comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
missum tandem regnum ꝑcepisse ⁊ cũc¬
tum isrł sine tradictione possedise
Et tñ cum archam cli icrłm reuocat
quasi oblitus p̾latum se om̃ibꝰ aii¬
mixtis ppłis añ archam saltat
⁊ qͣi in tripudio ꝑ saltum se rotat:
p̃latusq cunctis sese sub dũo muiꝰ exe¬
quendo. ⁊ abiecta exibendo ꝯtempuit. Non po¬
testas regni ad memorian reclucitur⁊ ñ sub¬
iectorum oculis saltando uilescere metuit ñ
abiecta. ut illa ex himulitate ip̃i solt daret que
coram hominib gesserat fortia. Qus stupeo da¬
uid saltantem qͣm pugnantem. Pugnatido¬
enim hostem subdilit. saltandocoram dñose¬
metip̃m uicit. Quem michol extumore regii
seminis insana humiliatum despexit. Notan
dum duo ẽe̾ gña humilitatis male que a sere¬
mouit clcł̃. Cuidam enim in sublimitate ꝯsti¬
tuti ꝯ fitentur se esse cinerera ⁊ fauillam ⁊ s
uilitatem ab hominibꝰ ñ sustinent: s eb hoc¬
res suꝑbie: humilis ait dauicl. Ludam in ꝯͦpe¬

Expanded text:
um tandem regnum percepisse, universum Israel sine contradictione possedisse? Et tamen, cum arcam Dei in Jerusalem revocat, quasi oblitus praelatum se omnibus, admistus populis ante arcam saltat, et quasi in tripudio per saltum se rotat: praelatusque cunctis, sese sub Domino minimis exaequando, et abjecta exhibendo contemnit . Non potestas regni ad memoriam reducitur, non subjectorum oculis, saltando vilescere metuit, noema vilia, ut illa ex humilitate solidaret, quae coram hominibus gesserat fortia. Plus stupeo David saltantem, quam pugnantem. Pugnando hostem subdidit, saltando coram Domino semetipsum vicit, quem Michol ex tumore regii generis insana humilitatem despexit. dum duo esse genera humilitatis malae, quae a se removet David. Quidam enim in sublimitate constituti confitentur se esse cinerem et favillam, sed vilitatem ab hominibus non sustinent. Alres superbae humilitatis ait David: « Ludam e
Abbreviated transcription (Latin):
redactum. Est modus in reb. sunt certi
demo fines. Quos ultra uͭtraq nequit consist̾e
Noli nimium ẽẽ iustus. quia est iustus qui
perit iniusticia sua. Medium tenuere beati: iõ
noli declinare ad dexteram uel ad simistram. eu¬
tius enim est in remissionem peccare: qͣm in rigo¬

Expanded text:
am. Est modus in rebus, sunt certi denique fines, Quos ultra citraque nequit consistere Noli nimium esse justus, quia est justus, qui perit in justitia sua . » Medium tenuere beati. Ideo: « Noli declinare ad dexteram, nec ad sinistram . » Tutius est enim in remissione peccare, quam in rigo
Abbreviated transcription (Latin):
pͥnceps. ad premia uelox. Quiq dolet qͦtiens.
cogitur ẽẽ ferox. Qui paucos pena. młtos
manitati nicħ est affinius: ita nichil in
tes emolliat: mitiores animos auocet:
reis parcat. Ciementie est: semꝑ ultrici
aliquid sententie uel pene detrahere. Quis¬
quie nicħ impunitum relinquit
delinquit. Culpa est totam ꝑsequi culpam.
Immisericordem confitetur: eui quicquid liet
libet. Głosa autem uͥtus est in pͥncipe: cit᷑
punire quam liceat. Uirtus est ad uin¬
dictam neccĩtate ꝑtrahi: non uoluntate
uenire. Magnũ quid ⁊ diuinum: sapit
offensus clemens. Bonus pͥnceps. neminẽ
sua pena punit. neminem sine dolore pro¬
scribit. Bonus pͥnceps ita cͥmen insequit᷑
ut quem punit. Hominem reminiscat᷑.
Bonus pͥnceps ÷ͥ dñatur populo seruit.
nullus sanguinem contempnnt. so la¬
Sola miscd̾ia comes est defunctorum:
oꝑa enim illorum secuntur illos. opera
laxantis. si ue frẽm corripientis. siue eũ
corporalit̾ sustentantis et fouentis. siue

Expanded text:
princeps, ad premia velox Quique dolet, quociens cogitur esse ferox. Qui paucos pene iudices manitati nihil est affinius; ita nihil glortes emolliat, mitiores animos advocet, reis parcat. Clementiae est semper aliquid ultrici sententiae vel poenae detrahere. Quisquis nihil reatus impunitum relinquit, delinquit; culpa est totam persequi culpam. Immisericordem se proficetur, cui quidquid licet libet. Gloriosa autum virtus est in principe citra punire quam liceat. Virtus est ad vindictam necessitate trahi, non voluntate venire. Magnum quid, et divinum sapit offensus, clemens. Bonus princeps neminem sine poena punit, neminem sine dolore proscribit. Bonus princeps 253 ita crimen insequitur, ut, quem punit, hominem reminiscatur. Bonus princeps sibi dominatur, populo servit, nullius sanguinem contemnit. dia comes est defunctorum. « Opera enim illorum sequuntur illos . » Opelaxantis, sive fratrem corripientis, sive cum corporaliter sustentantis et foventis, sive
Abbreviated transcription (Latin):
uris audiens beatificabat me et
oculus uidens testimonium reddebat
mͥ. eo quod liberassem pauꝑem uociferantem.
et pupillum eui non erat adiutor. Benedictõ
ꝑituri suꝑ me ueniebat. et cor uidue con¬
solatus sum. Iusticia indutus sum: et
uestiui me sicut uestiento et diademate.
iudicio meo. Oculus fui ceco. et pes claudo.

Expanded text:
uris audiens beatificabat me et oculus uidens testimonium reddebat mihi, quod liberassem pauperem uociferantem et pupillum, cui non esset adiutor. benedictio perituri super me ueniebat, et cor uiduae consolatus sum. iustitia indutus sum et uestiui me sicut uestiiuditio meo. Oculus fui ceco et pes claudo;
Abbreviated transcription (Latin):
libidinis. et mollitia amme. que consentit
sue carui poceare. Nam anima domina debr
qualibet. uel etiam fit quacu̾es alia ĩmũ¬
ditia ad explendum libidinis ardorem.
de qua .i. fornicatione nascitur cecitas
m̃tis. in constantia oculorũ. uel totius eoꝑiᷤᷤ
amor ĩ moderatus. sepe etiam pericłm uite
lasciiia. Ioca. petulantia. ⁊ omĩs in continẽ¬
tia odiũ mandatorum dei m̃tis eneruatõ.
⁊ in ruste cupiditates. negligentie uite
future. ⁊ p̃sentis uite dilectio. Que¬

