comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nitati & in commutabilita¬
ti accidisse. uanitate te¬
meraria suspicemur. Sed
illam quidem requiem dĩ.
qua inse ipso requiescit. eo¬
que bono beatus est. quod
ipse sibi est. Nec initium ei¬
dem ipse habere nec termi¬
num. Con summatę autem
creaturae habere initium
eandem requiem di quoniã
rei cuiusque perfectio. non
tamen uniuerso cuius pars
est. quam in eo a quo est.
in quo & ipsum uniuersum
est. prosui generis modulo
stabilitur ut quiescat. id est
ut sui ordinem teneat. Ac¬
perhoc ipsa uniuersitas cre¬
aturae. quae sex diebus con¬
summata est. aliud habet in
sua natura aliud inordine
quo in dõ est. nonsicut ds̃. sed
tamenita. ut ei quies propri¬
a stabilitatis nonsit. nisi
in illius quiete quinihil prȩ¬
ter se appetit. quo ad epto
re quiescat. Et ideo dum
ipse manet inse. quicquid
ex illo est re torquet ad
se. ut omnis creatura inse
habeat naturae suae ter¬
minum. quo nonsit quod ipse
est. In illo autem quietis lo¬

Expanded text:
nitati et incommutabilitanitati et incommutabilitati accidisse uanitate temeraria suspicemur — sed illam quidem requiem dei, qua in se ipso requiescit eoque bono beatus est quod ipse sibi est, nec initium eidem ipsi habere nec terminum, consummatae autem creaturae habere initium eandem requiem dei, quoniam rei cuiusque perfectio non tam in uniuerso, cuius pars est, quam in eo, a quo est, in quo et ipsum uniuersum est. pro sui generis modulo stabilitur, ut quiescat, id est, ut sui per hoc ipsa uniuersitas creaturae, quae sex diebus consummata est, aliud habet in sua natura, aliud in ordine, quo in deo est, non sicut deus, sed tamen ita, ut ei quies propriae stabilitatis non sit, nisi in illius quiete, qui nihil praeter se adpetit, quo adepto requiescat. et ideo, dum ipse manet in se, quidquid ex illo est retorquet ad se, ut omnis creatura in se habeat naturae suae terminum, quo non sit, quod ipse est, in illo autem quietis lo
Abbreviated transcription (Latin):
tur post uesperam septimi.
hoc esset initium octaui diei.
Dequo iam deinceps silendũ
fuit. Quia idem primus
est adquem reditur. a quo
rursus eb domadis series or¬
dinatur. Vnde probabilius
est. istos quidem septem di¬
es illorum nominibus & nu¬
mero. alios atque alios sibi¬
met succedentes currendo.
temporalia peragere spati¬
A Illos autem primos sex
dies in experta nobis. at¬
que inusitata specie. in ip¬
sis rerum conditionibus ex¬
plicatos : in quibus &uespe¬
ra & mane. sicut ipsa lux
& tenebrae. id est & dies.
& nox. non eam uicissitu¬
dinem praebuerunt. quã
praebent isti persolis cir¬
cuitus Quod certe deil¬
lis tribus fateri cogimur.
quiante condita lumina¬
ria. Commemorati atque
numerati sunt. Ac per
hoc qualis cumque in eis ues¬
pera & mane fuerit. nul¬
lo modo tamen opinandũ
est eo mane. quod post sex¬
ti di ei uesperam factum
est. initium accepisse re¬
quiem dĩ. Ne temporale
aliquid bonum illi aeter¬

Expanded text:
tur post uesperam septimi, tur post uesperam septimi, hoc esset initium octaui diei, de quo iam deinceps silendum fuit, quia idem primus est, ad quem reditur, a quo rursus hebdomadis series ordiatur. unde probabilius est istos quidem septem dies illorum nominibus et numero alios atque alios sibimet succedentes currendo temporalia peragere spatia, illos autem primos sex dies inexperta nobis atque inusitata specie in ipsis rerum conditionibus explicatos, in quibus et uespera et mane sicut ipsa lux et tenebrae, id est dies et nox, non eam uicissitudinem praebuerunt, quam praebent isti per solis circuitus: quod certe de illis tribus fateri cogimur, qui ante condita luminaria commemorati atque numerati sunt. Ac per hoc qualiscumque in eis uespera et mane fuerit, nullo modo tamen opinandum est eo mane, quod post sexti diei uesperam factum est, initium accepisse requiem dei ne temporale aliquod bonum illi aeter
Abbreviated transcription (Latin):
to. cuius pars est. ipsum ta¬
men totum non est. nisi in
illo a quo conditum est.
Et ideo non absurde intel¬
legitur sexto die conpleto.
post eius uesperam factum
mane. non quo significare¬
tur initium condende alte¬
rius creaturae sicut ince¬
teris. Sed quo significare¬
tur mitium manendi. Et
qui es cendi totius quod con¬
ditum est. in illius quiete
qui condidit. Quaequies dõ.
nec initium habet. nec ter¬
minum. Creaturae hab&
initium. sed non habet ter¬
minum. Etideo septimus
dies eidem creaturae coe¬
pit amane sed nullo uespe¬
re terminatur. Nam si¬
Nam si
inceteris diebus uespera &
mane talium temporum
uices significant. qualia
nunc per haec cottidiana
spatia peraguntur. non uide¬
o quid prohibuerit: Et sep¬
timum diem uespera noctẽ¬
que eius mane concludere
dies septimus Qua ndo qui¬
dem &ipse unus est dierum.
qui omnes septem sunt. Quo¬
rum repetitionem. menses.
& anni & saecula peragun¬
tur. Vt mane quod ponere¬

Expanded text:
to, cuius pars est, ipsum tato, cuius pars est, ipsum tamen totum non est nisi in illo, a quo conditum est. et ideo non absurde intellegitur sexto die conpleto post eius uesperam factum mane, non quo significaretur initium condendae alterius creaturae, sicut in ceteris, sed quo significaretur initium manendi et quiescendi totius, quod conditum est, in illius quiete, qui condidit. quae quies deo nec initium habet nec terminum; creaturae autem habet initium, sed non habet terminum. et ideo septimus dies eidem creaturae coepit a mane, sed nullo uespere terminatur. Nam si in ceteris diebus uespera et mane talium temporum uices significant, qualia nunc per haec cotidiana spatia peraguntur, non uideo, quid prohibuerit et septimum diem uespera noctemque eiusdem mane concludere,dies septimus. quandoquidem et ipse unus est dierum, qui omnes septem sunt, quorum repetitione menses et anni et saecula peraguntur, ut mane, quod ponere
Abbreviated transcription (Latin):
genere tamquam uespera
terminatum est. sed in dõ
uespera habere iam non po¬
test. quia nonerit aliquid.
illa perfectione perfectius
In illis enim diebus quibus
omnia creabantur. uespe¬
ra terminum creatura e
conditae. mane autem ini¬
tium condende alterius ac¬
cipieba mus Ac perhoc
quinti diei uespera termi¬
nus est conditae. quinto di¬
ei creaturae. Mane autẽ
quod post ipsam uesperam
factum est. in itium est con¬
dende sexto diei creaturae.
qua condita tam quam eius
terminus facta est uespera.
Etquia nihil aliud condendũ
restiterat. Ita post illam
ues peram mane factum est
ut non esset initium conden¬
de alterus creaturae. sed ini¬
tium quietis uniuersae cre¬
aturae in requie creatoris
Neque enim caelum & ter¬
ra. & omnia quae in eissunt
Vniuersa scilicet spiritalis
corporalis que creatura. in
se ipsa manet. sedutique in
illo de quo dictum est. In il¬
lo enim uiuimus & mouemur
& sumus Quia & siuna quȩ¬
que pars potest esse into¬

