comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
calidum uocamus sed & ferrũ
calidum dicimus & niuem frigi¬
dam & saxum frigidum nun¬
cupamus. Mel dulce sed & mul¬
sum dulce uocitamus. Horum
tam̃ singula dediuersis diuersa
significant. Aliter enĩ e igne.
aliter deferro calidintim acci¬
pimus. quia ignis perse cal&
non abalio fit ca. lidus contra
ferrum non nisi ex alio calescit. Vtnix
frigida ut meldulce sit non aliuride
contingit. Saxo tam̃ frigidus uel
mulso dulcedo. Aniue uel melle pro¬
ueniunt. Sic & stare & moueritã
dehis dicitur quȩ abse uelstant uel
mouentur. quã deillis quȩ uel sistun¬
tur uel agitantꝰ exalio. Sed quibid
moueri abalio uel stare contingit
hȩc & stare desinunt & moueri.
Quibus autem idẽ est & eẽ & moueri
num quã a motu cessats. quia sine
essentia sua eẽ non possuts: sicut
ferrum amittit calorẽ. ignis uero
calere non deSinit. Abse ergo
mouetur anima lic& et animalia
uel arbores ꝑse uideantur moueri
Sed illis quamius interuis latens

Expanded text:
calidum uocamus, sed et ferrum calidum uocamus, sed et ferrum calidum dicimus; et niuem frigidam et saxum frigidum nuncupamus, mel dulce, sed et mulsum dulce uocitamus. Horum tamen singula de diuersis diuersa significant. Aliter enim de igne, aliter de ferro calidi nomen accipimus, quia ignis per se calet, non ab alio fit calidus, contra ferrum non nisi ex alio calescit. Vt nix frigida, ut mel dulce sit non aliunde contingit; saxo tamen frigus uel mulso dulcedo a niue uel melle proueniunt. Sic et 'stare' et 'moueri' tam de his dicitur quae ab se uel stant uel mouentur, quam de illis quae uel sistuntur uel agitantur ex alio. Sed quibus moueri ab alio uel stare contingit, haec et stare desinunt et moueri. Quibus autem idem est et esse et moueri, numquam a motu cessant, quia sine essentia sua esse non possunt, sicut ferrum amittit calorem, ignis uero calere non desinit. Ab se ergo mouetur anima, licet et animalia uel arbores per se uideantur moueri; sed illis, quamuis interius latens,
Abbreviated transcription (Latin):
liqua quȩ exsemouentꝰ & osten¬
dens illa quoq ab alio moueri id
est acausa interuis latente. uide¬
tur sibi ꝓbasse omĩa quȩ mouen¬
tur &iã siexsẽ moueri dicantur
ab aliotamen moueri. Hunis enĩ
rei pars uaera est. sed est falsacon¬
clusio. Nam esse aliqua quȩ cum
ex se moueri uideantur ab alio
tam̃ const& moueri. nec nos dif¬
fitemur. Non tamen omnia
que ex se mouentur hoc susti¬
nens ut abalio ea moueri necesse
sit. Plato enim cum dicit animã
NTON. uocant. non uult eambr¬
ter illa numerari quȩ exse quidẽ
uidentur moueri sed acasa quae
auctore quidẽ alio sed occulto. Nã
abanima mouentur aut ut mouen¬
tur arhores. Quarũ & sinon uide¬
tur agitator anatura tamen
eas interius latente constat agita¬
ri. Sed plato ita animã dicit exse
moueri ut non aliam causam uł
extrinsecus accidentem uł interi¬
us latentem huius motus dicat
auctorem. hoc quem ad modum
accipiendum sit instruem. Ignẽ

Expanded text:
liqua quae ex se mouentur et ostenliqua quae ex se mouentur et ostendens illa quoque ab alio moueri, id est a causa interius latente, uidetur sibi probasse omnia quae mouentur, etiamsi ex se moueri dicantur, ab alio tamen moueri. Huius enim rei pars uera est, sed est falsa conclusio. Nam esse aliqua quae, cum ex se moueri uideantur, ab alio tamen constet moueri, nec nos diffitemur. Non tamen omnia quae ex se mouentur hoc sustinent, ut ab alio ea moueri necesse sit. Plato enim, cum dicit animam uocat, non uult eam inter illa numerari quae ex se quidem uidentur moueri, sed a causa quae auctore quidem alio sed occulto nam ab anima mouentur, aut ut mouentur arbores, quarum etsi non uidetur agitator, a natura tamen eas interius latente constat agitari. Sed Plato ita animam dicit ex se moueri ut non aliam causam, uel extrinsecus accidentem uel interius latentem, huius motus dicat auctorem. Hoc quemadmodum accipiendum sit instruemus. Ignem
Abbreviated transcription (Latin):
uerisimiles argum̃tationes adtin¬
gendum ẽ. Secundum sec tatores pla¬
tonis qui inceptum quo : aristo¬
tiles tamueram tamq: ualidã difi¬
nitionem magistri sauciare
temptauerat. subruerunt. Ne¬
q: uero tam immemor mei aut
itamale animatussum. ut oxin¬
genio meo. uel aristotili resistã
uel alsim platoni. Sedut quisq
magnorũ uirorũ qui seplatoni¬
cos diciglori abantur. Aut sin¬
gula. aut bina defensa adi osten¬
tationẽ suorum operum reli. que¬
runt. collecta hȩc inunum conti¬
nue defensionis corpus coacerua¬
ui adiecto siquid post illos aut
sentire faserat. Aut audere in i¬
tellec tum licebat. Et quia duo
sunt que ad serere conatus est.
unum quodicit nichil esse quod
exse moueatur. Alterũ quo anima
hoc eẽ non posse confirmat. utri¬
que resistendum est. Vt & const&
posse aliquid exsemoueri & animã
hoc esse clarescat. In primis igitꝰ
illius diuisionis oport& nos cauere
prestigias. in qua enumeransa¬

Expanded text:
uerisimiles argumentationes accinuerisimiles argumentationes accingendum est secundum sectatores Platonis, qui inceptum, quo Aristoteles tam ueram tamque ualidam definitionem magistri sauciare temptauerat subruerunt. Neque uero tam immemor mei aut ita male animatus sum ut ex ingenio meo uel Aristoteli resistam uel adsim Platoni, sed, ut quisque magnorum uirorum qui se Platonicos dici gloriabantur aut singula aut bina defensa ad ostentationem suorum operum reliquerunt, collecta haec in unum continuae defensionis corpus coaceruaui, adiecto siquid post illos aut sentire fas erat aut audere in intellectum licebat. Et quia duo sunt quae adserere conatus est, unum quo dicit nihil esse quod ex se moueatur, alterum quo animam hoc esse non posse confirmat, utrique resistendum est, ut et constet posse aliquid ex se moueri et animam hoc esse clarescat. In primis igitur illius diuisionis oportet nos cauere praestigias, in qua enumerans a
Abbreviated transcription (Latin):
perlineam terminatam anima semo
n& semꝑ mouetur. Nã cũ ad sinẽ
uenitur adinꝗde rurs in excordium
reditur necesse ẽ inter sticium mo¬
tus fieri in ipsa permutatione re¬
deundi. Sed nec inorbem rotaripo¬
test quia omĩs sphaera circa aliquid
inmobile quod centrum uocamus
mouetur. Siergo & anima sic mo¬
uetur aut intrase hab& quod in¬
mobile est & itafit ut non totamo¬
ueatur. Aut sinon intrase . seque¬
tur aliud nonminus absurdum
ut centron forissit quod eẽ non po¬
terit. Constat ergo exhisait qđ
in loco se non moueat. Sedsupsa se
parit. sequitur ut eande̾ & esse
& non esse dicamꝰ. Si uero seipsa
consumit nonerit immortales.
Quod si se aut aug& aut miuiꝰ
eadem simul & maiorse et minor
repperietur. Et ex his talem colligit
syllogismũ. Sianima se mou& aliquo
motus genere semoa&. Nullumau¬
tem motus genus quose moueat in¬
uenitur. Nonse igitur mou&. Con¬
tra has tam subtiles & argutas &

