comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Unus est dñs & unus est ds̃ quia
patris & filii dominatio diuinitas
ẽ. propterea & fides una dicitur
quia similiter in patrẽ & filium
tis unũ appareat sacramentũ & non
baptizamur in nominibus patris
quod intellegitur dĩ. potest unũ
baptisma: &ita dici. Quod lic & ter
baptizemur propter mrsteriũ
trinitatis. tamen unũ baptisina
reputetur. Unum quoquȩ bap¬
tisma eit. in aqua. & sp̃u. &igni.
& dequa dñs loquitur. baptisina
habeo baptizari. & alibi. baptisina¬
te meo baptizabimini. Qui salubri¬
ter credit in patrẽ necessario.
alicui in sc̃a trinitate. separatim
credulitas ex hibetur. unitati eñĩ
diuine una seruitus uire debet
quia & baptisiatis gratia inse¬
parabiliter uno tribuitur nomi¬
ni trinitatis. Et ideo unus dr̃: &
una fides. & unũ baptisina ore:
apostolico prȩdicator: qui suꝑ otͣns
Dis qui ẽ Beuedicgus inscła

Expanded text:
Unus est Dominus, et unus est Deus, quia Patris et Filii dominatio una divinitas est, propterea et fides una dicitur, quia similiter in Patrem, et in Filium, s unum appareat sacramentum. Et non baptizamur in nominibus Patris,quod intelligitur Deus. Potest unum baptisma et ita dici, quod licet ter baptizemur propter mysterium Trinitatis, tamen unum baptisma reputetur. Unum quoque baptisma est in aqua, et spiritu, et igni, et de quo Dominus loquitur: Baptisma habeo baptizari , et alibi: Baptismate meo baptizamini Qui salubriter credit in Patre, necessario alicui in sancta Trinitate separatim credulitas exhibetur, unitati enim divinae una servitus jure debetur, quia et baptismatis gratia inseparabiliter uno tribuuntur nomini Trinitatis, et ideo unus Deus, et una fides, et unum baptisma ore apostolico praedicatur. Qui super omnes, bis, qui est benedictus in sa
Abbreviated transcription (Latin):
Quanta ueniȩ fiduciã digne
penitentib p̃bex qđ publicanus
qui reatũ suȩ nequitiȩ ꝑ fec¬
te cognouit. fleuit. confessus
est: & si iniustus ad cẽplũ ue¬
nit. iustificatus atẽplo redito:
typice autẽ : phariseus. iudeo
ẽ populus. qui ex iustificationibus
legis. extollit merita sua. publica¬
nus uero gentilis ẽ. qui longe adõ
positus. confitet̾ peccata sua. quoꝵ
unus suꝑbiendo. recessit humilia¬
tus: alter lamentando: ad ꝓpinqua¬
re meruit exaltatus
quia ocn¬
nis quise exalgat hucni¬
laabit ea quise hucoila¬
ar exaletabitur.

Expanded text:
Quantam veniae fiduciam digne poenitentibus praebet, quod publicanus, qui reatum suae nequitiae perfecte cognovit, flevit, confessus est, et si injustus ad templum venit, justificatus a templo rediit! Typice autem Pharisaeus Judaeorum est populus, qui ex justificationibus legis extollit merita sua; publicanus vero gentilis est, qui longe a Deo positus, confitetur peccata sua, quorum unus superbiendo recessit humiliatus, alter lamentando appropinquare meruit exaltatus. Quia omnis qui se exaltat humiliabitur, et qui se humiliat exaltabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
icendo enim multifariȩ &
multis modis olim ds̃ locutus est
patrib nr̃is in ꝓph&is significat
qđ alibi dictum est Ego enim ui¬
siones multiplicaui: &inmanib
ꝓph&arũ assimilatus sum qđ autẽ
sequitur in nouissimis dieb: locu¬
tus ẽ nobis infilio suo. ueluti si di¬
cer& qđ magnũ sit ꝓph&as misit
patrib nr̃is: nobis enim ipsum ꝓ¬
priũ filiũ unigenitũ misit
quẽ corestituit beredeto
utiuers orũ¶

Expanded text:
icendo enim: Multifarie et multis modis olim Deus locutus est patribus nostris in prophetis, significat quod alibi dictum est: Ego enim visiones multiplicavi, et in manibus prophetarum assimilatus sum . Quod autem sequitur: In novissimis diebus locutus est nobis in Filio suo, veluti si diceret: Quid magnum, si prophetas misit patribus nostris? nobis enim ipsum proprium Filium unigenitum misit. Quem constituit haeredem universoru
Abbreviated transcription (Latin):
atus. ẽ. & qͥrenouat̾ in agnitione
Mã &siis qͥ foris homo nr̃t in¬
quid apłs corrũpit̾ sed qͥ intus ẽ.
renouat̃ dedie indiẽ. Intuere
eos qͥ infide ꝓficiunt & cotidie
inuirtutib enitescunt. quomo¬
do se ꝑbonis operib adieciunt
meliora & honestis honestiora
conqͥruitꝰ. quomodo intellectu
inscientia & sapientia crescunt
& intellegis eos cotidie innoua¬
ri. In nouitate ergo uitx abulem:
ostendentes nos m&xipsos ei: qui
rẽ uultus ñri in xp̃o tãquã ins¬
peculo colligentes qͥ surgens amor¬
tuis ab humilitate trena. adglo¬
riã pat̃nã maiestatis ascendit.
ut uideant opera nr̃a bona &glo¬
rificent patrẽ nr̃m qͥ in caelis. ẽ.

Expanded text:
atus est, et qui renovatur in agnitione Nam et si is qui foris homo noster, inquit Apostolus, corrumpitur, sed qui intus est, renovatur de die in diem . Intuere eos qui in fide proficiunt, et quotidie in virtutibus enitescunt, quomodo semper bonis operibus adjiciunt meliora, et honestis honestiora conquiruntur, quomodo in intellectu, in scientia et sapientia crescunt, et intelligis eos quotidie innovari. In novitate ergo vitae ambulemus, ostendentes nosmetipsos ei, qui rem vultus nostri in Christo, tanquam in speculo colligentes, qui surgens a mortuis ab humilitate terrena, ad gloriam paternae majestatis ascendit, ut videant opera nostra bona, et glorificent patrem nostrum qui in coeli
Abbreviated transcription (Latin):
niens puto ꝑquirere : quinã isti sunt¬
& exqua captiuitate iudei quõ qui¬
dẽ illaq: inegrpto fuerat uel inba¬
billonia ab solutaiã fuerat Romani
autẽ nondũ uenerant in captiuitatẽ
Hic ex iã & ipsa inminer& ultrix cõ¬
missi desaluatori piaculi. Suꝑ est igitur
ut illa intelligatur captiuitas :¬
ꝗ sub antiocho factaẽ: qđ utiq ñ
multis ante tẽporib: acciderat.
quo audiep ant unius quis¬
quȩ linqũa suã illos lo

Expanded text:
niens puto perquirere, quinam isti sunt, et ex qua captivitate Judaei, quoniam quidem illa quae in Aegypto fuerat vel in Babylonia, absoluta jam fuerat. Romani autem nondum venerant in captivitatem, licet jam et ipsa immineret ultrix commissi de Salvatore piaculi. Superest ergo ut illa intelligatur captivitas quae sub Antiocho facta est, quae utique non multis ante temporibus acciderat. Quoniam audiebat unusquisque lingua sua illos lo
Abbreviated transcription (Latin):
cognoscens humilit̃ iac& ꝑ diui¬
ni urbis consolationẽ surgere
adfortia opera &crescentibus
cotidie meritis ad ꝑfectiora
passim ꝓficere iubetꝰ. Si autẽ
fides saliũi fecit eũ quẽ adagen¬
das saluatori &emundatori
suo gratias inclinaũ. ergo ꝑfidia
ꝑdidit eos quideacceptis bene¬
ficis dõ gloriã dare neglex er̃.¬

