comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsq desiderat. fiat amicꝰ dõ: qͥa si uolũta¬
cẽ hominis nosse uell& cuiꝰ amicꝰ w̃eẽt.
om̃s eiꝰ impudentiã aut stultitiã deride¬
rent. Naũ qͥsq efficit᷑ amicꝰ dĩ. nisi
purgatissimis morib : & illo fine p̃cepti.
de corde puro & c̃scientia bona. & fide
erat inuisibilis & incõposita. Sic rephen¬
dunt manichei ut dicant. Muͦmͦ fecit
ds̃ in principio cęlũ & trã. si ũ t̾ra erat in¬
uisibilis. & incõposita: Ica cũ uolunt serip¬

Expanded text:
quisque desiderat, fiat amicus Dei, quia si uoluntatem hominis nosse uellet cuius amicus non esset, omnes eius impudentiam aut stultitiam deriderent. Non autem efficitur amicus Dei, nisi purgatissimis moribus et illo fine praecepti de corde puro, et conscientia bona, et fide erat invisibilis et incomposita, sic reprehendunt Manichaei, ut dicant: Quomodo fecit Deus in principio coelum et terram, si jam et terra erat invisibilis et incomposita? Ita, cu
Abbreviated transcription (Latin):
tatis humane. qͥ uolũtatẽ dĩ nosse desiderant.
Oausas enĩ uoluntatis dĩ scire quęrunt:
cũ uolũtas dĩ om̃iũ quȩ st̃ ipsa sit causa.
Si enĩ habor causã uolũtas dĩ : ẽ. aliqͥd qđ
ante cedit uolũtatẽ dĩ qđ nefas . ẽ. credere.
Qui ergͦ dicit. qͣre fecit ds̃ cęlũ & t̾rã.
respondendũ . ẽ. illi: qͥa uoluit. UPlũtas
enĩ di causa.x̃. cęli & t̾rȩ. & ideo maior .ẽ.

Expanded text:
atem Dei nosse desiderant. Causas enim voluntatis Dei scire quaerunt, cum voluntas Dei omnium quae sunt, ipsa sit causa. Si enim habet causam voluntas Dei, est aliquid quod antecedat voluntatem Dei, quod nefas est credere. Qui ergo dicit, Quare fecit Deus coelum et terram? respondendum est ei, Quia voluit. Voluntas enim Dei cau
Abbreviated transcription (Latin):
ñ erat tẽpus. Denĩ fecit & tẽpora.
idõ anteqͣ facer& tẽpora: ñ erant
cẽpora. Nergͦ possumꝰ dicere: fu¬
isse aliqđ tẽpꝰ qͥndo ds̃ ñdũ aliqͥd
fecerat. Quͦmͦ enĩ erat cẽpꝰ qđ
dĩ ñ fecerat. cũ om̃iũ cẽpoꝵ ipfe sit
fabricator: EEt si cẽpꝰ cũ cȩlo & t̾ra
ẽẽ. cȩpit. ñ pocest inueniri tẽpꝰ. qͦds
ñdũ fecerat cęlũ & t̾rã. Cũ aũ dicit᷑¬

Expanded text:
n erat tempus. Deus enim fecit et tempora: et ideo antequam faceret tempora, non erant tempora. Non ergo possumus dicere fuisse aliquod tempus quando Deus nondum aliquid fecerat. Quomodo enim erat tempus quod Deus non fecerat, cum omnium temporum ipse sit fabricator? Et si tempus cum coelo et terra esse coepit, non potest inveniri tempus quo Deus nondum fecerat c
Abbreviated transcription (Latin):
RA Vuib
Cũ uͦ illi & doctos litteris & in doctos er¬
rore suo ꝑseqͣnt᷑. & cũ ꝓmictunt ueritatẽ
aueritate conent᷑ auertere: ñ ornato.
politoq sermone. sed reb manifestis c̃¬
uncenda . ẽ. uanitas eoꝵ. Nlacuit enĩ mͥ
sint eruditi liberalib litteris. tam̃ alios
libros nr̃os qͦs aduersus manicheos edidimꝰ
cũ legissent: uidert̃ eos ab imperitiorib
aut ñ aut difficile intelligi. & me bene¬
uolentissime mouer̃. ut cõmune̾ loqͤndi c̃¬
surtudine̾ ñ defererẽ. Si errores illos tã
ꝑniciosos ab animis criã imperitoꝵ expel¬
lere cogitare᷑. Hunc enĩ sermone̾ usita¬
tũ & simplicẽ & ĩ docti incelligunt: illũ
aũ in docti ñ intelligunt. ETNIT

Expanded text:
a quibus cum vero illi et doctos litteris, et indoctos errore suo persequantur, et cum promittunt veritatem, a veritate conentur avertere; non ornato politoque sermone, sed rebus manifestis convincenda est vanitas eorum. Placuit enim mihi sint eruditi liberalibus litteris, tamen alios libros nostros, quos adversus Manichaeos edidimus, cum legissent, viderunt eos ab imperitioribus, aut non aut difficile intelligi, et me benevolentissime monuerunt ut communem loquendi consuetudinem non desererem, si errores illos tam perniciosos ab animis etiam imperitorum expellere cogitarem. Hunc enim sermonem usitatum et simplicem etiam docti intelligunt, illum autem indocti non int
Abbreviated transcription (Latin):
ex illo. nec ꝑ illud queret beatitudinem sed
exdõ. ꝑseipsam ꝑcipiet. Reformatii ergo
corpus. ac sanctificatũ. sine detrimento cor¬
ruptionis. et sine oncre difficultatis. amnis¬
nistrabit. In resurrectione enim neq nu¬
bent. neq nubentur. s erunt sicut angłi¬

Expanded text:
ex illo, nec per illud quaeret beatitudinem, sed ex illo, nec per illud quaeret beatitudinem, sed ex Deo per seipsam percipiet. Reformatum ergo corpus ac sanctificatum, sine detrimento corruptionis, et sine onere difficultatis administrabit. In resurrectione enim neque nubent, neque nubentur, sed erunt sicut Ang
Abbreviated transcription (Latin):
aliud nunc. aliud postea. quia sumȩ unus :
pater ueritatis. pater suȩ sapientiȩ. que. nuil¬
la ex parte dissimił. similitudo eius dicta
ẽ. & imago quia de ipso ẽ. Itaq etiam filiꝰ
recte dicitur ex ipso. cetera ꝑ ipsum. Pre¬
cessit enim forma omnium summo implẽs
unum de quo est. ut cetera quȩ sunt in qn¬
tum sunt uni similia. ꝑ eam formamfi
ad ipsam etiam sint ut ominis rõnaliss
& intellectualis ereatura. inqua homoret¬
tissime dr̃ factus. ad imaginẽ. & simility¬
dinem dĩ. Non enim alit̃ incommuta¬
bilem ueritatem posset mente conspicere
Alia uero ita sunt ꝑ ipsam facta. ut ñ
sint ad ipsam. Et ideo rõnalis anima.
cuncta ei cetera scruient. et uita ultima. quȩ uici¬
NA illi ẽ. et c̃ adiutorium cuis. ꝑ quod imperat co¬
pori. et ipsum corpiis eitrema natura: et eẽntia
cui omnimodo cedenti. ad arbitrium dñabrtur
nullam de illo sentiens molestiã. quia iamñ