Expanded text:
per lineam terminatam anima se mouet, per lineam terminatam anima se mouet, non semper mouetur: nam cum ad finem uenitur et inde rursus in exordium reditur, necesse est interstitium motus fieri in ipsa permutatione redeundi. Sed nec in orbem rotari potest, quia omnis sphaera circa aliquid immobile quod centron uocamus mouetur. Si ergo et anima sic mouetur, aut intra se habet quod immobile est, et ita fit ut non tota moueatur, aut si non intra se, sequetur aliud non minus absurdum, ut centron foris sit, quod esse non poterit. Constat ergo ex his», ait, «quod in loco se non moueat. Sed si ipsa se parit, sequitur ut eandem et esse et non esse dicamus; si uero se ipsa consumit, non erit immortalis. Quod si se aut auget aut minuit, eadem simul et maior se et minor reperietur.» Et ex his talem colligit syllogismum: «Si anima se mouet, aliquo motus genere se mouet. Nullum autem motus genus quo se moueat inuenitur. Non igitur se mouet.» Contra has tam subtiles et argutas et
Abbreviated transcription (Latin):
&iam sibi prestant. Item dicit. Omis
motus ad exercicium sui instrum̃to
eg& ut singularum artium usud
doc&. Ergo uidendũ ne & animȩ
adse mouendum instrumento opꝰ
sit. Quod si inpossibile iudicatur
& illud inpossibile erit ut anima
ipsa semoueat. Item dicit. Simo¬
uetur anima. sine dubio cum reli¬
quis motib: & de loco & in locum
mouetur. Quod si est modo corpꝰ
ingreditur modo rursus egredi¬
tur & hoc frequenter ecert&
Sed hoc uidemus fierinon posse
Non igitur mouetur . His quoq:
addit. Si anima se mou& neces¬
se est ut aliquo motus genere se
aut se augendo. Aut se minuendo
Hȩc sunt enim ait. motus genera
horum inquit singula quem ad¬
modum possint fieri requiram.
Sinloco se mou& aut inrectam
lineaͬ se mou&e aut spherico motu
in orbẽ rotat᷑. Sed recta linea infi¬
nita nulla est. Nã que cumque inna¬
turam telligatur linca quocũquȩ
fine sinedubio terminatur. Siergo

Expanded text:
etiam sibi praestant.» Item dicit: «Omnis etiam sibi praestant.» Item dicit: «Omnis motus ad exercitium sui instrumento eget, ut singularum artium usus docet. Ergo uidendum ne et animae ad se mouendum instrumento opus sit. Quod si impossibile iudicatur, et illud impossibile erit ut anima ipsa se moueat.» Item dicit: «Si mouetur anima, sine dubio cum reliquis motibus et de loco in locum mouetur. Quod si est, modo corpus ingreditur, modo rursus egreditur, et hoc frequenter exercet. Sed hoc uidemus fieri non posse. Non igitur mouetur.» His quoque addit: «Si anima se mouet, necesse est ut aliquo motus genere se aut se augendo aut se minuendo; haec sunt enim», ait, «motus genera. Horum», inquit, «singula quemadmodum possint fieri requiramus. Si in loco se mouet, aut in rectam lineam se mouet aut sphaerico motu in orbem rotatur. Sed recta linea infinita nulla est: nam quaecumque in natura intellegitur linea quocumque fine sine dubio terminatur. Si ergo
Abbreviated transcription (Latin):
inquit fieri potest ut circa unam
eandemque rem. uno eodem que
tẽpore contrarietates adinum
idemque pertinentes euenians. Sci¬
m autem quia mouere facere est¬
& moueri patiest. Ei igitur quod
se mou& simul euenient duo sibi
contraria & facere & pati quod
inpossibile ẽ. Anima igit᷑ non po¬
test semouere. Itẽ dicit. Sianimȩ
essentia motus ess& numquã qui¬
escer& amotu. Nilest enĩ quod
recipiat essentiȩ suȩ contrarietatẽ.
Nam ignis num quam frigidus enit
nec nix sponte umquam calescit
Anima autem non numquam a
motu cessat. Nonenim semꝑ corpꝰ
uidemus agitari. Non igit᷑ animȩ
essentia motus est cuius contrarie¬
tatem receptat. Ait &iam. Am¬
masialiis causa motus est sibicau¬
sa motꝰ eẽ non poterit. Nichil ẽ enĩ
inquit quod eiusdem rei sibi causa
sit cuius estalii. Ut medicꝰ ut exer¬
citor. corporum sanitatem uł ua¬
lentiam. quã ille ȩgris hc lucta¬
toribus prestat nonutique ex hoc

Expanded text:
inquit, «fieri potest ut circa unam inquit, «fieri potest ut circa unam eandemque rem uno eodemque tempore contrarietates ad unum idemque pertinentes eueniant. Scimus autem quia mouere facere est et moueri pati est. Ei igitur quod se mouet simul euenient duo sibi contraria, et facere et pati, quod impossibile est. Anima igitur non potest se mouere.» Item dicit: «Si animae essentia motus esset, numquam quiesceret a motu. Nihil est enim quod recipiat essentiae suae contrarietatem: nam ignis numquam frigidus erit nec nix sponte umquam calescet. Anima autem non numquam a motu cessat: non enim semper corpus uidemus agitari. Non igitur animae essentia motus est cuius contrarietatem receptat. Ait etiam: «Anima si aliis causa motus est, ipsa sibi causa motus esse non poterit. Nihil est enim», inquit, «quod eiusdem rei sibi causa sit, cuius est alii: ut medicus, ut exercitor corporum, sanitatem uel ualentiam quam ille aegris, hic luctatoribus praestat, non utique ex hoc
Abbreviated transcription (Latin):
mouet᷑ ab alio mouetur. Quodigit᷑
primũ mou& autstat. aut abalio
& ipsum mouetur. Sedsi abalio iamnon
potest hoc primũ uocari & semꝑ quid
primũ mouat requirem :. Restat
ut stare. dicatur. Stat igitꝰ quod
primũ mou&. Contra platonem ergo
qui dicit animã motus esse principiũ
in hunc modum componitur sillogism.
Anima principium motus ẽ. Principi¬
um autẽ motus non mouetur. Igit᷑
anima non mouetur. Et hocẽ quod
primoloco uiolenter obiecit. Neceo
usque persuadere contentus anima
non moueri : aliiis quoq: rationibu
nonminus uiolentis perurg&. Nul¬
lum inquit mnitium idẽ potest eẽ
ei cuius est initium. Nam apud geo¬
metras principium lineȩ punctum
dicitur eẽ non linea. Apud arit me¬
ticos principium numeri non est nu:¬
merus. Itẽ causa nascendi ipsa nont
nascitur. Et ipsa ergo motus causa
uel initium non mouetur. Ergo ani¬
ma quȩ initium motus est non mo¬
uetur. Addit hoc quoq numquam

