comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
& fidelit̃ deuoti ei grãrum actiones refferrent. : Propt̃ xpĩ ergo caritatem
quae etquanta donatius circa diligentes eum sit nontacent : Non lactantiae
usa. sed ut inuitent audientes ad eius deuotionẽ. nemors xp̃i

Expanded text:
et fideliter devoti, ei gratiarum actiones referrent. Propter Christi ergo charitatem, et fideliter devoti, ei gratiarum actiones referrent. Propter Christi ergo charitatem, quae et quanta dona ejus circa diligentes eum sint, non tacent: non jactantiae causa, sed ut invitent audientes ad ejus devotionem; ne mors Chri
Abbreviated transcription (Latin):
iue ergomente xcidi¬
mus dõ : siue sanum sapimus uob̵: Noc dic̃ quia sielate uel suꝑbe putatur
locutus. quia laudari seuisus ẽ uerũ dicens. do hoc remittendũ: Si autem
non suꝑbe intellegitur. sed adgłam audientium eẽ locutus. corinthiis dic̃ ꝓficere :
Vt tunc sanum sit dictũ audientibus si ita intellegatur. ut dictum ẽ. Siautẽ iactant̃
putetur dictum. uelud in sanum adõ dimittendum : Omnis oni suꝑbia uelud insania
habetur. C¬
aritas enĩ xp̃i urguet nos hoc iudicanter qđ siunus ꝓomnib: mortuus ẽ¬
Quõ xp̃s diligens genus humanũ ut eos redimer& : morti se dedit : Ideo apłi ut uicẽ
ei reddant homines & aliqua parte. ex hortantur ad eius obsequium : Et ut eos
ad trahant. necesse ẽ utuerum sep̃dicare testentur : Aliis praua docentibus:
nec suũ meritũ taceant. ut malorum doctorum poenã designant : Non ergo
elatione mentir haec agebant. sed ut donum xpĩ intelleger&ur ab hominibus

Expanded text:
ive enim mente excedimus, Deo: sive sanum sapimus, vobis. Hoc dicit, quia si elate vel superbe putatur locutus; quia laudare se visus est, verum dicens, Deo hoc remittendum: si autem non superbe intelligitur, sed ad gloriam audientium esse locutus, Corinthiis proficere dicit; ut tunc sanum 183 sit dictum audientibus, si ita intelligatur, ut dictum est: si autem jactanter putetur dictum, velut insanum Deo dimittendum; omnis enim superbia velut insania habetur. Charitas enim Christi urget nos, hoc judicantes, quod si unus pro omnibus mortuus eus diligens genus humanum, ut eos redimeret, morti se dedit; ideo apostoli, ut vicem ei reddant, homines ex aliqua parte exhortantur ad ejus obsequium: et ut eos attrahant, necesse est ut verum se praedicare testentur, aliis prava docentibus; nec suum meritum taceant, ut malorum doctorum poenam designent. Non ergo elatione mentis haec agebant, sed ut donum Christi intelligeretur ab omnibus,
Abbreviated transcription (Latin):
uire conciliauit nos sibi ꝑxpm. et dedit nob̵ ministerium reconciliatio¬
ds̃ erat in xp̃o mundum reconcilians sibi non reputans illidelicta
ipsorum et ponens in nobis uerba reconciliationis proxpõ. Pro quolegationem
fungimur tamquam dõ e hortante ꝑ nos orantes proxpõ reconciliari dõ eun qui
creatoris sui oblita : xpm̃ dnm̃nrũm. desacris sedibus ad terrena uenire dignatus ẽ.
& factum carne inspecie hominis ut forma eẽt hominibus quem ad modum sibi  creatorẽ
suum pacificum facerent : Dr̃ ergo erat in xp̃o : quomodo qͣuasi inuicario autlegato
sicut fuit in ppħtis: Aut aliter non sicut fuit in propitis. sic intellegi potest fuiro
infilio : Filius eni naturaliter legatus ẽ patrisdĩ : Vnde dic̃ : Quia pat̃ inme ẽ & ego
unitas ubinulla ẽ differentia : Ac ꝑ hoc inuicem s̃. quia et imago & similitudo eorũ
aẽ: Vt uidens filium. uidinse dicatur patrem:. Quime uidet uid

Expanded text:
conciliatioDeus erat in Christo, mundum reconcilians sibi, non reputans illis delicta ipsorum, et ponens in nobis verbum reconciliationis pro Christo, pro quo legatione fungimur, tamquam Deo exhortante per nos: orantes pro Christo reconciliari Deo. Eum enim creatoris sui oblita Christum Dominum nostrum de sacris sedibus ad terrena venire dignatus est, 184 et factum carne in specie hominis; ut forma esset hominibus quemadmodum sibi Deum creatorem suum pacificum facerent. Deus ergo erat in Christo. Quomodo? Quasi in vicario aut legato, sicut fuit in prophetis, aut aliter? Non sicut fuit in prophetis sic intelligi potest fuisse et in Filio? Filius enim natunitas, ubi nulla est differentia: ac per hoc invicem sunt; quia et imago et similitudo eorum una est; ut videns Filium, vidisse dicatur Patrem, sicut et i
Abbreviated transcription (Latin):
mortuus ẽ . ut & quiuiut&it non sibuam uiuunt . sed ei qui ꝓ ipsis mortuus ẽ & re¬
surrexit. Quia om̃s necesse ẽ mori causa adae . ꝓ omnib: mortuus ẽ xp̃s̃:
Vt eos a scđa morte liberar&. Ideoq quiuiuunt in corpore scientes x pm̃ mortu¬
ũ eẽ ꝓse. sint ei subditi. profitentes hunc dnm̃.: quia enĩ prodest mors eius. tes¬
timonium ꝑ hibet resurrectio eius : Igit᷑ hic sibi nonuiuit . qui paratus ẽ face
quia xp̃o resurgente amortius. Iam cesscet ineo carnalis natiuntces
cessat infirmitar corporis. Cessat pcessio mortis: Vsq ad crucem suspiuo
fuit infirmitas inxp̃o : Postaut̃ apparuit eẽ qđ non credebat᷑: Sic̃ ipse
alt.: Cum x altaueritis filiũ hominis. tuns cognioscetis quõ ego sum:
cius & meritis refundenda obsequia suNt : Quare siqua est inxp̃o nouce¬

Expanded text:
tus, ut et qui vivunt, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est, et resurrexit. Quia omnes necesse est mori causa Adae, pro omnibus mortuus est Christus; ut eos a secunda morte liberaret; ideoque qui vivunt in corpore, scientes Christum mortuum esse pro se, sint ei subditi, profitentes hunc Dominum. Quia enim prodest eis mors ejus, testimonium perhibet resurrectio ejus. Igitur hic sibi non vivit, qui paratus est quia Christo resurgente a mortuis, jam cessat in eo carnalis nativitas, cessat infirmitas corporis, cessat et passio mortis. Usque ad crucem enim suspicio fuit infirmitatis in Christo: postea autem apparuit esse, quod non credebatur, sicut et ipse ait: Cum exaltaveritis Filium hominis, tunc cognoscetis quoniam ego sum . pro persona ejus et meritis refundenda obsequia sunt. Quare si qua est in C
Abbreviated transcription (Latin):
qr ꝑxp̃m senouata sunt om̃ã : sianĩ aduertunt dignitatem eius: Nouus eni fit
bis quibus prus hõaantum uidebatꝰ : Cũ intellegitur cẽ ds̃: Ut recedene
infirmitate agnos catur diuinitas: Et cessane errore u&eri ꝗ introductas
multorum deorum oppinione ab unius uerdi fide transdixerat genus
ertantur om̃a ad simplicitatis ꝓfessionem unũ dm̃ adoran¬
cia intrinitate O¬
mã autem ex dõ

