comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nouũ testam̃tũ significat: Illud autẽ
uetus significat᷑. Vnde confractum
& abolitumẽ: Maxime cum secundo
lexdatur : nullo terroredatꝰ sicut illa
in tanto strepitu. igniũnubiũ & tubarũ.
Vnde treme factus populus dix̃. Non
loquat᷑ dr̃ ad nos nemoriamur : Vnde
significat᷑ timoreẽ inueteri testam̃tõ
innouo dilectio: Quomodo igit᷑ hȩc
soluit̃ questio: quare illeopusdĩ. iste
opus hominis : &illȩ conscripte operedĩ¬
dĩ iste conscripte ab homine: An forte
ideo magis in illis priorib uetus signifi¬
catumẽ testam̃tũ: quia ds̃ precepitibi.
sed homononfecit. Lexenim posita est
inuetere testam̃to quȩ conuincer& trans¬
gressores: quȩ sub intraũ ut habundar&
delictũ: Non enĩ implebat̾ timorequȩ
non implet̾ nisicaritate &ideodicitur
opus dr̃ quia ds̃ legẽ constituit: ds̃ conscopsit:
Nullumopus hominis: quia homo dõnon
obtemperaũ & eũ potius reũ lex fecit:

Expanded text:
nonum testamentum significat; illud autem nonum testamentum significat; illud autem uetus significabat; unde confractum et abolitum est. maxime cum secundo lex datur, nullo terrore datur, sicut illa in tanto strepitu ignium, nubium et tubarum, unde tremefactus populus dixit: non loquatur deus ad nos, ne moriamur: unde significatur timor esse in uetere testamento, in nouo dilectio. quomodo igitur soluitur haec quaestio, quare illae opus dei, istae opus hominis, et illae conscriptae digae scriptae ab homine? an forte ideo magis in illis prioribus uetus significatum est testamentum, quia deus ibi praecepit, sed homo non fecit? lex enim posita est in uetere testamento, quae conuinceret transgressores; quae subintrauit, ut abundaret delictum. non implebatur timore, quae non impletur nisi caritate. et ideo dicitur opus dei, quia deus legem constituit, deus conscripsit; nullum opus hominis, quia homo deo non obtemperauit et eum potius lex reum fecit.
Abbreviated transcription (Latin):
tabulis: Proinde magnaoritꝰ quȩstio:
Quomodo ille tabule quas erat morses
dõ utiq presciente fracturus non ho
scripte : sed scriptura dĩ. cdigitodĩ: Pos¬
teriores uero tabulȩ. tam diumansurȩ:¬
& in tabernaculo. actemplodĩ future :¬
iubente quidem dõ: Tam̃ ab homine ex¬
cisȩ sint. ab hominescripte: Anforte in
illis priorib: gratiadĩ significabatur.
ñ homns: Ac perhoc illa gratia in digni
facti sunt : Reuertentes corde inȩgrp¬
tum: Et faciendo idolũ. unde illo bene¬
ficio priuati sunt : & prop̃tea moyses
tabulas fregit: Istis uero tabiu ͫ poste¬
riorib significatis. quidesius operib
gloriantur : Vndedicit ap̃lr : Ignoran¬
tes dĩiustitiã. & suã uolentes constitue
re : Iustitiȩdĩ non sunt subiecti & ideo
tabulȩ humano opere sculptȩ : & huma¬
no opere scripte date sunt : quȩ cũ ipsis
manerent: eos significandos. desuis ope¬
rib: gloriaturos: n on dedigito dĩ hocẽ
despũdĩ: Certeergo repetitio legis

Expanded text:
tabulis. proinde magna oritur quaestio, quomodo illae tabulae, quas erat Moyses deo utique praesciente fracturus, non hoscriptae, sed scriptura dei, digito dei; posteriores uero tabulae tamdiu mansurae et in tabernaculo ac templo dei futurae iubente quidem deo, tamen ab homine excisae sint, ab homine scriptae. an forte in illis prioribus gratia dei significabatur, non hominis opus, qua gratia indigni facti sunt reuertentes corde in Aegyptum et faciendo idolum — unde illo beneficio priuati sunt, et propterea Moyses tabulas fregit — istis uero tabulis posterioribus significati sunt qui de suis operibus gloriantur — unde dicit apostolus: ignorantes deire iustitiae dei non sunt subiecti ideo tabulae humano opere sculptae et humano opere scriptae datae sunt, quae cum ipsis manerent, ad eos significandos de suis operibus gloriaturos, non de digito dei, hoc est de spiritu dei? Certe ergo repetitio legis
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑspm̃scm̃ quida tusẽ nob̵ Hocẽ ergo
primo dataẽlex : ubi significat᷑ uetus
testam̃tũ : Qđ ẽ opus tantũ mododĩ &
conscriptio digito dĩ Quod apłsdicit.
&iustum & bonũ : Lexergo scã &bona
dĩopus ẽ: Vbi homo nihilagit: quia non
obtemperat. sed reatupotius p̃mitur.
legeminante atq: damnante: Pecca¬
tũ eñ inquit. ut appareat peccatũ: ꝑ
bonũ mihi opera tũ ẽmortẽ : Beatusaũ
homõẽ cum hoc mandatum scm̃ &ius¬
tum & bonũ ẽ &iam opus eius: sed

Expanded text:
sanctum, qui datus est nobis. hoc est ergo: primo data est lex — ubi significatur uetus testamentum, quod est opus tantummodo dei et conscriptio digiti dei — quod apostolus dicit: et iustum et bonum. lex ergo sancta et bona dei opus est: ubi homo nihil agit, quia non obtemperat, sed reatu potius premitur lege minante atque damnante. peccatum enim, inquit, ut appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem. beatus autem homo est, cum hoc mandatum sanctum et iustum et bonum est etiam opus eius, sed
Abbreviated transcription (Latin):
tione. uitaoptime p̃cepta sectatur:
pro quae cũ docilis factus fuerit :
tum de mum disc& & quanta ratio¬
ne prȩ dicta sint. eaipsa quȩ secutis
est anterationem: & quid sit ipsa
ratio : quȩ post auctoritatis cunabu¬
la firmus et idoneur iam sequitur.
atque conp̃hendit: et quid intell&¬
tus. in quo uniuersa sunt : uel ipsẽ poti
pauci ultra quã uero: &iam posthanc

Expanded text:
tione vitae optimae praecepta sectatur, per quae, cum docilis factus fuerit, tum demum discet et quanta ratione praedita sint ea ipsa quae secutus est ante rationem, et quid sit ipsa ratio, quae quam post auctoritatis cunabula firmus et idoneus jam sequitur atque comprehendit. Et quid intellectus in quo universa sunt, vel ipse potiuspauci, ultra quam vero etiam post hanc
Abbreviated transcription (Latin):
Clxxiii De contrariis definitionibus plato¬
nis atq: porphẏrii inquib: seuterq
alteri ceder& aueritate neuter deui¬
Quid adueram resurrectionis fidẽ
uł plato uellabeo uł &iam uarro
con ferre sibi potuerint. siopinioner

Expanded text:
 De contrariis definitionibus Platonis atque Porphyrii, in quibus si uterque alteri cederet, a ueritate neuter deuiQuid ad ueram resurrectionis fidem uel Plato uel Labeo uel etiam Varro conferre sibi potuerint, si opiniones
Abbreviated transcription (Latin):
De prðmissione &ernȩ beatitudi nis
scõ re & perp&uis supplicur impiora¬
Contra sapientes mundi qui putant
terrena hominum corpora ad cęles¬
te habitaculum non posse transfem¬
Deresurrectione carnis quam quidã
mundo credente noncredunt¬
Quod ut mundus inxo creder& uir¬
tutis fuerit diuinȩ non per suasions
humanȩ & deromuli falsa diuinita¬
Demiraculis quȩ ut mundur in xpm¬