Expanded text:
aliud nunc, aliud postea: quia summe unus est aliud nunc, aliud postea: quia summe unus est Pater Veritatis, Pater suae Sapientiae, quae nulla ex parte dissimilis, similitudo ejus dicta est et imago, quia de ipso est. Itaque etiam Filius recte dicitur ex ipso, caetera per ipsum. Praecessit enim forma omnium summe implens unum de quo est, ut caetera quae sunt, in quantum sunt uni similia, per eam formam fiad ipsam etiam sint, ut omnis rationalis et intellectualis creatura, in qua homo rectissime dicitur factus ad imaginem et similitudinem Dei: non enim aliter incommutabilem veritatem posset mente conspicere. Alia vero ita sunt per ipsam facta, ut non sint ad ipsam. Et ideo rationalis anima cuncta ei caetera servient: et vita ultima, quae tam vicina illi est, et est adjutorium ejus, per quod imperat corpori; et ipsum corpus, extrema natura et essentia, cui omni modo cedenti ad arbitrium dominabitur, nullam de illo sentiens molestiam; quia jam non
Abbreviated transcription (Latin):
libȩ tempus. in comaparatiõe longioris bre¬
ue. & hora brumalis. hestius̨ horę comparata
romor ẽ. Sic mora omnis horȩ addiẽ. & dic
admensem. & mensis ad annum. x anni ad
lustrum. & lustri ad maiores circuitus. &
ipsi. ad uniuersum tempus relati lirtues st̃
cum illa ipsa numerosa. successio. & queda
graditio siue localium. sue temporalium
spatioꝵ non tumore ł mora. s ordinata con¬
uenientia pulchra rudicetur. Ipse autemor¬
dinis modis uiuit ueritate ꝑpetua. nec mole
uastus. nec ꝓtrac tiõc uolubił. s potentia supͣ
omnes locos magnus. aeternitate supra omĩa
tempora immobił. Sine quo tamen. nec
ullius molis uastitas in unũ redigi. nec ulhꝰ
temporis pductio potest ab errere cohiberi.
x aliquid cẽ ł corpus. ut corpus sit. ł motꝰ
ut motus sit. Ipsum ẽ unum principale.
nec per finitum. nec per infinitum crassum.
nec perfinitum. net ꝑinfinitũ mutabile.
Non enim ht̃ aluid hic. aliud alibi. aut

Expanded text:
labae tempus in comparatione longioris brelabae tempus in comparatione longioris breve, et hora brumalis aestivae horae comparata minor est. Sic mora unius horae ad diem, et diei ad mensem, et mensis ad annum, et anni ad lustrum, et lustri ad majores circuitus, et ipsi ad universum tempus relati breves sunt; cum illa ipsa numerosa successio, et quaedam gradatio, sive localium, sive temporalium spatiorum, non tumore vel mora, sed ordinata convenientia pulchra judicetur. 81. Ipse autem ordinis modus vivit in veritate perpetua, nec mole vastus, nec protractione volubilis; sed potentia supra omnes locos magnus, aeternitate super omnia tempora immobilis: sine quo tamen nec ullius molis vastitas in unum redigi, nec ullius temporis productio potest ab errore cohiberi, et aliquid esse vel corpus ut corpus sit, vel motus ut motus sit. Ipsum est unum principale, nec per finitum nec per infinitum crassum, nec per finitum nec per infinitum mutabile. Non enim habet aliud hic, aliud alibi; aut
Abbreviated transcription (Latin):
nos in edificus aliiisq corporis oꝑib tanꝗ̃
domini omniũ talium figurarum innumerabi¬
lia machinamur. qui̧ d in nob est qued intus in¬
tilligit his ipsas: insibiles corporum moles ꝓ¬
portione magnas et̃ ł paruas. Somne corpus ha¬
b̾e dimidiũ quantuluncumq sit. & si dimidiũ
innumcrabiles paites: Itaq omne granum mi¬
lu sue partitante. quantam in hoc mundo nos¬
trum corpus tenet. tam magnum ec̃. quam
mundus est nob. totumq istum mundum fi¬
gurarum rõc pulchrum. non mole. Magnũ
autem uidi non prosua quantitate .s ꝓ hre
non ipsa perse . s in aliorũ & maxine ipsius
uniuersi comparatione tam parua sunt. nec
inspatio temporum alia rõẽ. quia ut omis
loci. sic omnis temiporis longitudo hõ dimidi¬
um sui. Quamius enimfit breuissima. &
incipit. & progreditur. et desinit. Itaq ñ
potist nisi hab̾e dinndium. dum ibidundit᷑
qua transit adfinem. Ac ꝑ hoc & breuis sil¬

Expanded text:
nos in aedificiis aliisque corporeis operibus, tanquam nos in aedificiis aliisque corporeis operibus, tanquam domini omnium talium figurarum, innumerabilia machinamur? Quid est in nobis, quod intus intelligit has ipsas visibiles corporum moles proportione magnas esse, vel parvas; et omne corpus habere dimidium, quantulumcumque sit; et si dimidium, innumerabiles partes: itaque omne granum milii suae parti tantae, quantam in hoc mundo nostrum corpus tenet, tam magnum esse quam mundus est nobis, totumque istum mundum figurarum ratione pulchrum esse, non mole; magnum autem videri, non pro sua quantitate, sed pro bnon ipsa per se, sed in aliorum, et maxime ipsius universi comparatione tam parva sunt? Nec in spatio temporum alia ratio est; quia ut omnis loci, sic omnis temporis longitudo habet dimidium sui: quamvis enim sit brevissima, et incipit, et progreditur, et desinit. Itaque non potest nisi habere dimidium, dum ibi dividitur qua transit ad finem. Ac per hoc et brevis syl
Abbreviated transcription (Latin):
suam naturam. uel segetes segetũ. ł siluę
siluarum. ł greges gregum. ł populi popło
ꝵper scła propagari ut nullum folium
sit ł nullus pilus per tam nimerosam
successionẽ. cuius non r̃o in illo primo &¬
in uno semine fuerit. Deinde illud cogi¬
tandum est. quam num crosas quam suaueᷤ
sorioꝵ pulchritudines. uerbatus aer trahi¬
ciat. cantante luscinia. quas illiꝰ auiculę
Hoc & in ceteris aninantib quȩ rõe ca¬
rentia sensu tamen non carent animadũti
potest. Nullũ enim horum est. quod
non uel in sono uocis. ł in cetero motu. atq
oꝑatioẽ menbroꝵ. numerosum aliquid. &
in suo genere moderatum gerat. non aliqͣ
scieritia : s tamen intimis naturȩ tteninis
ab illa in comiutabili numeroꝵ lege modati
Redennus ad nos. & omutamus ea. quecũ
arbustis & bestus habemus comimunia.
Uno modo namq hirundo nidisicat.
quas figuras appetant. & quatinus impleant &