Expanded text:
ertant dignitatem ejus. Novus enim fit his, quibus prius homo tantum videbatur, cum intelligitur esse Deus: ut recedente infirmitate, agnoscatur divinitas, et cessante errore veteri, qui introducta multorum deorum opinione, ab unius veri Dei fide transduxerat genus humanum, revertantur omnia ad simplicitatis professionem, unum Deum adorantia in Trinitate. Omnia autem ex Deo.
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑbiã reprimit. Sciens quia humilib: ds̃dat grãm. suꝑbis aũ resistit.
Suꝑborum enĩ mens. fructum ñ fac̃dõ dignũ.iue ergomente xcidi

Expanded text:
superbiam reprimit, sciens quia humilibus Deus dat gratiam, superbis autem resistit ; superbiam reprimit, sciens quia humilibus Deus dat gratiam, superbis autem resistit ; superborum enim mens fructum non facit Deo dignum. Sive enim mente excedi
Abbreviated transcription (Latin):
pero inquit et i conscientiis urĩs nos
manifestos eẽ
Manifesta erat puritas eorum corinthus. quia neq aliquan¬
do in adulatione fuerant dep̃hensi. Neq p̃dicatio illorum displicuerat sc̃ĩs.
Nec abaliquo illorum quicquã ut adsolet occulte elicere temptauerat. ut foris sim¬
plices apud turbas. in tus uero inpostores eẽnt : Ideo conscientias illorum pul¬
sat ut ipsi sibimet testes eeñt deueritate eorum. Noniterũ nos co¬
damus uob̵. Quõ superius ueram p̃dicationẽ suã obtestans laudari seuisus ẽ.
Nunc eadem significat ñ ad laudem suam hoc dicere se. sed adeorum głam
ut gaude ant integram sep̃dicationẽ ad didicis se his adnuntiantib:: Si
tes se ab his doctos quisem ꝑ cumdño fuerunt: Ideoq & hic dicit darese his
rationẽ ꝑ quam & ipsi gloriarentur aduersus eos quia płs erat a quo isti didi¬
quidem coactus dic̃. nesilentium eius istis obeet̃. Quiergo incorde głatur.

Expanded text:
Spero autem et in conscientiis vestris Spero autem et in conscientiis vestris manifestos nos esse . Manifesta erat puritas eorum Corinthiis; quia neque aliquando in adulatione fuerant deprehensi, neque praedicatio illorum displicuerat sanctis, nec ab aliquo illorum quidquam, ut adsolet, occulte elicere tentaverant; ut foris simplices apud turbas, intus vero impostores essent. Ideo conscientiam illorum pulsat, ut ipsi sibimet testes essent de veritate eorum. Non iterum nos cdamus vobis. Quoniam superius veram praedicationem suam obtestans, laudare se visus est; idcirco nunc eadem significat, non ad laudem suam hoc dicere se, sed ad eorum gloriam; ut gaudeant integram praedicationem se addidicisse, his annuntiantibus. Setes se ab iis doctos, qui semper cum Domino fuerunt: ideoque hic dicit dare se his rationem, per quam et ipsi gloriarentur adversus eos; quia Apostolus erat, a quo et isti didiquidem coactus dicit, ne silentium ejus istis obesset. Qui ergo in corde gloriatur,
Abbreviated transcription (Latin):
gessit siue bona siue mala. Igitur̃ siiudicante xp̃o unusquisq nrũm fac¬
ta corporis recipi& . non utiq: sinecorpore ad idicabit᷑ bono autmalo: et ñ
dix̃ facta carnis quia carnis uita punienda ẽ semꝑ : sed facta corporis. quia¬
aliquando spĩtalit̃. Aliquando carnalit̃ operatur. Scientes igiturtimort̃
adbonum sensum & uitã. ut aditores eius securi sint depoena futura: et lpse
głaetur in his habens fructum laborum suorũ: quia quorundã prauilo quio di¬
es iudicii dĩ indubium deducitur. Corrumpunt enĩ mores bonos. conloquia
mala. Hominibus suademus ait ut credant. & p̃uideant ne incurrant :¬
& tunc peniteant quando penitentia fructũ non hab&. Do autem mani¬
festi sumus: hoc enim p̃dicabat quod ds̃ iusserat & hoc scire dir̃ ds̃. quod bonum ẽ
Deniq male agentibus dic̃. nesciouos.Spero inquit et in conscientuis urĩs nos
Deniq male agentibus dic̃. nescio uos.

Expanded text:
gessit, sive bona, sive mala. Igitur si judicante Christo; unusquisque nostrum facgessit, sive bona, sive mala. Igitur si judicante Christo; unusquisque nostrum facta corporis recipiet; non utique sine corpore adjudicabitur bono aut malo. Et non dixit; facta carnis; quia carnis vitia punienda semper: sed facta corporis; spiritaliter, aliquando carnaliter operatur. Scientes igitur, timoread bonum sensum et vitam; ut auditores ejus securi sint de poena futura, et ipse glorietur, in his habens fructum laborum suorum; quia quorumdam praviloquio dies judicii Dei in dubium deducitur: Corrumpunt enim mores bonos colloquia mala . Hominibus suademus, ait; ut credant, et provideant, ne incurrant, et tunc poeniteant, quando poenitentia fructum non habet. Deo autem manifesti sumus; hoc enim praedicabat, quod Deus jusserat: et hoc scire dicitur Deus, quod bonum est. Denique male agentibus dicit: Nescio vos. Spero autem et in conscientiis nique male agentibus dicit: Nescio vos.
Abbreviated transcription (Latin):
nonuidetur pere grinari ab eo dicimur. Quando enim nonui demus eum licet prȩ¬
sens sit absentes ab eosumus. Nudemus ergo & consentimus magis peregrina
sens sit. absentes ab eosumus.
udemus ergo & consentimus magis peregrina¬
ri a corpore et p̃sentes eẽ addm̃.
Recte ait audemus habentes enĩ fiditiã
promissionis dĩ et scientes multum ex pedire illic esse quam in scło consentiunt. etoptant
excedere decorpore ut requiescant usq: ad diem resurrectionis sub alta redĩ.
deo enĩ contendimus siue p̃sentes siue peregrinantes placere illi. Id agenddm
dic̃ & bonis operib: insistendum. Vt siue in hacuita adhuc positi. siue ante
tribunal xp̃i p̃sentes placeamus ei : Vnde si disciplina seruetur. ethic etlllic
placebimus ei: quia qui hic plac& illi. illic ñ displicebit Om̃s eñĩ¬
m̃s enĩ nos mani¬
festari oport& ante tribunal xp̃i. ut recipiat unus quisq propria corporis ꝓut

