comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dum carnẽ ꝓpinquus : in adoleicen¬
cia sua quorundã ꝑsuasione decep¬
tus: cluniacũ sese contulerat. uene¬
rabilis aut̃ par̾ postea qm aliquan¬
diu dissimulauit: eundẽ fr̃em sta¬
tuit ꝑ epłam renocare. Quo dictan¬
te. uenerabilis guillermꝰ fueualł postea
monasterii pͥmus abbas inmenib̃na
scribens: eandem excipiebat epłam:
Erant aũ ambo part̃ sub diuo sedẽ¬
tes ad dictandũ quippe secretius sep¬
tamonasterii egressi fuerant. Subito
aũ mopinatus mb̾ erupit ⁊ is qui
scribebat sic̃ ip̃o referente iliditimꝰ.
cartam repon̾e uoluit. Ad quẽ pat̃
imbre. Cum enĩ undiq plueret. car¬
tam expositam uirtꝰ oꝑuit caritatis:
⁊ que dictabat spłam. scedulã qͦq
parit̃ conseruabat. Et hec qͥdem epsa

Expanded text:
dum carnem propinquus, in adolescendum carnem propinquus, in adolescentia sua quorumdam persuasione deceptus, Cluniacum sese contulerat. Venerabilis autem Pater posteaquam aliquandiu dissimulavit, eumdem fratrem statuit per epistolam revocare. Quo dictante, venerabilis Guillelmus, Rievallis postea monasterii primus abbas, in membrana scribens eamdem excipiebat epistolam. Erant autem ambo pariter sub dio sedentes: ad dictandum quippe secretius septa monasterii egressi fuerant. Subito autem inopinatus imber erupit: et is qui scribebat sicut ipso referente didicimus chartam reponere voluit. Ad quem Paterimbre. Cum enim undique plueret, chartam expositam virtus operuit charitatis, et quae dictabat epistolam, schedulam quoque pariter conservabat. Et haec quidem ep
Abbreviated transcription (Latin):
Sieut enĩ ei mira ⁊ furore fuerat cõ¬
minata: egerat ꝑ malignas incan¬
tatões. ut miser hõ consũptis car¬
nib nec posset mori nec uiuere
sineret᷑. Sepius deniq ⁊ uocis usũ
⁊ sensũ omnẽ corꝑis amutebat.
iterumq redibat. ñ ad uitã. s ad
mortẽ ꝓlixiorẽ crudelit̃ reuotat᷑.
Adclucit᷑ tandẽ hõ ad uirũ dei in
monast̾io demorantẽ: ⁊ ei trage¬
dia miserabilis explicat᷑. Qui ue¬
hement̃ indignans antiqͥ hostis
maliciã. tantũ sibi inxp̃ianũ ho¬
minẽ usurpasse ⁊ uocans duos e
trĩb ante sc̃m altare hoĩem depor¬
tari: ibiq suꝑposito capiti eiꝰ uas¬
culo eucharistiam continente. in
ipsus sacram̃ti uirtute. alesione
xp̃iani iubet demonẽ ꝓhiberi fãc¬
tum est ut p̾cepit: t miserũ homi¬
nem pꝰ tantos crutiatus. sides ꝑfesta
ꝑfecte reddidit sanitati frat̃ ro¬
bertꝰ eiuscẽ sc̃i uiri monachiis. ⁊ secũ¬

Expanded text:
Sicut enim ei in ira et furore fuerat comSicut enim ei in ira et furore fuerat comminata, egerat per malignas incantationes, ut miser homo consumptis carnibus nec posset mori, nec vivere sineretur. Saepius denique et vocis usum, et sensum omnem corporis amittebat; iterumque redibat non ad vitam, sed ad mortem prolixiorem crudeliter revocatus. Adducitur tandem homo ad Virum Dei in monasterio demorantem, et ei tragoedia miserabilis explicatur: qui vehementer indignans, antiqui hostis malitiam tantum sibi in Christianum hominem usurpasse, vocans duos e fratribus, ante sanctum altare hominem deportari, ibique superposito capiti ejus vasculo Eucharistiam continente, in ipsius Sacramenti virtute, a laesione Christiani jubet daemonem prohiberi. Factum est ut praecepit; et miserum hominem, post tantos cruciatus, fides perfecta perfectae reddidit sanitati. bertus, ejusdem sancti Viri monachus et secun
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ oblatõem hostie salutaris: aliquos
etiã fr̃m quoꝵ ampliorẽ nouerat
sc̃itatem. eidem similit̃ subuenire
monebat: Nec uero destitit: doñ¬
consolari. Cirta hoc tempꝰ in regno
gallie. ⁊ finitinis regionib fames
uiualuit: seruoꝵ aut̃ suoꝵ horrea
dñi bñlictio cumulauit: Sicͥdem
usq ad annũ illũ nunꝙͣ eiꝰ laboris
sui annona suffec̾at. Sed ⁊ tunc
quoq pꝰ messem collectã. diligen¬
ter oĩb supputatis: uix usq ad pas¬
chas eam posse suffic̾e estimabãt:
sum aut̃ emere uellent sũptus non
uenderet᷑. Itaq ab ip̃o temꝑe qua¬
dragesimali. pauꝑum ad eosma¬
xima multitudo confluxit. Qui¬
bus erogantes fidelit̃ qd̾ habebãt
dño bñdicente ex molica illa an¬
nona usq ad messem ip̃i pariter
⁊ qui suꝑueniebant pauꝑes ala¬
erit sustentabant᷑. uirũ pauꝑem
non longe amonasfio habitantẽ:
uxor adult̾a malesitiis crutiabat.

Expanded text:
et oblationem hostiae salutaris, aliquos et oblationem hostiae salutaris, aliquos etiam fratrum, quorum ampliorem noverat sanctitatem, eidem similiter subvenire monebat. Nec vero destitit, don 49. Circa hoc tempus in regno Galliae et finitimis regionibus fames invaluit: servorum autem suorum horrea Domini benedictio cumulavit. Siquidem usque ad annum illum nunquam eis laboris sui annona suffecerat. Sed et tunc quoque post messem collectam, diligenter omnibus supputatis, vix usque ad Pascha sibi eam posse sufficere aestimabant. Cum autem emere vellent, sumptus non venderetur. Itaque ipso tempore quadragesimali, pauperum ad eos maxima multitudo confluxit; quibus erogantes fideliter quod habebant, Domino benedicente, ex modica illa annona usque ad messem ipsi pariter, et qui superveniebant pauperes, alacriter sustentabantur. Virum pauperem non longe a monasterio habitantem uxor adultera maleficiis cruciabat.
Abbreviated transcription (Latin):
horrende ꝓfunditatis eum p̃cipitare
parassent ⁊ unde cont̾ritꝰ ita ꝯt̾muit.
s beato petro accurrente ereꝑtus. ni¬
chil sensit deinceps lesionis. Longũ
esset cuncta narrare que suꝑ his qͥ
ex hac uita discesserant. ⁊ eoꝵ feliti¬
tate. seu etiã necessitate diuina ei
gr̃a reuelare ab ipsis iniciis consu¬
euit. unũ tam̃ dixerunt: qd̾ ob fr̃m
cõmonitõem aliqͦtiens etiã ip̃e com¬
memorat: frat̃ qͥdam bone intenti¬
onis s churioris erga cet̾os fratres con¬
u̾sationis. ⁊ minus cõpatiens quã
deberet: in monast̾io defunctus ẽ:
Post pautos aũ dies uiro dĩ apparu¬
it uultu lugubri ⁊ habitu misera
quatuor dilaceratis sese traditum
querebat᷑ Ad qd̾ u̾bum continuo
impulsus ẽ: ⁊ qͣi precipitant̃ expul¬
sus a sacie uiri dei. Qui gͣuius inge¬
miscens pꝰ tergũ eiꝰ clamauit: Preci¬
tetum agat᷑ in ꝓximo mͥ it̾um in no¬
tescas. Et conu̾sus ad oratõem ꝓ eo