Expanded text:
genere tamquam uespera genere tamquam uespera terminatum est — sed in deo uesperam habere iam non potest, quia non erit aliquid illa perfectione perfectius.. In illis enim diebus, quibus omnia creabantur, uesperam terminum conditae creaturae, mane autem initium condendae alterius accipiebamus. ac per hoc quinti diei uespera terminus est conditae quinto die creaturae, mane autem, quod post ipsam uesperam factum est, initium est condendae sexto die creaturae, qua condita tamquam eius terminus facta est uespera. et quia nihil aliud condendum restiterat, ita post illam uesperam mane factum est, ut non esset initium condendae alterius creaturae, sed initium quietis uniuersae creaturae in requie creatoris. neque enim caelum et terra et omnia, quae in eis sunt, uniuersa scilicet spiritalis corporalisque creatura in se ipsa manet, sed utique in illo, de quo dictum est: in illo enim uiuimus et mouemur et sumus, quia, etsi unaquaeque pars potest esse in to
Abbreviated transcription (Latin):
quam ds̃ requi escens ab om¬
nibus operibus suis quae fe¬
cit. Et ubi requi es cens
nisi inse ipso quia beatus
Non nisi. se ipso. quando.
nisi semper. Indiebus autẽ
quibus rerum quas condidit
consummatio narratur. & ab
eis quictis dĩ ordo distingui¬
tur. quando nisi inseptimo
die qui earum sequitur per.¬
fectionem. a per fectis enim
requiescit quinec perfectis
eget. quobeatiorͥes se pos¬
sit. & quod apud illum qui¬
dem quieti eius nec mane
nec uespera est. Quia nec
aperitur initio. nec claudi¬
tur fine. Perfectis autem
operibus eius mane habet.
& uespera non habet. Per¬
fecta quippe creatura ha¬
bet quod dam initium suae
conuersionis. adquietem cre¬
atoris sui. Sed illa non habet
finem. quasi terminum per¬
fectionis suae. sicut ea quae
facta sunt. Ac per hoc re¬
qui es dĩ. non ipsi dõ sedrerũ
abeo conditarum perfectio¬
ni inchoatur. & in illo in ci¬
piat requiescere. quod ab
illo perficitur. & in eo
habere mane. In suo enim

Expanded text:
quam deus requiescens ab omquam deus requiescens ab omnibus operibus suis, quae fecit? et ubi requiescens nisi in se ipso, quia beatus nonnisi se ipso? quando, nisi semper? in diebus autem, quibus rerum, quas condidit, consummatio narratur et ab eis quietis dei ordo distinguitur, quando, nisi in septimo die, qui earum sequitur perfectionem? a perfectis enim requiescit, qui nec perfectis eget, quo beatior esse possit. Et quod apud illum quidem quieti eius nec mane nec uespera est, quia nec aperitur initio nec clauditur fine, perfectis autem operibus eius mane habet et uesperam non habet, perfecta quippe creatura habet quoddam initium suae conuersionis ad quietem creatoris sui, sed illa non habet finem quasi terminum perfectionis suae, sicut ea, quae facta sunt. ac per hoc requies dei non ipsi deo, sed rerum ab eo conditarum perfectioni inchoatur, ut in illo incipiat requiescere, quod ab illo perficitur, et in eo habere mane — in suo enim
Abbreviated transcription (Latin):
mus. quod ille nobis est qui
nos fecit. Haec igitur sum¬
ma minime que superba. &
uera. pia requies nostra. ut
sicut ipse requieuit ab omni¬
bus operibus suis. quia non
ei opera sua. sed ipse sibi bo¬
num est. quobeatus est.
Ita & nos ab omnibus operi¬
rum etiam ipsius nonnisi in
illo requieturos nos esse spe¬
remus. Id que desideremus
post bona opera nostra quȩ
in nobis agnoscimus. Illius
potius esse quam nostra. ut
etiam sic post bona opera
sua. ipse requiescat. Cumpost
bona opera quae ab illo iusti¬
ficati fecerimus. inse nobis re¬
quiem prestat. Magnum ẽ
enim nobis ab illo extitisse
Sed mauis erit in illo quieuis¬
se: Sicut ipse. nonideo be¬
atus est quia haec fecit. sed
quia etiam factis nonegens.
inse potius quam in ipsis re¬
quieuit unde non operis. sed
quietis diem sanctificauit
Quia non haee faciendo.
sed eis quae fecit non egendo
se beatum intimauit. Quid
ergo tam humile ac facile
affatu. Et quid tam sublime
atque arduum cogitatu.

Expanded text:
mus, quod ille nobis est, qui mus, quod ille nobis est, qui nos fecit. haec erit igitur summa minimeque superba et uere pia requies nostra, ut, sicut ipse requieuit ab omnibus operibus suis, quia non ei opera sua, sed ipse sibi bonum est, quo beatus est, ita et nos ab omnibus operirum etiam ipsius nonnisi in illo requieturos nos esse speremus idque desideremus post bona opera nostra, quae in nobis agnoscimus illius potius esse quam nostra, ut etiam sic post bona opera sua ipse requiescat, cum post bona opera, quae ab illo iustificati fecerimus, in se nobis requiem praestat. magnum est enim nobis ab illo extitisse, sed maius erit in illo quieuisse, sicut ipse non ideo beatus est, quia haec fecit, sed quia etiam factis non egens in se potius quam in ipsis requieuit. unde non operis, sed quietis diem sanctificauit, quia non haec faciendo, sed eis, quae fecit, non egendo se beatum intimauit. Quid ergo tam humile ac facile adfatu et quid tam sublime atque arduum cogitatu
Abbreviated transcription (Latin):
requie aqua num quam re¬
cessit. Sed si diceretur requi¬
euisse afaciendis. Nihil aliud
quam non fecisse. intellege¬
retur. Nisi autem diceretur
requieuis se a factis. Non eis
egere quaefecit. minus con¬
Quo itaque
die hoc commendari oportu¬
isse. nisi septimo intellegit
Quis quis senarii numeri per¬
fectionem dequa supra lo¬
cuti sumus perfectioni. cre¬
aturae congruenter adhi¬
bitam recolit. Sienim sena¬
rio numero perficienda fu¬
erat creatura. sicuti perfec¬
ta est ea quaerequies dĩ no¬
bis erat commendanda.
qua demonstraretur. nec ꝑ¬
fectis beatificari creaturis.
Procul dubio dies erat inhac
commendatione scĩficandus.
quisequitur sextum quo erige¬
remur adhanc requiem con¬
cupiscendam. ut et nos in illo
requies camus Neque enim
similitudo pia est. siuelimus
ab operibus nostris requies ca¬
mus in nobis. sicut ipse requi¬
euit inse ab operibus suis In
quodam quippe in commuta¬
bili bono requiescere debe¬