Expanded text:
cognoscens, humiliter jacet, per divini verbi consolationem surgere ad fortia opera, et crescentibus quotidie meritis ad perfectiora passim proficere jubetur. Si autem fides salvum fecit eum quem ad agendas Salvatori et emundatori suo gratias inclinavit, ergo perfidia perdidit eos qui de acceptis beneficiis Deo gloriam dare neglexer
Abbreviated transcription (Latin):
Non locum sed equalitatẽ pa¬
tris significat. Donec ꝓsemper
infinitũ significat. ut illud do¬
nec senescatis ego sum. ac sidi¬
cer&. tu semꝑ sede: quia semꝑ
inimici subpedibus tuis subici¬
entur. Pedes enim dñi uel in¬
carnatio uel ipsi apostoli intel¬
leguntur
en nemno poge¬
rat resporadere ei
uersũ neq ausus ruur

Expanded text:
non locum, sed aequalitatem patris significat. Donec pro semper infinitum significat, ut illud: donec senescatis ego sum, ac si diceret: Tu semper sede, quia semper inimici sub pedibus tuis subjicientur, pedes enim Domini vel incarnatio vel ipsi apostoli intelliguntur. Et nemo poterat respondere ei verbum, neque ausus fu
Abbreviated transcription (Latin):
inuene: serruisse dicunt᷑ me¬
nto eos quorũ mentib plus de non
inuento corpore dominico mesti¬
ciã quadolebant: addere quã denun¬
tiata ꝑangelos eius resurrectione
gaudiũ quoc rearentur inde potuer̃.
et abierunt quidã ex mir̾is

Expanded text:
ivere. Terruisse dicuntur merito eos, quorum mentibus plus de non invento corpore dominico moestitiam qua dolebant addere, quam denuntiata per angelos ejus resurrectione, gaudium quo recrearentur videre potuerunt. Et abierunt qu
Abbreviated transcription (Latin):
dest quando
iam ꝑ consuetudinẽ trans gres¬
sionũ legẽ uix pauci poterant
custodire : uel certe plenitudo
temporũ intellegenda est:
quando florente populis mundo
oportunũ ac salubre dõ uisum
est remedia salutis gentilibus
ex hibere q: iam conpetenter
possit sexti scłi &as matura
suscipere plenitudo ergo tem¬
poris &as mundi senescentis ex
trema in tellegi potest: in qua
ei ita commissa &credita est
ueritatis agnitio sicut ꝑ fecto
annis filio recte ꝓfundarũ rerũ
creditur institutio & sane prȩ̃¬
terita scłaq in primo parente
nr̃o rea sub infernali ergastulo
tenebantur : longe indigebant
dilatione ut iam multis tempo¬
rib expiata xp̃i liberarentur
aduentu p actũ ex muliere
Pulier non corruptionẽ sed
sexũ significat deniq eua statĩ
dicit exmuliere: monstrat ñ
ex uiro : ita & uir ꝑ mulierem
unde sic ut in principio gene¬
rationis mulier ex uiro sumpta
condicio est quia primus homo
non est natus sed factus Secdã.

Expanded text:
est, quando jam per consuetudinem transgressionum, legem vix pauci poterant custodire. Vel certe plenitudo temporum intelligenda est, quando florente populis mundo, opportunum ac salubre Domino visum est, remedia salutis gentibus exhibere, quae jam competenter possit sexti saeculi aetas natura suscipere. Plenitudo ergo temporis, aetas mundi senescentis ex venia intelligi potest, in qua ei ita commissa et credita est veritatis agnitio, sicut profecto annis filio, recte profundarum rerum creditur institutio, et sane praeterita saecula, quae in primo parente nostro rea sub infernali ergastulo tenebantur, longa indigebant dilatione, ut jam multis temporibus expiatione Christi liberarentur adventu. Factum ex muliere. Mulier, non corruptionem, sed sexum significat. Denique Eva statim dicit: Ex muliere, monstrat, non ex viro, ita et vir per mulierem . Unde sicut in principio generationis, mulier ex viro sumpta conditio, quia primus homo non est natus, sed factus. Secunda,
Abbreviated transcription (Latin):
Quid ẽ autẽ qđ tunc prudentib: aleũ
petunt nisi qđ in aduentu iudicis cũ
se intus uacuas inuenerit testimo¬
niũ foris quer̃ acsiasua fiducia decep¬
ta ꝓximis dicant. quia nos quasi sine
opere repelli conspicitis. dicite de
fatuarũ uirginũ extingunt̾ qs earũ
opera ꝗclara hominib faras appa¬
ruer̃ in aduentu iudicis intus obscu¬
rantꝰ & ad r&ributionẽ ñueniunt¬

Expanded text:
Quid est autem quod tunc a prudentibus oleum petunt, nisi quod in adventu judicis cum se intus vacuas invenerint, testimonium foris quaerunt? Ac si a sua fiducia deceptae proximis dicant: Quia nos quasi sine opere repelli conspicitis, dicite de fatuarum virginum exstinguuntur, quia earum opera, quae clara hominibus foris apparuerant, in adventu judicis intus obscurantur. Et a Deo retributionem non in
Abbreviated transcription (Latin):
te dño petrus adcor reuersus
macubã negationis penitentiȩ
picere namq: eius misereri est:
mane pacto consilaũ pe¬
cer̃ principes sacerdotũ

Expanded text:
te Domino, Petrus ad cor reversus, maculam negationis, poenitentiae picere namque ejus misereri est. Mane autem facto, consilium fecerunt principes sacerdotum,
Abbreviated transcription (Latin):
Qbi omni intentione consideran
data xp̃i ꝗdiscendo habem : operando
seruare: qui hab&x inquid mandata
mea & seruat ea ille ẽ qͥdiligit me
quihab& in memoria : & seruat in
uita quihab& in sormonib: & soruiat
inmorib: qui habex audiendo & soniat
faciendo
aut qui hab& faciendo: & seruat
ꝑseuerando ipse ẽ inquid qͥdiligit
me. Motandũ quia cũ p̃sentis cẽ¬
poris uerbo dicer& quiaũ diligit
me adiecit defuturo diliget apatre
meo: & ego diligã eũ & manifostabo
oi meipsũ Diligit nãq &iã nunc
dilectores suos cũ patre filius: sed
nunc diligit ad hoc ut recte uiuant
ex fideꝗ ꝑdilectionẽ operat Tuno
adeos diliger& ut ꝑueniant ad
uisionẽ ueritatis: quã ꝑfidẽ gusta¬
uerant. Monaũ frustra addidit
& manifestabo ei moipsũ Si uero
secđm humanitatẽ cunctos in
iudicio manifestabit: solis uero
iustis & scĩs diuinitatis gloriã in
qua equalis ẽ patri & spui scõ. ad

