comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ante diximꝰ: quẽ ad modũ bestie mansuetȩ facrę abhoĩb ac
domite seruiant. Qđ ab eis uicissim hoĩes ut demonstraũ
ratiopeterentꝰ: nͥ aliqͦ excellerent. Id aut̃ ñ inueniebamꝰ
recordati sumꝰ. S si aliud ratio. aliud mens: constat certȩ ñ¬
nͥ m̃tẽ: posse ratione. Ex quo illud conficit᷑.: eũ qͥ rationẽ ht̃.
mente carare nõ posse . U. Probe ista reminiscor: ac teneo.
A. Qͥd illud. credis ne domitores beluarũ nͥ sapienies eẽ ñ
posse : Eos enĩ sapientes uoco. quos ueritas uocari uibet:
idẽ qͥ regnom̃tis om̃ilibidinis sub iugatione pacati sũt.
.u. Ridiculũ est tales putare istos. qͦs uulgo mansuetari¬
os ñcupant. uł etiã pastores aut bubulcos. aut aurigas.:
qͥbꝰ omĩbꝰ domitũ pecus subiectũ uidemꝰ . &. quoꝵ industria
indomitũ subici A. Engͥ habes docim̃tũ certissimũ: qͦ ma¬
nifestũ fiat. in eẽ m̃tẽ homini. sine dominatu. His qͥppe

Expanded text:
e diximus, quemadmodum bestiae mansuefactae ab hominibus ac domitae serviant: quod ab eis vicissim homines, ut demonstravit ratio, paterentur nisi aliquo excellerent. Id autem non inveniebamus recordati sumus. Sed si aliud ratio, aliud mens, constat certe nonnisi mentem uti posse ratione. Ex quo illud conficitur, eum qui rationem habet, mente carere non posse. E. Probe ista reminiscor ac teneo. A. Quid? illud credisne, domitores belluarum nisi sapientes esse non posse? Eos enim sapientes voco, quos veritas vocari jubet, id est, qui regno mentis omni libidinis subjugatione pacati sunt. E. Ridiculum est tales putare istos, quos vulgo mansuetarios nuncupant, vel etiam pastores aut bubulcos, aut aurigas, quibus omnibus domitum pecus subjectum videmus, et quorum industria indomitum subjici. A. En igitur habes documentum certissimum, quo manifestum fiat inesse mentem homini sine dominatu. His quippe
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsq numerꝰ est. ab ipso pͥncipio. totꝰ pꝰ illũ sit duplus eiꝰ. hoc
gͦ qd ꝑ om̃s numeros eẽ immobile. firmũ. in corruptũq con¬
spicimꝰ. unde conspicimꝰ: Non enĩ ullus ullo sensu corpo¬
ris om̃s numeros attingit. Innum erabiles enĩ sũt. Unde gͦ
nouimꝰ ꝑ om̃s hoc esse. aut qͦ fantasia uł fantasmate tanꝗͣ
certa ueritas numeri. ꝑ innumerabilia tam fident̃ nͥ in
luce interiore conspicitur. quã corporalis sensus ignorat:
His & talib multis docum̃tis cogunt᷑ fateri. qͥb disputan¬
tib ds donauit ingenium. ⁊ ꝑtinatia caliginẽ ñ obducit.¬

Expanded text:
quisque numerus est ab ipso principio, totus post illum sit duplus ejus. Hoc quisque numerus est ab ipso principio, totus post illum sit duplus ejus. Hoc ergo quod per omnes numeros esse immobile, firmum incorruptumque conspicimus, unde conspicimus? Non enim ullus ullo sensu corporis omnes numeros attingit; innumerabiles enim sunt: unde ergo novimus per omnes hoc esse, aut qua phantasia vel phantasmate tam certa veritas numeri per innumerabilia tam fidenter, nisi in luce interiore conspicitur, quam corporalis sensus ignorat? 24. His et talibus multis documentis coguntur fateri, quibus disputantibus Deus donavit ingenium, et
Abbreviated transcription (Latin):
roꝵs. pꝰ unũ duo uidemꝰ. qͥ numerꝰ ad unu̾ collatꝰ duplus in ue¬
nit᷑: duplus duoꝵ conseqͥnt̃ adiungit᷑. S int̃posito t̾nario
qͣternariꝰ seqͥt᷑. qͥ duplus est duoꝵ. Et hȩc ratio ꝑ om̃s ceteros nu¬
meros certissima et in cõmutabili lege ꝑtendit᷑: ut post unuo
idest pꝰ pͥmũ om̃iũ numeroꝵ. ipso excepto pͥmꝰ sit qͥ duplũ eiꝰ
ht̃. Duo enĩ se quũit᷑. Post scdm̃ aut̃ id est pꝰ duo. ipso excepit
duplus est eiꝰ. Post terciũ enĩ id ÷ pꝰt̾nariũ. pͥmꝰ est quat̃nariꝰ.
scds qͥ nariꝰ. terciꝰ senariꝰ. qͥ duplus. ẽ. tercii: Atq ita pꝰ quartũ
ipso excepto quartꝰ ht̃ duplũ eiꝰ. Post qͣrtũ enĩ io ÷ qͣternariũ
pͥmꝰ ẽ. quinariꝰ. scds senariꝰ. t̾ciꝰ septenariꝰ. qͣrtꝰ octonariꝰ: qui
duplex ẽ qͣrti: Atq ita ꝑ om̃s ceteros hoc reperies. qđ in pͥma
copula numeroꝵ. id ÷ uno ⁊ duob inuentũ ẽ: ut quotus

Expanded text:
 duplus invenitur: duplus duorum non consequenter adjungitur, sed interposito ternario quaternarius sequitur, qui duplus est duorum. Et haec ratio per omnes caeteros numeros certissima et incommutabili lege pertenditur, ut post unum, id est post primum omnium numerorum, ipso excepto primus sit qui duplum ejus habet; duo enim sequuntur. Post secundum autem, id est post duo, ipso excepto duplus est ejus: post tertium enim, id est post ternarium primus est quaternarius, secundus quinarius, tertius senarius, qui duplst quartum enim, id est quaternarium primus est quinarius, secundus senarius, tertius septenarius, quartus octonarius, qui duplex est quarti. Atque ita per omnes caeteros reperies hoc quod in prima copula numerorum, id est uno et duobus inventum est, ut quotus
Abbreviated transcription (Latin):
rimꝰ. cu. nullomͦ. A.ltẽ iuste eẽ uidendũ. deteriora melioribꝰ
eẽ corrupto. et̃nũ tẽporali. inuo labile uio labili poteris nega¬
re cu. &s potest: A.Hoc gͦ uerũ potest qͥsq suũ ꝓͥũ dicere:
cũ incõmutabilit̃ contẽplandũ. ad sit om̃ib qͥ hoc contẽpla

Expanded text:
rimus? E. Nullo modo. A. Item, juste esse videndum, deteriora melioribusrimus? E. Nullo modo. A. Item, juste esse videndum, deteriora melioribusesse corrupto, aeternum temporali, inviolabile violabili, poteris negare? E. Quis potest? A. Hoc ergo verum potest quisque suum proprium dicere, cum incommutabiliter contemplandum adsit omnibus qui hoc
Abbreviated transcription (Latin):
mines uelle. uͥ uidemꝰꝰ Nam hocte uidere & uerũ ẽẽ:
nullo mͦ utiq dubitauerĩ. Hoc gͦ uerũ. sĩ uides ut cogita¬
tionẽ tuã: quã simͥ ñ eñties. ego ꝓrsus ignoro: anita ut
in telligas ⁊ ame uideri posse hoc uerũ. tã isi mͥ abste non
dicatur : co. Immo ita ut abste quoq etiã me inuito ui¬
deri posse ñ dubitẽ.A. Qd gͦ unũ uerũ uidemꝰ. ãbosĩglis
m̃tib ñ ne utriq nostrũ cõmune est: u. Manifestissime. a. Itẽ
credo te ñ negare. studendũ eẽ sapientiȩ: atq hoc uerũ eẽ conce¬
dere.Cu.Prorsus ñ dubito. A.hoc itẽ uerũ et unũ eẽ. & om̃ib qͥ
hoc sciunt aduidendũ eẽ cõmune. quãuis unꝰ quisq id nec me¬
a nec tua nec cuiꝰꝗͣ alteriꝰ. s sua m̃te conspiciat: cũ id qͦd con¬
spicit᷑ om̃ib conspicientibꝰ cõmunit̃ p̃stosit. ñ qͥd negare pote¬