Expanded text:
mouetur ab alio mouetur. Quod igitur mouetur ab alio mouetur. Quod igitur primum mouet, aut stat aut ab alio et ipsum mouetur. Sed si ab alio, iam non potest hoc primum uocari, et semper quod primum moueat requiremus. Restat ut stare dicatur. Stat igitur quod primum mouet.» Contra Platonem ergo, qui dicit animam motus esse principium, in hunc modum componitur syllogismus: «Anima principium motus est. Principium autem motus non mouetur. Igitur anima non mouetur.» Et hoc est quod primo loco uiolenter obiecit, nec eo usque persuadere contentus animam non moueri, aliis quoque rationibus non minus uiolentis perurget. «Nullum», inquit, «initium idem potest esse ei cuius est initium. Nam apud geometras principium lineae punctum dicitur esse, non linea; apud arithmeticos principium numeri non est numerus. Item causa nascendi ipsa non nascitur. Et ipsa ergo motus causa uel initium non mouetur. Ergo anima, quae initium motus est, non mouetur.» Additur hoc quoque: «Numquam»,
Abbreviated transcription (Latin):
uno eodemque aliud quod mo¬
u& aliud quod mouetur. Si qui¬
dẽ in omni ait motutria hȩc
sint necesse est. id ÷ quod mou&
& quo mou& & quodmouetur.
Echis quod mouetur tantũ mouet᷑.
Non & iã mou&s cum illud quosit
matus & moueatur & moueat.
luud uero quod mouet non etiam
mouetur ut ex tribus sit comune
quod medium. duo uerosibi contra¬
ria intelligantur. Nã sicut ẽ quod
mouetur & non mou&: ita est inquit
quod mou& & non mouetur. Propt̃
quod diimus quia cum ome quod
mouetꝰ. ab alio moueatur siquod
mou& & ipsum mouetur. Querem
semꝑ motus huuas necumquã inue¬
niemus ecordium. Deiide siquid
se mouere dicatur : necesse est in¬
quit ut aut totum a toto aut
partem a parte. aut partẽ a toto
Aut totũ aparte existime mu mo¬
ueri. Et tam̃ motus ille seu a toto
scua parte procedat. Alterum sui
postulabit auctorem. Exhis om̃ib:
in unũ aristotelica ratiotinatio
tota colligitur. hoc modo. Omẽ qđ

Expanded text:
uno eodemque aliud quod mouno eodemque aliud quod mouet, aliud quod mouetur, siquidem in omni», ait, «motu tria haec sint necesse est, id est quod mouet, et quo mouet, et quod mouetur. Ex his quod mouetur tantum mouetur, non etiam mouet, cum illud quo fit motus et moueatur et moueat; illud uero quod mouet non etiam mouetur, ut ex tribus sit commune quod medium, duo uero sibi contraria intellegantur. Nam sicut est quod mouetur et non mouet, ita est», inquit, «quod mouet et non mouetur; propter quod diximus quia, cum omne quod mouetur ab alio moueatur, si quod mouet et ipsum mouetur, quaeremus semper motus huius nec umquam inueniemus exordium. Deinde siquid se mouere dicatur, necesse est», inquit, «ut aut totum a toto, aut partem a parte, aut partem a toto, aut totum a parte existimemus moueri; et tamen motus ille, seu a toto seu a parte procedat, alterum sui postulabit auctorem.» Ex his omnibus in unum Aristotelica ratiocinatio tota colligitur hoc modo: «Omne quod
Abbreviated transcription (Latin):
quod mouetur abalio moueri
ꝓbasse secredidit. Sed platoni¬
ei ut paulo post demonstrabitur
argumenta hȩc argumeitama¬
gis quã uera eẽ docuerunt.
Nunc sequens eiusdẽ iungenda
diulsio est. qua non posse ani¬
mã exse moueri&iam sihoc
alia res facere possa laborat¬
ostendere. & huius rei primam
propositionem ab illis mutuatur
quȩ sibi estimat constitisse. Sicenĩ
ait. Cum igit᷑ omẽ quod mouet᷑
const& abalio moueri sine dubio
id quod primũ mou& quia non
alialio mouet᷑. Neque enĩ haberet
iã primũ si ab alio moueretur ne¬
cesse est inquit ut aut stare dicatꝰ
aut se ipsum moriere. Nã simone
nabalio dicatur illud quoque
quod eum mouas dicet᷑ ab aliomo¬
ueri. Et illud rursus abalio & in
infinitũ inquisitio ista casu¬
ra est. Numquã ex ordia prima
repperiens. sisemꝑ aliud ea quae
putaueris prima precedit . Res¬
tat igit᷑ inquit ut si quod primũ
mou& nondicatur stare. ipsum
se mouere dicatur. et sicerit in

Expanded text:
quod mouetur ab alio moueri quod mouetur ab alio moueri probasse se credidit. Sed Platonici, ut paulo post demonstrabitur, argumenta haec arguta magis quam uera esse docuerunt. Nunc sequens eiusdem iungenda diuisio est qua non posse animam ex se moueri, etiamsi hoc alia res facere posset, laboratostendere. Et huius rei primam propositionem ab illis mutuatur quae sibi aestimat constitisse. Sic enim ait: «Cum igitur omne quod mouetur constet ab alio moueri, sine dubio id quod primum mouet quia non ab alio mouetur neque enim haberetur iam primum si ab alio moueretur, necesse est», inquit, ut aut stare dicatur aut se ipsum mouere. Nam si moueri ab alio dicatur, illud quoque quod id mouet dicetur ab alio moueri et illud rursus ab alio, et in infinitum inquisitio ista casura est numquam exordia prima reperiens, si semper aliud ea quae putaueris prima praecedit. Restat igitur», inquit, «ut si quod primum mouet non dicatur stare, ipsum se mouere dicatur. Et sic erit in
Abbreviated transcription (Latin):
motus abeo quod mouetur ratiose¬
questrat. Alia uero aperte ab aliomo¬
uentur id ÷ aut in aut natura. Et
ui moueridicim omne iaculum.
Quod cũ denanu iaculantis recesse¬
rit suo quidẽ motu ferriui detur.
Sed origomotus aduim refertur
Sienĩ nonnũ quã & terram sursum
& ignen deorsũ ferri uidemus. Qđ
aliemis sine dubio cogit inpulsus.
Natura uero mouentur uł grauia
cũ ꝑse deorsum uelleuia cũ sursum
feruntur. Sed a hec dicendum
est abalio mouen lic& a quoha¬
beatur incertũ. Ratio enim
ait. deprehendit eẽ nescio quid
quod hȩc moueat. Namsi spon¬
te mouerentꝰ sponte &iamsta¬
rent. Sed nec unã uiã semꝑage¬
rent immo perdiuersa moue¬
rentur sispontaneo ferrentꝰ
agitatu. Cũ uero hoc facere non
possint sed leuibus semꝑ ascen¬
sus & descensus grauib deputa¬
tus sit. appar& eorũ motum ad
ueram & constitutam naturȩ ne¬
cessitatem referri. hȩc sunt &
hissimilia quib aristoteles ome