Expanded text:
bi omni intentione consideranddata Christi, quae discendo habet debet operando servare. Qui habet, inquit, mandata mea et servat ea, ille est qui diligit me, qui habet in memoria et servat in vita. Qui habet in sermonibus, et servat in moribus. Qui habet audiendo et servat faciendo. Aut qui habet faciendo, et servat perseverando, ipse est, inquit, qui diligit me. Notandum quia cum praesentis temporis verbo diceret, qui autem diligit me, adjecit de futuro diligetur a Patre meo, et ego diligam eum et manifestabo ei meipsum. Diligit namque etiam nunc dilectores suos cum Patre Filius, sed nunc diligit ad hoc ut recte vivant ex fide quae per dilectionem operatur, tunc ad hoc diliget ut perveniant ad visionem veritatis quam per fidem gustaverant. Non autem frustra addidit, et manifestabo ei meipsum. Si vero secundum humanitatem cunctis in judicio manifestabit, solis vero justis et sanctis divinitatis gloriam, in qua aequalis est patri et spiritui sancto ad
Abbreviated transcription (Latin):
Dicente uidelic& iudice. uenite
benedicti patris mei ꝑcipite reg¬
nũ &rł potest benedictio here¬
ditatis & illa intellegi. qua ecclesia
infutura uita dñm ꝑ p&uo bene¬
dicit. unde &iã nunc spe futuroꝵ
gratulabunda canit: ex altabote
rat. hoc in p̃senti meditari &age¬
re satagat. Et conditorẽ uide¬
lic& & ꝑximũ sincera uoce be¬
rit̃ ac fraterna benedictione
dignũ reddere: Quia oculi dñi
suꝑ iustos &aures ei: inp̃ces eor
uultus autẽ dñi suꝑ facientes ma¬
la. Quia beatus p&xrus małũ nos
ꝓmalo reddere u& auerat immo
maledicentib: benedicere iusse¬
rat. recte ꝓphiexico testimonio
astruit suꝑna inspeccione &bo¬
nos semꝑ uideri & malos quaten:
meminerim: &nram patienciã
qua toleram : malos nr̃am beni¬
uolentiã qua ꝑ sequentib: bona
optam: &erno p̃mio remune¬
randã ꝑsecutores nr̃os sipenite¬
ri noluerint digno plectendos
ẽẽ supplicio. Siuero penituerint:
esg qui uopis moceat si B0¬
mi amnuhatones puerigis

Expanded text:
udice, venite, benedicti Patris mei, percipite regnum. Potest benedictio haereditatis et illa intelligi, qua Ecclesiam in futura vita perpetua benedixit, unde etiam nunc spe futurorum gratulabunda canit, exaltabo te,rat, hoc in praesenti meditari et agere satagat, et conditorem videlicet, et proximum sincera voce bevina ac fraterna benedictione dignum reddere, quia Oculi Domini super justos, et aures ejus in preces eorum: vultus autem Domini super facientes mala. Quia beatus Petrus malum nos pro malo reddere vetuerat, imo maledicentibus benedicere jusserat, recte prophetico testimonio astruit, superna inspectione, et bonos semper videri, et malos, quatenus meminerimus, et nostram patientiam qua toleramus malos, et nostram benevolentiam qua persequentibus bona optamus aeterno praemio remunerandam, et persecutores nostros si poeniteri noluerint digno plectendos esse supplicio. Si vero poenituerint, est qui vobis noceat, si boni aemulatores fueritis
Abbreviated transcription (Latin):
tactiquat iꝗaais. Sp̃s emim
sc̃s inigne & linguis apparuit quia
om̃s quos impleuerto ardentes pa¬
rit̃ & loquentes facit. Ardentos itaꝗ
exse: &loquentes dese. Simul & in¬
dicans quia scã ecclesia ꝑmundi tor¬
minos dilatata omniũ gendiũ erat
uoce locutura. Sedia ꝗ supra
dicitur. regiȩ potestatis inditiũ
uel certe quia requies er. indicat᷑.
inscĩs. et ceperund loqui

Expanded text:
tanquam ignis. Spiritus enim sanctus in igne et linguis apparuit, quia omnes quos impleverit ardentes pariter et loquentes facit. Ardentes utique ex se, et loquentes de se. Simul et indicans, quia sancta Ecclesia per mundi terminos dilatata, omnium gentium erat voce locutura. Seditque superdicitur, regiae est potestatis indicium. Vel certe quia requies ejus indicatur in sanctis. Et coeperunt loqui
Abbreviated transcription (Latin):
hipebit decie. Namquã
dicer&. Odio me habu er̃ &x occi¬
deruit uidentes. Sed tale de me
paraclitus testimoniũ ꝑ hibebit: ut
eos faciat in me credere ñ uidentes.
et uos inquid ges ticnoni¬
ũ ꝑhipenitis quia abini¬
cio mecũ estis. Perhibebit
sp̃s sc̃s. ꝑ hibebitis & uos quia ab ini¬
tio mecũ estis. potestis p̃dicare qđ
nostis. qđ ut modo ñ facitis illius sp̃s
plenitudo nondũ adẽ uobis.
hecl.ocutus sũ uonas ug
niscandali⁊ ehini absquȩ

Expanded text:
hibebit de me. « Tanquam diceret: odio me habuerunt et occiderunt videntes; sed tale de me Paraclitus testimonium perhibebit, ut eos faciat in me credere non videntes. Et vos, inquit, testimonium perhibetis, quia ab initio mecum estis, perhibebitsanctus, perhibebitis et vos, quia ab initio mecum estis; potestis praedicare quod nostis, quod ut modo non facitis, illius spiritus plenitudo nondum adest vobis. Haec locutus sum vobis, ut non scandalizemini: absque
Abbreviated transcription (Latin):
distantia tanta ẽ. & p̃mioꝵ os eñi
adueniens conuigilantes inuene¬
rit faci& discũbere &transiens
mi nistrabit eis. Illos aũ cũuer¬
bi annonã familie sibi credite
fidelit̃ prudent̃ ꝗ dispensantes
inuenerit supra om̃aq possid&
constitu&. Idẽ. supra om̃a celes¬
tis regni gaudia. ñutiꝗ ut horũ
soli dñm teneant sedut eo habun¬
ne fruant᷑. qui enĩ docti fuerint
fulgebunt splendo firiam̃ti &x qͥ
adiustitiã erudiunt multos quan
stelle in ꝑp&uas et̃nitates. igẽ

Expanded text:
tia, tanta est et praemiorum. Hos enim adveniens, cum vigilantes invenerit, faciet discumbere, et transiens ministrabit eis. Illos autem cum verbi annona familiae sibi creditae, fideliter, prudenterque dispensantes invenerit, supra omnia quae possidet constituet, id est, supra omnia coelestis regni gaudia, non utique ut horum soli domne fruantur. Qui enim docti fuerint fulgebunt quasi splendor firmamenti; et qui ad justitiam erudiunt multos, quasi stel
Abbreviated transcription (Latin):
Id est boni dĩ de quo scriptĩrest
Nemo bonus nisi solus ds̃ Siue
generaliter: siue omniũ bonorũ
emulatores. id est imitatores
fueritis uircutum Sed eg Si
quid pagicnini ꝓpger
iusgiciam Beati.