Expanded text:
non videtur, peregrinari ab eo dicimur. Quando enim non eum non videtur, peregrinari ab eo dicimur. Quando enim non eum sens sit, absentes ab eo sumus. Audemus ergo et consentimus magis peregrinasit, absentes ab eo sumus. Audemus ergo et consentimus magis peregrinari a corpore, et praesentes esse ad Deum. Recte ait, audemus; habentes enim fiduciam promissionis Dei, et scientes multum expedire illic esse, quam in saeculo, consentiunt et optant excedere de corpore; ut requiescant usque in diem resurrectionis sub altare Dei. Et ideo contendimus sive praesentes, sive peregrinantes placere illi. Id agendum dicit, et bonis operibus insistendum; ut sive in hac adhuc vita positi, sive ante tribunal Christi praesentes, placeamus ei. Unde si disciplina servetur, et hic et illic ei placebimus; quia qui hic placet, illic non displicebit. Omnes enim nos manifestari oportet ante tribunal Christi ut recipiat unusquisque propria corporis, prout
Abbreviated transcription (Latin):
ic mortale absorb&ur auita. idẽ ut resurgentes suꝑ induamur inmortalitate cum gła
ut poenis agatur.
dictum sensum in die iudicii. Dm̃ ꝑficere dic̃ : quia promisit . & fidelis ẽ dans hinur
rei implende pignus sp̃m. Ipse ẽ enim signaculum adoptionis mraẽ.
Sidentesigit᷑
semꝑ & scientes . quia in habitantes in corpore peregrinamur a dño. ꝑfidẽ eñi ambula¬
mus non ꝑspeciem. CManifestum ẽ quia ꝑfidem cum dño sumus non ꝑp̃sentiã
acꝑhoc peregrinamur nonfide sed specie. Et quare : cum ipse dicat in actib:
apłorũ. In ipso enĩ uiuimus & mouemur & sunus. hoc loco peregrinari nos adño
dicat : siubiq ẽ. quomodo hic ponti peregrinamur adño: Sine dubio ubiq im¬
mo om̃a indõ s̃ ⁊ sed quia sedes dĩ incelis ẽ. et illeͥc semꝑ uidetur. Ideo hic positi ubi

Expanded text:
ic mortale absorbetur a vita, id est, ut resurgentes superinduamur immortalitate cum gloria; ic mortale absorbetur a vita, id est, ut resurgentes superinduamur immortalitate cum gloria; ut poenis agatur. dictum sensum, in die judicii Deum perficere dicit; quia promisit, et fidelis est, dans hujus rei implendae pignus Spiritum; ipse est enim signaculum adoptionis nostrae. Fidentes igitur semper, et scientes quia inhabitantes in 182 hoc corpore, peregrinamur a Domino; per fidem enim ambulamus, non per speciem. Manifestum est quia per fidem cum Domino sumus, non per praesentiam: ac per hoc peregrinamur non fide, sed specie. Et quare, cum idem dicat in Actibus apostolorum: In ipso enim vivimus, et movemur, et sumus ; hoc loco peregrinari nos a Domino dicit? Si ubique est, quomodo hic positi, peregrinamur a Domino? Sine dubio ubique, immo omnia in Deo sunt: sed quia sedes Dei in coelis est, et illic semper videtur; ideo hic positi, ubi
Abbreviated transcription (Latin):
induit : si ltaq si in forma baptismi et traditionis manserimus. ex poliati corpore non¬
nudi inuenimur.: quia in interiore homine habitat xp̃s: Quem cum induti siue spũ
scõ dato nob̵ uidebimur erimus digni suꝑ indui ꝓmissa gła caelesti : In illum enim
decidet ꝓmissa claritas. quem uiderit signum adoptionis habere Na¬
in isto corpore. Idẽ inmortali : ingemescimus grauati eo qđ nolumus exui . sed suꝑ¬
indui. ut cbsorbeatur mortale hoc auita: idẽ sensus ẽ Ideo enimdic̃ graua¬
tos nos passionib: corporis & ipsius mundi tempestatib: postulationẽ ad dm̃
dirigere. ne inmutemur uicti . & in digni efficiamur. Sedut contigerit ecitus
ꝑseuerantes infide. induti inueniamur spũ sc̃õ. qui insubstantia xp̃sẽ: Tuno¬
enim suꝑ indui promissagła poterimus. si exuti corpore non dispoliti as cõspũ fuerimus ⁊¬

Expanded text:
, Christum induunt . Itaque si in forma baptismi et traditionis manserimus, exspoliati corpore,, Christum induunt . Itaque si in forma baptismi et traditionis manserimus, exspoliati corpore,nudi invenimur; quia in interiore homine habitat Christus, quem cum induti, sive Spiritu sancto dato nobis videbimur, erimus digni superindui promissa coelesti gloria. In illum enim decidet promissa claritas, quem viderit signum adoptionis habere. Nain hoc corpore, id est, mortali, ingemiscimus gravati; eo quod nolumus exui, sed superindui; absorbeatur mortale hoc a vita. Idem sensus est, ideo enim dicit gravatos nos passionibus corporis, et ipsius mundi tempestatibus, postulationes ad Deum dirigere, ne immutemur victi, et indigni efficiamur: sed ut contigerit exitus, perseverantes in fide, induti inveniamur sancto Spiritu, qui in substantia Christuenim superindui promissa gloria poterimus, si exuti corpore, non despoliati a sancto Spiritu fuerimus. S
Abbreviated transcription (Latin):
non ẽ ne in tua gła alius pereat : sitam̃ acciderit libenter ferendumẽ. : Terrestrem
enĩ domum. carnẽ hancdic̃ quia mortalis : Vt si dehac disso luti fuerimus. quiaae¬
dificatam inueniemus incaelis domum aet̃nã .: Haec domus corpus in mortale sig¬
nificat : In quo resurgentes semꝑ erimus. cuius forma iam in caelis ẽ indñĩ corpore
declarata.
t enĩ in hoc ingemescimus habita culo nr̃o. qđ decaelo ẽ suꝑ induicupi¬
entes siquidem induti nonnudi inueniamur. Propt̃ cadicit in p̃cibus ingemesci. ut¬
gła ꝓmissa decaelis possit resurgentes induere : Hoc ergo desiderantes insistunt p̃cibus
ne surgentes recepto utiq: corpore nudiidẽ aliena promissa gła inueniantur : hoc
enim opus ẽ ut induta anima corpore dĩ iudicio suꝑ induatur etgloria quae ẽ inmu¬
tatio inclaritatẽ : Mors enim deterra ẽ resurrectio enim decaelis: Sitamen in¬
mutemur ingłam : Alii codices sic habent. si quidem ex poliati nonnudi inueniamur

