comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
indicat locũ ubi eti potuerint a quo pradermissa sunt transilire : Vt eã quae
dicere intenderat. it a superioribus copular&. tam quã ipsa nullis in ter¬
positis sequerentur: Ac ꝑ hoc intellegitur mattheus ubi ait somno ammo¬
nitos magos nere dirent ꝑherodem & ꝑ aliam uiã regressos in regionẽsuã.
illicpra&ermississe quaelucas narrauit gestacircadũm intemplo. &dicta
asy meone & anna : Vbi rursuslucas p̃termittens profectionẽ in aegyptũ
quam narrat matħ. tam quã continuam contexuit regressionem. adciui¬
tatem natar & h. Si quis cũ uelit unã narrationẽ ex omnibus qua ed exp̃ĩ
natiui tate & in fantia. uel pueritia in utrius que narratione ab alterut
seudicuntur: seu pra&ermittuntur ordinare sic potest:
p̃i aũ generatio sicerat. Euit indiebus herodis regisiudaȩȩ sacerdos
quidam nomine Zacharias deuiceabia. & uxor illi defiliaibus aaron. &

Expanded text:
indicat locum, ubi ea potuerit, a quo praetermissa sunt, transilire, ut ea quae indicat locum, ubi ea potuerit, a quo praetermissa sunt, transilire, ut ea quae dicere intenderat ita superioribus copularet, tamquam ipsa nullis interpositis sequerentur. ac per hoc intellegitur Mattheus, ubi ait somnio admonitos magos, ne redirent per Herodem, et per aliam uiam regressos in regionem suam, illic praetermisisse quae Lucas narrauit gesta circa dominum in templo et dicta a Symeone et Anna, ubi rursus Lucas praetermittens profectionem in Aegyptum, quam narrat Mattheus, tamquam continuam contexuit regressionem ad ciuitatem Nazareth. Si quis autem nelit unam narrationem ex omnibus quae de Christi natiuitate et infantia uel pueritia in utriusque narratione ab alterutro seu dicuntur seu praetermittuntur, ordinare sic potest: Christi autem generatio sic erat. fuit in diebus Herodis regis Iuda sacerdos quidam nomine Z
Abbreviated transcription (Latin):
ciuitate nazar& h. qua e omnialucastac&. Necideo contrarium
uideri potest quod uel hic dicit quod ille pr& ermittit. uel ille commemo¬
rat. qua eistenondicit: Sed queritur quando potuerunt fieri quae
contexit mattheus deprofectione in aexptum atque inde regressione
post hero dis mostem ut iam in ciuitate nazar& h habitarent quo eos
lucas postea quam ꝑfecerunt in templo circapuerum omnia scđm legẽ d ñ i
rȩuersos esse commemorat. Hic proinde cogoscendum est qđ de inceps
adc&erattilia ualeat nesimiliter moueant animum que conturbent. Sicunũ¬
quemque euangelistam contexere narratio nemsuam. ut tam quã nihil
pra &ermittentis series digesta uideatur. Tacitis enim quae non uult dicere :¬
sic eaquae uultdicere. illis quaedicebat adiungit. ut ipsa continuo sequi ui de¬
antur : Sedcum alterdicit quae alter tacuit : diligenter ordo considertitus

Expanded text:
ciuitate Nazareth, quae omnia Lucas tacet. nec ideo contrarium ciuitate Nazareth, quae omnia Lucas tacet. nec ideo contrarium uideri potest, quod uel hic dicit, quae ille praetermittit uel ille commemorat quae iste non dicit. sed quaeritur: quando potuerunt fieri quae contexit Mattheus de profectione in Aegyptum adque inde regressione post Herodis mortem, ut iam in ciuitate Nazareth habitarent, quo eos Lucas, posteaquam perfecerunt in templo circa puerum omnia secundum legem domini, reuersos esse commemorat? hic proinde cognoscendum est quod deinceps ad cetera talia ualeat, ne similiter moueant animumque conturbent, sic unumquemque euangelistam contexere narrationem suam, ut tamquam nihil praetermittentis series digesta uideatur; tacitis enim quae non uult dicere sic ea quae uult dicere illis quae dicebat adiungit, ut ipsa continuo sequi uideantur. sed cum alter dicit quae alter tacuit, diligenter ordo consideratus
Abbreviated transcription (Latin):
caelestis facta est cum angelo laudantium dm̃. & quod uenerunt pastores
& uiderunt uerum esse qđ eis angelus nuntiauerit. & qđ die circumcisionis
sũae nomen acceperit. Ꝙ quae postimpl&os dies purgationis mariae idem
lucas narrat. quod attulerat eum ad hierus alem. & desrmeone uł anna
quaedixerint deillo intemplo posteaquam cognouerunt eũ impl&ispũsc̃o
Omniahaec tac& mattheus. Un de merito quaeritur quando facta
sint siuequae mattheus pra&ermittit & lucas dicit. Siuequaelucas dicit¬
nem suam magis qui uenerant aboriente. sequitur & narrat ioseph ab
angelo ammonitum ut cũ in fante in aegrpto fuger&. ne cbherode necar&ur
Deinde herodem illo non inuento abimatu & infrapueros occidisse
defuncto aũ herode redisse ab aegrpto & audito quod archelaus in iudȩ a
regnar& prohero depatresuo habitas secum puero inregione galileae