Expanded text:
Id est, boni Dei, de quo scriptum est: Nemo bonus nisi solus Deus , sive generaliter, sive omnium bonorum aemulatores, id est, imitatores fueritis virtutum. Sed et si quid patimini propter justitiam, beati.
Abbreviated transcription (Latin):
dñm & lominẽ er mediator
di & homines induarũ substan¬
tiarũ coniunctio ostendebat᷑
porro insimilaginẽ conspar¬
sionẽ credentiũ ꝑ aqua bap¬
Nos autẽ moralit̃ munus đo
uitulũ offerim : cũ carnis suꝑ¬
biã uincimus agnũ. cũ in ra¬
tionabiles motus & insipien¬
tes corrigimus. Edũ dum lasci¬
carnis seruamus castitatẽ pa¬
nes azimos si inuia sinceritatis
& ueritatis ambulamus:
optubat iumaculatũ dõ
Hoc est sacrificiũ in maculatũ
erat mundũ apeccatis hoc enĩ

Expanded text:
Deum et hominem, quia mediator Dei et hominis, in duarum substantiarum conjunctione ostendebatur. Porro in similaginis consparsione, credentium per aquam bapNos autem moraliter munus Deo vitulum offerimus, cum carnis superbiam vincimus: agnum cum irrationabiles motus, et insipientes corrigimus: haedum, dum lascicarnis servamus castitatem: panes azymos, si in via sinceritatis et veritatis ambulemus. obtulit immaculatum Deo; » hoc est, sacrificium, immaculatum erat, mundum a peccatis; hoc enim
Abbreviated transcription (Latin):
uigule as ꝑsus inqͥra¬
tos sc̃ipicat ad ecoun¬
dationẽ carris quan¬
to mragis sarquis xp̃i
Si enim carnẽ inquit potest
mundare sanguis taurorũ.
multo amplius anime sordẽ
deleuit sanguis xp̃i & in hac
ipsa hostiarũ diuersitate
ta ẽ ꝓ illis aũ boues & hrrci
iugulabant᷑ & aues & simula
consꝑgebat᷑ Pro nob̵ autẽ
dĩ filius ẽ immolatus nam

Expanded text:
itulae aspersus inquinatos sanctificat ad emundationem carnis, quanto magis sanguis Christi. Si enim carnem, inquit, potest mundare sanguis taurorum, multo amplius animae sordem delevit sanguis Christi, et in hac ipsa hostiarum diversitate, ta est, pro illis autem boves et hirci jugulabantur, et aves, et simila conspergebatur, pro nobis autem Dei Fili
Abbreviated transcription (Latin):
Inuillam ire est labori terreno
inmoderate incumbere : Innego¬
tiationẽ uero ire est actiones
seculariũ lucris inhiare: quia
enim alius intentus labori ter¬
reno alius uero mundi huius ac¬
tionibus deditur misteriũ in car¬
nationis dominice pensare &
secundũ illud uiuere dissimulat
quasi aduillam uel negotiũ per¬
gens uenire ad regis nuptias re¬
cusat. & plerũ quȩ quod est gra¬
uius non nulli uocantis gratiã
non salum respuunt sed &iã per¬
secuntur: unde & subditur.
relaqui uero geruerun
Seruos eius et coniguene

Expanded text:
In villam quippe ire est labori terreno In villam quippe ire est labori terreno immoderate incumbere, in negotiationem vero ire 1637 est actionum saecularium lucris inhiare. Quia enim alius intentus labori terreno, alius vero mundi hujus actionibus deditus, mysterium incarnationis dominicae pensare et secundum illud vivere dissimulat, quasi ad villam vel negotium pergens, venire ad regis nuptias recusat. Et plerumque, quod est gravius, nonnulli vocantis gratiam non solum respuunt, sed etiam persequuntur. Unde et subditur: Reliqui vero tenuerunt servos ejus, et contume
Abbreviated transcription (Latin):
glexerunt. Prandium pa¬
ratum & tauri & altilia occisa uel
permeta foram opes regie intel¬
legantur spiritales uel certe :¬
dogiatum magnitudo & doctri¬
na dĩ lege plenissina sentire po¬
test. Quid intauris uel altilibus
fratres carissimi nisi noui acue¬
teris testamenti patres accipi¬
mus: quid ergo ꝑtauros nisi patres
testamenti ueteris significantur.
Nam dum expermissione legis
acciperant quatenus aduersarios
suos odii recributione ꝑcut erent
ut ita dicam quid aliud quã tau¬
ri erant qui inimicos suos uirtu¬
tis corporee cornu feriebant
quid uero ꝑ altilia nisi patres no¬
ui destamenti figurantur: qui
dum gratiam pinguidinis inter¬
ne percipiunt eternis deside¬
rus innitentes ad sublimia con¬
templationis suȩ pinna suble¬
uantur. Tauri mei & altilia occi¬
sa sunt & omnia parata. ac siaꝑ¬
tius dicatur: patrum preceden¬
dium mortes aspicite & remedia
uitae uestrȩ cogitate: eit habie¬
ruat alius inuillamsu¬
acn alius uero admegoci¬
ationiem suaco

Expanded text:
glexerunt. Prandium paratum, et tauri et altilia occisa, vel per metaphoram opes regiae intelligantur spiritualis, vel certe dogmatum magnitudo et doctrina Dei lege plenissima sentire potest. Quid in tauris vel altilibus, fratres charissimi, nisi Novi ac Veteris Testamenti Patres accipimus. Quid ergo per tauros, nisi Patres Testamenti Veteris significantur, nam dum ex promissione legis acceperant, quatenus adversarios suos odii retributione percuterent, ut ita dicam, quid aliud quam tauri erant, qui inimicos suos virtutis corporeae cornu feriebant. Quid vero per altilia, nisi Patres Testamenti Novi figurantur, qui dum gratiam pinguedinis internae percipiunt, a terrenis desideriis mente ad sublimia, contemplationis suae pinna sublevantur. Tauri mei et altilia occisa sunt et omnia parata, ac si apertius dicatur: Patrum praecedentium mortes aspicite, et remedia vitae vestrae cogitate. Et abierunt, alius in villam suam, alius vero in negotiationem suam.
Abbreviated transcription (Latin):
Et de hoc lapide testimonium
sumit expsalmo ubi scriptũ est.
Hapidẽ quẽ reꝓbauer̃ aedifican¬
tes hic factus ẽ incaput anguli.
quod nequis iudaico sonsu pu¬
tarent de materiali lapide a pro¬
pheta cantatũ: qui inedificati¬
one t̃rene cuius libexdom: con¬
tra hominẽ dispositionẽ: diuino
iudicio conponeret᷑ consulte
addidit uiuũ. adquẽ accedentes
inquiens lapidem uiuum: ut dex p̃o¬
dictũ signific&. quirecte lapis apel¬
latus est : qui in carnẽ ueniens edi¬
ficationis scãe ecclesiae quo hano con¬
firmar& sese inserere dignatus ẽ
uiuus autẽ quidicere potuit . ego
sũ uia ueritas &uita qui ab omini¬
bus reꝓbatus est dicerent: nos non
habemus regẽ : nisi cesarẽ. ado aũ
electus : cum ait ipse . Ego aũ consti¬
tus sum rex habeo. et cet̃ Et ho