Expanded text:
libidinis, et mollitia animae, quae consentit suae carni peccare. Nam anima domina debet qualibet, vel etiam alia quacunque immunditia ad explendum libidinis ardorem. De qua fornicatione nascitur caecitas mentis, inconstantia oculorum vel totius corporis amor immoderatus; saepe periculum vitae, lascivia, joca, petulantia, et omnis incontinentia; odium mandatorum Dei, mentis enervatio, et injustae cupiditates; negligentia vitae futurae, et praesentis delectatio
Abbreviated transcription (Latin):
ra est una de un uitiis pͥncipalib. que
si ratione non regitur in furorem u̾titusi.
honeste contemplationis uirtutem. nec ma
tumor mentis. ire. rixe. contumelie ela¬
mor. indignatio p̃sumptio. blasphemie. san¬
guinis effusio. homicidia. ulciscendi cupidi¬
tas. iniuriarum memoria Que uincitur
ꝑ patientiam. ⁊ longinimitatẽ. ⁊ ꝑrationem
intelloctualem. qͣm deus inserit mentibuz
humanis. ⁊ ꝑ recordationem dñice orationis¬

Expanded text:
una est de octo vitiis principalibus, quae si ratione non regitur, in furorem vertitur: honestae contemplationis virtutem, nec mattumor mentis, rixae et contumeliae, clamor, indignatio, praesumptio, blasphemiae, sanguinis effusio, homicidia, ulciscendi cupiditas, injuriarum memoria. Quae vincitur per patientiam et longanimitatem, et per rationem intellectualem, quam Deus, inserit mentibus humanis, et per recordationem injuri
Abbreviated transcription (Latin):
uaricia est nimia diuitiarum acqui¬
rendi. habendi. uel tenendi cupiditas Que
pestis in explebilis est sicut ꝑdropicus. quꝰ
quanto plus bibit tantoplus sitit. addita¬
ereseit. Sic auaricia quantomagis ħt
tantoplus desid̾at. Et oum non est issi m¬
h̃nco modus illi non erit in desiderando.
sus genera sunt. inuidie. furta. latrocinia.

Expanded text:
aritia est nimia divitiarum acquirendi, habendi, vel tenendi cupiditas, quae pestis inexplebilis est. Sicut hydropicus, qui quanto plus bibit, tanto plus illi sitrescit: sic avaritia, quanto magis habet, tanto plus desiderat. Et dum modus non est in habendo, modus illi non erit in desiderando. Ex qua oriuntur invidia, furta, latrocinia,
Abbreviated transcription (Latin):
Equitur de miscd̾ia int̾cedente: etiam
plum samuel int̾cedens pro saule. qui eum¬
qui orans pro ppło exasꝑante eumq gͣuit̾
molestante tenuit dominũ fre furentem
dicens. aut dimite eis hanc noxam. aut
dele me de libro uite. Unde p̾s. Et dixit

Expanded text:
equitur de misericordia intercedente etiam pplum Samuel intercedens pro Saule, qui volqui orans pro populo exasperante, eumque graviter molestante, tenuit Dominum furentem, dicens: « Aut dimitte eis, aut dele me de libro vitae . » It
Abbreviated transcription (Latin):
ccidia est pestis que deo familantibus
multum nocere probatur. dum ociosus ħõ
lareseit. s tantum concupiseit ⁊ desid̾at.
⁊ ociosa mens ꝑ omĩa discurrit. Hoc est q̃
maxime monachos excutit de cella in seł̃m.
⁊ de regulari conu̾satione eieit eos abrupta
uitõrum. Que cum miserabilem obidet
mentem multis eam afficit mistriis.
⁊ multa docet mala. De qua nascitur. sõno¬
lentia. pigritia boni oꝑis. instabilitas soci.
ꝑuagatio de loco ad locum. tepiditas labo¬
randi. tedium cordis. murmuratio. uani

Expanded text:
im est pestis, quae Deo famulantibus multum nocere probatur: dum otiosus homo larescit: sed tantum concupiscit et desiderat, et otiosa mens per omnia discurrit. Haec est quae maxime monachos excutit de cella in saeculum, et de regulari conversatione ejicit eos in abrupta vitiorum. Quae cum miserabilem obsidet mentem, multis eam inficit miseriis, quae multa docet mala. De qua nascitur somnolentia, pigritia operis boni, instabilitas loci, pervagatio de loco in locum, tepiditas laborandi, taedium cordis, murmuratio et i
Abbreviated transcription (Latin):
& reconciliantur uisto. quos ipse uistificat. Quos tamen .e¬
tiam mimicos utiq dilexit: quando quidem filio proprio
non prpercit sed pronob̾ om̃ib cũ adhuc mimici eẽmus
tradidit eũ. Recte ergo apłs sequutus adiungit. Si enĩ cũ i¬
nimici eẽmus. reconciliati sumus dõ ꝑmortẽ filueius. ꝑ quã¬
facta . ẽ. illa remissio peccatoꝵ: multomagis reconciliati sal¬
ui erimus inuita ipsius. In uita salui: qui ꝑmortẽ reconcili¬
ati. Quis enĩ dubitet daturũ amicis uitam suã: ꝓ quib:
iiicis dedit mortẽ suã : Non solũ aut̃ sed & gloriamur¬

Expanded text:
et reconciliantur justo quos ipse justificat. Quos tamen eet reconciliantur justo quos ipse justificat. Quos tamen etiam inimicos utique dilexit: quandoquidem proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus, cum adhuc inimici essemus, tradidit eum. Recte ergo Apostolus secutus adjunxit, Si enim cum inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, per quaissio peccatorum; multo magis reconciliati salvi erimus in vita ipsius. In vita salvi, qui per mortem reconciliati. Quis enim dubitet daturum amicis vitam suam, pro quibus inimicis dedit mortem suam? Non solum autem, inqu
Abbreviated transcription (Latin):
ritatẽ suã ls̃ in nob̃ qm̃ cũ ad huc peccatores eẽmus. xp̃s¬
ꝓnob̶ mortuus est. Multomagis iustificati nunc in sangiune
ipsius salui erimus ab ira ꝑ ipsum. iustificati inqͥt insangiune
ipsius. iustificati plane: ieo qđ apeccatis om̃ib liberati
liberati aut̃ apeccatis om̃ib : qm̃ pronob .ẽ. dĩ filius qui nul¬
lũ habebat occisiis. Saliu ergo erimus abira ꝑ ipsũ. Abira urti¬
q dĩ: quȩ nichil . ẽ. aliud quã uista uindicta. Non ergo sic̃ ho¬
minis animi ꝑturbatio. ita .ẽ. ira dĩ : sed illius ira .ẽ. cui dic̃
alio locoscã scr iptura : du aut̃ dñs uirtutũ cũ tranquillitate
iudicas. Si ergo uista diuma umdicta tale nom̃ accepit: eti¬
am reconciliatio dĩ quȩ recte intelligitur: : nisi cũ talis ira
foitur: nec inimici eramus dõ: nisi quẽ ad modũ iustitiȩ fsẽ
minuca peccata: quib remissis. tales inimicitiȩ finiuntur.

