comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
su xp̃i dñi p̾ciosus siclereum
senatum possedit: ip̃m iy locũ
eminentis mausolei eclificatõ¬
ne signauit. Sc̃oꝵ quoꝙ corꝑi¬
b tligna ueneratõne sepultis
eoꝵ uestimenta tunica iudeli¬
cet tiliciũ et calige cliouisii p̾¬
ciosi. et casula sci rustici ar-¬
chipb̃ri: atꝙ clalmatica bea¬
ti eleutherii archidiaconi. ex¬
ceptis portõnib que pro reli-¬
quiis electoꝵ tlnĩ a ficlelib
deuotõe sũpte sunt: us hodie de¬
biti cultꝰ reuerentia conser¬
uantꝰ. Quoꝵ meritis ⁊ precib
eatlẽ uenerabilis femina in
nomĩe sc̃e trinitatis. ex aqua
quãdu superuirerat cele¬
brans ui bona confessione ac¬
martirũ głam: ip̃is interce¬
tlentib mĩgrare promeruit.
si patrociniis cleuotissimi
basilicã suꝑ p̾ciosoꝵ corꝑa mͣr¬

Expanded text:
su Domini pretiosus sidereum su Domini pretiosus sidereum senatum possedit, ipsumque locum eminentis mausolei aedificatione signavit. Sanctorum quoque corporibus digna veneratione sepultis, eorum vestimenta, tunica videlicet, cilicium, et caligae Dionysii pretiosi, et casula sancti Rustici, archipresbyteri, atque dalmatica beati Eleutherii archidiaconi, exceptis portionibus quae pro reliquiis electorum Domini, a fidelium devotione sumptae sunt, usque hodie debiti cultus reverentia conservantur, quorum meritis et precibus, eadem venerabilis femina, in nomine sanctae Trinitatis ex aqua quandiu supervixerat, celebrans, in bona confessione acmartyrum gloriam, ipsis intercedentibus migrare promeruit. sii patrociniis devotissimi, basilicam super pretiosorum mar
Abbreviated transcription (Latin):
ruralis oꝑis laborantes abscon¬
tlũt. locum etiam certo notami¬
ne assignare procurãt: ex quo
eaclẽ tdei fut᷑a plenius femina
ac sibi college xp̃iani. inter
tyonsii corꝑi cõumxerunt. et uene¬
ratõne qua inter persecutoꝵ
rabiẽ poterant cheuotissime fre¬
quentabant. Facta deinceps
satione nec suũ seges negauit
obsequiũ: que tali est fecũda¬
ta pingueline: atq sic in eã
bñficiũ ubertatis effudit: ut
rentuplicatos fructꝰ deuotis¬
sima cultͥx adquireret. et pa¬
tepuisse feruorem: Locũ tãtoꝵ
mrͣm ossa seruãtem. qua epor¬
tia una cum sc̃is dñi sacer¬
dotib. et fideliũ tͣbis reuerẽ¬
tissime satis aggredit᷑: et in¬
cõꝑabilẽ thesaurũ quẽ tliu
sibi. et posteris profut᷑m ser¬
uauit om̃ib patenter eadem
sacratissima die innotuit:
qr beatꝰ dionisius tũ sociis siis
triũphans agonẽ expleuit. ⁊
coronam uictorie acciꝑe de ma¬
nu dñi meruit atꝙ testis ihe¬

Expanded text:
ruralis operis laborantes absconruralis operis laborantes abscondunt: locum etiam certo notamine assignare procurant. Ex quo eadem Dei futura plenius femina, ac sibi collegae Christiani, inter Dionysii corpori conjunxerunt, et veneratione, qua inter persecutorum rabiem poterant, devotissime frequentabant. Facta deinceps satione, nec suum seges negavit obsequium, quae tali est fecundata pinguedine, atque sic se in eam beneficium ubertatis effudit, ut centuplicatos fructus devotissima cultrix acquireret, et patepuisse fervorem, locum tantorum martyrum ossa servantem, qua oportia una cum sanctis Domini sacerdotibus et fidelium turbis reverentissime satis aggreditur, et incomparabilem thesaurum, quem diu sibi et posteris profuturum servavit, omnibus patenter eadem sacratissima die innotuit, qua beatus Dionysius cum sociis suis triumphans agonem explevit, et coronam victoriae accipere de manu Domini meruit, atque testis Je
Abbreviated transcription (Latin):
prudentia bene uolentis femi¬
ne inmutauit iniquoꝵ consilia
lis quedã mat̾ familias catul¬
la nomine que licet paganoꝵ
adhuc errorib necessitate potiꝰ
quã uolũtate teneret᷑ adclicta:
conuerti tamen ad fidem xp̃i
ꝑ erempla martyrũ atꝙ ad
baptismi gram ꝑuenire se de¬
macte uirtutis consiliũ appe¬
tiuit: atq ad cõuiuiũ uenire
Et tlum eis copiam oblate hu-¬
manitatis expendit. a memo¬
ria eoꝵ que susceꝑant agẽda
discussit. Eiclelib ꝙ suis et
familiarissimis noti consciis
secreta ordinatõne cõmittit: ut
substracta furto p̾ciosa corꝑa¬
beatoꝵ diligens elaboraret occł¬
ter quod eis iussum fuerat ex¬
eqũt᷑. furtũ ꝙ laudabile qd̃¬
nemini clampnũ intulic. et õ¬
nib pie credentib lucrũ mari¬
mũ contulit. sexto a memora¬
lib quos tunc seminib iatien¬
tdis p̾scripta mat᷑na in habũdã¬
tia ꝑabat ar̃atiũ: speciẽ agri¬
colarũ pretẽdentes uelut qͥdam

Expanded text:
prudentia benevolentis femiprudentia benevolentis feminae immutavit, iniquorum consilia lis quaedam mater familias, Catulla nomine, quae licet paganorum adhuc erroribus necessitate potius quam voluntate, teneretur addicta, converti tamen ad fidem Christi, per exempla martyrum, atque ad baptismi gratiam pervenire se demactae virtutis consilium appetivit, atque ad convivium venire ditores. Et dum eis copiam oblatae humanitatis expendit, a memoria eorum quae susceperant agenda, discussit, fidelibusque suis et familiaris voti consciis secreta ordinatione comsubtracta furto sanctorum corpora diligens elaboraret occuter quod eis praeceptum fuerat exsequuntur, furtumque laudabile nemini damnum intulit, et omnibus pie credentibus lucrum maximum contulit, sexto a memoralibus, quos tunc seminibus jacendis, praescripta matrona in abundantia parabat arantium, speciem agricolantium praetendentes, velut quiddam
Abbreviated transcription (Latin):
fata larcia conspexisset: ꝓsiliu̾
in inficleliũ turbas et uocifera
te ab inmũclicia ydoloꝵ octubuit
baptizata in remissionẽ p̾catuꝵ
Cuius filiuis iusbilis quem er p̃¬
scripto lisbio iuiro suo susceꝑat
romam tluctꝰ domitiano euis pi¬
lato ꝑ tres cesares militauit
⁊ sub sc̃o masso ep̃o qui t̾cus a be¬
ato dionisio parisioꝵ rexit eccliam
reuersꝰ om̃ib que sunt mũcli
res. et gẽtilium falãge ne conũ¬
si popłi ficdelissumna probata ty
deuoto scõꝵ corꝑa rustici ⁊ eleu¬
therii que in monte ubi ip̃i u¬
na tũ beato clionisio fuerant
martirizati iacebant. ꝓfutura
sibi ad patͦtiniũ colligerent et
tumularẽt: mito consilio elig̃t
tetris sequane profũlis t gur¬
gitib martirũ corꝑa ꝑdenda cõ¬
mittere. Que inposita nauib
atl prouisum gurgitem minis¬
tros uibẽt demergenda ꝑferir.
qui mutat tempꝰ. et quod p̾des¬
tinauit non mutat consiliũ.
qui malũ olofernis conceptum

