comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nita tua: et ñ qͣd̃ tͥ utile. s qd
illi placitũ est facias. Qd tͥ ñ
uis fieri ne cupias ꝓximo tuo
euenire. Si eũ uideris in boniᷤ
actib ou̾santẽ ꝯgratulare ei:
et illiꝰ gaudiũ tuũ dicito. Et
si aliqͥd adu̾sũ patit᷑: illiꝰ tristi¬
ciam tuã deputa. Ne simulato
corde umqͣm diligas ꝓximum
tuũ: qͥa in his łs ad iracundiã
ꝓuocat᷑. Qui enĩ amplectitur
pacẽ in m̃tis sue hospitio. man
et in pace requiescere uult:ui¬
rum autẽ iracundũ inuidũ.
detractorẽ menclacẽ. suꝑbum.
om̃ib modis execrat᷑ d̾s. Inuidꝰ
autẽ uir. similis ẽ nan̾i q̃ iacta¬
tur fluctib maris: in ꝑtͣbatõe
ẽ semꝑ Ut lupꝰ rapax insanit:
inaniter in miseria detinetur
et tabescens ad nichilũ redigit᷑
Semꝑ furore plenꝰ: ꝑticeps de¬
mouioꝵ efficit᷑ Somo patifi¬
cus: securã possidet mentem.
Totus ẽ ab angłoꝵ agmine
munitꝰ et fructu iocundita¬
tis repletꝰ: gaudens ⁊ delectais

Expanded text:
 utile, sed quod illi placitum sit, facias. Quod tibi non vis fieri, ne proximo tuo cupias evenire . Si eum videris in bonis actibus conversantem, congratulare ei, et illius gaudium tuum dicito: et si aliquid adversum patitur, illius tristitiam tuam deputa. Ne simulato corde unquam diligas proximum tuum, quia in his Deus ad iracundiam provocatur. Qui enim amplectitur pacem, in mentis suae hospitio mansipax est, et in pace requiescere vult. Virum autem iracundum, invidum, detractorem, mendacem, superbum omnibus modis execratus Deus. Invidus autem vir similis est navi, quae jactatur fluctibus maris: in perturbatione est semper: ut lupus rapax insanit inaniter: in miseria detinetur, et tabescens ad nihilum redigitur: semper furore plenus particeps daemoniorum efficitur. Homo pacificus securam possidet mentem: totus est ab angelorum agmine munitus, et fructu jucunditatis repletus, gaudens et delectans
Abbreviated transcription (Latin):
crucẽ: & passione sua om̃s nos
reuocauit ad uitã. Non scĩs
tm̃ dedit d̃s solem ⁊ lunam ⁊
pluuiã & oĩa nascentia terre.
et om̃s fructꝰ qͥ orint᷑ it̾ris:
s in cõmune oĩb hõib de dit
illa qͥ solem suũ facit oriri
suꝑ bonos ⁊ malos. ⁊ pluit suꝑ
uistos ⁊ iniustos. Ideo oĩb hõib
dedit illũ in cõmune: ut et¬
et caritas nr̃a ⁊ patientia nr̃a.

Expanded text:
 passione sua nos omnes revocavit ad vitam. Non sanctis tantum dedit Deus solem et lunam et pluviam, et omnia nascentia terrae, et omnes fructus qui oriuntur in terris, sed in commune omnibus hominibus dedit illa, qui solem suum facit oriri super bonos et malos, et pluit super justos et injustos . Ideo omnibus hominibus dedit illa in commune, ut et charitas nostra, et patienti
Abbreviated transcription (Latin):
humanũ p̃cipitare solet: Per
militate dicit. humiliata ẽ in t̃ra
cupiditatẽ dicit. ero similis altiᷤ¬
in forma dei. exinaniuit se met
ip̃m formã serui accipiens: hu¬
miliauit se patͥ. fact̾ obelienᷤ
usq ad mortẽ. Diabolꝰ ꝑ suꝑbi¬
am ⁊ cupiclitatẽ dicit. suꝑ astͣ
dei exaltabo soliũ meũ: xp̃c cũ
humilitate dicit. discite a me
qͥa mitis sũ et humilis corde.
Diabolus cupidꝰ ⁊ suꝑb ꝑ pha¬
raonẽ loquitur dicens. nescio
ñ noui eũ. ero similis nob̃ men¬
dax: s noui eũ et mandata eiꝰ
seruo. Diabolꝰ suꝑb ⁊ cupidus
dicit mea st̃ flumina ⁊ ego feci
ea: xp̃c cũ humilitate dicit. non
possũ a merpso fac̾e quicqͣm:
s pater m̃s in me manens ipse
facit oꝑa. Diabolꝰ suꝑbꝰ ⁊ cupidꝰ
dicit. mea st̃ oĩa regna m̃di ⁊ glła
eoꝵ ⁊ cui uolo do eaͥ xp̃c cũ diue ᷤᷤ

Expanded text:
humanum praecipitare solet. Per humanum praecipitare solet. Per dicit: humiliata est in terra le dicit: ero similis altisin forma dei, exinaniuit semet ipsum formam Serui accipiens, humiliauitque se factus oboediens usque ad mortem. ilam et cupiditatem dicit: Super astra Dei exaltabo solium meum , Christus cum humilitate dicit: Discite a me quia mitis sum et humilis corde . Diabolus cupidus et superbus per Pharaonem loquitur dicens, Nescio non novi eum, ero similis vobis mendax: sed novi eum et mandata ejus servo . Diabolus superbus et cupidus dicit: Mea sunt flumina, et ego feci ea . Christus cum humilitate dicit: Non possum a 30 me ipso facere quidquam ; sed Pater meus in me manens ipse facit opera . Diabolus superbus et cupidus dicit: Mea sunt omnia regna mundi et gloria eorum, et cui volo do
Abbreviated transcription (Latin):
dam. ip̃a ẽ pec̃coꝵ oũim initiũ¬
et finis ⁊ causa. q̃m ñ solum
pecc̃m ẽ ipsa suꝑbia. s etiã nul¬
lũ pec̃ẽm potuit aut pͥ: aut
poterit esse sine suꝑbia. Siqͥdẽ
nichil aliud om̃e pecc̃m̃ est.
nisi dei contẽptꝰ: qͦ eiꝰ p̃cepta
contẽpnimꝰ. Et hoc nulla res
alia ꝑsuadet homini: nͥ suꝑbia.
Porro suꝑbia ⁊ cupiditas int̃a¬
tũ unũ est malũ: ut nͨ suꝑbꝰ
sine cupiditate. nec sine suꝑbia
possit cupiditas inueniri. De
suꝑbia nãq nascunt᷑ hereses.
scismata. detractoẽs. inuidie.
ire .rixe. dissentiones. ꝯtentoẽs:
animositates. ambitiones.
elationes. p̃sũptiones: iactai¬
tia. u̾bositas. uanitas. inqͥenu¬
do. mendaciũ. ꝑiuriũ: q cet̾a
huiꝰ modi. q̃ dinumerare ꝑ sin¬
gula longũ est. Cupiditas qͦ
facit hoĩes gulosos. in tẽperan¬
tes. ebriosos. auidos. rapaces: for¬
nicarios. adulteros. stupratores.
incestos flagitiosos: ⁊ alia innũ¬
merabilia. ꝑ q̃d diabolꝰ genus