Expanded text:
ritatem suam Deus in nobis: quoniam cum adhuc peccatores eritatem suam Deus in nobis: quoniam cum adhuc peccatores eficati nunc in sanguine ipsius, salvi erimus ab ira per ipsum. Justificati, inquit, in sanguine ipsius: justificati plane in eo quod a peccatis omnibus liberati; liberati autem a peccatis omnibus, quoniam pro nobis est Dei Filius, qui nullum habebat, occisus. Salvi ergo erimus ab ira per ipsum: ab ira utique Dei, quae nihil est aliud quam justa vindicta. Non enim sicut hominis, animi perturbatio est ira Dei: sed illius ira est, cui dicit alio loco sancta Scriptura, Tu autem, Domine virtutum, cum tranquillitate judicas . Si ergo justa divina vindicta tale nomen accepit, etiam reconciliatio Dei quae recte intelligitur, nisi cum talis ira finitur? Nec inimici eramus Deo, nisi quemadmodum justitiae sunt inimica peccata, quibus remis sis tales inimicitiae finiuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
Si dĩ ꝓnob̾ quis contra nos: qui filio proprio non prꝑcit: sed ꝓ
nob̵ om̃b tradidit eũ. Quomodo non etiã cũ illo om̃a nob dona¬
uit : Cur ergo non fieret mors xp̃i : Inmocur non p̃termis¬
sis aliis innumerabilib modis. quibiis ad nos liberandos uti pos¬
fet om̃ps. ipsa potissimũ eligeretur eligeretur ut fieret. u¬
bi nec de diumitate eius aliquid inminutũ .ẽ. aut mutatũ
& de humanitate suscepta tantũ beneficii collatũ.ẽ. homini¬
b:. ut adĩ filio sempit̾no eodẽq: hominis filio mors tẽporalis
in debita redderetur:. qua eos asempit̾na morte debita libera¬
ret. Peccata nr̃a diabolus tenebat: & ꝑ illa nos merito adigebat
in mortẽ. dunisit ea ille qui sua non habebat: & abro imerito
.x̃. ꝑductus ad mortẽ. Tanti ualuit sanguis ille: ut neminẽ
xp̃o indutũ. in ȩt̾na morte debita detinere debuerit: qui xpm̃
morte indebita uł ad tẽpus occidit. Conmendat ergo ca¬

Expanded text:
proprio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum; quomodo non et cum illo omnia nobis donavit . 21. Cur ergo non fieret mors Christi? Imo cur non praetermissis aliis innumerabilibus modis, quibus ad nos liberandos uti posset Omnipotens, ipsa potissimum eligeretur ut fieret; ubi nec de divinitate ejus aliquid imminutum est aut mutatum, et de humanitate suscepta tantum beneficii collatum est hominibus, ut a Dei Filio sempiterno eodemque hominis filio mors temporalis indebita redderetur, qua eos a sempiterna morte debita liberaret? Peccata nostra diabolus tenebat, et per illa nos merito figebat in morte. Dimisit ea ille qui sua non habebat, et ab illo immerito est perductus ad mortem. Tanti valuit sanguis ille, ut neminem Christo indutum in aeterna morte debita detinere debuerit, qui Christum morte indebita vel ad tempus occidit. Commendat ergo cha
Abbreviated transcription (Latin):
tu. ẽ : qđ siue mentẽ dicamus o homine. riusq notitiam & di¬
lectionẽ : siur memoriã. intelligentiam. uoluntatem: nichil
mentis memimimus. nisi ꝑmemoriam: hec intelligimus. nisi ꝑ
intelligentiam: nec amamus. nisi ꝑ uoluntatem. At uero in il¬
la trmitate quis audeat dicere. patrẽ nec se ipsũ nec filiũ

Expanded text:
tia est, quod sive mentem dicamus in homine, ejusque notitiam, et ditia est, quod sive mentem dicamus in homine, ejusque notitiam, et dilectionem, sive memoriam, intelligentiam, voluntatem, nihil mentis meminimus nisi per memoriam, nec intelligimus nisi per intelligentiam, nec amamus nisi per voluntatem. At vero in illa Trinitate quis audeat dicere Patrem, nec se ipsum, nec Filium
Abbreviated transcription (Latin):
tria. non homo sunt. sed hominis sunt. uł in homiine sunt. Pe¬
tracto etiam corpore.si sola anima cogitetur : aliquid eius mens
ẽ. tamꝗ caput eius. uł oculus. uł facies. Sed non hec ut corpora
cogitancda sunt. Non igitur anima: sed quod excellit manima.
mens uocatur. Nuquid aut̃ possumus clicere trinitatẽ sic
tẽ. indõ: ut aliquid dĩ sit. nec ipsa sit ds̃ : Qua propt. singu¬
lus quisq homo. quia non fecundũ om̃a quȩ adnaturã ꝑti¬
nent eius. sed secundũ solam mentẽ imago dĩ dicitur. ⁊ una
ꝑsona ẽ. & imago .ẽ. trinitatis mmente : Trmitas uero illa cu¬
ius imago . ẽ. nichil aliud .t̃. tota quã ds. nichil aliud .ẽ. quã¬
trinitas: nec aliquid ad naturã dĩ ꝑtoret. quod ad illam nom ꝑ¬
tineat trimitatẽ. Et tres ꝑsone sunt umnius essentiȩ: non sicut
singulus quisq homo una ꝑsona. Itemq in hoc magna diftan¬

Expanded text:
tria non homo sunt, sed hominis sunt, vel in homine sunt. Detria non homo sunt, sed hominis sunt, vel in homine sunt. Detracto etiam corpore, si sola anima cogitetur, aliquid ejus est mens, tanquam caput ejus, vel oculus, vel facies: sed non haec ut corpora cogitanda sunt. Non igitur anima, sed quod excellit in anima mens vocatur. Numquid autem possumus dicere Trinitatem sic esse in Deo, ut aliquid Dei sit, nec ipsa sit Deus? Quapropter singulus quisque homo, qui non secundum omnia quae ad naturam pertinent ejus, sed s Trinitas vero illa cujus imago est, nihil aliud est tota quam Deus, nihil est aliud tota quaTrinitas. Nec aliquid ad naturam Dei pertinet, quod ad illam non pertineat Trinitatem: et tres personae sunt unius essentiae, non sicut singulus quisque homo una persona. 12. Itemque in hoc magna distan
Abbreviated transcription (Latin):
ds̃ dicitur nonse intelligit. nonse diligit  Quis hoc didcerit᷑
aut quis est qui non uideat. ubi nulla scientia. ẽ. nullo modo
ex̃. sapientiam: Aut uero putandũ . ẽ. sapientiam quȩ ds̃. ẽ.
scire alia & nescire se ipsam: uł diligere alia nec diligere se
ipsam: Qux̧ siue dici siie credistultũ & impiũ. ẽ. Ecce ergo
trinitas. Sapientia scilicet. & noticia sui. & dilectio sui: sic enĩ
& in homine inuenimus trinitatẽ. id .ẽ. mentẽ. & noticiam
qua se nouit. & dilectionẽ qua se diligit. uim. occcono&¬
Sed hȩc tria. ita sunt in homine: ut non ipsa sint homo. homo ẽ.
enĩ sicut ueteres definierunt: animal rationale mortale. I¬
la ergͦ excellunt in homine: non ipsa sunt homo. Et una ꝑso¬
na .id .x̃. singulis quisq homo habrt illa tria inmente. uł men¬
tem. Qđ si etiam sic definiamus hominẽ ut dicamus. homo ẽ
substantia rationalis. constans ex anima & corpore: non est