Expanded text:
requie, a qua numquam rerequie, a qua numquam recessit. sed si diceretur requieuisse a faciendis. nihil aliud quam non fecisse intellegeretur: nisi autem diceretur requieuisse a factis, non eis egere, quae fecit, minus comQuo itaque die hoc commendari oportuisse nisi septimo? intellegit quisquis senarii numeri perfectionem, de qua supra locuti sumus. perfectioni creaturae congruenter adhibitam recolit. si enim senario numero perficienda fuerat creatura, sicuti perfecta est, eaque requies dei nobis erat commendanda, qua demonstraretur nec perfectis beatificari creaturis, procul dubio dies erat in hac commendatione sanctificandus, qui sequitur sextum, quo erigeremur ad hanc requiem concupiscendam, ut et nos in illo requiescamus. Neque enim similitudo pia est, si uelimusab operibus nostris requiescamus in nobis, sicut ipse requieuit in se ab operibus suis. in quodam quippe incommutabili bono requiescere debe
Abbreviated transcription (Latin):
legamus quomodo dicatur.
Requies igitur dĩ recte in¬
tel legentibus ea est qua
nullius ingiget bono. Etideo
certa & nobis in illo est. quia
nos beatificamur bono quod
ipse est. non ipse bono quod
nos sumus. nam & nos aliquod
bonum ab illo sumus. qui fecit
bona omnia ualde. inquibus
fecit & nos. Porro alia res
bona prȩter ipsum non est.
quam ipse non fecit. Ac per
hoc nullo praeter se alio bo¬
no eget. quibono quod fecit
non eget. Haec est eius re¬
quies ab omnibus operibus su¬
is quaefecit. Quibus autem
bonis laudabiliter non ege¬
ret. sinulla fecisset. Nam
etiam sic dici possit. nullis e¬
gens bonis. non a factis inse
ipso requi escendo. uerum om¬
nino nulla facrendo. sedbona
facere si non posset. nulla
esset potentia. Si autem
posset nec faceret. magna
esset inuidentia. Quia ergo
est omnipotens & bonus. om¬
nia ualde bona fecit. Quia
uero se ipso bono. perfectae
beatus est abonis qua e fecit
In se ipso requieuit. ea scilic&

Expanded text:
legamus, quomodo dicatur legamus, quomodo dicatur requies igitur dei recte intellegentibus ea est, qua nullius indiget bono; et ideo certa et nobis in illo est, quia et nos beatificamur bono, quod ipse est, non ipse bono, quod nos sumus. nam et nos aliquod bonum ab illo sumus, qui fecit omnia bona ualde, in quibus fecit et nos. porro alia res bona praeter ipsum nulla est, quam ipse non fecit; ac per hoc nullo praeter se alio bono indiget, qui bono, quod fecit, non eget. haec est eius requies ab omnibus operibus suis, quae fecit. quibus autem bonis laudabiliter non egeret, si nulla fecisset? nam etiam sic dici posset nullis egens bonis, non a factis in se ipso requiescendo, uerum omnino nulla faciendo. sed bona facere si non posset, nulla esset potentia; si autem posset nec faceret, magna esset inuidentia. quia ergo est omnipotens et bonus, omnia ualde bona fecit; quia uero se ipso bono perfecte beatus est, ab omnibus, quae fecit, in se ipso requieuit, ea scilicet
Abbreviated transcription (Latin):
bus operibus suis quae fecit
Nullo opere suo sic delectatus.
quasi faciendi eius eguerit. uel
minor futurus nisi fecis set.
uel beatior cum fecisset. quia
enim ex illo ita est quicquid
exillo est ut ei debeat quod est
Ipse autem nulli quod ex ipso
est debeat quod beatus est. se
rebus quas fecit diligendo prȩ¬
posuit. non scĩ ficans diem. quo
ea facienda inchoauit. Nec
illum quo ea perfecit. ne illis
uel faciendis. uel factis auc¬
tum eius gaudium uideretur
Sed eum quo ab ipsis in se ipso
requieuit. & ipse quidem num¬
quam ista requie caruit sed
nobis eam perdiem septimum
ostendit Hinc etiam signifi¬
cans non percipi requiem su¬
am nisi aperfectis. Cum ade¬
am intimandam non depu¬
tauit diem nisi qui perfecti¬
onem omnium rerum seque¬
batur. Nam qui semper est
quietus tunc nobis requieuit.
cum se requieuis se monstra¬
uit. Illud quoque adtenden¬
dum est quod dĩ requiem qua
de se ipso beatus est. N obis
insinuari oportebat utantel¬

Expanded text:
bus operibus suis, quae fecit, bus operibus suis, quae fecit, nullo opere suo sic delectatus, quasi faciendi eius eguerit, uel minor futurus, nisi fecisset, uel beatior, cum fecisset. quia enim ex illo ita est quidquid ex illo est, ut ei debeat, quod est, ipse autem nulli. quod ex ipso est, debeat, quod beatus est, se rebus, quas fecit, diligendo praeposuit, non sanctificans diem, quo ea facienda inchoauit, nec illum, quo ea perfecit, ne illis uel faciendis uel factis auctum eius gaudium uideretur, sed eum, quo ab ipsis in se ipso requieuit. et ipse quidem numquam ista requie caruit, sed nobis eam per diem septimum ostendit. hinc etiam significans non percipi requiem suam nisi a perfectis, cum ad eam intimandam non deputauit diem, nisi qui perfectionem rerum omnium sequebatur. nam qui semper est quietus, tunc nobis requieuit, cum se requieuisse monstrauit. Illud quoque adtendendum est, quod dei requiem, qua de se ipso beatus est, nobis insinuari oportebat, ut intel
Abbreviated transcription (Latin):
diem quietis suae. quinullũ
scĩficauerit operis sui nec ip¬
sum sextum quo & hominem
fecit. & cuncta perfecit. Ac
primum ipsum requi escere
dĩ. quale sit. Cuius humanȩ
mentis acies ad sequi potest.
Quod tamen nisi esset hoc om¬
nino in ista scriptura non pone¬
ret dicam sane quod sentio
haec duo indubitata prae¬
loquens. nec dm̃ uelut post
laborem desideratum denego¬
tu sui finem temporali qua¬
dam requie delectatum. nec
has litteras auetoritate tan¬
to merito praeminentes. frus¬
tra falso que dixisse. quod ds̃
ab omnibus operibus suis quȩ
fecit. Inseptimo die requie¬
uerit. Eaque causa eundẽ
diem scĩficauerit. Nimirũ
ergo quia uitium est & in¬
firmitas animae. ita suis ope¬
ribus delectari. ut potius in
eis quam inse requiescat ab
eis Cum procul dubio meli¬
us aliquid in illa sit. quo ea
facta sunt. quam ipsa quae
facta sunt insinuatur nobis
ds̃ perhanc scripturam qua
dicitur. requi euis se ab omni¬