Expanded text:
peccatorum omnium initium, finis, et causa, quia non solum peccatum est ipsa superbia, sed etiam nullum peccatum potuit, aut potest, aut poterit esse sine superbia. Siquidem nihil aliud omne peccatum est, nisi Dei contemptus, quo ejus praecepta contemnimus: et hoc nulla res alia persuadet homini nisi superbia. Porro superbia et cupiditas in tantum unum est malum, ut nec superbia sine cupiditate, nec sine superbia possit cupiditas inveniri. De superbia namque nascuntur haereses, schismata, detractiones, invidiae, irae, rixae, dissensiones, contentiones, animositates, ambitiones, elationes, praesumptiones, jactantia, verbositas, vanitas, inquietudo, mendacium, perjurium et caetera hujusmodi, quae dinumerare per singula longum est. Cupiditas quoque facit homines gulosos, intemperantes, ebriosos, avidos, rapaces, fornicarios, adulteros, stupratores, incestos, flagitiosos et alia innumerabilia, per quae diabolus genus
Abbreviated transcription (Latin):
agat tecũ contrariis: magis
nocet illiꝰ talis fictura: ꝙͣ pla¬
ceat ex u̾bis figura. Non enĩ
animꝰ tuus: nec uigorẽ pari¬
entie tue res huiꝰ scli caduce
molliant: s time potius deũ.
si a pposito tuo retardaueris.
Et qͣndo te pec̃cis obnoxiũ sen¬
seris. ad penitentiã conu̾ti ñ
confundaris: quia qui penire¬
bit hic. in nouissimo ñ penite¬
bit. In om̃ib actib ⁊ in cogita¬
tionib tius placeas deo: nec
studeas placere alteri. nisi ad
edificationẽ anime. Et in oĩ
oꝑe qd̾ cogitas face̾: pͥmũ cogi¬
ta deũ. Et si sccłm deũ est quod
cogitas: diligent examina. Et
si est rectũ corã deo. ꝑfice illud:
si uͦ adu̾sum fu̾it reꝑtũ. am¬
puta illud ab aĩa tua. Et oĩa
ꝑ consiliũ sapientiũ facito:
ut oꝑa tua ⁊ gressus tui. scd̃m
diĩ uoluntatẽ dirigant᷑
In om̃i oratione ⁊ obseLcra¬
tione. dñi uoluntatẽ in te nõ

Expanded text:
agat tecum contrariis, magis agat tecum contrariis, magis nocet illius talis factura, quam placeat ex verbis figura; non enim animus tuus, nec vigorem patientiae tuae res hujus saeculi caducae molliant. Sed time potius Deum, si a proposito tuo retardaveris: et quando te peccati obnoxium senseris, ad poenitentiam converti non confundaris: quia qui poenitebit hic, in novissimo non poenitebit. In omnibus actibus et cogitationibus tuis placeas Deo, nec studeas placere alteri, nisi ad aedificationem animae. Et in omni opere quod cogitas facere, primum cogita Deum: et si secundum Deum est quod cogitas, diligenter examina: et si est rectum coram Deo, perfice illud; si vero adversum fuerit repertum, amputa illud ab anima tua. Et omnia per consilium sapientum facito: ut opera tua et gressus tui secundum Domini voluntatem dirigantur. In omni oratione et obsecratione Domini voluntatem in te, non
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ uiroꝵ consortio fruere.
et a u̾bis eoꝵ ñ au̾tas aurem
tuã: & in eoꝵ consilio delectet᷑
anima tua. Uerba enĩ uite
st̃ u̾ba hominũ deũ timen¬
tiũ: & incolumitas aĩe his qͥ
ea libent̃ audiunt ⁊ atten¬
dunt. Sicut sol oriens effu¬
gat caliginẽ: ita scõꝵ doctrina
a sensib nr̃is expellit tenebras.
Euita queso uiros suꝑbos. in¬
uidos. detractores. m̃daces. ꝓui¬
ros. ⁊ salutẽ suã negligentes:
qui mortui st̃ uͥtutib ⁊ letan¬
tur in ꝓpriis uoluptatib ut gar¬
diis careant dininis. Non dico
ut uel unũ talem indomo tua
habeas: s etiã ubicũq tales eẽ
audieris hos deuita. Cũ eiꝰmo¬
di hoĩb nilla tͥ cõmixtio. uł fa¬
miliaritas sit: neq uelis cũ eis
sermocinari. si ñ ualeas dño
miserante eos ab errore suo re¬
uocare. Nam sepe ꝑ ouẽ unã
morbidã polluit᷑ totꝰ grex: et
modica pars fellis. magnum
dulcorẽ uertit in amaritudi¬
nẽ. Nam talis si in habitu ui

Expanded text:
autem virorum consortio fruere, et a verbis eorum ne avertas aurem tuam, et in eorum consilio delectetur anima tua: verba enim vitae sunt verba hominum Deum timentium, et incolumitas animae iis qui ea libenter audiunt et attendunt. Sicut sol oriens effugat caliginem, ita sanctorum doctrina a sensibus nostris expellit tenebras. Evita, quaeso, viros superbos, invidos, detractores, mendaces, perjuros, et salutem suam negligentes, qui mortui sunt virtutibus, et laetantur in propriis voluptatibus, ut gaudiis careant divinis. Non dico, ut vel unum talem in domo tua habeas: sed etiam ubicumque tales esse audieris, hos devita. Cum ejusmodi hominibus nulla tibi commixtio vel familiaritas sit: nec velis cum eis sermocinari; si non valeas, Domino miserante, eos ab errore suo revocare. Nam saepe per ovem unam morbidam polluitur totus grex: et modica pars fellis magnum dulcorem vertit in amaritudinem. Nam talis si in habitu vid
Abbreviated transcription (Latin):
uult: loquitur q̃ uult. ⁊ qͥcquid
uult. et ubi uult: manducat
ac bibit qͣndo uult ⁊ qͣm diu
uult. riclet ⁊ iocat᷑ turpit̃: int
qͦs uult o q̃n uult. Postremo
tactu blandũ qͥcqͥd ocl̃is delecta-¬
bile: quicqͥd corꝑi suo iocundũ.
exercet ac sequit᷑ qͣlit̃ uult ⁊ q̃n
uult: qͥa oĩa licita ⁊ illicita. car¬
nalit uult Delectat᷑ in uestim̃¬
tis pulcherrimis ⁊ equitib et
armis. sicut uult ⁊ q̃n uult: o

Expanded text:
ult; loquitur quae vult, et cui vult, et ubi vult; manducat ac bibit quando vult, et quantum vult; ridet et jocatur turpiter inter quos vult, et quando vult. Postremo tactu blandum, quidquid oculis delectabile, quidquid corpori suo jucundum, exercet ac sequitur, qualiter vult, et quando vult; quia omnia licita et illicita carnaliter vult Delectatur in vestimentis pulcherrimis et equitibus et armis, sicut vult, et quando vult: et
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o frat̃. lep̃canda nob̃ ÷ diuina
clem̃tia: ut desidĩa carnalia de¬
lectatio spũalis ĩminuat᷑ ⁊ pi¬
eras in nobis crudelitatis ire
resistat: ⁊ malignitatẽ patiẽtia
coherceat. ꝙ libidinẽ pudicitia
uincat: et animositatẽ tͣnq̃lli¬
taᷤᷤ  toleret. scurrilitatẽ ⁊ uer¬
bositatẽ. taciturnitas mod̾ata
cõpescat: curiositatẽ studium
spũale. in uigiliis ⁊ or̃onib ⁊
elemosinis succendat: ebͥetatẽ
sobrietas dometꝰ ire ⁊ furori
mansuetudo dñet᷑: leuitatem
maturitas regat: luxi̾am uera
castitas excludat: mundi cupi¬
ditatẽ dei ⁊ ꝓximi caritas re¬
frenet: iactantiã ⁊ suꝑbiã con¬
culcet ꝓfunda humilitas: qͥa
humilitas hõies scis angłis fac̃t¬
similes. et suꝑbia ex anglis de

Expanded text:
o frater, deprecanda nobis est divina clementia, ut desideria carnalia delectatio spiritualis imminuat, et pietas in nobis crudelitatis iram restringat, et malignitatem patientia coerceat, et libidinem pudicitia vincat, et animositatem tranquillitas toleret, scurrilitatem et verbositatem taciturnitas moderata compescat, curiositati studium spiritale in vigiliis et orationibus et eleemosynis succedat, ebrietatem sobrietas domet, irae et furori mansuetudo dominetur, levitatem maturitas regat, luxuriam vera castitas excludat, mundi cupiditatem Dei et proximi charitas refrenet, jactantiam et superbiam conculcet profunda himilitas: quia humilitas homines sanctis angelis simile
Abbreviated transcription (Latin):
uinũ maximã debilitatem
contraxert. nec potuer̃t con¬
sequi pͥstuã firmitatẽ: qͥa
ñ teperauert gule ardorem.
Sicut enĩ piscis. cũ aiuidas
fauces ꝓfert. ut glutiat escã
repente hamũ intra fauces
repperit: ita ⁊ ebriosꝰ intrante
uino suscipit inimicũ: quod
intrans eũ mox impellit ad
omne opꝰ nefanclissimũ. Et¬
sic sic homo rationalis: ut ir¬
rationale capit᷑ animal. Tu¬
sobrios exhibeant. ⁊ iterũ ꝓpt̃
abstinentiã in supbiã se non
erigant: s om̃ia tẽperate. iu¬
ste. pie ⁊ religiose scłm dei ad¬
intoriũ faciant: qͥa ñ solũ ꝓ
nobis clericis. s etiã ꝓ omñi
genere humano. qͥ p̃destinati
nem suũ fudit: nec solũ nob̃.
s etiã oĩb laicis eiꝰ ex toto cor¬
de p̃cepta seruantib. regnum

