comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
us infirmos abiectosq despęxerant. iã socios uenerantur.
I inc ẽ enĩ qͦd loth ⁊ iosue angłos adorant nec tam̃ adorare
ꝓhibent᷑. ioħs uͦ in apocalypsi ad orare angłm uoluit. s
tam̃ isdẽ hunc angłs ne se debeat adorare c̃pescuit dicens
ide ne feceris: conseruꝰ enĩ tuus sũ. ⁊ fratrũ tuoꝵ. Qd est
qͦd ante redeptaris aduentũ angłi ab hominib adorant᷑
⁊ tacent. post ͫͫ   uͦ ad orari refugiunt. nͥ qͦd naturam
nr̃am quã pus despererant postquã haue suꝑ se assũptã
c̃spiciunt. substratã sibi uidere ꝑtimesct: Nec iã sub se ue¬
lut infirmã c̃tẽpnere ausi st̃. quã suꝑ se uidelicet in cęli
regẽ uenerant᷑: nec habere dedignant᷑ hominẽ sociũ. qͥ suꝑ
sumꝰ. Uendicemꝰ gͦ morib dignitatẽ nr̃am. Nulla nos lu¬
xuria inqͥnet. nulla tͦpis cogitatio accuset. ñ malicia m̃te̾
mordeat. ñ inuidię rubigo c̃sumat. ñ elatio inflet. ñ ãbi¬

Expanded text:
s prius abjectosque despexerant, jam socios venerantur. Hinc est enim quod Loth, vel Josue angelos adorant, nec tamen adorare prohibentur: Joannes vero in Apocalypsi adorare angelum voluit, sed tamen idem hunc angelus ne se debeat adorare compescit, dicens: Vide ne feceris, conservus tuus sum et fratrum tuorum. Quid est quod ant tacent, postmodum vero adorari refugiunt? nisi quod naturam nostram, quam prius despexerant, postquam hanc super se assumptam conspiciunt, substratam sibi videre pertimescunt; nec jam sub se velut infirmam contemnere ausi sunt, quam super se, videlicet in coeli rege, venerantur nec habere dedignantur hominem socium, qui super sumus. Vindicemus moribus dignitatem nostram, nulla nos luxuria inquinet, nulla nos turpis cogitatio accuset, non malitia mentem mordeat, non invidiae rubigo consumat, non elatio inflet, non ambi
Abbreviated transcription (Latin):
facta st̃ ⁊ sine ipso factũ ẽ nicħ. Si enĩ nicħ creaturarũ si¬
ne ipso factũ ẽ. patet ꝓfecto qͥa ipse creat᷑a ñ ẽ. ꝑ quẽ om̃iꝰ
creat᷑a facta ẽ. Et neqͥs audiens factã ꝑ dm̃ creaturã. mutabi
lẽ crederet eiꝰ uoluntatẽ qͦsi qͥ subito ueller facere creatu¬
rã quã ab ęt̾no ñquã ante fecisset. manifeste docet eugłista
factã qͥde in tp̃r creaturã. s in ęt̾na creatoris sapientia quan¬
do ⁊ qͥlit̃ crearet᷑ sẽꝑ fuisse dispositũ. Et hoc ẽ qͦd ait. Qͦd fas
tũ ẽ in ipso uita erat. Id ẽ. qͦd factũ in tp̃r siue uiuens fi¬
ue uita carens apparuit. om̃e hoc in spiritali factoris rati¬
one quasi sẽꝑ uixerat ⁊ uiuit: ñ qͥa coet̾nũ ẽ creatori
qͦd creauit. s qͥa coęt̾na ẽ illi ratio uoluntatis suȩ in qͣ ab

Expanded text:
facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Si enim nihil creaturarum sine ipso factum est, patet profecto quia ipse creatura non est, per quem omnis creatura facta est. Et ne quis audiens factam per Deilem credat ejus voluntatem, quasi qui subito vellet facere creaturam, quam ab aeterno nunquam ante fecisset; manifeste docet Evangelista, factam quidem in tempore creaturam, sed in aeterna Creatoris sapientia, quando et qualis crearetur, semper fuisse dispositum, et hoc est quod ait: VERStum est, in ipso vita erat. Id est, quod factum in tempore, sive vivum, sive vita carens apparuit, omne hoc in spiritali factoris ratione quasi semper vixerat, et vivit; non quia coaeternum est Creatori quod creavit, sed quia coaeterna est illi ratio volunta
Abbreviated transcription (Latin):
totũ audiendũ om̃s uenistis. ita cũ toto singłi rediretis: qn¬
to magͣ u̾bũ dĩ ꝑ qͦd̾ facta st̃ omĩa: Et qͦd in se manens iino¬
uariat᷑. nec uocib texit᷑ nec silentio t̾minatꝰ᷑. quantomag̾ ħ
tantũ ⁊ tale u̾b̃u potuit ⁊ matͥs uterũ assũpto corpore fecom¬
dare: ⁊ de sinu pat̾s ñ emigͣre  hinc ⁊ ad ocłos humanoᷤ exre.
inde m̃tes angłicas illustrare: hinc ad tras pordere. inde celoᷤᷤ
ercedere : hinc hõ fieri: inde hõies facere. Nemo gͦ credat¬

Expanded text:
totum audiendum omnes venistis, ita cum toto singuli rediretis. Quantotum audiendum omnes venistis, ita cum toto singuli rediretis. Quanto magis Verbum Dei, per quod facta sunt omnia, et quod in se manens innovariatur, nec vocibus texitur, nec silentio terminatur; quanto magis hoc tantum et tale Verbum potuit matris uterum assumpto corpore fecundare, et de sinu Patris non emigrare? hinc ad oculos humanos exire, inde mentes angelicas illustrare? hinc ad terras procedere, inde coelos extendere? hinc homo fieri, inde homines facere? CA
Abbreviated transcription (Latin):
o ħ miram᷑ de uerbo dĩ. cũ sermo iste quẽ ꝓmimꝰ. ita liber
sensib influat. ut eũ recipiat ⁊ ñ includat auditor: Nã siñ
recipet᷑. neminẽ instrueret: si includeret᷑. ad alios ñ ueniret.
Et utiq sermo iste u̾bis sillabisq diuidit᷑: nec tam̃ ex eo tan¬
quã ex &bo uentͥs singłas particłas tollitis: s om̃s totũ au¬
ditis: singłi capitis. Nec timemꝰ dũ loqͥm᷑ ne totũ audiendo
unꝰ assumat: nec alt̾ possit habere qͦd sumat: s ita uos atten¬
tissimos uolumꝰ nulliꝰ aurẽ m̃tẽq fraudantes. ut ⁊ totũ sin¬
głi audiatis:⁊ totũ audiendũ ceteris relinqͣtis. Heq ħ fit al¬
ternis tẽporibͥ ut cũ sermo qͥ dr̃ ad te pͥmo intͣuerit. exe¬
at ã te ut ad aliũ possit intrare: s simul ad om̃s ueñ᷑ ⁊ totꝰ
ad singłos ꝑueñ. Et si totũ memoria teneri potuisset. sic̃ ad