Expanded text:
diem quietis suae, qui nullum diem quietis suae, qui nullum sanctificauerit operis sui, nec ipsum sextum, quo et hominem fecit et cuncta perfecit. ac primum ipsum requiescere dei quale sit, cuius humanae mentis acies adsequi potest? quod tamen nisi esset, hoc omnino ista scriptura non poneret. dicam sane, quod sentio, haec duo indubitata praeloquens nec deum uelut post laborem desideratumue negotii sui finem temporali quadam requie delectatum nec has litteras auctoritate tanta merito praeminentes frustra falsoque dixisse, quod deus ab omnibus operibus suis, quae fecit, in septimo die requieuerit eaque causa eundem diem sanctificauerit. Nimirum ergo, quia uitium est et infirmitas animae ita suis operibus delectari, ut potius in eis quam in se requiescat ab eis, cum procul dubio melius aliquid in illa sit, quo ea facta sunt, quam ipsa, quae facta sunt, insinuatur nobis deus per hanc scripturam, qua dicitur requieuisse ab omni
Abbreviated transcription (Latin):
turam suam ad quietis ex orta¬
ri desiderium. intimando nobis
cum diem se scĩficasse. in quo qui¬
euit ab omnibus operibus suis
Nam nusquam omnium sex die¬
rum. quibus creata sunt omni¬
a. legitur aliquid scĩficas se
Nec ante ipsos sex dies ubi scrip¬
tum est. In principio fecit ds̃
caelum & terram. Additum est
& scĩficauit. Sed diem istum
inquo requieuit. ab omnibus o¬
peribus suis quaefecit. uoluit
scĩficare. tamquam & apud
ipsum quinihil in opere suo labo¬
rat. plus quies quam operati¬
o ualeat. Hoc quidem in homi¬
nibus euangelium nobis intimat.
ubi saluator noster meliorem
partem dicit mariae quod se¬
dens ad pedes eius requiesce¬
bat in uerbo eius. quãm mar¬
thae quamuis propter obse¬
quium quo ei ministrabat
circa multa occupata. Etli¬
c& bonum opus operantes
uerbum hoc indõ. quomodo
sit uel intellegatur. diffici¬
le dictum est. Etiam sicogi¬
tatu aliquantulum ad tingi
potest. quur ds̃ scĩ ficauerit

Expanded text:
turam suam ad quietis exhortaturam suam ad quietis exhortari desiderium intimando nobis eam diem se sanctificasse, in quo quieuit ab omnibus operibus suis. nam nusquam omnium sex dierum, quibus creata sunt omnia, legitur aliquid sanctificasse. nec ante ipsos sex dies, ubi scriptum est: in principio fecit deus caelum et terram, additum est: et sanctificauit, sed diem istum, in quo requieuit ab omnibus operibus suis, quae fecit, uoluit sanctificare, tamquam et apud ipsum, qui nihil in opere suo laborat, plus quies quam operatio ualeat. hoc quidem in hominibus euangelium nobis intimat, ubi saluator noster meliorem partem dicit Mariae, quod sedens ad pedes eius requiescebat in uerbo eius, quam Marthae quamuis propter obsequium, quo ei ministrabat, circa multa occupatae et licet bonum opus operantis. uerum hoc in deo quomodo sit uel intellegatur, difficile dictu est, etiamsi cogitatu aliquantulum adtingi potest, cur deus sanctificauerit
Abbreviated transcription (Latin):
minarentur. Ac sic eis deo¬
pere patris rectissime respon¬
deret. Cum quo &ipse opera¬
batur a equaliter. non solum
creaturae uniuersȩ adminis¬
trationem. sed etiam ipsam sa¬
pore gratiae. reuelata obser¬
uatio illa sabbati. quaeunius
diei uacatione figurabatur.
ablata est ab obseruatione si¬
delium. In ea quippe gratia
perpetuum iam sabbatum ob
seruat : quispe futurae quietis
operatur. quicquid boni opera¬
tur. Nec in ipsis bonis operi¬
bus suis. quasi habens bonum
quod non acceperit gloriatur
Ita enim tamquam die sabbati.
hoc est dominicȩ cessationis.
insepultura suscipiens. atque in
tellegens baptismi sacramen¬
tum. Quiescit a pristinis ope¬
ribus suis ut iam innouitate¬
uitae ambulans. dm̃ inse ope¬
rari cognoscat quisimulsope¬
ratur & quiescit. Ettreaturȩ
praebens congruam guberna¬
tionem. & apud se habens ae¬
ternam tranquillitatem:
Denique ipse nec cumcreauit
defessus. nec cum cessauit refec¬
tus est. Sed nos uoluit perscrip¬

Expanded text:
minarentur, ac sic eis de ominarentur, ac sic eis de opere patris rectissime responderet, cum quo et ipse operabatur aequaliter non solum creaturae uniuersae administrationem, sed etiam ipsam nopore gratiae reuelatae obseruatio illa sabbati, quae unius diei uacatione figablata est ab observatione fidelium. In ea quippe gratia perpetuum sabbatum jam observat, qui spe futurae quietis operatur quidquid boni operatur, nec in ipsis bonis operibus suis, quasi habens bonum quod non acceperit, gloriatur: ita enim tanquam diem sabbati, hoc est Dominicae cessationis in sepultura, suscipiens atque intellegens baptismi sacramentum quiescit a pristinis operibus suis, ut iam in nouitateuitae ambulans deum in se operari cognoscat, qui simul et operatur et quiescit et creaturae praebens congruam gubernationem et apud se habens aeternam tranquillitatem. Denique ipse nec, cum creauit, defessus nec, cum cessauit, refectus est, sed nos uoluit per scrip
Abbreviated transcription (Latin):
Vnde colligreur quod sihic
opus suum rebus subtraxerit.
nec uiuimus. nec mouemur.
nec erimus. Claret igitur
neuno quidem die cessasse dm̃
ab opere regendi quȩ creauit.
Nemotus suos naturales qui¬
bus aguntur: aut uegitantur.
ut omnino naturae sint. Et
in eo quod sunt̃ prosuo quoq
genere maneant. ilico amit¬
terent et esse aliquid omnino
desinerent. sieis subtrahere¬
tur motus ille sapientiae dĩ:
quo disponit omnia suauiter
Qua propter sic accipimus dm̃
requieuisse ab omnibus operi¬
bus suis quae fecit. ut etiam
nouam naturam ulterius nul¬
lam conderet. Non ut ea
quae condiderat continere &
gubernare cessaret . Vnde &
illud uerum est quod inseptimo
die requieuit ds̃. Et illud
quod usque nunc operatur. &
opera quidem eius bona uide¬
mus. Quietem uero eius post
bona opera nostra uidebimus.
obquam significandam man¬
dauit hebreo populo unum
diem obseruandum. Quod
tam carnaliter agebant ut
eo die dñm saluatorem nos¬
trum uidentes operari cri¬