Expanded text:
non est, ne in tua gloria alius pereat; si tamen acciderit, libenter ferendum est. Terrestrem enim domum carnem hanc dixit, quia mortalis est: ut si de hac dissoluti fuerimus, aedificatam inveniemus in coelis domum aeternam. Haec domus corpus immortale significat, in quo resurgentes, semper erimus, cujus forma jam in coelis est in Domini corpore declarata. Etenim in hoc ingemiscimus habitaculo nostro, quod de coelo est, superindui cupientes; siquidem induti, non nudi inveniamur. Propterea dicit in precibus ingemisci, uomissa de coelis possit resurgentes induere. Hoc ergo desiderantes insistunt precibus; ne resurgentes, recepto utique corpore, nudi, id est, alieni a promissa gloria inveniantur. Hoc enim opus est, ut induta anima corpore, Dei judicio superinduatur et gloria, quae est immutatio in claritatem. Mors enim de terra est, resurrectio vero de coelis; si tamen immutetur in gloriam. Alii codices sic habent: Siquidem exspoliati, non nudi inveniamur:
Abbreviated transcription (Latin):
insemetipsis recipientes.¬
s. Hanc dicit conpensationem esse contempti
dĩ idest turpitudinem & obscenitatem. hȩc est enimprima causa pecca¬
ti. Quid enim peius. quid deterius hoc peccato. quod & diabolum dece¬

Expanded text:
in semet ipsis recipientein semet ipsis recipientes. Hanc dicit compensationem esse contempti Dei, id est, turpitudinem et contaminationem; haec est enim prima causa hujus peccati. Quid enim pejus, quid deterius hoc peccato? Quantum e
Abbreviated transcription (Latin):
inmut auerunt usum naturalem. cum non habeat huiusmodi usum da¬
tum anatura. Igitur superius iam traditos dixerat in inmunditiam.
non tamen qualitatem inmunditiae ipsius operis ostenderat. quod nunc
arat: Similiter autem & masculi relicto naturali usu feminae :
ex arserunt in desiderium sui in inuicem. masculi in masculos turpitu¬
dinem operantes: Nunc manifestauit quomodo demulieribus quod
ter autem &masculi ex arserunt in inuicem indesiderium sui. ostendit
aperte peccatum mulierum: Denique non dixit deuiris quod inmu¬
tauerint naturalem usum in inuicem. quia huiusmodi usus huic pasti
concessus non est: Quid mirum cum hodieque tales mulieres reperi¬
antur. ut sicut illud auiris. ita & hoc amulieribus sit inuentum: Nam
mulieres inter seaccusant. & uirossimiliter. Manifestum est ergo ut
quia ueritatem dĩ inmutauerunt inmendacium. inmutarent &natu¬
ralem usum in eum usum perquem de honestarentur. rei facti mostis
sȩcundae:¬
t compensationem mercedis quam oport& erroris sui

Expanded text:
immutaverunt usum naturae, cum non habeant hujusmodi usum datum a natura? Superius jam traditos dixerat in immunditiam, non tamen qualitates operis immunditiae ipsius ostenderat, pro arat: Similiter autem et masculi, relicto naturali usu feminae, exarserunt in desideriis suis in invicem, masculi in masculos turpitudinem operantes. Nunc manifestavit quomodo, quod superius de ter et masculi, dicens, exarserunt in desiderium sui; ostendit aperte peccatum mulierum. Denique non dixit de viris quod immutaverunt naturalem usum in invicem; quia hujusmodi usus huic parti concessus non est, sed de feminis. Et quid mirum, cum hodieque tales mulieres reperiantur; ut sicut illud a viris, itaque et hoc a mulieribus sit inventum? Denique mulieres inter se accusant, et viri similiter; manifestum est ergo ut qui jam veritatem Dei immutaverunt in mendacium, immutarent et naturalem usum in eum usum, per quem dehonestarentur, rei facti mortis secundaet compensationem mercedis quam oportuit, erroris sui
Abbreviated transcription (Latin):
hortatur. utcumpace ea conferamus perquae inuicem nos ȩdificemus:
ab his quae in fructuo sa sunt & magis contraria dedinanter : Con¬
latio enim potest prodesse : E enim excitans mentem. suta mens
uincendi studium condempnetur: Hocestenim quod paritlitem:
perregenerationem : Etesca opusdĩ est sed non homo propt̃
escam sed esca propter hominem : Multum ergo distat: prop¬
ter quod noli inquit hoc opusdĩ quod p̃clarũ est dissoluere ꝓpt̃
hoc quod humilliumẽ: Hocẽ saluti fratris studere. non curam
esce agere ut fratrem contristes : Beneficium enim dĩ irritum

Expanded text:
hortatur, ut cum pace ea conferamus, per quae invicem nos aedificemus, hortatur, ut cum pace ea conferamus, per quae invicem nos aedificemus, ab iis quae infructuosa sunt et magis contraria declinantes. Collatio enim potest prodesse, est enim excitans mentem; si tamen vincendi studium contemnatur: hoc est enim quod parit litem. per regenerationem. Et esca opus Dei est, sed non homo propter escam, sed esca propter hominem: multum ergo distat; ideo noli, inquit, hoc opus Dei quod praeclarum est, dissolvere propter id, quod humillimum est. Hoc est saluti fratris studere, non curam escae agere, ut fratrem contristes. Beneficium enim Dei irritum
Abbreviated transcription (Latin):
festumẽ quicnemo per escam plac&dõ aut displic&: Sed iustiti¬
a & pax & gaudium inspũscõ ⁊ Hos in regnum dĩ dicit intrare
quiiustitiam sequuntur. sed xpĩanã habentes pacem quã dñs
dedit dicens. Pacem meam do uobis pacem me amrelinquouobir :
exquacoritur gaudium in spũ scõ : Disceptio aũ non hab& gaudiũ
Sicut enim a nobis contristatur : sic& gaud& in nobis: Quienimin
ipsemisitx pm̃ ut redimer& genus humanum : Sicutipse dñr ait :
Quinon honori ficat filium ñ honorificat patrem quimisit illum :
Quiergo plac& dõ probatus ẽ hominibus : Quomodo accepitenim donũ
perquod a ppareat dignusdõ: Itaquequȩ pacis sunt sectemur :
& qua ee dificationis sunt inuicem custodiamus: Quõ disceptatio discor¬
dicm parit Ideoque ut pacificiesse possimus ab intentione eden di
autnonedendi dissimula renos doc& : Aedificationis aũ uiam sequi