Expanded text:
motus ab eo quod mouetur ratio semotus ab eo quod mouetur ratio sequestrat; alia uero aperte ab alio mouentur, id est aut ui aut natura. Et ui moueri dicimus omne iaculum, quod, cum de manu iaculantis recessit, suo quidem motu ferri uidetur, sed origo motus ad uim refertur. Sic enim non numquam et terram sursum et ignem deorsum ferri uidemus, quod alienus sine dubio cogit impulsus. Natura uero mouentur uel grauia cum per se deorsum, uel leuia cum sursum feruntur; sed et haec dicendum est ab alio moueri, licet a quo habeatur incertum. Ratio enim», ait, «deprehendit esse nescio quid quod haec moueat. Nam si sponte mouerentur, sponte etiam starent, sed nec unam uiam semper agerent; immo per diuersa mouerentur si spontaneo ferrentur agitatu. Cum uero hoc facere non possint, sed leuibus semper ascensus, et descensus grauibus deputatus sit, apparet eorum motum ad certam et constitutam naturae necessitatem referri.» Haec sunt et his similia quibus Aristoteles omne
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ mouentur ab alio moueri. Quod
si uere probass& nichilad patrociniũ
platonicȩ sectȩ relinquetꝰ. Quem ad¬
modum enim credi poss& xmoue
argumentatione huius modidiuisi¬
onis ordo contexitur. Exomnibus
que mouentur inquit alia persemo¬
uentur. alia exaccidenti. Et ex ac¬
cidenti inquit mouentur quȩ cum
ipsa non moueantur. In eotamen
sunt quod mouetur. ut innauisar¬
cina seu nector quiescons. Aut etiã
cum pars mouetur quiescente hn¬
tegritate : ut siquis stans pedem
manum ue uel caput agit&.
se autem mouetur quod neq exac
ut cum ad superiora ignis ascendit.
Et dehis quidẽ quȩ ex accidenti mouen¬
tur nulladubitatio est. quin abalio
moueantur. Probabo aut̃ inquit
& iam eaquȩ pesse mouent. ab alio
moneri. Ex omib enim ait quȩ ꝑ
semouentur alia causã motus in¬
trase possident ut animalia. ut
arbores quȩ sine dubio ab alio in¬
telliguntur moueri. a causa scili¬
c& quȩ in ipsis lat&. Nam causa

Expanded text:
quae mouentur ab alio moueri. Quod quae mouentur ab alio moueri. Quod si uere probasset, nihil ad patrocinium Platonicae sectae relinqueretur. Quemadmodum enim credi posset ex seargumentatione huius modi diuisionis ordo contexitur: «Ex omnibus quae mouentur», inquit, «alia per se mouentur, alia ex accidenti. Et ex accidenti», inquit, «mouentur quae, cum ipsa non moueantur, in eo tamen sunt quod mouetur, ut in naui sarcina seu uector quiescens, aut etiam cum pars mouetur quiescente integritate, ut si quis stans pedem manumue uel caput agitet. Per se autem mouetur quod neque ex aut cum ad superiora ignis ascendit. Et de his quidem quae ex accidenti mouentur, nulla dubitatio est quin ab alio moueantur: probabo autem», inquit, «etiam ea quae per se mouentur ab alio moueri. Ex omnibus enim», ait, «quae per se mouentur, alia causam motus intra se possident, ut animalia, ut arbores, quae sine dubio ab alio intelleguntur moueri, a causa scilicet quae in ipsis latet nam causam
Abbreviated transcription (Latin):
magis uerumsit. requiramus.
Non eẽ omã inmobilia aspectus ip¬
se testimonio .ẽ. quia sunt quorũ
motum uidemus. Rursus non mo¬
ueriomã iuis doc& quo immota
cognoscimus. Sed nec omã dicere
possumꝰ modo motũ patimodo
eẽ sine motu : quia sunt quorum
ꝑpetuum motũ uidemꝰ ut de cȩ¬
lestibus nulla dubitatio est. Res¬
tat igit᷑ ait. uit sicut aliqua sem¬
ꝑ mouentur ita sit aliquid sem¬
ꝑ immobile. Ex his ut collectum
sit eẽ aliquid immobile nullis
obuat uel refellit. Nã & uera
diuisio est & secte platonicȩ
non repugnat. Neq siquid est
in mobile sequitur ut hocsit
amma. Nec quidicit animom
ex semo ueri iammoueri un iuersa
confirmat : sed modum adstruit quo
anima mouetur. Siquid uero ẽ aliud
immobile nichil adhoc quod de anma
adstruitur ꝑtinebit. Quod & ipse
aristoteles uidens: post quã docuit
eẽ aliquidim mobile. Hoc eẽ anim am
uult docere & incipit ad serere. nihil
eẽ quod ex se moueri possit sed omã

Expanded text:
magis uerum sit requiramus. magis uerum sit requiramus. Non esse omnia immobilia aspectus ipse testimonio est, quia sunt quorum motum uidemus. Rursus non moueri omnia uisus docet, quo immota cognoscimus. Sed nec omnia dicere possumus modo motum pati, modo esse sine motu, quia sunt quorum perpetuum motum uidemus, ut de caelestibus nulla dubitatio est. Restat igitur», ait, «ut, sicut aliqua semper mouentur, ita sit aliquid semper immobile.» Ex his ut collectum sit esse aliquid immobile, nullus obuiat uel refellit. Nam et uera diuisio est, et sectae Platonicae non repugnat. Neque enim siquid est immobile, sequitur ut hoc sit anima, nec qui dicit animam ex se moueri, iam moueri uniuersa confirmat, sed modum adstruit quo anima mouetur. Si quid uero est aliud immobile, nihil ad hoc quod de anima adstruitur pertinebit. Quod et ipse Aristoteles uidens, postquam docuit esse aliquid immobile, hoc esse animam uult docere, et incipit adserere nihil esse quod ex se moueri possit, sed omnia
Abbreviated transcription (Latin):
onem id ÷ exc se moueri animam
non refellit. hac enim infide nen
recepta. debilia fiunt omnia quae
sedintur. Sed huic stoicorũ qui¬
dem accedit adsensio. Aristoteles
uero adeo non ad quiescit. ut ani¬
mã nonsolum & se non moueriSed
ne moueri quidẽ penitus conetur
adserere. Itaenim callidis argu¬
mentationib: adstruit nichilex
se moueri ut & si aliquid hoc face¬
re concedat. Animã tamen hoc non
eẽ confirm&. Sienim anima inquis
principium motus est : doceo non
posse principium motus moueri
Et ita diuisionem suȩ artis ingre¬
ditur : ut primũ doceat inrerũ
naturdesse aliquid immo bile
De inde hoc esse animã tempt& os¬
tidere. Necesse est inquit aut
onnia que sunt in mobilia esse
ait omnia moueri. aut aligua
exhis morieri aliqua non moueri
Itẽ sidamus ait & motum. & qui¬
etem: necesse est aut alia semꝑ
moueri. & alia num quã moueri
Aut om̃ã simul nunc qui esscere
nunc moueri. Dehis inquit quid