Expanded text:
caeli facta est cum angelo laudantium deum et quod uenerunt pastores caeli facta est cum angelo laudantium deum et quod uenerunt pastores et uiderunt uerum esse quod eis angelus nuntiauerit et quod die circumcisionis suae nomen acceperit, et quae post impletos dies purgationis Mariae idem Lucas narrat, quod attulerit eum ad Hierusalem, et de Symeone uel Anna, quae dixerint de illo in templo, posteaquam cognouerunt eum impleti spiritu sancto. omnia haec tacet Mattheus. Unde merito quaeritur, quando facta sint siue quae Mattheus praetermittit et Lucas dicit siue quae Lucnem suam magis, qui uenerant ab oriente, sequitur et narrat Ioseph ab angelo admonitum, ut cum infante in Aegyptum fugeret, ne ab Herode necaretur, deinde Herodem illo non inuento a bimatu et infra pueros occidisse, defuncto autem Herode redisse ab Aegypto et audito quod Archelaus in Iudaea regnaret pro Herode patre suo habitasse cum puero in regione Galilaeae
Abbreviated transcription (Latin):
sicut prȩcepit ei angelushñi. & accepit coniugem sucm. & non comoscebat
eam don ec peperit filium suum primogenitũ & uocauit nomeneius ihm̃
Cumergo natus ess& ihs in b&hleem iudeae in diebus hero dis regis. & c&era
Deciuita teb&hleem mattheus lucasq consentiunNt. Sed quomodo & quacausa
ad eamuenerint io seph&maria luca sex ponit. mattheus pra& ermittit.
Contrademagis ab oriente uenientibus lucas tac& mattheus dicit contexen
Eccemagi ab oriente uenerunt hiero solimã dicentes. ubi est quinatus est
rex iudaeorum : uidimus enĩ stellã eius in oriente . & uenimus ad orareeum
Audiens aũ herodesrex turbatus est & c&era usque ad eum locum ubiscriptũ est
deipsis magis qđ responso accepto in somnis nere dirent adherodem peraliã
uiam reuersi sunt in regionem suam. Hoc totumlucas pra&ermisit. Sicut
mattheus non narrauit quodlucas narrat. in presepiopositum dnm̃ . & quod
pastoribus eumnatum angelus nunti auerit. & qđ multitudo militia e

Expanded text:
t coniugem suam: et non cognoscebat eam, donec peperit filium suum primogenitum, et uocauit nomen eius Iesum. cum ergo natus esset Iesus in Bethleem Iudaeae in diebus Herodis regis, et cetera. De ciuitate Bethleem Mattheus Lucasque consentiunt; sed quomodo et qua causa ad eam uenerint Ioseph et Maria, Lucas exponit, Mattheus praetermittit. contra de magis ab oriente uenientibus Lucas tacet, Mattheus dicit ita contexens: ecce magi ab oriente uenerunt Hierosolymam dicentes: ubi est qui natus e uenimus adorare eum. audiens autem Herodes rex turbatus est, et cetera usque ad eum locum, ubi scriptum est de ipsis magis quod responso accepto in somnis, ne redirent per Herodem, per aliam uiam regressi sunt in regionem suam. hoc totum Lucas praetermisit, sicut Mattheus non narrauit, quod Lucas narrat, in praesepi positum dominum et quod pastoribus eum natum angelus nuntiauerit et quod multitudo militiae
Abbreviated transcription (Latin):
Deasi na&pullo quomodomatħ c&eris congruat. quisolũpullũ commemorant
Deexpul sis d&c ẽplo uendentib & em̃tib quẽ admodũ .iii. isti nonre punen ioł qui hoc idẽ longe a libi dicit
Peare facta arbore ficulnea & quae iuxta narrata sunt quẽ ad modũ non repug&
matħ ceris maxime marco deordine narrationis. isti tres¬
oxuiii. Cundim̃ int̃roꝗtiueruñ iud ei in qua potestate ista facer& quomodo int̃seconsentia t̃¬

Expanded text:
De asina et pullo, quomodo Mattheus ceteris congruat, qui solum pullum commemorant. De asina et pullo, quomodo Mattheus ceteris congruat, qui solum pullum commemorant. De expulsis de templo uendentibus et ementibus, quemadmodum tres isti non repugnent Iohanni, qui hoc idem longe alibi dicit. De arefacta arbore ficulnea et quae iuxta narrata sunt, quemadmodum non repugnet Mattheus ceteris. maxime Marco, de ordine narrationis. Cum dominum interrogauerunt Iudaei, in qua potestate ista faceret, quomodo inter se consentiant
Abbreviated transcription (Latin):
oue ex ouibuscentũ. Defratre corripiendo in secr&o. Desoluendis ligandis que
peccatis . De concordia duorum & congregatione trium. Dedimittendis peccatis
usq ad septuages septies. De seruo cui dimissũ ost multũ debitũ &ipse paruũ nondi¬
misit conseruo. quem ad modũ matħ c&eris non repugnat
Quando int̃rogatus est utrũ liceat dimitter euxorẽ quẽ admodũ int̃seconsentianł matħ
Deparuulis quibus manus imposuit. Dediuite cui dix̃ Vende om̃atua. Deuinece quo
conducti sunt operarii ꝑ horas diuersas quẽ ad modũ matħ duobus aliis non repugn&
Ubi secr&lo xii. discipulis depassionesua p̃dixit. & mat̃filiorũ rebedei cũ filiissuis p&ut
ut unus eorũ addexterãeiꝰ & alt̃ ad sinistrã seder& quomodo non repugn& mat ali¬
Dececis hiericho inluminatis quẽ ad modũ non aduers&ur matħ uł marco uł lucae :