Expanded text:
num maximam debilitatem contraxerunt, nec potuerunt consequi pristinam firmitatem, quia non temperaverunt gulae ardorem. Sicut enim piscis cum avidis faucibus properat ut glutiat escam, repente hamum intra fauces reperit: ita et ebriosus intra se vinum suscipit inimicum, quod intra eum, mox impellit ad omne opus nefandissimum; et sic homo rationalis capitur, ut irrationale animal. sobrios exhibeant, et iterum propter abstinentiam in superbiam se non erigant; sed omnia temperate, juste, pie, et religiose secundum Dei adjutorium faciant: quia non solum pro nobis clericis, sed etiam pro omni genere humano, qui praedestinati nem suum fudit: nec solum nobis, sed etiam omnibus laicis, ejus ex toto corde praecepta servantibus, regnum
Abbreviated transcription (Latin):
oculos contͣ caritatẽ: obdormi¬
scunt in ꝯcupiscentiis delecta¬
tionũ carnaliũ. Euigila ergo.
Delectationes enĩ st̃. mandu¬
care: bibere. luxĩare. ludẽ uena¬
ri. Pompas istas uanas: omĩa
mala secunt᷑. Nũquid nescimꝰ
qͥa delectationes st̃: Qͥs neget
qr delectant: S plꝰ diligitur
lex dei. Clama contͣ tales sua¬
sores. Narrauer̃t mͥ iniusti de¬
lectationes: s ñ sicut lex tua
dñe. Ista delectatio manet. Non
solũ manet quo uenias: s etiã
reuocat fugientẽ. Hec ẽ eñĩ
dilectio dei: ut p̃cepta eiꝰ serue¬
mꝰ. Iam audistis. in his duob
tas paginas. In his duobus
p̃ceptis: tota lex pendet ⁊ pro¬
phete. In quib duob p̃ceptis:
Diliges dñm dm̃ tuũ ex to¬
to corde tuo ⁊ ex tota aĩa tua.
et ex tota m̃te tua: & diliges
ꝓximũ tuũ sicut te ip̃m. In¬

Expanded text:
oculos contra charitatem, obdormioculos contra charitatem, obdormiscunt in concupiscentiis delectationum carnalium. Evigila ergo. Delectationes enim sunt, manducare, bibere, luxuriari, ludere, venari: pompas istas vanas omnia mala sequuntur. Numquid nescimus quia delectationes sunt? Quis neget quia delectant? Sed plus diligitur lex Dei. Clama contra tales suasores, Narraverunt mihi injusti delectationes; sed non sicut lex tua, Domine. Ista delectatio manet. Non solum manet quo venias, sed etiam revocat fugientem. 7. Haec est enim dilectio Dei, ut praecepta ejus servemus. Jam audistis, In his duobustas paginas? In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae. In quibus duobus praeceptis? Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua; et, Diliges proximum tuu
Abbreviated transcription (Latin):
tuũ ualde. Ipse ẽ finis: lati¬
tudo mandati. Latitudo mai¬
dati caritas ẽ: qr ubi saritas¬
est. ñ sunt angustie. In ipsa
latitudine erat apłs cũ dic̾et.
Os nr̃m patet ad uos o corin¬
thii. cor nr̃m dilatatũ est: ñ
angustamini in nobis. Ideo gͦ¬
latũ mandatũ tuũ ualde.
Qͥd ẽ latũ mandatũ: Man¬
datũ nouũ do uobis: ut uos
inuicẽ diligatis. Caritas ergo
ñ angustat᷑. Uis ñ angustari
in terra: In lato habita. Qc¬
qͥd eñĩ tͥ fecit homo ñ te an¬
gustat: qr illud diligis qͦd ñ
nocet homo. Deũ diligis. frat̃¬
nitatẽ diligis: legẽ dei diligis.
eccł̃iam dei diligis: sempit̃na
erit. Laboras in t̃ra: s ꝑuenies
ad fructũ ꝓmissũ. Quis tibi
tollit qͦd diligis: Si nemo tͥ¬
tollit qđ diligis: securꝰ dormiᷤᷤ
immo securꝰ uigilas: ne dor¬
miendo ꝑdas qđ diligis. Non
enĩ frustra dictũ ÷ illumma
oculos meos: ne q̃n obdormi¬
am in morte. Qͥ claudunt

Expanded text:
tuum valde . Ipse est finis, latituum valde . Ipse est finis, latitudo mandati. Latitudo mandati charitas est; quia ubi est charitas, non sunt angustiae. In ipsa latitudine erat Apostolus, cum diceret, Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est: non angustamini in nobis mandatum tuum valde. Quod est latum mandatum? Mandatum novum do vobis, ut vos invicem diligatis. Charitas ergo non angustatur. Vis non angustari in terra? In lato habita. Quidquid enim tibi fecerit homo, non te angustat; quia illud diligis quod non nocet homo: Deum diligis, fraternitatem diligis, legem Dei diligis, Ecclesiam Dei diligis; sempiterna erit. Laboras in terra, sed pervenies ad fructum promissum. Quis tibi tollit quod diligis? Si nemo tollit tibi quod diligis, securus dormis: imo securus vigilas, ne dormiendo perdas quod diligis. Non enim frustra dictum est, Illumina oculos meos, ne quando obdormiam in morte . Qui claudunt
Abbreviated transcription (Latin):
In dño laudabo sĩnonẽ: in deo
laudabo u̾bũ. Ex hoc fit ut
fiat in te qđ sequit᷑. In d̾o spe¬
raui ñ timebo qͥd faciat mͥ hõ.
Qñ enĩ oĩa oꝑa tua in dño
laudant᷑ ñ timet᷑ ne peat lau̾¬
tua: qͥa ñ deficit ds. Ergo tͣnsi
et ip̃am. Uidete fr̃s qͣnta tͣn¬
siuimꝰ. in quib ñ est funs.
His utim᷑ qͣi in uia: qͣsi in
mansionib stabuloꝵ. Refici¬
mur ⁊ transimꝰ. Ubi gͦ finis:
Dilectissimi filii dei sumꝰ. ⁊ nõ¬
dũ apparuit qͥd erimꝰ. Hic di¬
ctũ est in hac epła. Adhuc gͦ
in uia sumꝰ. adhuc qͦcũq ue¬
nerimꝰ tͣnsire debemꝰ: usq quo
ꝑueniamꝰ ad aliqũe finẽ. Sci¬
mꝰ qͥa cũ apparuerit similes
ei erimꝰ q̃m uidebimꝰ eũ sicu¬
ti est. Iste ẽ finis. ibi ꝑpetua
laudatio: ibi semꝑ alła sine de¬
fectu. Ergo ip̃m finẽ dixit in
psalmo. Dĩs osũmatoĩs uidi
finẽ. Et qͣi dic̾et᷑ illi qͥs ẽ finis
qũe uidisti: latũ manclatũ