Expanded text:
suam naturam possunt, vel segetes segetum, vel silvae suam naturam possunt, vel segetes segetum, vel silvae silvarum, vel greges gregum, vel populi populorum per saecula propagari, ut nullum folium sit, vel nullus pilus per tam numerosam successionem, cujus non ratio in illo primo et uno semine fuerit. Deinde illud cogitandum est, quam numerosas, quam suaves sonorum pulchritudines verberatus aer trajiciat cantante luscinia, quas illius aviculaeHoc et in caeteris animantibus, quae ratione carentia, sensu tamen non carent, animadverti potest. Nullum enim horum est, quod non vel in sono vocis, vel in caetero motu atque operatione membrorum, numerosum aliquid et in suo genere moderatum gerat, non aliqua scientia, sed tamen intimis naturae terminis, ab illa incommutabili numerorum lege modulatiRedeamus ad nos, et omittamus ea quae cum arbustis et bestiis habemus communia. Uno namque modo hirundo nidificat, quas figuras appetant, et quatenus impleant, et
Abbreviated transcription (Latin):
tate uniuersam creaturam maculare
addm̃ ꝯuersi uerbo eius. quod uerum lu¬
meti ẽ. illustrari mereamur. nę nos tene¬
brȩ comprehendant. Dies. ẽ. presentia il¬
luis luminis. quod illuminat omne
hominem uerentẽ in hunc mundũ.
Hominem dixit quia rõe uti potest. &¬
ubi cȩcidit ibi imcumbere ut surgat
Si ergo uoluptas carnis diligitur. ea ip¬
sa diligentuus consideretur. Et cum
ibi recognita fuerit. quorumdã uestigia
numerorum. querendum ẽ ubi sine
timore sint Ibi enim magis unũ est
quod est. Et si tales sunt in ipsamo¬
tione uitali quȩ inseminib operat᷑.
mag̃is ibi mirandisunt. quam in corpore:
Si enim numeri seminum sicut ipsa semina
tum erͤnt : de dimidio grano fici arbor
dimidia nasceretur. Neq de animalium
seminib etiam non totis. animalia tota et in.¬
tegra gignerentur. neq tantillum. & unu
semen ium habet. sui cuiusq generis inno¬
merabilem: De uno quippe possunt seđm

Expanded text:
tate universa creatura maculari tate universa creatura maculari ad Deum conversi, Verbo ejus, quod verum lumen est illustrari, mereamur, ne nos tenebrae comprehendant . Dies est enim praesentia illius luminis quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Hominem dixit, quia ratione uti potest, et ubi cecidit, ibi incumbere ut surgat. Si ergo voluptas carnis diligitur, ea ipsa diligentius consideretur; et cum ibi recognita fuerint quorumdam vestigia numerorum, quaerendum est ubi sine tumore sint. Ibi enim magis unum est quod est. Et si tales sunt in ipsa motione vitali, quae in seminibus operatur, magis ibi mirandi sunt quam in corpore. Si enim numeri seminum sicut ipsa semina tumerent, de dimidio grano fici, arbor dimidia nasceretur, neque de animalium seminibus etiam non totis, animalia tota et integra gignerentur, neque tantillum et unum semen vim haberet sui cujusque generis innumerabilem. De uno quippe secundum
Abbreviated transcription (Latin):
illa. & libido. nos uero temeritas. et stul¬
ticia nuncupamur. Sequamur xpm̃
capu Inrm̃. ut et nos sequatur. cui cap¬
put sumus. Hoc & feminis pcipi potest.
non maritali s fraterno iure. quo ure
in xp̃o. nec masculus. nec femina sumus
Habent enim & illȩ uirile qruddam
unde femineas subiugent uoluptatos
unde xp̃õ seruiant. & imꝑent cupiditati:
Quod in multis uiduis & uirginib dĩ. in
multis &̃ maritatis. s iam fr̃ne comugalia
iura seruantib. xpiani popłi dispensatione
manifestum ẽ. Quod si ab ea parte. cui do¬
minari nos deus iubet. atq ut in nr̃ãm
possessionẽ restituamur. & horcatur &
opitulatur. Si ergo ab hac parte.per ne¬
gligentiam. et impietatẽ. uir subditus
fuerit id est mens. & rõ erit quidem homo
turpis et miser s destinatur inhac uita.
& post hanc uitã ordinatur quo eum
destinari. et ubi ordinari summus ille.
rector. et dñs uidicat. Nulla itaq fȩdi¬

Expanded text:
illa et libido, nos vero temeritas et stulilla et libido, nos vero temeritas et stultitia nuncupamur. Sequamur Christum caput nostrum, ut et nos sequatur cui caput sumus. Hoc et feminis praecipi potest, non maritali, sed fraterno jure; quo jure in Christo nec masculus nec femina sumus. Habent enim et illae virile quiddam unde femineas subjugent voluptates, unde Christo serviant, et imperent cupiditati. Quod in multis viduis et virginibus Dei, in multis etiam maritatis, sed jam fraterne conjugalia jura servantibus, christiani populi dispensatione manifestum est. Quod si ab ea parte cui dominari Deus nos jubet, atque ut in nostram possessionem restituamur, et hortatur et opitulatur: si ergo ab hac parte per negligentiam et impietatem vir subditus fuerit, id est mens et ratio, erit quidem homo turpis et miser; sed destinatur in hac vita, et post hanc vitam ordinatur, quo eum destinari et ubi ordinari summus ille rector et Dominus judicat. Nulla itaque foedi
Abbreviated transcription (Latin):
est si hominis animam. quȩ ubicumq sit.
et qualis cumq sit. omĩ corpore ẽ melior di¬
campulchre ordinari. et de pęnas eius alias
pulchritudines fieri. cum ibi nonsit quan
do misera est. ubi esse beatos decet .s ibi sit
ubi eẽ miseros decet: Prorsus nemo nos fal
lat. Qiuequid recte uituꝑatur. in melioris
comparatione respuitur. Omnis autẽ nati¬
ra quamuis extrema. quaniuis inifima. in cõ¬
paratione nchili uire laudatur. Et tum
cuiq non est bene : si eẽ melius potest. Qua¬
re si nobis potest bene ec̃ cum ipsa ueritate.
malesumus cum quolib uestigio ueritatis:
Multo gͦ decerius cum extremitate uestigii
quando carius uoluptatib ad heremus. Uin¬
camus gͦ huius cupiditates ł blanditias
uel molestias. Subiugenius nobis hanc
feminam : si uiri sumus. nob ducib &
ipsa erit melior. nec iam cupiditas. tem
ꝑantia nominabitur. Nam cum ipsa
ducit. nos autem sequimur. cupiditas