Expanded text:
oue ex ouibus centum, de fratre corripiendo in secreto, de soluendis ligandisque oue ex ouibus centum, de fratre corripiendo in secreto, de soluendis ligandisque peccatis, de concordia duorum et congregatione trium, de dimittendis peccatis usque septuagiens septiens, de seruo, cui dimissum est multum debitum et ipse paruum non dimisit conseruo, Mattheus quemadmodum ceteris non repugnat. Quando interrogatus est utrum liceat dimittere uxorem, quemadmodum inter se consentiant Mattheus De paruulis quibus manus inposuit, de diuite, cui dixit: uende omnia tua, de uinea, quo conducti sunt operarii per horas diuersas, quemadmodum Mattheus duobus aliis non repugnet. Ubi secreto duodecim discipulis de passione sua praedixit et mater filiorum Zebedaei cum filiis suis petit, ut unus eorum ad dexteram eius, alter ad sinistram sederet, quomodo non repugnet MatDe caecis Hiericho inluminatis quemadmodum non aduersetur Mattheus uel Marco uel Lucae.
Abbreviated transcription (Latin):
Vbi subiungunidem tres quomodo p̃ceperitdñs ut pieũ quiuolueritueniat qua secũ concordoNt
Qđ sedñs trib discipulis inmontẽ ostendit cũ morse &helia quomo do int̃se congruaniu. isti.
ordine& reb &maxime ppt numerũ dierũ. quiamatħ & marediciñ pꝰ̾ sex diesfactũ qđ luca
VIbidea duentu helielocutus ẽ eis: quae sit conuenientia int̃matł & marcũ post oeto
Deillo quiilli obtulit filium suum quem discipuli sanare non potuerunt. quem ad¬
modum tresisti conueniant &iam ordine narrationis
bidepassio nesua cũ eisdixiss& contristatisunt. qđ tres ipsi eodẽ ordine cõmemoraN
Ubi deorepiscis soluit tributum quod martheus solus dicit
Depuero paruulo quẽ proposuit imitandũ. Descandalis mundi. De membris cor¬
poris scanda lirantibus. De angelis paruulorũ quiuident faciem patris. De una

Expanded text:
uenientia. Ubi subiungunt idem tres quomodo praeceperit dominus, ut post eum qui uoluerit ueniat, quam secum concordent. uenientia. Ubi subiungunt idem tres quomodo praeceperit dominus, ut post eum qui uoluerit ueniat, quam secum concordent. Quod se dominus tribus discipulis in monte ostendit cum Moyse et Helia, quomodo inter se congruant tres isti ordine et rebus et maxime propter, numerum dierum, quia Mattheus et bi de aduentu Heliae locutus est eis, quae sit conuenientia inter Mattheum et Marcum. De. illo qui ei obtulit filium suum, quem discipuli sanare non potuerunt, quemadmodum tres isti consentiant etiam ordine narrationis. Ubi de passione sua cum eis dixisset contristati sunt, quod tres ipsi eodem ordine commemorant. Ubi de ore piscis soluit tributum, quod Mattheus solus dicit. De puero paruulo, quem proposuit imitandum, de scandalis mundi, de membris corporis scandalizantibus, de angelis paruulorum, qui uident faciem patris, de una
Abbreviated transcription (Latin):
Iu ipsode .v. panibus miraculo quemad modũ interse omnes iuii conueniaNt.
Quod ambulauit suꝑ aquas quo modo qui haec dał interse omnes iiii. conueniant
& quomodo ab illo loco digrediantur ubi turbas de quinque panibus pauit
Quomodo mattheus & marcus iohanni non aduersentur in eo quod ab eis tribus
narratur quod postea quamtras fr&arunt factum sit
quomodo mattheus lucasque consentiant
Cum deseptẽ panibus pauit turbas utrũ interse mattheus marcusq conueniant
Quod dicit mattheus indeeum uenisse infines magedan. quomodo congruat
marco & in eo quod p&entibussignũ respondit iterum deiona¬
II. Defermento phariscorũ quomodo cũmarco conueniat. uelre. uł ordine
Cuminterro gauit discipulos quem illũ dicerent homines. utrum nihil inters e
repument mattheus & marcus &lucas rebus aut ordine. ent¬

Expanded text:
In ipso de quinque panibus miraculo quemadmodum inter se omnes quattuor conueniant. In ipso de quinque panibus miraculo quemadmodum inter se omnes quattuor conueniant. Quod ambulauit super aquas, quomodo qui hoc dixerunt inter se conueniant et quomodo ab illo loco digrediantur, ubi turbas de quinque panibus pauit. Quomodo Mattheus et Marcus Iohanni non aduersentur in eo, quod ab eis tribus narratur, quid postea quam transfretarunt factum sit.nter se Mattheus Lucasque consentiant. Cum de septem panibus pauit turbas, utrum inter se Mattheus Marcusque conueniant. Quod dicit Mattheus inde eum uenisse in fines Magedan, quomodo congruat Marco, et in eo quod petentibus signum respondit iterum de Iona. De fermento Pharisaeorum, quomodo cum Marco conueniat uel re uel ordine. Cum interrogauit discipulos quem illum dicerent homines, utrum nihil inter se repugnent Mattheus Marcus et Lucas rebus aut ordine. U
Abbreviated transcription (Latin):
qͥcũ exierit abhomine redit & inuenit domũ mundatũ quẽ ud modũ mattħs luce c̃gruut
Vbiem unticta ẽ mat᷑ et fratres eius utrũ umurco & luca ordo ipseñdis crepe
Qđ ex nauiculco t᷑bis locutus ẽ deillo cuius insemincndo celiudcecidit inuia &c& &deillo
cui suꝑ seminatus ⁊iteenio & degruno sinupis & deferm̃to & qđ indomo locutus ẽ & dete¬
suuro abscondito incegro & demargarita &desagena missa inmare. & dȩꝓferene
sentiut marto & lucȩ mactħs. maxime utrũ nurrunda ordo nihilad teruad uers&᷑
Quemadmodũ interse conueniant mattheus marcus & lucas de uerbis herodis. Cum
audiss& demirabilibus dñi. u&l de ipso narrationis ordine
Deiohanne inluso uel &iam occiso quo ordine ab histribus narr&ur.
Admiraculũ dequinque panibus quo ordine abomnibus & quemad modum uentum sit

