comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nemrod robustus uenator coram dño. cumimitantibꝰ dia¬
bolum his quisunt ex parte illius dici possit uerissime. qͥ a
tales cum animas hominum suo uel uerbo uel exemplo ue¬
nantur ad interitum. Antiqui transgressoris ac deceptoris
facta sequantur:. De terra illa egressus ẽ assur: et ȩdifi¬
cauit niniuem. et plateas ciuitatis. De t̾ra illa. de t̾ra sen¬
naar dieit. dequa assyrioꝵ pullulauit imꝑium: qui ex no¬
mine ninibeli filii. ninum condiderunt urbẽ magnam:
Alam hebrei appellant niniuem: Sane quia tacere uidet᷑¬
scriptura unde assur ortus sit aquo assyriorum gens nasceret᷑
s tantum de qua terra exierit ad construendam inniuem
uel alias quas commemorat ciuitates dicere: Non nulli patri
intellexerunt hunc esse assur filium sem. de quo in sequentib
legitur. S: siue idem assur. siue alius fuerit: constat quia
primum interra regnum baby loniorũ. scđm assyriorum:

Expanded text:
Nemrod robustus venator coram Domino. Cum imitantibus diaNemrod robustus venator coram Domino. Cum imitantibus diabolum his qui sunt ex parte illius dici possit verissime, quia tales cum animas hominum suo vel verbo vel exemplo venantur ad interitum, antiqui transgressoris ac deceptoris facta sequantur. De terra illa egressus est Assur, et aedificavit Niniven, et plateas civitatis. De terra illa, de terra Sennaar dicit, de qua Assyriorum pullulavit imperium, qui ex nomine Nini Beli filii Ninum condiderunt urbem magnam, quam Hebraei appellant Niniven. Sane quia tacere videtScriptura unde Assur ortus sit, a quo Assyriorum gens nasceretur, sed tantum de qua terra exierit ad construendam Niniven, vel alias quas commemorat civitates dicere, nonnulli Patrum intellexerunt hunc esse Assur filium Sem, de quo in sequentibus legitur. Sed sive idem, sive alius Assur fuerit, constat quia primum in terra regnum Babyloniorum, secundum Assyriorum,
Abbreviated transcription (Latin):
gus ẽ. quia de celo lapsus. et aꝑsistentium in suo statu angłoꝵ
societate deiectus. miser inimis exulat. Transgressor: quia
uoluntati auctoris obedire contempsit. Cin ꝑsona quoq ue¬
natoris: non inmerito aptatur: Ponit namq insilua huius
mundi suarum pedicas insidiarum: atq homines sua
natura et ingenio mundos. quasi ceruos et capreas decipi¬
endo uenatur ad mortem: Contrarius nimirum illis uena¬
toribus. qui animas hominum obid sua doctrina caꝑe quȩ
Uenite inquiens post me: et faciam uos fieri piscatores homi¬
nũ. Quoꝵ obid patria bethsaida id ẽ domus uenatoꝵ cdi¬
cta ẽ: qm̃ homines erant uenaturi ad uitam. Est aut̃
nemrod filius chus: qđ interpretat᷑ ethiops. Quia nimirũ
antiquus hostis semꝑ obscuro ꝑfidoꝵ popłos ꝑ ex secutio¬
nem doctrinȩ siue oꝑationis nequam. quasi recens nascit᷑:
a quo et usq hodie manet ꝓuerbium ut dicatur. quasi

Expanded text:
gus est, quia de coelo lapsus, et a persistentium in suo statu angelorum gus est, quia de coelo lapsus, et a persistentium in suo statu angelorum societate dejectus, miser nimis exsultat. Transgressor, quia voluntati auctoris obedire contempsit, cui persona quoque venatoris non immerito aptatur; ponit namque in silva hujus mundi suarum pedicas insidiarum, atque homines sua natura et ingenio mundos quasi cervos et capreas decipiendo venatur ad mortem: contrarius nimirum illis venatoribus, qui animas hominum ob id sua doctrina capere quaoquitur: Venite, inquiens, post me, et faciam vos fieri piscatores hominum ; quorum ob id patria Bethsaida, id est Domus venatorum dicta est, quoniam homines erant venaturi ad vitam. Est autem Nemrod filius Chus, quod interpretatur Aethiops, quia nimirum antiquus hostis semper de obscuro perfidorum populo per exsecutionem doctrinae sive operationis nequam quasi recens nascitur. A quo et usque hodie manet proverbium, ut dicatur: Quasi
Abbreviated transcription (Latin):
dita. uel metropolis regni illius ꝓsui magnitudine ac de¬
core ẽ habita. Arach uero ipsa ẽ quȩ nunc edissa: ac ad. que
nunc nisibi ciuitas mesopotamiȩ. Chalanne. que nunc sele¬
utia aseleueo rege: uel certe que nunc etisifon appellatur:
d̃ aut̃ additur interra sennaar: ad om̃s eascdem quatuor
uidetur ꝑtinere ciuitates. sennaar quippe tante latitudi¬
nis esse campus ꝑhibetur: Que et ipsam babilonẽ et alias
urbes non paucas. facillime caperet. Quia uero babilon
cum ciuitatibꝰ quarum caput ẽ suꝑbam huius mundi głas
que confusioni obnoxia ẽ designat: Babel enĩ confusio dr̃
Recte conditor eius ipsum maloꝵ omniũ caput diabolum¬
recte figurate denuntiat Cui etiam nemrod uocabulĩ
qdđ tyrannum uel ꝓfugum uel trans gressorem sonar: Apte con¬
gruit. tyrannus ẽ eium: quia contra conditorem rebellans. ar¬
cem diuinitatis ac regnum orbis obtinere contendit. Profu¬

Expanded text:
dita vel metropolis regni illius pro sui magnitudine ac dedita vel metropolis regni illius pro sui magnitudine ac decore est habita. « Arach vero ipsa est quae nunc Edissa, Archad quae nunc Nisibis, civitas Mesopotamiae. Chalanne quae nunc Seleucia, a Seleuco rege, vel certe quae nunc et Esifon appellatur. » Quod autem additur in terra Sennaar, ad omnes easdem quatuor videtur pertinere civitates. Sennaar quippe tantae latitudinis esse campus perhibetur, quae et ipsam Babylonem, et alias urbes non paucas facillime caperet. Quia vero Babylon cum civitatibus quarum caput est, superbam hujus mundi gloriam, quae confusioni obnoxia est, designat; Babel enim confusio dicitur, recte conditor ejus ipsum malorum omnium caput diabolum figurate denuntiat; cui etiam Nemrod vocabulum, quod tyrannum, vel profugum, vel transgressorem, sonat, apte congruit. Tyrannus est enim quia contra conditorem rebellans arcem divinitatis ac regnum orbis obtinere contendit. Profu
Abbreviated transcription (Latin):
tempore illo fuere: qui talia facere metu suꝑni respectus ui¬
tabant. Quanius alia editio habet: quasi nemrod gigas ue¬
nator contra dñm Ex ambiguo quippe greco qđ ẽ enantion:
utrumq potest interpretari. Deniq inpsalmo ubi canimus
ploremus coram dño qui fecit nos: Hoc uerbũ ẽ enantion
eyrium Hoc et in libro iob. ubi seriptum ẽ: infurorem eru¬
pisti contra dñm facilis ergo patet intellectus de gigante.
quia robustus fuerit uenator brutorum animaliũ. quasi
homo potens: s quasi homo impius contra uoluntatem
conditous uitam duxerit suꝑbam. Fuit aut̃ principuum
regni eius babilon. et arach. et achad. et calantie: int̾ra senua¬
ar: Insequentibus quomͦ sit facta babilon plenius intimatur.
s hic premittitur. qđ ibi reticetur: quia ciuitatis illius et
turris suꝑbissime nemrod auetor extiterit. Principiũ aut̃
regni ens fuit babilon: quia uelprima ciuitatum eiꝰ eon¬