Expanded text:
fata Larcia conspexisset, prosiluit fata Larcia conspexisset, prosiluit in infidelium turbas, et vociferatte ab immunditia idolorum occubuit baptizata in remissionem peccatorum. Cujus filius Visbius, quem ex pscripto Lisbio viro suo susceperat, Romam ductus, Domitiano evespillatoper tres Caesares militavit, et sub sancto Masso episcopo, qui tertius a beato Dionysio Parisiorum rexit Ecclesiam reversus, omnibus quae sunt mundi res et gentilium phalanges, ne conversi populi fidelissima probataque devotio, sanctorum corpora Rustici et Eleutherii, quae in monte, ubi ipsi una cum beato Dionysio fuerunt martyrisati, jacebant, profutura sibi ad patrocinium colligerent, et tumularent, initio consilio, eligunt terris Sequanae profundisque gurgitibus martyrum corpora perdenda committere. Quae imposita navibus, ad provisum gurgitem ministros jubent demergenda perferrefuturorum, qui mutat tempus, et quod praedestinavit non mutat consilium: qui malum Holophernis conceptum
Abbreviated transcription (Latin):
rũt. Competens proft̃o erat cliui¬
ne clignatõni mirificatũ scm̃
suum ĩ celis talicer cdemõstrare
in terris : qui ad ferocissimos po¬
pulos inclitꝰ nũtuis et confes¬
sor ip̃ius p̾ciosꝰ. succensus igne
diuini amoris constanter sus¬
tinuit supplicia passionis : et
uenit ad societatem angłoꝵ. Hẽ¬
pe nouũ prius et mauditũ mi¬
ratłm eranime corpꝰ uiuẽtis tur¬
rere more. et hominẽ iam mor¬
tuum recto gressu incedere. Setd
qͣmquã sit mirum nõ est tam̃e
cdiffitile preciso capite st̃issimi ui¬
ri corpꝰ. angelico ministerio ĩ
modum uiuẽtis ambulare: cũ
itlem tleus sua omipotentia et
flato spũ cacdauer euis fatile
pp̃ filei sue tõmenclatõnem qͣm
uerat fatile ut iret potuit re¬
gere. qui itl ip̃m corpꝰ de pulue¬
re terre compingens: spũ quo
dignatꝰ est inspirare. idem ꝙ redac¬
tum in tinerẽ dignabit᷑ repara¬
re. et qua uirerat anima uiui¬
lum ꝑhemniter reddere. Quod
stupendum miratłm cũ suꝑus

Expanded text:
. Competens profecto erat divinae dignationi mirificatum sanctum suum in coelis taliter demonstrare in terris, qui ad ferocissimos populos inclytus nuntius et confessor ipsius pretiosus, succensus igne divini amoris, constanter sustinuvenit ad societatem angelorum. Nempe novum, prius et inauditum, miraculum, exanime corpus viventis currere more, et hominem jam mortuum recto gressu incedere. Sed quanquam sit mirum, non est tamen difficile, praeciso capite, sanctissimi viri corpus angelico ministerio in modum viventis ambulare, cum idem Deus sua omnipot cadaver ejus facile propter fidei suae commendationem, quam verat facile ut iret, potuit regere, qui idipsum corpus de pulvere terrae compingens, spiritum, quo dignatus est inspirare: idemque redactum in cinerem dignabitur reparare, et qua vixerat anima, vividum perenniter reddere. Quod stupendum miraculum, cum superius
Abbreviated transcription (Latin):
tũt᷑. Tũq extĩtto acd or̃onẽ eiꝰ fornacis
ĩcendio b̾s dñi põtifex clyonisius
fuisset spẽdidior auro ecluctꝰ: pati¬
bulo truciarie stipitis tõmẽtaliũ
istrumc̃toꝵ cõfixione appẽditur.
tũctis spectãtib p̾dicans cluitius
tortꝰ nec morturiꝰ cłrponit᷑ et in car¬
cere glaucini tres simul tlñi elecłi
tũ ficleliũ multitudĩe recludũtur.
Bucebãt᷑ sane a tlelicto obligatis iꝰ¬
tĩ in uĩcłis cõdẽpnãcli adãpnatis. et
ĩnocẽtes a nocẽtib exponũt᷑. Ibi cũ
post multas et ꝑ necessarias ppłi qͥ

Expanded text:
tuntur. Cumque exstincto ad orationem ejus fornacis tuntur. Cumque exstincto ad orationem ejus fornacis incendio, beatus Domini pontifex Dionysius fuisset splendidior auro eductus, patibulo cruciarii stipitis, tormentalium instrumentorum confixione appenditur. cunctis spectantibus praedicans, diutius tortus nec mortuus, deponitur, et in carcere Glaucini, tres simul electi Domini, cum fidelium multitudine recluduntur. Ducebantur sane a delicto obligatis, justi in vinculis, condemnandi a damnatis, et innocentes a nocentibus exponuntur. Ubi cum post
Abbreviated transcription (Latin):
di patriᷤᷤ uirtꝰ et sapĩa. qui dixisti
cũ tͥsisieris ꝑ ignẽ flãme nõ noce¬
bũt te: et declisti michi periculo¬
siorẽ ignẽ in cupiclitatib uĩcere
fac et ad nõis tui głam hãc adusti¬
ont̃ me suꝑare. Et sic rũ ambusto
toto corꝑe fuisset leuatꝰ acl bestias fe¬
icissimas ii rabiẽ multo ieiunio¬
exritatas prorectꝰ subrigit᷑. Quas ꝯ
impetu ualiclissimo cõspexisset ac¬
turrere: cõtͣ faciẽs signũ rrucis et
suspiciens in celum ait. Tu clñe qͥ
semꝑ itlẽ es. aclesto nũc michi eãtlẽ
potentiã exerendo: qũã in lacuser¬
uo tuo tlanicli miscłiter cõtulisti.
Preuenientes autẽ ad eũ bestie: mã¬
suerissime procedebãt ei. Preꝑant᷑
quoꝙ ingentia ilibani incẽdia. et ĩ
ea iur dñi clionisiꝰ uerillo sc̃e crucis
naria cõcrematõne egrediar: uore
qui rũpheã ignitã in tustodiã ꝑadi
et ad penas similes uoto ꝓmptissimo
aꝓperãtes: uĩcti differũt᷑. nõ dimit¬