Expanded text:
est, si hominis animam, quae ubicumque sit est, si hominis animam, quae ubicumque sit et qualiscumque sit, omni corpore est melior, dicam pulchre ordinari, et de poenis ejus alias pulchrido misera est, ubi esse beatos decet, sed ibi sit, ubi elat. Quidquid recte vituperatur, in melioris comparatione respuitur. Omnis autem natura quamvis extrema, quamvis infima, in comparatione nihili jure laudatur. Et tunc cuique non est bene, si melius esse potest. Quare si nobis potest bene esse cum ipsa veritate, male sumus cum quolibet vestigio veritatis: multo ergo deterius cum extremitate vestigii, quando carnis voluptatibus adhaeremus. Vincamus ergo hujus cupiditatis vel blanditias vel molestias; subjugemus nobis hanc feminam, si viri sumus. Nobis ducibus et ipsa erit melior, nec jam cupiditas, sed temperantia nominabitur. Nam cum ipsa ducit, nos autem sequimur, cupiditas
Abbreviated transcription (Latin):
tur. & restituatur in integrum in nouissima
tuba ut non iam corrumpatur. neq corrũ¬
pat. Defectu autẽ suo. in pulchritudines
corruptibiliores id ẽ penarum o¶nẽ precipi¬
tatur. Nec muremur quod adhuc pulchri¬
tudines nomino. nichil enĩ est ordinatum
quod non sit pulchrum. Et sicut ait apłs
uermiculum. Et tamen uermiculi laudẽ.
sine mendatio ullo copiose possum dicere.
considans nitorẽ coloris figuram teritem
corporis. priora cũ medius. media cum pos¬
teriorib congruentia. & unitatis appetin¬
tiam prosuę nature humilitate scruari¬
tia. nichil ex unas formatum quod non ex
altera parili dimensione respondeat. Qrd̃
um de aiã ipsa dicam. uegetante modu¬
caueat obsistñtia quantum potest quo nͦ¬
lumitatis referens omnia unitatem illã
conditricem naturarum omnium. mul¬
to eiudentius quam corpore insinuit
Loquor deuermniculo animante qualicq:
Cincris & stercoris laudem: uerissime. atq

Expanded text:
tur, et restituatur in integrum in novissima tur, et restituatur in integrum in novissima tuba, ut jam non corrumpatur neque corrumpat. Defectu autem suo in pulchritudines corruptibiliores, id est poenarum ordinem praecipitatur. Nec miremur quod adhuc pulchritudines nomino: nihil enim est ordinatum, quod non sit pulchrum; et, sicut ait Apostolus, m laetantem vermiculum: et tamen vermiculi laudem sine ullo mendacio copiose possum dicere, considerans nitorem coloris, figuram teretem corporis, priora cum mediis, media cum posterioribus congruentia, et unitatis appetentiam pro suae naturae humilitate servantia; nihil ex una parte formatum, quod non ex altera parili dimensione respondeat. Quid jam de anima ipsa dicam vegetante moducaveat obsistentia quantum potest, lumitatis referens omnia, unitatem illam conditricem naturarum omnium, multo evidentius quam corpus insinuet? loquor de vermiculo animante qualicumque. Cineris et stercoris laudem verissime atque
Abbreviated transcription (Latin):
ea sunt imfima quia partib imꝑfectis tota
ꝑfecta sunt. siue instatu siuc in mocu pul¬
chra sentiantur. tota considanda sunt. si
recte uolumus iudicare. Uerum enim nos¬
trum inditium. siue de toto. siue departe
iudicet pulchrum est. Unuierso quippe
mundo suꝑfertur. nec alicui parti enis in
quantum uerum iudicamus ad heremus
Error autẽ nr̃. parti adherens eius. ipse
ꝑ se foedus ẽ. Sed si cut niger color. in
pictura cum toto sit pulcher. sic istum
totum a gonem decenter edit incominu¬
tabił diuina ꝓuidentia. aliud uictis
aliud certantib aliud uictorib aliud
spectatorib aluid quietis. & solum deum
contemplantib tribu ens. cum in his omĩ¬
b non sit malum nͥ peccatũ. & pęna pec¬
cati. hoc est defectus uoluntarius. a sum¬
ma eentia. et labor in ultua non uolun¬
tarius. Quod alio molo sic dici potest. Tibtas
aut defectii suo. S profectu interioris ita
corrumpitur ut totum in meliuis reforme¬

Expanded text:
rea sunt infima, quia partibus imperfectis tota rea sunt infima, quia partibus imperfectis tota perfecta sunt, sive in statu, sive in motu pulchra sentiantur, tota consideranda sunt, si recte volumus judicare. Verum enim nostrum judicium, sive de toto, sive de parte judicet, pulchrum est: universo quippe mundo superfertur, nec alicui parti ejus, in quantum verum judicamus, adhaeremus. Error autem noster parti adhaerens ejus, ipse per se foedus est. Sed sicut niger color in pictura cum toto fit pulcher; sic totum istum agonem decenter edit incommutabilis divina providentia, aliud victis, aliud certantibus, aliud victoribus, aliud spectatoribus, aliud quietis et solum Deum contemplantibus tribuens: eum in his omnibus non sit malum nisi peccatum, et poena peccati, hoc est defectus voluntarius a summa essentia, et labor in ultima non voluntarius; quod alio modo sic dici potest, libertas aut defectu suo. Sed profectu interioris ita corrumpitur, ut totus in melius reforme
Abbreviated transcription (Latin):
umȩ scripturȩ nominant. quamuis ipsi
nesciant. quid dese agatur boni. His simi¬
les sunt homines qui gaudnt miserus alie¬
nis. et risus sibi. ac ludicra spec tacula ex¬
hibent. ł exhib̃i uolunt. euersionib &
errorib aliorum. Atq ita in his omnib
boni ammonentur. et exercentur. &
iuncunt. & criumphant. & regnant.
mali uero decipiuntur. cruciantur. uin
domino summo. s ultimis seruis. illis uidelicet
angelis. qui dolorib & miseria damnatorum
pascuntur. et ꝓ ista maliuolentua bonorum
libatione torquentur. Ita ordinantur omnes
officus & finib suis. inpulchritudinẽ uniuer¬
sitatis: ut quod horremus in parte. si cum to¬
to considemus plurimũ placeat. quia nec in
edificio iudicando. unum tantum angłm
considare debemus. nec in homine pulchro.
solos capillos. nec mbene ꝓnuntiante solum
digitorum motum. nec in lunȩ cursu. aliqͦs
tribui tantumfiguras. Ista enim quȩ propt̃¬

Expanded text:
vinae Scripturae nominant, quamvis ipsi vinae Scripturae nominant, quamvis ipsi nesciant quid de se agatur boni. His similes sunt homines qui gaudent miseriis alienis, et risus sibi ac ludicra spectacula exhibent, vel exhiberi volunt eversionibus et erroribus aliorum. Atque ita in his omnibus boni admonentur, et exercentur, et vincunt, et triumphant, et regnant. Mali vero decipiuntur, cruciantur, vincsummo Domino, sed ultimis servis, illis videlicet angelis, qui doloribus et miseria damnatorum pascuntur, et pro ista malevolentia bonorum liberatione torquentur. 76. Ita ordinantur omnes officiis et finibus suis in pulchritudinem universitatis, ut quod horremus in parte, si cum toto consideremus, plurimum placeat: quia nec in aedificio judicando unum tantum angulum considerare debemus, nec in homine pulchro solos capillos, nec in bene pronuntiante solum digitorum motum, nec in lunae cursu aliquas tridui tantum figuras. Ista enim, quae propte
Abbreviated transcription (Latin):
seruauerint luce coloris ad iuncta nascitur
corpus. quod formosum uocatut. et a suis
dilec torib amatur acerrime. Non tamen
in eo plus placet forma quȩ mouetur. quã
uita que mouet. Nam illud aial si nos am
allicit uolenter. Si odit autẽ. suciensemꝰ
& ferre non possrimus. etiam si formamip¬
sum p̃beat fruenti. Hoc totum ẽ uolupta¬
tis regnum. et ima pulcritudo. Subiacet
enim corruptioni. Qđ si non eet̃: summa pr¬
taretur. S ad est diuina ꝓuidentia. quȩ hãc
ostendat & non malã propter tam manifes¬
ta uestigia primoꝵ numerorum. in quib
sapientiȩ dĩ non est numerus. Et extremã
tamen eẽ. miscens ei dolores. et morbos. et
distortiones menbroꝵ. et tenebrosos colores.
et animorũ simultates ac dissensiones. ut
ex his ammoneamur. in commutabile ali¬
quuid eẽ querendum. Et hoc facit ꝑ inifi¬
ma mirasteria. quib: id agere uoluptatis :
quos exterminatores & angłos iracundie di¬