Expanded text:
Deus dicitur, non se intelligit, non se diligit? Quis hoc dixerit? Deus dicitur, non se intelligit, non se diligit? Quis hoc dixerit? Aut quis est qui non videat, ubi nulla scientia est, nullo modo esse sapientiam? Aut vero putandum est, sapientiam quae Deus est, scire alia et nescire se ipsam, vel diligere alia nec diligere se ipsam? Quae si dici sive credi stultum et impium est; ecce ergo Trinitas, sapientia scilicet, et notitia sui, et diet in homine invenimus trinitatem, id est mentem, et notitiam, qua se novit, et dilectionem, qua se diligit. Sed haec tria ita sunt ienim, sicut veteres definierunt, animal rationale mortale. Illa ergo excellunt in homine, non ipsa sunt homo. Et una persona, id est singulus quisque homo, habet illa tria in mente. Quod si etiam sic definiamus hominem, ut dicamus, Homo est substantia rationalis constans ex anima et corpore; non est
Abbreviated transcription (Latin):
in nob̾ fumt. uł in nobis sunt. cũ ista meminimus. inspicimus. uo¬
lumus: ita etum uidemus trmnitatẽ dm̃: quia & illic intel¬
ligendo conspicimus. tanꝗ dicentẽ & uerbũ eius. id .ẽ. patrẽ
& filiũ. atq ide ꝓcedentẽ caritatẽ utriusq cõmunem.¬
scm̃ scilicet spm̃: An trinitates istas ad sensus nostros uł ani¬
mũ ꝑtinentes. uidemus potius quã credimus: dm̃ uero. eẽ
trinitatẽ credimus potius quã uidemus quod si ita. ẽ ꝓ
fecto aut iuisibilia eius ꝑ ea quȩ facta sunt nulla mtellecta
conspicimus: aut si illa conspicimus: non in eis consptmus
trinitatem. Et est illic qđ conspiciamus: ẽ. etiam qđ non cons¬
pectũ credere debeamus. Conspicere aut̃ nos inmutabile bonã
quod nos non sumus. lib̾ octauis ostendit: & quartus decimus.
cũ desapientia quȩ homini ex dõ. ẽ. loqueremur. admonuit
Cur itaq ibi non agnoscimus trinitatem: An hec saprentia qur

Expanded text:
in nobis fiunt vel in nobis sunt, cum ista meminimus, aspicimus, voin nobis fiunt vel in nobis sunt, cum ista meminimus, aspicimus, volumus, ita videmus etiam Trinitatem Deum, quia et illic intelligendo conspicimus tanquam dicentem, et verbum ejus, id est, Patrem et Filium, atque inde procedentem charitatem utrique communemm sanctum? An trinitates istas ad sensus nostros vel ad animum pertinentes videmus potius quam credimus, Deum vero esse Trinitatem credimus potius quam videmus? Quod si ita est, profecto aut invisibilia ejus, per ea quae facta sunt, nulla intellecta conspicimus; aut si ulla conspicimus; non in eis conspicimus Trinitatem, et est illic quod conspiciamus, est quod etiam non conspectum credere debeamus. Conspicere autem nos immutabile bonum, quod nos non sumus, liber octavus ostendit; et quartus decimus, cum de sapientia quae homini ex Deo est loqueremur, admonuit. Cur itaque ibi non agnoscimus Trinitatem? An haec sapientia quae
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ea quȩ facta sunt conspicere intellecta possemus. immora¬
ti sumus: anono usq ad quartũdecimũ librũ. Et ecce iam
quantũ necesse fuerat. aut forte plusquã necesse fuerat. ex¬
ercitata inferiorib intelligentia. ad summã nos trinitatẽ
quȩ ds̃ .ẽ. conspiciendam. erigere uolumus: nec ualemus. Nũ
enĩ sic̃ certissimas uidimus tronuitates. siue quȩ formsecus de
reb corporalib fuit:ͥ sure cũ ea ipsa quȩ forinsecus sensa
sunt cogitantur. siue cũ illa quȩ oriuntur in animo. nec ꝑti¬
nent adcorporis sensus: sicut fides. sicut uirtutes quȩ sunt
artes agendȩ uitȩ. quȩ manifesta ratione cernutur. & scien¬
tia continentur : siur cũ mens ipsa qua nouimus quicquid
nosse nos ueracit̃ dicimus. sibi cognita.ẽ. uł se cogitat: sure
cũ aliquid qđ ipsi non .ẽ. xt̾nũ atq immutabile conspicit:
Num ergͦ sic̃ in his om̃ib certissimas uidimꝰ trinitates. quia

Expanded text:
per ea quae facta sunt, conspicere intellecta possemus , immoraper ea quae facta sunt, conspicere intellecta possemus , immorati sumus a nono usque ad quartum decimum librum. Et ecce jam quantum necesse fuerat, aut forte plus quam necesse fuerat, exercitata in inferioribus intelligentia, ad summam Trinitatem quae Deus est, conspiciendam nos erigere volumus, nec valemus. Num enim sicut certissimas videmus trinitates, sive quae forinsecus de rebus corporalibus fiunt, sive cum ea ipsa quae forinsecus sensa sunt cogitantur; sive cum illa quae oriuntur in animo, nec pertinent ad corporis sensus, sicut fides, sicut virtutes quae sunt artes agendae vitae, manifesta ratione cernuntur et scientia continentur; sive cum mens ipsa qua novimus quidquid nosse nos veraciter dicimus, sibi cognita est, vel se cogitat, sive cum aliquid quod ipsa non est, aeternum atque incommutabile conspicit: num ergo sicut in his omnibus certissimas videmus trinitates, quia
Abbreviated transcription (Latin):
sed ipsa sui uenerabili mirabiliq prȩstantia. Ita ut apud nos
ex̃. suo p̃senti lumine uideretur. In qua tamen nobis ad huc
milla trinitas apparebat : quia non ad eam querendam.
in fulgore illo firmã mentis aciem figebamus: tantũ qui¬
a non erat aliqua moles. ubi credi oporteret magnitudimnẽ
duoꝵ uł triũ plus. ex̃. quã unus. cernebamus ut cũq. Ded
ubi uentũ.ẽ. ad caritatẽ quȩ in scã scriptura ds̃ dicta . ẽ. telu¬
xit paululũ trinitas : id .ẽ. amans & quod amatur. & amor. Sed
quia lux illa in effabilis nostrũ reuerberabat obtutũ. & ei
nondũ posse contemperari nostrȩ mentis quodãmodo conuin¬
cebatur infirmitas: ad ipsius nr̃ȩ mentis scđm quã factus. ẽ.
homo adimaginẽ dĩ. uelut familiariorẽ considerationẽ refici¬
ende laborantis intentionis causa. iter cȩptũ dispositũq re¬
fleximus : & inde increatura qđ nos sumus. ut inuisibilia dĩ

Expanded text:
sed ipsa sui venerabili mirabilique praestantia, ita ut apud nos sed ipsa sui venerabili mirabilique praestantia, ita ut apud nos esse suo praesenti lumine videretur. In qua tamen nobis adhuc nulla Trinitas apparebat, quia non ad eam quaerendam in fulgore illo firmam mentis aciem tenebamus: tantum quia non erat aliqua moles, ubi credi oporteret magnitudinem duorum vel trium plus esse quam unius, cernebamus utcumque. Sed ubi ventum est ad charitatem, quae in sancta Scriptura Deus dicta est , eluxit paululum Trinitas, id est, amans, et quod amatur, et amor. Sed quia lux illa ineffabilis nostrum reverberabat obtutum, et ei nondum posse obtemperari nostrae mentis quodam modo convincebatur infirmitas, ad ipsius nostrae mentis, secundum quam factus est homo ad imaginem Dei , velut familiariorem considerationem, reficiendae laborantis intentionis causa, inter coeptum dispositumque refleximus: et inde in creatura, quod nos sumus, ut invisibilia Dei,
Abbreviated transcription (Latin):
in libro septono disputatũ . ẽ. Et ad hoc ratioꝑuenit. ut sicsit
filius sapientia. dr sapientia: quẽ admodũ lumen de lumine
ds̃ de dõ. Nec aliud potiumus inurnire spm̃ sc̃m. nisi & ipsũ¬
xx̃. sapientiã : & simul om̃s unã sapientiam: sicut unũ dm̃.
unã essentiam. hanc ergo sapientiam qđ ẽ ds̃ quomodo in¬
telleximus eẽ trinitatẽ: Non dixi quomodo credimus:
nam hor int̾̃ fideles. non debet habere quȩstionẽ : sedsia¬
liquomodo ꝑ intelligentiã possumus uidere qđ credimꝰ. quis
istr erit modus: Si enĩ recolamus. ubi nr̃o indellectui cępe¬
rit in his libris trinitas apparere: octauus occurrit. Ibi quip¬
pe ut potumius. disputando erigere tep̃tauimus mentis in¬
tentionẽ. ad intelligendam illam prȩstantissimã immuta¬
bil ꝑmq naturã . quod nr̃a mens non . ẽ : quã tamen sic intue¬
bamur. ut nec longe a nob̾ esset. & supra nos rẽt: non loco.