Expanded text:
tempore illo fuere qui talia facere metu superni respectus vitempore illo fuere qui talia facere metu superni respectus vitabant, quamvis alia Editio habet quia Nemrod gigans venator contra Dominum. Ex ambiguo quippe Graeco, quod est enantion, utrumque potest interpretari. Denique in psalmo ubi canimus ploremus coram Domino qui fecit nos , hoc verbum est enantion Cyrium. Hoc et in libro Job, ubi scriptum est, in furorem erupisti contra Dominum. Facilis ergo patet intellectus de gigante, quia robustus fuerit venator brutorum animalium, quasi homo potens; sed quia homo impius contra voluntatem Conditoris vitam duxerit superbam. Fuit autem principium regni ejus Babylon, et Arach, et Archad, et Chalanne in terra Sennaar. In sequentibus quomodo sit facta Babylon plenius intimatur; sed hic praemittitur quod ibi reticetur, quia civitas illius et turris superbissimae Nemrod auctor exstiterit. Principium autem regni ejus fuit Babylon, quia vel prima civitatum ejus con
Abbreviated transcription (Latin):
sationis nouo inuendi genere ꝑuerteret. dum singulari
potentia elatus primum uenatu uiueret: de incollato exer¬
citu. insolitam in popłos tyrannidem studuit exereere. De¬
niq in sequentibus regnum habuisse: et ciuitates maximas
edificasse legitur. Qd̃ qui a primus ipse fecerit:. testat᷑ scrip¬
turaque ait. Ipse cepit esse potens. cępit enim: qͥ a primꝰ fecit.
otens aut̃ erat interra. quia neglectis cȩlestibus in quo iusti
sunt potentes. infima querere: et in his spem ponere didicit.
Ibhoc exint ꝓuerbium: quasi nemrod robustus uenator corã
dño. Ideo in ꝑuerbium uersa: qui.a insolita scłis eius facta fue¬
re. Qđ uͦ additur coram dñõ. ex aggerandi facinoris causa est:
ꝙ iudelicet satis temerarium fuerit et suꝑbum. ut coram dño
qude celo ꝓspicit suꝑ filios hominum. talit̃ uiuere homo in
terra presumeret. Ex quo nimirum ꝓuerbio patet: quia multi

Expanded text:
rsationis novo vivendi genere perverteret, dum singulari rsationis novo vivendi genere perverteret, dum singulari potentia elatus, primum venatu viveret; dein, collecto exercitu, insolitam in populos tyrannidem studuit exercere; denique in sequentibus regnum habuisse et civitates maximas aedificasse legitur: quod quia primus ipse fecerit testatur Scriptura, quae ait: Ipse coepit esse potens. Coepit enim, quia primus fecit. Potens autem erat in terra, quia, neglectis coelestibus, in quo justi sunt potentes, infima quaerere, et in his spem ponere didicit. Ab hoc exivit proverbium: Quasi Nemrod robustus venator coram Domino. Ideo in proverbium versa, quia insolita saeculis ejus facta fuere; quod vero additur coram Domino, exaggerandi facinoris causa est, quia videlicet satis temerarium fuerit et superbum, ut coram Domino, qui de coelo prospicit super filios hominum, taliter vivere homo in terra praesumeret; ex quo nimirum proverbio patet quia multi
Abbreviated transcription (Latin):
nunc astabari nuncupantur. Recma uerq et sabathacal.
paulatim antiqua uocabula ꝑdidere: et quȩ nune ꝓ ueteribus habe¬
ant ignoratur: At tamen exeo qđ in uisione tẏri dicit. ihezechiel
uenditores saba et recmasiue ut septuaginta interpretes dixert̃
recma ipsi negotiatores tui.S idetur etiam ille suam gentẽ fecisse:
et qui a iungitur saba. uicinam ꝓuincię hiuc eiꝰ eẽ regionẽ.
ilii saba: recma et cdadanim. Hie sab .a. ꝓsin litteram scribitur:
Supra uͦ ꝑsamech: a quo diximus appellatos saba eos. Interp̃te̾t᷑
ergo nime saba: arabia. Nam inseptuagesimo psalmo ubi nos
habemus reges arabum et saba munera offerentꝰ In hebreo
tali plaga. Porro chus: genuit nemrod. Ipse cępit eẽ potens
interra: et er̾at robustus uenator coram dño Progenie sem
et iafeth. inuitę simplicis innocentia ꝑmanentibus. nas¬
citur de stirpe cham maledicta. qui statum humanę conu̾¬

Expanded text:
nunc Astabari nuncupantur. Recma vero et Sabatacha nunc Astabari nuncupantur. Recma vero et Sabatacha paulatim antiqua vocabula perdidere; et quae nunc pro veteribus habeant ignorantur. » Attamen ex eo quod in visione Tyri dicit Ezechiel venditores Saba et Recma, sive ut LXX interpretes dixerunt, Regma, ipsi negotiatores tui, videtur etiam ille suam gentem fecisse, et quia jungitur Saba, vicinam provinciae huic ejus esse regionem. Filii Saba Recma et Dadan. « Hic Saba per Sin litteram scribitur, supra vero per Samech, a quo diximus appellatos Sabaeos. Interpretatur ergo nunc Saba Arabia. Nam in septuagesimo psalmo, ubi nos habemus Reges Arabum et Saba munera offerent , in Hebraeo piae in occidentali plaga. » Porro Chus genuit Nemrod. Ipse coepit esse potens in terra, et erat robustus venator coram Domino. Progenie Sem et Japheth in vitae simplicitatis innocentia permanente, nascitur de stirpe Cham maledictus, qui statum humanae conve
Abbreviated transcription (Latin):
tenditur: qđ iuxta opinionem uulgatan. singłi quiq hie
commemorantur: Filii enim noe. uel nepotes filioꝵ noe. sin¬
gulas gentes. siue cognationes diuersarum fecere lingila¬
rum. Nam eadem sententia enumerata quoq stirpe chã
siue sem: de uarietate generationum linguarũq sub infer¬
tur. Kilii aut̃ cham: chiis. et mesraim. et futh. et chaua¬
an. Chus hodieq abhebreis: ethyopia nuncupatur: Mesra¬
im. egyptus:. fuch lybies: a quo et mauritaniȩ fluuius
usq inp̃sens futh dicitur Omisq circa eum regio futhen¬
sis. Porro chanaan. obtinuit terram quam uidei deuiceps
possederunt: eiectis ehananeis. Filii chus. saba et eula et
sabatha. et regmna. et sabathaca. saba: aquo sabaci.irg¬
lius. solis ẽ inquit turea uirga sabaeis. centumq sabaes
ture calent arae Heuila a quo getulĩmparte remotiors
africe heremo choerentes. Sabatha. aquo fabathani: qui