Expanded text:
oc miramur de Verbo Dei, cum sermo iste quem promimus ita liber oc miramur de Verbo Dei, cum sermo iste quem promimus ita liber sensibus influat, ut eum et recipiat, et non includat auditor? Nam nisi reciperetur, neminem instrueret: si includeretur, ad alios non veniret. Et utique sermo iste verbis syllabisque dividitur: nec tamen ex eo tanquam ex cibo ventris singulas particulas tollitis; sed omnes totum auditis, totum singuli capitis. Nec timemus dum loquimur, ne totum audiendo unus absumat, nec alter possit habere quod sumat: sed ita vos attentos esse volumus, nullius aurem mentemque fraudantes, ut et totum singuli audiatis, et totum ad audiendum caeteris relinquatis. Neque hoc fit alternis temporibus, ut cum sermo qui dicitur ad te primum intraverit, exeat a te, ut ad alium possit intrare: sed simul ad omnes venit, et totus ad singulos pervenit. Et si totus memoria teneri valuisset, sicut ad
Abbreviated transcription (Latin):
patre sine matre: filiꝰ hõis de matre sine patre: magnꝰ dies an¬
głoꝵ ⁊ paruus in die hominũ. Uerbũ ds̃ ante omĩa tp̃ra. uer¬
bũ caro oportuno tprͣ. Conditor sub sole: conditor solis. cunc
ta scła ordinans de sinu patͥs: hodiernũ diẽ consecrans de u¬
tero matͥs. Ibi manens: hinc ꝓcedens. Effector cęli et t̾rȩ. sub
cȩlo exortiis in t̾ra : ineffabilit̾ sapiens. sapient̾ infans. mun¬
dũ ĩplens. in p̃sepio iacens. sydera regens. ub̾a lãbens: ita mag¬
nus in forma dĩ. breuis in forma serui: ut nec ista b̃uitate
magnitudo illa minueret᷑: nec illa magnitudine ista bre¬
uitas p̃meret᷑. Neq enĩ quando m̾bra humana suscepͣ oꝑa
diuina deseruit. nec attingere ã fine usq ad sine̾ fortit᷑. et
disponere omĩa suauit᷑ desitit. quando infirmitatẽ carnis
indutꝰ uirginali utero receptꝰ ẽ.: ñ inclusus. ut nec angłis fu¬
traheret᷑ sapientͥȩ oybꝰ ⁊ nos gustaremꝰ quã suauis ẽ dñs.¬

Expanded text:
Patre sine matre, filius hominis de matre sine patre: magnus dies Angelorum, parvus in die hominum: Verbum Deus ante omnia tempora, Verbum caro opportuno tempore: conditor solis, conditus sub sole: cuncta saecula ordinans de sinu Patris, hodiernum diem consecrans de utero matris: ibi manens, hinc procedens: effector coeli et terrae, sub coelo exortus in terra: ineffabiliter sapiens, sapienter infans: mundum implens, in praesepio jacens: sidera regens, ubera lambens: ita magnus in forma Dei, brevis in forma servi; ut nec ista brevitate magnitudo illa minueretur, nec illa magnitudine ista brevitas premeretur. Neque enim quando membra humana suscepit, opera divina deseruit: nec attingere a fine usque ad finem fortiter, et disponere omnia suaviter destitit ; quando infirmitate carnis indutus, virginali utero receptus est, non inclusus; ut nec Angelis subtraheretur sapientiae cibus, et nos gustaremus quam suavis es
Abbreviated transcription (Latin):
hic hõib ꝓcreatꝰ. Illa natiuitate hoĩem creaũ. hac generati¬
one hoĩem lib̾auit. Ultrãq fr̃s generationẽ eiꝰ ñ posse narra¬
ri. sententia hȩc una c̃plectitur. Illa ẽ ante hõiem: ista su¬
pͣ hoĩem. Illa in cogitabilis: ista mirabił. Cũ aut̃ duas xp̃i
docem᷑ natiuitates. ñ bisasserit᷑ dĩ filiꝰ natꝰ s gemina in u¬
no dĩ filio c̃firmat᷑ ẽẽ substantia. Ibi qͦd erat natꝰ ẽ. hic qͦd
ñ erat factꝰ ẽ. Ait de his beatꝰ eugłista ioħ̃s. In pͥncipio erat ũ¬
bũ. ⁊ uerbũ erat apud đ̃m: ⁊ ds̃ erat uerbũ. Et it̃m. Et uer¬
bum caro factũ ẽ Igit᷑ ds̃ qͥ apud dm erat ꝓdiuit a d̾o. ⁊⁊ ca¬
ro dĩ q̃ in do ñ erat᷑. ꝓcessit ex femina. Itaq uerbũ caro factũ
ẽ. ñ ut ds̃ uacuaretur in hoĩem. s ut homo głificaret᷑ in
đ̃m. Itaq nob̾ natꝰ ẽ ds̃. s ex duab natiuitatib idẽ. dĩ ⁊¬

Expanded text:
. Illa nativitate hominem fecit, hac generatione hominem liberavit; utramque, fratres, generationem ejus non posse narrari sententia haec una complectitur. Illa enim est ante hominem, ista supra hominem. Illa incogitabilis, ista mirabilis. Cum autem duas Christi docemur nativitates, non bis asseritur Dei Filius natus, sed gemina in uno Dei Filio confirmatur esse substantia. Ibi quod erat, natus est; hic quod n erat, factus est. Ait de his beatus evangelista Joannes : In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Et iterum: Et Verbum caro factum est. Igitur Deus, qui apud Deum erat, prodivit a Deo, et caro Dei, quae in Deo non erat, processit ex femina. Ita Verbum caro factum est: non ut Deus vacuaretur in hominem, sed ut homo glorificaretur in Deum. Itaque non bis natus est Deus, sed ex duabus nativitatibus, id est Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
carnis errorẽ. Et id̾o fr̃s ñ discuciamꝰ qͥlit̃ d̾ de dõ natꝰ ẽ. s cre¬
damꝰ : nec retractemꝰ partũ uirginis. s mirem᷑: ut uiugenitum
di. d̾m ⁊ hoĩem c̃fitentes. in offensã teneamꝰ cęlestis fidĩ ueritatẽ.

Expanded text:
ed errorem: et ideo, fratres, non discutiamus, qualiter Deus de Deo natus est, sed creed errorem: et ideo, fratres, non discutiamus, qualiter Deus de Deo natus est, sed credamus; nec retractemus partum virginis, sed miremur, ut Unigenitum Dei Deum et hominem confitentes inoffensam teneamus coelestis fidei veritatem.
Abbreviated transcription (Latin):
qͣ indefinitȩ maiestatis eiꝰ poterimꝰ inm̃sa rimari. si aduer¬
tamꝰ quantꝰ qͣlis ue sit ds. ã nob̃̾ ñ posse cognosci. ut ait dũs
ad mox sen. Tu aut̃ ñ poteris uidere faciẽ meã idẽ. ñ po¬
tes carnalib ocłis meã siẽ.ẽ. inspicere ditatẽ. Beatꝰ nãq da¬
iud uirtutẽ om̃ipotentię eiꝰ intendens: clamabat dicens. Mi¬
rabilia oꝑa tua dñe.⁊ anima mea nouit ualde. ualde enĩ
sciebat anima ꝓpħalis oꝑa dĩ omnẽ meditationẽ huinans¬
m̃itis excedere: ꝓpt̃ qͦd sapientissimꝰ patͥarcha moctalis c̃clusus angꝰ
aut inqͥrere audeat. tantꝰ qͦd ꝓpħa mirat᷑ : Mirabilia inqͥt oꝑa
tua: ⁊ aninia m̃a noũ ualde. Nocipsũ enĩ qͦd inẽprehensibiliᷤ
ẽ ds̃ anima eiꝰ nouerat : caro sentire ñ poterat. Om̃is gͦ qͥ oꝑa
di mag̃ uult examinare qͣm credere ñ seqͥt᷑ animę sensũ. s¬

Expanded text:
qua indefinitae majestatis ejus poterimus immensa rimari, si adverqua indefinitae majestatis ejus poterimus immensa rimari, si advertamus qualis quantusque sit Deus a nobis non posse cognosci, ut ait Dominus ad Moysen: Tu autem non poteris videre faciem meam, id est, non potes carnalibus oculis meam, sicuti est, inspicere deitatem. Beatus namque David virtutem omnipotentiae ejus intendens, clamabat, dicens: Mirabilia opera tua, Domine, et anima mea novit valde. Valde enim sciebat anima prophetalis opera Dei omnem meditationem humanmentis excedere, propter quod sapientissimus patraut inquirere audeat, tantus quod propheta miratur? Mirabilia, inquit, opera tua, et anima mea novit valde. Hoc ipsum enim quod incomprehensibilis  Davidis noverat, caro sentire non poterat. Omnis ergo qui opera Dei magis vult examinare quam credere, non sequitur animae sensum, s
Abbreviated transcription (Latin):
defic̃ fides ꝓfic̃. Magnꝰ enĩ ꝓfectꝰ ẽ fidĩ.: cũ tantũ de deo
suo c̃cipit. quantũ sermo ñ potest parturire. Cauete dilec¬
tissimi. nequando uos de his incredulitas moueat qͥa si ho¬
mo ñ ualet explicare qͦd sentit. ds̃ sine dubio potius ĩple¬
re qͦd uoluit. Et ꝑ absurdu ẽ fr̃s: ut ineffabilẽ dm infirmis
oꝑationes maiestatis uimĩse. int̾ exigua corruptibilis oris
teris qͣlit̃ ds̃ in hoĩem ł homo transiuit i dm̃: inuestiga
pus si potes qͦmͦ ex nichilo factꝰ ẽ mundꝰ. celũ unde respłen¬
dut. aquarũ liquor. t̾rę soliditas qͣ ratione subsistunt.
qͦmͦ eciã de t̾ra homo. de mascło femina. itẽq ꝑ feminã mas¬
cul: qͥd illud ẽ post om̃ia qͦd lum̃ gugnit ac tenebras qͦd ui
unde sint facta. c̃prehendere ñ uales: qͥ p̃sũptione qͣ ue stul¬
titia tuũ ipsiꝰ atq om̃iũ discutis creatorẽ. e Natũ gͦ de deo
kmm̃i rationi cȩca st̃. fider aut̃ in anifesta. Tẽ enĩ parte ex ali¬