Expanded text:
in libro septimo disputatum est ; et ad hoc ratio pervenit, ut sic sit in libro septimo disputatum est ; et ad hoc ratio pervenit, ut sic sit Filius sapientia de sapientia, quemadmodum lumen de lumine, Deus de Deo. Nec aliud potuimus inesse sapientiam, et simul omnes unam sapientiam, sicut unum Deum, unam essentiam. Hanc ergo sapientiam quod est Deus, quomodo intelligimus esse Trinitatem? Non dixi, Quomodo credimus? nam hoc inter fideles non debet habere quaestionem: sed si aliquo modo per intelligentiam possumus videre quod credimus, quis iste erit modus? 10. Si enim recolamus ubi nostro intellectui coeperit in his libris Trinitas apparere, octavus occurrit. Ibi quippe, ut potuimus, disputando erigere tentavimus mentis intentionem ad intelligendam illam praestantissimam immutabilemque naturam, quod nostra mens non est. Quam tamen sic intuebamur, ut nec longe a nobis esset, et supra nos esset, non loco,
Abbreviated transcription (Latin):
& sapientia. aut beatitudo & sapientia: Ac ꝑ hoc. sicut nichil in¬
ter erat. utrũ illa duodecim an sta tria diceremus. quando illa
multa mistam redegimus paucitatẽ: ita nichil inter est. utrũ
tria ista dicamus: an illucl unũ i cuius singularitatem duo
ꝙtera similit̃ redigi posse monstrauimus. Iuis itaq disputandi
modus. quȩ nam tandem uis onrtelligendi atq potentia. quȩ
uiua citas rationis. quȩ acies cogitationis ostendet : ut alia iam
taceam. hoc unũ qđ saprentia dicitur ds̃. quomodo sit trinitas:
Neq enĩ sicut nos de illo ꝑcipimus sapientiã: ita ds̃ de aliquo.
sed sua .ẽ. ipse sapientia : quia non est aliud sapientia euis.
luid esfentia: cui hoc .ẽ. ẽẽ. quod sapientẽ esse. dicitur quidẽ
inscripturis scĩs. xp̃s dĩ uirtiis & dĩ sapientia : sed quẽ ad mo¬
dũ sit intelligendũ. ne patrẽ filius uideatur facere sapientẽ.

Expanded text:
et sapientia, aut beatitudo et sapientia? Ac per hoc sicut nihil inet sapientia, aut beatitudo et sapientia? Ac per hoc sicut nihil intererat utrum illa duodecim, an ista tria diceremus, quando illa multa in istam redegimus paucitatem; ita nihil interest utrum tria ista dicamus, an illud unum in cujus singularitatem duo etera similiter redigi posse monstravimus. Quis itaque disputandi modus, quaenam tandem vis intelligendi atque potentia, quae vivacitas rationis, quae acies cogitationis ostendet, ut alia jam taceam, hoc unum quod sapientia dicitur Deus, quomodo sit Trinitas? Neque enim sicut nos de illo percipimus sapientiam, ita Deus de aliquo: sed sua est ipse sapientia; quia non est aliud sapientia ejus, aliud essentia, cui hoc est esse quod sapientem esse. Dicitur quidem in Scripturis sanctis Christus Dei virtus, et Dei sapientia : sed quemadmodum sit intelligendum, ne Patrem Filius videatur facere sapientem,
Abbreviated transcription (Latin):
ra dici solent. Unũ exchis qiuttuor quȩ digessimus sapiens eligat᷑.
quãuis hȩc quattuor indõ non in equalia dicenda sint. Nomina
enĩ quattuor. res aut̃ una .ẽ. De tertiis uero ultimis quattuoꝵ.
quamius in dõ idem sit iustũ ẽx̃. quod bonũ. quod beatũ. idemq¬
potest .xr. sp̃s non beatus: potest & ustus & bonus. nondũ bratꝰ
Qui uero beatus x̃. ꝓfecto & iustus. & bonus. & sp̃s. ẽ. Hoc potius
eligamus. qđ nec in hominib ex̃. sine illis trib potest. quod .ẽ.
U MT igitur cum dicimus. xt̾nus. fapiens. beatus. hec tria
sunt trmnitas quȩ appellatur ds̃: Redegimus quidem il¬
la duodecim mistam paucitatẽ triũ : sed eo modo forsitan pos¬
sumus & hyc tria. m unũ aliquid horũ. Nam si una eadẽq resin
dei natura. potest. rẽ. sapientia & potentia. aut uita & sapien¬
tia : ͥcur non ima eademq res. ẽẽ. possit indĩ natura. ꝑ̧t̾nitas

Expanded text:
ra dici solent: unum ex his quatuor quod eligimus, sapiens eligatur: ra dici solent: unum ex his quatuor quod eligimus, sapiens eligatur: quamvis haec quatuor in Deo non inaequalia dicenda sint; nomina enim quatuor, res autem una est. De tertiis vero ultimis quatuor, quamvis in Deo idem sit justum esse quod bonum, quod beatum, idemqpotest esse spiritus non beatus, potest et justus et bonus nondum beatus; qui vero beatus est, profecto et justus et bonus et spiritus est: hoc potius eligamus quod nec in hominibus esse sine illis tribus potest, quod est um igitur cum dicimus, Aeternus, sapiens, beatus, haec tria sunt Trinitas, quae appellatur Deus? Redigimus quidem illa duodecim in istam paucitatem trium: sed eo modo forsitan possumus et haec tria in unum aliquod horum. Nam si una eademque res in Dei natura potest esse sapientia et potentia, aut vita et sapientia; cur non una eademque res esse possit in Dei natura aeternitas
Abbreviated transcription (Latin):
indetur: scđ̾m substantiam uel essentiã . ẽ. in telligendũ. absit
tatẽ.: sid utruq scđm substantum. Sic om̃a cȩtera quȩ cõmemoraui¬
mus. Unde in superiorib libris multa um diximus. de quattuor igi¬
tur primis. quȩ modo anobis enumerata atq cligesta sunt. id ẽ.
xtnus in mortalis. incorruptibilis immutabilis. unũ aliquid eligamꝰ.
quia unũ quattuor ista significant sicut iam disserui. neꝑ multa dis¬
tendatur intentio: & illud potius quod positũ.ẽ. prius. id ẽ. &¬
t̃nus hoc faciamus & de quattuor secundis: quȩ sunt. uiuus.
sapiens. potens. speciosus: & qm̃ uita qualiscũq mest & peccori
cuu saprentia non mest: duo uero ista. sapientia scilicet atq po¬
tentia. ita funt int̾ se in homine comparata : ut scã scriptura
diceret melior est sapiens quã fortis. Speciosa porro etiã corpo¬