Expanded text:
nes velle, ubi videmus? Nam hoc te videre, et verum esse nes velle, ubi videmus? Nam hoc te videre, et verum esse nullo modo utique dubitaverim. Hoc ergo verum sic vides ut cogitationem tuam, quam si mihi non enunties, ego prorsus ignoro? an ita ut intelligas et a me videri posse hoc verum, tametsi mihi abs te non dicatur? E. Imo ita ut abs te quoque, etiam me invito, videri posse non dubitem. A. Quod ergo unum verum videmus ambo singulis mentibus, nonne utrique nostrum commune est? E. Manifestissime. A. Item credo te non negare studendum esse sapientiae, atque hoc verum esse concedere. E. Prorsus non dubito. A. Hoc item verum, et unum esse, et omnibus qui hoc sciunt, ad videndum esse commune, quamvis unusquisque id nec mea, nec tua, nec cujusquam alterius, sed sua mente conspiciat, cum id quod conspicitur, omnibus conspicientibus communiter praesto sit, numquid negare pote
Abbreviated transcription (Latin):
ciem. aliꝰ conuexa ualliũ: aliꝰ nemoꝵ uiriditatẽ. aliꝰ mo¬
bilem equalitatẽ maris. aliꝰ hȩc omĩa. uł q̃dã hoꝵ simul
pulchra confert ad lȩticiã uiuendi. Sicut gͦ ista multa ⁊
diuersũt q̃ in luce solis homines uident & eligũt ad fru¬
endũ. lux tñ ipsa una ẽ. inqͦ uidet ⁊ tenet qͦ fruat᷑ unicuiꝰq
in tuentis aspectus: ita etiã simulta sunt bona eãq diũ
endũ sũ mũ sibi bonũ rectȩ uerȩq constituat. fieri tñ po¬
test. ut lux ipsa sapientiȩ in qͦ hec uidi ⁊ teneri possunt.
re aliquid ut ñ sit om̃ib cõmunis una sapientia. etiã si
multa et diuersa sant sũma bona. S uellẽ scire: anita.
sit. Qd̾ enĩ concedimꝰ fieri posse ut ita sit: ñ continuoita
cẽ concedimꝰ.A. Tenemꝰ in terĩ eẽ sapientiã: s utrũ sit cõ¬
munis una om̃ib. ansingłi sapientes suas hñt.sicuti ani¬
mas uł m̃tes suas. hoc ñdũ tenemꝰ.ci. Itaẽ.a. Qͥd. hoc qđ

Expanded text:
exa vallium, alius nemorum viriditatem, alius mobilem aequalitatem maris, alius haec omnia, vel quaedam horum simul pulchra confert ad laetitiam videndi. Sicut ergo ista multa et diversa sunt, quae in luce solis homines vident et eligunt ad fruendum, lux tamen ipsa una est, in qua videt et tenet quo fruatur uniuscujusque intuentis aspectus: ita, etiamsi multa sunt bona eaque diverendum summum sibi bonum recte vereque constituat; fieri tamen potest ut lux ipsa sapientiae, in qua haec videri et teneri possunt, re aliquid, ut non sit omnibus communis una sapientia, etiamsi multa et diversa sint summa bona: sed vellem scire an ita sit. Quod enim concedimus fieri posse ut ita sit, non continuo ita esse concedimus. A. Tenemus interim esse sapientiam: sed utrum sit communis una omnibus, an singuli sapientes suas habeant, sicuti animas vel mentes suas, hoc nondum tenemus. E. Ita est. CAPUT
Abbreviated transcription (Latin):
ipse huic tuȩ rationi dedit tam de se pię̧ uerȩq sentire:
S quesote si nõ inueneris eẽ aliqͥd supͣ nrãm rationẽ. nͥ qͥ
ȩt̾nũ atq incõmutabile est dubitabis ne hunc dicere:
Nam et corpora mutabilia eẽ cognoscis: & ipsam uitam qͣ
corpꝰ animat᷑. ꝑ affectꝰ uarios mutabilitate ñ carere mani¬
festũ est Et ipsa ratio. cũ mͦ ad uerũ ꝑuenire nitit᷑. ⁊aliqͦn
tur. Quãm si nullo ad hibito corporis instrum̃to. nec ꝑ ta
mutabile: simul & se ipsam inferiorẽ. et illũ oportet dm̃
suũ eẽ fateat᷑. C. hũc planȩ fatebor dm̃: quonichil suꝑiꝰ
eẽ constiterit. A. Bene habet᷑. Nam mͥ satis erit ostendere
eẽ aliqͥd huiꝰ modi: qͦd aut fateberis dm̃ eẽ. aut si aliqͥd
supͣ est. eũ ipsũ dm̃ ẽẽ concedes Quare siue supra sit aliqͥd
siue ñ sit. manifestũ erit dm̃ eẽ. cũ ego qđ ꝓmisi eẽ supͣ rationẽ

Expanded text:
ipse huic tuae rationi dedit, tam de se pie vereque sentire. ipse huic tuae rationi dedit, tam de se pie vereque sentire. Sed, quaeso te, si non inveneris esse aliquid supra nostram rationem, nisi quod aeternum atque incommutabile est, dubitabisne hunc Deum dicere? Nam et corpora mutabilia esse cognoscis; et ipsam vitam qua corpus animatur, per affectus varios mutabilitate non carere manifestum est; et ipsa ratio cum modo ad verum pervenire nititur, modo notur. Quae si nullo adhibito corporis instrumento, neque pemutabile, simul et seipsam inferiorem, et illum oportet Deum suum esse fateatur. E. Hunc plane fatebor Deum, quo nihil superius esse constiterit. A. Bene habet: nam mihi satis erit ostendere esse aliquid hujusmodi, quod aut fateberis Deum esse, aut si aliquid supra est, eum ipsum Deum esse concedes. Quare sive supra sit aliquid, sive non sit, manifestum erit Deum esse, cum ego, quod promisi, esse supra rationem,
Abbreviated transcription (Latin):
tionalis. nũ arbit᷑ris in nob̾ id est in his quib natura nr̃a
cõpletur. ut homines simꝰ. aliqͥd inueniri posse p̃stantiꝰ: ꝗͣ
hoc qͦd in his tribus tercio locoposuimꝰ: Namet corpꝰ nos ha¬
bere manifestũ est: & uitã qͣndam qua ipfũ corpꝰ animat᷑
atq uegetat᷑. Quȩ duo etiam inbestiis agnoscimꝰ. Et terci¬
um quiddam. quasi animȩ nr̃ȩ caput. aut oculũ. aut siqͥd con¬
gruentiꝰ deratione atq intelligentia dicipotest. quã nõ
ht̃ natura bestiarũ. Quare inde obsecro. utrũ aliquid in¬
uenire possis: qđ sit in natura hominis ratione sublimiꝰ.co.
Nichil om̃ino: melius uideo Quid sialiqͥd inuenire potueri¬
mꝰ. qͦd ñ solũ eẽ nõ dubites s etiam ipsa nr̃a ratione p̃stantiꝰ.
dubitabis ne illud qͥd qͥd est dm̃ dicere: ib. Non continuo.
siqͥd melius quã id quod in mea natura obtimũ ẽ. inueni¬