Expanded text:
In Deo laudabo sermonem, in Deo In Deo laudabo sermonem, in Deo laudabo verbum. Ex hoc fit ut fiat in te quod sequitur, In Deo speravi, non timebo quid faciat mihi homo . Quando enim omnia tua in Deo laudants. Ergo transi et ipsam. 6. Videte, fratres, quanta transimus, in quibus non est finis. His utimur quasi in via; quasi in mansionibus stabulorum reficimur, et transimus. Ubi ergo finis? Dilectissimi, filii Dei sumus, et nondum apparuit quid erimus; hic dictum est, in hac Epistola. Adhuc ergo in via sumus; adhuc quocumque venerimus, transire debemus, usquequo perveniamus ad aliquem finem. Scimus quia cum apparuerit, similes ei erimus, quoniam videbimus eum sicuti est . Iste finis; ibi perpetua laudatio, ibi semper Alleluia sine defectu. Ergo ipsum finem dixit in Psalmo, Omnis consummationis vidi finem. Et quasi diceretur illi, Quis est finis quem vidisti? Latum mandatum
Abbreviated transcription (Latin):
noli ibi remanere. Que ẽ enim
ista salus corꝑis. q̃ morte peri-¬
mit᷑. q̃ egritudine debilitaturꝰ:
friuola mortalis. fluxa: Que¬
re illã: ne impediat forre mor¬
bicla ualitudo oꝑa tua bona.
Ergo ñ est ibi finis: qͥa propt̃
aliud querit᷑. Qcquid ꝓpter
aluid querit᷑ ñ est ibi finis.
¶uicqͥd ꝓpt̃ se ⁊ gratis querit᷑
ibi est finis. Queris honores:
forte ad aliquid agendũ que¬
ris. ut ꝑagas aliqͥd ut place¬
as deo. Noli ip̃m honorẽ ama¬
re ne ibi remaneas. Queris
laudem. si dei q̃ris: bene facis.
Si tuã queris. male facis: re¬
manes in uia. S amaris ⁊ tu.
laudaris et tu: noli gͣtulari
q̃n in te laudaris. Laudare
in dño: ut cantes. In dño lau¬
dabit᷑ aĩa mea. Sermonẽ ali¬
qũe bonũ dicis ⁊ laudat᷑ ser¬
mo tuus: ñ laudet᷑ qͣi tuus.
ñ est ibi finis. Si ibi ponis fi¬
nẽ finiris. S ñ finieris qͣsi
ris. Ergo ñ laudet᷑ sermo tuus
qͣi ab ste: uel qͣsi tuus. Sed

Expanded text:
noli ibi remanere. Quae est enim noli ibi remanere. Quae est enim ista salus corporis, quae morte perimitur, quae aegritudine debilitatur, frivola, mortalis, fluxa? Quaere illam, ne impediat forte morbida valetudo opera tua bona. Ergo non est ibi finis; quia propter aliud quaeritur. Quidquid propter aliud quaeritur, non est ibi finis: quidquid propter se et gratis quaeritur, ibi est finis. Quaeris honores; forte ad aliquid agendum quaeris, ut peragas aliquid, ut placeas Deo: noli ipsum honorem amare, ne ibi remaneas. Quaeris laudem? Si Dei quaeris, bene facis: si tuam quaeris, male facis; remanes in via. Sed ecce amaris tu, laudaris: noli gratulari quando in te laudaris; laudare in Domino, ut cantes, In Domino laudabitur anima mea . Sermonem aliquem bonum dicis, et laudatur sermo tuus? Non laudetur quasi tuus, non est ibi finis. Si ibi ponis finem, finiris: sed non finiris quasi ris. Ergo non laudetur sermo tuus quasi abs te, quasi tuus. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
tunicã intexendo. Et ibi finiᷤ
sonat. ⁊ illic finis sonat: sed
tamen panis finitur ut con¬
sumat᷑. tunica finit᷑ ut con¬
sũmet᷑. Panis finit᷑ ut ñ sit:
tunica finit᷑ ut ꝑfecta sit.
Ergo sic auclite finẽ ⁊ q̃n le¬
gitur psalmꝰ ⁊ auditis in finẽ
palmꝰ dauid: assidue auditis
hoc in psalmis ⁊ debetis nosse
qͦd auditis. Qͥd ẽ in finem:
finis eñi legis xp̃c ẽ ad iustici¬
am omni credenti. Et quid ẽ
Ibi tibi finis ẽ alibi uia est.
qͥcquid aliud ueneris transi:
quousq ꝑuenias ad finem.
Quis ẽ finis: Michi aũt ad¬
here̾ d̾o bonũ est. Adhesisti d̾o:
finisti uiã. ꝑmanebis ĩ patria.
Intendite. Pecuniã aliquis
querit: ñ sit tͥ finis. Transi
tanqͣm pegrinꝰ quere ubi
transigas. ñ ubi remaneas.
Si aũt amas ꝑ auaritiã im¬
plicatꝰ es: erit tͥ auaritia ca¬
tena pedũ ultra ꝓgredi ñ po¬
tes. Transi gͦ ⁊ hoc: quere finẽ.
Salutẽ corꝑis queris: adhuc

Expanded text:
tu nicam intexendo. Et ibi finis tu nicam intexendo. Et ibi finis sonat, et illic finis sonat: sed tamen panis finitur ut consumatur, tunica finitur ut consummetur; panis finitur ut non sit, tunica finitur ut perfecta sit. Ergo sic audite finem, et quando legitur Psalmus, et auditis, In finem Psalmus David. Assidue auditis hoc in Psalmis, et debetis nosse quod auditis. Quid est, in finem? Finis enim Legis Christus est, ad justitiam omni credenti . Et quid est, Ibi tibi finis est: alibi via est. quid aliud veneris, transi usquequo pervenias ad finem. Quid est finis? Mihi autem adhaerere Deo bonum est . Adhaesisti Deo, finisti viam; permanebis in patria. Intendite. Pecuniam aliquis quaerit; non sit tibi finis: transi tanquam peregrinus. Quaere ubi transeas, non ubi remaneas. Si autem amas, per avaritiam implicatus es: erit tibi avaritia catena pedum; ultra progredi non potes. Transi ergo et hoc; quaere finem. Salutem corporis quaeris, adhuc
Abbreviated transcription (Latin):
requiescemꝰ. Audistis ĩ psalmo.
Om̃is osũmatõis iudi finem.
Dixit oĩs osũmatõis uidi finẽ.
Quid uiderat iste: Dutamus
ascinderat in u̾ticem alicuiꝰ
altissimi montis ⁊ acutissimi.
et ꝑspexerat ⁊ uderat ambitũ
terre. ⁊ circulos orbis uniu̾si.
et id̾o dixit oĩs ꝯsũmatois ui¬
di finẽ: Si hoc lauclabile est
oculos carnis queramꝰ a lño
tam acutos. ut aliqũe excelsis¬
simũ montẽ qͥ est in t̃ra recͥ¬
ramꝰ de cuiꝰ cacumine uideamꝰ
oĩs osũmatõis finẽ. Noli ire
longe. Eece dico tͥ. Ascende in
est. Ueni ad xp̃m: ude inde fi¬
finis: Paulũ int̾roga. finis
aũt p̾cepti ẽ caritas de corde
puro ⁊ ꝯscientia bona: ⁊ fide
ñ ficta. Et alio loco. Plenitu¬
do autẽ legis caritas. Quid
tam finitũ ⁊ t̾minatũ. qͣm
plenitudo: Et enĩ fr̃s finẽ
poni laudabilit̾ nolite puta¬
re consũptionẽ: s osũmatio¬
nẽ. aliter eñi dr finiui panẽ
alit̾ dr᷑ finiui tunicã finiui
panẽ manducando: finiui