Expanded text:
festum est quia nemo per escam placet Deo aut displicet. Sed justitifestum est quia nemo per escam placet Deo aut displicet. Sed justitia, et pax, et gaudium in Spiritu sancto. Hos in regnum Dei dicit intrare, qui justitiam sequuntur, sed christianam habentes pacem, quam Dominus dedit, dicens: Pacem meam do vobis, pacem relinquo vobis ; ex qua oritur gaudium in Spiritu sancto. Disceptatio autem non habet gaudium, Sicut enim ex nobis contristatur, sic et gaudet in nobis. Qui enim inipse misit Christum, ut redimeret genus humanum, sicut ipse Dominus ait: Qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem, qui misit illum . Qui ergo placet Deo, probatus est hominibus. Quomodo? Accepit enim donum, per quod appareat dignus Deo. Itaque quae pacis sunt, sectemur: et quae aedificationis sunt, invicem custodiamus. Quoniam disceptatio discordiam parit, ideoque ut pacifici esse possimus, ab intentione edendi aut non edendi dissimulare nos docet. Aedificationis autem viam sequi
Abbreviated transcription (Latin):
tando enim infirmus apud uistum in mundum est quod putat ñ
edendum: Et quia non hoc superstitionem facit sedtimore suo
uentri &uentes escis & hunc & lanc destru& : Quia non dees ca
aut plac& quisdõ aut displic&: Ideo caritatem sectandam mon &:
qui a nos dr̃ liberare dignatus est: Sicenimait. Dr̃ enim propter
multam caritatem misertus estnrĩ: Quiergo huius beneficu
tuo perdereillum proquo xp̃s mortuus est: Qucntum uale¬
at scclus fratris : exmorte xpĩ cognoscitur : Ita que quiscit quantũ
const& confirmare illum deb& non scandaligar: ut exrefribola
Nocẽ doctrina dominica cum sitbona & salutaris: non deb&per
sem fribolam blasphemari: Blasphematur aũ cuindubitat᷑
reprehendatur reminima. bonum illud suum obfuscat : Taleẽ
species eius : Ideoque illa mon& sectanda: quaereliquis bonis nĩ
Non est enim regnum dĩ esca & potus: Mani¬

Expanded text:
tando enim est infirmus. Apud istum immundum est, quod putat non tando enim est infirmus. Apud istum immundum est, quod putat non edendum: et quia non hoc superstitione facit, sed timore, suo ventri, et venter escis; et hunc et has Deus destruet . Quia non de esca aut placet quis Deo aut displicet; ideo charitatem sectandam monet, qua nos Deus liberare dignatus est; sic enim ait: Deus autem proter charitatem nimiam misertus est nostri . Qui ergo hujus beneficii tuo perdere illum, pro quo Christus mortuus est. Quantum valeat salus fratris, ex morte Christi cognoscitur. 103 Itaque qui scit quantum constet, confirmare illum debet, non scandalizare; ut ex re frivola Hoc est, doctrina Dominica, cum sit bona et salutaris, non debet per rem frivolam blasphemari; blasphematur autem cum dubitatreprehendatur re minima, bonum illud suum offuscat, et species ejus. Ideoque illa monet sectanda, quae bonis reliquis non tollant favorem. Non est enim regnum Dei esca et potus. Mani
Abbreviated transcription (Latin):
Nam quia occisus resurrexit futurus iudex. secteait. Uiuo ego
Quõ in quit non pronobis inuicem reddituri sumus rationem nonnor.
in hacparte que supra scripta est alter alterũ condemnemus:
Ionergo amplius inuitem iudicemꝰ: Id estscientes hoc cessemus
adiscardia: Sed in hoc iudicatem agir neponatis offendiculũ
uel scandalum fratri: Ideo iudicandum mon& quod poss& auc
toritate legis defendi nulli autem fratrũ carnem edeiti fiat
MAanifestum est quia saluatoris beneficio omnia munda sunt.
qui desubiugo legis eruens homines &iustificans. reddiditsta¬
tum pristinum libertatis quidigni sunt uti tota creatura sicut
i plane qui existimat aliquid commune esse illi communeẽ.
siue qui exiudaeo xpĩanus est siue gentilis fidelis putat aliquid¬
liuius modi euitandum Ipseẽ queuinipra in firmũlicit Subi¬

Expanded text:
Nam quia occisus resurrexit futurus judex, recte ait: Vivo ego, Nam quia occisus resurrexit futurus judex, recte ait: Vivo ego, Quoniam, inquit, nos pro nobis invicem reddituri sumus rationem, non nos in hac parte, quae supra scripta est, alterutrum condemnemus. Non ergo amplius invicem judicemus, id est, scientes hoc, cessemus a discordia. Sed in hoc judicate magis, ne ponatis offendiculum fratri, vel scandalum. In eo judicandum monet, quod prosit, quod toritate legis defendi: nulli autem fratrum carnem edenti aut non edenti fiat Manifestum est quia Salvatoris beneficio omnia munda sunt, qui de sub jugo Legis eruens homines et justificans, reddidit statum pristinae libertatis; ut digni sint uti tota creatura, sicut etc. Levit XI, 4. Et plane qui existimat aliquid esse commune, illi commune est. Sive qui ex Judaeo christianus est, sive gentilis fidelis putat esse aliquid tale vitandum, ipse est quem supra infirmum dicit; dubi
Abbreviated transcription (Latin):
uixit & mortuus est &resurrexit ut &uiuorum dominetur &¬
enata est ab auctore facta captiua: Quã dr̃pater neo puseius pe¬
rir&misso filio suo decelis adterras docuit quid faciendoma
cis ut descendens adinferor. quicc in nocens eratoccisus reũ
facer& peccatum : ut quos tenebat apud in feros amitter& ⁊
Qũꝯergo uiuis ostendit uiam salutiraoseobtulit proeir Mor¬
tuos uero liberauit demnfernotam uiuorum quam mortuorũ
dominatur : Experditis enim iterum reformauit sibi illos in
seruor. Tuaũ qui diudicar fratrentuum innon edendo.
auttu quecre spernis fratremtuum inedendo. omnes enimad n¬
stabimus antetribun alxpĩ : Doc& non oportere iudicare
inhacre qui anec cominerurin lege : proterea cũ dm̃ iudicẽ
exp&temus: Scriptumẽ enim: uiuo ego dicit dns qui amihi
fl&t& omnegenu & confitebitur omnir linguadõ: hoc scrip¬
tum est in esaia qui a omnis linguacconstrebitur dõ infidexp

Expanded text:
istus mortuus est, et resurrexit; ut et mortuorum et istus mortuus est, et resurrexit; ut et mortuorum et enata est, ab auctore facta captiva. Quam Deus Pater, ne opus ejus periret, misso Filio de coelis ad terras, docuit quid faciendo macis; ut descendens ad inferos, quia innocens erat occisus, reum faceret peccatum; ut quos tenebat apud inferos, amitteret. Quoniam ergo vivis ostendit viam salutis, ac se obtulit pro eis, mortuos vero liberavit de inferno, tam vivorum quam mortuorum dominatur; ex perditis enim iterum reformavit sibi illos in servos. Tu autem quid judicas fratrem tuum in non edendo? aut tu quare spernis fratrem tuum in edendo? Omnes enim stabimus ante tribunal Christi. Docet non oportere judicare in hac re; tum quia non continetur in Lege, praeterea cum Deum judicem exspectemus. Scriptum est enim: Vivo ego, dicit Dominus, quia mihi flectetur omne genu, et confitebitur omnis lingua Deo . Hoc in Esaia scriptum est; quia omnis lingua confitebitur Deo in fide Christi.
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc ẽ unusque suo consilio remittatur: Quis apit diem dnõ sapit
Nerum est quia qui semper abstin& dõ placere seputat: Et quie
dit dnõ edit: Qui a gratias agit creatori: Et quinon editdn
nonedit & gratias agitdõ: Gratias agit dum fatetur essedĩ
creaturam & bona creata sed sedissimulat: ab ea non condẽnare:
Temo enim nrm̃ sibiuiuit & nemosibi moritur : Sibiuiuer& ali¬
quis si non ager& sublege : At qui freno legis gubernatur non
utiq sibi uiuit sed dõ quilegem dedit. ut secundum uoluntatem
eius uiucctur : & qui moritur simili modo dõmoritur: Ipso enĩ¬
iudice autcoronabitur aut condempnabitur. Siue enim ui¬
uimus dnõ uiuimus siue morimur dñõ morimur.: Idẽ sensus esd
nos dnĩ esse quasi seruos in conditione. & domino redemptoris¬
& unum quem que promerito suotractariꝰ In hocenim xp̃r &¬