Expanded text:
 de lapide testimonium sumit ex psalmo, ubi scriptum est: Lapidem quem reprobaverunt aedificantes, hic factus est in caput anguli . Quod ne quis Judaico sensu putaret de materiali lapide a propheta cantatum, qui in aedificatione terrenae cujuslibet domus contra hominum dispositionem divino judicio imponeaddit, vivum: Ad quem accedentes, inquiens, lapidem vivum, ut de Christo significet, qui recte lapis appellatus est, qui in carne veniens, aedificationi sanctae Ecclesiae, quo hanc confirmaret, sese inserere dignatus est. Vivus autem qui dicere potuit: Ego sum via, veritas et vita . Qui ab hominibus reprobatus est, cum dicerent: Nos non habemus regem, nisi Caesarem . A Deo autem electus, cum ipse ait: Ego autem constitutus sum rex ab eo, et
Abbreviated transcription (Latin):
Cum dicit in itio terrã tu fun¬
dasti dñe ostendit qđ ascĩs
mentib: non potest ab negari.
quia creator ante creaturas suas
sine alico initio cognoscitur exti¬
tisse & intende quia hic opiniones
philo sophorũ mirabili breuitate
destruxit quarũ prima est : mun¬
dum anullo esse creatũ sec unda
sine fine mensurã Sed cũ dicitur
prima illa ꝑ suasio nefanda con¬
uincitur: cum uero ꝓnunciatur
ipsi peribunt : finem eos habere
declarauit ut nullus instellis gen
tili errore consider& cum eas in¬
mutandas ess& sentir& adiec it
om̃a sic post cȩlos mutatos ipsum
dicer& inmaiestatis sue gloria
ꝑmanere: et oconia ut ues¬

Expanded text:
Cum dicit, Initio terram tu fundasti, Domine, ostendit quod a sanis mentibus non potest abnegari, quia Creator ante creaturas suas sine aliquo initio cognoscitur exstitisse. Et intende quia hic opiniones philosophorum mirabili brevitate destruxit; quarum prima est, mundum a nullo esse creatum; secunda, sine fine mansurum. Sed cum dicitur,prima illa persuasio nefanda convincitur; cum vero pronuntiatur, ipsi peribunt, finem eos habere declaravit; ut tili errore, confideret, cum eas immutandas esse sentiret. Quod auomnia, sic, post coelos mutatos, ipsum dicit in majestatis suae gloria permanere. Et omnia, ut ves
Abbreviated transcription (Latin):
baptizat qͥ pec cata ꝑbaptisiũ ñ re¬
laxat Nisi ut p̃cursionis sliȩ ordinẽ
seruans. quinasciturũ nascendo p̃ue¬
nerat baptizaturũ quoꝗ dñm bap¬
tizando p̃uenir& & qui p̃dicando fac¬

Expanded text:
baptizat, qui peccata per baptisma non relaxat, nisi ut praecursionis suae ordinem servans, qui nasciturum nascendo praevenerat, baptizaturum quoque Dominum baptizando praeveniret, et qui praedicando fac
Abbreviated transcription (Latin):
Perignẽ quidẽ dñs utbeatus papa
gregorius exponit apparuit : sed ꝑse
metipsũ locutionẽ interius fec̃ Et neꝗ
ignis dĩ neq ille sonitus fuit : sed ꝑloc
qđ exterius ex hibuit ex pressit hoc
qđ interius gessit. qui enĩ discipulos
& telo succenios: & uerbo eruditos
intus reddidit : soris linguas igneas os¬
tendit in significatione igit᷑ ad motã
elem̃ta ut ignẽ & sonitũ sentirent
corpora Igne uero inuisibili & uoce sine
sonitu docerent corda et aparui¬

Expanded text:
Per ignem quidem Dominus, ut beatus papa Gregorius exponit, apparuit, sed per semetipsum locutionem interius fecit, et neque ignis Deus, neque ille sonitus fuit, sed per hoc, quod exterius exhibuit, expressit hoc quod interius gessit. Qui enim discipulos et zelo succensos, et verbo eruditos intus reddidit, foris linguas igneas ostendit. In significatione igitur admota sunt elementa, ut ignem et sonitum sentirent corpora, igne vero invisibili, et voce sine sonitu docerentur corda. Et apparu
Abbreviated transcription (Latin):
deorũ & asceñdit hicros ola¬
cnã iħs Quod autẽ ꝓpinquante
pascha iħs ascendit hiero solimã
nob̶ ꝓfecto dat exemplũ quanta
animi uigilantia dominicis subici
debeamus imperuis cũ ipse in ho¬
minis infirmitate apparens ea¬
dem ex diuinitatis auctoritate
statuit dec reta custodiat ne
enim putarent. tuiabsq crebris
orationũ bonorũq ac tuũ uictimis
uel flagella euadere uel p̃mia
se posse ꝑcipere &ipse int̃ serui¬
entes ad orandũ immolandũq dĩ
filius ascendit qui ueniens hiero¬
solimã quid ibi gerentes inuenerit
quid ibidem ipse gesserit: uideamꝰ
int̃ ẽptores uendito resq hostiarũ
prũptȩ & pecuniȩ taxatio ui¬
debantꝰ ergo licite uendi intẽplo
q: ad hoc uendebant᷑ ut in eodem
templo offerentur dño Sed no¬
lens ipse dñs aliquit indomo sua
terrene ne gotiationis. nec eius
quidem que honesta putabantꝰ
ex hiberi dispulit negotiatores.
in iustos & foras om̃s simul cũhis
uacantes. uel alio quo lib& scelere

Expanded text:
eorum, et ascendit Hierosolymam Jesus. Quod autem appropinquante Pascha Jesus ascendit Hierosolymam, nobis profecto dat exemplum, quanta animi vigilantia Dominicis subjici debeamus imperiis, cum ipse in hominis infirmitate apparens, eadem quae ex Divinitatis auctoritate statuit decreta custodiat. Ne enim putarent servi, absque crebris orationum bonorumque actuum victimis, vel flagella evadere, vel praemia se posse percipere, et ipse inter servientes, adorandum immolandumque Dei Filius ascendit. Qui veniens Hierosolymam, quid ibi gerentes invenerit, quid ibidem ipse gesserit, videamusinter emptores venditoresque hostiarum prompta esset pecuniae taxatio. Videbantur ergo licite vendi in templo, quae ad hoc emebantur, ut in eodem templo offerrentur Domino. Sed nolens ipse Dominus aliquid in domo sua terrenae negotiationis, ne ejus quidem, quae honesta putaretur, exhiberi. Dispulit negotiatores injustos, et foras omnes simul cum his vacantes, vel alio quolibet scelere
Abbreviated transcription (Latin):
Quia duo denario numero
sol& ꝑ fectio de signari. recte
spiritaliũ chorus ex primitur
foris quidem hominib: dispeo¬
tus sed intus salutaris cibi re¬
pletus Constat enim cophinis
opera seruilia geri solere sed
ipse cophinos panem fracm̃tis
impleuit: qui infirma mundi
ut foctia confunder& elegit
ILla ergo bomures cũ
uidiss ent qd pecerat
turus ẽ tarmuñdũ
Secte quidem dicebant dñm
ꝓph&ã magnũ magne sa¬
lutis prȩconẽ iam mundo fu¬
turũ nam & ipse ꝓph&a se
uocare dignatꝰ ubi ait Quia
ñ capit ꝓph&ã perire extra
hierusalẽ sed nec dũ plena fi¬
de ꝓficiebant qui hunc &iã
đm dicere nesciebant nos
certiori agnitione ueritatis.
& fidei uiuentes mundũq feõ¬

Expanded text:
Quia duodenario numero solet perfectio designari. Recte spiritalium chorus exprimitur, foris quidem hominibus dispectus, sed intus salutari cibo repletus. Constat enim cophinis opera servilia geri solere. Sed ipse cophinos panum fragmentis implevit, qui infirma mundi, ut fortia confunderet, elegit. Illi ergo homines, cum vidissent quod fecerat turus est in mundum. Recte quidem dicebant Dominum prophetam magnum, magnae salutis praeconem, jam mundo futurum. Nam et ipse prophetam se vocare dignatur, ubi ait: Quia non capit prophetam perire extra Hierusalem. Sed nec dum plena fide, proficiebant, quia hunc etiam Deum dicere nesciebant. Nos certiore agnitione veritatis et fidei, videntes mundum,
Abbreviated transcription (Latin):
guac surgens ix perauir
uenci et mara. E xhoc loco
intellegimus qđ om̃s creature
sentiant creatorẽ Quib enim
increpatur & imperatur senti¬
unt imperantẽ non errore he¬
reticorũ qui om̃a putant ani¬
mantia in sensibilia esse. sed ma¬
iestate conditorisq: apud nos
insensibilia illis sensibilia sunt:
gune surgens icperau
et mari et pac¬
ta ẽ tranquillatas magra