Expanded text:
unde conligitur, quod, si hoc unde conligitur, quod, si hoc opus suum rebus subtraxerit, nec uiuemus nec mouebimur nec erimus. claret igitur ne uno quidem die cessasse deum ab opere regendi, quae creauit, ne motus suos naturales, quibus aguntur atque uegetantur, ut omnino naturae sint et in eo, quod sunt, pro suo quaeque genere maneant, ilico amitterent et esse aliquid omnino desinerent, si eis subtraheretur motus ille sapientiae dei, quo disponit omnia suauiter. quapropter sic accipimus deum requieuisse ab omnibus operibus suis, quae fecit, ut iam nouam naturam ulterius nullam conderet, non ut ea, quae condiderat, continere et gubernare cessaret. unde et illud uerum est, quod septimo die requieuit deus, et illud, quod usque nunc operatur. Et opera quidem eius bona uidemus, quietem uero eius post bona opera nostra uidebimus. ob quam significandam mandauit Hebraeo populo unum diem obseruandum: quod tam carnaliter agebant, ut eo die dominum saluatorem nostrum uidentes operari cri
Abbreviated transcription (Latin):
Quod motus eius agilior. cele¬
rior que sit omnibus motibus sa¬
tis apparet. recte intuentib
hunc ipsum incorporabilem
& in effabilem. Et si possit in¬
tellegi stabilem motum suum.
rebus eam prȩberet suauiter
disponendis. quo utique sub¬
tracto. si abhac operatione
cessauerit eas continuo peri¬
turas. Et illud quod ait apos¬
tolus. Cum dm̃ atheniensibus
praedicaret. & in illo uiuimus
& mouemur & sumus. Liquide
cogitatum. quantum humana
mens ualet. aduiuat hanc sen¬
tentiam quacredimus & dici¬
mus dm̃. in his quaecreauit
in desinenter operari. Neque
enim tamquam substantia eius
sic in illo sumus que mam modũ
dictum est. Quodhabeat uitã
insemetipso. Sed utique cum
aliud sumus. quam ipse non ob
aliud. in illo sumus. Nisi quia
id operatur. & hoc est opus eius
quo continet omnia. Etquo e¬
ius sapientia pertendit afine.
usque ad finem fortiter & dis¬
ponit omnia suauiter. Per
quam dispositionem in illo ui¬
uimus & mouemur & sumus

Expanded text:
quod motus eius agilior celequod motus eius agilior celeriorque sit omnibus motibus: satis adparet recte intuentibus hunc ipsum inconparabilem et ineffabilem, et si possit intellegi, stabilem motum suum rebus eam praebere suauiter disponendis, quo utique subtracto, si ab hac operatione cessauerit, eas continuo perituras. et illud, quod ait apostolus, cum deum Atheniensibus praedicaret: in illo uiuimus et mouemur et sumus, liquide cogitatum, quantum humana mens ualet, adiuuat hanc sententiam, qua credimus et dicimus deum in his, quae creauit, indesinenter operari. neque enim tamquam substantia eius sic in illo sumus, quemadmodum dictum est, quod habeat uitam in semet ipso, sed utique, cum aliud sumus quam ipse, non ob aliud in illo sumus, nisi quia id operatur, et hoc est opus eius, quo continet omnia et quo eius sapientia pertendit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter, per quam dispositionem in illo uiuimus et mouemur et sumus.
Abbreviated transcription (Latin):
potentis atque omni tenentis
uirtus causa subsistendi est.
omni creaturae. Quae uir¬
tus ab omnibus quaecreata sunt
regendis sialiquando cessaret
simul & illorum cessaret spe¬
cies. omnis que natura conci¬
deret. neque enim sicut instruc¬
tor aedium cum fabricauerit
abscedit. atque illo cessante
atque abscedente stat opera
eius. Ita mundus uel ictu o¬
culi stare poterit. si ei ds̃ regi¬
men sui subtraxerit. Pro inde
& quod dñs ait pater meus us¬
que modo operatur continua¬
tionem quandam operis eius
qua uniuersam creaturam con¬
tinet. atque administrat osten¬
dit. Aliter enim possit intel¬
legi sidiceret. Et nunc opera¬
tur ubi non esset necesse. ut
operis continuationem acci¬
peremus. Aliter autem cogit
intellegi cum ait. Usque nunc.
exillo scilicet quo cuncta dũ
conderet operatus est. Et qđ
scriptum est desapientia eius
Pertinget a fine usque ad finẽ
fortiter. & disponit omnia su¬
auiter. Dequa item scriptũ ẽ

Expanded text:
potentis atque omnitenentis potentis atque omnitenentis uirtus causa subsistendi est omni creaturae: quae uirtus ab eis, quae creata sunt, regendis si aliquando cessaret, simul et illorum cessaret species omnisque natura concideret. neque enim, sicut structor aedium, cum fabricauerit, abscedit, atque illo cessante atque abscedente stat opus eius, ita mundus uel ictu oculi stare poterit, si ei deus regimen sui subtraxerit. Proinde et quod dominus ait: pater meus usque modo operatur, continuationem quandam operis eius, qua uniuersam creaturam continet atque administrat, ostendit. aliter enim posset intellegi, si diceret: et nunc operatur, ubi non esset necesse, ut operis continuationem acciperemus, aliter autem cogit intellegi, cum ait: usque nunc, ex illo scilicet, quo cuncta cum conderet operatus est. et quod scriptum est de sapientia eius: pertingit a fine usque ad finem fortiter et disponit omnia suauiter, de qua item scriptum est,
Abbreviated transcription (Latin):
post ea quam sexto die. id est
parasceue quam dicunt sextã
sabbati. consum mauit om¬
nia opera sua. Cum de illo
qua escripta sunt. In ipso cru¬
cis patibulo complerentur
Nam & hoc uerbo usus est quan¬
do ait. Consummatum est.
et inclinato capite tradidit
sp̃m Quid ergo mirum si ds̃
istum diem quoerat xp̃s inse¬
pultura quieturus. uolens e¬
tiam hoc modo praenuntia¬
re ab operibus suis inuno die
requieuit. De inceps opera¬
turus ordinem sȩculorum. ut
& illud uerum deceretur. pa¬
ter meus usque nunc opera¬
tur. Potest etiam intellegi
dm̃. requieuisse a condendis ge¬
neribus creaturae. quia ultra
iam non condidit aliqua gene¬
ra noua. Deinceps autem us¬
que nunc & ultra operari eo¬
rundem generum administra¬
tionem quae tunc instituta
sunt. Non ut ipso saltim die
septimo potentia eius acaeli
& terrae omniumque rerum
iquas condiderat generatio¬
nes cessaret. Alioquin conti¬
nuo dilaberentur. Creato¬
ris namque potentia & omni¬