Expanded text:
onem, id est ex se moueri animam, onem, id est ex se moueri animam, non refellit; hac enim in fidem non recepta, debilia fiunt omnia quae sequuntur. Sed huic Stoicorum quidem accedit adsensio. Aristoteles uero adeo non adquiescit, ut animam non solum ex se non moueri, sed ne moueri quidem penitus conetur adserere. Ita enim callidis argumentationibus adstruit nihil ex se moueri ut, etsi aliquid hoc facere concedat, animam tamen hoc non esse confirmet. «Si enim anima», inquit, «principium motus est, doceo non posse principium motus moueri». Et ita diuisionem suae artis ingreditur,ut primum doceat in rerum natura esse aliquid immobile, deinde hoc esse animam temptet ostendere. «Necesse est», inquit, «aut omnia quae sunt immobilia esse, aut omnia moueri, aut aliqua ex his moueri, aliqua non moueri. Item si damus», ait, «et motum et quietem, necesse est aut alia semper moueri et alia numquam moueri, aut omnia simul nunc quiescere, nunc moueri. De his», inquit, «quid
Abbreviated transcription (Latin):
mouetur. in mortale est. Igitur am¬
ma in mortalis est. Et ita induobus
syllogismis duȩ resprobantur. Id est
& sempermoueri animamut inpriore.
& eẽ in mortalem ut tolligitur de se¬
cundo. Aliiuero usque ad tertium gra¬
dum ita argumentando procedunt.
Anima exc se mouetur. Quod autem ex
pium motus est. Rursus e hac con¬
dusione nascitur propositio. Anima
principium motus ẽ. Quod autẽ prin¬
cipium motus est. natum non est. Igi¬
tur anima. nata non est. Tertio loco :
anima natanon est. Quod natum
non est. in mortale est. Igit anima
inmortalis ÷. Alii uero omnem ratio¬
cinationem suam in unius sillogis¬
mi compendium redegerunt:
Anima : & se mouetur. Quod ex
se mouetur : principium motus est.
Quod principium motus est. natum
non est. Quod natum non est. in¬
moͬtale est. Igitur anima in mor¬
talis est Sed harũ om̃iũ ratiocinati¬
onum apud eum potest postrema
conclusio deanime in mortalita¬
te constare : qui primã propositi¬

Expanded text:
mouetur immortale est. Igitur anmouetur immortale est. Igitur anima immortalis est.» Et ita in duobus syllogismis duae res probantur, id est et semper moueri animam, ut in priore, et esse immortalem, ut colligitur de secundo. Alii uero usque ad tertium gradum ita argumentando procedunt: «Anima ex se mouetur. Quod autem ex pium motus est.» Rursus ex hac conclusione nascitur propositio: «Anima principium motus est. Quod autem principium motus est natum non est. Igitur anima nata non est.» Tertio loco: «Anima nata non est. Quod autem natum non est, immortale est. Igitur anima immortalis est.» Alii uero omnem ratiocinationem suam in unius syllogismi compendium redegerunt: «Anima ex se mouetur. Quod ex se mouetur principium motus est. Quod principium motus est natum non est. Quod natum non est immortale est. Igitur anima immortalis est.» Sed harum omnium ratiocinatonum apud eum potest postrema conclusio de animae immortalitate constare, qui primam propositi
Abbreviated transcription (Latin):
mortis. Aut quia ꝓcuratione al¬
terius a morte defenditꝰ. Ehis
prior modus ad animȩ. secundid
ad mundi in mortalitatẽ refertur.
Illa enim suapte natura a conditio¬
ne mortis aliena est. mundus uero
amimȩ beneficio i hac uitae ꝑpetu¬
itate retinetir. Rursus semper
moueri dupliciter accipitur. Hoc
enim dicitur & deeo quod & quo ẽ
semꝑ mouet & deeo quod semper est¬
& mouetur. Et secundus modus
est quo animã dicimus semꝑmoue¬
ri. His premissis iã quibus syllo¬
gismis de in mortalitate animȩ di¬
uersi sec tatores platonis ratioci¬
nati suns oport& aperiri. Suns
enim qui ꝑ gradus sillogismorũ
adunum finẽ probationis eua¬
dunꝰ certã sibi propositionem
sequentis ex antecedentis conclu¬
sione facientes. Apud quos hc
prior est: ania ex se mouetur.
Quicquid autem exse mouetur.
semꝑ mouetr. Igitur anima sẽ¬
ꝑ mouetur. Scđs ita qui nascit
e priorisfine. Anima semper
moretur. Quod autem semper

Expanded text:
mortis, aut quia procuratione almortis, aut quia procuratione alterius a morte defenditur. Ex his prior modus ad animae, secundus ad mundi immortalitatem refertur. Illa enim suapte natura a condicione mortis aliena est, mundus uero animae beneficio in hac uitae perpetuitate retinetur. Rursus semper moueri dupliciter accipitur. Hoc enim dicitur et de eo quod ex quo est semper mouetur, et de eo quod semper et est et mouetur; et secundus modus est quo animam dicimus semper moueri. His praemissis, iam quibus syllogismis de immortalitate animae diuersi sectatores Platonis ratiocinati sint oportet aperiri. Sunt enim qui per gradus syllogismorum ad unum finem probationis euadunt, certam sibi propositionem sequentis ex antecedentis conclusione facientes. Apud quos hic prior est: «Anima ex se mouetur. Quicquid autem ex se mouetur semper mouetur. Igitur anima semper mouetur.» Secundus ita, qui nascitur ex prioris fine: «Anima semper mouetur. Quod autem semper
Abbreviated transcription (Latin):
motus prinupinexeo sit quod
ipsum ase mouetur. Id autem
nec nasci potest. nec mori. Uel
concidat om̃e cęlũ omĩsque
natura & consistat necehe est:
Snecium ullã nanciscat᷑ quã apri¬
Imo inpulsa moueatur. Cũ pate¬
at igitur ȩternũ ideẽ quod ipsum
semouedt quis est qui hanc natu¬
rã animis eẽ tributa neg&: In¬
animũ est enim omẽ quod pulsua¬
gitur externo. Quod autẽ est
anima. id motu cietur interio¬
re & suo. Nã hȩc est ꝓpria natu¬
ra animi atque uis. Quȩ si est
una ex om̃ib quȩ se ipsa moueat.
neq nata certe est & eterna est.
Om̃is hic locus defȩdro platonis ad
uerbum acicerone translatꝰ est. In
quo ualidissimis argum̃tis animȩ
inmortalitas ad seritur. Et hȩc
est argumentorũ summa. eẽ ani¬
mã mortis immunẽ qm̃ ex semo¬
uetur. Sciendũ est autẽ quod du¬
obus modis in mortalitatis intelle¬
gitur. Aut enĩ ideo ẽ immortale
quid. quia perse non est capax