Expanded text:
tionalis; num arbitraris in nobis, id est in iis quibus natura nostra tionalis; num arbitraris in nobis, id est in iis quibus natura nostra completur ut homines simus, aliquid inveniri posse praestantius, quam hoc quod in his tribus tertio loco posuimus? Nam et corpus nos habere manifestum est, et vitam quamdam qua ipsum corpus animatur atque vegetatur, quae duo etiam in bestiis agnoscimus, et tertium quiddam quasi animae nostrae caput aut oculum, aut si quid congruentius de ratione atque intelligentia dici potest, quam non habet natura bestiarum. Quare vide, obsecro, utrum aliquid invenire possis, quod sit in natura hominis ratione sublimius. E. Nihil omnino melius video. 14. A. Quid si aliquid invenire potuerimus, quod non solum esse non dubites, sed etiam ipsa nostra ratione praestantius? dubitabisne illud quidquid est, Deum dicere? E. Non continuo, si quid melius quam id quod in mea natura optimum est, inveni
Abbreviated transcription (Latin):
entesq contͣriũ: c. Cernosanȩ: ⁊uerissima eẽ consentio: A.
Attende iã: utrũ etiam ratio de hoc interiore sensu uidicet:
lamenim nõ quero utrũ eam meliorẽ illo eẽ dubites: q nõ
dubito id te udicare. quã quã ne id qͥdẽ iãquerendũ pu¬
tem. utrũ de isto sensu iudicet ratio. Namq in his ipsis qͥ in¬
fra eam sunt. idest incorporibꝰ & in sensib corporis. &. isto
interiore sensu. qͦmͦsit aliud alio meliꝰ. & quã sit illis ipsa¬
p̃stantior quȩ tandẽ ñ ipsa renũtiat: Q d̃ ꝓfecto nullomͦ¬
posset: nͥ dehis ipsa uidicaret. C. Manifestũ ẽ. A. sñ gͦ eam
naturam quȩ tantũ est necuiuit. nec intelligit. sicutieit
corpꝰ examme. p̃cedat ea natura quȩ nõ tantũ est s etiã uiuit.
nec intelligit sicuti. ẽ. anima bestiarũ. & rursus hãc p̾cedat
ea qͣ simul &. ẽ. ⁊ uiuit ⁊ intelligit. sicuti in homine mensra¬

Expanded text:
entesque contrarium. E. Cerno sane, et verissima esse consentio.entesque contrarium. E. Cerno sane, et verissima esse consentio.Attende jam utrum ratio etiam de hoc interiore sensu judicet. Jam enim non quaero utrum eam meliorem illo esse dubites, quia non dubito id te judicare: quanquam ne id quidem jam quaerendum putem, utrum de isto sensu judicet ratio. Namque in iis ipsis quae infra eam sunt, id est in corporibus et in sensibus corporis et isto interiore sensu, quomodo sit aliud alio melius, et quam sit illis praestantior ipsa, quae tandem, nisi ipsa renuntiat? quod estum est. A. Cum ergo eam naturam quae tantum est, nec vivit nec intelligit, sicuti est corpus exanime, praecedat ea natura quae non tantum est, sed etiam vivit, nec intelligit, sicuti est anima bestiarum; et rursus hanc praecedat ea quae simul et est et vivit et intelligit, sicut in homine mens ra
Abbreviated transcription (Latin):
cat eẽ meliorẽ. Cernis gͦ etiã istũ corporis sensũ decorporibꝰ qͦdã¬
mͦ iudicare. Ad illũ enĩ ꝑtinet uoluntas et dolor: cũ uł lenit̃
uł asꝑe corpore attingit᷑. Nam sicut ille interior qͥd desit. uł
satis sit oculoꝵ sensui iudicat. sit ipse sensus oculoꝵ. qͥd de¬
sit uł satis sit. coloribꝰ iudicat. Itẽ sicut ille interior deaudi¬
tu nr̃o iudicat utrũ minꝰ ansufficient̃ intentꝰ sit: sic iudi¬
cat uditꝰ ipse de uocib qͥd earũ lenir̃ influat. aut asꝑe ꝑ
strepat: Non necesse ẽ ceteros sensus corporis ꝑseqͥ. iã enim
ut opinor animaduertis qͥd uelim dicere. ita scilicet sensum
illũ interiorẽ de istis corporis sensibꝰ uidicare. cũ eoꝵ linte¬
gritatẽ ꝓbat. & debitũ flagitat: quẽ ad modũ & ipsi corporiᷤᷤ
sensus de corporib iudicant. assum̃tes in eis lenẽ tactũ. reici¬

Expanded text:
cat esse meliorem. A. Cernis ergo istum etiam corporis sensum de corporibus quodamcat esse meliorem. A. Cernis ergo istum etiam corporis sensum de corporibus quodammodo judicare? Ad illum enim pertinet voluptas et dolor, cum vel leniter vel aspere corpore attingitur. Nam sicut ille interior quid desit vel satis sit oculorum sensui judicat; sic ipse sensus oculorum quid desit, vel satis sit coloribus judicat. Item sicut ille interior de auditu nostro judicat, utrum minus an sufficienter intentus sit; sic judicat auditus ipse de vocibus, quid earum leniter influat, aut aspere perstrepat. Non necesse est caeteros sensus corporis persequi: jam enim, ut opinor, animadvertis quid velim dicere, ita scilicet sensum illum interiorem de istis corporis sensibus judicare, cum eorum et integritatem probat, et debitum flagitat, quemadmodum et ipsi corporis sensus de corporibus judicant, assumentes in eis lenem tactum, rejici
Abbreviated transcription (Latin):
eũ meliorẽ putes dicmͥ. Si enĩ dixeris. qr ille istũ sentit:
nõ te credo inuenturũ regula fidere possimꝰ. om̃e sentiens
meliꝰ eẽ quã id qͦd ab eo sentit᷑. ne fortassis ex hoc etiam co-¬
gamur dicere om̃e intelligens meliꝰ eẽ quam id qđ ab eo intel¬
ligitur. Hoc enim est falsum: qui a homo intelligit sapientiã.
iñ ẽ melior quã ipsa sapientia. Quã obrem uide qua causa
tͥ uisũ sit. sensũ interiorẽ huic sensui quo sentimꝰ corpora ẽ
p̃ferendũ.cu. Quia modatorẽ et iudicẽ qͤndã huiꝰ illũ eẽ co¬
gnosco. Nam ⁊ si qͥd huic in officio suo abfuerit: ille tãquã
debitũ aministro flagitat. sicut paulo ante disputatũ est.
Nonen ĩ se uidere aut ñ uide: sensus oculi uidet. Et qr nõui¬
det: ñ potest qͥd sibi desit. aut qͥd sati̾sit iudicare. S ille inters¬
or. qͦ ad monet᷑ &. anima bestie aperire oculũ dausũ. & qđ eẽ
sentit implere. Nulli aut̃ dubiũ ẽ: eũ qui uidicat eo deqͦ uidi¬