Expanded text:
deficit, fides proficit. Magnus enim profectus est fidei, cum tantum de Deo suo concipit, quantum sermo non potest parturire. Cavete, dilectissimi, ne quando vos de his incredulitas moveat, quia si homo non valet explicare quod sentit, Deus sine dubio potest implere, quod voluit.operationes majestatis immensae inter exigua corruptibilis oris teris, qualiter Deus in hominem, vel homo transivit in Deum; investiga prius, si potes, quomodo ex nihilo factus est mundus, coelum unde resplenduit, aquarum liquor, terrae soliditas qua ratione subsistunt; quomodo etiam de terra homo, de masculo femina, itemque per feminam masculus; quid illud est post omnia, quod lumen gignit ac tenebras, quod vunde sint facta comprehendere non vales: qua praesumptione quave stultitia tuum ipsius, atque omnium discutis Creatorem? Natum ergo de Deo haec, carissimi, rationi caeca sunt, fidei manifesta. Tunc enim parte ex ali
Abbreviated transcription (Latin):
cũ d̃. aitq ut aduertamꝰ noui ac uet̾is testam̃ti unũ ẽẽ con¬
sensũ. unũq c̃siliũ. ait etiã beatissimꝰ lucas. dñicę genera¬
tionis relator egregiꝰ dicens. Missus ẽ angłs gabriel a deo
ad uirginẽ desponsatã uiro cui nom̃ erat ioseph. Et ait ad
uic̃ẽ c̃cordantib sentenciis testimonia diuina c̃firmant᷑. ⁊
cũ p̃dicantiũ diuersa sunt tp̃ra. ñ tam̃ diũsa narratio. Nã
partũ uirginis quẽ ille pͣdixerat: iste testat᷑. Quis gͥ de diui¬
nitate xp̃i. qͥs de redeptione c̃tetur quẽ ⁊ isaias ꝓfitet᷑ dm̃. n
gabriel amĩtiat saluatorẽ: Quis intacts puerꝑe aluũ dubitet
tas. s auditor incredulꝰ c̃fundit᷑. S iã uideamꝰ qͦs ꝓ nob̾ natꝰ

Expanded text:
eris Testamenti unum esse consensum unumque consilium, ait etiam beatissimus Lucas dominicae generationis relator egregius dicens: Missus est angelus Gabriel a Deo ad virginem desponsatam viro, cui nomen erat Joseph, et ait ad vicem concordantibus sententiis testimonia divina confirmantur, et cum praedicantum diversa sint tempora, non diversa narratio. Nam partum virginis, quem ille praedixerat, iste testatur. Quis igitur de divinitate Christi, quis de redemptione cunctetur, quem et Isaias profitetur Deum, et Gabriel annuntiat Salvatorem? Quis intactae puerperae alvum dubitet tas, sed auditor incredulus confutatur. Sed jam videamus quas pro nobis natus
Abbreviated transcription (Latin):
reqͥescere ñ inueñ. ut ait ipse in eugłio dicens. filiꝰ aut̃ hois
ñ habet ubi caput reclinet. Unde aduertamꝰ: qͥa unicꝰ dĩ filius
ñ in spaciosis domib auratisq laqueariis. s in fide credentiũ

Expanded text:
requiescere, non invenit, ut ait ipse in Evangelio, dicens: Filius autem hominis requiescere, non invenit, ut ait ipse in Evangelio, dicens: Filius autem hominis non habet ubi caput suum reclinet . Unde advertimus quia unicus Dei Filius non in spatiosis domibus auratisque laqueariis, sed in fide credentium
Abbreviated transcription (Latin):
tio. de sinu patͥs ęt̃noq thalanio salutariũ nuptiarũ spon¬
sus ueñ : cęlo. sic̃ ait uenerandꝰ dauid. Ipse tanquã sponfus
ꝓcedens de thalamo suo. Deuide ut legit᷑ ponit᷑ in p̃sepi qͥa
ut ait eugłista ñ erat illi locꝰ in diuersorio. Ne queso fr̃s
ista uos ꝑinoueant: qͥa oĩs hęc in saluatore uilitas p̾ciosis¬
siũ nr̃e salutis ẽ sacram̃tũ. Uidete enĩ quanta sapientia
collocari xp̃o dicit᷑ in p̃sepi. qͥ gemina qͣđa gr̃a humani gene¬
ris. ⁊ ȩsca erat futurꝰ ⁊ pastor. Qui bent in p̾sepio ponit᷑ ut
ad pabła ꝑhennis uitȩ̨ spiritaliũ ouiũ greges agni cęlestis
balatꝰ inuitet. Non erat in qͥt eis locꝰ in diuersorio. Nũ qͥd tan¬
te illiꝰ erant angustię mansionis. ut nati sub hora paruuli
m̃bra ñ caꝑet.ꝙ idcirco mystico refert᷑ sermone. ñ uiueni¬
ri locũ in diũsorio: qͥa ing̃ssus mundũ xp̃c fidẽ in ꝗͣ possa

Expanded text:
tio de sinu Patris, aeternoque thalamo salutarium 32 nuptiarum sponsus venit e coelo, sicut ait venerandus David: Ipse tanquam sponsus procedens de thalamo suo . Deinde ut legitur ponitur in praesepe, quia, ut ait evangelista, Non erat oveant, quia omnis haec in Salvatore vilitas pretiosissimae nostrae salutis est sacramentum. Videte enim quanta sapientia collocari Christus dicitur in praesepe, qui gemina quadam gratia humani generis et esca erat futurus, et pastor. Qui bene in praesepio ponitur, ut ad pabula perennis vitae spiritualium ovium greges agni coelestis balatus invitet. Non erat, inquit, eis locus in diversorio. Nunquid tantae illius erant angustiae mansionis, ut nati sub hora parvuli membra non caperet? Sed idcirco mystico refertur sermone, non invenire locum in diversorio; quia ingressus mundum Christus fidem, in qua possit
Abbreviated transcription (Latin):
te nos xp̃o santiori partu redimꝰ ad uitã. Nodie peꝑit
maria : s ipsa suũ parturiuit auctorẽ. Hodie edidit mun
p̃hensoq c̃ceptu. ꝓcedit de mortali femina diuina ꝓgenies
Nec mirũ sane. si ęxtitit diuina natiuitas. ubi ñ erat huma¬
na c̃ceptio. aut si illã matrẽ ñ uiolauit partꝰ. qͣm coitꝰ ñ fȩ¬
dauit. Ait ille qͦnda fut᷑aꝵ c̃sciꝰ isax is popłis ⁊ gentib sig