Expanded text:
Patris, virtus et sapientia, qui dixit: Cum transieris per ignem, flammae non nocebunt te: et dedisti mihi periculosiorem ignem in cupiditatibus vincere, fac et ad nominis tui gloriam hanc adustionem me superare, et sic cum ambusto toto corpore fuisset levatus, ad bestias ferocissimas, in rabiem multo jejuniexcitatas, projectus subrigitur. Quos cum impetu validissimo conspexisset accurrere, contra eas faciens signum crucis, et suspiciens in coelum, ait: Tu, Domine, qui semper idem es, adesto nunc mihi, eamdem potentiam exerendo, quam in lacu servo tuo Danieli misericorditer contulisti. Pervenientes autem ad eum bestiae, mansuetissime procidebant ei. Praeparantur quoque ingentia clibani incendia, et in ea vir Domini S. Dionysius, vexillo sanctae crucis naria concrematione egrediar: roreqqui rhomphaeam ignitam in custodiam paradiset ad poenas similes voto promptissimo properantes, vincti differuntur, non dimit
Abbreviated transcription (Latin):
mia eloquẽtia. et profũdissimoꝵ u̾
hominũ ĩ ppłi secluctõne. unatũ ma¬
gitis p̾stigiis orbi pene romano tal¬
lere te m̾otuerit. Er his enĩ satis
rome auduuimꝰ. Tantũ edicito si
mãgni prĩcipit domitiani iussis
obetlire. et mortaliũ d̾oꝵ iura uene¬
rari tlisponitis. Sin autem nõ uer¬
boꝵ seclu̾berũ cõflictatõne uobiscũ
rerẽt᷑. quedã niclite familie matro¬
na nobilis multo comitatu stipa¬
tanomĩe larcia suꝑuenit. cõpellãs
p̾fcm̃ adionisio ionico agnomine
makario iurũ suũ lisbium magi¬
cis artib mẽte captũ: et eius tͣns¬
gressionib sociatũ. Qui statim
quesitꝰ reꝑtꝰ est et adcluctꝰ. atip¬

Expanded text:
rofundissimorum humanam in populi seductione, una cum magicis praestigiis, orbi pene Romano callere innotuerit. Ex his enim Romae satis audivimus; tantum edicito si magni principis Domitiani jussis obedire, et immortalium deorum jura venerari disponitis; sin autem, non verborum, sed verberum conflictatione vobiscum rerentur, quaedam inclytae familiae matrona nobilis, multo comitatu stipata, nomine Larcia supervenit, compellans praefectum, a Dionysio Ionico, agnomine Macario, virum suum Lisbium magicis artibus mente captum, et ejus transgressionibus sociatum. Qui statim quaesitus, repertus est et adduct
Abbreviated transcription (Latin):
tlunt᷑. Inde ꝙꝑ acd p̾fecti auditõnem
reclucti in catasta extẽsi ⁊ flagella¬
ti: dño gr̃as referebãt. Tunc beatissi¬
mꝰ et acceptabilis d̾o hostia tlionisius
in ocłis suoꝵ suꝑ lectũ ferreũ suppo¬
sitis flãmis nudꝰ ertẽsꝰ est: et cãta¬
bat clices. Ignitũ eloqͥũ tuũ dñe ue¬
hemẽter: et seruuꝰ tuus tlilexit il¬

Expanded text:
uduntur. Indeque ad praefecti auditionem reducti, in catastis extensi et flagellati, Domino gratias referebant. Tunc beatissimus et acceptabilis Domino hostia Dionysius, in oculis suorum super lectum ferreum, suppositis flammis, nudus extensus est et cantabat, dicens: Ignitum eloquium tuum, Domine, vehementer, et servus tuus
Abbreviated transcription (Latin):
gallias. gẽtilitatis feruere cogno¬
uit errorc̃: illuc intͥpidus. et ca¬
lore fidci armatꝰ accessit. ac lute¬
tiam parisioꝵ dño ducente ꝑue¬
nit. Doctrmaꝙ p̾clarus mira¬
culis coruscãs it uirtutũ signis
que atheniẽtium magister paulo

Expanded text:
Gallias gentilitatis fervere cognoGallias gentilitatis fervere cognovit errorem, illuc intrepidus et calore fidei armatus accessit, ac Lutetiam Parisiorum, Domino ducente, pervenit, doctrinaque praeclarus, miraculis coruscans, et virtutum signis, quae Atheniensium
Abbreviated transcription (Latin):
auctoritate om̃em suscipiens
cllliã. opꝰ fac euugłiste minis¬
terium tuũ ĩple. ut xp̃i no¬
ticia per te ubiꝙ diffusa: a
dño in die retͥbutonis merra¬
ris audire. Euge serue bone et
fidelis: quia suꝑ pauca fiusti fi¬
delis supͣ multa te cõstituã. in¬
tra i gaudiũ lñi tui. Et ne uere
plus laborat. plus m̾cedis accipi¬
et. Socios quoꝙ ei ⁊ cõministros
uerbi plures et probatos uiros
adhibuit: illi ꝙ dixit. Sicut fu
tecũ m om̃ib qͦcũq te uerteris.
Esto robustꝰ: tu enĩ maximã et
innumerabilẽ popłi multitudi¬
nẽ intduces in uerã reꝓmissionis
t̾ram filioꝵ isrhł. Et dans pacẽ
in partes necessarias prouit riui¬
sum fuerat destinatis: id̾e ma¬
Rarius clionisius. qui seclis a¬
płice pͥulegio tͣdente sibi beato
clemẽte pet apłi successore uerbi
eroganda susceꝑat. beatissimi
pr̃icipis apłoꝵ. et magr̃i sui
informatꝰ erẽplo: qui romane cͥ¬
elelitati se propter nomen iħu

Expanded text:
auctoritate, omnem suscipiens Galliam, opus fac evangelistae, ministerium tuum imple, ut Christi notitia per te ubique diffusa, a Domino in diebus retributionis merearis audire: Euge, serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam, intra in gaudium Domini tui; et ne vereaplus laborat, plus mercedis accipiet. Socios quoque ei et comministros verbi plures et probatos viros adhibuit, illique dixit: Sicut fuitecum in omnibus, quocunque te verteris. Esto robustus: tu enim maximam et innumerabilem populi multitudinem introduces in veram repromissionis terram filiorum Israel. Et dans pacem in partes necessarias, prout ei visum fuerat, destinatis, idem Macarius Dionysius, qui sedis apostolicae privilegio, tradente sibi beato Clemente Petri apostoli successore, verbi eroganda susceperat, beatissimi principis apostolorum et Magistri informatus exemplo, qui Romanae crudelitati se propter Jesu Chris
Abbreviated transcription (Latin):
cleliũ multitudinẽ nõ ualerẽt. hac
calliditate sue artis instrurit. quo
esfi cerẽt᷑ cõpotes uoti sui. ut domiti¬
ano qui post neronẽ ꝑditionis filiũ
scd̃am ꝑsecutõnẽ in xp̃ĩanos exereuit
suꝑ uirtutẽ et p̃dicatõnis p̾como scĩ

Expanded text:
delium multitudinem non valerent, hac calliditate suae artis instruxit, quo efficerentur compotes voti sui, ut Domitiano, qui post Neronem, perditionis filium, secundam persecutionem in Christianos exercuit, super virtutem et praedicationis praeconio s
Abbreviated transcription (Latin):
uit. nõ ueritꝰ incredule gentis
expetere feritatem: quia uirtu¬
tem suam p̾teritarũ penarũ re¬
cordatio roborabat. tormẽtis exꝑ¬
tꝰ multis. morte tandẽ erecuturũ
se uitã: tota nichilominꝰ intẽtione
cdesiderans. ut qui iam erat xp̃i nõis.
ne mereret᷑ ⁊ martir. Lunc mẽ¬
morata parisioꝵ ciuitas ut sedes
regia. et cõuẽtu galloꝵ ac germano¬
rũ. et nobilitate pollebat᷑: qr erat
salubris aere. iocimda flumine.
fecũda t̾ris. arborib nemorosa. ⁊
iuneis uberrima. cõstipata ppłis.
referta ꝯmertiis. ac uariis cõme¬
atib: unda fluminis circũf luen¬
te. Que siquidẽ inter multrns¬
cda cõmoditatũ genera. etiã alueo su¬
o magnã piscium copiam ciuibus
constãtia roboratꝰ accessisset ĩ tͤpidris