Expanded text:
posteaquam sexto die, id est posteaquam sexto die, id est parasceue, quam dicunt sextam sabbati, consummauit omnia opera sua, cum de illo quae scripta sunt in ipso crucis patibulo conplerentur. nam et hoc uerbo usus est quando ait: consummatum est; et inclinato capite tradidit spiritum. quid ergo mirum, si deus istum diem, quo erat Christus in sepultura quieturus, uolens etiam hoc modo praenuntiare ab operibus suis in uno die requieuit, deinceps operaturus ordinem saeculorum, ut et illud uerum diceretur: pater meus usque nunc operatur? Potest etiam intellegi deum requieuisse a condendis generibus creaturae, quia ultra iam non condidit aliqua genera noua, deinceps autem usque nunc et ultra operari eorundem generum administrationem, quae tunc instituta sunt, non ut ipso saltem die septimo potentia eius a caeli et terrae omniumque rerum quas condiderat gubernatione cessaret, alioquin continuo dilaberentur. creatoris namque potentia et omni
Abbreviated transcription (Latin):
esse satis apparet. Ita dere¬
quie dĩ satis disseratur. quaȩ
propriȩ ipsius demonstretur
Qua propter iustissima rati¬
one compellimur indagare.
siualeamus. atque eloqui quo¬
modo utrumque sit uerum
Et quodhic scriptum est. insep
quod in euangelio dicit ipse
perquem facta sunt omnia.
Pater meus usque modo ope¬
ratur. & ego operor. Iuda eis
enim hoc respondit. Qua ꝓp¬
ter requiem dĩ scripturae hu¬
ius auctoritatem antiquitus
commendatam. sabbatum ab
eo non obseruari quaereban¬
tur. Etdici quidem probabi¬
liter. post obseruandum sab¬
batum iudaeis fuisse prȩcep¬
tum. Inumbra futuri quaespiri¬
talem requiem figuraret quã
ds̃ exemplo huius qui etis suae
fidelibus bona opera facienti¬
bus arcana significatione pol¬
licebatur. Cuius quietis &
uoluit passus est etiam sepul¬
tura sua. mysterium confir¬
mauit. Ipso quippe die sab¬
bati requieuit insepulchro.
eumque totum diem habuit
scãe cuiusdam uacationis

Expanded text:
esse satis adparet, ita de reesse satis adparet, ita de requie dei satis disseratur, quae proprie ipsius demonstratur. Quapropter iustissima ratione conpellimur indagare, si ualeamus, atque eloqui, quomodo utrumque sit uerum, et quod hic scriptum est in septquod in euangelio dicit ipse. per quem facta sunt omnia. pater meus usque modo operatur, et ego operor. eis enim hoc respondit, qui propter requiem dei scripturae huius auctoritate antiquitus commendatam sabbatum ab eo non obseruari querebantur. et dici quidem probabiliter potest obseruandum sabbatum Iudaeis fuisse praeceptum in umbra futuri, quae spiritalem requiem figuraret, quam deus exemplo huius quietis suae fidelibus bona opera facientibus arcana significatione pollicebatur. cuius quietis etuoluit passus est, etiam sepultura sua mysterium confirmauit. ipso quippe die sabbati requieuit in sepulcro eumque totum diem habuit sanctae cuiusdam uacationis,
Abbreviated transcription (Latin):
uis requiem suam nobis insinua¬
tam sperare ad monuerit. in se
requiem nostram futuram
Sicut enim ipse fecit caelum
& terram &ea quae in eis sunt
Et omnia sexto die consumma¬
uit. nec in eis aliquid dici potest
nos creasse illo donante ut
crearemur & ideo dictũ esse.
Consummauit ds̃ indie sexto
opera sua quȩ fecit. Qui aut
a nobis consum marentur ipse
prestitit. Ita & quoddictum
est. requieuit ds̃ indie septi¬
mo ab omnibus operibus suis
quae fecit. Non utique nos¬
tram requiem quam conce¬
dente ipso adepturi sumus
sedipsius primitus intellege¬
re debemus. quia insepti¬
mo die requieuit consumma¬
tis operibus ut prius omnia
quaescripta sunt facta mons¬
trentur. Et deinde si opus ẽ
etiam aliquid significasse do¬
ceantur. Recte quippe dici¬
tur sicut ds̃ post opera sua
bona requieuit. Ita & nos
post opera nostra bona requi¬
eturos. Sed ob hoc etiam rec¬
te flagitatur ut quem ad mo¬
est deoperibus dĩ qua e ipsius

Expanded text:
uis requie sua nobis insinuauis requie sua nobis insinuata sperare admonuerit in se requiem nostram futuram. sicut . enim ipse fecit caelum et terram et ea, quae in eis sunt, et omnia sexto die consummauit, nec in eis aliquid dici potest nos creasse illo donante, ut crearemus, et ideo dictum esse: consummauit deus in die sexto opera sua, quae fecit. quia, ut a nobis consummarentur, ipse praestitit: ita et quod dictum est: requieuit deus in die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, non utique nostram requiem. quam concedente ipso adepturi sumus, sed ipsius primitus intellegere debemus, qua in septimo die requieuit consummatis operibus, ut prius omnia, quae scripta sunt, facta monstrentur et deinde, si opus est, etiam aliquid significasse doceantur. recte quippe dicitur, sicut deus post opera sua bona requieuit, ita et nos post opera nostra bona requieturos: sed ob hoc etiam recte flagitatur. ut, quemadmoest de operibus dei, quae ipsius
Abbreviated transcription (Latin):
etiam prȩcipuȩ laudanda ac
prȩdicanda est. Hoc genere
locutionis. rursus idem a pos¬
tolus mirabiliter usus est u¬
bi ait. Nunc autem cognos¬
centes dm̃ immo cogniti adõ.
neque enim tunc eos cogno¬
uerat ds̃ praecognitos uide¬
licet ante constitutionem
mundi. Sed quia tunc ipsi¬
eum illius munere. non suo
merito uel facultate cogno¬
uerant. maluit tropice lo¬
qui. ut tunc ab illo cognitos
diceret. Cum eis cognoscen¬
dum se prȩstitit. Et uerbũ
corrigere quasi hoc minus
recte dixerit quod propriae
dixerat. quam sine re ut hoc
sibi arrogarent se potuis se
quod eis posse ille donauerat
Hic ergo intellectus in eo qđ
positum est requi euisse dm̃ ab
omnibus operibus suis quae
fecit bona ualde. quia ipse nos
fecit requiescere. Cumbona
opera fecerimus. quibus dam
forte sufficeret sed non huius
sententiae scripturarum consi¬
deratione suscepta urguemur
quaerere. quo. nam modo ip
se requiescere potuerit. Quã¬