Expanded text:
ernae beatitndinis sanctorum et perpetuis suppliciis impiorContra sapientes mundi, qui putant terrena hominum corpora ad caeleste habitaculum non posse transfDe resurrectione carnis, quam quidam mundo credente non creduntQuod ut mundus in Christum crederet uirtutis fuerit diuinae, non persuasionis humanae; et de Romuli falsa diuinitamiraculis, quae ut mundus in
Abbreviated transcription (Latin):
natura corpor in in tegrx reuocan¬
De nouitate corporis spiritalir in
quo scõs& caro mutabitur exeodem¬
Deperuicaria quorundam qui resur¬
rectionem carnis quã sicut prȩdic¬
tum est totus mundus credit inpug¬
XXII Quomodo porphyri definitio qua
beatis animis putat corpur omne
fugiendum ipsius platonis sententi¬
a distruatur qui dicit sum mũ dm̃
dur prð̃ misisse ut num quam corpo¬

Expanded text:
tegrum reuocanDe nouitate corporis spiritalis, in quam sanctorum caro mutabitur. Cperuicacia quorundam qui resurrectionem carnis, quam, sicut praedictum est, totus mundus credit, impug171. Quomodo Porphyrii definitio, qua beatis animis putat corpus omne fugiendum, ipsius Platonis sententia destruatur, qui dicit summum deum dis promisisse ut numquam corpo
Abbreviated transcription (Latin):
emagnitudine preuaricationis pnꝰ¬
mȩ obqua a&erna poena debeatur
qui extra gratiam fuerint saluatons¬
ui Contra opinionem eorum qui putant
criminosis supplicium post martem
causa purgationis adhiberi ex eođ libid¬

Expanded text:
magnitudine praeuaricationis primae, ob quam aeterna poena debeatur eis qui extra gratiam fuerint saluato6. Contra opinionem eorum qui putant criminosis supplicium post mortem causa purgationis adhiberi. CXL
Abbreviated transcription (Latin):
ui Dehis qui eos quȩ permanent incatho¬
lica fide &iam si pessime uixerint tam̃
psdpter fidei fundamentum saluandor
uid sit infunda mento habere xp̾m
& quibus spondeatur salus perignis ustu

Expanded text:
 De his qui eos qui permanent in catholica fide, etiam si pessime uixerint, tamen propter fidei fundamentum saluandos uid sit in fundamento habere Christum et quibus spondeatur salus per ignis ustu
Abbreviated transcription (Latin):
uersus ẽ uir decurru in obuiã tibi
breo int̃p̃tatus ẽ pbr hieronimus ñ ne
cormeũ inquid̃ in p̃senti erat. quando
reũsus ẽ homo decurru suo in occursũ
tibi corde suo Irgo sedix̃ hoc uidisse
ꝓpheta: adiuto quidem mirabilit̃ nul¬
lo dubitante diuinitus: s. quanto am¬
plius tc̃ om̃s munere isto habundabĩ
cũ ds̃ erit om̃a in omnib:: habebt̃ Tam̃
&iã illi oculi corporei officiũ suum
& in loco suo er̃ ut etͥq illis sp̃s ꝑsp̃ita¬
lẽ corp:: neq enĩ &ille ꝓphȩta quia
ñ eis indiguit. ut uideret absentẽ ñ
ensusus ẽ aduidendũ p̃sentia: quȩ tam̃
sp̃iluidere posset &iã sgillos claude¬
ret sic̃ uidit absentia ubi cũ eis ipseñ
erat: Absit ergo ut dicamus illos scõs
in illa uita dm̃ clausis oculis ñuisuris

Expanded text:
nuersus est uir de curru in obuiam tibi nuersus est uir de curru in obuiam tibi r Hieronymus: nonne cor meum, inquit, in praesentia erat, quando reuersus est homo de curru suo in occursum tibi? corde suo ergo se dixit hoc uidisse propheta, adiuto quidem mirabiliter nullo dubitante diuinitus. sed quanto amplius tunc omnes munere isto abundabunt, cum deus erit omnia in omnibus! habebunt tamen etiam illi oculi corporei officium suum et in loco suo erunt uteturque illis spiritus per spiritale corpus. neque enim et ille propheta, quia non eis indiguit, ut uideret absentem, non eis usus est ad uidenda praesentia; quae tamen spiritu uidere posset, etiam si illos clauderet, sicut uidit absentia, ubi cum eis ipse non erat. absit ergo, ut dicamus illos sanctos in illa uita deum clausis oculis non uisuros,
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ distet hȩc ciuitas. ñ qualiũ cũq ho¬
minũ: uerũ &iã qui p̃cipua hic sc̃itate
s̃ p̃diti: Cũ essem inquid paruulus.
quasi paruulus sapiebã quasi par¬
uulus loquebar: quasi paruulus co¬
gitabã: Cũ aũ factus sũ uir: euacuaui
ea que paruuli erant: Uidem nc̃ ꝑ
speculũ in enigmate : tc̃ aũ facie ad
faciem. Nc̃ scio exparte: tc aũ cog¬
noscã sic̃ & cognitussũ: Siergo in hac
uita ubi hominũ mirabiliũ ꝓphetia
cõparanda ẽ illeuitȩ : quasi paruoli
adiuuenẽ : Uidit tam̃ helyseus. accipi¬
entẽ munera seruũ suũ. ubi ipsae ñ erat :
ita cũuenerit qđ ꝑfectũ ẽ Nec iã
corp: corruptibile ad grauabit ani¬
mã sed incorruptibile nihil inpe¬
diat Illisc̃ĩ adea quȩuidenda sunt
oculis corporeis. quib: helyseus ab¬
sens ad seruũ suũ uidendũ ñ indiguit.
indigebunt᷑ : Nã scđm in t̃p̃tes sep¬
tuaginta: ista s̃ adgiezi uerba ꝓphe¬
tȩ. Nne cormeũ atͥ tecũ quando c̃¬

Expanded text:
uita, non qualiumcumque hominum, uerum etiam qui praecipua hic sanctitate sunt praediti: cum essem, inquit, paruulus, quasi paruulus sapiebam, quasi paruulus loquebar, quasi paruulus cogitabam; cum autem factus sum uir, euacuaui ea quae paruuli erant. uidemus nunc per speculum in aenigmate, tunc autem facie ad faciem; nunc scio ex parte, tunc autem cognoscam, sicut et cognitus sum. si ergo in hac uita, ubi hominum mirabilium prophetia ita comparanda est illi uitae quasi paruuli ad iuuenem, uidit tamen Heliseus accipientem munera seruum suum, ubi ipse non erat: itane cum uenerit quod perfectum est nec iam corpus corruptibile aggrauabit animam, sed incorruptibile nihil impediet, illi sancti ad ea quae uidenda sunt oculis corporeis, quibus Heliseus absens ad seruum suum uidendum non indiguit, indigebunt? nam secundum interpretes septuaginta ista sunt ad Giezi uerba propheae: nonne cor meum iuit tecum, quando co
Abbreviated transcription (Latin):
quidem carnis sine dubio ꝓphetaũ:
carnem in carne uidebit᷑ : Nc̃ uero
cũ uidebo dm̃: & illud qđ ait apł̃s
facie ad ficciẽ: ñ cogit utdm̃ ꝑhanc
faciẽ corporalem. ubi s̃ oculi corpo¬
rales nos uisuros eẽ credamus: quẽ
sp̃ũsine int̃missione uidebimus:
nisi eñi eẽt &iã interioris hominis
facies : ñ diceret idem apostłs: Nos
aũ reuelata facie. gloriã dñi specu¬
lantes in eandẽ imaginẽ transfor¬
mamur degloria ingloriã tãquã
inpsalmo canit᷑ Accedite ad eum
& inluminamini & facies ur̃ȩ ñeru
bescent: fide quippe accedit᷑ ad
dm̃ : qua cordis constat eẽ ñ corpois:
sed quia sp̃itale corp nescimus
quantas habebit accessus dere
quippe in exꝑta loquimꝰ ubi ali