Expanded text:
motus principium ex eo sit quod motus principium ex eo sit quod ipsum a se mouetur. Id autem nec nasci potest nec mori, uel concidat omne caelum omnisque natura et consistat necesse est, nec uim ullam nanciscatur, qua a primo impulsa moueatur. Cum pateat igitur aeternum id esse quod ipsum se moueat, quis est qui hanc naturam animis esse tributam neget? Inanimum est enim omne quod pulsu agitatur externo; quod autem est animal, id motu cietur interiore et suo. Nam haec est propria natura animi atque uis; quae si est una ex omnibus quae se ipsa moueat, neque nata certe est et aeterna est.» Omnis hic locus de Phaedro Platonis ad uerbum a Cicerone translatus est, in quo ualidissimis argumentis animae immortalitas adseritur, et haec est argumentorum summa, esse animam mortis inmunem quoniam ex se mouetur. Sciendum est autem quod duobus modis immortalitas intellegitur. Aut enim ideo est immortale quid, quia per se non est capax
Abbreviated transcription (Latin):
mortalem: ad communẽ ut dixi¬
mus opinionem paululũ inclina¬
rese uoluit. Infine aut̃ ualidis¬
simũ in mortalitatis animȩ ar¬
gumentum ponit. quia ipsacor¬
pori prestat agitatum. Quod
qualesit : Ex ipsis uerbis ciceronis
que seciintur inuenies: Nam qđ
semper mouetur ȩternum est.
Quod autem motum adfert a¬
licui quod que ipsũ agitatur ali¬
cunde. quando finẽ hab& motus.
iuuendi finem habeat necesse
est. Solũ igit quod seipsum mo¬
u&: quia num quã deserit᷑
ase. numquã nemoueri quidẽ
desinit. Quin &iã ceteris quae
mouentur. hic fons hoc principũ
est mouendi. Erincipi aut̃ nul¬
la est origo. Nam e principio
oriuntur omnia ipsum autem
nulla ex re alia nasti potest.
Nec enĩ ess& Id principiũ quod
gigneretur aliunde. Q uod sinon
oritꝰ nec occidit quidẽ unquã.
Nam principium ex tinctũ nec
ipsũ alio nascetur : nec ex se ali¬
ud creabit. Si qui de necesse est
a principio oririomã. Ita fit uł

Expanded text:
mortalem», ad communem, ut diximortalem», ad communem, ut diximus, opinionem paululum inclinare se uoluit. In fine autem ualidissimum immortalitatis animae argumentum ponit: quia ipsa corpori praestat agitatum. Quod quale sit ex ipsis uerbis Ciceronis quae sequuntur inuenies: «Nam quod semper mouetur, aeternum est, quod autem motum adfert alicui quodque ipsum agitatur alicunde, quando finem habet motus, uiuendi finem habeat necesse est. Solum igitur quod se ipsum mouet, quia numquam deseritur a se, numquam ne moueri quidem desinit; quin etiam ceteris quae mouentur hic fons, hoc principium est mouendi. Principii autem nulla est origo. Nam e principio oriuntur omnia, ipsum autem nulla ex re alia nasci potest: nec enim esset id principium quod gigneretur aliunde. Quod si numquam oritur, ne occidit quidem umquam. Nam principium extinctum nec ipsum ab alio nascetur, nec ex se aliud creabit, si quidem necesse est a principio oriri omnia. Ita fit ut
Abbreviated transcription (Latin):
omĩno biterisse creduntur. Sed
constat scđm uere rationis ad ser¬
tionẽ quã & ipse non nescit. nec
uirgilius ignorat dicendo necmor¬
tiesse locum. Constat in quã nihil
intra uiuum mundũperire. sed
eorum quȩ interire uidentur sola
mutari spetiem & illud in origi¬
nem suam atq in ipsa elementa
remeare. quod tale quale fuit
esse desierit. Denique & ploti¬
nus alio in loco cũde corporum
assumptione disserer& & hoc dis¬
so lui posse promintiaret quid¬
quid effluit. obiecit sibi. Curer¬
go elementa quorũ fluxus in a¬
perto est nonsimiliter aliquan¬
do soluuntur : & breuiter tante
obiectioni ualideque respondit.
Ideo elementa licet fluant: nũ¬
quã tamen sołui. quia nonforas
effluunt. Aceteris enim corpon¬
bus quod effluit. recedit. Elem¬
torum fluxus. numquã ab ipsis
recedit elementis. Ergo in hoc
mundo pars nulla mortalis. se¬
cundum uerȩ rationis ad serta
Sed quod ait eum quadã parte

Expanded text:
omnino interisse creduntur. Sed omnino interisse creduntur. Sed constat secundum uerae rationis adsertionem, quam et ipse non nescit nec Vergilius ignorat dicendo nec morti esse locum, constat, inquam, nihil intra uiuum mundum perire, sed eorum quae interire uidentur solam mutari speciem, et illud in originem suam atque in ipsa elementa remeare quod tale quale fuit esse desierit. Denique et Plotinus alio in loco, cum de corporum absumptione dissereret et hoc dissolui posse pronuntiaret quicquid effiuit, obiecit sibi: cur ergo elementa, quorum fluxus in aperto est, non similiter aliquando soluuntur? Et breuiter tantae obiectioni ualideque respondit: ideo elementa, licet fluant, numquam tamen solui quia non foras effluunt. A ceteris enim corporibus quod effluit recedit; elementorum fluxus numquam ab ipsis recedit elementis; ergo in hoc mundo pars nulla mortalis secundum uerae rationis adserta. Sed quod ait eum «quadam parte
Abbreviated transcription (Latin):
neficio quaue uia sotietatis anime¬
tur. Has ergo om̃s quas predoci¬
nus passiones ad signat animali
Verum aut̃ hominẽ ipsam anim̃a
eẽtestatur. Ergo qui udetur non
ipse uerus homo est. sed uerus ille
ẽ a quo regitur quoduid etur. Sic
cum morte animalis disscesserit
animatio. cadit corpus regen¬
te iuduatum. & hoc est quodui¬
decur in homine mortale. Ani¬
ma autem qui uerus homo est.
a bomni conditione mortalita¬
tis aliena est. Adeo ut inimi¬
tationẽdĩ mundũ regentis regat¬
& ip̃sa corpusdum ase animatur. l¬
deophisici mundum magnũ hominẽ
& hominẽ breaem mundũ essedixe¬
runt. Lersimilitudines igitur cetera¬
rum prerogatiuarũ quibus dm̃a¬
nima uidetur imitari . Animã dm̃
& prisci philosophorum & tulliũdixẽ.
Quod autem ait mundũ quadam
parte mortalem : ad communem
opitronem respicit: qu amori
aliqua intra mundũ uidentur. Ut
animal ex animatũ uelignis extinc¬
tus. uel siccatus humor. Hȩc enin