Expanded text:
qui cum exierit ab homine redit et inuenit domum mundatam. quemadmodum Mattheus Lucae congruat qui cum exierit ab homine redit et inuenit domum mundatam. quemadmodum Mattheus Lucae congruat Ubi ei nuntiata est mater et fratres eius, utrum a Marco et Luca ordo ipse non discrepet. Quod ex nauicula turbis locutus est de illo cuius in seminando aliud cecidit in uia et cetera et de illo cui superseminata sunt zizania et de grano sinapis et de fermento, et quod in domo locutus est de thensauro abscondito in agro et de margarita et de sagena missa in mare et de proferente sentiat Marco et Lucae Mattheus, maxime utrum narrandi ordo nihil alteri aduersetur. Quemadmodum inter se conueniant Mattheus, Marcus et Lucas de uerbis Herodis, cum audisset de mirabilibus domini, uel de ipso narrationis ordine. De Iohanne incluso uel etiam occiso, quo ordine ab his tribus narretur. Ad miraculum de quinque panibus quo ordine ab omnibus et quemadmodum uentum sit.
Abbreviated transcription (Latin):
bi uocat codtollendũ iugũ &scorcinã suc̃ quẽ ced modũ mattheus cduca ñ discrep& in naorrandi
Vbi dispuli spicas uellendes manducaiuer̃ quẽ cdmodũ iNT sec̃ gruant mattħs. mares & luas. in narrandi ordinse
Deillo qͥ manũ cridã cũ haberet sadbbatocunitus ẽ quẽ ca modũ narratiomatthet c̃cordec cũ marco
& lucas ł rerũ ordine. ł dñi & iudeorũ uerbis
Considerendũ utrũ abis tocuiꝰ arida manꝰ scinataẽ itae digredicnt᷑ tres euc ngeliste ut in nullo sibi
aduersent᷑ ipsonamitionis ordine
Demuto etceco qͥ demoniũ habebaat quomodo matthes luccosq c̃senłicNT
Vbi dictũ ẽ qđ inbelzebub eicitdemonia quicquid exipsaoccassione locutus ẽ deblaes phemia aduer
Qđ respondit petententib: signũ deiona ꝓpheta & denineuitis &deregina ccustri & despũ inmundo

Expanded text:
bi uocat ad tollendum iugum et sarcinam suam, quemadmodum Mattheus a Luca non discrepbi uocat ad tollendum iugum et sarcinam suam, quemadmodum Mattheus a Luca non discrepbi discipuli spicas uellentes manducauerunt, quemadmodum inter se congruant Mattheus, Marcus et Lucas in narrandi ordine. De illo qui manum aridam cum haberet sabbato curatus est, quemadmodum narratio Matthei concordet cum Marco et Luca uel rerum ordine uel domini et Iudaeorum uerbis. Considerandum utrum ab isto cuius arida manus sanata est. ita digrediantur hi tres euangelistae, ut ia nullo sibi aduersentur ipso ■arrationis ordine. De muto et et eaeco, qui demonium habebat. quomodo Mattheus Lucasque consentiant. Ubi ei dictum est quod in Bdzebul eicit demonia. quidquid ex ipsa occasione locutus est de blasphemia aduersQuod respondit petentibus signum de Iona propheta et de Nineuitis et de regina Austri et de spiritu inmundo,
Abbreviated transcription (Latin):
alios dicere aqͥb: obietũ sit et deuerb̵ eorũ responsisq dñi utrũ mattheus maertus & lucas congruaut
efilicc certhi sinagogq: resuscitata & muliere quȩ tetigit fimbriã uestim̃tierꝰ utrũ ordo quodictcũ
Deduob: cecis & muta demonio quae solus mattheus dicit
Vbi turbarũ misestus misit discipulossuosdanseis poteftcetẽ scnitatũ p̃stuendarũ & eis multa man¬
dicũ ordincens quẽ ed modũ uiuereñ ubiquȩrendũ ẽ quomodo mattheus marco & luȩ c̃ gruot¬
maxime deuirgaoquã scđm mattheũ dicit non ferendã seđ i ccũt martũ solã ferendã & hcc
bitu calcicm̃ torũ atq uestium
bi iohannes baptista misitadihũ m deccercerediscipulos qđ mattheus & lucas dicuNT
Vbi exꝓbrruit ciuitatib qđ none gerint penitentiã qđ educas dicit. ubi quȩrendũ ẽ quẽ ced¬
modũ illimattheus ipso ordine congruat¬

Expanded text:
alios dicere, a quibus obiectum sit, et de uerbis eorum responsisque domini, utrum Mattheus, Marcus et Lucas congruant. alios dicere, a quibus obiectum sit, et de uerbis eorum responsisque domini, utrum Mattheus, Marcus et Lucas congruant. De filia archisynagogi resuscitate et muliere, quae tetigit fimbriam uestimenti eius, utrum ordo, quo dicta sunt, De duobus caecis et muto demonio, quae solus Mattheus dicit. Ubi turbarum misertus misit discipulos suos dans eis potestatem sanitatum praestandarum et eis multa mandauit ordinans, quemadmodum uiuerent, ubi quaerendum est quomodo Mattheus Marco et et Lucae congruatmaxime de uirga, quam secundum Mattheum dicit non ferendam, secundum Marcum autem solam ferendam, et de habitu calciamentorum adque uestium. Ubi Iohannes baptista misit ad Iesum de carcere discipulos, quod Mattheus et Lucas dicunt. Ubi exprobrauit ciuitatibus quod non egerint paenitentiam quod et Lucas dicit, ubi quaerendum est quemadmodum illi Mattheus ipso ordine congruat
Abbreviated transcription (Latin):
De temitcto ihu
Deuocatione discipulorũ piscantium
De tempore secessionis eius ingidilecim
eillo sermone ꝓlixo quem secđm matheum habuit inmontem
Quomodo dicat matheuscenturionẽ cedeũ ciccessisse ꝓpuerosuo cũluctis dicat qđ iedeũ amicos misera
Deillo quiccit dño sequaste quocũq ieris & ciliis quȩ iuxtas quo ordine narrenT cmattheo educa
Detrans frecctione eiꝰ ubidormiuit in nauicula &deexpulsis demonib: quo spmisit inporcos
quomodo ec quaegesti ł dictas conuenicin in ermatiheũ martum & lucum
Depcertilytico cuidix̃ dimittun ł tibi peccata & tollegnbattũ tuũ mcxime itrũ loco ubi hoc fac¬
tũ ẽ conuenicat in mattheũ & marcũ quia mattheus dicit in ciuitactesuae. martus ccũt capharnaũ
Deuocattione quoq matthei. utrũ marto & lucȩ quidicuñł leuin adphei idem mattheus congruuat