Expanded text:
servaverint, luce coloris adjuncta, nascitur servaverint, luce coloris adjuncta, nascitur corpus quod formosum vocatur, et a suis dilectoribus amatur acerrime: non tamen in eo plus placet forma quae movetur, quam vita quae movet. Nam illud animal si nos amet, allicit violentius: si oderit autem, succensemus, et ferre non possumus, etiamsi formam ipsam praebeat fruenti. Hoc totum est voluptatis regnum, et ima pulchritudo; subjacet enim corruptioni: quod si non esset, summa putaretur. 75. Sed adest divina providentia, quae hanc ostendat et non malam, propter tam manifesta vestigia primorum numerorum, in quibus sapientiae Dei non est numerus; et extremam tamen esse, miscens ei dolores et morbos et distortiones membrorum, et tenebras coloris, et animorum simultates ac dissensiones, ut ex his admoneamur incommutabile aliquid esse quaerendum. Et hoc facit per infima ministeria, quibus id agere voluptatis est; quos exterminatores et angelos iracundiae, di
Abbreviated transcription (Latin):
iudet. In proprio tamen genere pulchrum
et corpoꝵ ꝯuenientia letantẽ. et corrumpentẽ
quod in bonum suum conuertit. alimenta scł
carnis. quȩ tamen cerrupta. idẽ amittentia
formam suã in menbrorũ istorũ fabricam.
migrant. et corrupta reficiunt. in aliam for¬
man ꝑ conuenientiam. transeuntia: et per
uitalem motum diuidicantur quodam mͦ
ut ex eis instructuram biuus usibilis pulcri
quȩ aptasunt assuantur. non apta uero
ꝑ congruos meatiis eiciantur. Iuorum ali¬
ud fȩculentissimũ redditur terre ad alias
formas assumendas: aliud ꝑ totũ corpus er¬
aliit aliud totius aĩał latentes numeros
accipit. et incohatur in ꝓlem. et siue con¬
uenientia duorũ corporum. siue tali aliqͦ
fantasmate commotum ꝑ genitales inias.
ab ipso uertice defluit in infima uolupta¬
te. Iam uero in matre ꝑceptos mimeros
temporum in locorũ numerum coap¬
tatur. ut suas regiones quȩquȩ mer¬
bra occapent. & si modum parilitatis

Expanded text:
videt; in proprio tamen genere pulchrum videt; in proprio tamen genere pulchrum et corporum convenientia laetantem, et corrumpentem quod in bonum suum convertit, alimenta scilicet carnis: quae tamen corrupta, id est amittentia formam suam, in membrorum istorum fabricam migrant, et corrupta reficiunt, in aliam formam per convenientiam transeuntia; et per vitalem motum dijudicantur quodammodo, ut ex eis in structuram hujus visibilis pulchri quae apta sunt assumantur, non apta vero per congruos meatus ejiciantur. Quorum aliud faeculentissimum redditur terrae ad alias formas assumendas, aliud per totum corpus exhalat, aliud totius animalis latentes numeros accipit, et inchoatur in prolem, et sive convenientia duorum corporum, sive tali aliquo phantasmate commotum, per genitales vias ab ipso vertice defluit in infima voluptate. Jamvero in matre per certos numeros temporum in locorum numerum coaptatur, ut suas regiones quaeque membra occupent; et si modum parilitatis
Abbreviated transcription (Latin):
bo. et non solũ uobis. s illis om̃ib corporib
unde uos bausi antepono. Heinde regulã
ipsam quã uides. concipe hoc modo. Omis
qui se dubitantẽ intelligit uerũ intelligit.
et de hat re quam intelligit certus est. Dẽ
uero gͥ c̾tus est. Omis gͦ qui utrum sit ueri¬
tas dubitat. in scipso ht̃ uerum. unde ñ
dubitet. nec illud uerũ nisiue¬
ritate uerũ ẽ. Non itaq oportet eum de
ueritate dubitare. qui potuit unde cũq
dubitare. Ibi uidentur hȩc ibi ẽ lum̃
sine spatio locoꝵ. & tẽpoꝵ. & sine ullo
spatio calium fantasmatũ. Numquid ista ex
aliqua parte corrumpi possunt. etiam si om̃is
ratiocinator intereat: aut apud carnales in¬
feros ueterascat᷑. Non enim ratiocinator talia
facit : s inuenit. Ergo ante quã inueniant᷑.
inse manẽt Et cum inueniuntur : nos in no
nor corrumpitur de die indiem. Sed interi¬
or exteriorẽ respicit. & insua cõꝑatione fedũ

Expanded text:
bo, et non solum vobis, sed illis omnibus corporibus bo, et non solum vobis, sed illis omnibus corporibus unde vos hausi, antepono. Deinde regulam ipsam quam vides, concipe hoc modo: Omnis qui se dubitantem intelligit, verum intelligit, et de hac re quam intelligit certus est: de vero igitur certus est. Omnis igitur qui utrum sit veritas dubitat, in seipso habet verum unde non dubitet; nec ullum verum nisi veritate verum est. Non itaque oportet eum de veritate dubitare, qui potuit undecumque dubitare. Ubi videntur haec, ibi est lumen sine spatio locorum et temporum, et sine ullo spatiorum talium phantasmate. Numquid ista ex aliqua parte corrumpi possunt, etiamsi omnis ratiocinator intereat, aut apud carnales inferos veterascat? Non enim ratiocinatio talia facit, sed invenit. Ergo antequam inveniantur, in se manent, et cum inveniuntur, nos innovanrior corrumpitur de die in diem . Sed interior exteriorem respicit, et in sua comparatione foedum
Abbreviated transcription (Latin):
ese quea psa est. di quidẽ serpia non q̃¬
rit : tu autẽ ad eam querendo uenisti. non lo¬
corum spatio. s. mentis affectu. ut ipse interior
homo crsuo inhabitatore. non infima. et
carnali s summa. & spũali uoluptate corar¬
niat. Aut si non cernis quȩ dico. ⁊ an
uera sint dubitas cerne saltem utrũ te de hiᷤ
dubitare. non dubites. Et si certũ est te ec̃
dubitantẽ. quere unde sit certũ. Non illict᷑
non om̃ino solis huius lumen occurret. sed
lumen uerum quod illuminat omnem ho¬
minem uenientẽ in hunc mundum. quod
his ocłis uidi non potest. nec illis quib fan¬
tasmata cogitantur. ꝑ eosdẽ ocłos anime
inpacta. s̃ illis quib ipsis fantasmatib dr̃.
non estis uos quod ego quero. neq illud es¬
tis unde ego ues ordino. Et quod michi int̾
uos fȩdum occurrerit imꝓbo. qđ pulchrum
approbo. cum pulchruis sit illd̾ unde imꝓ¬
bo. & approbo. Quare hoc ipsũ magis appro¬

