ordo fi¬
guratur. Quia ergo etiam ante me¬
diatoris aduentum. ⁊ predicatores ⁊
continentes: ⁊ boni conuigati fuer̃t.
qui eundem eiꝰ aduentũ prestolati
sunt:⁊ magna hunc siti desiderii ui¬
dere cupierunt.⁊ postmodũ p̃dica¬
tores ⁊ continentes. ac boni conuigati
sicut cernimus existunt. qui redẽptorẽ
nr̃m non iam desid̾ant incarnandum.
sed in maiestatis sue gła contemplan¬
dum. orientalis uia.: tres hinc ⁊tres in¬
de thalamos habet. uixta psalmiste uo¬
cem: qui de ead̃e iua iidelicet nr̃o re
dẽptore dicit. Incircuitu eius tab̾na¬
culum euis. S pensandum nobis ẽ.
sollicita intentione qͦd dr̃. quia m̃sura
una trium. Cũ enĩ longe sit acontinen¬
tib i tacentib excellentia p̃dicatorum.
et ualde conuigatis distet eminentia conti¬
nentium. quid ẽ quod una mensura dicit᷑

Expanded text:
Job vero in conjugio positus, et curam doJob vero in conjugio positus, et curam domus propriae exercens, placuit Deo, per quem digne bonorum conjugum ordo figuratur . Quia ergo etiam ante Mediatoris adventum, et praedicatores, et continentes, ac boni conjugati fuerunt, qui eumdem ejus adventum praestolati sunt, et magna hunc siti desiderii videre cupierunt, et postmodum praedicatores, et continentes, ac boni conjugati, sicut cernimus, existunt, qui Redemptorem nostrum non jam desiderant incarnandum, sed in majestatis suae gloria contemplandum, Orientalis via tres hinc, et tres inde thalamos habet, juxta Psalmistae vocem, qui de eadem via, videlicet Redemptore nostro, dicit: In circuitu ejus tabernacula ejus . 6. Sed pensandum nobis est sollicita intentione quod dicitur, quia mensuruna trium. Cum enim longe sit a continentibus et tacentibus excellentia praedicatorum, et valde a conjugatis distet eminentia continentium: quid est, quod una mensura dicitur
Abbreviated transcription (Latin):
ge. ⁊ post modum ꝓpħas. In nouo autẽ
populo prius hebreoꝵ primicie credi¬
derunt. post modum plenitudo genti¬
um infide secuta ẽ: ac de inde infine
scłi hebreoꝵ reliquie saluant᷑. Quia gͦ
in carnatio dñi et exsuꝑiori parte patres
ante legem. patres in lege. atq ad extremũ
ipħas habuit. et expost̾i̾ori fideles ex he¬
breis. fideles exgentib ac post modum
hebreoꝵ reliquias colliget: orientalis
uia. tres hinc ⁊tres inde thalamos ha¬
bere memoratur. Sed hoc quoq non in¬
conuenient̃ accipimꝰ. si tres ẽẽ ordines
fidelium dicanis. Siue namq in uere¬
ri. seu innouo testamento. alius ẽ ordo
predicantium. alius continentium.
liberatos uidit. noe.damel.⁊Iob. Inqͥbꝰ
iudelicet trib. predicatores. continen¬
tes. atq coniigati signatisunt. Nam
noe archam inundis rexit: atq ideo fi¬
guram rectorum tenuit. Caniel in
aula regia abstinentie deditus fuit.
uideo uitam continentium signauit.

Expanded text:
ge, et postmodum prophetas. In novo autem ge, et postmodum prophetas. In novo autem populo prius Hebraeorum primitiae crediderunt, postmodum plenitudo gentium in fide secuta est, ac deinde in fine saeculi Hebraeorum reliquiae salvantur . Quia ergo incarnatio Domini et ex superiori parte patres ante legem, patres in lege, atque ad extremum prophetas habuit, et ex posteriore fideles ex Hebraeis, fideles ex gentibus, ac postmodum Hebraeorum reliquias colliget, Orientalis via tres hinc et tres inde thalamos habere memoratur. Sed hoc quoque non inconvenienter accipimus, si tres esse fidelium ordines dicamus. Sive namque in veteri, seu in novo testamento, alius est ordo praedicantium, alius continentium, liberatos vidit: Noe, Daniel et Job ; in quibus videlicet tribus praedicatores, continentes et conjugati signati sunt. Nam Noe arcam in undis rexit, atque ideo figuram rectorum tenuit . Daniel in aula regia abstinentiae deditus fuit, et idcirco vitam continentium signavit .
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: nimirum constat quia omnes ex
amore trinitatis succensi sunt. Neq eñi
uere dm̃ diligerent. si euisdem trinitatis
que deus est gram̃ non accepissent. Iux¬
tauiam gͦ orientalem tres hinc ⁊tres
inde sunt thalami: quia dum int̃ uete¬
res ⁊ nouos patres dñs in carnari dignatꝰ
est: quasi in medio thalamorum uia ori¬
entalis apparuit. Qui thalami ad uerã
uirtutum speciem extrinitatis sunt
cognitione decorati. Sin uero adiurtu¬
tes electorum eundem numerum
referamus: tresfunt uirtutes si ne qͥb
is qui aliquid oꝑari iam potest. salua¬
ri non potest: uidelicet. fides. Spes. cari¬
tas. Et quia eadem spes. fides. caritas.
in antiquis patrib que in nouis docto¬
rib fuit. uixta orientalem uiam tres
hinc ⁊tres inde thalami describunt᷑.
Ad certe quia tres patrũ ueterum distin¬
ctiones fuerunt. tres quoq nouorum
sub gr̃a secuntur. Uetus quoq populus
habuit patres ante legem. de inde in le¬

Expanded text:
sunt, nimirum constat quia omnes ex sunt, nimirum constat quia omnes ex amore Trinitatis accensi sunt. Neque enim vere Deum diligerent, si ejusdem Trinitatis, quae Deus est, gratiam non accepissent. Juxta viam ergo 1344 Orientalem tres hinc et tres inde sunt thalami, quia dum inter veteres et novos patres Dominus incarnari dignatus est, quasi in medio thalamorum via Orientalis apparuit, qui thalami ad veram virtutum speciem in Trinitatis sunt cognitione decorati. Sin vero ad virtutes electorum eumdem numerum referamus, tres sunt virtutes, sine quibus is qui aliquid operari jam potest, salvari non potest, videlicet fides, spes, charitas. Et quia eadem fides, spes, et charitas in antiquis patribus quae in novis doctoribus fuit, juxta Orientalem viam tres hinc, et tres inde thalami describuntur. 5. Vel certe quia tres patrum veterum distinctiones fuerunt, tres quoque novorum sub gratia sequuntur. Vetus quippe populus habuit patres ante legem, ac deinde in le