Expanded text:
tenditur quia juxta opinionem vulgatam singuli qui hic tenditur quia juxta opinionem vulgatam singuli qui hic commemorantur filii Noe, vel nepotes filiorum Noe, singulas gentes sive cognationes diversarum fecere linguarum. Nam eadem sententia, enumerata quoque stirpe Cham sive Sem, de varietate generationum linguarumque subinfertur. Filii autem Cham: Chus, et Mesraim, et Phuth et Chanaam. « Chus hodieque ab Hebraeis Aethiopia nuncupatur, Mesraim Aegyptus, Phuth Lybies, a quo et Mauritaniae fluvius usque in praesens Phuth dicitur, omnisque circa eum regio Phuthensis. Porro Chanaam obtinuit terram quam Judaei deinceps possederunt ejectis Chananaeis. « Filii Chus: Saba, et Hevila, et Sabatha, et Recma et Sabatacha. Saba a quo Sabaei. Virgilius: Solis est, inquit, thurea virga Sabaeis. Centumque Sabaeo thure calent aerae. Hevila a quo Getuli in parte remotioris Africae eremo cohaerentes. Sabatha a quo Sabathani, qui
Abbreviated transcription (Latin):
Delius enim legitur rodanim siue rodim. ut septuaginta in¬
terpretes transtulerunt: et in libro hebreorum nominũ
dam nr̃ interpres posuit: similitudo enim litterarum
deleth. et res. hunc apud hebreos sepe facit errorem: ut alla le¬
gatur ꝓ alia. Est aut̃ rodus eycladarum maxima. et inionio
mari quondam urbs potentissima. naualiq certamine gło¬
sa: et ꝓpter tutissimum portum. mercatorũ omniũ recepta¬
culum. Abhis diuise sunt insulȩ gentium in regionibus
suis: unusquisq scđm linguam et familiam innationibus
suis. legamus antiquoꝵ historias. et uidebimus omnes
pene insulas: et totius orbis litora t̃rasq mari uicinas.
grecis accolis occupatas. Qui ut supra diximus ab amano
et tauro montibus: omĩa maritima loca. usq ad oceanũ
possedere brictannicum. Dum uero dicitur unusquisq
słm linguam et familiam innationibus suis Liquido os¬

Expanded text:
melius enim legitur Rodanim, sive Rodim, ut septuaginta Inmelius enim legitur Rodanim, sive Rodim, ut septuaginta Interpretes transtulerunt, » et in libro Hebraeorum nominum etiam noster interpres posuit. Similitudo enim litterarum Daleth et Res hunc apud Hebraeos saepe facit errorem, ut alia legatur pro alia. Est autem Rhodus Cycladarum maxima, et in Ionio mari quondam urbs potentissima, navalique certamine gloriosa, et propter tutissimum portum mercatorum omnium receptaculum Ab his divisae sunt insulae gentium in regionibus suis unusquisque secundum linguam suam et familiam in nationibus suis. « Legamus antiquorum historias, et videbimus omnes pene insulas, et totius orbis littora, terrasque mari vicinas, a Graecis accolis occupatas, qui, ut supra diximus, ab Amano et Tauro montibus omnia maritima loca usque ad oceanum possidere Britannicum. » Dum vero dicitur unusquisque secundum linguam et familiam in nationibus suis, liquido os
Abbreviated transcription (Latin):
bulo nuncupati. Equibus celtiberi. licet quidam italos su¬
spicentur: mosoch: capadoces. Unde et urbs apud eos usq
hodie mateca dicitur: que et cesarea. ab augusto cesare
dicta ẽ. Porro septuaginta interpretes. capturym. capa¬
doces arbitrantur: tyras. traces: quoꝵ non satis inmutatũ
uocabulum ẽ Porro filii gonier ascheneth. et rifath.
et thogorma. aschenes. sarmate: quos greci riginos uocan
R ifath paflagones: thogorma. fyrges. Filii aut̃ iauan. elisa.
et tharsis: cethini. et doclanim. De ionibus. idẽ grecis. nas¬
cuntur elisae: qui uocãtur elides. Unde et quinta lingua
grecie eolis appellatur: quam illi penten dialecton uocant.
harsis. iosephus cilicas arbitratur᷑. Tara. aspirationis litte¬
ram uitiose aposteris intar dicens fuisse corruptam. Unde
et metropolis eoꝵ ciuitas tarsus appellatur. Paulo apło
hodie urbs cyprocitium nominatur: Dodanim: rodii.

Expanded text:
bulo nuncupati, e quibus Celtiberi, licet quidam Italos subulo nuncupati, e quibus Celtiberi, licet quidam Italos suspicentur; Mosoch Cappadoces, unde et urbs apud eos usque hodie Mazecha dicitur, quae et Caesarea ab Augusto Caesare dicta est. Porro septuaginta Interpretes Capturim Cappadoces arbitrantur, Thiras Thraces, quorum non satis immutatum vocabulum est. Porro filii Gomer Aschenez et Riphath et Thogorma. Aschenez Sarmatae quos Graeci Riginos vocant. Rifath Paflagones, Thogorma Phryges. « Filii autem Javan Elisa et Tarcis, Cethim et Dodanim. De Ionibus, id est, Graecis nascuntur Elisae, qui vocantur Elides, unde et quinta lingua Graeciae Eolis appellatur, quam illi penten dialecton vocant. Tharses Josephus Cilicas arbitratur, Thar aspirationis litteram vitiose a posteris in Tar dicens fuisse corruptam; unde et metropolis eorum civitas Tarsis appelatur, Paulo apohodie urbs Cyptotium nominatur. Dodanim Rhodii,
Abbreviated transcription (Latin):
pło iudeoꝵ. Filii aut̃ filioꝵ noe qui comiemorant᷑: credunt̃
singłi singularũ gentium ꝓgenitores extitisse. Qui ita inter
se orbem̃ diuiserunt. ut sem primogenitus. asiam obtint¬
ret. Cham sccłs. affricam. Iafeth ultimus europam: Ita dum¬
tarat ut quia maior ẽ multo asia terrarũ situ. quã euro pa
uellybia ꝓgenies cham. et iafeth etiam non nullã in asia
portionem teneret. De iafeth ergo septem filii natisunt. qui
possederunt t̾ram in asia. ab aman.i. et tauro syriȩ coeles et
cilicie montibus. usq ad fluuium tanau. Ineuropa uero
usq ad gadira. nomina locis et gentibus relinquentes. e
quibꝰ postea inmutata sunt nomina plurima. cȩtera ꝑ̾ma¬
nent ut fuerunt. Sunt aut̃ gomer. galathe. magog. scithe
madai. medi. iauan. iones. qui et greciSnde et mare ioni¬
ũ: tubal. hiberi. qui et hispani: abhibero flumine hoc uoca¬