Expanded text:
esse quod ipsa est: siquidem se ipsa non quesse quod ipsa est: siquidem se ipsa non quaerit; tu autem ad ipsam quaerendo venisti, non locorum spatio, sed mentis affectu, ut ipse interior homo cum suo inhabitatore, non infima et carnali, sed summa et spirituali voluptate conveniat. 73. Aut si non cernis quae dico, et an vera sint dubitas, cerne saltem utrum te de iis dubitare non dubites; et si certum est te esse dubitantem, quaere unde sit certum: non illic tibi, non omnino solis hujus lumen occurret, sed lumen verum quod illuminat omnem hominem venientem in hunc mundum . Quod his oculis videri non potest; nec illis quibus phantasmata cogitantur, per eosdem oculos animae impacta; sed illis quibus ipsis phantasmatibus dicitur: Non estis vos quod ego quaero, neque illud estis unde ego vos ordino; et quod mihi inter vos foedum occurrerit, improbo; quod pulchrum, approbo; cum pulchrius sit illud unde improbo et approbo: quare hoc ipsum magis appro
Abbreviated transcription (Latin):
summus ille artifex. oꝑa sua in unum finem.
decoris ornata contexuit. Ita illa bonitas a sũ¬
mo usq ad extremũ nulli pulchritudini q̃
ab ipsosolo eẽ. posset mnuidit. ut nemo abip
ritatis. Querẽ incorporis uoluptate quid te¬
neat. nichil aliud inuenies. quam conueni¬
entiam. Nã si resistentia pariunt dolorẽ
conuenientia pariunt uoluptatem. Recog.¬
nosce igitur. quȩ sit sunima conuenientia
Holifori ire. inteipsum redi. In interiore
homine habitat ueritas. Et si tuam na¬
turam mutabilem in ueniͤris: tran̾cende
et te ipsum. S memento cum te trancendis
ratiocinantẽ animam te transcende. Illuc
gͦ tende. unde ipsum lumen rõnis accendi¬
tur. Quo enim ꝑuenit om̃is bonus rõcina¬
torꝰ nisi ad ueritatem: cum ad se¬
ipsa ueritas non utiq rõcinande ꝑueniat.
s qued rõcinantes appetunt ipsa sit : Vide
ibi conuerientiã qua. suꝑior eẽ non pos¬
sit. & ipse conueni cũ ea. confitere te non

Expanded text:
summus ille artifex opera sua in unum finem summus ille artifex opera sua in unum finem decoris ordinata contexuit. Ita illa bonitas a summo usque ad extremum nulli pulchritudini, quae ab ipso solo esse posset, invidit; ut nemo ab ipritatis. Quaere in corporis voluptate quid teneat, nihil aliud invenies quam convenientiam: nam si resistentia pariant dolorem, convenientia pariunt voluptatem. Recognosce igitur quae sit summa convenientia. Noli foras ire, in teipsum redi; in interiore homine habitat veritas; et si tuam naturam mutabilem inveneris, transcende et teipsum. Sed memento cum te transcendis, ratiocinantem animam te transcendere. Illuc ergo tende, unde ipsum lumen rationis accenditur. Quo enim pervenit omnis bonus ratiocinator, nisi ad veritatem? cum ad seipsam veritas non utique ratiocinando perveniat, sed quod ratiocinantes appetunt, ipsa sit. Vide ibi convenientiam qua superior esse non possit, et ipse conveni cum ea. Confitere te non
Abbreviated transcription (Latin):
dnĩ tuum ad orabis: et illi soli seruies
Ita calcata suꝑbia ẽ. Subiecta ẽ autẽ extre¬
ma. etiam curiositatis illecebra Non enim
ut se defastigio templi precipitar& urge¬
bat nisi causa tantũ aliquid erꝑiendi. S
neq hic uictus est. Et ideo sic respondit.
ut intelligeremus non opus ẽẽ ad cognos¬
cendum dnĩ temptationib uisibiliter
diuina explorare molientib Noninqͥt
obrem quisquis intus dĩ uerbo pascitur
non querit in ista heremo uoluptatem.
Qui uni dõ tantũ subiectis ẽ. non quȩ¬
rit in monte. id est interrena elatione
uctantiam. Quisquis aeterno spectaculo. in com¬
mutabilis ueritatis adherescit. ñ ꝑfastigium
huis corporis. id ẽ per hos ocłs p̃cipitatur. ut
temporalia. & inferiora cognoscat. Quid igit᷑
pulchritudinem quam reliquit. quando de ip¬
sis sius uitus. potest: Ita enim sipientia dei.
ꝑtendit a fine usq infinẽ fortiter. Ita per hac

Expanded text:
Deum tuum adorabis, et illi soli servies. Deum tuum adorabis, et illi soli servies. Ita calcata est superbia. Subjecta est autem extrema etiam curiositatis illecebra: non enim ut se de fastigio templi praecipitaret urgebat, nisi causa tantum aliquid experiendi. Sed neque hic victus est, et ideo sic respondit, ut intelligeremus non opus esse ad cognoscendum Deum, tentationibus visibiliter divina explorare molientibus: Non uamobrem quisquis intus verbo Dei pascitur, non quaerit in ista eremo voluptatem. Qui uni Deo tantum subjectus est, non quaerit in monte, id est in terrena elatione jactantiam. Quisquis aeterno spectaculo incommutabilis veritatis adhaerescit, non per fastigium hujus corporis, id est per hos oculos praecipitatur, ut temporalia et inferiora cognoscat. CAPUT pulchritudinem quam reliquit, quando de ipsis suis vitiis potest? Ita enim Sapientia Dei pertendit a fine usque ad finem fortiter . Ita per hanc
Abbreviated transcription (Latin):
gredi. et iuncere. si prius credant qd̃
intelligere nondum ualent. et non
diligant inundrĩ. quoniam ome qͥ
in mundo est. sicut diuinitus dictũ
est concupiscentia carius ẽ. & concupiscentia ocło¬
ꝵ. & ambitioscłi. Hoc modo tria illa notata st̃.
Nam concupiscentia carnis. uoluptatis uir¬
fimȩ amatores fignificat. Concupiscentia
ocłoꝵ. curiosos. Ambitio scłi. suꝑbos. Tripler
etiã temptatio in homine. quem ueritas ip¬
sa suscepit cauenda monstrata est. Pio inqͥt
temptator lapidib istis. ut panes fiant.
at ille unus & solus magister. non in solo.
panc uiuit homo s momĩ uerbodi. Itapͣ
domitam docuit &ẽ oportere cupiditatem
uoluptatis. ut nec fami cedendumsit. S
forte dominationis temporalis fastu. decipi
poterat. qui carnis uoluptate non potuit.
Omĩa gͦ mundi regna. monstrata sunt. &
dictaim est. Omnia hȩc tibi dabo si prostra¬
tus adoraueris me. Cui responsumẽ. Bnim