Expanded text:
quidem carnis sine dubio prophetaviquidem carnis sine dubio prophetavicarnem in carne videbitur: nunc vero cum videbo Deum. Et illud quod ait Apostolus, Facie ad faciem, non cogit ut Deum per hanc faciem corporalem, ubi sunt oculi corporales nos visuros esse credamus, quem spiritu sine intermissione videbimus. Nisi enim esset etiam interioris hominis facies, non diceret idem Apostolus, Nos autem revelata facie gloriam Domini speculantes in eamdem imaginem transformamur de gloria in gloriam, tanquam in psalmo canitur: Accedite ad eum et illuminbescent . Fide quippe acceditur ad Deum, quam cordis constat esse, non corporis. Sed quia spiritale corpus nescimus quantos habebit accessus, de re quippe inexperta loquimur, ubi ali
Abbreviated transcription (Latin):
lascordis intellegi: deqͥb: oculis ait apłs
git nemo. qui fidelit̃ accipit qđ aitds̃
ille magist̃: Beati mundi corde qm
ipsi dm̃ uidebt̃: s utrũ &iã corporalib
ibi oculis uideat᷑: hoc in ista questione
uersamus: illud eñĩ qđ scriptũ ẽ Et
uidebit om̃is caro salutaredĩ : sin e
ullius modo difficultates sic intelligi
potẽ Acsic dictũ fuerit. Etuidebit
omĩs homo xpm dĩ : qui utiq: in cor¬
pore uisus ẽ & incorpore uidebit᷑
quando uiuos & mortuos iudicabit:
qđ aũ ipsesit salutaredĩ: Multa s̃ &
alia testimonia scripturarũ: s euiden¬
tius uenerandi illius senis symeonis
uerba declarant: qui cũ infantẽ xp̃m
accepisset inmanus suas: Nc̃ inquidđ
dimittis dñe seruũ tuũ scđm ũbũ
tuũ inpace : quia uider̃ oculi mei
salutare tuũ. Illud &iã qđ ait supra
memoratus iob sic̃ in exemplarib
quȩ exhebreo s̃ inueniunt᷑ : & in car¬
ne mea uidebo dm̃ Resurrectionẽ

Expanded text:
lum cordis intellegi, de quibus oculis ait apostlum cordis intellegi, de quibus oculis ait apostgit nemo, qui fideliter accipit quod ait deus ille magister: beati mundicordes, quoniam ipsi deum uidebunt. sed utrum etiam corporalibus ibi oculis uideatur, hoc in ista quaestione uersamus. Illud enim quod scriptum est: et uidebit omnis caro salutare dei, sine ullius nodo difficultatis sic intellegi potest, ac si dictum fuerit: "et uidebit omnis homo Christum dei, qui utique in corpore uisus est et in corpore uidebitur, quando uinos et mortuos iudicabit. quod autem ipse sit salutare dei, multa sunt et alia testimonia scripturarum; sed euidentius uenerandi illius senis Symeonis uerba declarant, qui cum infantem Christum accepisset in manus suas: nunc, inquit, dimittis, domine, seruum tuum secundum uerbum tuum in pace, quoniam uiderunt oculi mei salutaresicut in exemplaribus quae ex Hebraeo sunt invenitur: Et in carne mea videbo Deum; resurrectionem
Abbreviated transcription (Latin):
mus: ꝓcul dubio ꝑ eos dĩ uidere ñ pote¬
nit: Conge itaq alterius er̃ potentiȩ.
siꝑ eos uidebit᷑ incorporea illa natura.
quȩ ñ c̃tinet᷑ loco s ubiq totaẽ: Ñ enĩ
quia dicimus dm̃ & incȩlo ẽẽ & int̃ra
Ipse quippe ait ꝑꝓphetã. Cȩlũ & t̾rã
cȩlo ẽ totus in t̃rañalt̃nis temporib:
sed utrũq simul qđ nulla natura
corporalis potest: uis itaq p̃pollen¬
tior oculorũ erit illorũ ñ utacrius
uideant : quam quidã ꝑhibent᷑ uidere
serpentes ł aquilȩ : quanta lib& eñi
a grimonia cernendi: eadem quoq:
animalia nihil aliud possunt uidere
quã corpora: sed ut uideant: & incor¬
poralia: & fortasse ista uirtus mag¬
na cernendi data fuerit adhord &iã
in isto mortali corpore. oculis scĩ uiri
iob quando ait ad dm̃ in obauditu au¬
ris obaudiebam te prius. Nunc aũ
oculus m̃s uidette: ꝓptea dispexime¬
metipsũ & distabui & estimaui t̃rã
& cinerẽ: quãs nihil hic ꝓhib& ocu¬

Expanded text:
cul dubio per eos Deus videri non poterit. Longe itaque alterius erunt potentiae, si per eos videbitur incorporea illa natura, quae non continetur loco, sed ubique tota est. Non enim quia dicimus Deum et in coelo esse et in terra, ipse quippe ait per prophetam: Coelum et terram caelo est, totus in terra, non alternis temporibus, sed utrumque simul, quod nulla natura corporalis potest. uis itaque praepollentior oculorum erit illorum, non ut acrius uideant, quam quidam perhibentur uidere serpentes uel aquilae — quantalibet enim acrimonia cernendi eadem quoque animalia nihil aliud possunt uidere quam corpora — sed ut uideant et incorporalia. et fortasse ista uirtus magna cernendi data fuerit ad horam etiam in isto mortali corpore oculis sancti uiri Iob, quando ait ad deum: in obauditu auris audiebam te prius, nunc autem oculus meus uidet te; propterea despexi memet ipsum et distabui et aestimaui me terram et cinerem; quamuis nihil hic prohibeat ocu
Abbreviated transcription (Latin):
dicare: hȩc si ꝓuirib: nr̃is quantũ dñs
ad iuu& recte tractauimus quando
dm̃ ubiq: prȩsentẽ. & non spatiis dis¬
tantib quasi aliqua mole uł disten¬
tione diffusum. sedubiq totũ cogita¬
re te etendis auertementẽ ab om¬
nib: imaginib corporũ quas huma¬
na cogitatio uoluere consueuit n
enim sic sapientia ñ iustitia non sic¬
deniq: caritas cogitatur. Nequascriptũ ẽ.
ds̃caritasest: Cum uero eius habitationẽ
cogitas. unitatem cogita. congregationẽ¬
q: scõrum maxime incȩlis ubi pr&erea
precipuedicitur habitare: quia ibi fit
uoluntas eius ꝑfecte̾ eorum in quibus
habitat oboedientia: Deinde in terra
ubi ȩdi ficans habitat domũ suam in
patri eundemq: hominis filium quo
maiorest pater & ubiq: totum prae¬
sentem eẽ non dubites. tam quã dm̃.
&in eodem templũ dĩ ẽẽ.tãquã in ha¬
bitantem dm̃̃ & in loco aliquo caeli.
propt̃ ueri corporismodum:
CCCXXUI. DEUUIUS UXORIS UIRO EPOOR
DIUAUDO. EXLIBRO DEBOUO COUIV