Expanded text:
non veritus incredulae gentis expetere feritatem, quia virtutem suam praeteritarum poenarum recordatio roborabat, tormentis expertus multis, morte tandem assecuturum se vitam: tota nihilominus intentione desiderans, ut qui jam erat Christi nomine mereretur et martyr. Tunc memorata Parisiorum civitas, ut sedes regia, et conventu Gallorum ac Germanorum, et nobilitate pollebat: quia erat salubris aere, jucunda flumine, fecunda terris, arboribus nemorosa, et vineis uberrima, constipata populis, referta commerciis ac variis commeatibus, unda fluminis circumfluente. Quae siquidem inter multimoda commoditatum genera, etiam alveo suo magnam piscium copiam civibus constantia roboratus accessisset intrepidus
Abbreviated transcription (Latin):
gr̃o meb petͦ tͣdidit. ⁊ ego sce he¬
reditatis iure suscepi. ut in li¬
gandi soluẽdi q auctoritate
tibi semꝑ p̾sto sit diuina potes¬
tas: nr̃is or̃onib comitatꝰ. it

Expanded text:
ro meo Petro tradidit, et ego sanctae haereditatis jure suscepi, ut in ligandi solvendique auctoritate tibi semper praesto sit divina potestas, nostris orationibus comitatus, et
Abbreviated transcription (Latin):
et ab eo expetiit: quatinus ꝓ illo
ipsius dei quem predicabat mise¬
ricordiam dep̾caretur. ut illius
cultor uerus et suus mereretur
die cum paulus ageret iter: cecꝰ
quidam cepit cum obsecrationis
uocib compellare. Sẽs autem
apłs crucis signum clausis a na-¬
tiuitate eius oculis imposuit di¬
cens. Xp̃c dominus et magister
ñr qui oculis lutum imposuit
ceci nati et lumen ei restituit:
ipse te potentia sua illuminet.
Quem mox uidentem his est uer¬
bis affatus: uade inquiens ad
dyonisium et dic ei. quia paulꝰ
seruus ih̃u xp̃i ad te me misit: ut
memor sponsionis tue ad eum
uenire non differas quo baptiꝰ¬

Expanded text:
et ab illo expetiit, quatenus pro illo et ab illo expetiit, quatenus pro illo ipsius Dei, quem praedicabat, misericordiam deprecaretur, ut illius cultor verus et suus mereretur die, cum Paulus ageret iter, caecus quidam coepit eum obsecrationis vocibus compellare. Sanctus autem apostolus, crucis signum clausis a nativitate ejus oculis imposuit, dicens: Christus Dominus et magister noster, qui oculis lutum imposuit caeci nati, et lumen restituit ei , ipse te potentia sua illuminet. Quem mox videntem his est verbis affatus: vade, inquiens ad Dionysium, et dic ei quia Paulus servus Jesu Christi ad te me misit, ut memor sponsionis tuae, ad eum venire non differas, quo bapti
Abbreviated transcription (Latin):
Illum deum predico uobis: quem
incognitum appellatis. Natus
enim ex maria uirgine. passus
sub pontio pilato pro salute hu¬
mana: mortuus resurrexit. celosq
ascendens sedet in dextera dei pa¬
quem facta sunt ommia et uen¬
turus est in fine seculi uidex oĩ¬
um que geruntur. Qui notus ẽ
iam inuidea deus: et magnum
buistis modo cognoscite: quia
ip̃e est deus solus. et preter eum
non est alter. qui nos de morte.
sanguinis sui precio reduxit ad
uitam: qui celum et terram ho¬
mines scilicet. et angłos inunita¬
te regni sui coniunxit. qui mor¬
tificat iustus. et uiuificat pius
gula ꝑlustrante: commendando
tate athemenses ꝓpter ip̃am no¬
uitatem officiosissime acceptabãt:
dyonisius ueram doctrinam et
dognna salutis audiens et nichil
esse Ydola quib seruiebat: quin
magis demonia quam deos esse
cognoscens: sc̃m uero sp̃m et u̾ba
uitalia in pauli doctrina euidẽ¬
tissime sentiens. diuino lumine
corde tactus eidem paulo cessit:

Expanded text:
Illum Deum praedico vobis, quem Illum Deum praedico vobis, quem incognitum appellatis. Natus enim ex Maria virgine, passus sub Pontio Pilato pro salute humana mortuus, resurrexit, coelosque ascendens, sedet in dextera Dei Paquem facta sunt omnia, et venturus est in fine saeculi judex omnium quae geruntur. Qui natus est in Judaea Deus, et magnum buistis, modo cognoscite, quia ipse est Deus solus, et praeter eum non est alter , qui nos de morte, sanguinis sui pretio reduxit ad vitam, qui coelum et terram, homines scilicet et angelos, in unitate regni sui conjunxit, qui mortificat justus et vivificat pius:gula perlustrante, commendando tate Athenienses, propter ipsam novitatem officiosissime acceptabant, Dionysius veram doctrinam et dogma salutis audiens, et nihil esse idola, quibus serviebat, quin magis daemonia quam deos esse cognoscens, sanctum vero Spiritum et verba vitalia in Pauli doctrina evidentissime sentiens, divino lumine corde tactus, eidem Paulo cessit,
Abbreviated transcription (Latin):
in tam spacioso et uenerabili lo¬
co inseruiret. Cui respondit dyo¬
nisius. Deos quos coluerunt
patres nr̃i quorum uirtute et
sollertia mater terra continet᷑.
hos colunus et adoramus. Aras
quas uides: martis et herculis.
mercurii et puapi nomine et
honore. sacrate sunt. Dum uͦ
paulus singula altaria et si¬
mulacra falsorum deorum ꝑ¬
lustrasset: int̾ ceteras aras rep¬
perit altare unum cui erat
titulus suꝑscriptus deo igno¬
to. Et conuersus ad eum paulꝰ:
interrogauit eum dicens. Qͥs
est ille ds̃ ignotus: Ad quem
dyonisius. Adhuc inquit non
est ip̃e deus demonstratus. int̾
deos: sed est incognitus nobis:
et seculo uenturo futurus. Ip̃e
est enim deus qui regnaturus
est in celo et in terra: et regnũ
ip̃ius non accipiet finem. Sub
uobis iudetur: homo erit an
sius dicens. Uerus deus et uerꝰ
homo: et ip̃e renouaturus est
mundum. Sed adhuc incognitꝰ
est hominib: qm̃ apud deum in
celo conu̾satio eius est. Et ait paulꝰ.