Expanded text:
horrendae profunditatis eum praecipitare horrendae profunditatis eum praecipitare parassent: unde territus ita contremuit, sed beato Petro accurrente ereptus, nihil sensit deinceps laesionis. 47. Longum esset cuncta narrare quae super his qui ex hac vita discesserant, et eorum felicitate seu etiam necessitate, divina ei gratia revelare ab ipsis initiis consuevit. Unum tamen dixerim, quod ob fratrum commonitionem aliquoties etiam ipse commemorat. Frater quidam bonae intentionis, sed durioris erga caeteros fratres conversationis, et minus compatiens quam deberet, in monasterio defunctus est. Post paucos autem dies Viro Dei apparuit vultu lugubri et habitu miserabuid sibi esset, quatuor dilaceratis sese traditum querebatur. Ad quod verbum continuo impulsus est, et quasi praecipitanter expulsus a facie Viri Dei. Qui gravius ingemiscens, post tergum ejus clamavit: « Praecitecum agatur, in proximo mihi iterum innotescas. » Et conversus ad orationem pro eo,
Abbreviated transcription (Latin):
tem humili obsecratõe compellat ut
sui misereat᷑: ⁊ opem sͥferat. quam
memorans. crebras suꝑhuiusmͦi
obiurgatões ipsius ⁊ imponens ei
ne forte hec dic̾et temptanseum:
imꝑium eiꝰ reliquit eñ febris: exꝑ¬
tum in semetip̃o qd̾ in cet̾is argue¬
bat Idem cͦq galadriꝰ cum uiclara¬
uaile aligntos iam ꝑag̾e̾t annos:
feruens sp̃n. ⁊ totins boni emulator
ex hac luce migͣuit: Qui añ unam
stre horã mortis turbatꝰ ad momen¬
tumt ⁊ toto corꝑe t̃ribilit̃ motus
infremuit: sed ad pͥstinã statim se¬
renitatẽ reu̾sus. uultu deinceps pla¬
cidissimo expirauit. Noluit aũ clñs
sollicitũ abb̃is animũ: huiꝰ rei cog¬
nitione fraudari. Si quidẽ pꝰ aliqͦt
dies idem galdriꝰ apparens ei in uisu
noctis. cum oĩa erga se ꝓsꝑa esse scis¬
citanti responderet ⁊ in magna sese
gratularet᷑ felicitate locatũ: demũ
aterba illa in morte tamq repenti¬
na cõmotio. Dicebat aut̃ quod eaho

Expanded text:
tem humili obsecratione compellat ut tem humili obsecratione compellat ut sui misereatur, et opem sibi ferat quam cmemorans crebras super hujusmodi objurgationes ipsius, et opponens ei, ne forte haec diceret tentans eum, imperium ejus reliquit eum febris, expertum in semetipso quod in caeteris arguebat. Idem quoque Galdricus cum in Clara-Valle aliquantos jam perageret annos, fervens spiritu, et totius boni aemulator, ex hac luce migravit: qui ante unam fere horam mortis turbatus ad momentum, et toto corpore terribiliter motus infremuit; sed ad pristinam serenitatem reversus, vultu deinceps placidissimo exspiravit. Noluit autem Dominus sollicitum Abbatis animum hujus rei cognitione fraudari. Siquidem post aliquot dies idem Galdricus apparens ei in visu noctis, cum omnia erga se prospera esse sciscitanti reponderet, et in magna sese gratularetur felicitate locatum, demum luerit tam acerba illa in morte, tamque repentina commotio. Dicebat autem quod ea ho
Abbreviated transcription (Latin):
qd̃ ꝑ manũ eius fieri uidit: p̃dictũ
germanũ eiꝰ affuisse guidonẽ. Erat
enĩ eis transit᷑ ꝑ castrũ nantonis ĩ
territorio senonũ. ⁊ iuuenis qͥdam
cuiꝰ pedem fistula occupau̾at: p̃dic¬
ti patris tactũ ⁊ bñdictõem cũ mul¬
ta supplicatõe petebat Signatus
aut̃ statim ꝯualuit: ⁊ pꝰ pautissi¬
mos dies regressi ꝑ idem oppidum
sanũ eum atq incolumen inuene¬
runt. Ceterũ sepeclictꝰ b̃ĩ uiri frat̃.
ne ip̃o quidẽ poterat compẽsci mi¬
racło. qͦ minus increparet eũ. ⁊ p̃¬
sũptionis argueret. qd̾ acqͥeuerit
tangere hoĩem: tanta siqͥdẽ kari¬
tate ꝓ eo sollicitꝰ erat:¬
irta idem tempꝰ accidit ut auũ¬
culus eius galdricus qͥ ⁊ ipse
relo simili. euis mansuetudinem
sicut p̃diximꝰ duris increpationisꝰ
obruebat: grauissimis febribꝰ labora¬
ret: Demũ ingrauescente mordo ip̃a
doloris magnitudine suꝑatus. abba¬

Expanded text:
quod per manus ejus fieri vidit, praedictum quod per manus ejus fieri vidit, praedictum germanum ejus adfuisse Guidonem. Erat enim eis transitus per Castrum-Nantonis in territorio Senonum, et juvenis quidam, cujus pedem fistula occupaverat, praedicti Patris tactum et benedictionem cum multa supplicatione petebat. Signatus autem statim convaluit, et post paucissimos dies regressi per idem oppidum, sanum eum atque incolumem invenerunt. Caeterum saepe dictus beati Viri frater ne ipso quidem poterat compesci miraculo, quominus increparet eum, et praesumptionis argueret, quod acquieverit tangere hominem: tanta siquidem charitate pro eo sollicitus eratirca idem tempus accidit ut avunculus ejus Galdricus, qui et ipse zelo simili ejus mansuetudinem, sicut praediximus, duris increpationibus obruebat, gravissimis febribus laboraret. Demum ingravescente morbo, ipsa doloris magnitudine superatus, Abba
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ utroq brachio amplexatꝰ matre
suã sanꝰ factꝰ est ex ea hora.
rant aut̃ huiꝰ b̾i uiri fr̃es et
filii sp̃uales: mirantes suꝑ his
que audiebant ⁊ uidebant de eo:
Dec tam̃ more carnaliũ ingłam ele-¬
uabant᷑ humanã: s iuuenili eiis
etati. ⁊ noue adhuc ꝯu̾sationi spi¬
rituali sollicitudine metuebant:
In qͦ nimirũ relo galdrutꝰ auunass
eius. ⁊ guido pͥmogenitꝰ fr̃m cet̾os
anteibant: ut ip̃os tanꝙͣ geminoᷤ
quosdã stimulos carnis sue ne gr̃a¬
rum magnitudo eum extolleret.
teneram ueretundiã eiꝰ. calũnam¬
tes etiã benegesta. signa oĩa ad ni¬
chilantes: ⁊ hoĩem mansuetissimũ
nichilq contradicentẽ. frequenter
usq ad latͥmas imꝓperiis ⁊ obpro¬
briis affligentes. Harrare solet
uen̾abił ep̃c lingonensis godesridꝰ.
sc̃i uiri ⁊ ꝓpinquus sanguimne. ⁊ in
conu̾s: ione sotius. ⁊ ex tunc ꝑ oĩa
indiuiduus comes. Primo miracło