Expanded text:
dicare? Haec si pro uiribus nostris, quantum dominus adiuuit, rite tractauimus, quando deum ubique praesentem et non spatiis distantibus quasi aliqua mole uel distentione diffusum, sed ubique totum cogitare te extendis, auerte mentem ab omnibus imaginibus corporum, quas humana cogitatio uoluere consueuit. non enim sic sapientia, sic iustitia, non sicdenique caritas cogitatur, de qua scriptum est: deus caritas est. cum uero eius habitationem cogitas, unitatem cogita congregationemque sanctorum, maxime in caelis, ubi propterea praecipue dicitur habitare, quia ibi fit uoluntas eius perfecta eorum in quibus habitat oboedientia; deinde in terra, ubi aedificans habitat domum suam in patri eundemque hominis filium, quo maior est pater, ut ubique totum praesentem esse non dubites tamquam deum et in eodem templo dei esse tamquam inhabitantem deum et in loco aliquo caeli propter ueri corporis modum. CCCXIIII. DE VNIVS VXORIS VIRO EPISCOPO ORDINANDO. EX LIBRO DE BONO CONIV
Abbreviated transcription (Latin):
rantur: &uultus eorum sunt in propitia¬
ualde cõmendant: Deniq hinc sepro¬
misit locuturum dr̃ ad moysendeme¬
dio cherubim: desursum propitiatorii :
Porro siccreatura rationalis. inmultitu¬
dine scientiȩ : quõ hanc int̃pretationẽ
habent cherubim: Duobus ipsis anima¬
lib significa t̾: Ideo duos ut soci&ate
caritatis comm̃dent: Ideo pennis suis
propitiatorium obumbrant : quia dõ
non sibi tribuunt Pennes suas. idest
quia cuicumq prouectui ad multitudi
mihi cloriãtuã. Respdũs ecO

Expanded text:
rantur, et vultus eorum sunt in propitiarantur, et vultus eorum sunt in propitiavalde commendant. Denique hinc se promisit locuturum Deus ad Moysen de medio Cherubin desursum propitiatorii. Porro si creatura rationalis in multitudine scientiae quoniam hanc interpretationem habent Cherubin duobus ipsis animalibus significatur, ideo duo sunt ut societatem charitatis commendent, et ideo pennis suis propitiatorium obumbrant, quia Deo, non sibi tribuunt pennas suas, id estquia cuicunque profectui ad multitudinmihi gloriam tuam, respo
Abbreviated transcription (Latin):
Propitiatorium quiddicat suꝑ in¬
ponendum suꝑ arcam. quȩ risol&:
sedcum aureum fieri iubeat. eiꝰq
longitudinem &latitudinẽ tantum
exprimat: quanta & ipsius a rcędicta
sit: proculdubio uelut tabulam aureã
ctantȩ formȩ fieri prȩcepit quatege¬
ret̾ Arcaita ut impso propitiatorio
essent. Duocherubim. hincatq inde.
alterutrum ad tendentes: itautuul
tus eorum in propitiatorium eent. &
pennis suir obumbrarent propitiato¬
rium. quod magnumẽ sacramentũ:
Aurum quippe significat sapientiam:
Arca significat secretum dĩ : In arcaius¬
sa sunt poni. lex& manna & uirgoc
aaron: inlege prȩceptas: Virgapo¬
testtos significat᷑: Manna gratia:
quianisi cum gratia nonẽ potes tas
prȩceptec faciendi Uerum tam̃ quia
lex a quo uis proficiente. non exomni
parte completꝰ: Propitiatoriuẽ desuper:
sius obumbrant propitiatorium : Idest
honorant uelando quõ ministeria is toc
suntei: Inuicem se adtendunt : quia con
sonant Duo quippe ibi tes tam̃ta figu¬

Expanded text:
Propitiatorium quid dicat superimponendum super aream quaeri solet; sed cum aureum fieri iubeat eiusque longitudinem et latitudinem tantam exprimat quanta et ipsius arcae dicta est, procul dubio uelut tabulam auream tantae formae fieri praecipit, qua tegeretur arca, ita ut in ipso propitiatorio essent duo cherubin, hinc atque inde alterutrum adtendentus eorum in propitiatorium essent et pinnis suis obumbrarent propitiatorium: quod magnum est sacramentum. aurum quippe significat sapientiam, arca significat secretum dei. in arca. iussa sunt poni lex et manna et uirga Aaron: in lege praecepta sunt, uirga potestas significatur, manna gratia, quia nisi cum gratia non est potestas praecepta faciendi. uerum tamen quia lex a quouis proficiente non ex omni parte completur, propitiatorium est desuper. suis obumbrant propitiatorium, id est honorant uelando, quoniam ministeria ista sunt; et inuicem se attendunt, quia sonant. Duo quippe ibi Testamenta figu
Abbreviated transcription (Latin):
quasi mercede prostituta corrũ pitꝰ:
& ideo quisquis carnalẽ delectatio¬
nem aduersus rectã uoluntatẽ suã
rehellaresentit ꝑ consu&udinẽ pec¬
catorum cuius in domitȩ uiolentia
trahitur in captiuitatẽ : Recolat
quantũ potest. qualẽ pacẽ peccando
amiserit & exclam&: infelix ego
homo quis melibera but de corpore
mortis huius gratiadĩ ꝑ iħm xpm¬
mat lugendo implorat consolatorir
auxilium: Nec paruus ẽ adbeatitu¬
dinem accessus cognitio infelicita¬
tis suȩ : &id eo beati &iã lugentes qm̃
ipsi consolabuntur:¬

Expanded text:
quasi mercede prostituta corrumpitur? et ideo quisquis carnalem delectationem aduersus rectam . uoluntatem suam rebellare sentit per consuetudinem peccatorum, cuius indomitae uiolentia trahitur in captiuitatem, recolat, quantum potest, qualem pacem peccando amiserit, et exclamet: infelix ego homo; quis me liberabit de corpore mortis huius? gratia dei pmat, lugendo implorat consolatoris auxilium. Nec parvus est ad beatitudinem accessus, cognitio infelicitatis suae: et ideo, Beati etiam lugentes; quoniam ipsi consolabuntur
Abbreviated transcription (Latin):
senser̃: quantũ sit catholica unitas di¬
ligenda: ut in eo qđ alit̃ sapiebat donec
ds̃ id quoq reuelar& tolerarent po¬
tius diuersa sentientes: quã se ab eis
ne fario scismate separarent: Vbi do¬
natistarum prorsus ora clauduntur
&iam sidemaximianistis nihil dica¬
mus: Si eñĩ mali bonos inunitate
c̃taminant nũ ꝗdiam edesiam. cuiso¬
tiaret᷑ ł ipse cyprianus inuenit᷑: Siaũ
malo bonos inunitate ñ maculant nud¬
lã causã separationis sacrilegus dona¬
tista ꝓponit Baptismũ aũ si habent:¬
& tradunt : alii tam multi qui operan¬
tur opera carnis: qualia quiagunt
regnũ dĩ ñ possidebunt: Habent ac
tradunt heretici : qui int̃ illa opera
numerati s̃: qđ quia recedendo non
amiser̃ & tradere manendo potuer̃
sed tam in fructuose atq in utilit̃. ta¬
les talib quã & illi cȩteri : pares eoꝵ
in eo qđ regnũ dĩ ñ possidebt̃: & quẽ¬