Expanded text:
videtur, secundum substandam vel essentiam est intelligendum. Absit videtur, secundum substandam vel essentiam est intelligendum. Absit tatem: sed utrumque secundum substantiam. Sic omnia caetera quae commemoravimus, unde in superioribus libris multa jam diximus. De quatuor igitur primis quae modo a nobis enumerata atque digesta sunt, id est, aeternus, immortalis, incorruptibilis, immutabilis, unum aliquid eligamus; quia unum quatuor ista significant, sicut jam disserui; ne per multa distendatur intentio, et illud potius quod positum est prius, id est, aeternus. Hoc faciamus et de quatuor secundis, quae sunt, vivus, sapiens, potens, speciosus. Et quoniam vita qualiscumque inest et pecori, cui sapientia non inest; duo vero ista, sapientia scilicet atque potentia, ita sunt inter se in homine comparata, ut sancta Scriptura diceret, Melior est sapiens quam fortis ; speciosa porro etiam corpo
Abbreviated transcription (Latin):
potentia. eadẽq species: qua potens atq speciosus dicitur. Quid
enĩ potentius & speciosius sapientia: quȩ at tingit afine usq:
ad finẽ fortiter. & disponit om̃i suauiter: bonitas enĩ atq
iuistitia. nũquid int̾ se indĩ natura. sicut in eius operib distant:
tanꝗ duȩ diuersȩ sint qualitates dĩ. una bonitas. alia uistitia :
non utiq. Sed qu̾ȩ iustitia. ipsi bonitas. Et quȩ bonitas ipła bra¬
titudo. Incorporalis aut̃ uel incorporeus ideo dicitur ds̃. ut
sp̃s credatur uł intelligatur . ex̃. non corpuis. Proide si dicamꝰ.
xt̾̃nus inmortalis. incorruptibilis mmutabilis uuius. sapiens
potens. speciosus. iustus. bonus bratus sp̃s: hoꝵ om̃iũ nouissimũ
quod posui. quast tantũ modo iudetur significare substantiam :
cȩtera uero huius substantiȩ qualitates. Sed non ita. ẽ. in illa in¬
effabili simpliciq natura. Quicqͥd enĩ scłm qualitates illic dici

Expanded text:
potentia, eademque species, qua potens, atque spotentia, eademque species, qua potens, atque senim potentius et speciosius sapientia, quae attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter ? Bonitas etiam atque justitia, numquid inter se in natura Dei, sicut in ejus operibus distant, tanquam duae diversae sint qualitates Dei; una, bonitas; alia, justitia? Non utique: sed quae justitia, ipsa bonitas; et quae bonitas, ipsa beatitudo. Incorporalis autem vel incorporeus ideo dicitur Deus, ut spiritus credatur vel intelligatur esse, non corpus. 8. Proinde si dicamus, Aeternus, immortalipotens, speciosus, iustus, bonus, beatus, spiritus; horum omnium novissimum quod posui quasi tantummodo videtur significare substantiam, cetera vero huius substantiae qualitates: sed non ita est in illa ineffabili simplicique natura. Quidquid enim secundum qualitates illic dici
Abbreviated transcription (Latin):
habent corpora. ꝑ corpus sentit ds̃. Non enĩ exanima constat &
corpore. Ac ꝑ hoc simplex illa natura. sicut intelligit sentit. sicut
sentit intelligit. Idemq sensus: qui intellectus .ẽ. illi. Pec ita
ut aliquando. ex̃. desistat. aut cxperit. Inimortalis ẽ enĩ: nec
frustra de illodictũ.ẽ. quod solus habet in mortalitatẽ. Nam in
mortalitas eius. uere immortalis .ẽ. in cuius natura nulla .ẽ. commu¬
tatio. Ipsa . ẽ. etiam uera ȩt̃nitas. qua est in cõmutabilis ds̃. sine inito
sine fine: consequent & incorruptibilis. Vna ergo eadẽq resdi¬
citur : siue hicitur xt̃nus ds̃. sue inmortalis. siue incorruptibi¬
lis. siue immutabilis. Itẽq cũ dicitur uiuens & intelligens. qđ
x̃. utiq sapiens. hoc idem dicitur. Non enĩ p̃cedit sapientiam qua
rẽt. sapiens: sed ipse sapientia ẽ : & hȩc uita. Eadẽq uirtus siue

Expanded text:
habent corpora, per corpus sentit Deus; non enim ex anima constat et habent corpora, per corpus sentit Deus; non enim ex anima constat et corpore: ac per hoc simplex illa natura sicut intelligit sentit, sicut sentit intelligit; idemque sensus qui intellectus est illi. Nec ita ut aliquando esse desistat aut coeperit: immortalis est enim. Nec frustra de illo dictum est quod solus habeat immortalitatem I Tim. vi, 16: nam immortalitas eius vere immortalitas est, in cuius natura nulla est commutatio. Ipsa est etiam vera aeternitas qua est immutabilis Deus, sine initio, sine fine; consequenter et incorruptibilis. Una ergo eademque res dicitur, sive dicatur aeternus Deus, sive immortalis, sive incorruptibilis, sine immutabilis: itemque cum dicitur, vivens, et intelligens, quod est utique sapiens, hoc idem dicitur. Non enim percepit sapientiam qua esset sapiens, sed ipse sapienda est. Et haec vita, eademque virtus sive
Abbreviated transcription (Latin):
audeat dicere. aut non uiuentẽ: aut nichil sentientẽ: uel ñ¬
intelligentẽ. aut in ea natura qua int̾ se predicantur ȩqua¬
les. quẽꝗ eoꝵ. eẽ. mortalẽ. siue corruptibilẽ. siue mutabilẽ. siur
corporeũ : aut quisquã ibi neget aliquẽ. potentissimũ. iufais
simũ. speciosissimũ. optimũ. bratissimũ: Si ergͦ hȩc atq huius¬
modi oña. & ipsa trinitas. & mn ea singuli dicipossunt. ubi aut
quomodo trinitas apparebit: Redigamus itaq prius hȩc
plurima : ad aliquã paucitatẽ. Quȩ uita enĩ dicitur indõ. ip¬
sa .ẽ. essentia eius atq natura: Non itaq ds̃ uiuit: nisi uita qđ
ipse sibi .ẽ. hec aut̃ uita. non talis . ẽ. qualis in .ẽ. arbori: ubi nullꝰ
intellectus. nullus . ẽ sensus. Eec talis: qualis in .ẽ. peccori.
habet enĩ intã corporis fensũq quinquiꝑtitũ: sed intellectũ hab&¬
nullũ. At illa uita quȩ ds̃. ẽ. sentit atq intelligit om̃a. Et sentit