Expanded text:
etiam praecipue laudanda ac etiam praecipue laudanda ac praedicanda est. Hoc genere locutionis rursum idem apostolus mirabiliter • usus est, ubi ait: nunc autem cognoscentes deum, immo cogniti a deo. neque enim tunc eos cognouerat deus, praecognitos uidelicet ante constitutionem mundi; sed quia tunc eum ipsi illius munere. non suo merito uel facultate cognouerant, maluit tropice loqui, ut tunc ab illo cognitos diceret, cum eis cognoscendum se praestitit, et uerbum corrigere, quasi hoc minus recte dixerit, quod proprie dixerat, quam sinere, ut hoc sibi adrogarent se potuisse, quod eis posse ille donauerat. Hic ergo intellectus in eo, quod positum est requieuisse deum ab omnibus operibus suis, quae fecit bona ualde, quia ipse nos facit requiescere, cum bona opera fecerimus, quibusdam forte suffecerit; sed nos huius sententiae scripturarum consideratione suscepta urguemur quaerere, quonam modo et ipse requiescere potuerit, quam
Abbreviated transcription (Latin):
eius non legimus. Ex hoc lo¬
cutionis modo arbieror dic¬
tum. illud ab apostolo Noli
tionis. Neque enim ipsa sp̃s
scĩ quae est. quicquid ipse est
substantia. Contristari potest.
Cum habeat aeternam atque
in commutabilem beatitudinẽ
magis que sit ipsa aeterna &¬
in commutabilis beatitudo.
Sed quia ita in scĩs habitat ut
eos impleat caritate. quae ne¬
cesse est ut homines extempo¬
re gaudeant. profectu fide¬
lium & bonis operibus  Etide¬
o necesse est etiam contristen¬
tur lapsu. uel peccatis eorũ.
dequorum fide. ac piȩtate
gaudebant. Quae tristitia
laudabilis est. quia uenit ex
dilectione quam sp̃s sc̃s infun¬
dit. Propter ea ipse sp̃s di¬
citur contristari ab eis qui
sic agunt ut eorum factis
contristentur scĩ non oba¬
liud nisi quia spm̃ sc̃m habent.
quo donante tam bonisunt.
ut eos mali męstificent. Hi
maxime quos bonos fuisse siue
nouerunt. siue crediderunt.
qua e profecto tristitia non
solum nonculpanda. uerum

Expanded text:
eius non legimus. Ex hoc loeius non legimus. Ex hoc locutionis modo arbitror dictum illud ab apostolo: noli redemtionis. neque enim ipsa spiritus sancti, qua est quidquid ipse est, substantia contristari potest, cum habeat aeternam atque incommutabilem beatitudinem magisque sit ipsa aeterna incommutabilis beatitudo. sed quia ita in sanctis habitat, ut eos inpleat caritate, qua necesse est, ut homines ex tempore gaudeant prouectu fidelium et bonis operibus, et ideo necesse est etiam contristentur lapsu uel peccatis eorum, de quorum fide ac pietate gaudebant — quae tristitia laudabilis est, quia uenit ex dilectione, quam spiritus sanctus infundit - propterea ipse spiritus dicitur contristari ab eis, qui sic agunt, ut eorum factis contristentur sancti, non ob aliud, nisi quia spiritum sanctum habent: quo dono tam boni sunt, ut eos mali maestificent, hi maxime, quos bonos fuisse siue nouerunt siue crediderunt. quae profecto tristitia non solum non culpanda, uerum
Abbreviated transcription (Latin):
nostris. ut illuc feramur appe¬
titu desiderii. quodum perue¬
nerimus requiescamus. Id est
nihil amplius requiramus. Si¬
cut enim recte dicitur ds̃ face¬
re quicquid ipso in nobis ope¬
rante fecerimus. ita recte di¬
citur ds̃ requiescere cum eius
munere requiescimus. Hoc
quidem recte intellegimus qui¬
a & uerum est. & non magnȩ
intentionis indiget. ut uide¬
amus ita dici requiescere dm̃.
Cum requiescere nos fecit. Si¬
cut dicitur cognoscere. cumef¬
ficit ut cognoscamus. Neque e¬
nim ds̃ temporaliter cognoscit.
quod ante nonnouerat. Et
tamen dicit abrahȩ. nunc cog¬
no ui quõ times dm̃. Ubi quid
aliud accipimus. nisi nunc fe¬
ci ut cognos ceretur. His locu¬
tionum modis cum ea quae
non accidunt dõ tamquam
illi accidant loquimur. eum
facere agnoscimus ut nobis ac¬
cidant. Ea dumtaxat quae
laudabilia sunt. & haec quan¬
tum scripturarum usus ad¬
mittit. Neque enim teme¬
re nos aliquid dedõ dicere
debemus. quod inscriptura

Expanded text:
nostris, ut illuc feramur adpenostris, ut illuc feramur adpetitu desiderii, quo cum uenerimus requiescamus, id est nihil amplius requiramus? sicut enim recte dicitur deus facere, quidquid ipso in nobis operante fecerimus, ita recte dicitur deus requiescere, cum eius munere requiescimus. Hoc quidem recte intellegimus, quia et uerum est et non magnae intentionis indiget, ut uideamus ita dici requiescere deum, cum requiescere nos facit, sicut dicitur cognoscere, cum efficit, ut cognoscamus. neque enim deus temporaliter cognoscit, quod ante non nouerat, et tamen dicit Abrahae: nunc cognoui, quoniam times deum: ubi quid aliud accipimus, nisi: nunc feci, ut cognosceres? his locutionum modis. cum ea, quae non accidunt deo, tamquam illi accidant loquimur, eum facere agnoscimus, ut nobis accidant, ea dumtaxat, quae laudabilia sunt, et haec quantum scripturarum usus admittit. neque enim temere nos aliquid de deo tale dicere debemus, quod in scriptura
Abbreviated transcription (Latin):
sermo diutur nus fatiget. ta¬
men cumtam pauca sunt quã
pauca legimus in eo quod scrip¬
tum est. Cum dixit ds̃ fiat lux.
fiat firmamentum. & cetera.
usque infinem operum. quae
sexto die consummauit. Ni¬
mis absurdi deliramenti est
istum uel hominis. Quanto¬
magis dĩ laborem putare. An
forte quis dixerit dicendo qui¬
dem ut fierent : quae continu¬
o facta sunt. dm̃ non laborasse
sed forte cogitando quid fieri
debuisset. Quacura. uelut
liberatus rerum perfectione
requieuerit. Et eo merito diẽ
quo primum factus est. ab hac
animi intentione securus be¬
nedicere. & scĩficare uoluerit
Quod si haec sapere multũ de¬
sipere est. rerum enim conden¬
darum tam facultas qua mfaci¬
litas in comparabilis. & in effabi¬
lis est apud dm̃. Quidrestat
ut intellegamus. nisi forte cre¬
aturae rationali. In qua & homi¬
nem creauit inse ipso requiem
prebuisse. post eius perfectio¬
nem perdonum sp̃s scĩ perquẽ
diffunditur caritas in cordibus