Expanded text:
pulo Judaeorum. Filii autem filiorum Noe qui commemorantur creduntur pulo Judaeorum. Filii autem filiorum Noe qui commemorantur creduntur singuli singularum gentium progenitores exstitisse, qui ita inter se orbem diviserunt, ut Sem primogenitus Asiam obtineret, et Cham secundus Africam, Japheth ultimus Europam; ita duntaxat ut, quia major est multo Asia terrarum situ quam Europa vel Lybia, progenies Cham et Japheth etiam nonnullam in Asia portionem teneret. « De Japheth ergo septem filii nati sunt qui possederunt terram in Asia ab Amano et Tauro Syriae Coelis et Cyliciae montibus, usque ad fluvium Tanaim. In Europa vero usque ad Gadira, nomina locis et gentibus relinquentes, ex quibus postea immutata sunt nomina plurima, et caetera permanent ut fuerunt. Sunt autem Gomer Galatae, Magog Scythae, Madai Medi, Javan, Iones, qui et Graeci, unde et mare Ionium, Thubal Hiberi, qui et Hispani ab Hibero flumine hoc voca
Abbreviated transcription (Latin):
debere Uixit enim trecentis annis: ut simus intribulation
patientes. Uixit et quinquaginta: ut simus et spe gauden¬
tes. Uerum quia septies quinquageni faciunt trecentos
buitur. typicȩ congruit: Possumus et ita numeri huius sa¬
cramentum int̃pretari. qđ ille qui post diluuium trecentis
quinquaginta annis uiuat: quitoto tempore accepti bap¬
tismatis aduitus dono spĩtali. ꝓ eterna in celis requiȩ
laborare non cessat. Felixq mortem uidebit carnis: im¬
mo de morte transiet aduitam: que sola uera ẽ uita dicen¬
da: qui cursum uitȩ presentis taliꝑfectionis summa cõ
Natiq sunt eis filii post diluuium Filii iafeth:
gomer. et magog et madai. iauan. et thubal. et
nosoch. et thiras. Series stirpis noe aminimo eius filio
incipit: et inmaximo completur:. Quȩ scripturis scĩs ẽ usi¬
tata locutio. Oisticȩ significans qđ minor popłs gentium
xp̃o incarne ueniente. preferendus esset infide maioripo¬

Expanded text:
debere. Vixit enim trecentis annis, ut simus in tribulatione debere. Vixit enim trecentis annis, ut simus in tribulatione patientes; vixit et quinquaginta, ut simus et spe gaudentes. Verum quia septies quinquageni faciunt trecentos buitur, typice congruit. Possumus et ita numeri hujus sacramentum interpretari, quod ille qui post diluvium trecentis quinquaginta annis vivat, qui toto tempore accepti baptismatis, adjutus dono spiritali, pro aeterna in coelis requie laborare non cessat; felixque mortem videbit carnis, imo de morte transiet ad vitam, quae sola vera est vita dicenda, qui cursum vitae praesentis tali perfectionis summa compnatique sunt eis filii post diluvium. Filii Japheth, Gomer, et Magog, et Madai, Javan, et Thubal et Mosoch et Thiras. Series stirpis Noe a minimo ejus filio incipit, et in maximo completur, quae scripturis sanctis est usitata locutio, mystice significans quod minor populus gentiume majori po
Abbreviated transcription (Latin):
diluuium uixit. magnam eoꝵ ꝑfectionẽ figurant̾. quiꝑcep¬
tis uite sacramentis. fideliter dño ad mortem usq deserui¬
unt. Diximus enim qđ trecenti. quia ꝑ tau litterã grece
notantur Tau uero infiguram crucis scribitur. illoꝵ aptis¬
sime typum gerant: qui nesciunt głari. nisi in cruce dni
trecentis uiris in numerabilem madianitarũ suꝑauit exer¬
citum. Docens figurate. qđ fide dñice crucis aduersantia
nobis et mundi buius et uitioꝵ nr̃oꝵ essemus bella uictu¬
ri. Quinquagenarius uero numerus. qͥa futurã de signet
requiem. legis scriptura docet: que anno semꝑ quinquage¬
simo uniuersum dei popłm maximam habere remissionẽ
laborum omniũ ac sertuitiorum libertatẽ sanxit. Ideoq cer¬
tigrã mysterii noe post diluuium trecentis quinquagin¬
ta annis uixit: ut in sinuaret nos accepto baptisii lauachro.
labores ꝓ dño sustinere inspe suꝑne quietis ac felicitatis

Expanded text:
diluvium vixit, magnam eorum perfectionem figurant qui, percepdiluvium vixit, magnam eorum perfectionem figurant qui, perceptis vitae sacramentis, fideliter Domino ad mortem usque deserviunt. Diximus enim quod trecenti, quia per tau litteram graece notantur tau vero in figura crucis scribitur, illorum aptissime typum gerant, qui nesciunt gloriari nisi in cruce Dotrecentis viris innumerabilem Madianitarum superavit exercitum, docens figurate quod fide dominicae crucis adversantia nobis et mundi hujus et vitiorum nostrorum essemus bella victuri. Quinquagenarius vero numerus, quia per figuram designet requiem legis Scriptura docet, quae anno semper quinquagesimo universum Dei populum maximam habere remissionem laborum omnium ac servitiorum libertatem sanxit. Ideoque certi gratia mysterii Noe post diluvium trecentis quinquaginta annis vixit, ut insinuaret nos, accepto baptismi lavacro, labores pro Domino sustinere in spe supernae quietis ac felicitatis
Abbreviated transcription (Latin):
fuch orti sunt lybies. qđ ipsa earundem gentium apud hebreos
usq hodie uocabula testantur: de quibus omnino nil talis fla¬
gitii uel uindictȩ quale desodomitis et chananeis scriptura
refert. Dilatauit quoq ds iafeth. ut habitaret in taberna¬
culis sem et esset chanaan seruus eius: Cum greci siue roma¬
ni ex horti utiq degenere iafeth. regna asie in quibus poste¬
risem habitabant possiderent: et int̾ alia chananeos quo¬
q sibi tributarios facerent. Uixit quoq noe post diluuiũ
trecentis quinquaginta annis: et impletisunt om̃s dies eius
nongentoꝵ quinquaginta annorum: et mortuus ẽ. Sicut
sexcenti anni uitȩ noe quibus ex actis archam intrauit. ꝑ¬
fectionem designãt fidei açꝓfessionis eoꝵ qui gratia cȩlestis
et ꝑpetuȩ mercedis eccłe sacramenta subeunt ut supra docu¬
imus: sic etiam trecenti et quinquaginta anni quibꝰ post