Expanded text:
requiescemus. 5. Audistis in Psalmo, Omnis consummationis vidi finem . Dixit, Omnis consummationis vidi finem: quid viderat iste? Putamus, ascenderat in verticem alicujus altissimi montis et acutissimi, et perspexerat, et viderat ambitum terrae et circulos orbis universi; et ideo dixit, Omnis consummationis vidi finem? Si hoc laudabile est, oculos carnis quaeramus a Domino tam acutos, ut aliquem excelsissimum montem, qui est in terra, requiramus, de cujus cacumine videamus omnis consummationis finem. Noli ire longe: ecce dico tibi, ascende in est; veni ad Christum, vides inde fifinis? Paulum interroga: Finis autem praecepti est charitas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta ; et alio loco, Plenitudo autem legis charitas . Quid tam finitum et terminatum quam plenitudo? Etenim, fratres, finem ponit laudabiliter. Nolite putare consumptionem, sed consummationem. Aliter enim dicitur, Finivi panem; aliter Finivi tunicam. Finivi panem manducando; finivi
Abbreviated transcription (Latin):
scł̃i necat. ñ uana gła t᷑piter
iactat: ñ aurũ siue armille.
atq õs huiꝰ scłi false diuitie
nnflamant ñ rabies insana
furoris exagitat: ñ equorũ
crassitudo amorq inuitat:
ñ pulcherrima species feĩaꝵ
aiidũ recddit ñ hystrionum
miserabiliũ u̾ba in risũ exci¬
tant: ñ contentiones huiꝰ scl̃i
ꝑͦtͦbant: ñ audatia extollit. ñ
gaudia huiꝰ scł̃i delectant: non
iracundũ animositas. ñ suspi-¬
ciosũ ꝑu̾sitas: ñ u̾bosũ uanitas.
ñ risorem malignitas. ñ mobilẽ
enumerando ꝓtelaui: ut intel¬
ligat dulcissĩma frat̃nitas tua.
qͣtinꝰ hõ carne mortuus. nͨ fac̾e
potest ista q̃ dixi. nec pati. et ut
his talib ñ torpeamꝰ. s studeamꝰ
qͣntũ possumꝰ cũ dei aduitorio.
corꝑa nr̃a cũ uitiis ⁊ ꝯcupiscẽ¬
tiis mortificare: ꝙ induamus
nouũ hominẽ qͥ scł̃m deũ cre¬
atꝰ ẽ. in iusticia ⁊ sc̃c̃tate ui̾tatiᷤᷤ.
Nec humanis laudib delecte¬
mur. nec detͣetorib libenter

Expanded text:
ecat, non vana gloria turpiter jactat, non aurum sive armillae atque omnes hujus saeculi falsae divitiae inflammant, non rabies insani furoris exagitat, non equorum crassitudo amorque invitat, non pulcherrima species feminarum avidum reddit, non histrionum miserabilium verba in risum excitant, non contentiones hujus saeculi perturbant, non audacia extollit, non gaudia hujus saeculi delectant, non iracundum animositas, non suspiciosum perversitas, non verbosum vanitas, non risorem malignitas, non mobilem enumerando protelavi, ut intelligat dulcissima fraternitas tua, quatenus homo carne mortuus nec facere potest ista quae dixi, nec pati. Et ut his talibus non torpeamus, sed studeamus quantum possumus cum Dei adjutorio corpora nostra cum vitiis et concupiscentiinovum hominem, qui secundum Deum creatus est in justitia et sanctitate veritatis . Nec humanis laudibus delectemur, nec detractoribus libenter
Abbreviated transcription (Latin):
m̃do fr̃: qͥa om̃e qd̾ in m̃do est.
concupiscentia carnis ⁊ ꝯcu¬
piscentia oculoꝵ.⁊ ambitio scł̃i.
Hec ft̃ que a padyso deliciaꝵ.
in hoc miserabile exiliũ. adam
et euã ꝓiecer̃t: qr nisi dilectio
dei ab eis defecisset: nũqͣm dili¬
gere cepissent. male suadentis
serpentis consiliĩ: immo nec
crediclissent. Et concupiscentia
carnis ab eis impleta ẽ: qd̾ de
ligno uetito gustauer̃t. L ocu¬
piscentia oculoꝵ: qͦd sibi apire
oculos cupiert̃. Et ambitio scłi
qd̃ se fieri posse qđ ds ẽ Edider̃t.
Et id̾o uolens nos om̃s apłs ab
omne qd̵ in mdo ẽ. ꝯcupiscẽtia
carnis ẽ. ⁊ ꝯcupiscentia ocłoꝵ
et ambitio scl̃i. Et ut facilius

Expanded text:
est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et ambitio saeculi . Haec sunt quae a paradiso deliciarum in hoc miserabile exsilium Adam et Evam projecerunt. Quia nisi dilectio Dei ab eis defecisset, nunquam diligere coepissent male suadentis serpentis consilium, imo nec credidissent. Et concupiscentia carnis ab eis impleta est, quod de ligno vetito gustaverunt; et concupiscentia oculorum, quod sibi aperiri oculos cupierunt; et ambitio saeculi, quod se fieri posse quod Deus est, crediderunt. Et ideo volens nos omnes Apostolus ab Omne quod in mundo est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et ambitio saeculi. CAPUT XIV. Quibus
Abbreviated transcription (Latin):
stis eccłiam. Maior ẽ maceria
lingue qͣm ferri. Suꝑba fuit
ancilla sare agar. ⁊ afflicta ẽ
a dña sua: ꝓpt̾ suꝑbiã. Disci¬
plina erat illa. ñ pena: ad̾o cũ
recessisset a cdña sua. qͥd ei clixit
angłs. reu̾tere ad dñam tuam.
Sic gͦ carnalis aĩa tanꝙͣ an¬
cilla suꝑba: si forte aliqͣs mo¬
lestias passa es ꝓpt̾ discipliã.
Qͥd insanis: Redi ad dñam
tuã: tene dñicam pacẽ. Eoce
ꝓferunt᷑ euͣngl̃ia: legimꝰ qͥa
cdiffundit᷑ eccłia. Disputat᷑ dtͣ.
et dicit᷑ nob̃. traditores. Cuiꝰ rei
tͣditores: Xp̃c cõmenclat eccle¬
siam suã ⁊ ñ crecdis. Ego tibi
traditurꝰ sũ. maledicenti paren-¬
tib meis: Uis ut creclam tibi
homo es. Cui pͥus debet credi:
Xp̃c eccł̃iam suã toto orbe dif¬
fudit. Ego dico contẽpue. Enn¬
głium loquit᷑ caue. Qͥd dicit
et resurg̾e a mortuis die tercia.

Expanded text:
stis Ecclesiam. Major est machaera stis Ecclesiam. Major est machaera linguae quam ferri. Superba fuit ancilla Sarae Agar; et afflicta est a domina sua propter superbiam. Disciplina erat illa, non poena. Ideo cum recessisset a domina sua, quid ei dixit angelus? Revertere ad dominam tuam . Sic ergo carnalis anima, tanquam ancilla superba, si forte aliquas molestias passa es propter disciplinam, quid insanis? Redi ad dominam tuam, tene dominicam pacem. Ecce proferuntur Evangelia, legimus qua diffunditur Ecclesia: disputatur contra, et dicitur nobis, Traditores. Cujus rei traditores? Christus commendat Ecclesiam suam, et non credis: ego tibi crediturus sum maledicenti parentibus meis? Vis ut credam tibi homo es: cui prius debet credi? Christus Ecclesiam suam toto orbe diffudit: ego dico, contemne; Evangelium loquitur, cave. Quid dicit et resurgere a mortuis die t
Abbreviated transcription (Latin):
tate iuscerib xpĩanis: si here¬
dib tam st̃ dulcia Tam gra¬
ta tã magni ponderis uerba
ituri in sepulchrũt: Heredib
xp̃i qͣlia clebent esse u̾ba no¬
uissima. ñ redituri ĩ sepulcrũ
s ascensuri in celũ: Namqꝑ
ille qͥ uixit ⁊ mortuus ẽ. rapi¬
tur ad alia loca anima ip̃ius:
corpꝰ ip̃ius ponit᷑ in t̃ra. n
fiant illa u̾ba an ñ fiant ñ
ad eũ ꝑtinet. Tam̃ aliud agit
aut alud patitur Aut in
sinu abrahe gaudet. aut in
ignẽ eternũ: aque modicum
desiderat. in sepulchro aũt ip̃i
iacet cadauer sine sensu: O
custodiunt᷑ u̾ba nonissima
morientis. Qͥd sibi sperant
illi qͥ u̾ba nouissima sedentiᷤ
in celo ñ custodiunt ndente
desuꝑ an contẽpnat. an non
contempnat᷑: Illiꝰ qui dixit
saule saule qͥd me ꝑsequeris.
Qͥ seruat ad iudiciũ qͦd uidet
pati m̃bra sua. Et quid nos
fecimꝰ inquiunt: Nos passi
ꝑsecutionẽ ñ fecimꝰ. Uos feci¬
stis o miseri pͥmo qͥa diuisi¬