Expanded text:
senserunt, quantum sit catholica unitas disenserunt, quantum sit catholica unitas diligenda, ut in eo quod aliter sapiebant, donec deus id quoque reuelaret, tolerarent potius diuersa sentientes quam se ab eis nefario schismate separarent. ubi Donatistarum prorsus ora clauduntur, etiam si de Maximianistis nihil dicamus. si enim mali bonos in unitate contaminant, nullam iam ecclesiam, cui sociaretur, uel ipse Cyprianus inuenit: si autem mali bonos in unitate non maculant, nullam causam separationis sacrilegus Donatista proponit. baptismum autem si habent et tradunt alii tam multi, qui operantur opera carnis — qualia qui agunt regnum dei non possidebunt — habent ac tradunt et haeretici, qui inter illa opera enumerati sunt. quod quia recedendo non amiserunt, et tradere manendo potuerunt; sed tam infructuose atque inutiliter tales talibus, quam et illi ceteri pares eorum in eo quod regnum dei non possidebunt. et quem
Abbreviated transcription (Latin):
uersus hereticos ł scismaticos eno¬
demus quos p̃ciusas ab unitate quã
tenuit. & arescentes a caritate qua
uiguit & lapsas abhumilitate qua
stetit. tanto amplius inꝓbat atq
condemnat: quanto magis eos nouit
fec̃: Sic̃ illi qui se xp̃ianos nazare¬
nos uocant & more iudaico carna¬
lia p̃putia circũ cidunt: natihereti¬
ci exillo errore : inquem petrus deui¬
ans a paulo reuocatus ẽ in hoc adhuc
usq ꝑsiftunt: Sic̃ ergo illi petro: in pri¬
matu apłorũ. martyrii gloria corona¬
to: insua ꝑuersitate. p̃cisi ab eđa re¬
manser̃ : Sic isti cypriano. ꝑhabundan¬
tiã incaritatis. in sorte scõrũ passio¬
nes caritate suscepto seipsos exules
unitatis agnoscunt & contra unita¬
tis patriã: ꝓsuis calũnus. ciuem uni¬
tatis opponunt:
Quod ut inpes simis catholicis
coRrectis Baptismus Ñ incipit
adesse qui deerat: sed prodes¬
Se qui inenat sic etheneticis:
ficũ ep̃m cyprianũ & illos quiei con¬

Expanded text:
uersus haereticos atque schismaticos enouersus haereticos atque schismaticos enodemus: quos praecisos ab unitate, quam tenuit, et arescentes caritate, qua uiguit, et elapsos ab humilitate, qua stetit, tanto amplius improbat atque condemnat, quanto magis eos nouit fecit. sicut illi qui se christianos Nazarenos uocant et more iudaico carnalia praeputia circumcidunt, nati haeretici ex illo errore, in quem Petrus deuians a Paulo reuocatus est, in hoc adhuc usque persistunt: sicmatu apostolorum martyrii gloria coronato, in sua perversitate praecisi ab Ecclesia remanserunt, sic isti, Cypriano per abundantiam charitatis in sortem sanctorum passionis claritate suscepto, seipsos exsules unitatis agnoscunt, et contra unitatis patriam pro suis calumniis civem unitatis opponunt. CAPUT CCXXVII. Quod ut in pessimis catholicis correctis baptismus non incipit adesse quod deerat, sed prodesse quod inerat, sic et in haereticis; ficum episcopum Cyprianum et illos qui ei con
Abbreviated transcription (Latin):
Terius uniuersitate eđȩ
catholicȩ placuit : ut heretici ł scis¬
matici quiiam xp̃i baptismũ illicunde
ueniunt acceper̃: incatholicã cõmunio¬
nẽ cũillo admittant᷑ aberrore suo
correcti. incaritate radicati & fundati:
It qđ attinet ad baptismi sacram̃tũ ñ
ad sit qđ deerat : sed ꝓsit qđ inerat : Et
beatus quidem ciprianus. iã corpore
qđ corrũpit ñ ad grauante animã nec
deprimentae t̃rena in habitatione sen¬
sum multa cogitantẽ: serenus ꝑspicit
ueritatẽ : quam meruit adipisci ꝑ cari¬
tatẽ: adiuuet itaq: nos orationib suis
inistius carnis mortalitate . tãquã in ca¬
ligi nosa nube laborantes: ut donante
dño bona ei quantũ possumus imite¬
mur: Siꝗd aũ alit̃ sensit : & quib: dam
fratrib collegis quae ꝑsuasit qđ nc̃
eo quem dilex̃ reuelante iã cernit
noslonge in pares meritis suis: eđȩ
tam̃ catholicȩ auctoritatem: cuiꝰ
ipse egregium uet carissimũ m̃brũ
est ꝓnr̃a infirmitate sec tantes: ad¬

Expanded text:
erius uniuersitati ecclesiae catholicae placuit, ut haeretici uel schismatici, qui iam Christi baptismum illic unde ueniunt acceperunt, in catholicam communionem cum illo admittantur ab errore suo correcti, in caritate radicati atque fundati, ut, quod attinet ad baptismi sacramentum, non adsit quod deerat, sed prosit quod inerat. et beatus quidem Cyprianus iam corpore, quod corrumpitur, non aggrauante animam nec deprimente terrena inhabitatione sensum multa cogitantem serenius perspicit ueritatem, quam meruit adipisci per caritatem. adiuuet itaque nos orationibus suis in istius carnis mortalitate tamquam in caliginosa nube laborantes, ut donante domino bona eius, quantum possumus, imitemur. si quid autem aliter sensit et quibusdam fratribus collegisque persuasit, quod eo quem dilexit reuelante iam cernit, nos longe impares meritis suis ecclesiae tamen catholicae auctoritatem, cuius ipse egregium et carissimum membrum est, pro nostra infirmitate sectantes ad
Abbreviated transcription (Latin):
uerte dñe captiuitatẽ nram sic̃ torrens
in austro: Captiuitatẽ scilic&. qua sub
diabolo tãquã sub aquilone teneban¬
tur: ubi habundante iniquitate fri¬
guerant: & quod ammodo c̃gelaue¬
rant: hinc enĩ et euangeliũ dic̃: quo
habundabit imquitas refrigescst can¬
tas multorũ: Atuero flante austro
glaties resoluit᷑. & torrentes fluent:
idẽ peccatis remissis populi ad xpm
caritate c̃currunt: Hinc & alibi scrip¬
tũ ẽ: Sic̃ glaties insereno. ita soluent᷑¬
tua peccata: Pinde rationalis crea¬
tura: siue in angelico spũ siue in anima
humana ita facta ẽ : ut sibi ipsa bonũ
quo beata fiat ẽẽ ñpossit: sed muta¬
bilitas eiꝰ si conũtat᷑ ad in cõmutabile
bonũ fiat. beata: unde si auertat᷑ mi¬
sera ẽ: auersio eius uiciũ ei & conũ¬
sio uirtus ei ẽ: Natura ergo ñ ẽ mala
quia creatura sp̃s uitȩ : rationalis. &iã
priuata bono : cui participatione bea¬