Expanded text:
unc surgens, imperavit ventis et mari. Ex hoc loco intelligimus, quod omnes creaturae sentiant creatorem, quibus enim increpatur et imperatur, sentiunt imperantem non errore haereticorum, qui omnia putant animantia insensibilia esse, sed majestate conditoris, quae apud nos insensibilia, illi sensibilia sunt. Tunc surgens, imperavit et mari, et facta est tranquillitas magna
Abbreviated transcription (Latin):
Bene arguuntur qui presente
xp̃o timebant cũ utiq ei ad he¬
reat perire non possit Ergo
confirmauit fidem refudit
tranquillitatẽ uentũ cessare
precepit Nam aquilonẽ non
africũ sed illũ utiq uentũ cui
dictũ est ab angelo michaliel

Expanded text:
bene arguuntur qui praesente Christo timebant, cum utique qui ei adhaereat perire non possit. ergo confirmauit fidem, refudit tranquillitatem, uentum cessare praecepit, non aquilonem non Africum, sed illum utique uentum, cui dictum est ab
Abbreviated transcription (Latin):
igitur filius non est. aẽqualis patri
ꝑ hoc erat iturus ad patrẽ in quo uen¬
turus ẽ uiuos iudicaturus & mor¬
tuos ꝑ illũ uero qđ est equalis patri
nũquã recessit apatre. sed cũ illo ẽ
ubiq totus ꝑdiuinitatẽ quã nullus
contin& locus. agnoscam: geminã
substantiã xp̃i. diuinã scilie& qua
equalis ẽ patri.humanã qua maior
est pater. Vtrũq aut̃ simul ñ duo
sed unus ẽ xp̃s. nescit quat̾nitas sed
trinitas dĩ. Sicut enĩ unus ẽ homo
anima rationalis &xcaro. sic unus est

Expanded text:
igitur Filius non est aequalis Patri, per hoc erat iturus ad Patrem, a quo venturus est vivos judicaturus et mortuos: per illud vero quod est aequalis Patri, nunquam recessit a Patre, sed cum illo est, ubique totus, pari divinitate, quam nullus continet locus. » « Agnoscamus geminam substantiam Christi, divinam scilicet, qua aequalis est Patri; humanam qua major est Pater: utrumque autem simul, non duo, sed unus Christus, ne sit quaternitas, sed Trinitas Deus. Sicut enim unus est homo, anima rationalis et caro, sic unus est
Abbreviated transcription (Latin):
omnib: xp̃m insingulis confitemur.
quis ẽergo ꝑquẽ factus ẽ mundus:
xp̃s ih̃s sed in forma di. quis ẽ sub pon¬
tio pilato crucifixus: xp̃s ihs sed in¬
sorma serui Itẽ de singulis quib: ho¬
mo constat. quis nonẽ derelictus in
inferno xp̃s ihs̃ sed inanima solaquis
resurrecturus triduo iacuit insepul¬
chro. xp̃s ihs̃. sed insola carne. dieitur
ergo & in his singulis xp̃s uerũ haeo
om̃a nonduo ueltres. sed unus ẽ xp̃s.
turae humane gratulandũ est eo qđ
adsũpta a uerbo unigenito ut inmor¬
talis constituetur incelo. Hoc enĩ modo.
serourũ dixit ad patrẽ. Mon ꝓfecto
adillũ ibat quicũ illo erat: sed hoc erat
ire ad illũ & recipere a nob̶ mutare atq
inmortale facere: qđ mortale suscepit
ex nobis. & addexterã constituere pa¬
tris ꝑquod fuit int̾ra ꝓ nobis. Deinde
ipse dñs ihs subiunx̃. et aiuac dixi
uopis piuus quã fiat ut pac
tũ pucrit credatis. Illud utiq

Expanded text:
istum in singulis confitemur. Quis est ergo per quem factus est mundus? Christus Jesus, sed in forma Dei. Quis est sub Pontio Pilato crucifixus? Christus Jeforma servi. Item de singulis quibus homo constat. Quis non est derelictus in inferno? Christus Jesus, sed in anima sola. Quis resurrecturus triduo jacuit in sepulcro? Christus Jesus, sed in carne sola. Dicitur ergo in his singulis Christus; verum haec omnia non duo vel tres, sed unus est Christurae humanae gratulandum est, eo, quod assumpta est a verbo unigenito, ut immortalis constitueretur in coelo. Hoc enim modo se iturum dixit ad Patrem. Non profecto ad illum ibat qui cum illo erat, sed hoc erat ire ad eum, et recipere a nobis mortale, atque immortale facere quod mortale suscepit ex nobis, et ad dextram constituere Patris, per quod fuit in terra pro nobis. Deinde ipse Dominus Jesus subjunxit: Et nunc dixi vobis priusquam fiat, ut cum factum fuerit, credatis. Illud utiq
Abbreviated transcription (Latin):
et megeg Post qui parũ tri¬
huit egenti paruũ accepi & mer¬
cedẽs. Scđm misericordiȩ opera:
unus quisq & prȩmia recipit
eo qui secoiniat in
Benedicgiors depene¬
dicgiorus: eg meget:

Expanded text:
et metet. Id est, qui parum tribuit egenti, parum accipiet mercedis, secundum misericordiae opera unusquisque et praemia recipiet Et qui seminat in benedictionibus de benedictionibus et metet
Abbreviated transcription (Latin):
ergo qđ sedula malorũ cogita¬
tionũ transitu ad tritu atq
are factũ: ne uerbi sem̃ ex¬
cipere ac germinare suffi¬
ciat atq ideo quic quid boni
seminis uicina talis uia con¬
tingit pessime cogitatio¬
nes meas tu conculcatũ ade¬
monib: eripitur qui uolu¬
cres cȩli siue qua cȩlestis
spiritalisq sint nature seu

Expanded text:
ergo cor sedulo malarum cogitationum transitu attritum atque arefactum, ne verbi semen exciperet ac germinare sufficiat. Atque ideo quidquid boni seminis vicina talis viae contingit, pessime cogitationis meatu conculcatum a daemonibus eripitur, qui volucres coeli, sive quia coelestis spirita
Abbreviated transcription (Latin):
Hanc parabolam dñs ideo ꝑse¬
ipsum exponere dignatus est
ut figuratis eloquii ignores¬
significationes in his &iam q ꝑ
sem &ipsum noluit ex planare :
docer& esse querendas sed quia
riam qđ diuersum cor auditorũ
signific& ipse dñs apparuit
satorẽ quẽ nob̵ querendum
reliquit. nullũ melius quã filiũ
intellegere possumus quȩ ex¬
ut seminare sem̃ suum quia
desinu patris quo creature
ñ erat ascensus egrediens ad hoc
uenit inmundũ. ut testimoniũ
ꝑ iber& ueritati unde bene
iuxta euangelistas alios hanc
parabolam dicturus dedo mo
ex isse mare adisse nauẽ cons¬
cendisse ꝑ ibetur. ipsum nimi¬
rũ situicor poris qđ ꝓcessu ser¬
mones insinuansq dñs exposu¬
it pia fide suscipienda sunt
quȩ autẽ tacite nr̃e intelle¬
gentie de reliquid ꝑstringen¬
da s̃ breuit̃ sem̃ qđ secus uiã