Expanded text:
Phuth orti sunt Lybies, quod ipsa earumdem gentium apud Hebraeos Phuth orti sunt Lybies, quod ipsa earumdem gentium apud Hebraeos usque hodie vocabula testantur, de quibus omnino nihil talis flagitii vel vindictae, quale de Sodomitis et Chananaeis Scriptura refert. Dilatavit quoque Deus Japheth, ut habitaret in tabernaculis Sem, et esset Chanaam servus ejus, cum Graeci sive Romani, exorti utique de genere Japheth, regna Asiae, in quibus posteri Sem habitabant, possiderent, et inter alia Chananaeos quoque sibi tributarios facerent. Vixit autem Noe post diluvium trecentis quinquaginta annis, et impleti sunt omnes dies ejus nongentorum quinquaginta annorum, et mortuus est. Sicut sexcenti anni vitae Noe, quibus exactis arcam intravit, perfectionem designant fidei ac professionis eorum qui gratiae coelestis et perpetuae mercedis Ecclesiae sacramenta subeunt, ut supra docuimus, sic etiam trecenti et quinquaginta anni quibus post
Abbreviated transcription (Latin):
it suꝑ petram pedes meos. et direxit gressus in eos: s incert̾
et fluctuans semꝑ immotu ẽ. Notandum aut̃ etiam uixta
sensum littere: qđ non frustra chã peccante. non ipse s filius
eiꝰ chanaan maledicitur: maxime cum non ipse primogeni¬
tus cham.s ultimus esset filius. Scriptum quippe ẽ. Filii aut̃¬
cham: chus. saba. et mesraim. et futh et chanaan. Preuide¬
bat enim parit̾ inspũ: qđ ꝓgenies chanaan amplius mul¬
to. quam cȩtera styrps filioꝵ cham esset peccatura: Ideoq
digna futura que uel maledictione ꝑiret. uelseruitio sub ac¬
ta gemeret: qđ sodomoꝵ maxime qui de genere chana¬
an exire. uelscelere nefando uel horrencda ultione ꝓbatum
ẽ ostensum : et exterminio siue seruitio chananeoꝵ qđ egres¬
sa de egypto plebe isrłitica quȩ destirpe sem descenderat ꝑ¬
pessi sunt: De ciis namq ethiopes: de mestaim egyptii: De

Expanded text:
it supra petram pedes meos, et direxit gressus meos ; sed incertus it supra petram pedes meos, et direxit gressus meos ; sed incertus et fluctuans semper in motu est. Notandum autem etiam juxta sensum litterae quod non frustra Cham peccante, non ipse, sed filius ejus Chanaam maledicitur, maxime cum non ipse primogenitus Cham, sed ultimus esset filius. Scriptum quippe est: Filii Cham, Chus, Saba, et Mesraim, et Phuth, et Chanaam. Praevidebat enim pariter in spiritu quod progenies Chanaam amplius multo quam caetera stirps filiorum Cham esset peccatura, ideoque digna futura quae vel maledictione periret, vel servitio subacta gemeret; quod Sodomorum maxime qui de genere Chanaam exiere vel scelere nefando, vel horrenda ultione, probatum est ostensum, et exterminio, sive servitio, Chananaeorum, quod, egressa de Aegypto plebe Israelitica, quae de stirpe Sem descenderat, perpessi sunt. De Chus namque Aethiopes, de Mesraim Aegyptii, de
Abbreviated transcription (Latin):
sito agone tendamus. Congruit aut̃ ꝓfectibus scẽ ec¬
clesie quibus orbem impleuit totum etiam nom̃ iapheth. qđ la¬
titudo dicitur: unde adludens ad nomen ipsum. dicit noe.
Dilatet ds iafeth: id ẽ latitudinem. Bene qđ dictum fuerat de
sem. repetitur et de iafeth. sitq chanaan seruus eius. Quia
minirum utriq popło credentium udei ꝑfidi. quanus
impiamente salutis prebent obsequium. non solum in eo
qđ auetoritate sacrorum uoluminum eos iuuant atq in
fide conroborant.S. eruntamen in illo qđ eos quantũ ua¬
lent in sequuntur: quia uidelicet insequendo ꝓpter iustiei¬
am altius eos participes eterne beatitudinis reddunt. Nec
non et in eo qđ ostensa sue duricia cecitatis: maiores grãs
illo suo redemptori. atq illustratori reddere monent. Cuim
amirum popło: nomen chanaan. qđ int̃pretatur com¬
motio. aptissime conuenit. Non enim potest dicere statu¬

Expanded text:
erfecto agone tendamus. Congruit autem profectibus sanctae Ecerfecto agone tendamus. Congruit autem profectibus sanctae Ecclesiae, quibus orbem implevit totum, etiam nomen Japheth, quod Latitudo dicitur; unde alludens ad nomen ipsum, dicit Noe: Dilatet Deus Japheth, id est, latitudinem. Bene autem quod dictum fuerat de Sem repetitur et de Japheth: Sitque Chanaam servus ejus, quia nimirum utroque populo credentium Judaei perfidi, quamvis impia mente, salutis praebent obsequium, non solum in eo quod auctoritate sacrorum voluminum eos juvant, atque in fide corroborant, verum etiam in illo quod eos, quantum valent, insequuntur, quia videlicet insequendo propter justitiam, altius eos participes aeternae beatitudinis reddunt, nec non et in eo quod offensa sua duritia caecitatis majores gratias illos suo Redemptori atque illustratori reddere monent. Cui nimirum populo nomen Chanaam, quod interpretatur Commotio, aptissime convenit. Non enim potest dicere: Statu
Abbreviated transcription (Latin):
enum gentium: orbem terrarum occupauit eccła. Hoc ꝓr¬
sus prenunciabatur: cum diceretur subsequent̃. Dilãtet
d̾s iafeth: et habitet in tabernacłis sem. In tabernaculis quip¬
pe sem habitat iafeth: quia infide patriarcharũ et ꝓpħarũ.
inscripturis ꝓꝓħicis. in sacram̃tis legalibus. sp̃italiter in¬
tellectis. ꝑegrinatur eccła interris: Tabernacłis namq in
bello uel itinere uti solemus. Et in tabernaculis isrłitici po¬
płi nos qui de gentibus ad xp̃m uenimus habitamꝰ: quia
nimirum quandiu in huius uite uia positi sumꝰ cȩlestẽ patriã¬
am suspiramus. Quandiui contra insidias antiqui hostis
xp̃o duce atq ad uitore certamus: necesse ẽ ut semꝑ antiqͦ¬
rũ patrum dicta parit̃ et facta et oꝑa in exemplum uitȩ
et ꝓfessionis teneamus: quatinus horum auctoritate ꝓ¬
decti. certius ac securius ad palmam remunerationis ꝑ¬

Expanded text:
enim gentium orbem terrarum occupavit Ecclesia. Hoc prenim gentium orbem terrarum occupavit Ecclesia. Hoc prorsus praenuntiatur cum dicitur subsequenter. Dilatet Deus Japheth, et habitet in tabernaculis Sem. In tabernaculis quippe Sem habitat Japheth, quia in fide patriarcharum et prophetarum, in Scripturis propheticis, in sacramentis legalibus spiritaliter intellectis, peregrinatur Ecclesia in terris. Tabernaculis namque in bello vel itinere uti solemus, et in tabernaculis Israelitici populi nos, qui de gentibus ad Christum venimus, habitamus, quia nimirum quandiu in hujus vitae via positi coelestem patriam suspiramus, quandiu contra insidias antiqui hostis, Christo duce atque adjutore, certamus, necesse est ut semper antiquorum patrum dicta pariter et facta et opera in exemplum vitae et professionis teneamus; quatenus horum auctoritate protecti, certius ac securius ad palmam remunerationis p
Abbreviated transcription (Latin):
geret immortalis. ꝑcussit om̃s adu̾santes sibi sine causa.
dentes peccatoꝵ contriuit. Suꝑ popłm uero suum be¬
nedictionem ꝑpetue salutis ꝓfudit: Non solum aut̃ chanaan
maledictioni. s. etiam seruitio fratrum suoꝵ subicitur. Quid
ẽ enĩ aliud hodieq gens ipsa. nisi quedam scrin aria xp̃ia¬
norum: bauilans legem et ꝓpħas ad testimonium a ssertio¬
nis eccłe. ut nos honoremus ꝑsacramentum qđ nunciat
illa ꝑ litteram. Hixitq. Benedictus dñs d̾s sem: sit cha¬
naan seruus eius. Diximus in sem primogenito filio noe.
primitiuam eccłam. que ex istahelitico popło collecta ẽ. In
iafeth minimo filio electionem gentium. que secuta ẽ esse
designatam. Unde et recte dicitur. Benedictus dñs ls¬
sem. Quam quã enim sit ds omĩum gentium: quod ammͦ
tamen ꝓprio uocabulo. et ipsis iam gentibus dicit᷑ ds isrł
Et unde hoc factum ẽ. nisi ex benedictione iafechͨ in popło