Expanded text:
hoc est, unusquisque suo consilio remittatur. Qui sapit diem, Domino sapit. hoc est, unusquisque suo consilio remittatur. Qui sapit diem, Domino sapit. Verum est, quia qui semper abstinens est, Deo placere se putat. Et qui edit, Domino edit. Domino edit; quia gratias agit Creatori. Et qui non edit, Domino non edit, et gratias agit Deo. Gratias agit, dum fatetur Dei esse creaturam, et bonam creatam; sed se dissimulare ab ea, non condemnare. Nemo enim nostrum sibi vivit, et nemo sibi moritur. Sibi 102 viveret aliquis, si non ageret sub Lege: at qui freno Legis gubernatur, non sibi utique vivit, sed Deo qui Legem dedit, ut secundum voluntatem ejus vivat. Et qui moritur, simili modo Deo moritur, quo judice aut coronabitur aut condemnabitur. Sive enim vivimus, Domino vivimus; sive morimur, Domino morimur. Idem est sensus. m est omnes nos Domini esse quasi servos in conditione et Redemptorist unumquemque pro merito suo tractari. In hoc enim Chr
Abbreviated transcription (Latin):
h&: Ad hoc enim facta sunt amnia ut uoluntati subiaceant: Quia do¬
minio humano subiecta sunt.
nt. Genimillum adsumpsit. Ad sump¬
tus est adõ dumadgratiam uocatus est.
debere conserui uoluntate iudicari. cui sin hacparte tradita ñest
Namquia conscientia edat autñ edat: dr̃ iudexẽ cuiusseruus ẽ : Stabit
aũ. potens estenim statuereillum: Stabitinquit dominosuo. propter¬
ecc quianeque sieclat reusest: neque sinon edatculpabilir : sitamendeuo¬
tione hocagat noneuitanr hanc uelud contrariam: Namalius qui¬
Namalius qui¬
difm iudicat dieminterdiem.: Hocẽ alicui plac& interpositis edese:
Nam sunt quidam. qui tertia feria non edendam carnem statuerunt::
Sunt quisab baeis: Suntiterum quia pascha usquead pente costen e¬
dant: Alius aũ iudicat omnem diem: Iste omnem diemiu¬
dicat quinum quitm edit: Unusquisque in suosensu habundat

Expanded text:
bet. Ad hoc enim facta sunt omnia, ut voluntati subjaceant; quia dobet. Ad hoc enim facta sunt omnia, ut voluntati subjaceant; quia dominio humano subjecta sunt. Deus enim illum assumpsit. Assumptus est a Deo, dum ad gratiam vocatus est. debere conservi voluntatem judicare, cui lex in hac parte tradita non est; nam qua conscientia edat, aut non edat, Deus judex est cujus servus est. Stabit autem, potens est enim Deus statuere illum. Stabit, inquit, domino suo, propterea quia neque si edat, reus erit; neque si non edat, culpabilis; si tamen devotione hoc agat, non evitans hanc velut contrariam. Nam alius quidem judicat diem inter diem: hoc est, alicui placet interpositis diebus edere. Nam sunt quidam, qui quarta feria carnem non edendam statuerunt; sunt qui sabbatis, sunt iterum qui a pascha usque ad pentecosten edant. Alius autem judicat omnem diem. Hic omnem diem judicat, qui numquam edit. Unusquisque in suo sensu abundet:
Abbreviated transcription (Latin):
qui sinelege xpm̃ sequebantur. uidebatur econtra licere edere &
perhoc ipsum disceptatione erantintereos. quasa postulus concordiȩ
& saluti studens diuina disputatione au fart ostendens nequeeden¬
ti prodesse apuddm̃ neq ñedenti obeẽ: In firmũ eẽdicit qui propte¬
ea quodiuda ei prohibiti sunttime. tedere : Huncergo uubtremitti
iuditio suones candalum passus a caritate recedat quaequasi mater
Alius enim credit edere omnia.: Hic fidutia lection
quianeque enoch qui primus dõ placuit: Neque noe quindi luuio
solus iustus inuentus est: Neque abra ham ille amicusdĩ aut ceteri
manduc&. Igiturutquia hocputatutille holera ȩdat. Ideo sua¬
dendum non est ut carnemedat necum scrupulo ed at &uideatur
peccare quicpropositum num non custoditttqu
itque quieditnone¬
dentem nonspernat & quinonedit edentem noniuidic& Quiccuo¬
luntatis est edere autnonedere: Acper hoc questio hinc fierinonde¬

Expanded text:
qui sine lege Christum sequebantur, videbatur contra legem licere edere, et per hoc ipsum disceptationes erant inter eos, quas Apostolus concordiae et saluti studens divina disputatione aufert, ostendens neque edenti prodesse apud Deum, neque non edenti obesse. Infirmum esse dicit, qui propterea quod Judaei prohibiti sunt timet edere: hunc ergo vult remitti judicio suo, ne scandalum passus a charitate, quae quasi mater Alius enim credit edere omnia. Hic fiducia lectionis quia neque Enoch, qui primus Deo placuit: neque Noe, qui in diluvio solus justus inventus est: neque Abraham ille amicus Dei, aut Isaacmanducet. Igitur quia hoc putat, ut ille olera edat: ideo suadendum non est, ut carnem edat, ne cum scrupulo edat, et videatur peccare; quia propositum suum non custodit. Itaque qui edit, non edentem non spernat: et qui non edit, edentem non judicet. Quia voluntatis est edere, aut non edere; ac per hoc quaestio hinc fieri non de
Abbreviated transcription (Latin):
Perlegem enim agnitio peccati. perfidem autem abolitio. Ideo se¬
quenda fides est : Quȩ est istalex perquam cognitum dicit esse
peccatum : Et cognitum quomodo: Videmus enim ueteres ĩgno¬
rasse peccatum quia ioseph incarcerem missus est lic& percalum¬
niam. Et pincerna & pistor pharaonis causa peccati: quomodo
ergo latebant peccata : Triplex quidem lex est. ita ut prima pars
desa cramento sit diuinitatis dĩ: Secunda autem. quae congruit
legi naturali quae interdicit peccatum. Tertia uero legis facto¬
rum id est sabbata neo meniae circumcisio. &cẽt. Hec est ergo
lex naturalis quae permoy sen partim auctoritate et formata