Expanded text:
Hanc parabolam Dominus ideo per seipsum exponere dignatus est, ut figurate se loqui innotessignificationes in his etiam, quae per semetipsum noluit explanare, doceret esse quaerendas. Sed quia riam, quod diversum cor auditorum significet, ipse Dominus aperuit. Salvatorem, quem nobis quaerendum reliquit, nullum melius quam Filium Dei intelligere possumus, qui exiit seminare semen suum, quia de sinu patris quo creaturae non erat accessus, egrediens, ad hoc venit in mundum, ut testimonium perhiberet veritati. Unde bene juxta Evangelistas alios, hanc parabolam dicturus, de domo exiisse, mare adiisse, navem conscendisse perhibetur, ipsum nimirum situ corporis, quod processu sermonis insinuans. Quae Dominus exposuit, pia fide suscipienda sunt, quae autem tacitae nostrae intelligentiae dereliquit, perstringenda sunt breviter. Semen quod sec
Abbreviated transcription (Latin):
bebat aures. audiendi audiat
quoties hec ad monitiuncula
uel in euangelio. uel in apoca¬
lypsi iohannis inter ponitur
Myxti cum ess& qđ dicitur
querendũq a nob̵ intentius
ostenditur: In terrogabant
autẽ eũ discipuli ei: quȩ ess&
hȩc parabola miemo put& fi¬
nita mox parabola discipulos.
hec int̃rogasse saluatorẽ sed
marcus ait Cum ess& singu¬
laris in t̃rogauer̃ eũ hi qui
cum eo erant. duodecim para
illis autẽ qui foris sunt inpara¬
bolis om̃a fiunt Ideoq & nos
& discipuli xp̃i intremus in scũ¬
ariũ dĩ. ut intellegamus in no¬
uissima misteriorũ regnidĩ. Nam
qui ad ꝓpinquant pedib: eius
accipiant dedo etrinã illius di¬
centes cũ psalmista reuela ocu¬
los nr̃os . & considerabimus mi¬
rabilia delege tua Recte itaq
inparabolis audiunt & in enig¬
mate qui clausis sensib cordis
neq: intrare. neq cognoscere
ueritatẽ oblici dominicȩ pre¬
ceptionis qui hab& aures audi

Expanded text:
bet aures audiendi audiat. bet aures audiendi audiat. Quoties haec admonitiuncula vel in Evangelio vel in Apocalypsi Joannis interponitur, mysticum esse quod dicitur, quaerendumque a nobis intentius ostenditur. Interrogabant autem eum discipuli ejus, quae esset haec parabola. Nemo putet finita mox parabola discipulos haec interrogasse Salvatorem, sed ut Marcus ait: Cum esset singularis, interrogaverunt eum, hi qui cum eo erant duodecim, paraIllis autem qui foris sunt in parabolis omnia fiunt. Ideoque et nos cum discipulis Christi intremus in sanctuarium Dei, ut intelligamus in novissima mysteriorum regni Dei. Nam qui appropinquant pedibus ejus, accipient de doctrina illius, dicentes cum Psalmista: Revela oculos nostros, et considerabimus mirabilia de lege tua . Recte itaque in parabolis audiunt et in aenigmate, qui clausis sensibus cordis, neque intrare, neque curant cognoscere veritatem, obliti dominicae praeceptionis, Qui habet aures aud
Abbreviated transcription (Latin):
more ꝑetra dicit durũ
& indomitũ corac nullo
uere fidei uomere pene¬
tratũ hoc est umor & radi¬
cẽ seminis qđ iuxta aliam
parabolã ad lampades uir¬
ginũ nutriendas idest amor
& ꝑ seuerantia uirtutis
et aliud cȩcidit in trã
cexctuplũ. Fructũ centu¬
plũ fructũ ꝑfectũ dicit nam
denarius numerus ꝓꝑfectio
actiua enim & contẽplatiua
simul in decalogi mandatis
coniuncta est q in eo & amor
đi & amor seruari ꝓximi iu¬
baur amor quippe đi ad
contẽplatiuã amor uero ꝓximi
ꝑtin& ad actiuã Denarius enĩ
numerus ꝑ seni& ipsa multi¬
plicatus incentenariũ surgit
unde recte ꝑcentenariũ mag¬
na ꝑ fectio designatur Sicut
de illo qui sua ꝓ dño terrena
reliquid dicitur centuplũ
accipi& & uitã &ernã possi¬
debit quia quis quis ꝓđi no¬
mine tẽporalia. adq: terrena
terra ergo bona fructu cen¬
tuplo fecundant᷑ quando
cor docile uirtutũ spiri¬
talia ꝑfectione donatur
Hȩc dicens clamabat. qui ha¬

Expanded text:
recte dicit, durum et indomitum cor, ac nullo verae fidei vomere penetratum. Hoc est autem humor ad radicem seminis quod juxta aliam parabolam, oleum ad lampades virginum nutriendas, id est, amor et perseverantia virtutis. Et aliud cecidit in terram centuplum. Fructum centuplum, fructum perfectum dicit. Nam denarius numerus pro perfeActiva enim et contemplativa vita, simul in decalogi mandatis conjuncta est, quia in eo et amor Dei, et amor servari proximi jubetur. Amor quippe Dei, ad contemplativam, amor vero proximi pertinet ad activam. Denarius autem numerus per semetipsum mutipUnde recte per centenarium magna perfectio designatur, sicut de illo qui sua pro Domino terrena reliquit, dicitur: Centuplum accipiet et vitam aeternam possidebit . Quia quisquis pro Dei nomine temporalia atque terrena Terra ergo bona fructu centuplo fecundatur, quando cor docile virtutum spiritalium perfectione donatur. Haec dicens, clamabat: Qui ha
Abbreviated transcription (Latin):
tũ uł edisseratio scripturarũ uł cer¬
te ecclesiasticoꝵ dogmatũi uarieta¬
tes intellegi pos.s̃. quib ille corda
hominũ ante nuda & frigida quo
xp̃o possessore digna fiant operiuis.
plurica au gͥba sorauer
uesgicnga sua nauia.

Expanded text:
tum, vel edisseratio scripturarum, vel certe ecclesiasticorum dogmatum varietates intelligi possunt, quibus ille corda hominum ante nuda et frigida quo Christo possessore digna fiant, operit. Plurima autem turba straverunt vestimenta sua in via.
Abbreviated transcription (Latin):
Iumen quidem: utriq populo
salutare dĩ id est xp̃s ađo patre
paratur qui tam̃ gloriã magis
isrł cuidiu speratus & ex quo
prȩnuntiatus aduenit gentiũ
uero dicitur esse reuelatio
quarũ mentis oculos ꝓfunda
iam cecitate dimersos neq ulla
spe aduentus dominici erectos
ipse uisitare pariter reuelare
atq inlustrare dignatus est &
bene reuelatio gentiũ israhelis
gloriȩ prȩfertur quia cũ ple¬
nitudo gentiũ introierit tunc
omnis isrł saluus fi&¬