Expanded text:
te nos Christo, sanctiore partu redimus ad vitam. Hodie peperit te nos Christo, sanctiore partu redimus ad vitam. Hodie peperit Maria, sed ipsa suum parturivit auctorem. Hodie edidit mundmprehensoque conceptu procedit de mortali femina divina progenies. Nec mirum sane, si exstitit divina nativitas, ubi non erat humana conceptio, aut si illam matrem non violavit partus, quam coitus non foedavit. Ille quondam futurorum conscius Isaias populis
Abbreviated transcription (Latin):
genitꝰ d̃s saluos fec̃. c̃ceptꝰ in ut̃o cep̃. ipsũ q opꝰ gr̃ę de sepul¬
chiro refuscreatꝰ ĩpleũ. Conceptꝰ in ut̃o. factꝰ ẽ particeps mor¬
tis nrͣx. resurgens de sepulchro fec̃ nos participes uitę suę
c̃ itaq om̃s dñm ęxoremꝰ : ut sic̃ in isto die gaudiũ suo popło
tͥbuit. ad illũ qͦ diẽ om̃s cũ gaudio ⁊ pace ꝑducat. popłmͥ su¬
ũ in fide ⁊ caritate custodiat. fermo beati maxum ep̃i
UE ISEIme fr̃s festiuitate p̃sentis diei in om̃e se gaudiũ
totꝰ ubiq suscitat mund̾. qr hodie ꝓmissus a scłis uniuer¬
so orbi iudex natꝰ ẽ. ⁊ redẽptor. Et necesse ẽ ut in c̾mune
nos om̃s qͥ fut̾i ęxaminis resurrectionisq ꝓmissę salutarẽ
suscepimꝰ fide. habeamꝰ metũ qͥđe de uidice: s de redeptore
tis patͥs dispensatio ẽ. qͥnta  benignitas: ut quẽ iudicẽ p̃para¬
bat incredulis. hc̃ crediturᷤꝰ p̃mitteret redẽptorẽ qͣtinꝰ prę

Expanded text:
e de sepulcro resuscitatus implevit. Conceptus in utero, factus est 555 particeps mornostrae; resurgens de sepulcro, fecit nos participes vitae suae. Nunc itaque omnes Dominum exoremus ut, sicut in isto die gaudium suo populo tribuit, ad illum quoque diem omnes cum gaudio et pace perducat, populumque suum in fide et caritate custodiat. Amen. ustissime, fratres, festivitate praesentis diei in omne se gaudium totus ubique suscitat mundus, quia hodie promissus a saeculis universo orbi judex ortus est, et redemptor. Et necesse est, ut in commune nos omnes qui futuri examinis resurrectionisque promissae salutarem suscepimus fidem, habeamus metum quidem de judice, sed de redemptore tis Patris dispensatio est, quantave benignitas, ut, quem judicem praeparabat incredulis, hunc credituris 30 praemitteret redemptorem: quatenus, p
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑatis mortalib munꝰ ęt̾nę salutis exhibuit. Et pax hõib
głicꝰ intonat sermo cũ dicit᷑. Gła in excelsis do ⁊ in tͣra pax
⁊ bone uoluntatis hõib pacẽ prestat in t̾ris. ꝓpt̃ qͦd dilec¬
tissimi c̃petentib gaudiis tanta de salute lȩtem᷑: atq an¬
głicis nos uocib sotiantes. honore debito iysteria semꝑ

Expanded text:
peratis mortalibus munus aeternae salutis exhibuit: et pax hominibus angelicus intonat sermo cum dicitur: Gloria in excelsis Deo, et paxet bonae voluntatis hominibus pacem praestat in terris. Propter quod, dilectissimi, competentibus gaudiis tanta de salute laetemur, atque angelicis nos vocibus sociantes, honore debito mysteria semper
Abbreviated transcription (Latin):
mͦ ñ in seipso mirabilis. Si mirabilis ui ioħe quẽ nasci de pa¬
tre senissimo. ⁊ sterili de matre p̃cepit. quantomag̃ in se ẽ
mirabił qͥ ut nr̃e c̃ditionis carnẽ indueret. nouũ uirgini
auditionẽ tuã ⁊ timui: c̃sideraui oꝑa tua ⁊ expaui. Quis ñ
expauescat ⁊ metuat tanti ꝓfunditatẽ mysterii quandoqͥ¬
de unꝰ id̾eq sine c̃ceptione natꝰ ẽ xp̃c: ⁊ sine creante factꝰ ẽ
homo: Duas in xꝑo generationes legimꝰ. s in ut᷑ͣq inc̃phen¬

Expanded text:
non in se ipso mirabilis? Si mirabilis in Joanne, quem nasci de Patre senissimo et sterili de matre praecepit, quanto magis in se est mirabilis, qui, ut nostrae conditionis carnem indueret, novum virgini auditionem tuam, et timui; consideravi opera tua, et expavi. Quis non expavescat et metuat tanti profunditatem mysterii, quandoquidem unus idemque 27 sine conceptione natus est Deus, et sine creante factus est homo. Duas in Christo generationes legimus, fratres c
Abbreviated transcription (Latin):
hoĩel. Suꝑ pͥmũ suꝑb : sub scđo captiuus. ꝑ illũ nos captiua¬
tos tenuit : ꝑ istũ nos lib̾atos amisit. Pmꝰ adã nob̃ auctor ex¬
ttit culpȩ. nouissimꝰ adã nob̃ auctor exntit gr̃ę. Ille de
limo plasmatꝰ t̾renos ꝓtulit : iste de spũ sc̃o natꝰ cęlestes effec̃.
ꝑ illũ ꝑdidimꝰ gr̃am pͥorẽ ꝑ istũ recepimꝰ ãpliorẽ. Ille qͥppe no
Gintulit peccati macłam eũ qͣ nascerem᷑ ad suppliciũ: iste no¬
bis r̃tulit iustificationis grãm ut renascerem᷑ ad regnũ. ꝑ il¬
lũ nos filios scłi generatio carnał effec̃: ꝑ istũ nos filios dei
generatio sp̃ualis exhibuit. Ille nos uitiis subdidit: iste noᷤᷤ
florere uirtutib fec̃. Iile nos ꝑuitia deiec̃ qͦ pͥmꝰ cecidit. iste
nos ꝑ uirtutes eleuatꝰ qͦ pͥmꝰ ascendit. Ille qͥppe pͥmꝰ cecidit
in infernũ: iste pͥmꝰ c̃scendit in cęlũ. Iterea fr̃s dignũ ẽ ut

Expanded text:
i: super primum superbus, sub secundo captivus. Per illum nos captivatos tenuit, per istum nos liberatos amisit. Primus Adam nobis auctor exstitit culpae, novissimus Adam nobis auctor exstitit gratiae. Ille de limo plasmatus terrenos protulit, iste de Spiritu sancto natus coelestes effecit. Per illum perdidimus gratiam priorem, per istum recepimus ampliorem. Ille quippe nobis intulit peccati maculam, cum qua nasceremur ad supplicium; iste nobis contulit justificationis gratiam, ut renasceremur ad regnum. Per illum nos filios saeculi generatio carnalis effecit, per istum nos filios Dei generatio spiritalis exhibuit. Ille nos vitiis subdidit, iste nos florere virtutibus fecit. Ille nos per vitia dejecit, quo primus cecidit: iste nos per virtutes elevat, quo primus ascendit. Ille quippe primus cecidit in infernum, iste primus conscendit
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ uͦ dicimꝰ unũ dm ẽẽ patrẽ ⁊ filiũ. ipsã unã naturã. indiscre¬
tã diuinitatis ostendimꝰ. Altera ẽ gͦ ꝑsona genitoris. ⁊ geniti.
s una ẽ nat᷑a genitoris ⁊ geniti. Qndo uͦ sufficient̾ aut dig¬
ne loqͥ poterit qͥs de qͦ homo de d̾o. mortalis de inmortali:
uisibilis de in usibili. mutabilis de inc̃mutabili: opꝰ de opi¬
fice. de creatore creat᷑a: de factore factura. paruulꝰ de inm̃¬
so: tͣprał de de ȩt̃no. humilis de altissimo: plasmatꝰ e limo
de illo qͥ om̃ia creaũ ex nichilo : Cuiꝰ ẽ in enarrabilis oĩ pot̾¬
tia qua nos gͣtuita bonitate fec̃: nec minꝰ tam̃ in enarrabił
gr̃a. ꝗͦ nos oĩpotentissima miratione saluauit. Qui n opꝰ cre-¬
atͥcis oĩpotentię gͣtis fec̃: ⁊ opꝰ gr̃ę saluatͥcis oĩpotent᷑ ĩpleũ
illic habens potestatẽ e̾dendi ⁊ regendi creaturã suã: hic