Expanded text:
gredi et vincere, si prius credant quod gredi et vincere, si prius credant quod intelligere nondum valent, et non diligant mundum; quoniam omne quod in mundo est, sicut divinitus dictum est, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et ambitio saeculi . Hoc modo tria illa sunt notata: nam concupiscentia carnis, voluptatis infimae amatores significat; concupiscentia oculorum, curiosos; ambitio saeculi, superbos. 71. Triplex etiam tentatio in homine, quem Veritas ipsa suscepit, cavenda monstrata est. Dic, inquit tentator, lapidibus istis, ut panes fiant. At ille unus et solus magister: Non, inquit, in solo pane vivit homo, sed in omni verbo Dei. Ita enim domitam docuit esse oportere cupiditatem voluptatis, ut nec fami cedendum sit. Sed forte dominationis temporalis fastu decipi poterat, qui carnis voluptate non potuit; omnia ergo mundi regna monstrata sunt, et dictum est: Omnia tibi dabo, si prostratus adoraveris me. Cui responsum est: Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
colendum existimant. quod non aut carna¬
lib gaudiis subditus sit. aut potentiam
uanã foueat. aut aliquo spectaculo. delec¬
tatus insaniat: Ita nescientes diligunt tem¬
poralia. ut inde beatudinem expectent.
his auitem reb quib quisq heatus uult
effici. seruiat necesse ẽ. uelit. nolit. Nam
quocumq diuerint sequitur. et quisquis
ea uisus fuerit. auferre posse metuitur. Pos
sunt autẽ auferre ista. et scintilla igns &
aliqua parua bestiola. Postremo ut omntã
umumerabiles aduersitetes. tempus ipsũ
auferat necesse ẽ omiia transeuntia. Ita¬
q cũ omnia temporalia mundusiste con¬
cludat. omnib mundi partib seriiunt
qui propterea putant nichil colendum
et̃ ne seriuant. Uerumptamen quamꝗͣ
in hac rerum extromitate miseri iaceant
ut uitia sua sibi dnuri patiantur. uel libi¬
dine. ł superbia. ł curiositatẽ dampnati
ł duob. hoꝵ. ł omnib: Quam dui sunt
in hoc stadio intę humanȩ licet eis con¬

Expanded text:
colendum existimant, qui non aut carnacolendum existimant, qui non aut carnalibus gaudiis subditus sit, aut puanam foueat aut aliquo spectaculo delectatus insaniat. ita nescientes diligunt temporalia, ut inde beatitudinem expectent. his autem rebus, quibus quisque beatus uult effici, seruiat necesse est, uelit nolit; nam quocumque duxerint sequitur, et quisquis ea uisus fuerit aufesunt autem auferre ista, et scintilla ignis et aliqua parva bestiola. Postremo, ut omittam innumerabiles adversitates, tempus ipsum auferat necesse est omnia transeuntia. Itaque cum omnia temporalia mundus iste concludat, omnibus mundi partibus serviunt, qui propterea putant nihil colendum esse ne serviant. 70. Verumtamen quanquam in hac rerum extremitate miseri jaceant, ut vitia sua sibi dominari patiantur, vel libidine, vel superbia, vel curiositate damnati, vel duobus horum, vel omnibus: quamdiu sunt in hoc stadio vitae humanae, licet eis con
Abbreviated transcription (Latin):
religiosissimi. qui colunt unuersam
simul creaturam. id ẽ mundũ totum
cum omnib quȩ in eosunt. & uitam qͣ
spiratur. et animatur. quã quidam
corpoream. quidam incorpoream eẽ cre¬
diderunt. Hoc gͦ totum simul unum
deum magnum cẽ arbitrantur. ciras
cipitantur. & ab oꝑib dĩ. usq inoꝑa
sua demerguntur. quę tamen ad huc
iusibilia sunt. Est enim alius dete
rior. & inferior cultus simulacroꝵ:
quo fantasmata sua colunt. et quic¬
quid aĩo errante. cum suꝑbia. ł tu¬
more cogitando imaginati fuerint. reli¬
gionis nomine obseruant: donec in
anima nichil omnino colendum eẽ
& errare homines. qui suꝑstitioni se
inuoluunt. et misera implicant ser¬
uitute. Sed frustra hoc sentiunt
Lon eficunt ut non seruiant. Remanent qͥb¬
pe ipsa uitia quib ut illa colenda opinarent᷑
adtrasti sunt. ẜrunnt enim cupiditati. tri¬
plici. ł uoluptatis ł excellentie. ł spectacu¬
li. Nego eẽ quemquam istorum. qui nichil

Expanded text:
religiosissimi, qui universam religiosissimi, qui universam simul creaturam, id est mundum totum cum omnibus quae in eo sunt, et vitam qua spiratur et animatur, quam quidam corpoream, quidam incorpoream esse crediderunt: hoc ergo totum simul unum Deum magnum esse arbitrantur, cujus aecipitantur, et ab operibus Dei usque in opera sua demerguntur, quae tamen adhuc visibilia sunt. rior et inferior cultus simulacrorum, quo phantasmata sua colunt, et quidquid animo errante cum superbia vel tumore cogitando imaginati fuerint, religionis nomine observant, donec fiat in anima nihil omnino colendum esse, et errare homines qui superstitioni se involvunt, et misera se implicant servitute. Sed frustra hoc sentiunt: non enim efficiunt ut non serviant; remanent quippe ipsa vitia, quibus ut ipsa colenda opinarentur attracti sunt. Serviunt enim cupiditati triplici, vel voluptatis, vel excellentiae, vel spectaculi. Nego esse quemquam istorum qui nihil
Abbreviated transcription (Latin):
creatori. et eam colant ꝑ partes eius
a summis usq ad ima. uenientes. S
aliquisi hoc tenent. ut prosum modo
animam colant. & primã intellectu¬
alem creaturam. quam ꝑueritatem
pater fabricauit ad ipsam ueritatem
semꝑ intuendam &  ꝑ ipsam: quia
omnimodo ei simillima ẽ. Beinde ue¬
niunt ad uitam genitalẽ ꝑquam cͤa¬
turam insibilia. & tem poralia gignẽ¬
tia. ds̃ aeternus & incommutabilis
oꝑatd̃r. Hinc ad animalia. & inde
adipsa corpora colenda dilabuntur.
et in his primo eligunt pulchriora
in quib cȩlestia maxime excellunt. E igo
in primis solis corpꝰ occurrit. et in eo non¬
nulli remanent. aliqui. et lunȩ splendo¬
rem. religione dignum putant. Est enĩ
nobis ut ꝑhibetur ꝓpinquior. Vnde in¬
ciniorẽ spetiem habere sentitur. Aliis
totum cęlum cum stellis suis Alu celo
athereo copulant aerem. et istis duobus
suꝑiorib elementis corporeis subiciunt
animas suas. S inter hos illi sibi uidñt