Expanded text:
De temtato Iesu. De temtato Iesu. De uocatione discipulorum piscantium. De tempore secessionis eius in Galilaeam. De illo sermone prolixo, quem secundum Mattheum habuit in monte. Quomodo dicat Mattheus centurionem ad eum accessisse pro puero suo, cum Lucas dicat quod amicos ad eum De illo qui ait domino: sequar te quocumque ieris, et aliis quae iuxta sunt, quo ordine narrentur a Mattheo et Luca. De transfretatione eius, ubi dormiuit in nauicula, et de expulsis demonibus, quos permisit in porcos, quomodo ea quae gesta uel dicta sunt conueniant inter Mattheum. Marcum et Lucam. De paralytico, cui dixit: dimittuntur tibi peccata, et: tolle grabatum tuum, maxime, utrum locus, ubi hoc factum est, conueniat inter Mattheum et Marcum, quia Mattheus dicit in ciuitate sua, Marcus autem Capharnaum. De uocatione quoque Matthei, utrum Marco et Lucae, qui dicunt Leuin Alphei, idem Mattheus congruat.
Abbreviated transcription (Latin):
propter archelaum & nontimuisse ireingalilet̃ ubi erat tetrarchahero deffrat̃ eius
uomodidicat mattheus ideo isse ingalileam ioseph cũ in fantexp̃o quiatimuit
archelium prosuo patre regnantẽ in hierusalem cumlucafdicat ideo isse inga¬
liletim qui ibi erat nat ar&h ciuitaseorum.
Quomodolucasdicit: ib aNparentes eius ꝑ omnes annos inhiorusalom indiesollemni
pasca cũ illo puero cũdicat matħ qđ m&u archelai timueriũ illucireredeunes abegepto
Quomodo potuerint compl&is diobus purgationis matris xp̃i sicut lucas dicit ascende¬
recũ illo intemplũ ad ꝑagenda sollemnia si scđm matħ iamhero dipermagos
notum erat eumnatum proquo cũ eum quaerer& tor occidit in fantes.
De uerbis iohannis inter omnos quat tuor
Debaptizato ihũ
Deuerbis uocis quae facta est de caclo superbapti ⁊ atum
cum secundum alios inueniatur qđ iam nouerait eum

Expanded text:
propter Archelaum et non timuisse ire in Galilaeam, ubi erat tetrarcha Herodes frater eius. propter Archelaum et non timuisse ire in Galilaeam, ubi erat tetrarcha Herodes frater eius. Quomodo dicat Mattheus ideo isse in Galilaeam Ioseph cum infante Christo, quia timuit Archelaum pro suo patre regnantem in Hierusalem, cum Lucas dicat ideo isse in Galilaeam, quia ibi erat Nazareth ciuitas eorum. Quomodo Lucas dicit: ibant parentes eius per omnes annos in Hierusalem in die sollemni paschae cum illo puero, cum dicat Mattheus quod metu Archelai timuerint illuc ire ab AegyptoQuomodo potuerint conpletis diebus purgationis matris Christi, sicut Lucas dicit, ascendere cum illo in templum ad peragenda sollemnia, si secundum Mattheum iam Herodi per magos notum erat eum natum, pro quo, cum eum quaereret, tot occidit infantes. De uerbis Iohannis inter omnes quattuor. De baptizato Iesu. De uerbis uocis, quae facta est de caelo super baptizato. Qcum secundum alios inueniatur quod iam nouerat eum.
Abbreviated transcription (Latin):
nos legere uoluit. hoc scribendum illis ttmquã suis manibus impercuit Q oc
unitatis consortium & indiuersis officiis concordium membrorũ. sub uno
capite ministerium quis quis intellexerit. non aliter accipi& qđ narrantibus
discipulis xp̃i in euangelio legerit. quamsi ipsam manumdñi quam in proprio
corpore gestabat scribentem conspexerit. Qucmobrem illa potius iam
uidetimus qualia sint quae puitint euangelistas sibim& scripsisse contraria
Quod parum intellegentibus uideri potest : ut his quaestionibus dissolutis. ex hoc
quoque appareat illius capitis membra non solum idem sentiendo Verũ &iã
conuenientia conscribendo in corporis ipsius unitate germanam seruasse
Deordine praedicationis ioħ babtistae inter omnes quattuor
Ded uobus hero dibus
Quomodo mattheus dict timuis se ioseph ire cumin fantex p̃o inhieru salem