Expanded text:
in tam spatioso et venerabili loin tam spatioso et venerabili loco inserviret. Cui respondit Dionysius: Deos quos coluerunt patres nostri, quorum virtute et solertia mater terra continetur, hos colimus et adoramus: aras, quas vides, Martis et Herculis, Mercurii et Priapi nomine et honore sacratae sunt. Dum vero Paulus singula altaria et simulacra falsorum deorum perlustrasset, inter caeteras aras reperit altare unum, cui erat titulus superscriptus, Deo ignoto. Et conversus ad eum Paulus, interrogavit illum dicens: Quis est ille Deus incognitus? Ad quem Dionysius: adhuc, inquit, non est ipse Deus demodeos, sed est incognitus uobis, et seculo uenturo futurus. Ipse enim est deus qui regnaturus est in celo et in terra et regnum eius non accipet finem». uobis uidetur: homo erit an sius respondit: «Verus deus et uerus homo, et ipse renouaturus emundum: sed adhuc incognitus est hominibus, quoniam apud Deum in coelo ejus conversatio est. Et ait Paulus:
Abbreviated transcription (Latin):
obtexit caligine: earumdem te¬
nebrarum signo antea inuiso et
inaudito: attonitus: ut om̃ium
litterarum disciplinis edoctus
dixit. Hec nox quam nr̃is oculis
nouam descendisse miramur:
totius mundi neram lucem ad¬
uenturam signauit: atq deum
humano generi el fulsurum. se¬
rena dignatione dictauit. unde
expletis pro quib prexerat feli¬
citer rediit: arciq totius urbis
athene p̾erat: et curie ariopagi
presidens omnium negotiorũ
ciuilium publice et priuatimn
ut nobilior nobilissimis mode¬
ramina disponebat atq inter
primos primus: sofistica et sil¬
logistica unu̾salium doctrinax
acumina et strophas infulatus
toga philosophica ciuib ac in¬
diq ad idstudium confluenib
ꝓfundebat. Hunc siquidem ua¬
tem qui olim paganis ad huc
uiscerib tanti misterii qd̾ uentũ
erat quasi uenturum ualuit re¬
serare ut pote loci primatem tuil.
ariopagum adisset: erectis ad
uerbum omnium aurib inter¬
rogare specialiter cepit paulis
quid coleret: et quib numinib

Expanded text:
obtexit caligine, earumdem tenebrarum signo antea inviso et inaudito attonitus, ut omnium litterarum disciplinis edoctus, dixit: haec nox, quam nostris oculis novam descendisse miramur, totius mundi veram lucem adventuram signavit, atque Deum humano generi effulsurum, serena dignatione dictavit. CAPUT VI. Unde expletis, pro quibus perrexerat, feliciter rediit, arcique totius urbis Athenae praeerat, et curiae Areopagi praesidens omnium negotiorum civilium publice et privatim ut nobilior nobilissimis moderamina disponebat, atque inter primos primus sophistica et syllogistica universalium doctrinarum acumina, et strophas, infulatus toga philosophica civibus ac undique ad id studium confluentibus profundebat. Hunc si quidem vatem, qui olim paganus adhuc visceribus tanti mysterii quod ventum erat, quasi venturum valuit reserare, ut pote loci primatem, cum Areopagum adisset, erectis ad verbum omnium auribus, interrogare specialiter coepit Paulus, quid coleret, et quibus numinibus
Abbreviated transcription (Latin):
stis hominis simulachra staturo
dieb a pastorib uenerabantur.
Que regio panospagos appellatur:
ex nomine siluani et faun. Gre¬
ci enim siluanum. pan. et faunos
ficarios. pannas uocitant. Tercia
regio possedonos pagos appellat᷑
que intendit portum neptun.
Possedon namq grece neptunꝰ di¬
citur. Cuius simulachrum et dia¬
ne effigiem. egei ibrdem colebant:
et quo recursus. totius pplĩ luna
renascente. in multis functionib
confluebant. Quarta regio in ea¬
dem urbe est: ubi idolum mar¬
tis et simulacrum herculis. in
colle tritonii montis. in medio
urbis positi steterat ad colendũ
multis immolationib et de lu¬
sionib martem et herculem ques
illi deos maximos et fortissimos
adorabant. Ubi etiam exercebant᷑¬

Expanded text:
stium hominum simulacra statutis stium hominum simulacra statutis diebus a pastoribus venerabantur; quae regio Pagos appellatur ex nomine Sylvani et Fauni: Graeci enim Sylvanum Pan, et Faunos ficarios Panitas vocitant. Tertia regio Possedonos pagos appellatur, quae intendit portum Neptuni: Possedon namque Graece, Neptunus dicitur, cujus simulacrum et Dianae effigiem Aegii ibidem colebant: et quo recursus totius populi, luna renascente, in multis functionibus confluebat. Quarta regio in eadem urbe est, ubi idolum Martis et simulacrum Herculis in colle Tritonii montis, in medio urbis positi, steterat, ad colendum multis immolationibus et delationibus Martem et Herculem, quos illi deos maximos et fortissimos adorabant. Ubi etiam exercebant
Abbreviated transcription (Latin):
tes. et aristoteles ceteriq inuento¬
res. et ꝓpagatores totius pericie st̃
exorti: et in toto orbe suis p̾sentia
et temꝑib nr̃is memoria fulgent.
In hac sũmoꝵe urbe temꝑib cicro¬
pis et menandri regumq succeden¬
tium cultus simulachroꝵ et statua¬
rum adoratio. idolorumq suꝑsti¬
tiosa religio primo est reperta: et
sanctionib propalata. Hec quoq
in ꝓuectu sui est minerue sacͣta:
et ip̃i eius de noĩe nomen apta¬
tum. Nec prima cunctarũ urbiũ
leges condidit: et aliis iura uel tͣ
regionib: dist̾minata signatur.
Prima regio est que egeum mare
respicit. inqua situs mons extat
suꝑeminens rirbi. ubi saturni et¬
priapi auree statue uariarum illu¬
sionum colebantur dementus. Hec
enim regio leronospagos appellat᷑
ex saturni nomine qui grece lero¬
nos uocatur. Secilã regio est athe
ne que respicit trachiam. ubi tere¬
bintus mire magnitudinis me¬
rat. sub qua siluani et fauni agre¬

Expanded text:
ras ac Aristoteles, caeterique inventoras ac Aristoteles, caeterique inventores et propagatores totius peritiae sunt exorti, et in toto orbe suis praesentia, et temporibus nostris memoria fulgent. In hac summopere urbe temporibus Cecropis et Menandri, regumque succedentium cultus simulacrorum et statuarum adoratio, idolorumque superstitiosa religio primo est reperta, et sanctionibus propalata. Haec quoque in provectu sui est Minervae sacrata, et ipsi ejus de nomine nomen aptatum. Haec prima cunctarum urbium leges condidit, et aliis jura vel traregionibus disterminata signatur: Prima regio est, quae Aegeum mare respicit, in qua situs mons exstat supereminens urbi, ubi Saturni etPriapi aureae statuae variarum illusionum colebantur dementiis: haec enim regio Kronos pagos appellatur ex Saturni nomine, qui Graece Kronos vocatur. Secunda regio Athenae est, quae respicit Thraciam, ubi terebynthus mirae magnitudinis inerat, sub qua Sylvani et Fauni agre
Abbreviated transcription (Latin):
quomodo a deo constitutus magist᷑
omnium gentium ꝑagrans suꝑio¬
res et uicmnas ciuitates: temꝑe quo
princeps cladius agebat in sceptͥs
um magnarum metropolis in cõ¬
finio trachie. prospiciens lacede¬
monie terminos posita. media
inter achaiam et macedoniam ra-¬
cet qua nichil habuit grecia cla¬
rius. situ terrarum eminentibus
et frequentib collib montuosa.
antiqua scriptorum facundia pa¬
terna uiscera et materna ubera
appellata: ionici maris faucibus
batalassi more int̾ clusa. egeum
pelagus a leua contingit. urbs
num incrementũ glosa. Cuiꝰ ciui¬
bus non dedit initium collecta
natiuitas: sed que illis sedes eadem
est et origo. Terrarum fertilitate
opulenta. fandi et eloquentie nu¬
trix: philosophorum et sapientiũ
genitrix: artium liberalium et di¬
uitiarum omniũ copia. pre urbi¬
bus cunctis emicuit. Hec sita est
in actica elladis ꝓuintia qua ci¬
crox et menander. reges generosi
splenduerunt. ubi apollo hippocͤ¬