Expanded text:
audeat dicere, aut non viventem, aut nihil sentientem vel intelligentem, aut in ea natura qua inter se praedicantur aequales, quemquam esse eorum mortalem sive corruptibilem, sive mutabilem, sive corsimum, speciosissimum, optimum, beatissimum? Si ergo haec atque hujusmodi omnia, et ipsa Trinitas, et in ea singuli dici possunt; ubi aut quomodo Trinitas apparebit? Redigamus itaque prius haec plurima ad aliquam paucitatem. Quae vita enim dicitur in Deo, ipsa est essentia ejus atque natura. Non itaque Deus vivit nisi vita quod ipse sibi est. Haec autem vita non talis est qualis inest arbori, ubi nullus est intellectus, nullus est sensus. Nec talis qualis inest pecori: habet enim vita pecoris sensum quinqunullum: at illa vita quae Deus est sentit atque intelligit omnia; et sentit
Abbreviated transcription (Latin):
tia non uiuentib. sensu p̃dita non sentientib: otelligen¬
tia non intelligentib. inimortalia mortalib : mmpotentib
potentia : in uistis iusta. speciosa deformib bona malis: in cor¬
ruptibilia corruptibilib: inmutabilia mutabilib inuisibilia
uisibilib: incorporalia corporalib:ͥbeata miseris: p̃ferenda
uideamus. Ac ꝑ hoc. qm̃ reb creatis creatorẽ sine dubitatione
p̃ponimus.: oportet ut eũ & summe uiuere. & cuncta sentire
atq intelligere: & mori. corrũpi. mutariq non posse: nec corpꝰ
esse sed sp̃m. om̃iũ potentissimũ. uistissimũ. speciosissimũ. optimũ.
beatissimũq fateamur U o

Expanded text:
tia non viventibus, sensu praedita non sentientibus, intelligentia non viventibus, sensu praedita non sentientibus, intelligentia non intelligentibus, immortalia mortalibus, impotentibus potentia, injustis justa, speciosa deformibus, bona malis, incorruptibilia corruptibilibus, immutabilia mutabilibus, invisibilia visibilibus, incorporalia corporalibus, beata miseris praeferenda videamus. Ac per hoc quoniam rebus creatis Creatorem sine dubitatione praeponimus, oportet ut eum et summe vivere, et cuncta sentire atque intelligere; et mori, corrumpi, mutarique non posse; nec corpus esse, sed spiritum omnium potentissimum, justissimum, speciosissimum, optimum, beatissimum fateam
Abbreviated transcription (Latin):
sapientia hominis uera. id .x̃. dĩ munere in eius ipsius dĩ par¬
ticipatione donata. quȩ abscientia diftincta. ẽ : disputatur.
bt eo ꝑuenit disputatio: ut trinitas appareat inimagi¬
ne dĩ. qđ ẽ. homo scđm mentẽ qua renouatur in agnitio¬
ne dĩ scđm imaginẽ eius qui creauit hominẽ ad imaginẽ
suã : & sic ꝑcipit sapientiam. ubi contẽplatio.ẽ. & t̾noꝵ.¬
am ergͦ in ipsis reb xt̃nis. inacorporalib & inmutabilib
Iin quarũ ꝑfecta contẽplatione. nob beata quȩ non nisi
xt̾na .ẽ. uita ꝓmittitur : trinitatẽ quȩ ds̃.ẽ. iquiramus. Neq e¬
nĩ diumoꝵ libroꝵ tantũ modo aructoritas. ex̃. dm̃ p̃dicat:
sed & om̃is quȩ nos circunstat. ad quã nos etiã ꝑtinemus. umniuer¬
sa ipsa rerũnatura ꝓclamat: habere se prestantissimũ condito¬
rem. Qui nob̾ mentẽ rationẽq naturalem dedit: qua iuiuen¬

Expanded text:
sapientia hominis uera, id est dei munere in eius ipsius dei parsapientia hominis uera, id est dei munere in eius ipsius dei participatione, quae ab scientia distincta est, disputatur et eo peruenit disputatio, ut trinitas appareat in imagine dei, quod est homo secundum mentem, quae renouatur in agnitione dei secundum imaginem eius qui creauit hominem ad imaginem suam, et sic percipit sapientiam, ubi contemplatio est aeternoporalibus et incommutabilibus, in quarum perfecta contemplatione nobis beata, quae nonnisi aeterna est, vita promittitur, Trinitatem quae Deus est inquiramus. Neque enim divinorum Librorum tantummodo auctoritas esse Deum praedicat, sed omnis quae nos circumstat, ad quam nos etiam pertinemus, universa ipsa rerum natura proclamat, habere se praestantissimum Conditorem, qui nobis mentem rationemque naturalem dedit, qua viven
Abbreviated transcription (Latin):
equalia. nec unius esse substantiȩ claruer̃. drinde in ipso a¬
nimo. abhis quȩ extrinsecus sensa sunt. uelut introducta
muenta . ẽ. altera trinitas. ubi apparerent eadem tria
unius esse substantiȩ: imaginatio corporis quȩ in memori¬
a est. & iche informatio cũ ad eam conuertitur acies co¬
gitantis : & utrũq coniungens intentio uoluntatis. Sed
ideo & ista trinitas ad exteriorẽ hominẽ reꝑta.ẽ. ꝑtinere :
quia de corporib illata .ẽ. quȩ sentiuntur extrinsecus. In
duodecimo. discernenda uisa . ẽ. sapientia abscientia : & in
ea quȩ propriȩ scientia nuncupatur. quia in ferior . ẽ: pri¬
us quȩdam sui generis trinitas in quirenda : quȩ licet ad
interiorem hominẽ iam ꝑtineat: nondũ tamen imago di
uł appellanda sit uł putanda. Et hoc agitur interdecimo:
ꝑ cõninendationẽ fidei christiane. In quarto decimo aut̃ de

Expanded text:
aequalia, nec unius esse substantiae claruerunt. Deinde in ipso aaequalia, nec unius esse substantiae claruerunt. Deinde in ipso animo ab his quae extrinsecus sensa sunt velut introducta inventa est altera trinitas, ubi apparerent eadem tria unius esse substantiae: imaginatio corporis, quae in memoria est, et inde informatio cum ad eam vertitur al., convertitur acies cogitantis, et utrumque conjungens intentio voluntatis. Sed ideo ista trinitas ad exteriorem hominem reperta est pertinere, quia de corporibus illata est, quae sentiuntur extrinsecus. In duoea, quae proprie scientia nuncupatur, quia inferior est, prius quaedam sui generis trinitas inquirenda, quae licet ad interiorem hominem iam pertineat, nondum tamen imago dei uel appellanda sit uel putanda. et hoc agitur in tertio decimo per commendationem fidei christianae. in quarto decimo autem de
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑiudentior trinitas eius . Inmemoria scilicet. & intelligentia
& uoluntate. Sed qm̃ & hoc cõnꝑtũ .ẽ. quod mens nũꝗ. ex̃. ta
potuerit. ut non sui memonisset: non se intelligeret & dili¬
geret: quãuis non semꝑ se cogitaret: Cũ aut̃ cogitaret. nonse
acorporalib reb eadem cogitatione discerneret : dilata. ẽ.
de trinitate cuius hȩc imago. est disputatio: ut in ipsis etiã
corporalib uisis inueniretur trinitas. & distinctius inea
lectoris exerceretur intentio. Inundecimo ergͦ. electus. ẽ.
sensus oculoꝵ: in quo id qđ inuentũ eẽt. etiã incȩteris quat¬
tuor sensib corporis. & non dictũ posset agnosci. Atq ita ex¬
terioris hominis trinitas. primo mhis quȩ cernuntur ex¬
trinsecus. ex corpore scilicet quod uidetur. & forma quȩ
inde in acie cernentis imprimitur. & utrũq copulantis
intentione uoluntatis apparuit. Sed hec tria non int̾ se