Expanded text:
nos legere voluit, hoc scribendum illis tanquam suis manibus imperavit. Hoc nos legere voluit, hoc scribendum illis tanquam suis manibus imperavit. Hoc unitatis consortium et in diversis officiis concordium membrorum sub uno capite ministerium quisquis intellexerit, non aliter accipiet quod narrantibus discipulis Christi in Evangelio legerit, quam si ipsam manum Domini, quam in proprio corpore gestabat, scribentem conspexerit. Quamobrem illa potius jam videamus qualia sint, quae putant Evangelistas sibimet ipsis scripsisse contraria quod parum intelligentibus videri potest; ut his quaestionibus dissolutis, ex hoc quoque appareat, illius capitis membra, non solum idem sentiendo, verum etiam convenientia scribendo, in corporis ipsius unitate germanam servasse De ordine praedicationis Iohannis baptistae inter omnes quattuor. De duobus Herodibus. Quomodo Mattheus dicat timuisse Ioseph ire cum infante Christo in Hierusalem
Abbreviated transcription (Latin):
in mortalem. & hominem mostalem. ds̃ & homo reconcilians hominem do
manens id quodorat. factus quod nonerat. Ipse est nobis fidos inrebus ostis
quiest ueritas in a&ernis : Hocmagum &inenarrabile sacramentum. hoc
regnum & sacerdotium antiquis ꝑ proph&iam reuelabatur : posteris eorum
ꝑ euangelium praedicatur.: Opor tebatenim ut quandoq in omnibus gentibus
red d er&ur. quod diu ꝑ unam gentem promit tebatur : Proindo qui proph&ts
ante d escensionem suam praemisit. ipse &a postolos post ascensionemsuãmunt
omnibus aũdiscipulis suis ꝑ hominem quem assum sit tam quã membris suicorpo¬
ris caput est.: Itt que cumilli scripserunt quae ille ostendit & dicit Nequa quã
dicendum est quodipse non scribserit quando quidm membracius idoperata
sunt. quod dictante capite comoruNT. Quicquidonim illedesuis feccus adictis

Expanded text:
immortalem et hominem mortalem Deus et homo , reconcilians hominem Deo, immortalem et hominem mortalem Deus et homo , reconcilians hominem Deo, manens id quod erat, factus quod non erat. Ipse est nobis fides in rebus ortis, qui est veritas in aeternis. 54. Hoc magnum et inenarrabile sacramentum, hoc regnum et sacerdotium antiquis per prophetiam revelabatur, posteris eorum per Evangelium praedicatur. Oportebat enim ut aliquando in omnibus gentibus redderetur, quod diu per unam gentem promittebatur. Proinde qui Prophetas ante descensionem suam praemisit, ipse et Apostolos post ascensionem suam misit. Omnibus autem discipulis suis per hominem quem assumpsit, tanquam membris sui corporis caput est. Itaque cum illi scripserunt quae ille ostendit et dixit, nequaquam dicendum est quod ipse non scripserit; quandoquidem membra ejus id operata sunt, quod dictante capite cognoverunt. Quidquid enim ille de suis factis et dictis
Abbreviated transcription (Latin):
imis ad summa reuocemur. atq: id quod ostum est recipiat a dernitatem ꝑfidẽ
ueniendum est adueritatem. Ꝙ qui comnia quae in contrarium ꝑgunt. ꝑ aliquid
medium reducuntur. Ab a derna iustitia temporalis iniquitas nos alienabat.
Opus ergo erait media iustitia temporalis. Quȩ medi&ais temporalis e&̃de imis.
iustadesummis. Atqitase nec abrumpens a summis. & con temperans imis
Qua reusque adioseph generatores xp̃i commemorantur : cum de illius semine
xp̃s non sit natus sed deuir inemaria
Quare alios progenitores xpĩ mattheus enumerait alioslucas
Qut requad raginta generationes excepto ipsoxp̃o inueniuntur apud matthein
cum quattuor decim triplic&
Quomodo matthei ordini congruat ordolucȩ in his quae de conceptu & deinfantia
uł pueritia xpi alius pradormittit Alius commemorat
ima redd er& summis. Id eoxp̃s medicatordi & hominum dictus est . Interdͥm̃

Expanded text:
imis ad summa reuocemur atque id quod ortum est recipiat aeternitatem, per fidem imis ad summa reuocemur atque id quod ortum est recipiat aeternitatem, per fidem ueniendum est ad ueritatem. et quia omnia quae in contrarium pergunt per aliquid medium reducuntur et ab aeterna iustitia temporalis iniquitas nos alienabat, opus ergo erat media iustitia temporali, quae medietas temporalis esset de imis, iusta de summis, atque ita se nec abrumpens a summis et contemperans imisQuare usque ad Ioseph generatores Christi commemorantur, cum de illius semine Christus non sit natus, sed de uirgine MariaQuare alios progeneratores Christi Mattheus enumerat, alios Lucas? Quare quadraginta generationes excepto ipso Christo inueniuntur aput Mattheum, cum quattuordecim triplicet? Quomodo Matthei ordini congruat ordo Lucae in his quae de conceptu et de infantia uel pueritia Christi alius praetermittit, alius commemoratima redderet summis. Ideo Christus mediator Dei et hominum dictus est, inter Deum
Abbreviated transcription (Latin):
eadem ipsa dĩ scpientia adunitatem ꝑsonaesuȩ homine as sumpto in quo tempo¬
raliter nascer&ur uiuer& morir&ur resurger&. congrua saluti nostrae
docendo & faciendo patiendo & sustinendo fier& &deor sum hominibus
exemplum redeundi qui sursum est angelis exemplũ manendi: Nisi enim &
in animȩ rationalis natura temporaditer aliquid orir&ur iđ inciper& esse
quod nonerat. Numquã exuitti pessima &stulta ad sapientem atq: optiman
ꝑuenir&. Ac ꝑ hoc cum rebus adernis contemplantium ueritas perfruatur
rebus aũ ortis fides credentium debeatur. purgatur homo ꝑrerum temporaliũ
fidem ut adernarum ꝑcipiat ueritatem.. Nam & quid a meorũ nobilissi¬
mus philo sophus plato in eolibro quem timoum uocant sicait. Quantũ ad id qđ
ostum est a dernitas ual&. tantum adfidem ueritas. Duo illa sursum sunt
adernitas &ueritas. Duo ista deorsum quod ortum est. & fides. Vt ergo ab