Expanded text:
unum Deum esse Patrem et Filium, ipsam unam naturam indiscretae divinitatis ostendimus. Altera est enim persona genitoris et geniti, sed una est natura genitoris et geniti. 3. Quomodo vero sufficienter aut digne loqui poterit quis? De quo? Homo de Deo, mortalis de immortali, visibilis de invisibili, mutabilis de incommutabili, opus de opifice, de creatore creatura, de factore factura, parvulus de immenso, temporalis de aeterno, humilis de altissimo, plasmatus e limo de illo qui omnia creavit ex nihilo. Cujus est inenarrabilis omnipotentia, qua nos gratuita bonitate fecit; nec minus tamen inenarrabilis gratia, qua nos omnipotentissima miseratione salvavit. Qui et opus creatricis omnipotentiae gratis fecit, et opus gratiae salvatricis omnipotenter implevit: illic habens potestatem condendi et regendi creaturam suam, hic
Abbreviated transcription (Latin):
de đo uͦ. exp̃c in die t̾oris sponsiis ꝓcedens de thalamo suo.
in t̾ra reficiens. Alt enĩ panẽ angłoꝵ manducaret homo. creato
angłoꝵ factꝰ ẽ homo. ut ros: pascens ⁊⁊ integer ꝑmanens. Quã
bonꝰ panis qͥ nangłos iscit ꝑfpeciẽ ut de ipso satient᷑ in patͥa.
⁊ nos pascit ꝑside ue deficiamꝰ in uia. Ille panis qͥ seipsũ dat
angłis ad gauã ĩ cubiuetatis. seipsũ dedit hõib ad reme¬

Expanded text:
vero; Christus in die temporis sponsus procedens de thalamo suo . in terra reficiens. Ut enim panem angelorum manducaret homo, creator angelorum factus est homo, utrosque pascens, et integer permanens. Quam bonus panis qui et angelos pascit per speciem, ut de ipso satientur in patria, et nos pascit per fidem, ne deficiamus in via! Ille panis, qui seipsum dat angelis ad gaudium stabilitatis, seipsum dedit hominibus ad reme
Abbreviated transcription (Latin):
tũ. ueñ querere ⁊ saluũ facere qͦd ꝑierat. Om̃ipotentiã qͣ
fec̃ omnẽ diẽ gr̃am qͣ certo die c̃cipi. ⁊ certo die dignatꝰ ẽ
nasci. Ide gͥ minoratꝰ paulominꝰ ab angłis. in die factꝰ ẽ ho¬
so qͥppe ꝓpħa dic̃. Bene nͣciate. diem de die. salutare eiꝰ. Qͥd ÷
diẽ de die: nͥ filiũ de patre. Est gͥ de patre filiꝰ. de die dies:
s tam̃ pat̾ ⁊ filiꝰ ñ duo dies. s unꝰ ẽ dies. Est de patre filiꝰ. de

Expanded text:
 quaerere et salvum facere quod perierat; omnipotentiam, qua fecit omnem diem; gratiam, qua certo die concipi et certo die dignatus est nasci. 4. Idem igitur minoratus paulo minus ab angelis, in die factus est hoso quippe propheta dicit: Bene nuntiate diem de die, salutare ejus . Quid est diem de die, nisi Filium de Patre? Est igitur de Patre Filius, de die dies; sed tamen Pater et Filius non duo dies, sed unus est dies. Est de Patre Filius, de
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃s sc̃s suꝑueniet in te. ⁊ uirtꝰ altissimi obũbrabit tibi:
id̾oq ⁊ qͦd nascet᷑ ex te scm̃ uocabit᷑ filiꝰ dĩ. Legerãt mo¬
dũ natiuitatis eiꝰ ñ nͥ ab angło reuelante posse c̃gnosci.
dicente y saia. Generationẽ aut̃ eiꝰ qͥs enarrabit: Et tu tͣ¬
ris gregis nebulosa. filiȩ sy. on usq ad te uenient. ⁊ ueni¬
et potestas pͥma regũ filię ihrstni. Audiebat angłicas uir¬
tutes q̃ st̃ filię suꝑnę ouitatis apparuisse pastorib. in loco
qͥ a c̃uentu peccoꝵ antiqͥtꝰ tris gregis uocabat᷑. ⁊ ẽ uno mi¬
liario ad orientẽ bethleẽ: ubi etiã nc̃ tͥa pastoꝵ illoꝵ mo¬
num̃ta in eccła monstrant᷑. Nouerat t̃e uenisse in carne

Expanded text:
eniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi. Ideoque et quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius Dei . Legerat modum nativitatis ejus, non nisi angelo revelante, potuisse cognosci, dicente Isaia: Generationem autem ejus quis enarrabit ? is gregis nebulosa, filia Sion, usque ad te veniet, et veniet potestas prima, regnum filiae Jerusalem . Audiebat angelicas virtutes, quae sunt filiae supernae civitatis, apparuisse pastoribus in loco, qui a conventu pecorum antiquitus turris gregis vocabatur, et est uno miliario ad orientem Bethleem, ubi etiam nunc tria pastorum illorum monumenta in ecclesia monstrantur. Noverat tunc venisse i
Abbreviated transcription (Latin):
petui regni dñs ad infirmitates corporeas ⁊ humilitatẽ se
iclinauit humanã. ¶d tã nouũ: quã qͦd in concipiente
⁊ parturiente femina illesa uirginitas ꝑmansit: Et talis
reuera saluatorẽ mundi decebat ungressus: ut qͥ humani
generis ueniebat peccata mundare. p̃ ceteris mundꝰ nasce¬
ret᷑. Bñ etiã ꝓpħa subiunxit: cantate dño om̃is tra. Cui enĩ
alii om̃is debet cantare t̾ra. nͥ qͥ uniu̾so orbi t̾raꝵ delictor

Expanded text:
nfirmitates corporeas, et humilitatem se inclinavit humanam? Quid tam novum, quam concipiente, et parturiente femina, illaesam virginitatem permanere? Et talis revera Salvatorem mundi decebat ingressus, ut, qui humani generis veniebat peccata mundare prae caeteris mundius nasceretur. Bene etiam propheta subjunxit: Cantate Domino, omnis terra. Cui enim alii omnis debet cantare terra, nisi qui universo terrarum or
Abbreviated transcription (Latin):
in nob̾. Qͦd ẽ dicere. Et filiꝰ dĩ homo factꝰ ẽ. ⁊ int̾ hoĩes c̃uersatꝰ
ẽ. Solet nãq scͥptura mͦ animę.mͦ carnis uocabulo. totũ de¬
signare hominẽ. Animę uidelicet. ut scͥptũ ẽ. Quia descen¬
dit iacob in egyptũ. in animab septuaginta: Carnis uͦ. ut
rursus scͥptũ ẽ: Et uidebit om̃is caro salutare dĩ. Neq ł ani
mȩ sine corporib in egn.ptũ descendere. ł caro sine anuna ui¬
dere aliqͥd potest. S hic ꝑ animã totꝰ homo. ibi signat᷑ ꝑ car¬
nẽ. Sic gͦ hoc in loco qͦd dicit᷑ ⁊ ũbũ caro factũ ẽ nichil aliud
debet intelligi.quã si diceret᷑. ⁊ ds̃ homo factꝰ ẽ Carnẽ uide¬
licet inꝰ uendo ⁊ animã : ut sic̃ qͥsq nr̃m unꝰ homo ex carne¬

Expanded text:
 et Filius Dei homo factus est, et inter homines conversatus est. Solet namque Scriptura modo animae, modo carnis vocabulo, totum designare hominem; animae videlicet, ut scriptum est: Quia descendit Jacob in Aegyptum, in animabus septuaginta ; carnis vero, ut rursus scriptum est: Et videbit omnis caro salutare Dei . Neque eniine corporibus in Aegyptum descendere, vel caro sine anima videre aliquid potest; sed hic per animam, totus homo, ibi signatur per carnem. Sic ergo hoc in loco, quod dicitur: Et Verbum caro factum est, nihil aliud debet intelligi, quam si diceretur: Et Deus homo factus est, carnem videlicet induendo et animam. Ut sicut quisq
Abbreviated transcription (Latin):
hoꝵ ñ nouũ.qͥd hoꝵ ñ mirabile: Quid hoꝵ nͥ fide seqͥmur.
inqͥsitio poterit humana c̃plecti: Qd aut̃ ms stico ħ c̃ceptu
uisitare mundu suũ dĩ dignatꝰ ẽ filiꝰ. nr̃ȩ ħ salutis necessi¬
tas flagitabat. in mirũ ut oelestis tande generatio reꝑaret:
qͦd natiuitas t̾rena ꝑdiderat. S fortassis hc̃ qͥ natꝰ p̃dica¬
tur ex fȩmina dũ uisibilib obuoluit᷑ pannis. dũ iacere c̾ten¬
tꝰ ẽ in p̃sepi. dũ lacͥmosis uagitib c̃crepat. dũ mat̾nis lac¬