Expanded text:
mihi. Si enim dixeris, quia ille istum sentit, non te credo inventurum regulam qua figere possimus, omne sentiens melius esse quam id quod ab eo sentitur, ne fortassis ex hoc etiam cogamur dicere, omne intelligens melius esse quam id quod ab eo intelligitur. Hoc enim falsum est; quia homo intelligit sapientiam, et non est melior quam ipsa sapientia. Quamobrem vide qua causa tibi visum sit, sensum interiorem huic sensui quo sentimus corpora, esse praeferendum. E. Quia moderatorem et judicem quemdam hujus illum esse cognosco. Nam et si quid huic in officio suo defuerit, ille tanquam debitum a ministro flagitat, sicut paulo ante disputatum est. Non enim se videre, aut non videre sensus oculi videt, et quia non videt, non potest quid sibi desit, aut quid satis sit judicare; sed ille interior, quo admonetur et anima bestiae aperire oculum clausum, et quod deesse sentit implere. Nulli autem dubium est eum qui judicat, eo de quo judi
Abbreviated transcription (Latin):
ui. qđ nõ est corpꝰunũ: Unũ enim si nõ nossẽ: multa in cor¬
pore numerare ñ possẽ. Ubi cũq aut̃ unũ nouerim: non
lũ numerũ eo sensu ꝑcepimꝰ. eorũ dũ taxat numerorũ
quos intelligentia cernimꝰ. Nullus enim est exhis: qͥ non
tot uocetur. quotiens ht̃ unũ. cuiꝰ ꝑceptio sensucorporis
ñ fit. Cuiꝰ libet enĩ corpusculi pars dimidia qͣntis duab
totũ constat: ht̃ & ipsa dimidiã suã Sic gͦ sut illȩ duȩ̨
partes in corpore: ut nec ipse simplicit̃ duę sint. Numerꝰ
aut̃ ille qͥ uocat᷑ duo. qm̃ bis ht̃ illud qd simplicit᷑ unũ ẽ¬

Expanded text:
um, quid sit unum novi: unum enim si non nossem, multa in corpore numerare non possem. Ubicumque autem unum noverim, non lum numerum eo sensu percepimus, eorum duntaxat numerorum quos intelligentia cernimus. Nullus enim est ex iis, qui non tot vocetur, quoties habet unum, cujus perceptio corporis sensu non fit. Cujuslibet enim corpusculi pars dimidia quantis duabus totum constat, habet et ipsa dimidiam suam. Sic ergo sunt illae duae partes in corpore, ut nec ipsae simpliciter duae sint. Numerus autem ille qui vocatur duo, quoniam bis habet illud quod simpliciter unum e
Abbreviated transcription (Latin):
CI. Quia cũ tria sint hec eẽ uiuere. intelligere: & lapisest &
pecus uiuit. nec tam̃ lapidem puto uiuere. aut pecus in¬
tellig̾e. Qui aut̃ intelligit: eũ & eẽ & uiuere certissimũ est.
Quare nõ dubito id excellentiꝰ uidicare. cui om̃a tria insũt.
quã id cui uł unũ desit. Namꝰ uiuit utiq & est. S ñ sequit᷑
ut etiam intelligat. Qualẽ uitã eẽ peccoris arbitror. Qđ aut̃
ẽ ñ utiq consequens est. ut uiuat et intelligat. Nam et̃ ca¬
dauera possũ fateri: uiuere aut̃ nullus dixerit. Iam uͦ qđ
ñ uiuit: multominꝰ intelligit.A. Tenemꝰ gͥ hoꝵ triũ duo de¬
eẽ cadaueri: unu peccori. nichil homini.u. uerumest . A. Tene¬
mꝰ etiamid eẽ in his tribꝰ prestantiꝰ. qͦmͦ cũ duobꝰ aeteris ht̃: id
ẽ intelligere. Qđ habentẽ. seqͥt᷑ et eẽ et uiuere. u ĩenemꝰ sane.

Expanded text:
E. Quia cum tria sint haec, esse, vivere, intelligere; et lapis est, et E. Quia cum tria sint haec, esse, vivere, intelligere; et lapis est, et pecus vivit, nec tamen lapidem puto vivere, aut pecus intelligere; qui autem intelligit, eum et esse et vivere certissimum est: quare non dubito id excellentius judicare, cui omnia tria insunt, quam id cui duo vel unum desit. Nam quod vivit, utique et est, sed non sequitur ut etiam intelligat: qualem vitam esse pecoris arbitror. Quod autem est, non utique consequens est ut et vivat et intelligat: nam esse cadavera possum fateri, vivere autem nullus dixerit. Jamvero quod non vivit, multo minus intelligit. A. Tenemus igitur horum trium duo deesse cadaveri, unum pecori, nihil homini. E. Verum est. A. Tenemus etiam id esse in his tribus praestantius, quod homo cum duobus caeteris habet, id est intelligere, quod haben
Abbreviated transcription (Latin):
ita fore sperandũ. & ista contẽptis terre¬
nis et humani om̃imꝰ desideranda & diligenda sunt. Que¬
ẽ dm̃ eẽ. De inde: utrĩi ab illo sint que cũq in quantũ cũ¬
q: sunt bona sunt. Postremo: utrũ in bonis numeranda
sit uoluntas libera. Quib cõꝑtis: satis apparebit ut opinor
utrũ rectȩ homini data sit. Quare priꝰ abste quero. ut de
manifestissimis capiamꝰ exordiũ: utrũ tu ipse sis. ante for¬
tasse metius. ne in hac int̃rogatione fallaris. cũ utiq si non
eẽs. falli om̃ino nõ posses .u. Perge potiꝰ ad cetera A. Ego qm̃
manifestũ  eẽ te: nec tͥ alit̾ manifestũ eẽt nͥui ueres. id quoq
manifestũ est et uiuere te. Intelligis ne duo ista eẽ uerissi¬
ma: V. Prorsus intelligo.A. Ergo etiam hoc terciũ manife¬
stũ est: hoc est intelligere te.uͦ. manifestũ.a. Quid inhis tri¬
bus tͥ uidet᷑ excellere: u. Intelligentia. A. curtͥ hoc uidet᷑

Expanded text:
ita fore sperandum est, et ista contemptis terreita fore sperandum est, et ista contemptis terrenis et humanis, omni modo desideranda et diligenda sunt. est Deum esse; deinde, utrum ab illo sint quaecumque in quantumcumque sunt bona; postremo, utrum in bonis numeranda sit voluntas libera. Quibus compertis satis apparebit, ut opinor, utrum recte homini data sit. Quare prius abs te quaero, ut de manifestissimis capiamus exordium; utrum tu ipse sis. An tu fortasse metuis, ne in hac interrogatione fallaris, cum utique si non esses, falli omnino non posses? E. Perge potius ad caetera. A. Ergo quoniam manifestum est esse te, nec tibi aliter manifestum esset, nisi viveres, id quoque manifestum est, vivere te: intelligisne ista duo esse verissima? E. Prorsus intelligo. A. Ergo etiam hoc tertium manifestum est, hoc est intelligere te. E. Manifestum. A. Quid in his tribus tibi videtur excellere? E. Intelligentia. A. Cur tibi hoc videtur?
Abbreviated transcription (Latin):
credendũ eẽt qđ magñũ & diuinũ intellig̾e cuꝑemꝰ: fru.¬
stra ꝓpħa dixiss&. nͥ credideritis. ñ intelligetis. Ipse quoq do¬
in inꝰ nr̃. & dictis & factis ad credendũ pͥmo hortatꝰ est: quos ad
salutẽ uocauit. S postea cũ de ipso dono loqueret᷑ qđ erat da¬
turus credentib: ñ ait. Hȩc ẽ aut̃ uita ęterna ut credant: s
etis. Nam neq inuentũ dici potest qđ incognitũ credit᷑.
neq: quisquam inueniendo deo fit idoneus. nͥ ante credi¬
derit quod ẽ postea cogniturꝰ. Quaꝓ pt̃ dñ p̃ceptis obtẽpe¬
rantes: queramꝰ instanter. Qđeñ hortante ipso querimꝰ.
eodem ipso demonstrante inueniemꝰ: quantũ hȩc in hac uita et a
nobis talib inueniri queunt. Nam et ameliorib etiam dum
has terras incolunt. et certe abonis et piis omĩb post hanc
uitam euidentiꝰ
atq ꝑfectiꝰ istacerni obtineriq ereden¬
dũ est: et nobis