Expanded text:
geret immortalis, percussit omnes adversantes sibi sine causa, geret immortalis, percussit omnes adversantes sibi sine causa, dentesque peccatorum contrivit; super populum vero suum benedictionem perpetuae salutis profudit. Non solum autem Chanaam maledictioni, sed etiam servitio fratrum suorum subjicitur. Quid est enim aliud hodie gens ipsa, nisi quaedam scriniaria Christianorum, bajulans legem et prophetas ad testimonium assertionis Ecclesiae, ut nos honoremus per sacramentum quod nuntiat illa per litteram. Dixitque: Benedictus Dominus Deus Sem; sit Chanaam servus ejus. Diximus in Sem primogenito filio Noe primitivam Ecclesiam, quae ex Israelitico populo collecta est, in Japheth minimo filio electionem gentium quae secuta est esse designatam; unde et recte dicitur: Benedictus DSem. quamquam enim sit deus omnium gentium, quo- . dam modo tamen proprio uocabulo et in ipsis iam gentibus dicitur deus Israhel. et unde hoc factum est
Abbreviated transcription (Latin):
it. nec ultimus ingentibus crediditd. idit nuditatẽ patris:
quia consensit in necem xpĩ. Bene aut̃ dicit᷑ deduobus illis
qd̃ faciebus auersis uerecunda patris uelauerint: uelut
quibus factum scelerate uinee displicuerit. Quȩ uine a. id
ẽ gens uidea quantum a nobilitate paterna degenerauerit.
tempore dñice passionis mystice signatum ẽ: cum sicienti
incruce dño. acetum ꝓuino obtulit. Siciebat enĩ ille fidẽ
ac dilectionem gentis eiusdem: s illa ꝓsuauitate fidei ae
feruore dilectionis acredine illum o dii atq infidelitatis
potauit. Euigilans aut̃ noe ex uino: cum didicisset qͦ
fecerat eifilius suus minor. ait. maledictus chanaan: ser¬
uus seruoꝵ erit fratribus suis Euigilans ex uino noc ꝓ¬
geniem eius aquo irrisus ẽ maledicit: eos uero qui se
ut patrem honor auere. benedictione debita remunerat
Et dñs iuxta uocem psalmi cum dormisset in morte ac resus¬

Expanded text:
it, nec ultimus in gentibus credidit, vidit nuditatem patris, it, nec ultimus in gentibus credidit, vidit nuditatem patris, quia consensit in necem Christi. Bene autem dicitur de duobus illis quod faciebus aversis verecunda patris velaverint, velut quibus factum sceleratae vineae displicuerit: quae videlicet vinea, id est, gens Judaea, quantum a nobilitate paterna degeneraverit, tempore dominicae passionis mystice signatum est, cum sitienti in cruce Domino acetum pro vino obtulit; sitiebat enim ille fidem ac dilectionem gentis ejusdem, sed illa pro suavitate fidei, ac fervore dilectionis, acredine illum odii atque infidelitatis potavit. Evigilans autem Noe ex vino, cum didicisset quae fecerat ei filius suus minor, ait: Maledictus Chanaam, servus servorum erit fratribus suis. Evigilans ex vino Noe progeniem ejus a qua irrisus est maledicit; eos vero qui se ut patrem honoravere benedictione debita remunerat; et Dominus juxta vocem psalmi cum dormisset in morte, ac resur
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i magis habere contemptiu ꝑiturus. quã saluandus ꝑ
cam honorari gaudebat: Qui et fratribꝰ suis que aecidissent
patriforas narrauit: qui aꝑ ipsum manifestum ẽ et quodã¬
modo publicatũ qđ erat inꝓpħia secretum passionis draĩ
liis maximo et minimo illi sunt figurati: de quibꝰ subsequen¬
t̃ addidit. Ipsis aut̃ uocatis iudeis et gentibꝰ xp̃m dei uirtu¬
tẽ et dei sapientiã: quia qđ stultum ẽ dei sapientius ẽ homi
nibꝰ. Quiunum idemq ambo sacram̃to iam preterite atq
transacte dnĩce passionis quasi unum pallium A tergo
portant: et nuditatẽ patris neq intuentur: quia in xp̃i ne¬
ce non consentiunt. et tam̃ honorant uelam̃to tanquãm
scientes unde sint nati: ut essent filii miscđiȩ. qui fuerant
inprima natiuitate filii ire. Medius aut̃ filius. idẽ popłs
uideoꝵ qui ideo medius ẽ. quia nec primatum apłoꝵ tenu¬

Expanded text:
nostri magis habere contemptui periturus quam salvandus per nostri magis habere contemptui periturus quam salvandus per eam honorari gaudebat, qui et fratribus suis quae accidissent patri foras narravit, quia per ipsum manifestatum est et quodammodo publicatum quod erat in prophetia secretum passionis dominiliis maximo et minimo illi sunt figurati, de quibus subsequenter addidit: Ipsis autem vocatis Judaeis et gentibus Christum Dei virtutem et Dei sapientiam, quia quod stultum est Dei sapientinibus. Qui unum idemque ambo sacramentum jam praeteritae atque transactae dominicae passionis quasi unum pallium a tergo portant, et nuditatem patris neque intuentur, quia in Christi necem non consentiunt, et tamen honorant velamento, tanquam scientes unde sint nati, ut essent filii misericordiae qui fuerant in prima nativitate filii irae. Medius autem filius, id est, populus Judaeorum, qui ideo medius est, quia nec primatum apostolorum tenu
Abbreviated transcription (Latin):
dñs. ecum calicem passionis accepit: in ebriatus ẽ bibendo: cum
patiendo ꝓ nobis. usq ad mortis extrema ꝑuenit. Nudatus ẽ
in tabernacło suo. cum inpopłõ uideoꝵ quem suum fecerat pro¬
prium. et in quo iam dudum uelut intabernacło suo manere
consueuerat. ꝓbra mrisionesq sustinens. ad ultimũ crucis
patibulum subiitꝰ manifestissime omnibꝰ patefaciens ueri¬
tatẽ substantie mortalis: quã susciꝑe dignatus ẽ. Qd̃ cum ui¬
disset cham pat̾ chanaan uerenda scilicet patris sui esse nu¬
data: nuntiauit duob̃ frĩbꝰ suis foras. At uero sem. et iafeth
pallium imposuert humeris suis: et incedentes retrorsum.
oꝑuerunt uerenda patris suiᷤ. faciesq eoꝵ auerse erant: et
patris uirilia ñ uidert̃. Cham qui uerenda sui patris nu¬
data conspiciens irrisit. popłm uideorũ contra dicentem
atq incredulum designat: qui p assionẽ dnĩ et saluatoris