Expanded text:
quomodo a Deo constitutus magister quomodo a Deo constitutus magister omnium gentium, peragrans superiores et vicinas civitates, tempore quo princeps Claudius agebat in sceptrisum magnarum metropolis in confinio Thraciae prospiciens Lacedaemoniae terminos, posita media inter Achaiam et Macedoniam jacet, qua nihil habuit Graecia clarius situ terrarum, eminentibus et frequentibus collibus montuosa, antiqua scriptorum facundia, paterna viscera et materna ubera appellata: Ionici maris faucibus, bithalassi more, interclusa, Aegeum pelagus a laeva contingit. Urbs num incrementum gloriosa: cujus civibus non dedit initium collecta nativitas: sed quae illis sedes, eadem est et origo: terrarum fertilitate opulenta, fandi et eloquentiae nutrix, philosophorum et sapientium genitrix, artium liberalium et divitiarum omnium copia prae urbibus cunctis emicuit. Haec sita est in Attica Helladis provincia, qua Cecrops et Menander, reges generosi, splenduerunt: ubi Apollo et Hippoc
Abbreviated transcription (Latin):
passionem. et ado¬
randam eius ab
inferis resurrectõ¬
nem. seu in celos głosam ascensio¬
nem qua se manifestauit diuim¬
tate numquam defuisse quo re-¬
diit inuniu̾sis gentib apłorum
p̾dicatio ꝓfutura successit. ita ut
fide crescente. multi mererentur
fieri xp̃i nominis confessores: qͦs
catholica postmodum gaudet¬
mater eccł̃ia ꝓmeruisse mrres:
cum imminere suas cernerent
tuorum p̾stitisti esse et non uulne¬
ra: sed inter cetera charismatum
dona talem tius testib tribuisti
ꝓ labore mercedem ut nullum tuo¬
rum fuisse gaudeat hostis in bel¬
lem. Quin immo ꝑpetuum eis es
largitus triumphum: ut eccłie tue
semꝑ sint in exemplum. De quoꝵ
collegio beatus paulus apłs quem
celo p̾sidens humanitas. et benig¬
nitas saluatoris nr̃i dei. compellãs
saulum strauit. ac paulum statuit:
corumq merito ac numero socia¬
uit replens xp̃i cuͣungłio non so¬
lum abiherosolimis. usq in illi¬
ricum uerum et usq ad t̾minos.

Expanded text:
passionem, et adorandam ejus ab inferis resurrectionem, seu in coelos gloriosam ascensionem qua se manifestavit divinitate nunquam defuisse, quo rediit, in universis gentibus apostolorum praedicatio profutura successit, ita ut fide crescente, multi mererentur fieri Christi nominis confessores, quos catholica postmodum mater Ecclesia, promeruisse martyres cum imminere suas cernerent tuorum praestitisti esse, et non vulnera: sed inter caetera charismatum munera, talem tuis testibus tribuisti pro labore mercedem, ut nullum tuorum fuisse gaudeat hostis imbellem: quinimo perpetuum illis es largitus triumphum, ut Ecclesiae tuae semper sint in exemplum. De quorum collegio beatus Paulus apostolus, quem coelo praesidens humanitas et benignitas Salvatoris nostri Dei, compellans Saulum stravit, ac Paulum statuit, eorumque merito ac numero sociavit, replens Christi Evangelio, non solum ab Hierosolymis usque in Illyricum, verum et usque ad terminos,
Abbreviated transcription (Latin):
xp̃o. merita eoꝵ uirtutũ pro¬
bantꝰ mõstrari frequẽtia.
Quoꝵ miratłoꝵ insignia nõ
solũ sermo p̾ualet enarrare
uerũ nec ip̃is queũt huma¬
nis mẽtib cõprehencli. Unde
nec tlignitas honoris et ma¬
gnificentie eoꝵ hõis cogita¬
tu potest attingi. Erperiũtꝰ
tamẽ infirmĩ: ac quib c̾ꝙ
anxietatib afflicti. in rodẽ
loco. et ubit clĩ clemẽtiam

Expanded text:
o, merita eorum virtutum probantur monstrari frequentia. Quorum miraculorum insignia, non solum sermo non praevalet enarrare; verum nec ipsis queunt humanis mentibus comprehendi. Unde nec dignitas honoris et magnificentiae eorum hominis cogitatu potest attingi. Experiuntur tamen infirmi ac quibuscunque anxietatibus afflicti, in eodem loco et ubicunque Domini clementiam
Abbreviated transcription (Latin):
gloriosus dñi atheniẽsiũ archi¬
ep̃c clionisius. mox ut se mui¬
cũ honore susceptꝰ. et pro scĩ¬
tatis ac eruditõnis sue reue¬
rẽtia. ser anterioris fraterni¬
tatis. cõiũctione. loco maxime
ueneratõnis est habitꝰ. Cum
quo etiam pro inutua collocu¬
tione apłicaꝵ sanctionũ et
dulcedine spu̾alis. dilectionis
aliquãdiu familiarissime con¬
uersatꝰ. in modici amoris ut̾eꝑ
iuĩculis sese cõstrinxerũt. Sed
it oriẽtali idest sci̾ssimo dioni¬
sio occidẽtales tene bras uellet
sua gr̃a illustrare. ⁊ murum
ualidissimũ infidelitatis qui
totuis gallie. et germanie t̾¬
minos pene ĩremediabiliter &r¬
cupauerat prouideret arite
tali destruere. tãto ꝙ peritissi¬
me eloquẽtie spicło gẽtilicatẽ
ꝑfodi. quo ante ut munitissi¬
ma defe̾sione erat solita gratu¬
lari: atꝙ om̃em hãc galliam.
ip̃ius dionisii apłatu dispone¬
ret subleuari. quã mercurio
demoniea seruitute cõstabat
miserabilter ãcillari: beati clem̃¬

Expanded text:
gloriosus Domini Atheniensium archiepiscopus Dionysius mox, ut se potcum honore susceptus, ac pro sanctitatis ac eruditionis suae reverentia seu anterioris fraternitatis conjunctione loco maximae venerationis est habitus. Cum quo etiam pro mutua collocutione apostolicarum sanctionum, et dulcedine spiritualis dilectionis, aliquandiu familiarissime conversatus, immodici amoris uterque vinculis sese constrinxerunt. Sed et orientali, id est sanctissimo Dionysio, occidentales tenebras vellet gratia sua illustrare, et murum validissimum infidelitatis qui totius Galliae et Germaniae terminos pene irremediabiliter occupaverat, provideret ariete tali destruere, tantoque peritissimae eloquentiae spiculo gentilitatem perfodi, quo ante, ut munitissima defensione erat solita gratulari, atque omnem hanc Galliam ipsius Dionysii apostolatu disponeret sublevari, quam Mercurio daemoniaca servitute constabat miserabiliter ancillari, beati Clemen
Abbreviated transcription (Latin):
te athenienses ꝓmoti: quadam
die paulum ad ariopagum du¬
xissent. ut ibi examen sua doctri¬
na acciperet: adorsus est dionisi¬
um qui ob plenitudinem diue
suꝑnorum numinur scientiẽ
theosophus id est deum sapiens.
et aregione urbis qua sedulo cõ¬
morabatur. et in natis principa¬
bat ariopagita genuino quasi
uocabulo utebatur. altissimo sã¬
guine primi et magni dionisii
non illius. semele. uel deucalio¬
nis: sed eius qui uitis inuentor
apud athenas insignis est ha¬
bitus. longissima et clara proge¬
nie propagatus. Hic namq an¬
nos etatis quinq et uginti a¬
gens. et cunctis pene artib co¬
piosus imbutus. crementi studio
exitus una cum apollofanio con¬
philosopho suo astrologice disci¬
pline uoto egipti. diapolim tnͣs¬
migrauit. ubi simul cum eo de¬
gens: quando deus homo dñs
uidia iudeorum cruci pependit
affixus: et sol sui domini mortẽ
pauescens lucis sue radios in te¬
atq orbis climata tenebrarũ¬