Expanded text:
credendum esset, quod magnum et divinum intelligere cuperemus, frucredendum esset, quod magnum et divinum intelligere cuperemus, frustra propheta dixisset, Nisi credideritis, non intelligetis . Ipse quoque Dominus noster et dictis et factis ad credendum primo hortatus est, quos ad salutem vocavit. Sed postea cum de ipso dono loqueretur, quod erat daturus credentibus, non ait, Haec est autem vita aeterna ut credant; sedetis : nam neque inventum dici potest, quod incognitum creditur; neque quisquam inveniendo Deo fit idoneus, nisi antea crediderit quod est postea cogniturus. Quapropter Domini praeceptis obtemperantes quaeramus instanter. Quod enim hortante ipso quaerimus, eodem ipso demonstrante inveniemus, quantum haec in hac vita, et a nobis talibus inveniri queunt: nam et a melioribus etiam dum has terras incolunt, et certe a bonis et piis omnibus post hanc vitam, evidentius atque perfectius ista cerni obtinerique credendum est; et nobis
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ dm̃ crederet. qͥa & ea se uidisse scripserunt. qͣ nullomͦ fie¬
ri possent si ñ eẽt ds. & nimis stultꝰ eẽt si me rep̃hend& qđ
illis crediderĩ: qͥ sibi uellet ut credem. lam uͦ qđ rectȩ rephen¬
dere nõ ualeret: nullomͦ reperiret curetiã nollet imitari.
A.Si gͦ utrũ sit ds̃ satis eẽ existimas. qͥ ñ temere tantis uiris
credendũ eẽ iudicauimꝰ. tur ñ quȩsote de his qͦ rebꝰ quas
tanquã incertas & planȩ in cognitas querere institiumꝰ. simi¬
lit̃ putas eoꝵ dẽ uiroꝵ auctoritati sic eẽ credendũ. ut inde
uestigatione earũ nichil ampliꝰ laboremꝰ: C. S nos id qđ cre¬
dimꝰ. nosse & intelligere cupimꝰ. A. Rectȩ meministi: qđ etiam
in exordio superioris disputationis a nobis positũ eẽ negare
ñ possumꝰ. Nisi enĩ et aliud ẽẽt crede. aliud intellig̾e. &. pͥmo

Expanded text:
esse Deum crederet; quia et ea se vidisse scripserunt, quae nullo modo fieesse Deum crederet; quia et ea se vidisse scripserunt, quae nullo modo fieri possent, si non esset Deus; et nimium stultus esset, si me reprehenderet quod illis crediderim, qui sibi vellet ut crederem. Jam vero quod recte reprehendere non valeret, nullo modo reperiret cur etiam nollet imitari. A. Si ergo utrum sit Deus, satis esse existimas, quod non temere tantis viris credendum esse judicavimus; cur non, quaeso te, de iis quoque rebus, quas tanquam incertas et plane incognitas quaerere instituimus, similiter putas eorumdem virorum auctoritati sic esse credendum, ut de investigatione earum nihil amplius laboremus? E. Sed nos id quod credimus, nosse et intelligere cupimus. 6. A. Recte meministi, quod etiam in exordio superioris disputationis a nobis positum esse , negare non possumus. Nisi enim aliud esset credere, et aliud intelligere, et primo
Abbreviated transcription (Latin):
ẽdm̃ eẽ: V. Etiam hoc ñ cõtẽplando s credendo in concus
nẽ an aliqͦmꝰ qđ inconcussũ tenes ꝑ suadendĩi eẽ arbitra¬
reris. p̃sertim sulle nõ obluctari ꝑuicacit᷑. s. studiose id
uellet agnoscere : u. Hoc qđ ultimũ posiusti. satis me a̾monet
quid ei respondere deberẽ. Certe enĩ quanuis eẽt absurdis¬
simꝰ concederet mͥ cũ doloso & ꝑ uicaci.Ide nulla omĩno &
maxime de retanta nõ eẽ disserendũ
Quo concesso: pͥor
mecũ ageret. ut sibi crederẽ bono aĩo
eũ istuc quere¬
re. neq aliqͥd in se qđ adrẽ hãc atu net
doli ac ꝑuicati¬
e latere. cũ ego de monstrarẽ qđ cui uis facillimũ puto.¬
quanto eẽt ȩqͥus. cũ sibi de occultis animi sui quȩ ipse noss&
uellet alterũ credere qui ñ nosset. ut etiam ipse tantoꝵ uiro¬
rũ libris qui se cũ filio dei uixisse testam̃tũ litteris reliqͤrt̃

Expanded text:
est, Deum esse. E. Etiam hoc non contemplando, sed credendo inconcussuest, Deum esse. E. Etiam hoc non contemplando, sed credendo inconcussunem, an aliquo modo, quod inconcussum tenes, persuadendum esse arbitrareris; praesertim si ille non obluctari pervicaciter, sed studiose id vellet agnoscere? E. Hoc quod ultimum posuisti, satis me admonet quid ei respondere deberem. Certe enim quamvis esset absurdissimus, concederet mihi, cum doloso et pervicaci de nulla omnino et maxime de re tanta, non esse disserendum. Quo concesso, prior mecum ageret, ut sibi crederem bono animo eum istuc quaerere, neque aliquid in se, quod ad rem hanc attinet, doli ac pervicaciae latere. Tum ego demonstrarem, quod cuivis facillimuquanto esset aequius, cum sibi de occultis animi sui quae ipse nosset, vellet alterum credere qui non nosset, ut etiam ipse tantorum virorum Libris, qui se cum Filio Dei vixisse testatum Litteris reliquerunt,
Abbreviated transcription (Latin):
na. Si inuenerimꝰ nõ bene datã eẽ: nõ eũ dedisse intelligamꝰ.
quẽ culpare nefas est. Si uͦ certũ est qđ ipse iliam de derit:
oportet fateam᷑ qͦmͦ data est neq nõdari. neq alit̃ eã dari
debuisse quã data est. Ille enĩ: cuiꝰ factũ recte reprehendi
nullo potest . M. Quanquam hȩc in concussa fide teneam.
tñ quia cognitione ñdũ teneo: ita queramꝰ. quasi omĩa in¬
certa sint. Uideo enĩ ex hoc qđ incertũ ẽ. utrũ adrecte facien¬
dũ uoluntas libera datasit. cũ ꝑ illam etiã peccare possimꝰ
fieri etiã illud incertũ. utrũ dari debuerit. Si enĩ incertũ
est ad rectȩ faciendũ datã eẽ: incertũ est etiã dari debuisse.
Ac ꝑhoc etiã utrũ eam deus dederit. incertũ erit: qr si in¬
certũ ẽ dari debuisse. incertũtab eo datã eẽ. quẽ nefasest ere¬
dere de disse aliqͥd. qđ dari ñ debuit. A. Illud saitẽ t̾ certũ