Expanded text:
neficio, quaue uia societatis animeneficio, quaue uia societatis animetur. Has ergo omnes quas praediximus passiones adsignat animali; uerum autem hominem ipsam animam esse testatur. Ergo qui uidetur, non ipse uerus homo est; sed uerus ille est a quo regitur quod uidetur. Sic, cum morte animalis discessit animatio, cadit corpus regente uiduatum: et hoc est quod uidetur in homine mortale. Anima autem, qui uerus homo est, ab omni condicione mortalitatis aliena est, adeo ut in imitationem dei mundum regentis regat et ipsa corpus dum a se animatur. Ideo physici mundum magnum hominem, et hominem breuem mundum esse dixerunt. Per similitudines igitur ceterarum praerogatiuarum, quibus deum anima uidetur imitari, animam deum et prisci philosophorum et Tullius dixit. Quod autem ait «mundum quadam parte mortalem», ad communem opinionem respicit qua mori aliqua intra mundum uidentur, ut animal exanimatum uel ignis extinctus uel siccatus humor. Haec enim
Abbreviated transcription (Latin):
posito deum te scito eẽ. non pri¬
us tantã prerogatiuam com¬
mittit homini quã qui sit ip¬
sediscernat: ne ȩstimetur hoc
quoq: diuinum dici quod mor¬
tale in nobis & caducum est.
Et quia tullio mos est profun¬
dam rerũ scientiam subbreui¬
tate tegere uerborum nunc
quoq miro conpendio tantũ
concludit archanũ quod lor¬
nus magis quã quis quã uer¬
borum parcus libro integro
disseruit. Cuius descriptio
ẽ. quid animal. quidhomo
In hoc ergo libro protinꝰ querit.
ouius sint in nobis uolup¬
tates mem̾ores metusque ac
desideria & animositas uel
dolores. postremo cogitatio¬
nes & intellectus: Vtrum
mȩrae animȩ anuero animȩ
utentis corpore. Et post multa
quȩ subcopiosa rerum densitate
disserunt quȩ nunc nobis obhoc
solum preter eunda sunt neusq
ad fastidu necessitatem uolumen
extendant. Hoc postremo ꝓnun¬
tiat animal esse corpus animatũ
Sed nec hoc neglectum uel non que¬
situm relinquit quo animȩ be¬

Expanded text:
posito «deum te scito esse», non priposito «deum te scito esse», non prius tantam praerogatiuam committit homini quam qui sit ipse discernat, ne aestimetur hoc quoque diuinum dici quod mortale in nobis et caducum est. Et quia Tullio mos est profundam rerum scientiam sub breuitate tegere uerborum, nunc quoque miro compendio tantum includit arcanum quod Plotinus, magis quam quisquam uerborum parcus, libro integro disseruit, cuius inscriptio est Quid animal, quid homo. In hoc ergo libro Plotinus quaerit cuius sint in nobis uoluptates, maerores metusque ac desideria et animositas uel dolores, postremo cogitationes et intellectus: utrum merae animae an uero animae utentis corpore? Et post multa quae sub copiosa rerum densitate disseruit —quae nunc nobis ob hoc solum praetereunda sunt ne usque ad fastidii necessitatem uolumen extendant— hoc postremo pronuntiat: animal esse corpus animatum. Sed nec hoc neglectum uel non quaesitum relinquit, quo animae be
Abbreviated transcription (Latin):
filii festinationem ab ad petitu spon¬
taneȩ mortis eccludens. Plene igit᷑
in animo somni antis utrim que
plantata sperandi e pectandique
temperie : altius iam circaeri¬
gendum nepotis animũ africanis
ingreditur. Nec prius eum terrã
patitur intueri. quã cȩli ac side¬
rum naturam motum. ac modu¬
lamen agnoscat. & hȩc omã sciat
premio cessura uirtutum. Ac
postquã mens firmata scipionis
a lacritate tantȩ promissionis e¬
rigitur. tumdemũ gloria quae
apud in doctos magnũ uirtutis
premium creditur: contempni
iub&ꝰ. Dum ostenditur e terra¬
rum breuitate. uel casibus. arta
locis angusta temporib:. Africa¬
nus igitur paene ecutus hominẽ
& defecata mente iam naturae
suȩ capax. hic apertius admonet᷑
ut esse sedeum nouerit. Ethȩcfit
presentis operis consummatio.ut
animã non solum in mortalem
sed deum eẽ clarescat. Ille er¬
ggo qui fuerat iam post corpus
indiuinitatem receptus : dic¬
turus uro adhuc in hac uita

Expanded text:
filii festinationem ab appetitu sponfilii festinationem ab appetitu spontaneae mortis excludens. Plene igitur in animo somniantis utrimque plantata sperandi expectandique temperie, altius iam circa erigendum nepotis animum Africanus ingreditur nec prius eum terram patitur intueri quam caeli ac siderum naturam, motum ac modulamen agnoscat, et haec omnia sciat praemio cessura uirtutum. Ac postquam mens firmata Scipionis alacritate tantae promissionis erigitur, tum demum gloria, quae apud indoctos magnum uirtutis praemium creditur, contemni iubetur, dum ostenditur ex terrarum breuitate uel casibus arta locis, angusta temporibus. Africanus igitur, paene exutus hominem et, defaecata mente, iam naturae suae capax, hic apertius admonetur ut esse se deum nouerit. Et haec sit praesentis operis consummatio, ut animam non solum immortalem, sed deum esse clarescat. Ille ergo, qui fuerat iam post corpus in diuinitatem receptus, dicturus uiro adhuc in hac uita
Abbreviated transcription (Latin):
enitere & sic hab& o non esse temor¬
talem sed corpus hoc. Nec enĩ tu
is es quem forma ista declarat
Sedmens cuius que: is est quisq non¬
ea figura quȩ digito demonstrari po¬
ꝓuid& quitã regit & moderatur &
mou& id corpus cui prepositus est quã
hunc mundum Ille princeps dr̃. Et
ut ille mundũ quadã parte morta¬
lem ipse dr̃ ȩternus. sic fragile corpib
animus sempiternus mou&. Bene &
sapienter tullianus hic scipio circa
institutionẽ nepotis ordinẽ recte
docentis inpleuit. Nam ut breuiter
a principio omẽm operis continen¬
tiam reuoluam. primum tem¬
pus ei mortis & inminentes ꝓpin¬
quorum predix̃ insidias. ut totũ
de hac uita sperare dediscer&. quã
non diuturnam conperiss&. Dein
ne metu predictȩ mortis fran¬
geretur. ostendit sapienti & bo¬
nocuu in immortalitatem mi¬
grandum. Cumque eum ultro
spes ista traxiss& ad moriendi de¬
siderium: succedit pauli patris
oportuna dissuasso. accensam