Expanded text:
eadem ipsa dei sapientia ad unitatem personae suae homine adsumto, in quo tempoeadem ipsa dei sapientia ad unitatem personae suae homine adsumto, in quo temporaliter nasceretur, uiueret, moreretur, resurgeret, congrua saluti nostrae dicendo et faciendo, patiendo et sustinendo fieret et deorsum hominibus exemplum redeundi, qui sursum est angelis exemplum manendi. nisi enim et in animae rationalis natura temporaliter aliquid oreretur, id est inciperet esse quod non erat, numquam ex uita pessima et stulta ad sapientem adque optimam perueniret. ac per hoc, cum rebus aeternis contemplantium ueritas perfruatur, rebus autem ortis fides credentium debeatur, purgatur homo per rerum temporalium fidem, ut aeternarum percipiat ueritatem. nam et quidam eorum nobilissimus philosophus Plato in eo libro, quem Timaeum uocant, sic ait: quantum ad id quod ortum est aeternitas ualet, tantum ad fideaeternitas et ueritas; duo ista deorsum, quod ortum est et fides. ut ergo ab
Abbreviated transcription (Latin):
&istorum sacrilegas uanitates ubi queiameueruit. sicut ꝑproph&as suos tano ante
praedixit. & ꝑxp̃inomen in quobenedici omnes gentes promiserat. ea quae p̃dixit
impleuit: Ex quo intellegeredebent necxp̃m aliquid dediis corum uł nosse ueldo
&misit. In cuius nomen scđm pollicitationem quã patribus fecit cũbenedicerentur
omnes gentes factum est ut &ipsedsi srł ds̃ uniuersȩ terrȩ uocar &ur. Noc disci¬
pulo seius a suima gistri doctrinadeuiasso cum deos gentium coliprohibuerint
Neuolinsensatis simulacris sipplicaremus. uel soci&atem cumdemoniis haberemus
ued erfaturae potius quam creatori religionis obsequio seruiremus. Qua propt̃
rationales siue angelorum si ue hominum nisi participatione ipsius sapientes
Quaetrinitas unusđsest. Consultum est diuina prouidentia mostalibus. quorũ
temporcilis uita in rebus orientibus &occidentibus occupata tenebatur. ut

Expanded text:
et istorum sacrilegas uanitates ubique iam euertit, sicut per prophetas suos tanto ante et istorum sacrilegas uanitates ubique iam euertit, sicut per prophetas suos tanto ante praedixit et per Christi nomen, in quo benedici omnes gentes promiserat, ea quae praedixit impleuit. ex quo intellegere debent nec Christum aliud de dis eorum uel nosse uel domisit, in cuius nomine secundum pollicitationem, quam patribus fecit, cum benedicerentur omnes gentes, factum est, ut et ipse deus Israhel uniuersae terrae uocaretur, nec discipulos eius a sui magistri doctrina deuiasse, cum deos gentium coli prohibuerint, ne uel insensatis simulacris supplicaremus uel societatem cum demoniis haberemus uel creaturae potius quam creatori religionis obsequio seruiremus. Quapropter,rationales siue angelorum siue hominum nisi participatione ipsius sapientes quae trinitas unus deus est, consultum est diuina prouidentia mortalibus, quorum temporalis uita in rebus orientibus et occidentibus occupata tenebatur, ut
Abbreviated transcription (Latin):
Muliti hinc dicerom nisime icmlibrum istum condudere atq: cdꝓpo¬
sitam intentionem redire suscepti operis necessitus cogeret. Cumenĩ
euangelicas quȩstiones ubi uident᷑ quibdam quattuor euangelistȩ
noninterse constare soluere ad grederer ut potui expositis intentionib:
singulorum. Primo mihi discũtiendum occurrit quod nonnulli quȩ¬
rere solent quuripsius xp̃i nulla scripta ꝓfenemus itcenim uolunt
et ipsum credinescioquid eliud scripsisse quod diligunt. Nihil qui s en¬
sisse contradeos suos sed eos potius magico ritu coluisse. Et discipulos eius
non solum deillo fuis sementitos dicendo illum dm̃ ꝑquẽ fticta sunt om̃a
cum aliudnhil quam homo fuerit. quamuis excellentissimae sapientiae. Verũdiã
deduseorum non hocdecuisse quod ab illodidicissent. Vndefactumost ut eosdedõ
isrehe potius urgueromus quiper ecłam xp̃icinorum ab omnibus gentibus colitur

Expanded text:
Multa hinc dicerem, nisi me iam librum istum concludere adque ad propoMulta hinc dicerem, nisi me iam librum istum concludere adque ad propositam intentionem redire suscepti operis necessitas cogeret. cum enim euangelicas quaestiones, ubi uidentur quibusdam quattuor euangelistae non inter se constare, soluere adgrederer, ut potui expositis intentionibus singulorum primo mihi discutiendum occurrit, quod nonnulli quaerere solent cur ipsius Christi nulla scripta proferamus. ita enim uolunt et ipsum credi nescio quid aliud scripsisse quod diligunt nihilque sensisse contra deos suos, sed eos potius magico ritu coluisse, et discipulos eius non solum de illo fuisse mentitos dicendo illum deum, per quem facta sunt omnia, cum aliud nihil quam homo fuerit quamuis excellentissimae sapientiae, uerum etiam de dis eorum non hoc docuisse quod ab illo didicissent. unde factum est, ut eos de deo Israhel potius urgeremus, qui per ecclesiam Christianorum ab omnibus gentibus colitur
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ipsi scegendis uiriboni ꝓhibentur : quae istti ẽ flora mat̃ qualis
deci ẽ. quã celebrior ethabenis effusiorib lcxata conciliat e ꝓpitict
turpido. Quanto icm in honestius inscenam roscius intrabat quam
crcero deucm̃talem colebat. Sidiminuta rerũ copia quae in haec cele¬
bnenda fundunt᷑ digentium offendunt᷑ Appccret quales sint quitali¬
b delectant᷑ : Siccutem ipsi inrti ista inueniunt utilius irascunt᷑ quã
placant᷑. Quc ꝓ pt̃ autphilosophos suos crguant quitadia in luxurio¬
sis hominib: rep̃henderunt ccut deos suos fruengant quitalia desuis cul¬
torib exegerunt. Sitamen iam inueniunt uelquos frangant uel
quos abscondant. Xp̃ia norum uero temporib: defectum rerum secun¬
darum quo inturpia et noxia diffluebant blas phemando inputure
desistant. Nem cogis nos unde cimplius xp̃i potestus laudet᷑ cdmonean