Expanded text:
evidentior trinitas ejus, in memoria scilicet, et intelligentia, evidentior trinitas ejus, in memoria scilicet, et intelligentia, et voluntate. Sed quoniam et hoc compertum est, quod mens nunquam esse ita potuerit, ut non sui meminisset, non se intelligeret et diligeret, quamvis non semper se cogitaret, cum autem cogitaret, non se a corporalibus rebus eadem cogitatione discerneret, dilata est de trinitate, cujus haec imago est, discorporalibus visis inveniretur trinitas, et distinctius in ea lectoris exerceretur intentio. In undecimo ergo electus est sensus oculorum, in quo id quod inventum esset, etiam in caeteris quatuor sensibus corporis et non dictum posset agnosci: atque ita exterioris hominis trinitas primo in his quae cernuntur extrinsecus, ex corpore scilicet quod videtur, et forma quae inde in acie cernentis imprimitur, et utrumque copulantis intentione voluntatis, apparuit. Sed haec tria non inter se
Abbreviated transcription (Latin):
eẽ quã singulos. Deinde ꝑueritatem que intellecta conspici¬
tur. & ꝑ bonũ summũ a quo .x̃. om̃e bonũ. & ꝑ iusticiam ꝓp¬
terquã diligitur animus iustus ab animo etiam non dũ uis¬
to. ut natura non solũ incorporalis uerũ etiã immutabilis
qđ ẽ . ds̃. quantũ fueri potest intelligeretur ad monui: &
ꝑ caritatem . quȩ inscripturis scĩs. ds̃ dicta. ẽ. Perquã cepit ut¬
cũq etiam trinitas intelligentib apparere: sicut sunt. amans.
& quod amatur . & amor. In nono. ad imagoiẽ dĩ quod est homo
secundũ mentẽ. ꝑuenit disputatio. Et inea quȩdam trinitas in¬
uenta .ẽ. Id .ẽ. mens. & noticia. qua se nouit. & amor quose. no¬
ticiam que suam diligit. Et hȩc tria equalia int̾se. & unius os¬
tenduntur essentiȩ. In decimo. hoc idem diligentius suptilius¬
q tractatũ.ẽ. atq ad id ꝑductũ. ut inueniretur in mente

Expanded text:
esse quam singulos: deinde per veritatem quae intellecta conspiciesse quam singulos: deinde per veritatem quae intellecta conspicitur, et per bonum summum a quo omne bonum, et per justitiam propter quam diligitur animus justus ab animo etiam nondum justo, ut natura non solum incorporalis, verumetiam immutabilis, quod est Deus, quantum fieri potest intelligeretur admonui; et per charitatem quae in Scripturis sanctis Deus dicta est, per quam coepit utcunque etiam Trinitas intelligentibus apparere, sicut sunt amans, et quod amatur, et amor. In nono, ad imaginem Dei, quod est homo, secundum mentem pervenit disputatio, et in ea quaedam trinitas invenitur, id est, mens et notitia qua se novit, et amor quo se notitiamque suam diligit: et haec tria aequalia inter se et unius ostenduntur esse essentiae. In decimo, hoc idem diligentius subtiliusque tractatum est, at adque id perductum, ut inveniretur in mente
Abbreviated transcription (Latin):
unũ horũ. Disputatũ .x̃ etiam quomodo possit ortelligi qđ ait
hilarius ep̃s : &t̾nitas in patre. species inimagnir. usus miune¬
rr. Inseptimo. quȩstio quȩ dilata fuerat explicatur : ita ut
us qui genuit filiũ. non solũ sit pat̾ uirtutis & sapientix suȩ.
simul. tres sint uirtutes. aut tres sapientiȩ. sed una uirtus
& una sapientia. sicut unus ds̃ & una essentia. Deinde quesitũ
est quomodo dicatur una essentia. tres ꝑsone: uelut aquibusdã
grȩcis. una essentia. tres substantiȩ . Et inuentũ est. eloquuti¬
onis necessitate dici. ut aliquo io nomine enuntiaret᷑. cũ
queritur quid tres sint. quos tres. eẽ. ueracit̃ confitemur: pa
ta. intelligentib clarũ .ẽ. insubstantia ueritatis non solum
patrẽ filio non . ex̃. maiorẽ : sed nec ambos sonul aliquid ma
maius eẽ. aliquid quã unũ : aut om̃s simul tres. mauis aliquid

Expanded text:
unum horum. Disputatum est etiam quomodo possit intelligi quod ait unum horum. Disputatum est etiam quomodo possit intelligi quod ait Hilarius episre. In septimo, quaestio quae dilata fuerat, explicatur, ita ut deus, qui genuit filium, non solum sit pater uirtutis et sapientiae suae, simul tres sint uirtutes aut tres sapientiae, sed una uirtus et una sapientia, sicut unus deus et una essentia. deinde quaesitum est, quomoGraecis, una essentia tres substantiae: et inventum est, elocutionis necessitate dici, ut aliquo uno nomine enuntiaretur, cum quaeritur, quid tres sint, quos tres esse cota intelligentibus clarum est, in substantia Veritatis non solum Patrem Filio non esse majorem, sed nec ambos simul aliquid majmajus esse aliquid quam unum, aut omnes simul tres majus aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
relatiur: id .ẽ. non adse. sed ad aliquid quod ipse non . ẽ. Soicut
pater ad filiũ dicitur. uł dñs ad creaturã sibi serurentẽ. Ubi
siquid relatiue. id .ẽ. ad aliquid quod ipse non ẽ. etiam extem¬
pore dicitur. sicuti est dñe refugiũ factus es nob̃: nichil ei
accidere quo mutetur : sed om̃ino ipsũ innatura uł esfentia
sua immutabilẽ ꝑ manere. In sexto. quomodo dictus sit ap̃s
ore apostolico. dĩ uirtus & dĩ sapientia. sic disputatur.  ut dif¬
feratur eadem questio. diligentius retractanda: utrũ a quo
.ẽ. genitus xp̃s non sit ipse sapientia. secl tantũ sapientiȩ suȩ pa¬
ter: lan sapientia sapientiã genuerit. Sed quod libet horum
ert̃. etiam in hoc libro apparuit trinitatis ȩqualitas: & non
ds̃ triplex sed trmnitas. Hec quasi aliquid duplũ. ex̃. patrẽ
& filium. ad simplũ spm̃ scm̃. ubi nec tria plus aliqͥd sunt. quã

Expanded text:
relative, id est non ad se, sed ad aliquid quod ipse non est, sicut relative, id est non ad se, sed ad aliquid quod ipse non est, sicut Pater ad Filium dicitur, vel Dominus ad creaturam sibi servientem: ubi si quid relative, id est ad aliquid quod ipse non est, etiam ex tempore dicitur, sicuti est, Domine, refugium factus es nobis, nihil ei accidere quo mutetur, sed omnino ipsum in natura vel essentia sua immutabilemore apostolico, Dei virtus et Dei sapientia , sic disputatur, ut differatur eadem quaestio diligentius retractanda: utrum a quo est genitus Christus, non sit ipse sapientia, sed tantum sapientiae suae pater, an sapientia sapientiam genuerit. Sed quodlibet horum esset, etiam in hoc libro apparuit Trinitatis aequalitas, et non Deus triplex, sed Trinitas: nec quasi aliquid duplum esse Patrem et Filium ad simplum Spiritum sanctum; ubi nec tria plus aliquid sunt quam