Expanded text:
et utroque brachio amplexatus matrem et utroque brachio amplexatus matrem suam, sanus factus est ex ea hora. 45. Erant autem hujus beati viri fratres et filii spirituales mirantes super his quae audiebant et videbant de eo. Nec tamen more carnalium in gloriam elevabantur humanam, sed juvenili ejus aetati, et novae adhuc conversationi, spirituali sollicitudine metuebant. In quo nimirum zelo Galdricus avunculus ejus, et Guido primogenitus fratrum, caeteros anteibant: ut ipsos tanquam geminos quosdam stimulos carnis suae, ne gratiarum mangnitudo eum extolleret, teneram verecundiam ejus, calumniantes etiam bene gesta, signa omnia annihilantes, et hominem mansuetissimum, nihilque contradicentem, frequenter usque ad lacrymas improperiis et opprobriis affligentes. Narrare solet venerabilis episcopus Lingonensis Godefridus, sancti Viri et propinquus sanguine, et conversione socius, et extunc per omnia individuus comes, primo miraculo
Abbreviated transcription (Latin):
unt: duriꝰ arguunt. acrius inueh¬
unitur Qluib breuit simplicit̃q res¬
pondens. facile inquit fac̾e potest
deus: qd̾ diffitile cred̾e uos potestis:
Itaq post serretã oratõem: ad oblatio¬
nem sarrifitii immortatis accedit. Qͦ
festinaret ad eum. Cui etiã post obla¬
tum saiͥficiũ uenienti. cũ latͥmis et
gemitu pect̃a confessus. diuina sac̃¬
menta suscepit ⁊ et duob pꝰ het aut
trib dieb uiuens ⁊ loquens: ea ma¬
xime que p̃ceꝑat abbas sc̃s constitu¬
it sine ulla retractatõe seruari: S
⁊ clisposuit domui sue. ⁊ elemosinas
dedit: ⁊ sic demũ xp̃iam more in bo¬
na spe misccłie dei aĩam exalauit.
a pratis: ⁊ obuiã habuit mu¬
uerem. paruulũ filiũ in brachiis
deportantẽ quẽ delonge attulerat ad
factaq oratõe continuo fignans pu¬
erum ⁊ brachiũ ⁊ manũ eiꝰ. dixit
mulieri. ut uocaret filiũ suũ. uo¬
cauit illa infantẽ. ⁊ ille decurrit:

Expanded text:
unt, durius arguunt, acrius invehunt, durius arguunt, acrius invehuntur. Quibus breviter simpliciterque respondens: « Facile, » inquit, « facere potest Deus, quod difficile credere vos potestis. » Itaque post secretam orationem, ad oblationem sacrificii immortalis accedit. Quo festinaret ad eum. Cui etiam post oblatum Sacrificium venienti cum lacrymis et gemitu peccata confessus, divina Sacramenta suscepit: et duobus post haec aut tribus diebus vivens et loquens, ea maxime quae praeceperat Abbas sanctus, constituit sine ulla retractatione servari. Sed et disposuit domui suae, et eleemosynas dedit: et sic demum Christiano more in bona spe misericordiae Dei animam exhalavit. a pratis, et obviam habuit mulierem parvulum filium in brachiis deportantem, quem de longe attulerat ad factaque oratione continuo signans puerum, et brachium et manum ejus, dixit mulieri ut vocaret filium suum. Vocavit illa infantem, et ille accurrit,
Abbreviated transcription (Latin):
uiter infirmari Qui subito p̃octu¬
patus: amisit penitꝰ intellectũ pa¬
rit̃ ⁊ loquelã. Unde filius eiꝰ iosber¬
tus iunior. et om̃ssimul amiti eo ma¬
gis affligebant᷑ dolore: qd̾ sine confes¬
sione ⁊ uiatico. uir magnificus ⁊
magnifite honoratꝰ obiret. Cutur¬
rit nuntius ad abbatẽ: neq enim
tunt in monast̾i̾o erat. uenit ⁊ in¬
uenit eum iam tͥluo sic iacentem:
Compassus aut̃ hõi s ⁊ motꝰ iacͥmis
filii euis ⁊ simullugentiũ ceteroꝵ.
dit deum Si mͥ creditis. ut eccłiis
restituant᷑ ablata. ⁊ usurpate in
grauamen pauꝑum consuetudines
dimittant᷑: loquet᷑ ad hui. ⁊ suorũ
confessionẽ faciet dilictorum diui¬
na qͦq suscipiet sacramenta deuo¬
tus. Mirant᷑ om̃s. letat᷑ filiꝰ familia
om̃is exultat: quitqͥd p̃cipit hõ dei
firmit̃ ei ꝓmutit᷑ ⁊ implet᷑. Cet̾um
fr̃ eius gerardꝰ ⁊ galdritꝰ auuncłs¬
non parũ territi ⁊ turbati: setre¬
tuis eum suꝑ tali ꝓmissione ꝯueni¬

Expanded text:
viter infirmari. Qui subito praeoccupatus, amisit penitus intellectum pariter et loquelam. Unde et filius ejus Josbertus junior et omnes simul amici eo magis affligebantur dolore, quod sine Confessione et Viatico vir magnificus et magnifice honoratus obiret. Cucurrit nuntius ad Abbatem; neque enim tunc in monasterio erat. Venit, et invenit eum jam triduo sic jacentem. Compassus autem homini, sed et motus lacrymis filii ejus, et simul lugentium caeterorum, dit Deum. Si mihi 1250 creditis, ut ecclesiis restituantur ablata, et usurpatae in gravamen pauperum consuetudines dimittantur; loquetur adhuc, et suorum confessionem faciet delictorum, divina quoque suscipiet Sacramenta devotus. » Mirantur omnes, laetatur filius, familia omnis exsultat; quidquid praecipit Homo Dei, firmiter ei promittitur et impletur. Verum frater ejus Girardus et Galdricus avuncnon parum territi et turbati, secretius eum super tali promissione conveni
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓmissũ fu̾at: ⁊ fateor sic̃ uolui. hed¬
dita qͥppe mͥ sanitas ẽ. amagna et
ꝑicłosa infirmitate: s paulatum ui¬
res corꝑis redierunt. Deusbone qͥd
mͥ boni ꝯtulit infirmitas illa ⁊ ferie
ille: uacatio illa ex ꝑte ad qd̃ uolebã
Nam ⁊ cooꝑabat᷑ necessitati mee to¬
to illo tẽꝑe infirmitatis mee. apud
eum infirmitas eiꝰ: qua ⁊ ip̃e tunc
temꝑis detinebat᷑. Infirmigͦ ambo
totacdie despũali phisica am̃e ꝯfere

Expanded text:
icut volui. Reddita quippe mihi sanitas est a magna et periculosa infirmitate; sed paulatim vires corporis redierunt. Deus bone, quid mihi boni contulit illa infirmitas, feriae illae, vacatio illa? Ex parte id quod volebam! Nam et cooperabatur necessitati meae toto illo tempore infirmitatis meae apud eum infirmitas ejus, qua et ipse tunc temporis detinebatur. Infirmi ergo ambo, tota die de spirituali physica animae confere
Abbreviated transcription (Latin):
dei genttͥcis: duo circũposita. in hono¬
re b̾̃i laurentii mr̃is. ⁊ b̾i bñclicti ab¬
batis. Eadem gͥ hora affuit uiro dei
p̃dicta b̃a uirgo. duob illis stipata
mmnistris: b̃o scilicet laurentio. ⁊ b̃o
bñdicto. Aderant aut̃ in ea serenitate
⁊ suauitate que eos detebat: ⁊ tam
manifeste. ut ex ip̃o introitu cellule.
ꝑsonas quoq discern̾et singłoꝵ. Im¬
ponentesq ei manus ⁊ loca doloris
attactu piissimo lenientes: omẽm ꝓ¬
tinus egritudunẽ depulerunt: Sic¬
catus ẽ enĩ illico flegmatis riuus: et
dolor omius abscessit.
Ium aũ ⁊ ego egrotarẽ aliqnͣdo
in domo nr̃a ⁊ meiã nimium
fatigasset. ⁊ attriuisset inlongum ni¬
mium se ꝓtendens egritudo ⁊ audiẽs
hoc misit ad me frẽm suũ uirũbone.
memorie gerarclũ: mandans me ue¬
nire ad clarauuallem.spondens me
ibi cito aut curandũ aut moriturũ:
Ego uͦ qͣi diuinitꝰ accepta uel oblata