Expanded text:
na: si autem invenerimus non bene datam esse, non eum dedisse intelligamus, na: si autem invenerimus non bene datam esse, non eum dedisse intelligamus, quem culpare nefas est. Si vero certum est quod ipse illam dederit, oportet fateamur, quoquo modo data est, neque non dari, neque aliter dari eam debuisse quam data est. Ille enim dedit, cujus factum recte reprehendi nullo pacto potest. 5. E. Quanquam haec inconcussa fide teneam, tamen quia cognitione nondum teneo, ita quaeramus quasi omnia incerta sint. Video enim ex hoc quod incertum est, utrum ad recte faciendum voluntas libera data sit, cum per illam etiam peccare possimus, fieri etiam illud incertum, utrum dari debuerit. Si enim incertum est ad recte faciendum datam esse, incertum est etiam dari debuisse: ac per hoc etiam utrum eam Deus dederit, incertum erit; quia si incertum est dari debuisse, incertum est ab eo datam esse, quem nefas est credere dedisse aliquid quod dari non debuit. A. Illud saltem tibi certum
Abbreviated transcription (Latin):
rectę faciendũ data est. qđ nõ debuerit ad peccandũ posse con¬
uerti. sicut ipsa iusticia quȩ data est hõi adbene uiuendũ.
Nonquid enĩ potest quispiam ꝑ iusticiã suã male uiuere ꝯ
Sic nemo posset ꝑuoluntatẽ peccare: si uoluntas data est ad
rectę faciendũ a. donabit quidẽ dĩ ut sꝑo. ut tͥ ualeã respõ¬
dere: uł pocius ut ipse tͥ eadẽ quȩ sũma om̃iũ magistra est
ueritate intus docente respondeas. S paulisꝑ mͥ uolo dicã
si io qd abste quesiuerã certũ ꝙ cognitũ tenes. deũ nob de di̾¬
se lib̾am uoluntatẽ. utrũ oporteat dicere dari ñ debuisse. qͥ
dedisse confitem᷑ dm̃. Si enĩ incertũ est. utrũ de derit: re¬
etȩ querimꝰ utrũ bene sit data. ut cũ in uenerimꝰ bene da¬
tã eẽ. inueniat᷑ etiã illud de disse. aquo aiẽ data sunt om̃abo¬

Expanded text:
recte faciendum data est, quod non debuerit ad peccandum posse conrecte faciendum data est, quod non debuerit ad peccandum posse converti? sic ut ipsa justitia quae data est homini ad bene vivendum: numquid enim potest quispiam per justitiam suam male vivere? Sic nemo posset per voluntatem peccare, si voluntas data esset ad recte faciendum. A. Donabit quidem Deus, ut spero, ut tibi valeam respondere, vel potius ut ipse tibi eadem, quae summa omnium magistra est, veritate intus docente respondeas. Sed paulisper mihi volo dicas, si id quod abs te quaesiveram, certum et cognitum tenes, Deum nobis dedisse liberam voluntatem, utrum oporteat dicere dari non debuisse, quod dedisse confitemur Deum. Si enim incertum est utrum dederit, recte quaerimus utrum bene sit data, ut cum invenerimus bene datam esse, inveniatur etiam illum dedisse, a quo homini data sunt omnia bo
Abbreviated transcription (Latin):
am peccatur: ad hoc eam dm̃ dedisse credendum est. Satis gͦ
causȩ ẽ curdari debuerit: qm̃ sine illa homo recte ñpotest ui¬
uere. Ad hoc aũ datam uł hinc intelligipotest: qͥa siqͥs ea usuᷤᷤ
fuerit adpeccandũ : diuinitꝰ in eum uindicat᷑. Qđ in iustȩ fie¬
ret: si ñ solum ut rectȩ uiueret᷑. s etiã ut peccaret᷑. lib̾a eẽt
uoluntas data: Quomͦ enim iustę uindicaret᷑ in eũ. qͥ ad hãc
rem usus ẽẽt uoluntate. adquam tͥ dedi eã. hoc est adrecte fa
ciendum: De inde illud bonũ quo cõmendat᷑ ipsa iusticia
indampandis peccatis rectȩq factis honorandis. qͦmͦ eẽt. si hõ
careret᷑ libero uoluntatis arbitrio: Nonenĩ aut peccatũ
insupplicio & in p̃mio eẽ iusticia. qm̃ hoc unũ est bonoꝵ
que sunt ex deo. Debuit gͥ ds̃ dare homini lib̃am uoluntatẽ.
U Iam concedo eam deũ dedisse. S nõne tͥ uidet᷑ quesote. si ad

Expanded text:
am peccatur, ad hoc eam Deum dedisse credendum est. Satis ergo am peccatur, ad hoc eam Deum dedisse credendum est. Satis ergo causae est cur dari debuerit, quoniam sine illa homo recte non potest vivere. Ad hoc autem datam vel hinc intelligi potest, quia si quis ea usus fuerit ad peccandum, divinitus in eum vindicatur. Quod injuste fieret, si non solum ut recte viveretur, sed etiam ut peccaretur, libera esset voluntas data. Quomodo enim juste vindicaretur in eum, qui ad hanc rem usus esset voluntciendum? Deinde illud bonum, quo commendatur ipsa justitia in damnandis peccatis, recteque factis honorandis, quomodo esset, si homo careret libero voluntatis arbitrio? Non enim aut peccatum in supplicio et in praemio esse justitia, quoniam hoc unum est bonorum, quae sunt ex Deo. Debuit igitur Deus dare homini liberam voluntatem  Jam concedo eam Deum dedisse. Sed nonne tibi videtur, quaeso te, si ad
Abbreviated transcription (Latin):
nã uł p̃miũ mereri explicasti.u. Hoc qͦq nõ aliunde uideo ẽẽ
manifestũ: nͥ qđ iam constat dm̃ uindicare peccata Si qͥdẽ
ab illo est om̃is iusticia. Non enim ut alicuiꝰ est bonitatis. Alienĩ
p̃stare beneficia: ita iusticie uindicare ina lienos. Unde mani¬
festum est ad eũ nos ꝑtinere: qr nõ solũ in nos benignissimꝰ in
prestando.s etiam iustissimꝰ in uindicando ẽ. De inde exeo qđ
ego posui. tuq concessiti. om̃e bonũ ex deo ẽẽ: eti am hominẽ ex dõ
eẽ. in telligi potest. Homo enĩ ipse. in qͣntũ homo est. ali qđ boñ
est: quia rectȩ uiuere cũ uult potest. A. Planę sihec itasunt :
soluta questio est quã ꝓposuisti. Si enim homo aliqđ bonũ est &
ñ posso nͥ cũ uellet rectȩ facere: debuit habere liberã uolun¬
tatẽ. sine qua rectȩ facere non posset. Non enĩ quia ꝑillam eti¬

Expanded text:
nam, vel praemium mereri explicasti. E. Hoc quoque non aliunde video esse nam, vel praemium mereri explicasti. E. Hoc quoque non aliunde video esse manifestum, nisi quod jam constat Deum vindicare peccata. Siquidem ab illo est omnis justitia. Non enim ut alicujus est bonitatis alienis praestare beneficia ita justitiae vindicare in alienos. Unde manifestum est ad eum nos pertinere, quia non solum in nos benignissimus in praestando, sed etiam justissimus in vindicando est. Deinde ex eo quod ego posui, tuque concessisti, omne bonum ex Deo esse, etiam hominem ex Deo esse intelligi potest. Homo enim ipse in quantum homo est, aliquod bonum est; quia recte vivere, cum vult, potest. 3. A. Plane si haec ita sunt, soluta quaestio est quam proposuisti. Si enim homo aliquod bonum est, et non posset, nisi cum vellet, recte facere, debuit habere liberam voluntatem, sine qua recte facere non posset. Non enim quia per illam eti
Abbreviated transcription (Latin):
trium uoluntatis. Qđ utiq siñ accepiss&: peccare nõ posset.
sus sũ: & habemꝰ liberũ uoluntatis arbitrium. & ñ nisi eopec¬
camꝰ.A. Ego qͦ memini iam nob̾ id factũ eẽ ꝑspicuũ. S nc̃ in¬
terrogaui. utrũ hoc qđ nos habere & qͦ nos peccare manife¬
stum est: dm̃ nobis de disse scias. u. Nullũ aliũ puto. Ab ipso¬
enim sumꝰ: & siue peccantes siue recte facientes. ab illo pęnã merem᷑ aut
p̃miũ. A. Hoc quoq utrũ liquido noueris. an actoritate cõmotꝰ liben¬
ter etiam in cognitũ credas. cupio scire. U. Auctoritati quidẽ me pͥ¬
mũ dehac re credidisse confirmo. S qͥd ueriꝰ quã om̃e bonũ ex
deo esse. &. om̃e iustũ bonũ eẽ: & peccantib penã. rectę facienti¬
bus p̃miũ iustũ ẽẽ: Ex quo conficit᷑. adõ affici & peccantes mise¬
ria. ⁊ rectę facientes beatitateꝰ. Nichil resisto. s quero illud alterũ
qͦ modo noueris. nos ab ipso eẽ. Neq enĩ hoc nc̃. s ab ipso nos uł pę¬