Expanded text:
on novum? Quid horum non mirabile? Quid horum, nisi fidem sequamur, inquisitio poterit humana complecti? Quod autem mystico hoc conceptu visitare mundum suum Dei dignatus est Filius, nostrae hoc salutis necessitas flagitabat; nimirum, ut coelestis tandem generatio repararet, quod nativitas terrena perdiderat. Sed fortassis hunc, qui natus praedicatur ex femina, dum vilibus obvolvitur pannis, dum jacere contentus est in praesepe, dum lacrymosis vagitibus concrepat
Abbreviated transcription (Latin):
solutꝰ c̃ om̃is pat̾nę p̃uaricatiõis metꝰ: quẽ diabolicis dudũ frau pra.¬
dib incurrit circ̃uenta mortalitas. Ad ẽ. enĩ nob̾ cęli t̃rȩ q
udex: qͥ rescisso cy rogͣpho delictoꝵ. reatũ nr̃m miseratꝰ ab¬
soluit. Ad ẽ. ille dñs. qui uigũ captiuitatis antiq̃ nr̃is ã cerui¬
cib soluens. merorẽ mundi ęt̃na lib̾tate lȩtifice̾t. Ad .ẽ. rex il
le mansuetꝰ: qͥ ꝑ spacia totiꝰ orbis cęlestis iustitię gͣssib incedens
suꝑbientẽ furentis inimici ẽterat t rannide. Nodie nãq par¬
turiente maria natꝰ ẽ. nob dĩ filiꝰ ut germana carnis nr̃e ẽ¬
ceptiõe ꝓductꝰ. ereato a se hõi. ⁊ pietatẽ pat̾nã. ⁊ fr̃nũ largiret᷑
affectũ. Et natꝰ sane ab uitacta ẽ femina. ut eũ parit̃ ⁊ hoĩem
testaret᷑ partꝰ humanꝰ: ⁊ d̾m ꝓbaret ęt̾na uirginitas. Nã siẽ ñ
poterat nͥ caro de carne nasci: ita ñ poterat di caro de femineo

Expanded text:
solutus est omnis paternae praevaricationis metus, quem diabolicis dudum fraudibus incurrit circumventa mortalitas. Adest enim nobis coeli terraeque Judex, qui rescisso chirographo delictorum, reatum nostrum miseratus absolvit. Adest ille Dominus, qui jugum captivitatis antiquae a nostris cervicle mansuetus, qui per spatia totius orbis coelestis justitiae gressibus incedens, superbientem furentis inimici contrivit tyrannidem. Hodie namque, parturiente Maria, natus est nobis Dei Filius, ut germana carnis nostrae conceptione productus, creato a se homini et pietatem paternam, et fraternum largiretur affectum. Et natus sane ab intacta est femina, ut eum pariter et hominem testaretur partus humanus, et Deum probaret aeterna virginitas. Nam sicut non poterat nisi caro de carne nasci, ita non poterat Dei caro de femineo
Abbreviated transcription (Latin):
minũ. suȩ p̃sentia cognitionis illustrat. Lenebrę aut̃ stulti st̃
⁊ inqͥ quoꝵ cȩca p̃cordia lux ętͣnę sapientię qualia sint mani
ꝑe ꝑ intelligentiã possint. uelut: si qͥslibet cecꝰ iubare solis
offendat᷑. nec tam̃ ipse solẽ cuiꝰ lumine ꝑfundit᷑ aspiciat.
S ñ tam̃ tales om̃ino suꝑna pietas despęxit. uerũ medelã eis
salutis qͣ ad uidenda luce̾̃ ꝑuenire possent adhibuit. Ipsa
lux inusibilis. ipsa di sapientia carne in qͣ uideri posset
indita ẽ: q̃ in hominis habitũ apparens ⁊ loquens hõib. pa¬
latĩ fide purificata eoꝵ corda. ad cognitionẽ suȩ̨ di uinę
uisionis ꝓueheret. elissus ẽ ante illũ homo magni meri¬
ti. cuiꝰ testimonio pararent᷑ om̃s ad audiendã mox ut ap¬
pareret ipsã dĩ sapientiã: ad uidendu ipsũ solẽ iustitię nu¬
be ĩa corporis tectũ. id ẽ. ad uidendũ audiendũ hominẽ
qͥds ẽẽt: plenũ gr̃ę ⁊ ueritatis. fuit inqͥt homo missus

Expanded text:
cognitionis illustrat: tenebrae autem stulti sunt et iniqui, quorum caeca praecordia lux aeternae sapientiae qualia sint manifper intelligentiam capere possint: veluti si quilibet caecus jubare solis offundatur, nec tamen ipse solem, cujus lumine perfunditur, aspiciat. Sed non tamen tales omnino superna pietas despexit, verum medelam eis salutis, qua ad videndam lucem pervenire possent, adhibuit. Ipsa enim lux invisibilis, ipsa Dei sapientia, carnem, in qua videri posset, induta est, quae in hominis habitu apparens, et loquens hominibus paulatim fide purificata, eorum corda ad cognitionem suae divinae visionis proveheret. Missus est ante illum homo magni meriti, cujus testimonio pararentur omnes ad audiendam mox, ut appareret, ipsam Dei sapientiam, ad videndum ipsum solem justitiae, nubae jam corporis tectum; id est, ad videndum audiendumque hominem, qui Deus esset, plenum gratiae et veritatis. Fuit, inquit, homo missus
Abbreviated transcription (Latin):
lis dispictationis hebetatꝰ. &leste tͥ ipse inxsteriũ t̾rana ar¬
uirginis potuisse formare: qͥ cũ pͥmũ c̃deret hoĩem nec sem̃
pats. nec uiscera mat̾na quesiuit. Hic itaq qͥc̃q es suꝑnę dis¬
pensationis arbit̃ ⁊ discussor: q̃ tͥ uidet᷑ uirtꝰ eminentior. par¬
tũ dedisse uirgini. aut ꝑfectũ hoĩem creasse de t̾ra. Primꝰ
Di c̃tra naturã ẽẽ t̾rendis qͦd in nrysterio redẽptionis nr̃ȩ sine
uiro puella asserit᷑ c̃cepisse. cuiꝰ queso nat᷑a .c̃. qͦd in parente
generis nr̃i caro sine carne formata ẽ:Quę ista ẽ ratio. ĩmo
quã cȩca c̃tentio. ut ñ credat᷑ as̃ facere hoĩem posse de femiua.
quẽ credit᷑ fecisse de puluere: Si om̃ipotentis o homo tali
in negotio ẽẽ ꝑspicis uolũtatẽ. de oꝑe cur retractas. Om̃ia e
teris p̃ter hc̃ legitimũ humanę c̃ceptiõis usũ: tres ualde ra¬
tionabiles nascendi speties oꝑatã repperies tͥnitatẽ. Et pͥma¬

Expanded text:
lis disputationis hebetatus, coeleste tibi ipse mysterium terrena art hominem, nec semen patris, nec viscera materna quaesivit? Dic itaque, quicumque es supernae dispensationis arbiter et discussor, quae tibi videtur virtus eminentior, partum dedisse virgini, aut perfectum hominem creasse de terra? Primus Si contra naturam esse contendis, quod in mysterio redemptionis nostrae sine viro puella asseritur concepisse: cujus, quaeso, naturae est, quod in parente generis nostri caro sine carne formata est? Quae ista est ratio, imo quam caeca contentio, ut non credatur Deus facere hominem posse de femina, quem creditur fecisse de pulvere? Si Omnipotentis, o homo, tali in negotio esse percipis voluntatem: de opere ejus cur retractas? Omnia enteris, praeter hunc legitimum humanae conceptionis usum tres valde mirabiles nascendi species operatum rep
Abbreviated transcription (Latin):
s clauso seruans in corde. Et reũsi st̃ pastores głificantes ⁊
laudantes dm̃. in om̃ib q̃ audierant ⁊ uiderant: sic̃ dictũ
tionis qua nob̾ pie subuenire dignatꝰ ẽ. ad agendas sẽꝑ bene¬
ficiis eiꝰ gr̃as reũti. Di enĩ illi sola adhuc nat̾iurtate eiꝰ cog¬
nita reũsi st̃ głificantes ⁊ laudantes dm̃ in õĩb q̃ audierant
⁊ uiderant. quantomag̃ oportet nos qͥ totã incarnationis il