Expanded text:
Dei Geninitricis: duo circumposita, in honoDei Geninitricis: duo circumposita, in honore beati Laurentii martyris, et beati Benedicti abbatis. Eadem igitur hora adfuit Viro Dei praedicta beata Virgo, duobus illis stipata ministris, beato scilicet Laurentio, et beato Benedicto. Aderant autem in ea serenitate et suavitate quae eos decebat, et tam manifeste, ut ex ipso introitu cellulae, personas quoque discerneret singulorum. Imponentesque ei manus, et loca doloris attactu piissimo lenientes, omnem protinus aegritudinem depulerunt. Siccatus est enim illico phlegmatis rivus, et dolor omnis abscessit. 59. Cum autem et ego aegrotarem aliquando in domo nostra, et jam me nimium fatigasset et attrivisset in longum nimium se protendens aegritudo, audiens hoc misit ad me fratrem suum, virum bonae memoriae Gerardum, mandans me venire ad Claram-Vallem, spondens me ibi cito aut curandum, aut moriturum. Ego vero quasi divinitus accepta vel oblata
Abbreviated transcription (Latin):
nauem que se transueheret expet¬
tare. Cunq applicuisset nauis ad
lutus. festinabat ingredi: ⁊ illa ce¬
dens impingebat in aqm usq ter¬
cio ita faciens: tandẽ relicto eo na¬
uis ibat ⁊ ñ reu̾tebat᷑. Intellex̃ aũ
protinuis nec dum tempꝰ sue migratõis
ad esse. Adhuc tñ crescebat dolor. eo utiq
magis molestus: q̃ minꝰ iam eũ spes im¬
minentis exitꝰ solabat᷑. Contigit aũ ad¬
uesꝑascente iã die. ut cet̾is fr̃ib iuxta
consuetudinẽ accedentib ad lestionẽ
collationũ: solus abbas cũ duobꝰ fr̃ib
sͥ assistentib remaneret indiu̾sorio
in qͦ iacebat. Cunq uehementius af¬
fligeretur : ⁊ supra uires dolor extres¬
ceret. aduocans alt̾um etluob: iubet
cuius oratũ ire. Excusantẽ demq et
dicentẽ. ñ sum ego talis orator: obedi¬
entie auctoritate compellit: Itum est
⁊ oratũ ad altaria: que ineadẽ basili¬
caerant tria. Orimũ in honore beate

Expanded text:
navem, quae se transveheret, exspecnavem, quae se transveheret, exspectare. Cumque applicuisset navis ad littus, festinabat ingredi, et illa cedens impingebat in aquam. Usque tertio ita faciens, tandem relicto eo navis ibat, et non revertebatur. Intellexit autem protinus necdum tempus suae migrationis adesse. Adhuc tamen crescebat dolor, eo utique magis molestus, quominus jam eum spes imminentis exitus solabatur. Contigit autem advesperascente jam die, ut caeteris fratribus, juxta consuetudinem accedentibus acollationum, solus Abbas cum duobus fratribus sibi assistentibus remaneret in diversorio in quo jacebat. Cumque vehementius affligeretur, et supra vires dolor excresceret, advocans alterum e duobus, jubet citius oratum ire. Excusantem denique et dicentem, « Non sum ego talis orator; » obedientiae auctoritate compellit. Itum est, et oratum ad altaria, quae in eadem basilica erant tria. Primum, in honore beatae
Abbreviated transcription (Latin):
ad exeqͥas tanti pr̃is. ⁊ ego ipse inter
ceteros affui: qd̃ me qͦq eius digna¬
tio inamicoꝵ num̾o reputaret. Cũ¬
q extremũ iam trahere sp̃m uid̾e̾t᷑.
in excessu m̃tis sue añ tͥbunal dñi
sibi uisus est p̃sentari. Affuit aũt¬
⁊ sathan exadu̾so imꝓbis eũ accusa¬
tionibꝰ pulsans. ubi uͦ ille oĩa fu̾at¬
ꝓsecutꝰ: ⁊ uiro dei ꝓ sua parte dicen¬
dum nichil t̾ritus aut turbatꝰ aitz
fateor ñ sum dignꝰ ego nec ꝓpriis
possum meritis regnũ obtinere ce-¬
lorum. Cet̾um dupptici iure illud
obtinens dñs meus hereditate scili¬
cet patͥs. ⁊ m̾̾to passionis. alt̾o ip̃e
dtentꝰ. alt̾um mͥ donat: ex cuiꝰ dono
iure illud mͥ uenclicans ñ ꝯfundor
ille solutꝰ. ⁊ ho dei in se reu̾sus ẽ. Cũq
ex hoc magis dissolutõem sui corꝑis
imminere sꝑaret: uisio alt̾a longe
dissimilis ẽ secuta. Siquidẽ uelut
innlittore quodã positꝰ: uidebat᷑ sͥ

Expanded text:
ad exsequias tanti Patris. ad exsequias tanti Patris. caeteros adfui, quod me quoque ejus dignatio in amicorum numero reputaret. Cumque extremum jam trahere spiritum videretur, in excessu mentis sue ante tribunal domini sibi uisus est presentari. Affuit autem et Sathan ex aduerso, improbis eum accusationibprosecutus, et Viro Dei pro sua fuit parte dicendum; nihil territus aut turbatus, ait: « Fateor, non sum dignus ego, nec propriis possum meritis regnum obtinere coelorum. Caeterum duplici jure illud obtinens Dcet patris et merito passionis, altero ipse contentus alterum michi donat; cuius dono iure illud michi uindicans non confundor».ille solutus et hex hoc magis dissolutionem sui corporis imminere speraret, visio altera longe dissimilis est secuta. Siquidem velut in littore quodam positus, videbatur sibi
Abbreviated transcription (Latin):
fantulus ẽẽt. ad hui annicłs. sola-
posse cognosc̾e ub̾a cognosceretur:
mat̃ sua bñdicenlũ obtulit uiro
dei gratulabunda ⁊ exultans quod
in domo sua hospitẽ mereret᷑ habe
sitos loqueret᷑: predicti mat̃ infantis
tenens eum ingremio sedebat setus
pedes ipsuis. Accidit aũ ut intloqͤn¬
dum aliqñdo manũ ꝓtend̾e̾t: ⁊ ap¬
prehend̾e eam conabat᷑ infantulꝰ.
Adu̾titur tandẽ conatus paruulicũ
sepuis id fecisset: ⁊ mirantibꝰ unu̾i¬
sis datur ei facultas. ut manũ pos¬
sit app̃hend̾e qmͣ optauit: Cum uero
mira admodum reu̾entia alt̾am
manũ suã supponens. alt̾a tenens
eam detulit ad ossuũ: ⁊ oscl̾atus ẽ
eam. Neq id semel tm̃: s tociens
fiebat. qͦtiens beatã manũ tenere
ꝑmissus est. Infirmabat᷑ aliqnͣdo
hõ dei: ⁊ uelut riuulus quidã fleg¬
matis incessant̃ ab eiꝰ ore fluͤbat:
unde ex hauto corꝑe ulq̃quaq deficiens:
paulominꝰ ad extrema deuenit. Con¬
uenerunt itaq filii ⁊ amicieiꝰ uelut