Expanded text:
sermo diuturnus fatiget, tasermo diuturnus fatiget, tamen, cum tam pauca sunt, quam pauca legimus in eo, quod scriptum est, cum deus dixit: fiat lux, fiat firmamentum et cetera usque in finem operum, quae sexto die consummauit, nimis absurdi deliramenti est istum uel hominis, nedum dei, laborem putare. An forte quis dixerit dicendo quidem, ut fierent, quae continuo facta sunt, deum non laborasse, sed forte cogitando, quid fieri debuisset, qua cura uelut liberatus rerum perfectione requieuerit et eo merito diem, quo primum factus est, ab hac animi intentione securus benedicere et sanctificare uoluerit? quodsi haec sapere multum desipere est — rerum enim condendarum tam facultas quam facilitas inconparabilis et 9 ineffabilis est apud deum — quid restat, ut intellegamus, nisi forte creaturae rationali, in qua et hominem creauit, in se ipso requiem praebuisse post eius perfectionem per donum spiritus sancti, per quem diffunditur caritas in cordibus
Abbreviated transcription (Latin):
propter ea senarium numerũ
esse perfectum. quia sex dieb
perfecit ds̃ omnia opera sua
Sed propter ea dm̃ sex diebus
perfecisse opera sua. quia sena¬
rius numerus perfectus est¬
Perfectus itaque etiam sista non
essent. Ille esset. Nisi autem
ille perfectus esset. ista secun¬
dum eum perfecta nonfierent
Iam uero quod scriptum est.
requieuisse dm̃ indie septimo.
ab omnibus operibus suis quȩ fecit
Etideo eundem diem benedixis¬
se. & scĩficasse. quia in ipso re¬
quieuit ab omnibus operibus su¬
is Ut quomodo possumus quan¬
tum ab ipso adiuti fuerimus. in¬
tellectu conemur ad tingere
Prius de hoc carnales hominũ
suspitiones. a nostris mentibus
abigamus. Numquid enim dici
uel credi fas est dm̃ laboras¬
se inoperando. cum ea quae
supra scripta sunt condidit.
quando dicebat. & fiebant. Ita
quippe nec homo laborat. si
aliquid faciendum mox ut di¬
xerit fiat. Quam uis enim
humana uerba. sonis admini¬
culata. ita proferantur ut

Expanded text:
propterea senarium numerum propterea senarium numerum esse perfectum, quia sex diebus perfecit deus omnia opera sua, sed propterea deum sex diebus perfecisse opera sua, quia senarius numerus perfectus est. itaque, etiamsi ista non essent, perfectus ille esset; nisi autem ille perfectus esset, ista secundum eum perfecta non fierent. Iam uero, quod scriptum est requieuisse deum in die septimo ab omnibus operibus suis, quae fecit, et ideo eundem diem benedixisse et sanctificasse, quia in ipso requieuit ab omnibus operibus suis, ut, quomodo possumus, quantum ab ipso adiuti fuerimus, intellectu conemur adtingere, prius de hoc carnales hominum suspiciones a nostris mentibus abigamus. numquid enim dici uel credi fas est deum laborasse in operando, cum ea, quae supra scripta sunt, condidit, quando dicebat, et fiebant? ita quippe nec homo laborat, si aliquid faciendum, mox ut dixerit, fiat. quamuis enim humana uerba sonis adminiculata ita proferantur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ipsos quem ammodum corpo¬
rum phantasias. & uisibilium
imagines rerum. Sed alio quo¬
dam longe differenti modo.
quamuis enim se obiectent men¬
tis aspectui. quasi corpus culo¬
rum quaedam simulacra. Cũ
senarii numeri conpositio. uel
ordo. uel partitio. cogitatur.
Tamen ualidior & praepoten¬
tior desuper ratio non eis an¬
nuit. Interius que uim nume¬
ri contuetur. Perquem con¬
tuitum fidenter dicit. id quod
dicitur. Unum innumeris.
innullas partes diuidi posse
Nulla autem corpora nisi in par¬
tes innumerabiles diuidi. Et
facilius caelum & terram transi¬
re. quae secundum senarium nu¬
merum fabricata sunt. quam
effici posse ut senarius numerus
non suis partibus conpleatur
Gratias itaque creatori semper
agat animus humanus. a quo
ita creatus est. ut hoc possit
uidere. quod auium nulla aut
bestiarum quȩ tamen nobiscũ
uident & caelum & terram
& luminaria & mare & arida.
& omnia quae in eis sunt. Quã¬
obrem. non pos sumus dicere

Expanded text:
ipsos, quemadmodum corpoipsos, quemadmodum corporum phantasias, et visibilium imagines rerum, sed alio quodam longe difquamuis enim se obiectent mentis aspectui quasi corpusculorum quaedam simulacra, cum senarii numeri conpositio uel ordo uel partitio cogitatur, tamen ualidior et praepotentior desuper ratio non eis adnuit interiusque uim numeri contuetur: per quem contuitum fidenter dicit id, quod dicitur unum in numeris, in nullas partes diuidi posse, nulla autem corpora nisi in partes innumerabiles diuidi, et facilius caelum et terram transire, quae secundum senarium numerum fabricata sunt, quam effici posse, ut senarius numerus non suis partibus conpleatur. gratias itaque creatori semper agat animus humanus, a quo ita creatus est, ut hoc possit uidere, quod auium nulla, nulla bestiarum, quae tamen nobiscum uident et caelum et terram et luminaria et mare et aridam et omnia, quae in eis sunt. Quamobrem non possumus dicere
Abbreviated transcription (Latin):
ea disposuit mutabile dicimus
auerterit ipse tantam demen¬
tiam. Cum ergo hȩc ita dispo¬
nerentur ut haberent mensu¬
ras. & numeros. & pondera sua.
ubi ea cernebat ipse disponens
Neque enim extra se ipsum si¬
cut cernimus oculis corpora.
quae utique nondum erant cũ
disponerentur ut fierent
Nec intra se ipsum ista cernebat.
sicut cernimus animo phanta¬
sias corporum. quae non presto
imaginando. cogitamus. Quo
ergo modo ista cernebat utis¬
ta disponeret: quonisi eo quo
solus potest. Uerum tamen
nos mortales & peccatores. quo¬
rum animas ad grauant cor¬
pora corruptibilia. Et quo¬
rum sensum multa cogitan¬
tem terrena de primit habi¬
tatio. Quam quã & sicorda
mundissima. & mentes simpli¬
cissimas gereremus. Scĩs que
angelis iam essemus ȩquales.
non utique nobis ita nota es¬
set diuina substantia. sicut ip¬
sa sibi. Tamen istam senarii nu¬
meri perfectionem. nec extra
nos ipsos cernimus. sicut oculis
corpora. nec intra nosmet¬

Expanded text:
ea disposuit, mutabile dicimus? ea disposuit, mutabile dicimus? auerterit ipse tantam dementiam! Cum ergo haec ita disponerentur, ut haberent mensuras et numeros et pondera sua, ubi ea cernebat ipse disponens? neque enim extra se ipsum, sicut cernimus oculis corpora, quae utique nondum erant, cum disponerentur, ut fierent. nec ita intra se ipsum ista cernebat, sicut cernimus animo phantasias corporum, quae non praesto imaginando cogitamus. quo ergo modo ista cernebat, ut ita disponeret? quo, nisi eo, quo solus potest? Uerum tamen nos mortales et peccatores, quorum animas adgrauant corpora corruptibilia et quorum sensum multa cogitantem terrena deprimit habitatio — quamquam, et si corda mundissima et mentes simplicissimas gereremus sanctisque angelis iam essemus aequales, non utique nobis ita nota esset diuina substantia sicut ipsa sibi meri perfectionem, nec extra nos ipsos cernimus, sicut oculis corpora; nec ita intra nosmet