Expanded text:
reversi sunt pastores, glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, sicut dictum nicae dispensationis qua nobis pie subvenire dignatus est, ad agendas semper beneficiis ejus gratias reverti. Si enim illi, sola adhuc nativitate ejus cognita, reversi sunt glorificantes et laudantes Deum in omnibus quae audierant et viderant, qua
Abbreviated transcription (Latin):
nẽ. hec iusto moderamine gubnare. cęlestib scͥpturarũ pas¬
cuis nutͥre. ⁊ ꝑuigłi sollertia ẽtra inmundoꝵ spũuni insidi¬
as seruare c̾tendit Maria aut̃ c̃seruabat om̃ia u̾ba hęc ẽ¬
ferens in corde suo Maria uirginalis pudicicię uira custo¬
diens. secreta. xp̃i quȩ nouerat nemini diuulgare uolebat.
s ipsũ hȩc quando uellet ⁊ qͦmͦ uellet diuulgare reuerent̃
expectabat. Ipsa aut̃ eade secreta ore tacito. iugłi tam̃ cor¬
de sedusa scrutabat᷑.  hoc ẽ qͦd ait c̃ferens in corde suo:
onferebat qͥppe ea ꝗ̃ acta uidebat: his quȩ agenda lege¬
rat. Uidebat nãq se de stirpe dauid ortã: in nazaret᷑ de
nida: ex te mͥ eg̃dict᷑ qͥ sit dñator in isrł: ⁊ eg̾ssus eiꝰ ab ini¬

Expanded text:
nem, haec justo moderamine gubernare coelestibus Scripturarum pasnem, haec justo moderamine gubernare coelestibus Scripturarum pascuis nutrire, et pervigili solertia contra immundorum spirituum insidias servare contendit. Maria autem conservabat omnia verba haec, conferens in corde suo. Maria virginalis pudicitiae jura custodiens, secreta Christi quae noverat nemini divulgare volebat, sed ipsum haec quando vellet, et quomodo vellet divulgare, reverenter exspectabat. Ipsa autem eadem secreta ore tacito, vigili tamen corde sedula scrutabatur. Et hoc est quod ait, Conferens in corde suo. Conferebat quippe ea quae acta videbat his quae agenda legerat. Videbat namque se de stirpe David ortam in Nazareth de Juda, ex te enim egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus e
Abbreviated transcription (Latin):
uerant. s qͥb c̃q potuere dicebant: qͥa ⁊ spiritales eccłs pa¬
stores in ħ maxime st̃ ordinati. ut u̾bi dĩ my steria p̃di¬
cent: ⁊ mira q̃ in scͥpturis didicerint miranda suis audi¬
torib ostendant. Hon solũ pastores. ep̃i. prb̃i. ⁊ diacones.¬
ł etiã rectores monasterioꝵ st̃ intelligendi: s etiã om̃s si¬
deles. qͥ uel paruulę suȩ domꝰ custodiã ger̃t. pastores
recte uocant᷑: inquantũ eide suę domui sollicita uigłan¬
tia p̃stint. Et qͥc̃q ur̃um saltẽ uni aut duob fr̃ib cotidiano
regimine p̃est. pastoris eiꝰde debet officiũ ĩplere qͥa in quantũ
suffic̃ pascere hos ũbi dapib iubet᷑. Immo unꝰqͥsq ur̃m fr̃s. qͥ¬
ctiã pͥuatꝰ uiuere credit᷑ pastoris officiũ tenet. et spiritalẽ
pascit gregẽ. iugłiasq noctis custodit supͣ illũ. si bonoꝵ ae¬
tuũ cogitationũq mundarũ sibi aggregans multitudi¬

Expanded text:
ituales Ecclesiae pastores in hoc maxime sunt ordinati, ut Verbi Dei mysteria praedicent, et mira quae in Scripturis didicerint miranda suis auditoribus ostendant. Non solum autem pastores, episcopi, presomnes fideles, qui vel parvulae suae domus custodiam gerunt, pastores recte vocantur, in quantum eidem suae domui sollicita vigilantia praesunt. Et quicunque vestrum saltem uni aut duobus fratribus quotidiano regimine praeest, pastoris ejusdem debet officium implere. Quia in quantum sufficit, pascere hos verbi dapibus jubetur: imo unusquisqtiam privatus vivere creditur, pastoris officium tenet, et spiritualem pascit gregem, vigiliasque noctis custodit super illum, si bonorum actuum cogitationumque mundarum sibi aggregans multitudi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑe noluer̃t: ⁊ qͦd grauiꝰ ẽ sui eũ ñ receper̃. hoiei scilicet qͦs
ipse creaũ. iudȩi qͦs peculiarẽ sib elegerat in plebẽ. qͥb suȩ cog¬
intionis reuelauerat archanũ. qͦs mirificis patrũ głificauerat
actis: qͥb suȩ legis doctͥnã c̃tulerat: ex qͥb se incarnandũ ꝓmuse¬
rat. ⁊ in qͥb se incarnatũ ꝓmiserat ostendit. ipsi eũ reciꝑe ue¬
mentẽ magna ex parte recurͣt᷑. Heq eiũ om̃s eũ recusart᷑. Ali¬
oqͥn nullꝰ ẽẽt saluus: ⁊ suꝑuacua eiꝰ eẽt incarnatio. Nc̃ aut
multi eũ ex utroq popło ñ credendo respuert̃: multi creden¬
do receꝑer̃t. De qͥb eugłista c̃sequent̃ insinuat dicens. Quot¬
qͦt aut̃ receper̃ eũ dedit eis potestatẽ filios dĩ fieri. his qͥ cre¬
dt̃ in nomine eiꝰ. Consideremꝰ fr̃s km̃i quanta gr̃a redẽpto

Expanded text:
gravius est, sui eum non receperunt, homines scilicet, ipse creavit; Judaei, quos peculiarem sibi elegerat in plebem, quibus suae cognitionis revelaverat arcanum, quos mirificis patrum glorificaverat actis, quibus suae legis doctrinam contulerat, ex quibus se incarnandum promiserat, et in quibus se incarnatum, ut promiserat, ostendit, ipsi eum recipere venientem magna ex parte recusarunt. Neque enim omnes recusarunt; alioquin nullus esset salvus, et supervacua ejus esset Incarnatio. Nunc autem multi cum ex utroque populo non credendo respuerunt, multi credendo receperunt, de quibus evangelista consequenter insinuat, dicens: Quotquot autem receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, iis qui credunt in nomine ejus. Conside
Abbreviated transcription (Latin):
dogmatis auctores: qͥ xp̃m hominẽ tantũ c̃fitentes dm̃ ꝓr¬
sus ẽẽ ñ crederent. Quos c̃sequent̃ oppͥmit. cũ dic̃. Et ds erai
uerbũ. Fuere alii qͥ đm qͥde illũ. s ex tp̃r incarnationis fac¬
tũ: ñ aut̃ ȩt̃nũ ante scła natũ a patre putarent. Unde qͥ¬
dã taliũ dixisse c̃memorat᷑. Non inuideo xp̃o facto do:
qm̃ et ego si uolo possũ fieri scđm ipsũ. Et hoꝵ nefandam
refellit sententiã eugłista. cũ ait. Hoc erat in pͥncipio a¬
pud dm̃. Iđ ẽ. hoc uerbũ qͦd ds̃ ẽ. ñ ex tp̃r cep̃. s i pͥncipio
erat ds̃ apud dm̃. Itẽ fuere ueritatis inimici. qͥ xp̃m ⁊ an