Expanded text:
trium: quod utique si non accepisset, peccare non posset. sus sum, et habemus liberum voluntatis arbitrium, et non nisi eo peccamus. A. Ego quoque memini jam nobis id factum esse perspicuum. Sed nunc interrogavi utrum hoc quod nos habere, et quo nos peccare manifestum est, Deum nobis dedisse scias. E. Nullum alium puto. Ab ipsenim sumus; et sive peccantes, sive recte agentes, ab illo poenam meremur aut praemium. A. Hoc quoque utrum liquido noveris, an auctoritate commotus libenter etiam incognitum credas, cupio scire. E. Auctoritati quidem me primum de hac re credidisse confirmo. Sed quid verius quam omne bonum ex Deo esse, et omne justum bonum esse, et peccantibus poenam recteque facientibus praemium justum esse? Ex quo conficitur a Deo affici, et peccantes miseria, et recte facientes beatitate. 2. A. Nihil resisto: sed quaero illud alterum, quomodo noveris nos ab ipso esse. Neque enim hoc nunc, sed ab ipso nos vel poe
Abbreviated transcription (Latin):
rando solus sentire possũ: ⁊ reflando restituere ñ possũ
ut abste etiam narib ductũ sentiat᷑. Namcȩtera sensi¬
bilia quȩ quã uis sentiamꝰ ñ tñ ea sentiendo in nr̃m
corpꝰ corrupta mutamꝰ: possumꝰ easiue uno tp̃r. siue si¬
gulis uicissim tpr̃ibꝰ ambo sentire: sic ut uł totũ uł par
ipsa quã sentio abste etiã sentiat᷑: qualia sunt siuelux
siue sonꝰ siue corpora quȩ attingimꝰ. ñ tñ ledimꝰ.u. In¬
telligo. A. Manifestũ est gͦ ea quȩ nõ cõmutamꝰ itñ sentũ¬
mꝰ corporis sensib ⁊ ñ ꝑtinere ad nat᷑am sensuũ nostrorũ
ippterea magis nobis esse cõmunia. quia in nr̃m ꝓpͥiun &
quasi pͥuatũ ñ uertunt᷑ atmutant᷑ c. prorsus assentior.
A.Propͥum gͦ & quasi p̾uatũ intelligendũ est. quod unꝰ¬
quisq nr̃m sibi est. &. qđ inse solus sentit. qͣd ad suanna¬

Expanded text:
rando solus sentire possum, et reflando restituere non possum, rando solus sentire possum, et reflando restituere non possum, ut abs te etiam ductum naribus sentiatur. Nam caetera sensibilia quae quamvis sentiamus, non tamen ea sentiendo in nostrum corpus corrupta mutamus, possumus ea, sive uno tempore, sive singulis vicissim temporibus ambo sentire, sicut vel totum vel pars ipsa quam sentio, abs te etiam sentiatur; qualia sunt, sive lux, sive sonus, sive corpora quae attingimus, non tamen laedimus. E. Intelligo. A. Manifestum est ergo ea quae non commutamus et tamen sentimus corporis sensibus, et non pertinere ad naturam sensuum nostrorum, et propterea magis nobis esse communia, quia in nostrum proprium et quasi privatum non vertuntur atque mutantur. E. Prorsus assentior. A. Proprium ergo et quasi privatum intelligendum est, quod unicuique nostrum soli est, et quod in se solus sentit, quod ad suam na
Abbreviated transcription (Latin):
cib & potꝰ. euiꝰ nullã partẽ quã ego ꝑceꝑo. ⁊ tu ꝑcipe pote¬
ris: qͥa ⁊ sinutrices alim̃ta mansa infantib reddũt: illud tñ
qđ inde gustatus rapuerit atq inmandentis uiscera com¬
mutauerit: nullomͦ reuocari poterit. ut inescam refun¬
dat᷑ infantis Gula enim cũ aliqͥd iocunde sapit. etiam si
exiguã tñ irreuocabilẽ partẽ sibi uindi cat: ⁊ hoc cogit
fieri qđ nat᷑ȩ corporis conuenit. Qđ nͥ ita eẽt: nullus rema¬
neret sapor in ore. post ea quã fuerint mansa illa reddita
atq desputata. Qđ etiam de aeris partib rectȩ dici potest
qͥs narib ducimꝰ. Nam etiã sialiqͥd aeris qđ ego reddido
possis etiã tuducere: ñ tñ poteris etiã illud qđ inde in ali¬
m̃tũ meũ cesserit. quia nec reddi potest. Nam etiã naribꝰ
alimentũ nos capere medici docent. quod alim̃tũ & spd¬

Expanded text:
cibus et potus, cujus nullam partem quam ego percepero, et tu percipere potecibus et potus, cujus nullam partem quam ego percepero, et tu percipere poteris: quia et si nutrices alimenta mansa infantibus reddunt, illud tamen quod inde gustatus rapuerit atque in mandentis viscera commutaverit, nullo modo revocari poterit ut in escam refundatur infantis. Gula enim cum aliquid jucunde sapit, etiamsi exiguam, tamen irrevocabilem partem sibi vindicat, et hoc cogit fieri quod naturae corporis convenit: quod nisi ita esset, nullus remaneret sapor in ore posteaquam fuerint mansa illa reddita atque desputa. Quod etiam de aeris partibus recte dici potest, quas naribus ducimus: nam etiamsi aliquid aeris quod ego reddidero, possis etiam tu ducere, non tamen poteris etiam illud, quod inde in alimentum meum cesserit; quia nec reddi potest. Nam etiam naribus alimentum nos capere medici docent: quod alimentum et spi
Abbreviated transcription (Latin):
bo tangamꝰ. ñ singuł partibꝰ s totũ singłi .Cu. fateor hoc mͦ du¬
obꝰ illis suꝑiorib sensib hc̃ tangendi sensũ eẽ simillimũ:
Quidẽ totũ aliquio ambo uno tempore.s partibꝰ singuł. ean¬
dem aut̃ partẽ ñ nͥ tẽporib singulis. Nam nulli parti quam
tacti capis. possũ meũ tactũ ad mouere: nͥ tu remoueris
tuũ A.Uigilantissime respondisti. S oportet te etiam illud
uidere.cum hors omĩũ quȩ sentimꝰ alia sint qͣ ãbo. alia qͦ
singłi sentiamꝰ. ipsos uero sens nr̃os suos quisq singłi sen
tiamꝰ. ut neq ego sentiam sensũ tuũ. neq tumeũ. qͥd dẽ
hisreb quȩ de his sentiunt᷑ a nob̃ ꝑ corporis sensus. io est qͥde
corporalib reb ñ possumꝰ sentire ambos singuli. nͥ qđ itasit
nr̃m ut hoc innos uertere et cõmutare possimꝰ sicuti est