Expanded text:
tate visceribus christianis, si haeretate visceribus christianis, si haeredibus sunt tam dulcia, tam grata, tam magni ponderis verba ituri in sepulcrum; haeredibus Christi, qualia debent esse verba novissima, non redituri in sepulcrum, sed ascensuri in coelum! Namque ille qui vixit et mortuus est, rapitur ad alia loca anima ipsius, corpus ipsius ponitur in terra: an fiant illa verba, an non fiant, non ad eum pertinet; jam aliud agit, aut aliud patitur: aut in sinu Abrahae gaudet, aut in igne aeterno aquae modicum desiderat ; in sepulcro autem ipsius jacet cadaver sine sensu; et custodiuntur verba novissima morientis. Quid sibi sperant illi qui verba novissima sedentis in coelo non custodiunt, videntis desuper an contemnantur, an non contemnantur? illius qui dixit, Saule, Saule, quid me persequeris? qui servat ad judicium quidquid videt pati membra sua? 10. Et quid nos fecimus, inquiunt? nos sumus passi persecutionem, non fecimus. Vos fecistis, o miseri: primo, quia divisi
Abbreviated transcription (Latin):
uissima u̾ba xp̃i : st̃ ista ituri
in celo. Consiclerate languen¬
tẽ in lecto hominẽ in domo¬
sua iacentẽ ⁊ maceratũ egri¬
tudine: ꝓximũ morti anhe¬
lantẽ: iam animã qͦdã mͦ in¬
ter dentes habentẽ. Qͥ forte
sollicitꝰ de aliqͣ re cara sibi
qũa multũ cliligit ueniat
illi in mente.: et uocet hedes
suos ⁊ dicat. Rogo uos faci¬
te hoc. Teneat qͦdã mͦ iuolen¬
ter animã ne ante exear ꝙͣ
illa u̾ba firment᷑. Cum illa
u̾ba nouissima dictauerit.
efflat animã: tollit᷑ cadauer
in sepulchrũ Heredes ipsiꝰ
morientis: Qͦmͦ siqͥs existat
qͥ dicat eis nolite facẽ. qͥd illi
ergo dicant: Ergo ñ facio qͦsd
michi pater m̃s efflans a ĩam
nouissime manclauit: qͦd ul¬
timũ sonuit in aures meas
ꝓficiscente hinc patre meo:
Que ius alia u̾ba ip̃ius: alit̃
possũ habe̾. Nouissima u̾ba plꝰ
tenent. Non eũ uidi ampliꝰ
ñ audiui loquentẽ. Frẽs cogi¬

Expanded text:
vissima verba Christi sunt ista, ituri vissima verba Christi sunt ista, ituri in coelum. Considerate languentem in lecto hominem, in domo jacentem, et maceratum aegritudine, proximum morti, anhelantem, jam animam quodammodo inter dentes habentem, qui forte sollicitus de aliqua re chara sibi, quam multum diligit, veniat illi in mentem, et vocet haeredes suos et dicat, Rogo vos, facite hoc. Tenet quodammodo violenter animam, ne ante exeat quam illa verba firmentur. Cum illa verba novissima dictaverit, efflat animam: tollitur cadaver in sepulcrum. Haeredes ipsius morientis? Quomodo, si quis existat qui dicat eis, Nolite facere: quid ergo illi dicant? Ergo non facio quod mihi pater meus efflans animam novissime mandavit, quod ultimum sonuit in aures meas, proficiscente hinc patre meo? Quaevis alia verba ipsius aliter possum habere, novissima verba me plus tenent: non eum vidi amplius, non audivi loquentem. Fratres, cogi
Abbreviated transcription (Latin):
sima. Post ip̃a u̾ba: ñ ÷ locutꝰ
in t̃ra. Ascensurũ caput in ce¬
lũ cõmencdauit m̃bra in t̃ra.
et discessit. Iam ñ inuenis lo¬
qui xp̃m in tra. Inuenis illũ
loqui s de celo. Et de ip̃o celo
quare: Qͥa m̃bra calcabant᷑
in tra. ꝑ secutori enĩ saulo
dixit desuꝑ. Saule saule. qͥd
me ꝑseq̃ris: Ascendi in celũ
s adhuc in t̾̃ra iaceo. Hic ad
dexterã patͥs sedeo. ibi adhuc
esurio ⁊ sitio ꝑegrinꝰ sũ. Qͦmͦ
ergo corpꝰ cõmendauit in t̃ra
ascensurꝰͥ cũ int̃rogarent illũ
discipuli. dñe si hoc in tẽpe
p̃sentaueris ⁊ q̃n regnũ isrł:
Respondit uurꝰ. Non ẽ ur̃m
scire tempꝰ qd̾ pat̃ posuit in
uos. ⁊ eritis mͥ testes. Uidete
qua diffundat corpꝰ suũ: uide¬
te ubi se calcari ñ uult Eritiꝰ
ram. Ecce qͦ qui ascendo. Ascen¬
do enĩ qr caput sũ. Iacet adhuc
corpꝰ meũ. Qua iacet: ꝑ totam
t̾ram. Caue ne ꝑcutias:. caue
ne uioles:caue ne calces. No¬

Expanded text:
sima; post ipsa verba non est locutus sima; post ipsa verba non est locutus in terra. Ascensurum caput in coelum commendavit membra in terra, et discessit. Jam non invenis loqui Christum in terra: invenis illum loqui, sed de coelo. Et de ipso coelo quare? Quia membra calcabantur in terra. Persecutori enim Saulo dixit desuper, Saule, Saule, quid me persequeris ? Ascendi in coelum, sed adhuc in terra jaceo: hic ad dexteram Patris sedeo; ibi adhuc esurio, sitio, et peregrinus sum. Quomodo ergo corpus commendavit in terra ascensurus? Cum interrogarent illum discipuli, Domine, si hoc in tempore praesentaberis, et quando regnum Israel? respondit iturus, Non est vestrum scire tempus quod Pater posuit in vos, et eritis mihi testes. Videte qua diffundat corpus suum, videte ubi se calcari non vult: Eritiram . Ecce qua jaceo qui ascendo. Ascendo enim, quia caput sum: jacet adhuc corpus meum. Qua jacet? Per totam terram. Cave ne percutias, cave ne violes, cave ne calces: no
Abbreviated transcription (Latin):
tu dic si potes: quare calcaui.
Dic huic capiti. Te osculari
uolui: amplecti uolui. S ñ
uides o stulte. qͥa qđ uis am¬
plecti ꝑ qͣndam cõpagẽ uni¬
taris ꝑuenit ad id qd̾ calcas:
Susum me honoras: iusũ me
calcas. Plus dolet qd̾ calcas:
ꝙͣ gaudet qd honoras. Qͥa qđ
honoras. dolet ꝓ eis qͦs calcas.
Quo mͦ clamat lingua. Dolet
michi. Non dicit dolet pedi
meo. s dolet mͥ dicit. O lingua
qͥs te tetigit. qͥs ꝑcussit. quis
stimulauit qͥs pupugit
Nemo. S diuncta sũ eis q̃
calcant᷑. Qmͦ uis ñ doleam:
iħc xp̃c id̾o ascendit in celũ
die q̃dragesimo cõmenclauit
corpus suũ qua habebat iace.
quia uidit multos honoratõs
se qͥa ascendit in celũ: os iucdir
qͥa honor ip̃oꝵ inutilis ẽ: sicut¬
calcant m̃bra ip̃ius in terra.
Et ne quis erraret ⁊ cũ adorat
caput in celo. calcaret pedes in
terra. dixit ubi essent m̃bͣ ip̃iꝰ.
Ascensurꝰ enĩ dixit u̾ba nouis¬