Expanded text:
enitere et sic habeto non esse te morenitere et sic habeto non esse te mortalem, sed corpus hoc. Nec enim tu is es quem forma ista declarat, sed mens cuiusque is est quisqea figura, quae digito demonstrari poprovidet, qui tam regit et moderatur et movet id corpus, cui praepositus est, quam hunc mundum ille princeps deus; et ut mundum ex quadam parte mortalem ipse deus aeternus, sic fragile corpus animus sempiternus mouet.» Bene et sapienter Tullianus hic Scipio circa institutionem nepotis ordinem recte docentis impleuit. Nam, ut breuiter a principio omnem operis continentiam reuoluamus, primum tempus ei mortis et imminentes propinquorum praedixit insidias, ut totum de hac uita sperare dedisceret, quam non diuturnam comperisset; dein, ne metu praedictae mortis frangeretur, ostendit sapienti et bono ciui in immortalitatem morte migrandum; cumque eum ultro spes ista traxisset ad moriendi desiderium, succedit Pauli patris opportuna dissuasio, accensam
Abbreviated transcription (Latin):
rant cũ subromuli fine deficer&. Igitꝰ
adiscessu romuli postannorũ quin¬
decĩmilia sicut ad serunt phisici sol
denuo itadefici& ut in eodem sig¬
no eadẽq parte sit adidẽ princi¬
pium in quo subromulo fuerat
stellis quoq: omĩb signisq uocatis:
Peracti aut̃ fuerant cũ scipio in a¬
frica militar& adiscessu romuli
anni quingenti septuagiła & tres.
Anno enim a burbe condita sescer¬
tesimoseptimo: hic scipio deleta car¬
thagine triumphauit. Ex quo nu¬
mero annis remotis triginta duob
regniromuli & duob: qui int̃ som¬
nium & consumatum bellũ fue¬
runs quingenti septuaginta tres
adiscessu romuli ad somniũ usque
remanebunt. Ergorationabili¬
ter uereq: signauit nec dũmun¬
dan anni uicesimã partẽ eẽ con¬
uersam. Nam uiresimȩ parti quoł
anni supersin a finero muli ad a fri¬
canam malitiam scipionis quos
diximus annos fuisse quingen¬
tos septuaginitatres. quisquis in
digitos mittit inueni&. Tuuero

Expanded text:
rant cum sub Romuli fine deficeret. Igitur rant cum sub Romuli fine deficeret. Igitur a discessu Romuli post annorum quindecim milia, sicut adserunt physici, sol denuo ita deficiet ut in eodem signo eademque parte sit, ad idem principium in quo sub Romulo fuerant stellis quoque omnibus signisque reuocatis. Peracti autem fuerant, cum Scipio in Africa militaret, a discessu Romuli anni quingenti septuaginta et tres. Anno enim ab Vrbe condita sescentesimo septimo hic Scipio deleta Carthagine triumphauit; ex quo numero annis remotis triginta duobus regni Romuli et duobus qui inter somnium et consummatum bellum fuerunt, quingenti septuaginta tres a discessu Romuli ad somnium usque remanebunt. Ergo rationabiliter uereque signauit necdum mundani anni uicesimam partem esse conuersam. Nam uicesimae parti quot anni supersint a fine Romuli ad Africanam militiam Scipionis, quos diximus annos fuisse quingentos septuaginta tres, quisquis in digitos mittit inueniet. «Tu uero
Abbreviated transcription (Latin):
gouere annꝰ uertens uocandus est :
quẽ non solis id ÷ unius astrireditu
me timur. sed que stellarũ omĩ
umq in quocumq: cęlo sunt ad eun¬
dẽ locũ reditus subeadẽ cęlitotius
descriptione concludit. Vnde &
mundan dicit᷑. quia mundus ꝓprie
cȩlum uocat᷑. lgitur sicut annũ solis
non solum akalendis ianuariis usque
ad easdem uocamus. Sed & a se quente
post halendas die usq ad eundẽ diẽ.
& a quocumq: cuius lib& mensis die
usque indiem eundem reditꝰ an ñ
uocatur itahuius mundani anni
initium sibi quisq: facit : qđ cumq:
decreuerit. Vt ecce nunc cicero
a defectu solis qui sub romuli fine
contigit. mundani anni principi¬
um sibi ipse constituit. Et lic&
iã sepissime postea defectus solis
euenerit non dicitur tamen mun¬
danum annũ repetita defectioso¬
lis mplesse. Sed tunc inplebitur cũ
sol deficiens in hisdẽ locis & partib
& ipseerit & om̃s cȩlistellas omĩaq
sidera rursus inueni& in quib fue¬

Expanded text:
go uere annus uertens uocandus est, go uere annus uertens uocandus est, quem non solis, id est unius astri, reditu metimur, sed quem stellarum omnium, quae in quocumque caelo sunt, ad eundem locum reditus sub eadem caeli totius descriptione concludit, unde et mundanus dicitur quia mundus proprie caelum uocatur. Igitur sicut annum solis non solum a kalendis Ianuariis usque ad easdem uocamus, sed et a sequente post kalendas die usque ad eundem diem, et a quocumque cuiuslibet mensis die usque in diem eundem reditus annus uocatur, ita huius mundani anni initium sibi quisque facit quodcumque decreuerit, ut ecce nunc Cicero a defectu solis qui sub Romuli fine contigit mundani anni principium sibi ipse constituit. Et licet iam saepissime postea defectus solis euenerit, non dicitur tamen mundanum annum repetita defectio solis implesse, sed tunc implebitur cum sol deficiens in isdem locis et partibus et ipse erit, et omnes caeli stellas omniaque sidera rursus inueniet in quibus fue
Abbreviated transcription (Latin):
mouent᷑ tam̃ etpter cali uolubilitatem
quasemꝑ trahuntur. suo qͦq ac cessu tãsero
ꝓmouentꝰ. Utnullius hominũ uita tã
longasit. quȩ obseruatione continua
factã deloco ꝑmutationẽ. in qͦ easprimũ
uiderat dep̃hendat. Mundani ergofinis ẽ
cũ stelle omnes om̃aq: sideraquȩ apla¬
nes hab& . a certo loco ad eundẽ locũ
ita remeauerint ut ne una quidem ce¬
li stella in alio locosit quã in quo fuit
cumomines aliȩ exeo loco motȩ sunt
adquem reuersȩ annosuo finẽ dede¬
runt. Ita ut lumina quoque cum
erͣaticis quinque in hisdem locis & par¬
tibus sint inquibus incipiente mun¬
dano anno fuerunt. Hoc aut̃ ut phi¬
sici uolunt : post annorum quindeci
milia peracta contingit. Ergo si¬
cut annus lunȩ mensis est. & annꝰ
solis duo decim menses & aliarum
stellarum hi sunt anni quos supra
retulimus: ita mundanũ annũ
quinde cĩmilia annorum quales
nunc conputamꝰ efficiunt. Illȩ er¬

Expanded text:
mouentur tamen, et praeter caeli uolubilitatem mouentur tamen, et praeter caeli uolubilitatem qua semper trahuntur, suo quoque accessu tam sero promouent ut nullius hominum uita tam longa sit quae obseruatione continua factam de loco permutationem, in quo eas primum uiderat, deprehendat. Mundani ergo anni finis est cum stellae omnes omniaque sidera, quae ἀπλανής habet, a certo loco ad eundem locum ita remeauerint ut ne una quidem caeli stella in alio loco sit quam in quo fuit cum omnes aliae ex eo loco motae sunt ad quem reuersae anno suo finem dederunt, ita ut lumina quoque cum erraticis quinque in isdem locis et partibus sint in quibus incipiente mundano anno fuerunt. Hoc autem, ut physici uolunt, post annorum quindecim milia peracta contingit. Ergo sicut annus lunae mensis est, et annus solis duodecim menses, et aliarum stellarum hi sunt anni quos supra rettulimus, ita mundanum annum quindecim milia annorum quales nunc computamus efficiunt. Ille er