Expanded text:
Per legem enim cognitio peccati: per fidem autem abolitio; ideo sequenda fides est. Quae est haec lex, per quam dicit cognitum esse peccatum, et cognitum quomodo? Videmus enim veteres non ignorasse peccatum; quia et Joseph in carcerem missus est, licet per calumniam ; et pincerna et pistor Pharaonis, causa peccati . Quomodo ergo latebant peccata? Triplex quidem lex est; ita ut prima pars de sacramento divinitatis sit Dei: secunda autem quae congruit legi naturali, quae interdicit peccatum: tertia vero factorum, id est, sabbati, neomeniae, circumcisionis, etc. Haec est ergo lex naturalis, quae per Moysen partim reformata, partim auctoritas ejus firmata
Abbreviated transcription (Latin):
Vt ergo scientia fructum haberepossit: caritati sedebet subicere. Siuere
quis diligit dm̃ Hic cognitus ẽ ab ed. hic diligit dm̃ quicaritatis causa
scientiam mitigat. ut prosit fratri proquoxp̃s mortuus est.Necibis
igitur quȩ ido lis immolant ĩ nunc causam ipsam pertractat utos¬
tendat perrationem: scientiam non solum non proficere. caritate contẽpta:
̃: Scimus quia nihil est simula crum & quianulł ds̃ nisi unus:
Verum estꝰ apud xp̃ĩanos enim unus est ds̃: Licet sint quidicantur dii &
domini siue in caelo siue interra: Apaganis enim & sol& luna & sydera
cetera dii caelestes dicuntur: Interra appollinem sco lapium herculem
minerbam deos dicunt & dominos: Nobis tamen unus ds̃ pater¬
ex quo omnia & nos in illo: Omnia enim ex illo quaeq sunt: ubicũq¬
suntꝰ. nos autem cum dicit in illo. descrtitnos aceteris: quicum ex illo sint

Expanded text:
Ut ergo scientia fructum habere possit, charitati se debet subjicere. Si vero Ut ergo scientia fructum habere possit, charitati se debet subjicere. Si vero quis diligit Deum, hic cognitus est ab eo. Hic diligit Deum, qui charitatis causa scientiam mitigat; ut prosit fratri, pro quo Christus mortuus est. De cibis igitur simulacris immolatorum. Nunc causam ipsam pertractat, ut ostendat per rationem scientiam non solum non proficere, charitate contempta, e. Scimus quia nihil est simulacrum, et quia nemo Deus, nisi unus. Verum est; apud christianos enim unus est Deus. Licet sint qui dicantur dii et domini, sive in coelo, sive in terra. A paganis enim et sol et luna et caetera sidera dii coelestes dicuntur: in terra Apollinem, Aesculapium, Herculem, Minervam deos dicunt et dominos. Nobis tamen unus Deus Patet nos in illo. Omnia enim ex illo quaeque sunt, ubicumquEt nos in illo, discrevit nos a caeteris, qui cum ex illo sint;
Abbreviated transcription (Latin):
licet unouo cabulo appelletur : Multis tamen consistit: sine
patientia enim non potest. neque sine humilitate. neq: sine cordis simplicita¬
te : Hiergo inflatierant perscientiam quia nihil est idolum: qui contra
salutem fratrum imperitorum carnes sacrificatores aed ebant:
Scientes licere carnem aedere: & quianihil est idolum. Ideo non con¬
taminari ȩdentem. hi scandalum fratribus erant. caritatem prȩoculis
non habentes: Quia plus eraut carnem contemnere quam fratri scandalũ
Scientia enim illorum destruebat animos imperitorum
putantium eẽ illic apud idolum aliquam gratiam quandoperitiores
fratres inter eẽ illic & non horrere uidebant: Ideo ait: Carita sȩd¬
ficat ut saluti fratrum studentes: scientiae illic legibus non uterentur
cognouit quem admodum oporteat scire: Eosipso
Eosipsos quun scientia gloriam᷑
ostendit nonita cognouisse sicur cognoscendum est: Dumenim caritatẽ
quae mater omnium bonorum est non sectantur: non sciunt sicuto portet:

Expanded text:
licet vocabulo appelletur, multis tamen consistit; sine patientia enim non potest, neque sine humilitate, neque sine cordis simplicitate. Hi ergo inflati erant per scientiam, quia nihil est idolum, qui contsalutem fratrum imperitorum carnes sacrificatorum edebant, scientes licere carnem edere, et quod nihil est idolum, ideo non contaminari edentem, hi scandalum fratribus erant charitatem prae oculis non habelum facere. Scientia enim illorum destruebat animos imperitorum fratrum, putantium esse illic apud idolum aliquam gratiam; quando peritiores fratres interesse illic, et non horrere videbant. Ideo ait: Charitas aedificat; ut saluti fratrum studentes, scientiae illic legibus non uterentur,cognovit quemadmodum oporteat eum scire. Eos ipsos qui in scientia gloriantur, ostendit non ita cognovisse, sicut cognoscendum est. Dum enim charitatem, quae mater omnium bonorum est, non sectantur, non sciunt sicut oportet.
Abbreviated transcription (Latin):
plenũ quia peripsũ omnia qui a cum agnoscitur datur dõ patri
laus perillum quia intellegitur perxpm̃ quasi persapientiamꝰ in
quo saluor facit credentes: Glori a ergo patriperfilium. hoc estam¬
bobur gloria in spũ scõ quia uterque in unagloria est. Gratia dnĩ
quem facti. Iterum reformatisumus gratia eius ut mentibus nr̃is
hereat quia sibeneficiorum eiur memores sumus sempernos tuebit

Expanded text:
plenum; quia per ipsum omnia: qui cum agnoscitur, datur Deo Patri laus per ipsum; quia intelligitur per Christum, quasi per sapientiam suam, in qua salvos fecit credentes. Gloria ergo Patri per Filium, hoc est, ambobus gloria in Spiritu sancto; quia uterque in una gloria est. Gratia Dominquem facti, et iterum reformati sumus gratia ejus, ut mentibus nostris haereat; quia si beneficiorum ejus memores simus, semper nos tuebitur,
Abbreviated transcription (Latin):
extitit abra ham: Vnde ait . circumcisiotua praepucium facta est
Idest gentili similis factus es. non credens in eum qui signo circum cisi
onis promissus est abrahae: Siigitur preputium legis iustitias cus¬
todiat. nonne prȩputium illius incircum cisionem reputabitur: Iusti¬
tia legis fides est xp̃ĩana. sicut alio in loco dicit: Finis legis xp̃s adius¬
titiam omni credenti Unde manifestum est. quia sigentilis credit
inxpm̃. fit filius abrahae. qui pater est fidei
t iudicabit quod

Expanded text:
exstitit Abraham. Unde ait: Circumcisio tua praeputium facta est, id est, gentili similis factus es, non credens in eum qui in signo circumcisionis filius promissus est Abrahae. Si igitur praeputium justitias todiat, nonne praeputium illius in circumcisionem reputabitur? Justitia legis fides est Christiana, sicut alio loco dicit: Finis legis Christus ad justitiam omni credenti . Ideo manifestum est quia si gentilis credat in Christum, fit filius Abrahae, qui pater est fidei. Et judicabit id
Abbreviated transcription (Latin):
est quia fidelis est: propter ea eͬgo tribulantibus proseaderit: nec
patictur tantum in rogari quod tolerare non possit sefaci& ut aut cito
cesset temptatio autsi prolixa fuerit detolerandi uirtutem non dabui