Expanded text:
bo tangamus, non singulis partibus, sed totum singuli. E. Fateor hoc modo dubo tangamus, non singulis partibus, sed totum singuli. E. Fateor hoc modo duobus illis superioribus sensibus, hunc tangendi sensum esse simillimum: quidem totum aliquid ambo uno tempore, sed partibus singulis, eamdem autem partem nonnisi temporibus singulis: nam nulli parti quam tactu capis, possum meum tactum admovere, nisi tu amoveris tuum. 19. A. Vigilantissime respondisti: sed oportet te etiam illud videre, cum horum omnium quae sentimus, alia sint quae ambo, alia quae singuli sentiamus; ipsos vero sensus nostros suos quisde his rebus quae sentiuntur a nobis per corporis sensus, id est quod de corporalibus rebus non possumus sentire ambo, sed singuli, nisi quod ita fit nostrum ut hoc in nos vertere, et commutare possimus, sicuti est
Abbreviated transcription (Latin):
spiro. duco partẽ qͣnta mͥ satis est. ⁊ tuitẽ de toto aliã qͣnta tͥ
dio & tu totũ simul. ⁊ speciem quanlibet: qͦntã ego uideo tantã
& tusimul. s cibi uł potionis alia pars in me aliainte tͣnseat
necesse est Anparũ ista intelligis: u. Immo uͦ aꝑtissima et cer¬
tissima eẽ consentio. A. Nũ censes tangendi sensũ cõparandũ
eẽ oculoꝵ & auriũ sensibus inͦaere de quanc̃ agitur. qua ñ
solũ corpꝰ unũ ambo possumꝰ sentire tangendo. s etiã eand̃
partẽ tu qͦ poteris tangere quã ego tetigero. ut ñsolũ idẽ corpꝰ¬
s e andẽ qͦ. corporis partẽ possimꝰ ambo sentire tangendo
nõ enĩ sicuti cibũ aliquẽ appositũ ñ possumꝰ & ego totũ
& tu totũ capere. cũ ãbo illo uescim᷑: sic etiã intangendo ac¬
cidit. s ⁊ unũ & totũ qđ ego tetigero etiã tupotes. ut id ã¬

Expanded text:
spiro, duco partem quanta mihi satis est, et tu item de toto aliam quanta tibi spiro, duco partem quanta mihi satis est, et tu item de toto aliam quanta tibi dio, et tu totum simul, et speciem quamlibet quantam ego video, tantam et tu simul; sed cibi vel potionis alia pars in me, alia in te transeat necesse est: an parum ista intelligis? E. Imo vero apertissima et certissima esse consentio. 18. A. Num censes tangendi sensum comparandum esse oculorum et aurium sensibus in ea re de qua nunc agitur; quia non solum corpus unum ambo possumus sentire tangendo, sed etiam eamdem partem tu quoque poteris tangere quam ego tetigero, ut non solum idem corpus, sed eamdem quoque corporis partem possimus ambo sentire tangendo? Non enim sicuti cibum aliquem appositum non possumus et ego totum et tu totum capere, cum ambo illo vescimur, sic etiam in tangendo accidit: sed et unum et totum quod ego tetigero, etiam tu potes, ut id am
Abbreviated transcription (Latin):
mentũ. et eiꝰ aeris affectionẽ odore sentire. et itẽ quia exuno
melle uł qͦlibet alio cibo seu potu ambo gustare possumꝰ.
& eiꝰ affectionẽ sapore sentire. quãuis ille unꝰ sit: nr̃i aut̃ sũ
sensꝰ singłi. tͥ tuus ⁊ mͥm̃s. ut unũ odorẽ uł unũ saporẽ cũ ã
bo sentiamꝰ. nec tu tñ eũ meo sensu sentias. nec ego tuo nec a¬
liqͦ uno qͥ utriꝰq nr̃m possit eẽ cõmunit̃. s ꝓrsus mͥ m̃s sensꝰ
sit. ituꝰ tibi.etiã siunꝰ aut odor aut sapor ab utrisq sentiat᷑ hĩc
gͦ isti sensus inueniunt᷑ habere aliqͥd tale. quale illi duo in ui¬
su et auditu: S in eo dispares sunt: qͣntũ ad id qͦd nc̃ agimꝰ
ꝑtinet. qͦd & si unũ aerẽ naribꝰ ambo tͥhimꝰ. aut nullũ cibũ gu¬
stando capimꝰ. ñ tñ eã partẽ aeris duco quã tu. nec eandẽ par¬
tẽ cibi sumoquãtu.s aliã ego. aliã tu: Et ideo de toto aere cũ

Expanded text:
mentum, et ejus aeris affectionem odore sentire: et item quia ex uno mentum, et ejus aeris affectionem odore sentire: et item quia ex uno melle, vel quolibet alio cibo seu potu ambo gustare possumus, et ejus affectionem sapore sentire, quamvis ille unus sit, nostri autem sint sensus singuli, tibi tuus et mihi meus; ut unum odorem vel unum saporec aliquo uno qui utriusque nostrum possit esse communiter, sed prorsus mihi meus sensus sit, et tuus tibi, etiamsi unus aut odor, aut sapor ab utroque sentiatur: hinc ergo isti sensus inveniuntur habere aliquid tale, quale illi duo in visu et auditu: sed in eo dispares sunt, quantum ad id quod nunc agimus pertinet, quod etsi unum aerem naribus ambo trahimus, aut unum cibum gustando capimus; non tamen eam partem aeris duco quam tu, nec eamdem partem cibi sumo quam tu, sed aliam ego, aliam tu: et ideo de toto aere cum
Abbreviated transcription (Latin):
aut lunas. aut luciferos. aut cȩtera huiꝰmodi. qͣnuis suo qͥso
ac ꝓprio sensu ista uideat: Cu. Nullomͦ istuc dixerĩ. A. Ps¬
sumꝰ gͦ uidere uidere unũ aliqͥd multi simul cũ sint sẽ¬
sus nr̃i nob singłis singłi: quib omĩbꝰ illud uñ sentim
qđ simul uidemꝰ: ut quãuis alius senfus meussit. & aliꝰ
tuus. possit tñ fieri ut id qͦd uidemꝰ ñ sit aliud meũ ali¬
simul audire. ut quanuis aliꝰ sit auditꝰ meus aliꝰ tuus.
ñ sit tñ alia mea & alia tua uox quã simul audimꝰ uł a
nuerit & unĩ  totũ audiendũ simul ad sis ambobꝰ.a. st
hoc manifestũ est .A. Iam etiam decȩteris sensibꝰ corporis licet
animum aduertas qđ dicimꝰ: neq omĩno illos qͦd ad hac rẽ
aitinet ita se hab̾e. ut illos duos oculoꝵ & auriũ. neq omĩno¬
ñ ita: Nam qr ex uno aere & ego et tupossumꝰ implere spira¬

Expanded text:
aut lunas, aut luciferos, aut caetera hujusmodi, quamvis suo quisque aut lunas, aut luciferos, aut caetera hujusmodi, quamvis suo quisque ac proprio sensu ista videat? E. Nullo modo istud dixerim. A. Possumus ergo videre unum aliquid multi simul, cum sint sensus nostri nobis singulis singuli, quibus omnibus illud unum sentimus quod simul videmus; ut quamvis alius sensus meus sit, et alius tuus, possit tamen fieri ut id quod videmus, non sit aliud meum, alisimul audire, ut quamvis alius sit auditus meus, alius tuus, non sit tamen alia mea, et alia tua vox quam simul audimus,  totum audiendum simul adsit ambobus. E. hoc manifestum est. 17. A. Jam etiam de caeteris sensibus corporis licet animadvertas quod dicimus, neque omnino illos, quod ad hanc rem attinet, ita se habere ut illos duos oculorum et aurium, neque omnino non ita. Nam quia ex uno aere et ego et tu possumus implere spira