Expanded text:
al. esset, adhuc anniculus sola posse cognoscere ubera cognosceretur, mater, etc. sua benedicendum obtulit Viro Dei, gratulabunda et exsultans quod in domo sua hospitem mereretur habersitos loqueretur, praedicti mater infantis tenens eum in gremio, sedebat secus pedes ipsius. Accidit autem ut inter loquendum aliquando manum protenderet, et apprehendere eam conabatur infantulus. Advertitur tandem conatus parvuli, cum saepius id fecisset; et mirantibus universis datur ei facultas ut manum possit apprehendere quam optavit. Tum vero mira admodum reverentia alteram manum suam supponens, altera tenens eam, tulit ad os suum, et osculatus est eam. Neque id semel tantum, sed toties faciebat, quoties beatam manum tenere permissus e Dei, et velut rivulus quidam phlegmatis incessanter ab ejus ore confluebat: unde exhausto corpore usquequaque deficiens, paulo minus ad extrema devenit. Convenerunt itaque filii et amici ejus velut
Abbreviated transcription (Latin):
lore ulo totã noctẽ duxissem. sũmo
mane accersitꝰ ille aduenit: ñ tam̃
afferens mͥ quẽ solebat. uultũ com¬
patientis. s qͣi arguentis. Subridẽs
ddientiam certissime int̾pretabar. cau¬
sam ẽẽ alius afflictionis mee: qͥcqͥd

Expanded text:
lore illo totam noctem duxissem, summo lore illo totam noctem duxissem, summo mane accersitus ille advenit, non tamen afferens mihi, quem solebat, vultum compatientis, sed quasi arguentis. Subridens dientiam certissime interpretabar causam esse illius afflictionis meae: « Quid
Abbreviated transcription (Latin):
nrõs. Quod ip̃e auditũ omĩo ꝓhi¬
buit: ⁊ usq ad dñicam qͥnqͣgesi¬
me omẽm mͥ spem reditus ⁊ cona¬
tum int̾ilixit. Acqͥeui facile. cũ qd̃
p̃cipiebatur ⁊ uoluntas ñ ab nue¬
ret: et infirmitas reqͥrere uideret᷑:
Cumaũt uitra clñicam illam sep¬
tueigesime.acarnib quib usq
ad diem illam ip̃o p̃cipience. ⁊ neces¬
sitate cogente uescebar. uellem ab¬
stinere: ⁊ hoc ip̃m ꝓhibuit. Super
quo cum nec mouenti acqͥ escerem.
nͨ rogantẽ audirẽ. nec obeclirem
p̃cipienti: sic uesꝑe illa sabbi abĩ¬
uicem discestimus ille tacitus ad cõple¬
torium. ego adlectum. Et ecce infirmi¬
tatis mee rabies rediuiua. qͣi resũptis
om̃ib iurib pͥstinis cum tanta me
uehementia. ⁊ ferocitate inuadens
corripuit. tantaq malignitate tota
nocte uia. deuastando cruciauit su¬
pra uires sup̃ uirtutẽ. ut de uita des¬
perans. uix saitem usq ad diem. ut
uel semel adhuc loquerer uiro dei.
crederem me uicturũ. Cunq indo¬

Expanded text:
ros. Quod ipse auditum omnino prohibuit, et usque ad Dominicam Quinquagesimae omnem mihi spem reditus, et conatum interdixit. Acquievi facile, cum quod praecipiebatur, et voluntas non abnueret, et infirmitas requirere videretur. Cum autem ultra Dominicam illam Septuagesimae, a carnibus, quibus usque ad diem illam, ipso praecipiente et necessitate cogente, vescebar, vellem abstinere, et hoc ipsum prohibuit. Super quo cum nec monenti acquiescerem, nec rogantem audirem, nec obedirem praecipienti, sic vespera illa sabbati ab invicem 1086 discessimus; ille tacitus, ad Completorium; ego, ad lectum. Et ecce infirmitatis meae rabies rediviva, quasi resumptis omnibus viribus pristinis, cum tanta me vehementia et ferocitate invadens corripuit, tantaque malignitate tota nocte illa devastando cruciavit, supra vires, supra virtutem, ut de vita desperans, vix saltem usque ad diem, ut vel semel adhuc loquerer Viro Dei, crederem me victurum. Cumque in do
Abbreviated transcription (Latin):
utatem: sermo scilicet fecũtlior sapi
sanitatũ Quoꝵ quedã que certa
narratõe dilici qua fide afidelib
mͥ uiris assignata sunt: eadẽ ⁊ ip̃e
legentib resigno:¬
rimũ gͦ signum hoc fuit: quod
in manu serui sui mundo cele¬
bre xp̃c efferit: Cum aliqnͣtosiam
claraualle annos explesset: contigit
uirũ nobilem ⁊ ipsius qͦq scdm car

Expanded text:
litatem ; sermo scilicet fecundior sapienlitatem ; sermo scilicet fecundior sapiensanitatum. Quorum quaedam quae certa narratione didici, qua fide a fidelibus mihi viris assignata sunt, eadem et ipse legentibus resignorimum ergo signum hoc fuit, quod in manu servi sui mundo celebre Christus effecit. Cum aliquantos jam in Clara-Valle explesset annos, contigit virum nobilem, et ipsius quoque s
Abbreviated transcription (Latin):
aut̃. cum ad aliũ uite ⁊ ꝯu̾satõis
ordinẽ infirmitate corꝑis cogeret᷑.
et suc̃ clictũ est necessitas infirmi¬
tatis. et ordo netessitatis. a cõmuni
eum ꝯu̾satõe ꝯuentꝰ. plus solito se¬
questraret: hec pͥma cepit ẽẽ occa¬
sio. ut qͣi hõib de scło expositꝰ qͦrũ
iam ad eum multitudo magna cõ¬
fluebat. ip̃e etiã p̃sentiã suã libe¬
rius eis ac liberalius ꝯmodans. u̾¬
bum uite p̃dicaret. Cunq ⁊ longꝰ
aliq̃n a monast̾io ꝓ causis ecclesie
omunib obedientia traheretur ⁊¬
⁊ qͦcunq ueniret undecunq locu¬
turus de deo silere ñ poss. et agere
que dei sunt ñ cessaret: Sic inbre¬
ui apd̃ hoĩes innotuit ut eccłia dĩ
tam utili membro in corꝑe suo re¬
ꝑto. uti ad qd̾cunq oportebat ñ
dissimularet. Sed ⁊ licet a primo
flore ineuntis etatis fructib sp̃c
lemꝑ habundau̾it. ab hoc tamen
tẽꝑe copiosuis ei addi. ta est sicut
apso dicit manifestatio sp̃e ad uti¬