Expanded text:
Dominus cum calicem passionis accepit. Inebriatus est bibendo, cum Dominus cum calicem passionis accepit. Inebriatus est bibendo, cum patiendo pro nobis usque ad mortis extrema pervenit. Nudatus est in tabernaculo suo, cum in populo Judaeorum, quem suum fecerat proprium, et in quo jam dudum velut in tabernaculo suo manere consueverat, probra irrisionesque sustinens, ad ultimum crucis patibulum subiit, manifestissime omnibus patefaciens veritatem substantiae mortalis quam suscipere dignatus est. Quod cum vidisset Cham pater Chanaam, verenda scilicet patris sui esse nudata, nuntiavit duobus fratribus suis foras. At vero Sem et Japheth pallium imposuerunt humeris suis; et incedentes retrorsum operuerunt verenda patris sui, faciesque eorum aversae erant, et patris virilia non viderunt. Cham qui verenda sui patris nudata conspiciens irrisit, populum Judaeorum contradicentem atque incredulum designat, qui passionem Domini et Salvatoris
Abbreviated transcription (Latin):
et plantauit uineam: libet sepe repetere sermonẽ dni: queml
dixit udeis: Si crederetis moysi: crederetis forsitan et mͥ.
Deme enim. ille seripsit. Nam et in hac lectione moyses histo¬
riam texens noe ac filiorum eiꝰ. passionẽ dñi. deuotionẽ en
dentium in eũ popłoꝵ: nec non et fidei contra dicentium
ꝑfidiam figurate denuntiat. Noe quippe terrã exercens
umneam plantauit: ꝙr dñs curaingeneris humamigerens. sinago¬
gam iudea ingente constituit. Cunis uidelicet uinee et psalmi¬
sta meminit. dicens. U. ineam ex egypto transtulisti. Et dñs
inȩugłio loquens ad uideos. Homo inquit plantauit uneam.
et sepem circuidedit ei: et cetera usq ad finem parabolȩ. ubi
uit. Quid ergo faciet dñs uinee agricolis illis: Dicunt. Maloᷤ
male ꝑdet: et uineam suam locabit aliis agricolis. Bibensq
umnum in ebriatus ẽ: et nudatus in tabernacło suo. Bibit uinũ

Expanded text:
sermonem Domini, quem sermonem Domini, quem dixit Judaeis: Si crederetis Moysi, crederetis forsitan et mihi, de me enim ille scripsit . Nam et in hac lectione Moyses historiam texens Noe ac filiorum ejus, passionem Domini devotionemque credentium in eum populorum, nec non et fidei contradicentium perfidiam figurate denuntiat; Noe quippe terram exercens vineam plantavit, quia Dominus, curam generis humani gerens, Synagogam Judaea in gente constituit; cujus videlicet vineae et Psalmista meminit dicens: Vineam ex Aegypto transtulisti ; et Dominus in Evangelio loquens ad Judaeos: Homo, inquit, plantavit vineam et sepem circumdedit ei , et caetera usque ad finem parabolae, ubi ait: Quid ergo faciet Dominus vineae agricolis illis? Dicunt: Malos male perdet, et vineam locabit aliis agricolis. Bibensque vinum inebriatus est, et nudatus in tabernaculo suo. Bibit vinum
Abbreviated transcription (Latin):
ctis. seu etiã se sopitis: tanquam in ipsius nubibus agnoseunt
ritq arcus innubibus: et uidebo illum et recordabor federis
sempit̃mi qđ factum ẽ int̾ dm̃ et int̾ omnẽ animam uiuentem
uniu̾se carnis que ẽ suꝑ tram. Humanomore dicitur recordari
d̾s federis sui uiso innubibus arcu: quã ꝓpter merita scõrum
quibꝰ ipso illustrante głosi et celestes existunt. nr̃e fragilitati
pareit et miseretur. Non aut̃ ipse nouit̃ aliquid recordatur.
qui nil uinquã potest obliuisci. Memor enĩ fuit in scłm testa¬
menti sui. S nobis tunc recorcdari uidetur federis qđ nobis¬
cũ pepigit: cum intribulatione positis. auxilium suę ꝓtectio¬
nis inpendit. Unde bene in psalmo exꝑsona quorundã a fi¬
ctorũ quibus tardum uidebatur diuine subsidiũ pietatis: dl¬
citur:. Quare faciem tuam auertis. obliuisceris inopie nr̃e. et
tribulationis nr̃e: Cȩpitq noc uir agrieola exercere t̃ram.

Expanded text:
ctis, seu etiam se sopitis, tanquam in ipsius nubibus, agnoscunt, ctis, seu etiam se sopitis, tanquam in ipsius nubibus, agnoscunt, eritque arcus in nubibus, et videbo illum, et recordabor foederis sempiterni quod factum est inter Deum et inter omnem animam viventem universae carnis quae est super terram. Humano more dicitur recordari Deus foederis sui, viso in nubibus arcu, qui propter merita sanctorum, quibus ipso illustrante gloriosi et coelestes existunt, nostrae fragilitati parcit et miseretur; non autem ipse noviter aliquid recordatur, qui nihil unquam potest oblivisci. Memor enim fuit in saeculum testamenti sui, sed nobis tunc recordari videtur foederis quod nobiscum pepigit, cum in tribulatione positis auxilium suae protectionis impendit; unde bene in psalmo ex persona quorumdam afflictorum, quibus tardum videbatur divinae subsidium pietatis, dicitur: Quare faciem tuam avertis, oblivisceris inopiae nostrae et tribulationis nostrae ? Coepitque Noe vir agricola exer
Abbreviated transcription (Latin):
ceriileo simul et rubicundo colore resplendet: nisi quia ce¬
ruleo colore aquarum quȩ preterierunt: rubicundo flã¬
marum que uenture sunt. nobis testimonium ꝑ hibet.
pte aut̃ arcus celestis quem irim uocant: insignum diui¬
ne ꝓpiciationis ponitur. Arcus quippe ille resplendere
solet innubibus: et radiis solis quo roscida illustrat᷑¬
obscuritas. grata quod aminodo confessione respondere Sol ag
iusticie: xp̃e ẽ. Nubes ab illo illustratȩ: scĩ. quorũ nomina scripti
sunt incelo. Et de quib psalmista. Dñe in celo miscđia tua: et ui¬
ritas tua usq ad nubes. Et apparente arcu innubibus: memor
fit ꝓmissionis sue dñs. ne ꝑdat terram diluiio. Quia ꝑ inter¬
cessiones scõrum qͥ non de suo. s de ipso lucere sciunt. propia¬
abitur fidelibus. cum ocłos mentis ad cęlestia desideranda
sustollunt: eiusq głam in precedentium iustoꝵ factis siue di¬