Expanded text:
tu dic, si potes, Quare te calcavi? tu dic, si potes, Quare te calcavi? dic illud capiti, Te osculari volui, amplecti volui. Sed non vides, o stulte, quia quod vis amplecti, per quamdam compagem unitatis pervenit ad id quod calcas? Susum me honoras, jusum me calcas. Plus dolet quod calcas, quam gaudet quod honoras; quia quod honoras, dolet pro eis quos calcas. Quomodo clamat lingua? Dolet mihi. Non dicit, Dolet pedi meo; sed, Dolet mihi, dicit. O lingua, quis te tetigit? quis percussit? quis stimulavit? quis pupugit? Nemo, sed conjuncta sum eis quae calcantur. Quomodo vis non doleam, istus ideo ascendens in coelum die quadragesimo, commendavit corpus suum qua habebat jacere, quia vidit multos honoraturos se, quia ascendit in coelum; et vidit quia honor ipsorum inutilis est, si conculcant membra ipsius in terra. Et ne quis erraret, et cum adoraret caput in coelo, calcaret pedes in terra, dixit ubi essent membra ipsius. Ascensurus enim dixit verba novis
Abbreviated transcription (Latin):
ut sub capite sis. Et p̃dicari in
noie eiꝰ penitentiã ⁊ remissionẽ
pec̃coꝵ ꝑ õs gentes incipientes
ab ihrłm. Ibi diffundat᷑ caritas
nescio qͥs ponit in africa fines
Si amas partẽ. diuisus es.
Si diuisus es: in corꝑe ñ es.
Si in corꝑe ñ es: sub capite
ñ es. Quid ꝓdest qͥa credis
et blasphemas: Adoras illũ
in capite. blasphemas in cor¬
pore : Amat ille corpus suũ
Si tu te p̃cidisti a corꝑe ipsiꝰ.
caput ñ se p̃cidet a corꝑe suo.
Sine causa me honoras cla¬
mat tibi caput desuꝑ: sine
causa me honoras. Tanqͣm
si uelit tͥ aliqͥs osculari caput.
et calcare tͥ pedes: forte caligis
clauatis conteret pedes tuos:
uolens tͥ tenere caput ⁊ oscu¬
lari. Nonne inter u̾ba hono¬
rantis clamares ⁊ diceres qͥd
facis homo: Calcas me. Non
dice̾s calcas caput meũ: quia
caput honorabat. S plꝰ cla¬
maret caput ꝓ m̃bris calcatis.
qͣm ꝓ se qr honorabat᷑. Nonne
clamat ip̃m caput. nolo hono¬
rem tuũ᷑ Calcare me noli. Iã

Expanded text:
pite sis? Et praedicari in nomine ejus poenitentiam et remissionem peccatorum per omnes gentes, incipiens ab Jerusalem . Ibi diffundatur charitas nescio quis ponit in Africa fines Si amas partem, divisus es: si divisus es, in corpore non es: si in corpore non es, sub capite non es. Quid prodest quia credis, et blasphemas? Adoras illum in capite, blasphemas in corpore. Amat ille corpus suum. Si tu te praecidisti a corpore ipsius, caput non se praecidit a corpore suo. Sine causa me honoras, clamat tibi caput desuper; sine causa me honoras. Tanquam si velit tibi aliquis osculari caput, et calcare tibi pedes: forte caligis clavatis contereret pedes tuos, volens tibi tenere caput, et osculari; nonne inter verba honorantis clamares et diceres, Quid facis, homo? calcas me. Non diceres, Calcas caput meum; quia caput honorabat: sed plus clamaret caput pro membris calcatis, quam pro se, quia honorabatur. Nonne clamat ipsum caput, Nolo honorem tuum; calcare me noli? Jam
Abbreviated transcription (Latin):
rimunt. De talib enĩ dic̃ psal¬
mistaꝰ qm̃ cds dissipauit ossa eoꝵ
spreuit eos. Tapls inqͥt. Si hõĩb
placerem: xͥ seruus ñ essem. Unꝰ¬
qͥsq amicꝰ. ad edificationẽ ⁊ ñ
ad destructionẽ. placeat ꝓximo
suo: qͥa ñ oĩs amicꝰ. ꝯsiliariꝰ esse
pot̾it dicente scͥptura. Amici tͥ
sint multi: consiliariꝰ aũt unꝰ.
nullatenꝰ caritate. Qͥa caritas
q̃ deseri pͭ: nũqͣm uera fun. Id̾o
intima amicitiaꝵ caritate. qͣn

Expanded text:
rimunt. De talibus enim dicit Psalrimunt. De talibus enim dicit Psalmista: Quoniam Deus dissipavit ossa eorum spreviplacerem, Christi servus non essem . Unusquisque amicus ad aedificationem, non ad destructionem, placeat proximo suo, quia non omnis amicus consiliarius esse poterit, dicente Scriptura: Amici tibi sunt multi, consiliarius autem ununullatenus charitate: quia charitas, quae deseri potest, nunquam vera fuit. Ideo intima ami
Abbreviated transcription (Latin):
sicut exopto ꝑducat. Toto et enĩ
cordis mei affectu opto. deumq
dep̃cor. ut semꝑ ad anteriora te
extendas: donec ꝑuenias ad su
nã: o animi tui nobilitatem.
quã in te optime scio. nullis
amicoꝵ consiliis. nulla scl̃ariũ
ambitione desiderioꝵ. ab amo-
re xp̃i immutari ꝑmittas. No¬
li tuã bonitatẽ. alioꝵ maligni-¬
tate obscurare: s ubiq qͣntũ
uales. amabilis corã d̾o ⁊ om̃i
ppło appareas. Non deerit tͥ gr̃a.
luntas ãmonitionis sc̃e: qũa
infirmosͥ consolator merenti¬
um: cõpatiens miseriis oĩum:
largꝰ in elemosinisͥ memorans
eũgłice uidue duo minuta. q
ꝓpħ̃am clicentẽ. frange esurien¬
ti panẽ tuũ. Et ⁊ caue postea¬
uidens discretionẽ elemosine.
ita ut utrisq danti scił ⁊ accipi¬
de salute tua: uerũ etiã de mł
Elige tͥ osiliarios optimos. deũ
timentes. ⁊ ueritatẽ amantes.
Sepe et enĩ ⁊ adulatores. blan¬
da facie decipiunt aĩas audi¬
entiũ se: os ꝑpetua morte inte¬

Expanded text:
t opto, perducat. Toto etenim cordis mei affectu opto, Deumque deprecor, ut semper ad anteriora te extendas, donec pervenias ad subonam: et animi tui nobilitatem, quam in te optime scio, nullis amicorum consiliis, nulla saecularium ambitione desideriorum, ab amore Christi immutari permittas. Noli tuam bonitatem aliorum malignitate obscurare; sed ubique quantum vales, amabilis coram Deo et omni populo appareas. Non deerit tibi gratia luntas admonitionis sanctae, quinfirmos, consolator moerentium, compatiens miseriis omnium, largus in eleemosynis, memorans evangelicae viduae duo minuta , et prophetam dicentem, Frange esurienti panem tuum : et cave praevidens discretionem eleemosynae, ita ut utrisque, danti scilicet et accipide salute tua, verum etiam de mulElige tibi consiliarios optimos, Deum timentes, et veritatem amantes. Saepe etenim adulatores blanda facie decipiunt animas audientium se, et perpetua morte inte
Abbreviated transcription (Latin):
tantũ si ñ tardamꝰ de die indiẽ
reu̾ti ad illũ. Hec enĩ duo ma¬
idest negligentiã reu̾tendi. et
desꝑationẽ salutis. Tantũ hec
absint a cogitatoĩb ꝓcul nr̃is:
et ille tc̃ animis ꝓpe erit nr̃is.
Ne q̃so de t̾rena felicitate glian¬
tes conficlamꝰ: s gr̃as agamꝰ d̾o.
Qͥ dũ hoĩes esse uoluit rõnaleᷤ
ñ suꝑbia s humilitate ꝓsequi
se rogauit. Que rogo maior ẽẽ
nob̃ gła pot̾it. uł sublimior
honor: qͣm eiꝰ imꝑatoris esse
amicos. qͥ suꝑ õs imꝑatores ẽ
Et qͣnto ille sublimior ẽ. om̃i¬
potentie uͥtute: tanto nos ma-¬
ioris cdebemꝰ essẽ diligentie: in
iusticia ⁊ scĩtate ⁊ humilitate.
et obseruatione mandatoꝵ ip̃iꝰ¬