Expanded text:
ntum confitentes, Deum prorsus esse non crederent: quos consequenter exprimit , cum ait: Et Deus erat Verbum. Fuere alii qui Deum quidem illum, sed ex tempore incarnationis factum, non autem aeternum ante saecula natum a Patre putarent. Unde quidam talium dixisse commemoratur: Non invideo Christo facto Deo, quoniam et ego si volo, possum fieri secundum ipsum. Et horum nefandam refellit sententiam evangelista, cum ait. Hoc erat in principio apud Deum. Id est, hoc Verbum quod Deus est, non ex tempore coepit, sed in principio erat Deus apu
Abbreviated transcription (Latin):
continens qͦd fec̃. Et mundꝰ eũ ñ cognouit: qͥa lux in tene¬
bris lucet. ⁊ tenebrȩ eã ñ q̃prehendert̃. Mundũ naq hoc in
loco diẽ hoĩes mundi amore deceptos: atq in herendo crea¬
t᷑ȩ ab agnoscenda creatoris sui maiestate reflexos. In ꝓpria
ueñ: qͥa in mundo quẽ ꝑ diuinitatẽ fec̃. ꝑ humanitatẽ ap
paruit. In ꝓͥa ueñ: qͥa in gente uidea quã sibi pͣcet̾is nati¬

Expanded text:
ovit. Quia lux in tenebris lucet, et tenebrae eam non comprehenderunt. Mundum namque hoc in loco dicit homines, mundi amore deceptos, atque inhaerendo creaturae, ab agnoscenda creatoris sui majestate reflexos. In propria venit, quia in mundo, quem per divinitatem fecit, per humanitatem natus apparuit. In propria venit, quia in g
Abbreviated transcription (Latin):
firmat eẽ dm̃ dicens. Et ds̃ erat uerbũ. Alii hominẽ eũ a¬
puo hoĩes t̃pralit̃ c̃uersatũ: ille dđ̃m apud đm in pͥncipio
manentẽ ostendit dicens. Noc erat in pͥncipio apud deũ.
.IImagnalia q̃ in hoĩe gessit ꝑhibent ille qd omnẽ creatu¬
ã uisibilẽ ⁊ inuisibilẽ ꝑ ipsũ pat̃ ds̃ fecerit: docet dicens. Dĩã
ꝑipsũ facta st̃ ⁊ sine ipso factũ ẽ nichil. Et mire beatꝰ iołis¬

Expanded text:
ns: Et Deus erat Verbum. Alii hominem eum apud homines temporaliter conversatum, ille Deum, apud Deum in principio manentem ostendit, dicens: Hoc erat in principio apud Deum. Alii magnalia quae in homine gessit perhibent ille quod omnem creaturam visibilem et invisibilem, per ipsum Deum Pater fecerit, docet, dicens: Omnia per ipsum facta sunt, et sine ipso factum est nihil. Fuerunt hae
Abbreviated transcription (Latin):
scdi aut̃ hõis matre gr̃a dĩ ⁊ m̃tẽ integrã seruaũ ⁊ carnẽ. Menti
c̃tulit firimissimã fidẽ: carni austulit om̃ino libidinẽ. Qm̃

Expanded text:
secundi autem hominis matre gratia Dei et mentem integram servavit et carnem: menti secundi autem hominis matre gratia Dei et mentem integram servavit et carnem: menti contulit firmissimam fidem, carni abstulit omnino l
Abbreviated transcription (Latin):
tissum fr̃s: iagnii uilectionis indiciũ. Nomo dm̃ c̃tẽpnens
do discessit as̃ oĩem diligens ad hoĩes ueñ. Dilex̃ ĩpiũ: ut
facerer uistũ. Bilgt̃ insirurĩ: ut faceret sanũ. Dilex̃ ꝑuersũ.
ut faccrer rectũ. Ilg mortuũ ut faceret uiuũ. Et qͥd ã¬
elꝰ dicã quandoadẽ as unigenitꝰ humanã naturã tantũ
dilex̃. ut cã ũ solum a potestate mali angłi liberaret:
uerũ etiõ in scipso suꝑ ãs benes angłos ir patͥs dexteri
collocaret. Natura enĩ ꝗ̃ in pͥmo hoĩe ã malo angło captiua¬
ta fuerat. ipsa nc̃ in scđo hoĩe suꝑ om̃s bonos angłos regnat.
Nat᷑a q̃ in pͥmo hoĩe mnundũ peccato polluit. ipsa in sed̾o ho¬
mine mundũ a peccato mundauit. Primꝰ homo de t̾ra t̾renꝰ
scđs homo de cęlo cęlestis. Primũ hoĩem mulier corrupta
m̃te decep̃. scđm hoĩem uirgo incorrupta uirginitate c̾cepit.
n pͥmi hõis c̃iuge neqͥcia diaboli seductã depͣuauit m̃tẽ: in

Expanded text:
um divinae dilectionis indicium. Homo Deum contemnens a Deo discessit, Deus hominem diligens ad homines venit. Dilexit impium, ut faceret justum; 554 dilexit infirmum, ut faceret sanum; dilexit perversum, ut faceret rectum; dilexit mortuum, ut faceret vivum. Et quid amplius dicam? quandoquidem Deus unigenitus humanam naturam tantum dilexit, ut eam non solum a potestate mali angeli liberaret, verum etiam in seipso super omnes bonos angelos in Patris dextera collocaret. Natura enim quae in primo homine a malo angelo captivata fuerat, ipsa nunc in secundo homine super omnes bonos angelos regnat. Natura quae in primo homine mundum peccato polluit, ipsa in secundo homine mundum a peccato mundavit. Primus homo de terra terrenus, secundus homo de coelo coelestis . Pmente decepit, secundum hominem virgo incorrupta virginitate concepit. In primi hominis conjuge nequitia diaboli seductam depravavit mentem, in
Abbreviated transcription (Latin):
ñ aut̃ ulla t̾renarũ rerũ affluentia. desideriũ suũ sacia¬
n posse signaũ. cũ ait saciabor dũ manifestabit᷑ gła tua.
erũ qͥa ñ ociosi ac desides. s uirtutũ oꝑib insudantes diui¬
na c̃tẽplatione st̃ digni. sollit᷑e p̃misit. Ego aut̃ cũ iustitia
apparebo in ẽspectu tuo. uidentes aut̃ pastores cognouer̃ de
ũbo qͦd dictũ erat illis de xp̃o: qͥa uisio dĩ cogniuio eiꝰ ẽ. ⁊ hec
ẽ sola beata hõis uita. ipso dicente ac testante: qͥ nos pitͥ c̃õ¬
m̃dans dic̃ int̾ alia. Hȩe ÷ aut̃ uita ęt̃na ut cognoscant ce

Expanded text:
desiderium suum satiari posse signavit, cum ait: Satiabor dum manifestabitur gloria tua erum, quia non otiosi ac desides, sed qui virtutum operibus insudant, divina contemplatione sunt digni, sollicite praemisit: Ego autem cum justitia apparebo in conspectu tuo. Videntes ergo pastores cognoverunt de verbo quod dictum erat illis de Christo, quia visio Dei cognitio ejus est, et haec est sola beata hominis vita, homine ipso dicente ac testante, qui nos Patri commendans dicit inter alia: Haec est autem vita aeterna, ut cognoscant te
Abbreviated transcription (Latin):
rẽ isrł: qͥ ȩt̃nꝰ ex patre dĩ ante scła natꝰ ẽ. Alidebat se uirginẽ
concepisse. peꝑisse filiũ. ⁊ uocasse nom̃ eiꝰ iħm. Legerat in ꝓ¬
pħis. Ecce uirgo c̃cipiet ⁊ pariet filiũ. ⁊ uocabit᷑ nom̃ eiꝰ
ẽmanuel. Legerat. Bos cognouit possessorẽ suũ: ⁊ asinus
p̃sepe dñi sui uidebat dñm positũ in p̃sepe: qͦ bos ⁊ asinꝰ

Expanded text:
i aeternus ex Patre Deus ante saecula natus est; videbat se virginem concepisse et peperisse Filium, et vocasse nomen ejus Jesum. Legerat in prophetis: Ecce virgo concipiet, et pariet Filium, et vocabitur nomen ejus Emmanuel . Legerat: Bos cognovit possessorem suum, et asinus praesepe domini sui. Videbat Dominum positum in praesepi, quo bos