Expanded text:
caeruleo simul et rubicundo colore resplendet, nisi quia caecaeruleo simul et rubicundo colore resplendet, nisi quia caeruleo colore aquarum quae praeterierunt, rubicundo flammarum quae venturae sunt nobis testimonium perhibet. Apte autem arcus coelestis, quem Irim vocant, in signum divinae propitiationis ponitur, arcus quippe ille resplendere solet in nubibus, et radiis solis quo roscida illustratobscuritas, grata quodammodo confessione respondere. Sol ergo justitiae Christus est, nubes ab illo illustratae sancti, quorum nomina scripta sunt in coelo, et de quibus Psalmista: Domine, in coelo misericordia tua, et veritas tua usque ad nubes . Et apparente arcu in nubibus memor fit promissionis suae Dominus, ne perdat terram diluvio, quia per intercessiones sanctorum, qui non de suo, sed de ipso lucere sciunt, propitiabitur fidelibus, cum oculos mentis ad coelestia desideranda sustollunt, ejusque gloriam in praecedentium justorum factis, sive di
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃e mentis suȩ carnis. s benedictionem potius et sospita¬
tem soleat conferrȩ.Si intelligendum quia prisce nr̃e con¬
uersationi dñs quod ammͦ maledicat inbaptismo. et hanc
dissipet. cum abrenuntiare nos diabolo. et omnibꝰ oꝑib̃
eus acpompis p̃cipiat: Aesidemum nouaconfessione
mundati. ad benedictionis ȩterne gratiam mereamur
attingere. Arcum meum ponam innubibus: et erit sig¬
num federis interme. et inter terram. Cumq obduxerõ
nubibus celum: apparebit arcus meus. et recordabor fede¬
ris mei uobiscum: et cum omni anima uiuente quȩ car¬
nem uegetat: et non erunt ultra aque diluiui addelen¬
dam uniuersam carnem: Arcus incęlo usq hodie quoti¬
ens uidetur. signum nobis diuini federis: qđ non sit ultͣ
t̾ra diluuio ꝑdenda in memoriam reducit. s et futuri iu¬
dicii qđ ꝑ ignem ẽ mundo futurum. sibene consideret᷑.
signum nõbis ante ocłos pretendit: Neq enim frustra

Expanded text:
trae mentis, sive carnis, sed benedictionem potius et sospitatrae mentis, sive carnis, sed benedictionem potius et sospitatem soleat conferre; sed intelligendum quia priscae nostrae conversationi Dominus quodammodo maledicat in baptismo, et hanc dissipet cum abrenuntiare nos diabolo et omnibus operibus ejus ac pompis praecipiat; ac sic demum nova confessione mundati ad benedictionis aeternae gratiam mereamur attingere. Arcum meum ponam in nubibus, et erit signum foederis inter me et inter terram; cumque obduxero nubibus coelum apparebit arcus meus, et recordabor foederis mei vobiscum, et cum omni anima vivente quae carne vegetat, et non erunt ultra aquae diluvii ad delendam universam carnem. Arcus in coelo usque hodie quoties videtur, signum nobis divini foederis quod non sit ultra terra diluvio perdenda in memoriam reducit; sed et futuri judicii quod per ignem est mundo futurum, si bene consideretur, signum nobis ante oculos praetendit. Neque enim frustra
Abbreviated transcription (Latin):
Crebraq repetitione redarguitur ac clampnatur heresis
origenis: qui reuolutiones scłoꝵ infinitorum eodem or¬
dine semꝑ currentium domatizare presumpsit. Mysti¬
ce aut̃ non reditura interram aqua diluuii: significat
qđ aqua baptismi semel accepta. non ualet repeti. Qui
enim lotus ẽ. non in digetut lauet. ut dñs ipse testatur:
quiq aquis tribulationum semel abliiti. ad salutem ꝑue¬
niͤre ꝑpetuam: nequaquã ultra idem aquis purgandi
inmittuntur: s leti in ȩternum. suo redemptori c̃antabt.
T ransiuimus ꝑignem et aquam: et induxisti nos in refrigerio:
eq uero significatione lauachri salutaris debet contrariũ
uideri: qđ de aquis diliniui supra dicitur: Nequaquã ultra
maledieam terre ꝓpter homines: uel qđ hic dicitur neq e¬
rit diluuium deinceps dissipans terram: cum aqua baptis¬
mi nequaquam maledictionem. uel dissipationem terre¬

Expanded text:
crebraque repetitione redarguitur ac damnatur haeresis crebraque repetitione redarguitur ac damnatur haeresis Origenis, qui revolutiones saeculorum infinitorum eodem ordine semper currentium, dogmatizare praesumpsit. Mystice autem non reditura in terram aqua diluvii significat quod aqua baptismi semel accepta non valet repeti; qui enim lotus est, non indiget ut lavet, ut Dominus ipse testatur , quique aquis tribulationum semel abluti ad salutem pervenere perpetuam, nequaquam ultra iisdem aquis purgandi immittuntur, sed laeti in aeternum suo Redemptori cantabunt: Transivimus per ignem et aquam, et induxisti nos in refrigerium . Neque vero significatione lavacri salutaris debet contrarium videri quod de aquis diluvii supra dicitur: Nequaquam ultra maledicam terrae propter homines; vel quod hic dicitur: Neque erit diluvium deinceps dissipans terram, cum aqua baptismi nequaquam maledictionem vel dissipationem nos
Abbreviated transcription (Latin):
hominem: qm̃ qui hoc facit. nonsolum opus qđ fecit cls sol¬
uit s et imaginem ipsius corrumpit: iccireo requirit ds a¬
nimas hominum abestuis uel hominibus aquibus fuerar
effugate decorpore: quia ad imaginem suam fecit hominẽ
in eo qđ hunc manere ad eternitatem uoluit: neq ad simili¬
tudiuem animantium cum corporis morte ꝑire. Et huus
sacramenti causa carnem cum sanguine non licet comedi
ut animoneamur hoc precepto semꝑ qđ adimaginem
conditoris nr̃i scłm animȩ substantiam creati sumus. ean¬
demq innobis imaginem peccando. corrumꝑe timeamꝰ
Hec quoq dixit ad noe: et ad filios eius cum eo. Eece ego
statuam pactum meum uobiscum. et cum semine urõ
post uos: et cetera. usq ad id qđ ait. Et nequaquã inter¬
ficietur ultra omnis caro aquis diluuii: neq erit demn¬
ceps cliluuium dissipans terram. Patet littere sensus: qͥa
non ultra timendum ẽ mundo iudicium aque. s ignis.

Expanded text:
hominem; quoniam qui hoc facit, non solum opus quod fecit Deus solhominem; quoniam qui hoc facit, non solum opus quod fecit Deus solvit, sed et imaginem ipsius corrumpit. Idcirco requirit Deus animas hominum a bestiis, vel hominibus a quibus fuerant effugatae de corpore, quia ad imaginem suam fecit hominem in eo quod hunc manere ad aeternitatem voluit, neque ad similitudinem animantium cum corporis morte perire; et hujus sacramenti causa carnem cum sanguine non licet comedi, ut admoneamur hoc praecepto semper quod ad imaginem Conditoris nostri secundum animae substantiam creati sumus, eamdemque in nobis imaginem peccando corrumpere timeamus. Haec quoque dixit Deus ad Noe et ad filios ejus cum eo: Ecce ego statuam pactum meum vobiscum, et cum semine vestro post vos, et caetera usque ad id quod ait: Et nequaquam interficietur ultra omnis caro aquis diluvii; neque erit deinceps diluvium dissipans terram. Patet litterae sensus, quia non ultra timendum est mundo judicium aquae, sed ignis,