Expanded text:
ad alium vitae et conversationis ordinem infirmitate corporis cogeretur, et, sicut dictum est, necessitas infirmitatis, et ordo necessitatis a communi eum conversatione conventus plus solito sequestraret, haec prima coepit esse occasio ut, quasi hominibus de saeculo expositus, quorum jam ad eum multitudo magna confluebat, ipse etiam praesentiam suam liberius eis ac liberalius commodans, verbum vitae praedicaret. Cumque et longius aliquando a monasterio pro causis Ecclesiae communibus obedientia traheretur, et quocunque veniret, undecunque locuturus, de Deo silere non posset, et agere quae Dei sunt non cessaret, sic in brevi apud homines innotuit, ut Ecclesia Dei tam utili membro in corpore suo reperto uti ad quodcunque oportebat non dissimularet. Sed et licet a primo flore ineuntis aetatis, fructibus Spiritus semper abundaverit, ab hoc tamen tempore copiosius ei addita est, sicut Apostolus dicit, manifestatio Spiritus ad uti
Abbreviated transcription (Latin):
õĩum qͥ conuen̾ant puerũ clau¬
dum ⁊ mulierẽ claudã ex utero
matͥs sue. signans uir dñi ⁊ at
trectans. amissum alti reddidit.
gredienti deinde claranuallẽ unꝰ
de nr̃is occurrit adducens surdũ
⁊ mutum puerũ qͥ in monast̾io
dieb iam quindecim sc̃i presto¬
labat᷑ aduentum. Nec fraudatꝰ
est a desid̾io ꝓͣuer sidelis. s continuo
ut signatus est recepit auditum.
parit̃ ⁊ loquelam. Et pͥmo quidẽ
iux potuit nomĩare clm̃. ac dem¬
de precipientib nob̾ inuocare cep̃
be uirginis nomen. tandemq so¬
luto penitꝰ oris uincło. recte oĩa
loquebat᷑ ubertim gaudii latͥmas
fundens. Multi ⁊̃ fr̃m qͥ eum no¬
uerant p̾us nͨ audientẽ penitꝰ nec
loquentem. locuti sunt in anrib
eiꝰ ⁊ audier̃t eum ad plenũ u̾ba
oĩa formantẽ. Int̾rogat᷑ aũt qnͣ

Expanded text:
omnium qui convenerant, puerum caecum et mulierem claudam ex utero matris suae signans Vir Domini et attrectans, amissum reddidit agredienti denique Claram-Vallem unus de nostris occurrit, adducens surdum et mutum puerum, qui in monasterio diebus jam quindecim Sancti praestolabatur adventum. Nec fraudatus est a desiderio suo puer fidelis, sed continuo ut signatus est, recepit auditum pariter et loquelam. Et primo quidem vix potuit nominare Deum; ac deinde praecipientibus nobis invocare coepit beatae Virginis nomen: tandemque soluto penitus oris vinculo omnia loquebatur, ubertim gaudii lacrymas fundens. Multi etiam fratrum qui eum noverant prius, nec audientem penitus nec loquentem, locuti sunt in auribus ejus, et audierunt eum ad plenum verba omnia formantem. Interrogatus autem
Abbreviated transcription (Latin):
Adhuc eñi ꝓsequentibꝰ eũ turbis pu¬
ella clauda ⁊ alt̾am manũ habens¬
inualidam. ab utroq incõmodo li¬
berata est corã eis. In castro tornodo¬
rensi eadẽ clie uidentib nob̾ in hos¬
pitio mulier ceta ocło uno ꝑsignũ
crucis illumĩata est. ⁊ exiit magni¬
sicans clm. In eccłia etiã b̾i amiani
sollẽma. reseclisset. obluler̃t puesꝵ

Expanded text:
sequentibus eum turbis, puella clauda et alteram manum invalidam habens, ab utroque incommodo liberata est coram eis. In castro Tornodorensi, eadem die videntibus nobis in hospitio mulier caeca uno oculo per signum crucis illuminata est; et exiit magnificans Deum. In ecclesia etiam beati Aniani solemnia resedisse
Abbreviated transcription (Latin):
lieri simili E ⁊ in eis ꝓbatũ est dili¬
gentia. Adhuc aut̃ in ip̃o loco pu-¬
ella debilis pedibꝰ. ⁊ clauda ex ut̾o
bium hoĩem di deuotõe debita
ꝓsequens innum̾abilis młtitudo
que detota conuenat regione
mulierẽ clauda que plaustro sub¬
ueda fu̾at. uͥ signata ẽ ab eo sius
gdientẽ peilisꝰ gͣtul abtinda rediyx̃.
Ineodem itin̾e dum siluam ingred̾e¬
mur adolescens surdus audicũ et
mulier quedã anussum ab annuis
duodecim alt̾iuis ocłi uisum ꝑma¬
nus eiꝰ impositõem receꝑunt. pre¬
sentib ⁊ uidentibꝰ mftis. Occurren
amiserant singłoꝵ lum̃ adepti
sunt ocłoꝵ. Nec lon ge ꝓcesseram᷑
⁊ ecce concurrentibꝰ tirobis uncdiq
puer clauidꝰ quem attułant ad tac¬
tum b̾i uiri sanatꝰ est. ⁊ li̾e gradi¬
ebatur exultans. Confinium dici¬
tur iuilla nr̃is ꝓxima sinibꝰ ꝑ ꝙͣ¬

Expanded text:
lieri, similique et in eis probatum est dililieri, similique et in eis probatum est diligentia. Adhuc autem in ipso loco puellula debilis pedibus et clauda ex utero bium Hominem Dei, devotione debita prosequens innumerabilis multitudo, quae de tota convenerat regione, mulierem claudam quae plaustro subvecta fuerat, ubi signata est ab eo, suis gradientem pedibus gratulabunda reduxit. In eodem itinere dum silvam ingrederemur, adolescens surdus auditum, et mulier quaedam amissum ab annis duodecim alterius oculi visumnis Dei impositionem receperunt, praesentibus et videntibus multis. Occurrentamiserant, singulorum lumen adepti sunt oculorum. Nec longe processeramus, et ecce concurrentibus turbis undique puer claudus, quem attulerant, ad tactum beati Viri sanatus est, et libere gradiebatur exsultans. Confinium dicitur villa nostris proxima finibus,
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃i. a quibꝰ cistertiensis eccłia sũpsit
exordium. Extat liber usuũ cister¬
ciensium uͥ plemꝰ id descͥptum dili¬
gens lector inueniet. Iuic gͥ ut dictũ
est qͣrta. f&ꝵ. uirũ dñi magna cum
deuotõe suscepunt. Cumnꝙ ĩ hospitio
resedeisset uir quidam cecꝰ uno ͤ cło
ingressus est. ⁊genu flexo misccłiam
precabat᷑. ubilignauit eum ⁊ sacͣtis
digitis cetum tetigit oct̾m. confestĩ
illumĩatꝰ est. ⁊ grãs egit d̾o. factum
est aut̃ post unã horã. cum adues¬
ꝑasceret. eẽtq inclinata iam dies.
egressus est uir b̾s ut signaret in¬
firmos qͥ ꝓforibꝰ expectabant. Pmꝰ
alic conualuit᷑ puer cetꝰ ocło dext.
qui signatꝰ signistrum clandebat
ocłm quo pͥus uidere solebat ⁊ cla¬
re discernens oĩa sciscitantibus
nobis. quicquid ostend̾etur otinuo
respondebat. Id ip̃m trib aliis eod
laborantibꝰ incommnodo ꝑ manum
bernardi sui b̾nficiũ p̃stitit d̾s pu¬
elle uidelicet ⁊ semoriuipo ⁊ mu¬