Expanded text:
Creatori , et eam colant per partes ejus, Creatori , et eam colant per partes ejus, a summis usque ad ima venientes. Sed aliqui se in hoc tenent, ut pro summo Deo animam colant, et primam intellectualem creaturam, quam per Veritatem Pater fabricavit, ad ipsam Veritatem semper intuendam, et se per ipsam, quia omni modo ei simillima est. Deinde veniunt ad vitam genitalem, per quam creaturam visibilia et temporalia gignentia Deus aeternus et incommutabilis operatur. Hinc ad animalia, et inde ad ipsa corpora colenda dilabuntur; et in his primo eligunt pulchriora, in quibus coelestia maxime excellunt. Ergo in primis solis corpus occurrit, et in eo nonnulli remanent. Aliqui et lunae splendorem religione dignum putant: est enim nobis, ut perhibetur, propinquior; unde viciniorem speciem habere sentitur. Alii egunt, et totum coelum cum stellis suis. Alii coelo aethereo copulant aerem, et istis duobus superioribus elementis corporeis subjiciunt animas suas. Sed inter hos illi sibi videntur
Abbreviated transcription (Latin):
falsitas oritur. non reb ipsis fallenti¬
b quȩ. nichil aliud ostendunt sen¬
tienti. quam spetiem suam. quam
ꝓsuȩ pulchritudinis. acceꝑunt gͣdu.
neq ipsis sensib fallentib qui pro
sui corporis natura. affecti. non ali¬
uo quam suas affectiones. p̃sidenti
aiõ nuntiant. s peccata anmas fal¬
lunt. cum uerum querunt relic¬
ta & neglecta ueritate. Nam qm̃ oꝑa ma¬
sis quam artificem. atq ipsam artẽ dile¬
xerunt. hoc errore puniuntur. ut in oꝑe¬
rib artificem artr̃q conquirant. Et cũ
corpores sensib subiacet: s ipsi menti
non modo peccantium. s etiam damp¬
natoꝵ ꝓpeccatissuis. Non enim tantũ
scrutari. creaturam contra p̃ceptum dĩ
et ea frui potius quam ipsa lege & uen¬
tate uolunt. quod primi hominis pec¬
catum dephenditur male utentis libe¬
ro arbitrio s hoc quoq in ipsa dampna¬
tione addunt ut non modo diligant
s. etiam seruiant. creaturę potius quã

Expanded text:
falsitas oritur, non rebus ipsis fallentifalsitas oritur, non rebus ipsis fallentibus, quae nihil aliud ostendunt sentienti quam speciem suam, quam pro suae pulchritudinis acceperunt gradu; neque ipsis sensibus fallentibus, qui pro natura sui corporis affecti, non aliud quam suas affectiones praesidenti animo nuntiant: sed peccata animas fallunt, cum verum quaerunt, relicta et neglecta veritate. Nam quoniam opera magis quam artificem atque ipsam artem dilexerunt, hoc errore puniuntur, ut in operibus artificem artemque conquirant; et cum sensibus subjacet, sed ipsi menti non modo peccantium, sed etiam damnatorum pro peccatis suis. Non enim tantum scrutari creaturam contra praeceptum Dei, et ea frui potius quam ipsa lege et veritate volunt, quod primi hominis peccatum deprehenditur, male utentis libero arbitrio; sed hoc quoque in ipsa damnatione addunt, ut non modo diligant, sed etiam serviant creaturae potius quam
Abbreviated transcription (Latin):
impleat: acsit id ipsum. Et hȩc est
ueritas. et uerbum in principio. et
uerbum ds̃ apud dm̃. Si enim falsi¬
tas ex his est que imitantur unum.
non inquantu idimitantur sed
in quantum implere non possunt.
IIla est ueritas quȩ idimplere potuit
et id ec̃ quod illud est: Ipsa ẽ quȩ illud
ostendit. Sicut est. unde. et uerbum eiꝰ
et lux euis rectissime dicitur. Ce¬
tera illuis unius similia dici possunt
in quantum sunt. intantum enim et
uera sunt. Haec autẽ ipsa eius simi¬
litudo. & ideo ueritas. Ut enĩ ueritate
sunt uera. quę uera sunt. ita simili¬
tudine similia sunt. quȩ cumq simi¬
lia. Ut ergo ueritas forma ueror
est. ita similitudo forma similium.
Quapropt̃ qm̃ uera. intantum uera
sunt. in quantum sunt. In tantũ
autẽ sunt. inquantum principalis
unius similia sunt. Ea forma est
omnium quȩ sunt. quȩ summasi¬
militudo principii. & ueritas est qr
sine ulla dissimilitudine est. Inde

Expanded text:
impleat ac sit idipsum; et haec est impleat ac sit idipsum; et haec est Veritas et Verbum in Principio, et Verbum Deus apud Deum. Si enim falsitas ex iis est quae imitantur unum, non in quantum id imitantur, sed in quantum implere non possunt; illa est Veritas quae id implere potuit, et id esse quod est illud; ipsa est quae illud ostendit sicut est: unde et Verbum ejus et Lux ejus rectissime dicitur . Caetera illius unius similia dici possunt in quantum sunt, in tantum enim et vera sunt: haec est autem ipsa ejus similitudo, et ideo Veritas. Ut enim veritate sunt vera, quae vera sunt; ita similitudine similia sunt, quaecumque similia sunt. Ut ergo veritas forma verorum est, ita similitudo forma similium est. Quapropter vera quoniam in tantum vera sunt, in quantum sunt; in tantum autem sunt, in quantum principalis unius similia sunt: ea forma est omnium quae sunt, quae est summa similitudo Principii; et Veritas est, quia sine ulla dissimilitudine est. 67. Unde
Abbreviated transcription (Latin):
sub iectus est subiecta ht̃ cetera. Non gͦ
laborabit. Non enim resisti. quod subiec¬
tum est s miseri. amici huius mundicuiꝰ
domini eirunt si filii dei ẽẽ uoluerint
qm̃ dedit eis potestatẽ filios dei fieri. A¬
mici gͦ huius mundi. tam timent ab
euis amplexii suꝑari ut nichil eis sit
laboriosiꝰ quamꝰ laborare. Sed cui sal
tim illud manifes tum. ẽ. falsitatẽ esse
qua id putatur eẽ qued non est. intel¬
ligit eam eẽ ueritatẽ .q̃. ostñdit id qd̃ ẽ.
Ac si corpora intantum fallunt. in quã¬
tum implent᷑. Illud unum quod con¬
uncuntur imitari a quo principio unu
est. quicquid ẽ. ad cuius similitudinem
quicquid nititur naturaliter approba¬
mus. quia naturaliter improbamus. qͥc¬
quid ab unitate discedit. atq in eiusdiᷤ¬
similitudinem tendit datur intelligi
.eẽ aliquid quod illius ⁊mius soliꝰ a quo
principio unum est quicquid aliquomͦ
unum est. Ita simile sit ut hoc omnino

Expanded text:
subjectus est, subjecta habet caetera. Non ergo subjectus est, subjecta habet caetera. Non ergo laborabit; non enim resistit quod subjectum est. Sed miseri amici hujus mundi, cujus domini erunt, si filii Dei esse voluerint, quoniam dedit eis potestatem filios Dei fieri ; amici ergo hujus mundi tam timent ab ejus amplexu separari, ut nihil eis sit laboriosius, quam non laborare. tem illud manifestum est, falsitatem esse, qua id putatur esse quod non est, intelligit eam esse veritatem, quae ostendit id quod est. At si corpora in tantum fallunt, in quantum non implent illud unum quod convincuntur imitari, a quo Principio unum est quidquid est, ad cujus similitudinem quidquid nititur, naturaliter approbamus; quia naturaliter improbamus quidquid ab unitate discedit, atque in ejus dissimilitudinem tendit: datur intelligi esse aliquid, quod illius unius solius, a quo Principio unum est quidquid aliquo modo unum est, ita simile sit ut hoc omnino