Expanded text:
uerte, domine, captiuitatem nostram sicut torrens uerte, domine, captiuitatem nostram sicut torrens in austro, captiuitatem scilicet, qua sub diabolo tamquam sub aquilone tenebantur, ubi abundante iniquitate friguerant et quodam modo congelauerant. hinc enim et euangelium dicit: Quoniam abundabit iniquitas, refrigescet caritas multorum. at uero flante austro glacies resoluitur et torrentes fluunt, id est peccatis remissis populi ad Christum caritate concurrunt. hinc et alibi scriptum est: Sicut glacies in sereno ita soluuntur peccata tua. Proinde rationalis creatura siue in angelico spiritu siue in anima humana ita facta est, ut sibi ipsa bonum, quo beata fiat, esse non possit, sed mutabilitas eius, si conuertatur ad incommutabile bonum, fiat beata; unde si auertatur, misera est. auersio eius uitium eius et conuersio uirtus eius est. natura ergo non est mala, quia creatura spiritus uitae rationalis etiam priuata bono, cuius participatione bea
Abbreviated transcription (Latin):
nebris ẽ. Vsq ad huc: iste tenebre s̃ in
quas diabolus & angłi ei multũ suꝑbi¬
endo ꝓgressi s̃ : Caritas enĩ ñ emulat
ñ inflatur: Ideo ñemulat᷑ quia ñ in¬
flatͥ Ubi enĩ p̃cedit inflatio c̃tinuo
sequit emulatio : quõ suꝑbia mat̃ est
in uidentiȩ: Diabolus igtt & angeli ei
aluce atq feruore caritatis auersi
&nimis in suꝑbiã inuidiãq ꝓgressi uel¬
ut glatiali duritia torpuer̃: Etideo
ꝑfigurã tãquã in a quilone ponuntͥ: un¬
de cũgenere humano diabolus incuba¬
r& uentura gratia saluatoris dr̃ in
cantica canticorũ : Ex surge aquilo
dromata: exsurge qui in riusti: qui sub¬
ditis in cũbis qui possessos p̃mis: ex sur¬
ge utatuo pondere releuati erigant.
Quorũ animas p̃mendo curuasti &ue¬
ni auster inquit: spm̃ inuocans gratiȩ
flantẽ demeridiȩ uelut apte feriuda
& luminosa : ut fluant aromata. Vnde
loco: Hinc &iã dr̃ in quodã psalmo . Con¬

Expanded text:
nebris est usque adhuc. istae sunt tenebrae, in nebris est usque adhuc. istae sunt tenebrae, in quas diabolus et angeli eius multum superbiendo progressi sunt. caritas enim non aemulatur, non inflatur; ideo non aemulatur, quia non inflatur; ubi enim praecedit inflatio, continuo sequitur aemulatio. quoniam superbia mater est inuidentiae. Diabolus igitur et angeli eius a luce atque feruore caritatis auersi et nimis in superbiam inuidiamque progressi uelut glaciali duritia torpuerunt. et ideo per figuram tamquam in aquilone ponuntur. unde, cum generi humano diabolus incubaret, uentura gratia saluatoris dicitur in cantico canticorum: Exsurge, aquilo, et fluent aromata. exsurge, qui inruisti. qui subditis incumbis, qui possessos premis; exsurge, ut a tuo pondere releuati erigantur, quorum animas premendo curuasti; et ueni, auster, inquit spiritum inuocans gratiae flantem de meridie uelut a parte feruida et luminosa, ut fluant aromata. unde loco. hinc etiam dicitur in quodam psalmo: Oon
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ẽ qđ ds̃ donat homini cũ iustificat
impiũ: Hanc dĩ iusticiã ignorantes
suꝑbi iudei & suã uolentes c̃stituere
iustitiȩ dĩ ñ sunt subiecti Hex suꝑbi
deiciunt᷑ ut humilis inseratur oleast̃ :¬
&illi ibunt intenebras exteriores. de
quib: int̃alia requisisti : uenientib
aboriente &occidente multis quire¬
cũbant cũ abraham &isa ac &iacob in
regno cȩlorum : Sunt enĩ modo in: terio¬
res tenebrȩs unde correctio desperan¬
da ñ ẽ: quã si c̃tempserint: ibunt inte¬
nebras exteriores. ubi correctionis lo
carnẽs oculorũ nec omnino talis. hui
uisibilis lucis phantasia cogitat᷑: quã¬
quã &ibi ẽ uidere sed longe alit̃ longe
dissimilit̃: qualis lixẽ ipsa caritas quis
uerbis explicat᷑: quis earũ rerũ quȩ
sensib corporis adiacent ullo demons
trat exemplo an forte lux caritas ñẽ
qđ modo cõmemoraui: qm̃ dẽ lux ẽ &
ẽ nob̵ Item dic̃. Qui odit fr̃m suũ inte¬

Expanded text:
at impium; hanc dei iustitiam ignorantes superbi Iudaei et suam uolentes constituere iustitiae dei non sunt subiecti; hac superbia deiciuntur, ut humilis inseratur oleaster. et illi ibunt in tenebras exteriores, de quibus inter alia requisisti, uenientibus ab oriente et occidente multis, qui recumbant cum Abraham, Isaac et Iacob in regno caelorum. sunt enim modo in exteris tenebris, unde correctio desperanda non est; quam si contempserint, ibunt in tenebras exteriores, ubi correcticarne sunt oculorum. nec omnino talis huius uisibilis lucis phantasia cogitatur, quamquam et ibi est uidere, sed longe aliter, longe dissimiliter. qualis enim lux est ipsa caritas, quis uerbis explicat? quis earum rerum, quae sensibus corporis aditret exemplo? An forte lux charitas non quod modo commemoravi, quoniam Deus lux est, et est nobis. item dicit: Qui odit fratrem suum, in te
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ sint tenebre exteriores:
exlibro degratia noui tes tam̃ti.
ad honoratum:
imoreitaq casto ꝑmanente inse¬
culum scłi : timeat dm̃ omne sem̃ isrł:
Timeant quẽ diligunt ñ alta sapiendo
s humilib c̃sentiendo cũtimore &
tremore : suã ipsorũ salutem operent

Expanded text:
Quae sint tenebrae exteriores; ex libro de Gratia Novi Testamenti ad Honoratum. Timore itaque casto permanenti in saeculum saeculi, timeat Deum omne semen Israel. Timeant quem diligunt, non alta sapiendo, sed humilibus consentiendo, cum timore et tremore suam ipsorum salutem operent
Abbreviated transcription (Latin):
anex lapide. seille suspenderit : Sedue¬
rum ẽ : quod & fccustur commemorauit:
apostolum non sinere aliud intellegere.
quam dexp̃oẽs prȩdictum Sed tdisim¬
peritia non nullorum catholicorũ. uene¬
natio maniche orumest: Tales enim solent
insecitare : suus fallacus inretire: tales
in eos cecideramus : tales hesercmus : ta¬

Expanded text:
an ex lapide se ille suspenderit. sed uean ex lapide se ille suspenderit. sed uerum est quod et Faustus commemorauit apostolum non sinere aliud intellegere quam de Christo esse praedictum. sed talis imperitia nonnullorum catholicorum uenatio Manichaeorum est; tales enim solent insectari, tales suis fallaciis irretire. tales in eos cecideramus, tales haeseramus, ta
Abbreviated transcription (Latin):
sciebat xp̃imortem incruce pensuram.
& futuros hereticor quidicerent. pepen¬
dit quidem in ligno. sed speciequadã non
utuere morfretur: Clamando ergo ma¬
ledictus. mhilaliud clamauit. nisi quia
ueremortuus ẽ. sciens morcem hominis
peccatoris. quam sine peccato ipse suscepit:
Deillo maledicto uenientẽ quod dictũẽ.
Sitetigeritis. mortemoriemini: Ad hoc
ꝑtinens serpens ille in ligno suspensus.
quo significaretur. non falsam mortem
xp̃m finxisse : sed illam uerã : in lignopas¬
sionis suȩ suspendisse : in quam serpens
ille hominẽ. malesuadendo deiecit Quã
uerã mortẽ nolunt isticonspicere : &ideo
non sanantur aueneno serpentis. sicut
inheremo quicũq: illũ attenderent sa¬
nabantur : Itaq: fatemur obimperitis dici:
Aliudẽe affigiligno : Aliud in lignopen¬
dere: Sicenim quidam putant soluendã
ẽe istam questionem : ut ludam dicant
amorsemaledictũ : qui laqueo sesuspen¬
dit : quasi primonouerint. utrũ ex ligno.