Expanded text:
tum si non tardemus de die in diem reverti ad illum. Haec enim duo maid est, negligentiam revertendi, et desperationem salutis. Tantum haec absint a cogitationibus procul nostris: et ille tunc animis prope erit nostris. Ne, quaeso, de terrena felicitate gloriantes confidamus; sed gratias agamus ei, qui dum homines esse voluit rationales, non superbia, sed humilitate 26 prosequi se rogavit. Quae, rogo, major esse nobis gloria poterit, vel sublimior honor, quam ejus imperatoris esse amicos, qui super omnes imperatores est? Et quanto ille sublimior est in omnipotentia et virtute, tanto nos majoris debemus esse diligentiae in justitia et sanctitate et humilitate et observatione mandatorum i
Abbreviated transcription (Latin):
tiget. Ecce odiũ blandit᷑ ⁊ ca-¬
ritas litigat. Noli attende̾
u̾ba blandientis: ꝙ qͣi seuiti¬
am obuirgantis. Uenã inspi¬
ce: radicẽ ꝓceclat quere: ille
blandit᷑ ut decipiat. ille liti¬
gat ut corrigat. Ergo ñ opus
est fr̃s ut ꝑ nos distendatur
cor ur̃m. Impetrate a do. ut
cdiligatis inuicem. Om̃s hoĩes
enã inunicos ur̃os diligatis: ñ
qͥa sunt fr̃s s ut fr̃s sint ut
semꝑ fratno amore flagretis.
sine in frẽm factũ. siue ĩ iimi¬
cũ: ut frãt fiat diligendo. Ubi¬
cũꝙ frẽm diligitis: amicũ dili¬
gitis. Iam tecũ est. Iam in umi¬
tate etiã catholica tͥ oiunctꝰ ẽ.
Si bene uiuis frẽm diligis fa¬
ctũ ex mimico. S diligis ali¬
si credidͭ xp̃o. ut demones cred ͭ
rep̃hendit unitatẽ ipsiꝰ Tu
diligis : frat̾no amore dilige.
Nondũ est frat: s id̾o diligis
ut sit fr̃. Ergo tota dilectio
nr̃a frat̃na ẽ erga xp̃ĩanos: er¬
ga oĩa m̃bra eiꝰ. Disciplina

Expanded text:
tiget. Ecce odium blanditur, et chatiget. Ecce odium blanditur, et charitas litigat. Noli attendere verba blandientis, et quasi saevitiam objurgantis; venam inspice, radicem unde procedant quaere. Ille blanditur ut decipiat, iste litigat ut corrigat. Ergo non opus est, fratres, ut per nos distendatur cor vestrum; impetrate a Deo ut diligatis invicem. Omnes homines, etiam inimicos vestros diligatis: non quia sunt fratres, sed ut fratres sint; ut semper fraterno amore flagretis, sive in fratrem factum, sive in inimicum, ut frater fiat diligendo. Ubicumque fratrem diligitis, amicum diligitis. Jam tecum est, jam in unitate etiam catholica tibi conjunctus est. Si bene vivis, fratrem diligis factum ex inimico. Sed diligis alisi credidit Christo, ut daemones credit; reprehendis vanitatem ipsius. Tu dilige, et fraterno amore dilige: nondum est frater, sed ideo diligis ut sit frater. Ergo tota dilectio nostra fraterna est erga Christianos, erga omnia membra ejus. Disciplina
Abbreviated transcription (Latin):
ob p̃ceptis narrat tota ista
epła. Tenete gͦ dilectionẽ: &
securi estote. Qͥd times ne ma¬
le facias alicui: Quis male fa¬
cit ei qũe diligit: Dilige nõ
pͥ fieri. nisi bene facias. Sed
forte corripis. Amor hoc facit
ñ seiitia. S forte cedis. Ad di¬
sciplinã facis. Qͥa amor ipsius
dilectionis ñ te ꝑmiitit negli¬
gere indisciplinatũ. Et fit qͦ¬
dam mͦ qͣi diuersus fructꝰ ⁊ con¬
trariꝰ ut aliq̃n odiũ blandiat᷑
et caritas seuiat. Nescio qͥs odit
imuicũ suũ: & fingit illi ami¬
citiã Uidet illũ fac̾e aliqͥd mali:
laudat uultũ esse p̃cipitem:
uult cecũ ire ꝑ ab rupta cupi¬
ditatũ suaꝵ unde forte ñ re-¬
deat. Laudat q̃m laudatur
pec̃cor in desideriis aĩe sue: ad¬
hibet illi unctionẽ adulatõĩs
sue. Ecce odit ⁊ laudat. Alter
uidet amicũ suũ tale aliquid
fac̾e̾ reuocat. Si illũ ñ audiat
ꝓfert u̾ba enã castigationis:
obiurgat litigat. Aliq̃n ueni¬
tur ad hanc necessitatẽ. ut li¬

Expanded text:
s praeceptis narrat tota ista Epistola. Tenete ergo dilectionem, et securi estote. Quid times ne male facias alicui? Quis male facit ei quem diligit? Dilige, non potest fieri nisi bene facias. Sed forte corripis? Amor hoc facit, non saevitia. Sed forte caedis? Ad disciplinam facis; quia amor ipsius dilectionis non te permittit negligere indisciplinatum. Et fit quodammodo quasi diversus fructus et contrarius, ut aliquando odium blandiatur, et charitas saeviat. Nescio quis odit inimicum suum, et fingit illi amicitiam: videt illum facere aliquid mali, laudat: vult eum esse praecipitem, vult caecum ire per abrupta cupiditatum suarum, unde forte non redeat; laudat, Quoniam laudatur peccator in desideriis animae suae ; adhibet illi unctionem adulationis suae: ecce odit, et laudat. Alter videt amicum suum tale aliquid facere, revocat; si illum non audiat, profert verba etiam castigationis, objurgat, litigat: aliquando venitur ad hanc necessitatem ut li
Abbreviated transcription (Latin):
ederent de ligno ꝓhibito:. nisi¬
concupissent. Nec dcupissent:
nͥ tẽptati. Nec tẽptarent᷑: nisi
deserti. Nec clesererent᷑ a deo:
nisi pͥus deseruissent deum.
Nec illi deũ deserent nͥ suꝑbi¬
rent: ꝙ similitudinẽ dei ad qͣm
facti erant. dãpnabilit negle-¬
xissent. ꝓ qͦ morbida eoꝵ cor¬
pora contraxert̃ mortẽ: q iuxta
sententiã dñi eo die credunt᷑
mortui. quo in eis penalit facta
lo ante diximꝰ de pͥmis hõib. ut
lapsũ. ⁊ dãpnatõis eoꝵ euadere
possimꝰ exemplũ siue suppliciũ:
qr qͣmuis ex adam simꝰ carnali
renati sumꝰ ꝑ baptismũ ⁊ u̾iui¬
mus. Qͥd ẽ imitari adam. nisi
carnalib ꝯcupiscentiis ac desi¬
deriis. morte nos ꝑpetua occidi:
Et qͥd ẽ imitari xp̃m. nͥ carna¬
lib ocupiscentiis ac desideriis. ĩ
nobis mortificari: o cũ ip̃o qui
nos p̾cio sui sanguinis redemit.
felicit̃ regnare: Et si q̃n ĩ adam
fuimꝰ. õs in ip̃o cecidimꝰ itaq¬

Expanded text:
ederent de ligno concupissent; nec concupissent nisi tentati, nec tentarentur nisi deserti, nec desererentur a Deo, nisi ipsi prius deseruissent Deum, nec illi Deum desererent, nisi superbirent, et similitudinem Dei ad quam facti erant, damnabiliter neglexissent. Pro quo morbida eorum corpora contraxerunt mortem, et juxta sententiam Domini eo die creduntur mortui, quo in eis poenaliter faclo ante diximus de primis hominibus, ut lapsum et damnationis eorum evadere possimus exemplum sive supplicium: quia quamvis ex Adam simus carnalitrenati sumus per baptismum et vivimus. Quid est imitari Adam, nisi carnalibus concupiscentiis ac desideriis morte nos perpetua occidi? Et quid est imitari Christum, nisi carnales concupiscentias ac desideria in nobis mortificare, et cum ipso qui nos pretio sui sanguinis redemit, feliciter regnare? Et si quando in Adam fuimus, omnes in ipso cecidimus; ita