Expanded text:
est; quia fidelis est. Propterea ergo tribulatis pro se aderit, nec est; quia fidelis est. Propterea ergo tribulatis pro se aderit, nec patietur tantum irrogari, quod tolerari non possint: sed faciet, ut aut cito cesset tentatio; aut si prolixa fuerit, det tolerandi virtutem: ali
Abbreviated transcription (Latin):
& dubitarent deeo. dm̃ temptasse dicuntur: Omne enim quod pro¬
batum non habetur: temptatur:. Ideo ut haec temptatio conuellatur.
ad mon& cumterrore: Ut autem humana temptatio illos ad prȩhen¬
dat hortatur: Humana enim temptatio est pp̃ spemdĩ diffidere
dehomine quia uana spes in homine: Vt in necessitate dutp̃s sura
non disperet dedõ: humanum auxilium requirendo. Sicut &iudȩi qui
dubitantes dedõ idolorum adminiculum exorabant. hoc est humanum
auxilium quia dii paganorum terra sunt &culturam illorum humanus error
inuenit: Propter xpm̃ ergo pati humana temptatio. perquam proficitur
apud dm̃ : Fidelis autem ds̃ qui non patiaetur uos temptari super quam po¬
testis. sed faci& cum temptatione &iam prouentum ut possitis tolerare :¬
Ideo fidelem dicit dm̃ qui non patietur uos temptari super id quod potestis.
quia daturum se promis it ds̃ diligentibus se regna caelestia & det necesi

Expanded text:
et dubitarent de eo, Deum tentasse dicuntur. Omne enim quod proet dubitarent de eo, Deum tentasse dicuntur. Omne enim quod probatum non habetur, tentatur; ideo ut haec tentatio convellatur, admonet cum terrore. Ut autem humana tentatio illos apprehendat, hortatur: humana enim tentatio est propter spem Dei diffidere de homine, quia vana spes in homine; ut in necessitate aut pressura non desperet de Deo, humanum auxilium requirendo, sicut et Judaei qui dubitantes de Deo, idolorum adminicula exorabant. Hoc est humanum auxilium; quia dii paganorum terra sunt, et culturam illorum humanus error invenit. Propter Christum ergo pati, humana tentatio est, per quam proficitur apud Deum. Fidelis autem Deus, qui non patietur vos tetestis ferre, sed faciet cum temtatione etiam exitum, ut possitis tolerareIdeo fidelem dicit Deum, qui non patietur vos tentari supra quam potestis; quia daturum se promisit 145 Deus diligentibus se regna coelestia: et ut det necesse
Abbreviated transcription (Latin):
fines seculorum deuenerunt : Fines seculorum nos sumus quia tunc
haec ideo facta noscuntur circa retributionem illorum: Vt nobis
essent exemplo qui postremo futuri seculi eramus in fidexp̃i: Pro
utilitate enim nr̃a gesta sunt ut si terrore horum indĩtimore manseri¬
mus głam illis promissam accipiamus: Si quominis. geminabitur
nobis paena illorum : quia maior notitia legis plus facit reum: Propterca
& qui seputat stare. uideat necadat: Hoc ad eos loquitur. quip̃ sum̃ tes
descientia qualicitum est omnia edere. in firmis fratribus scandalo erant
Etput antesse aliquid profecisse doctrina pseudo a postolorum. deterio¬
rauerant & iudicabant a postolum. cumipsi essent rei: Superbiam
ergo amputant: neperhanc temptentur sicut iudaei temptã sunt & perier̃ :
Temptatio uos non ad prehendat. nisi humana : Hac per hoc detrahentes
a postolo dnm̃ temptare uidentur. quia &tunc cum morsi detraherent

Expanded text:
fines saeculorum devenerunt. Fines saeculorum nos sumus; quia tunc fines saeculorum devenerunt. Fines saeculorum nos sumus; quia tunc haec ideo facta noscuntur circa retributionem illorum, ut nobis essent exemplo, qui postremo saeculo futuri eramus in fide Christi. Pro utilitate enim nostra gesta sunt, ut si terrore horum in Dei timore manserimus, gloriam illis promissam accipiamus: si quominus, geminabitur nobis poena illorum; quia major notitia legis plus facit reum. Propterea t qui se putat stare, videat ne cadat. Hoc ad eos loquitur, qui praesumentes de scientia, qua licitum est omnia edere, infirmis fratribus scandalo erant: et putantes aliquid se proficere doctrina pseudoapostolorum, deterioraverant; et judicabant Apostolum, cum ipsi essent rei. Superbiam ergo amputat, ne per hanc tententur, sicut Judaei tentati sunt, et perierunt. Tentatio vos non apprehendat, nisi humana. Ac per hoc detrahentes Apostolo, Dominum tentare videntur; quia et tunc cum Moysi detraherent,
Abbreviated transcription (Latin):
temus xpm sicut quidam corum temptauerunt &aserpentibus perier̃:
Detra hentes dedõ xpm̃ temptas se dicuntur quia xp̃s erat quiadmor¬
oquebatur: Deniq: nenos in eadem causa inueniamur cõmonet
ne diabolo tradamur cuius serpentes habent figuram: Neq
murmura ueritis sicut quidam exipsis murmur auerunt :
Murmurari ẽ falso adinuicẽ dep̃positis & rectoribus queri.
Quantum i admentem locipertinet. quiaso let murmur fieri & iusta
uex causa Etperierunt ab exterminatore: Hocẽ in locum iudae
conces serunt anticipantes illum: quia tradens xpm̃ exterminatus ẽ
denumero a posto lorum aiudicedo: perhaec exempla ad correptiorẽ
nos uitã pro uocat ut monitis ei aut premium siobedientes fuerimus.
aut propensiorem paenam mereamur in oboedientes : Nonenim est
ambiguum illos peccantes plus subiciendos tormentis. quibus peccantiũ
paene adhoc relataesunt nepeccarent:
contingebant illis. scripta sunt autem ad correptionem nram̃. in quos

Expanded text:
tum, sicut quidam eorum tentaverunt, et a serpentibus perierunt. Detrahentes de Deo Christum tentasse dicuntur; quia Christus erat, qui ad Moyoquebatur. Denique ne nos in eadem causa inveniamur, commonet ne diabolo tradamur, cujus serpentes habent figuram. Neque murmuraveritis, sicut quidam ex ipsis murmuraverunt . Murmurare est falso ad invicem de praepositis et rectoribus queri, quantum ad mentem loci pertinet; quia solet murmur fieri et justa ex causa. Et perierunt ab exterminatore. Hoc est, in locum Judae concesserunt, anticipantes illum; quia tradens Christum, exterminatus est de numero apostolorum a judice Deo. Per haec exempla ad correctiorem nos vitam provocat; ut monitis ejus aut praemium, si obedientes fuerimus, aut propensiorem poenam mereamur inobedientes. Non est enim ambiguum illos peccantes plus subjiciendos tormentis, quibus peccantium poenae ad hoc relatae sunt, ne peccarent. contingebant illis; scripta sunt vero ad correptionem nostram, in quos