Expanded text:
te Athenienses permoti, quadam te Athenienses permoti, quadam die Paulum ad Areopagum duxissent, ut ibi examen sua doctrina acciperet, adorsus est Dionysium, qui ob plenitudinem divinae supernorum numinum scientiae, Theosophus, id est Deum sapiens, et a regione urbis, qua sedulo commorabatur, et innatus principabatur, areopagita genuino quasi vocabulo utebatur, altissimo sanguine primi et magni Dionysii, non illius Semelae vel Deucalionis, sed ejus qui vitis inventor apud Athenas insignis est habitus, longissima et clara propagine propagatus. Hic namque annos aetatis quinque et viginti agens, et cunctis pene artibus copiose imbutus, crementi studio excitus, una cum Apollophanio conphilosopho suo astrologicae disciplinae voto Aegypti Heliopolim transmigravit. Ubi simul cum eo degens, quando Deus homo, Domividia Judaeorum cruci pependit affixus, et sol sui Domini mortem pavescens, lucis suae radios in teatque orbis climata tenebraru
Abbreviated transcription (Latin):
nobilis erat. qui sinmistes. id est
consecretalis. apollolronos pa¬
gita. qm̃ in eadem urbis regione
ceteros p̾cellebat nominabatur
cuiusdam apollinis nobilissimi
athenientium principis ꝓsapra
diriuatus. Cuius pater nichola¬
us uir magni in genii. litterarũ
studio pollens. cui is et argolice
artis magister fuit. Huius igit᷑
filius apollo dum int̾ philoso¬
phorum scolas clarus haberet᷑.
et autenticas bibliothecas reuol¬
ueret: deditusq esset philoso¬
phie et uanis suꝑstitionib ritu
paganorum: audiit paulura
apłm noua et in audita antea
dogmata p̾dicantem. Et cum ei
resistere non ualeret: inuenit ue¬
ram esse doctrinam quam pau¬
lus apud athenas p̾dicabat.
Relinquens ergo demonicas lu¬
dificationes. et gentilitias ad in¬
uentiones ꝓuolutus apłi pedib.
dep̾catus est eum ut illi ueram
doctrinam et uiam salutis osten¬
deret: seq xp̃i et non saturni
professus est fore discipulum.
His ita gestis. cum uocis nouita¬

Expanded text:
nobilis erat qui Symmistes, id est, nobilis erat qui Symmistes, id est, consecretalis Apollo Kronospagita, quoniam in eadem urbis regione caeteros praecellebat, nominabatur, cujusdam Apollinis nobilissimi Atheniensium principis prosapia derivatus: cujus pater Nicolaus, vir magni ingenii, litterarum studio pollens civis et Argolicae artis magister fuit. Hujus igitur filius Apollo, dum inter philosophorum scholas clarus haberetur, et authenticas bibliothecas revolveret, deditusque esset philosophiae, et vanis superstitionibus ritu paganorum, audivit Paulum apostolum nova et inaudita antea dogmata praedicantem: et cum ei resistere non valeret, invenit veram esse doctrinam, quam Paulus apud Athenas docuit. Relinquens ergo daemoniacas ludificationes et gentilitias adinventiones, provolutus apostoli pedibus, deprecatus est eum, ut illi veram doctrinam et viam salutis ostenderet, seque Christi, et non Saturni, professus est fore discipulum. CAPUT V. His ita gestis, cum vocis novita
Abbreviated transcription (Latin):
uidicia. et docebantur fora: inge¬
niiq omnis sollertia. Qui locus a¬
riipagos appellatur a marte. Mars
enim. ari. grece uocatur. Quinta
regio ciuitatis eiuisdem uersa est
ad portam scheam. hermispagos
ex nomine mercurii. qui hermis
grece dicitur appellata: in qua sta¬
tunculum ip̃ius mercurii uene¬
ratione sui mente ceperat urbem.
mare. floudo. mellitis ut sic dictum
est rilis: et fluminib satis pin¬
guissimis. nemorib consitis et
aromatib odoratis. iunctis necta¬
ris. et ubertatis copia. effluentib
oliietis habundantissimis. ui¬
rectis florentib. pascuis pecori¬
bus sufficientib. auri. argenti.
ceterorum metallorum om̃ium
copiis. nauium quoq ac uecti¬
galium commeatib. et uolup¬
tatum cunctarum affluentiis:
ultra urbes alias exornata quõ¬
dam nobilissime floruit. Sed q̃
suo priori seculo cunctis mundi
felicitatib suꝑerat. modo gentiũ
frequenti et condem ⁊ so impetu
oppressa et inter capta dirimit᷑
Ibi in aduentu pauli quidam iuir

Expanded text:
udicia et docebantur fora, ingeniique omnis solertia, qui locus Areopagus appellatur a Marte: Mars enim Ares Graece vocatur. Quinta regio civitatis ejusdem versa est ad portam Schaeam, Hermis pagus ex nomine Mercurii, qui Hermes Graece dicitur, appellata, in qua staticulum ipsius Mercurii veneratione sui, mente ceperat urbem. mari florido, mellitis, ut sic dictum sit, rivulis et fluminibus, satis pinguissimis nemoribus, consitis et aromatibus odoratis, vinetis nectareis et ubertatis copia effluentibus, olivetis abundantissimis, viretis florentibus, pascuis pecoribus sufficientissimis, auri, argenti, caeterorumque metallorum omnium copiis, navium quoque ac vectigalium commeatibus et voluptatum cunctarum affluentiis, ultra urbes alias exornata, quondam nobilissime floruit. Sed quae suo priori saeculo cunctis mundi felicitatibus supererat, modo gentium frequenti et condenso impetu oppressa et intercepta dirimitur. Ubi in adventu Pauli quidam vir
Abbreviated transcription (Latin):
su inter cetã neqͥtiaꝵ suarũ cu¬
mulamẽta. etiã furor crudeli¬
tatis eius dira rabie. in xp̃i fa¬
mulos ebullisset: qͣrtodecimo
ĩpii sui ãno. añ quã beatꝰ dyo¬
nisius romã adiret. scõs dei
apłos. alterũ per crucis trophe¬
um. alterũ uͦ gladio animad¬
uersum felici cruore ꝑfusos
et martirii gła dignos tͣnsmi¬
sit ad suꝑos. seꝙ uniẽdi faciens
finẽ obitu nefando. ut fuerat
et uita. in breui destinauit
niis sui auspice xp̃o p̾senti¬
am ĩtulit qm̃ fidei neressitas
ad suscipiẽdum d̾i u̾bũ. eiu¬
dentius ingentib quas ꝑtͣn