Expanded text:
umen quidem utrique populo salutare Dei, id est, Christus a Deo patre paratur. Qui tantum gloria magis Israel, cui diu speratus, et ex quo praenuntiatius advenit, gentium vero dicitur esse revelatio, quarum mentis oculos profunda jam caecitate demersos, neque ulla spe adventus dominici erectos, ipse visitare, pariter revelare atque illustrare dignatus est. Et bene revelatio gentium, Israelis gloriae praefertur, quia cum plenitudo gentium introierit, tunc omnis Israel salvus fi
Abbreviated transcription (Latin):
tutis deficit: undecima uero
hora est ea ętasq dec repita
uel ueterana dicitur unde &
senes esse insinuent : quos ꝑ fec¬
tiores uocant quia ergo ad uitã
bonã alius in ꝑueritia. alius in
adolescentia alius iniuuentute
alius insenec tute: Alius indecre¬
pita &ate ꝓducit᷑: quasi in diuer¬
sis horis operarii ad uineã uocant᷑¬

Expanded text:
tutis deficit. Undecima vero tutis deficit. Undecima vero hora, aetas est, quae decrepita vel veterana dicitur; unde esenes esse insinuarent, quos profectiores vocant. Quia ergo ad vitam bonam alius in pueritia, alius in adolescentia, alius in juventute, alius in senectute, alius in decrepita aetate perducitur, quasi diversis horis operarii ad vineam vocant
Abbreviated transcription (Latin):
tis gotadie onosi q¬
ui enim
transacto tam longo mundi tem¬
pore ꝓuita sua laborare nec lexe¬
rant quasi tota die otiosi stabant
pensate fr̃s quid in quisiti res¬
pondeant dictũ enim quia nemo
nos condux̃ nullus quippe. ad
eos patri archa. nullus ꝓpheta
uerat & quidem dicere ad laborẽ
nemo nos condux̃. nisi uite nob̃
uias
ias predicauit quidergo
abono opere cessantes in excusa¬
tione nr̃a dicturi sumus qui pene
amatris utero ad finẽ uenimus.
qui uerba uite ab ipsis conabulis
audiuimus. qui ab uberib: sc̃ȩ ec¬
clesiȩ potũ suꝑne p̃dicationis
carnis possumus uero & eandem
diuersitates horarũ &iam ad
unũ quemq hominẽ ꝑȩtatũ mo¬
m̃ta distinguere mane quippe
intellectus nr̃i pueritia ẽ. hora
autẽ tertia ad alescentia intelle¬
gi potest: quia quasi iam sol in
altũ ꝓficit dum caloratis crescit
sexta uero iuuentus est quia
uel ut centro sol figitur. non
qua uel ut sol ab alto des¬
cendit. quia &as acalore iuuen¬

Expanded text:
tis tota die otiosi, qui enim transacto tam longo mundi tempore, pro vita sua laborare neglexerant, quasi tota die otiosi stabant. Pensate, fratres, quid inquisiti respondeant. Dicunt enim, quia nemo nos conduxit, nullus quippe ad eos patriarcha, nullus propheta venerat. Et quid est dicere ad laborem nemo nos conduxit, nisi vitae nobis vias nemo praedicavit. Quid ergo nos a bono opere cessantes, in excusatione nostra dicturi sumus, qui pene a matris utero ad fidem venimus, qui verba vitae ab ipsis cunabulis audivimus, qui ab uberibus sanctae Ecclesiae, potum supernae praedicationis carnis. Possumus vero et easdem diversitates horarum etiam ad unumquemque hominem, per aetatum momenta distinguere. Mane quippe Intellectus nostri pueritia est, hora autem tertia adolescentia intelligi potest. Quia quasi jam sol in altum proficit dum calor aetatis crescit. Sexta vero juventus est, quia velut in centro sol figitur, dum qua velut sol ab alto axe descendit, quia aetas a calore juven
Abbreviated transcription (Latin):
perotis insipieanes
cũ sictis ipsi sapientes
Hoc est dicere miror cum
sapientes sitis tam facile in¬
sipientib: consensisse: & si illos
praua p̃dicantes libent̃ au¬
distis me utilia nob̵ loquentẽ
multo audire debetis: greui
reprehensione ꝑstringit:
quo modo imperetis doctorib
ad qui escant dicendo
sus tixetis enĩ siquis uos
i seruigutẽ rediqrt
Id est illos auditis. & illis ꝓhi¬
betis ob oedientiã qui uos le¬
gis uolunt subdere seruicutẽ
uel suꝑbiȩ sacordotũ qui in
populo iudȩorũ uidebantur
exercere dominatũ
Siquis deuorat Id est siquis
uel conuiuiis uel munerib:
uos ex auriunt: Siquis accipit
Id est siquis dixerit uerbis
ad olationis accipere enim gra¬
tũ habere est accepta enim
illa dicimusq grata nob̵ esse
monstrant᷑ aut certe anobis
accipit: qđ puditas ei : poposcit
sic ut superius dictũ est deuo¬
rat uos in conuiuiis: accipit. in
munerib: uel accipit dicit
rapit unde & ille auesque
rapiunt accipit tres uocant᷑

Expanded text:
fertis insipientes, cum sitis ipsi sapientes. Hoc est dicere, miror cum sapientes sitis, tam facile insipientibus consensisse, et si illos prava praedicantes libenter audistis, me utilia vobis loquentem multo magis audire debetis, brevi reprehensione perstringit, quomodo imperitis doctoribus acquiescant dicendo. Sustinentes enim, si quis vos in servitutem redigit. Id est, illos auditis et illis praebetis obedientiam, qui vos legis volunt subdere servituti, vel superbiae sacerdotum, qui in populo Judaeorum videbantur exercere dominatum. Si quis devorat. Id est, si qui vel conviviis vel muneribus vos exhauriunt. Si quis accipit. Id est, si quis dixerit verbis adulationis. Accipere enim gratum habere est. Accepta enim illa dicimus, quae nobis grata esse monstrantur. Aut certe a vobis accipit, quod cupiditas ejus poposcit, sicut superius dictum est: Devorat vos in conviviis, accipit in muneribus, vel accipit, dicit rapit, unde et illae aves, quae rapiunt, accipitres vocantur.
Abbreviated transcription (Latin):
nouili tatẽ dico Hac si di¬
cer& ignobilẽ rem facio ut
aliquid de generis nobilitatẽ
mihi uindicẽ magna ẽ igno¬
& carnali nobilitate se iact&
ꝗuasi nos ix pirmi pue

Expanded text:
nobilitatem dico. Ac si diceret, ignobilem rem facio, ut aliquid de generis nobilitate mihi vindicem. Magna est ignorrena et carnali nobilitate se jactet. Quasi nos infirmi fue
Abbreviated transcription (Latin):
Quod ingreco dicitur c̃uoopu¬
cñai in nr̃is codicib hoc est ins¬
cripturis diuinis sobrietas ama¬
iorib: int̃praȩtatũ est ab aliis tam̃
eruditis uiris temperantia ponit᷑
quȩ temperantia una ex quat¬
tuor generalib uirtutib: habetur
ergo sapere ad sobrietatẽ: tẽpe¬
rant̃ sapere ẽ hoc est in omnib
q agimus. uelq loquimur aut
sentimus tẽperantiã teneamus

Expanded text:
Quod in Graeco dicitur σωφροσύνη, in nostris codicibus, hoc est in Scripturis divinis, sobrietas a majoribus interpretatum est, ab aliis tamen eruditis viris temperantia ponitur, quae temperantia, una ex quatuor generalibus virtutibus habetur. Ergo sapere ad sobrietatem, temperanter sapere est, hoc est, ut in omnibus quae agimus vel quae loquimur aut sentimus temper