Expanded text:
sciebat Christi mortem in cruce pensuram, sciebat Christi mortem in cruce pensuram, et futuros haereticos qui dicerent: Pependit quidem in ligno, sed specie quadam, non ut vere moreretur. Clamando ergo, « Maledictus, » nihil aliud clamavit, nisi quia vere mortuus est, sciens mortem hominis peccatoris, quam sine pede illo maledicto uenientem, quo dictum est: si tetigeritis, morte moriemini. ad hoc pertinet et serpens ille in ligno suspensus, quo significaretur non falsam mortem Christum finxisse, sed illam ueram in ligno passionis suae suspendisse, in quam serpens ille hominem male suadendo deiecit. quam ueram mortem nolunt isti conspicere et ideo non sanantur a ueneno serpentis, sicut in heremo quicumque illum attenderent sanabantur. Itaque fatemur ab imperitis dici aliud esse affigi ligno, aliud in ligno pendere. sio enim quidam putant soluendam esse istam quaestionem, ut Iudam dicant a Mose maledictum, qui laqueo se suspendit. quasi primo nouerint utrum ex ligno
Abbreviated transcription (Latin):
negant carnem habuis semortalẽ. in qua
ueram mortem pateret᷑: quia &x illo pro¬
phetico maledicto. laus intellegit᷑ humili¬
tatis: ex istoheretico quasi honore crimen
obicitur falsitatis: Siergo negas male¬
dictum. negas mortuũ: Sine gos mor¬
tuum. noniam contramoysen. sed contra
apostolum dimicas: Siaũ confiteris mor¬
tuũ confitere susce pissepenã peccatinr̃i.
sine peccatonrõ: lamuero ubi audis pȩnã
peccati. aut exbenedictione crede ueni¬
entem. aut ex maledictione: Si exbene¬
dictione uenit penapeccati optoc esse sẽꝑ
in pȩnapeccati: Siaũ optas in deliberari:
crede perdiuinȩ sententiȩ iustitiam &
maledictione uenisse : Confitereergo
maledictum suscepisse pronobis: quẽ con¬
fiteris mortuuẽẽ pronobis Nec aliud
significare uoluis semorsen cum dicer&.
Poterat enimdicere maledictus omnis
mortalis. aut maledictus omnis moriens:
Sed hocẽ quod asserit prophetiam. quia

Expanded text:
negant carnem habuisse mortalem, in qua negant carnem habuisse mortalem, in qua veram mortem pateretur: quia ex illo prophetico maledicto laus intelligitur humilitatis, ex isto haeretico quasi honore crimen objicitur falsitatis. Si ergo negas maledictum, negas mortuum: si negas mortuum, non jam contra Moysen, sed contra Apostolum dimicas. Si autem confiteris mortuum, confitere suscepisse poenam peccati nostri sine peccato nostro. Jam vero ubi audis poenam peccati, aut ex benedictione crede venientem, aut ex maledictione: si ex benedictione venit poena peccati, opta esse semper in poena peccati; si autem optas inde liberari, crede per divinae sententiae justitiam ex maledictione venisse. Confitere ergo maledictum suscepisse pro nobis, quem confiteris mortuum esse pro nobis; nec aliud significare voluisse Moysen cum diceret:Poterat enim dicere: Maledictus omnis mortalis, aut, Maledictus omnis moriens: sed hoc est quod asserit propheta, quia
Abbreviated transcription (Latin):
omnino: &iamne & filiusdĩ . Etia prorsus:
Nam hocẽ quod non uultis. inde satagitis.
inde seduc&is: Displic& enim uobis ma¬
ledictus pronobis. quia displic& mortuus
pronobis: Tuncenim extramaledictum
illius adam : si extra illius mortẽ : Cũuero
& homine & prohominemortẽ suscepit.
ex illo & proillo &iam maledictũ quod morti
comitat̃. suscipere non de dignatusẽ: &iã
ille prorsus: &iamille filiusdĩ. semꝑuiuus
insua iustitia. mortuus aũ propt̃ delicta
nr̃a. in carne susceptac expȩnanr̃a: Ac ꝑ
hoc additum ẽ omnis: nexp̃s aduerã mortẽ
non ꝑtinerediceretur. sia maledicto quod
Imorti coniunctum ẽ. insipienti honorifi¬
centia sepecraretur: Quiaũ eueritate
euangelica fidelisẽ : intellegit tam nonẽe
contumeliam xp̃i e oremorsi : cum eum
dixit maledictum. non exdiuinitate ma
iestictis suȩ. sed ex conditione penenrȩ.
exqua in ligno suspensusest: quam ñ est
laus xp̃i &oremanicheorum : Cum eum

Expanded text:
omnino, etiam et Filius Dei, etiam prorsus. omnino, etiam et Filius Dei, etiam prorsus. Nam hoc est, quod non vultis, inde satagitis, inde seducitis. Displicet enim vobis maledictus pro nopro nobis. Tunc enim extra maledictum illius Adam si extra illius mortem. Cum vero ex homine et pro homine mortem suscepit ex illo et pro illo, etiam maledictum, quod morti comitatur, suscipere non dedignatus est, etiam ille prorsus, etiam ille Filius Dei semper vivus in sua justitia, mortuus autem propter delicta nostra, in carne suscepta ex poena nostra, ac per hoc additum est, omnis, ne Christus ad veram mortem non pertinere diceretur, si a maledicto, quod morti conjunctum est, insipienti honorificentia separaretur. Quia autem ex veritate evangelica fidelis est, intelligit tam non esse contumeliam Christi ex ore Mosi, cum eum dixit maledjestatis suae, sed ex conditione poenae nostrae, ex qua in ligno suspensus est; quia non est laus Christi ex ore Manichaeorum, cum eum
Abbreviated transcription (Latin):
dictus dõ : omnis qui pendiderit in ligno:
Nisi enim ds̃ odiss& peccatum. & mor¬
temnram̃: non adeam suscipiendã atq
delendũm : filium suũ mitter&: Quid
ergo mirum. si maledictuẽdõ quod
oditdr̃ Tanto enĩ libentius nobis donat
ente : quanto misericordius odit mor¬
tem nram̃. quȩ in ligno pependit xpõ
moriente: Quod aũ additumẽ omnis.
ut diceretur. maledictus omnis qui
in ligno pependerit : Non sanemorses
minus prȩuidit: &iam iustos incrace
futuros. sed bene prȩuidit hereticor.
Veram mortem dñi negaturos. &ideo
uolentes ab hoc maledicto xp̃m se uinge¬
re: ut amortis&iam ueritate se iungerent
Sienim uerullamors nonerat . nullum
maledictum xp̃ocrucifixo pependit
in ligno. quia nec uerecrucifixusesa: sed
contralonge futuror hereticos : Quam
delonge clamat moyses: sinecausa tergi¬
uersamini : O quib displic& ueritas
mortis xp̃i Maledictus omnis qui pen¬
dit in ligno Non ille autille: sed omnis