Expanded text:
tri, a quibus Cisterciensis ecclesia sumpsit exordium. Exstat liber Usuum Cisterciensium, ubi plenius id scriptum diligens lector inveniet. Illic ergo, ut dictum est, quarta feria Virum Domini magna cum devotione susceperunt; cumque in hospitio resedisset, vir quidam caecus uno oculo ingressus est, et genu flexo misericordiam precabatur: ubi vero signavit eum sacris digitis, caecum tetigit oculum, et confestim illuminatus est, et gratias egit Deo. Factum est autem post unam horam, cum advesperasceret, essetque inclinata jam dies, egressus est Vir beatus ut signaret infirmos qui pro foribus exspectabant. Primus illic convaluit puer caecus oculo dextro, qui signatus sinistrum claudebat oculum quo prius videre solebat, et clare discernens omnia sciscitantibus nobis, quidquid ostenderetur continuo respondebat. Id ipsum tribus aliis eodem laborantibus incommodo, per manum Bernardi sui beneficium praestitit Deus; puellae videlicet, et seniori viro et mu
Abbreviated transcription (Latin):
basilicã intrꝯͥuit: nͥ p̃ciosissimꝰ ule
thesaurus latet. uͥ gͥmanigłosi cor¬
pus lauatissimũ reqͥescit. Regreilien
tiuͦ mulier clatida que genib tantũ
⁊ manib gradiebat occurrit inpor¬
ta tenensq uestigia enis. misccłie
uisc̾a miserabili supplicatõe pulsa¬
bat. Cuiꝰ renes ⁊genua signo crucis
edito. uir beatꝰ attrectans elenauit
ris altare misit suis peclib gradien¬
tem. Ipsiꝰ ⁊ eñi nom̃ dum mulier ele¬
uaretur: uniu̾sus qͥ conuen̾at ppłs
inuocabat. Hoc inciuitate illa notis¬
simũ celeberrimũq miracłm fuit.
Oĩb si quidẽ nota erat mulier illa:
⁊ tribꝰ ferme annis ingrabato eam¬
iud̾ant deportari. Hospitatꝰ est aũ
extendit lib̾e ⁊ sanauit. Sic ⁊ ma¬
ne cũ egrederet᷑ simili incõmodo
lab̾anti b̾nficiũ simile manus
contulit b̃ndicta. Ip̃a die chableiã
ꝑtͣnseunti. claudũ puerũ offerebãt.
quẽ sanatũ ꝓtinꝰ ⁊ erectũ inb̾i mar¬

Expanded text:
basilicam introivit, ubi pretiosus ille thesaurus jacet, ubi Germani gloriosi corpus sacratissimum requiescit. Regredienti vero mulier clauda, quae genibus tantum et manibus gradiebatur, occurrit in porta, tenensque vestigia ejus misericordiae viscera miserabili supplicatione pulsabat: cujus renes et genua signo crucis edito Vir beatus attrectans, elevavitris altare misit suis pedibus gradientem. Ipsius etenim nomen, dum mulier elevaretur, universus qui convenerat populus invocabat. Hoc in civitate illa notissimum celeberrimumque miraculum fuit. Omnibus siquidem nota erat mulier illa, et tribus ferme annis in grabato viderant eam deportari. Hospitatus est autem extendit libere, et sanavit. Sic et mane, cum egrederetur, simili incommodo laboranti beneficium simile contulit manus benedicta. Ipsa die Cableiam pertranseunti claudum puerum offerebant, quem sanatum protinus, et erectum in beati Mar
Abbreviated transcription (Latin):
cuuo sui moͥliendo capitis fibͣs
omittit: qui tonsorem diligit.
qui scapulas molliter gestit.
qui flexum gressum imꝑbo¬
nisu distendit ⁊ qui uiros ne¬
gligent̃. at feminas diligentꝰ
onm qualis semꝑ fuerit. nũc
cindenter ostenclit: fabianus
dixt. Consultius facies si salu¬
ti me consulas. ⁊ principum
decreta non contempnas. Sẽs¬
tyburtius dixit. Ego saluti
mee melius non consulo. qm
ut deos deasq contempnens.
esse meum confitear. Corqua¬
tus clixit. Non solum ip̃e xp̃i¬
anus crudelis est. uerum etiã
multos ꝑsuadet ⁊ decipit. ac
docet om̃s deos demones esse.
Ipse aut̃ cur sociis liuis cum

Expanded text:
cinio sui moliendo capitis fimbrias cinio sui moliendo capitis fimbrias committit, qui tonsorem diligit, qui scapulas molliter gestit, qui fluxum gressum imnisu distendit, qui viros negligenter agit, feminas diligentius c enim qualis semper fuerit nunc evidenter ostendet. Fabianus dixit: Consultius facies, si saluti tuae consulens, principum decreta non contemnas. Tiburtius respondit: Ego saluti meae melius non consulo quam ut deos deasque contemnens, esse confitear. Torquatus dixit: Non solum ipse Christianus crudelis est, verum etiam multos persuadet, et decipit, ac docet omnes deos daemones esse; ipse autem cum sociis suis, cum
Abbreviated transcription (Latin):
quatinus sc̃m tyburtium com¬
prehenderent infidelesInqua
comprehusione seip̃m teneri
fecit. ⁊ sunul ad secretarium
duci iudicis seruertal At ubi
introducti sunt: Iabianus p̃¬
fectus dycit ad eum qui se ar-¬
te tradliderat. Quis diceris: At
runt inuictissimi principes.
ut qui sacrificare diis nolu¬
eruit diu̾sis suppli.iis mat̾en¬
tur: Torquatꝰ ait. Hic magisf
meus est ⁊ ip̃e me semper do¬
cuit. Qd hunt uidero facere.
necesse est ut faciam .i ⁊bianꝰ
conu̾sus ad sc̃m tyburtiũ di¬
xit. Audisti qd̃ torquatꝰ asse¬
rat. quid ad ista respondes: Sc̃s
tyburtiꝰ dixit. Torquartꝰ diu
est qd̃ se xp̃ianum ẽẽ mentit᷑.
uirtus enim nom̃ĩs ipsius sc̃i
grauit fert ⁊ moleste.suum
nomen non asuis amatorib
usurpatum. Reuera enĩ uir
illustrissime hoc xp̃ianũ uo¬
cabulum diuine iurtutis ẽ.
sectatorum scilicet xp̃i qͥ uere
philosophati sunt qui uere
rumt. Credisne uir illustrissime
hunc esse xp̃ianu. qui uleno¬

Expanded text:
quatenus orantem S. Tiburtium comquatenus orantem S. Tiburtium comprehenderent infideles. In qua comprehensione seipsum teneri fecit, et simul ad secretarium perduci judicis saevientis. At ubi introducti sunt, Fabianus praefectus dixit ad eum, qui se arte tradiderat: Quis diceris? At runt invictissimi principes, ut qui sacrificare diis noluerint diversis suppliciis macerentur? Torquatus dixit: Hic magister meus est, et ipse me semper docuit: quod hunc videro facere, necesse est ut faciam. 78. Fabianus conversus ad S. Tiburtium dixit: Audisti quid Torquatus asserat? quid ad ista respondes? S. Tiburtius dixit: Torquatus diu est quod se Christianum esse mentitur; virtus enim nominis ipsius sancti graviter fert et moleste, suum nomen non a suis amatoribus usurpari. Revera enim, vir illustrissime, hoc Christianum vocabulum, divinae virtutis est, sectatorum videlicet Christi, qui vere philosophati sunt, qui vererunt. Credisne, vir illustrissime, hunc esse Christianum, qui in leno
Abbreviated transcription (Latin):
munis eos ⁊ blanditiis agens. in
Tunc fecit de eis suggestionem
queri tertio. Cum nulla rati¬
one tormentis compulsi ced̾ent.
loco mundo inter aquas coro¬
nam martyrii celebrarent:
Insidiabantur itaq infideles
fidelibus. ⁊ iniquo furore xp̃i¬
anum non poterant.net no
gaio ep̃o quidam se simulata fi¬
de sociasset licens se esse xp̃ia¬
num. porro hic apostata extite¬
rat fraudulentus in omni ser¬
mone.⁊calliclus in omni com¬
misso. Quid multa ꝰ Oum abe
ato tẏburtio uiro scolatissi¬
mo ⁊nobili.⁊sc̃o frequenter
argueretur.quod capillos su¬
ꝑ apicem frontis tonsoris arte
componeret. quod assidue pas¬
ceret ⁊ludendo pranderet. qd̃
unlicentuis feminarum se as¬
pectibus daret.⁊ quod aieiuni¬
is se ⁊orationibus tolleret:qd̃
somno declitus non interesset
ꝑuigiles in hymius clĩ ducentibꝰ
nocdis: Tum pus his ut dixinuis
abeato tyburuo acriis argue¬
retur simulat se equanimit
mouentem aiciꝑe. ⁊ egit arte