Expanded text:
ssu, inter caetera nequitiarum suarum cussu, inter caetera nequitiarum suarum cumulenta, etiam furor crudelitatis ejus dira rabie in Christi famulos ebullisset, quarto decimo imperii sui anno, antequam beatus Dionysius Romam adiret, sanctos Dei apostolos, alterum per crucis tropaeum, alterum autem gladio animadversum, felici cruore perfusos et martyrii gloria dignos transmisit ad superos, seque, vivendi faciens finem obitu nefando, ut fuerat et vita, in brevi destinavit nibus sui auspice Christo praesentiam intulit, quoniam fidei necessitas, et ad suscipiendum Dei verbum, evidentis in gentibus, quas
Abbreviated transcription (Latin):
nãdo use troadis secessit eiui¬
angelii gr̃a. atꝙ in eisdẽ ꝑtib
aliqͣto tpͣre deguit. Sed et post
aliquot ãnos cum p̾lio lacede
pet᷑m ergastulo. paulũ scd̃o
uinculis ꝑuulgata fama af¬
fici cõperisset. athenas rediẽs.
subrogato sibi ep̃o plebẽ tra¬
didit: et per contiguas pro¬
chias uerbi spargẽs semina
quotenus romã perueniret
cũ quibusdã officialib quoᷤ
sibi comites sũꝑserat: naui¬
ter ministrauit. Sic ꝙ achi¬
ue alũpnus fortine. ⁊ doctꝰ
architectꝰ eccłe se romane ã¬
plitudine cõtulit: et greciã
eui doctrina ac miracłoꝵ ma
rii desiderio festinãtie. itmeris
romã accelerãs insistebat. ut si¬
mul cũ eis si ita uellet xp̃c oc¬
cũberet. Sed uota tius p̾ue¬
nit dispositõ diuina. et uiri
tliabolici demẽtissima satis ue¬
saniã. Nam cũ impiissimꝰ nero
t̾ra mari q ĩꝑii sui frena laras.¬
set. et nimie uoluptatis sucrͤ¬

Expanded text:
nando, usque Troadem secessit Evnando, usque Troadem secessit Evangelii gratia. Atque in iisdem partibus aliquanto tempore degit. Sed et post aliquot annos cum Pelio LacedaePetrum ergastulo, Paulum secundo vinculis, pervulgata fama affici comperisset, Athenas rediens, subrogato sibi episcopo plebem tradidit, et per contiguas parochias verbi spargens semina, quatenus Romam perveniret, cum quibusdam officialibus, quos sibi comites sumpserat, gnaviter ministravit: sicque Achivae alumnus fortunae, et doctus architectus, Ecclesiae se Romanae amplitudini contulit et Graeciam, cui doctrina ac miraculorum rii desiderio, festinantiae itineris Romam accelerans insistebat, ut simul cum eis, si ita vellet Christus, occumberet. Sed vota ejus praevenit dispositio divina, et viri diabolici dementissima satis vesania. Nam cum impiissimus Nero, terra marique imperii sui frena laxasset, et nimiae voluptatis succe
Abbreviated transcription (Latin):
sagauit. ad subuertendos errores.
et destruendos nodos sillogismoꝵ
gentilium atq euacuandam
cultum idolorum. seu commen¬
dendum patrie celestis beatitu¬
dinem: et eterne uite immor¬
talitatem. Quorum magnifica
excellentia exiguitatem nr̃i sens̾
uidetur excedere. Plura etiam
scripsit: que non est dubium
aulo autẽ rome. et post
primam suam defensio¬
nem in occiduis partib ut
sibi ip̃e predixerat xp̃m testifi¬
cante: preciosus et facundissimꝰ
dyonisius. quia patria ionicꝰ.
xp̃iano autem agnomine ꝓpt̾
maximam scĩtatem nocabatur
makarius. qd̃ interp̾tatur bea¬
tus. ne post discessum magistͥ
lupi rapaces. et gregi non parcẽtes
dominicas oues inuaderent: qd̾
institutor suus plantauit. habũ¬
danti sollicitudine rigare contẽ¬
dit. Unde uicmas et longe posi¬
tas transiens ciuitates p̾dicãdo.
et ad fidẽ popłos ꝯuertẽdo. fide les¬
ꝙ in uerbo cõfirmando: atq op¬
pressos uariis languorib sa¬

Expanded text:
sagivit, ad subvertendos errores sagivit, ad subvertendos errores et destruendos nodos syllogismorum gentilium, atque evacuandum cultum idolorum, seu commendandam patriae coelestis beatitudinem, et aeternae vitae immortalitatem: quorum magnifica excellentia exiguitatem nostri sensus videtur excedere. Plura etiam scripsit, quae non est dubium Paulo autem Romae, et post primam suam defensionem in Occiduis partibus, ut sibi ipse praedixerat, Christum testificante, pretiosus et facundissimus Dionysius, qui a patria Ionicus, Christiano autem agnomine, propter maximam sanctitatem vocabatur Macarius, quod interpretatur beatus, ne post discessum magistri, lupi rapaces et gregi non parcentes, Dominicas oves invaderent, quod institutor suus plantavit, abundanti sollicitudine rigare contendit. Unde vicinas et longe positas pertransiens civitates praedicando, et ad fidem populos convertendo, fidelesque in verbo confirmando, atque oppressos variis langoribus sa
Abbreviated transcription (Latin):
presenti inchoant uitam futurã.
angłice decenterq in medio ho¬
cum omni animi affectione. et
diuina nominatione atq benig¬
nitate: seu cet̾is bonis. Qua ꝓpt̾
non uos hoc conturbet: quasi
suspicantes non pati. Sed et cor¬
ꝑis passiones tantũmodo iudi¬
care. non autem eas te credo sen¬
tire. De hiis uero qui inique a¬
gunt in nos et determinant nos
non recte. euuͣngłii solem conue¬
niens inuoco. Hiis o missis qui se
ipsos agunt in bonum conu̾tere:
nobis uos opto adiungere et lu¬
minis participes esse. Nos autem
nulla adu̾sitas priuabit a iohan¬
ne splendidissimo radio. Nunc
quidem interpellans memoriã
et renouationem tue uere theo¬
logie. paulo post et si audacter
dico uos ip̃os michi coadunari.
Idoneus autem omnino sum u̾¬
nuntiare tibi: et discens ex deo
et dicens: quia et pathino car¬
cere dimitteris et inasiaticam
terram reu̾teris. ibiq ages be¬
nigni dei imitationes et his
ac philosophico magisterio pre¬

Expanded text:
praesenti inchoant vitam futuram, praesenti inchoant vitam futuram, angelice decenterque in medio hocum omni animae affectione, et divina nominatione, atque benignitate, seu caeteris bonis. Quapropter non vos hoc conturbet, quasi suspicantes non pati, sed et corporis passiones tantummodo judicare, non autem eas te credo sentire. De his vero qui inique agunt in vos, et determinant vos non recte, Evangelii solem conveniens invoco. His omissis, qui se ipsos agunt in bonum convertere, nobis vos opto adjungere, et luminis participes esse. Nos autem nulla adversitas privabit a Joannis splendidissimo radio. Nunc quidem interpello memoriam, et renovationem tuae verae Theologiae, paulo post, etsi audacter, dico vos ipsos mihi coadunari. Idoneus autem omnino sum praenuntiare tibi, et discens ex Deo, et dicens: quia et Pathmo carcere dimitteris, et in Asiaticam terram reverteris, ibique ages benigni Dei imitationes, et hisac philosophico magisterio prae