Expanded text:
dictus deo omnis, qui pependerit in ligno. dictus deo omnis, qui pependerit in ligno. nisi enim deus odisset peccatum et mortem nostram, non ad eam suscipiendam atque delendam filium suum mitteret. quid ergo mirum, si maledictum est deo, quod odit deus ? tanto enim libentius nobis donat ente, quanto misericordius odit mortem nostram, quae in ligno pependit Christo moriente. quod autem additum est: omnis, ut diceretur: maledictus omnis qui in ligno pependerit, non sane Moyses minus praeuidit etiam iustos in cruce futuros, sed bene praeuidit haereticos ueram mortem domini negaturos et ideo uolentes ab hoc maledicto Christum seiungere, ut a mortis etiam ueritate seiungerent. si enim uera illa mors non erat. nullum maledictum Christo crucifixo pependit icontra longe futuros haereticos quam de longe clamat Moyses: Sine causa tergiversamini, o quibus displicet veritas mortis Christi, maledictus omnis qui pependit in ligno. Non ille, aut ille, sed omnis
Abbreviated transcription (Latin):
Misiteds̃ inquit filiũ suũ. in similitudinem
carnis peccati: utdepeccato damnaret
peccatum in carne Nonergo erat illa
caro peccati: quia non de traduce mor¬
ctalitatis. inmaria permasculum uene¬
rat: Sed tamen quia de peccato ẽmors.
illa aũ caro quamuis exuirgine. tamen
mortadis fuit. eo ipso quiꝰ mortalis erat.
similitudinem habebat carnis peccati:
Hoc appellat &iam peccatum consequent᷑
dicens: ut depeccato damnar& pecca¬
tum in carne: Item alio loco: Eum in¬
quit qui non nouerat peccatũ. Peccatũ
pronobis fecit : ut nossimus iustitia dĩ
in ipso: Curergotimer& moyses di¬
cere maledictum: quod paulus non
timuit dicere peccatum : Plane hoc
propheta . & prȩuideredebuit & prȩ¬
dicere paratus abhereticis cuma postolo
reprehendi: Quis quis enim reprehen¬
derit prophetam dixisse maledictum.
cogitur reprehendere a postolum dix¬
issepeccatum: Namutiq: maledictum.
comes peccatiẽ: nec ideo maior inuidiaẽ.
quod addiderat dõ: ut dicer&. male¬

Expanded text:
in similitudinem carnis peccati, ut de peccato damnaret peccatum in carne. non erat ergo illa caro peccati, quia non de traduce mortalitatis in Mariam per masculum uenerat; sed tamen quia de peccato est mors, illa autem caro quamuis ex uirgine, tamen mortalis fuit, eo ipso, quo mortalis erat, similitudinem habebat carnis peccati. hoc appellat etiam peccatum consequenter dicens: ut de peccato damnaret peccatum in carne. item alio loco: eum, inquit, qui non nouerat peccatum, peccatum pro nobis fecit, ut nos simus iustitia dei in ipso. cur ergo timeret Moyses dicere maledictum. quod Paulus non timuit dicere peccatum? plane hoc propheta et praeuidere debuit et praedicere, paratus ab haereticis cum apostolo reprehendi. quisquis enim reprehenderit prophetam dixisse maledictum. cogitur reprehendere apostolum dixisse peccatum; nam utique maledictum comes peccati est. Nec ideo maior inuidia est, quod addiderit: deo, ut diceret: male
Abbreviated transcription (Latin):
tauimus & quid nob placeret osten¬
dimus: ut suscipiendis in cõmodita¬
tib quȩ honeste ac fortit̃ toleran¬
tur. hȩc quoq genera deuitentur
afortib: & fidelib & ueracib uins
ac feminis: Nonergo m̃tiendũ que¬
renti ubi sit quise fidei cuiuspiam
cõmiserit: sed fortius respondendũ.
nec prodam nec m̃tiar Fec̃ hoc ep̃s
quondam tagastensis ecclesiȩ firmus
nomine firmior uoluntate: Nã cũ
ab eo quereret᷑ homo iussu impera

Expanded text:
tauimus et quid nobis placeret ostentauimus et quid nobis placeret ostendimus, ut suscipiendis incommoditatibus, quae honeste ac fortiter tolerantur, haec quoque genera deuitentur a fortibus et fidelibus et ueracibus uiris ac feminis. Non ergo mentiendum quaerenti, ubi sit qui se fidei cuiuspiam commiserit, sed fortius respondendum: "nec prodam nec mentiar". fecit hoc episcopus quondam Thagastensis ecclesiae, Firmus nomine, firmior uoluntate. nam cum ab eo quaereretur homo iussu imperat
Abbreviated transcription (Latin):
gionis: ad quod m̃daciũ nulla con¬
ditione quis quã debet ad duci:
Secundũ: ut aliquem ledat in iuste
qđ tale ẽ. ut & nulli ꝓsit & obsit ali¬
cui Tertiũ qđ ita ꝓdẽ alteri ut obsit
alteri: quãuis ñad inmunditiã obsit
corporalem: Quartũ : sola m̃tiendi
fallendiq libidine : qđ mirũ m̃tatiũ
ẽ. Quintũ qđ fit placendi cupidita¬
te desuaui eloquio: his omnib pe
UInitus euitatis atq reiectis: sequitur
sextũ genus qđ & nulli obẽ & ꝓdest
alicui: uelut siquispiam pecuniã ali¬
cuius iniuste tollendã sciens ubi sit
nescire sem̃tiatur : Septimũ qđ &
nulli obẽ & ꝓdest alicui: uelut sino¬
lens hominẽ ad mortẽ quȩ situm
ꝓdere : m̃tiatur : ñsolũ iustũ atq
innocentẽ sed reũ: quia xp̃ianȩ dis¬
ciplinȩ sit : ut neq decuiusquã cor¬
rectione desperet᷑ neq cuiquã peni¬
tendi aditus inter dudatur: De quib
duob generib: quȩ solent habere
magnã contro uersiam: satis trac¬

Expanded text:
gionis, ad quod mendacium nulla conditione quisquam debet adduci. Secundum, ut aliquem laedat injuste, quod tale est ut et nulli prosit, et obsit alicui. Tertium, quod ita prodest alteri, ut obsit alteri, quamvis non ad immunditiam obsit corporalem. Quartum, quod fit sola mentiendi fallendique libidine, quod merum mendacium est. quintum, quod fit placendi cupiditate de suaui eloquio. his omnibus penitus euitatis atque eiectis sequitur sextum genus, quod et nulli obest et prodest alicui; uelut si quispiam pecuniam alicuius iniuste tollendam sciens ubi sit nescire se mentiatur. septimum, quod et nulli obest et prodest alicui; uelut si nolens hominem ad mortem quaesitum prodere mentiatur, non solum iustum atque innocentem sed et reum, quia christianae disciplinae sit, ut neque de cuiusquam correctione desperetur neque cuiquam paenitendi aditus intercludatur. de quibus duobus generibus, quae solent habere magnam controuersiam. satis trac