Expanded text:
minis eos et blanditiis agens in minis eos et blanditiis agens in Tunc queri. Cumque nulla ratione tormentis compulsi cederent, i sunt, et in loco mundo inter aquas coronam martyrii celebrarunt. Insidiabantur itaque infideles fidelibus, et iniquo furore vexati christianum non poterant nec nomepiscopo quidam se simulata fide sociasset, dicens se esse Christianum; porro hic apostata exstiterat et erat fraudulentus in omni sermone, et callidus in omni commisso. Quid multa? dum a B. Tiburtio viro scholasticissimo et nobili et sancto frequenter argueretur, quod capillos super apicem frontis tonsoris arte componeret, et quod assidue pasceretur et ludendo pranderet; et quod licentius feminarum se aspectibus daret, et quod a jejuniis se et orationibus tolleret, quod somno deditus non interesset pervigil in hymnis Dei ducentibus noctes; dum pro his, ut diximus, a B. Tiburtio acrius argueretur, simulat se aequanimiter monentem accipere: et egit arte
Abbreviated transcription (Latin):
semienti. Qui iussit eam acol¬
lo ⁊ capillis in arbore excelsa
suspendi. ⁊ subter fumũ exter¬
quilinuo adhiberi. Statim aũt
ut suspensa est. in confessione
dei emisit sp̃m. Illi aũt̃ aufe¬
rentes corpus eius saxo ligauerunt.
⁊ tyberis alueo inmerserunt:
dicentes. ne xp̃iani corpus eius
tollant ⁊fatiant sibi illã deã:
Igitur telebrato martyrio scẽ¬
o sc̃o sebastiano.⁊narrauit ei
qualit̾ martyriũ dñi suscepis¬
set. Qd̃ cum narrasset. sc̃o seba¬
ꝓripuit se tranquilluiꝰ dicens:
femine nos ad coronam marty¬
ad beati pauli confessionen
accessit. Nichilominꝰ ⁊ ipse ier¬
pessus insiclias tentus est. ⁊a po¬
pulo lapidatus mortuus et. et
corpus eius tyberino gurgiti
mancipatum est. die pridie¬
⁊ claulius una cum castorio
rina requirerent:⁊aꝑsetuto¬
ribus tenti sunt ⁊ ad urbis p̾¬
fectum clucti sunt. Erat iudex
fabianus qui eos hortatꝰ est. ad
sacrificandum. ⁊ ꝑ decem lies

Expanded text:
saevienti: qui jussit eam a colsaevienti: qui jussit eam a collo et capillis in arborem excelsam suspendi et subter fumum ex sterquilinio adhiberi. Statim autem ut suspensa est, in confessione Domini emisit spiritum. Illi autem auferentes corpus ejus saxo ligaverunt et Tiberis alveo immerserunt, dicentes: Ne Christiani corpus ejus tollant, et faciant sibi illam deam. 75. Igitur celebrato martyrio s B. Sebastiano, et narravit ei qualiter martyrium Domini suscepisset. Quod cum narrasset S. Sebae S. Tranquillinus, dicens: Feminae ad coronam pad B. Pauli Confessionem accessit: nihilominus et ipse perpessus insidias tentus est, et a populo lapidatus mortuus est, et corpus ejus Tiberino gurgiti mancipatum est. 76. Iteet Claudius una cum Castorio rina requirerent, a persecutoribus tenti sunt, et ad Urbis praefectum perducti. Erat judex Fabianus, qui eos hortabatur ad sacrificandum, et per decem dies
Abbreviated transcription (Latin):
liter unusquisq ad palmam
martyrii uenerit. tantummͦ
explicemus. Beatissima ioe in
apłorum natale dum ad confes¬
sionem petri apłi oraret. ab in¬
sidiantibus paganis artatur
duciturq ad patronum regioĩs
naumatie. ⁊ compellit᷑ martis
statiuntulo quod illic stabat
thuris guitam incendere. Cui
illa respondit. Mulierẽ marti
satrificare compellis. ut osten¬
das martem ur̃am muliebria
delectari. Sed ille impudicissi¬
me ueneri potuit pudorẽ eri¬
pere. michi uero tropheum fi¬
dei infronte portanti non po¬
tuit preualere.Non gͣ meis con¬
tra eum uirib luctor. s dñi
mei iħu xp̃i uirtute confidẽs.
⁊ uos ⁊ illum parit ridendo cõ¬
tempno. Tunc patronus regio¬
nis misit eam incustodiam
obiturissimã. ⁊ quinq clies fe¬
cit net lumen uidere eam. nec
potum nec cibum accipere.
Solum uox euis. qui eã illic
inclauserat auliebat᷑ clicentis:
nisi te libaturam reꝓmiseriᷤ
diis. Sed cum transissent sex
dies: suggesserunt ce ea p̃secto

Expanded text:
liter unusquisque ad palmam martyrii venerit tantummodo explicemus. Beatissima Zoe in Apostolorum natale dum ad Confessionem Petri apostoli oraret, ab insidiantibus paganis arduciturque ad patronum regionis Naumachium, et compellitur Martis statunculo, quod illic stabat, thuris guttam incendere. Iilla respondit: Mulierem Marti sacrificare compellitis, ut ostendatis Martem vestrum mulieribus delectari. Sed ille impudicissimae Veneri potuit pudorem eripere, mihi vero tropaeum fidei in fronte portanti non poterit praevalere. Non enim ego meis contra eum viribus luctor; sed imei Jesu Christi virtute confidens, et vos et illum pariter ridendo contemno. Tunc patronus regionis misit eam in custodiam obscurissimam, et per quinque dies fecit eam nec lumen videre, nec cibum nec potum accipere. Solum vox ejus qui eam illic incluserat audiebatur dicentis: nisi te libaturam repromiseris diis. 74. Sed cum pertransissent sex dies suggesserunt de ea praefecto
Abbreviated transcription (Latin):
fetisset cepit: tenebant illum
parente eius dicentes. ueni et
habe eum seruum: ⁊ oĩa bona
nr̃a traclimus cum eo: quia ip̃m
unitum quem habebam nob̾
Dicit eis.Si ea que uobis clixero
feceritis magni impendã mer¬
cedͤam sanitatis huius.Dicunt
ei parentes eius. Nosmetipsos si
seruos habere digneris contͣire
non possumus.quinmmo ⁊op¬
tamus si ip̃e iudicaueris dignũ
Tunc apprehendens manũ eoꝵ
segregauit eos aturba. ⁊ indi¬
cauit eis uirtutẽ nominiis xp̃i.
Et uidens animũ eoꝵ fixũ for¬
titem in timore dñi: ꝑdux̃ eos
ad papam gaium ⁊ ixit. ue¬
uerabilis papa ⁊ liuine legis
antistes. ecce quos ꝑ me hocdie
referentes. Cerum quia ml¬

Expanded text:
epit ire. Tenebant autem illum parentes ejus dicentes: Veni et habe eum servum et omnia bona nostra tibi tradimus cum eo, quia ipsum unicum, quem habebamus, nobis Dicit eis: Si ea quae vobis dixero feceritis, magni pendam mercedem sanitatis hujus. Dicunt ei parentes ejus: Nosmetipsos si servos habere digneris, contraire non possumus: quin immo et optamus, si ipse judicaveris dignum. Tunc apprehendens manus eorum, segregavit eos a turbis, et indicavit eis virtutem nominis Christi. Et videns animum eorum fixum fortiter in timore Domini, perduxit eos ad papam Caium et dixit: Venerabilis papa ac divinae legis antistes, ecce quos per me hodie referentes. CAPUT XX.