Expanded text:
tamen etiam ipsis agendis uiri boni prohibentur. quae ista est Flora mater, qualis tamen etiam ipsis agendis uiri boni prohibentur. quae ista est Flora mater, qualis dea est, quam celebrior et habenis effusioribus laxata conciliat et propitiat turpitudo? quanto iam honestius in scaenam Roscius intrabat, quam Cicero deam talem colebat? si deminuta rerum copia, quae in haec celebranda funduntur, di gentium offenduntur, apparet, quales sint qui talibus delectantur. si autem ipsi irati ista minuunt, utilius irascuntur quam placantur. quapropter aut philosophos suos arguant, qui talia in luxuriosis hominibus reprehenderunt, aut deos suos frangant, qui talia de suis cultoribus exegerunt, si tamen iam inueniunt uel quos frangant uel quos abscondant; Christianorum uero temporibus defectum rerum secundarum, quo in turpia et noxia diffluebant, blasphemando inputare desistant, ne magis nos unde amplius Christi potestas laudetur admoneant.
Abbreviated transcription (Latin):
Visi forte hinc sunt tempora mala quic ꝑ om̃s pȩneciuitates cadunt theatrao
turpitudinum & publicae ꝓfessessiones flcgiciosorum. Cadunt et fora
uel moenia in quib: demonia colebantur. Vnde enim cadunt nisi in opia
serum quarum lasciuo et sacrilego usu constructa sunt. Non ne cyceso
eorum cum roscium quendam laudaret histrionem ita peritum dixit
ut solus && dignus qui inscenam deberet intrare. Itcuirum bonum ut
solus o& dignus quiẽ non deberet accedere ⁊Quid aliud cptissime osten¬
dens pisuillam scenam ess& : tamturpẽ ut tanto minus ibi homo eẽ debe¬
cat quanto fuerit incgis uirbonus. Et tamendii eorũ tali dedecore
placabant᷑ qualecuiris bonis remouendum eẽ censebat. Est et icm
hinc eiusdem ipsius cyceronis aꝑta confessio. ubiaie sibi floram ma¬
tremludorum celebritate placandam. In quib: ludis tanta exhiberi
turpido consueuit ut in eorum comparatione c&ceri honesti sint. A quib:

Expanded text:
isi forte hinc sunt tempora mala, quia per omnes paene ciuitates cadunt theatra, caueae turpitudinum et publicae professiones flagitiorum, cadunt et fora uel moenia, in quibus demonia colebantur. unde enim cadunt nisi inopia rerum, quarum lasciuo et sacrilego usu constructa sunt? nonne Cicero eorum cum Roscium quendam laudaret histrionem, ita peritum dixit, ut solus esset dignus qui in scaenam deberet intrare, ita uirum bonum, ut solus esset dignus qui eo non deberet accedere? quid aliud apertissime ostendens nisi illam scaenam esse tam turpem, ut tanto minus ibi homo esse debeat, quanto fuerit magis uir bonus? et tamen di eorum tali dedecore placabantur, quale a uiris bonis remouendum esse censebat. est etiam hinc eiusdem ipsius Ciceronis aperta confessio, ubi ait sibi Floram matrem ludorum celebritate placandam. in quibus ludis tanta exhiberi > turpitudo consueuit, ut in eorum conparatione ceteri honesti sint, a quibus
Abbreviated transcription (Latin):
omnimodo ess& ambiguum. quis eorum adoptantem. quis ex propria carne
gignentem patrem commemorass&. Quomodo &si neuter eorum dicer&
genuit. sed istecum filium illius. &ille illius dicer&. nihil ominus ess& ambiguũ
quis eorum illũ dequonatus. quis illũ aquo adoptatus erat commemoras s&.
Nuncuero cumalterdict iacobgenuit ioseph. Alter. iosephqui fuit filius heli
&iã ipsa uerborum differentia . quid singuli suscepissent eleganter intimaueruNT
Sed hoc faciles ane ut dixiposs& occurrere homini religioso. qui quod lib&
aliud quaerendum potius iudicar&. qua meuan gelistã creder& eẽ mentitũ¬

Expanded text:
omni modo esset ambiguum, quis eorum adoptantem, quis ex propria carne omni modo esset ambiguum, quis eorum adoptantem, quis ex propria carne gignentem patrem commemorasset, quomodo, etsi neuter eorum diceret genuit, sed et iste eum filium illius et ille illius diceret, nihilo minus esset ambiguum, quis eorum illum, de quo natus, quis illum, a quo adoptatus erat. commemorasset. nunc uero cum alter dicit: Iacob genuit Ioseph, alter: Ioseph, qui fuit filius Heli, etiam ipsa uerborum differentia quid singuli suscepissent eleganter intimauerunt. sed hoc facile sane, ut dixi, posset occurrere homini religioso, qui quodlibet aliud quaerendum potius iudicaret, quam euangelistam crederet esse mentitu
Abbreviated transcription (Latin):
Hac sane magnadistantia quanos effecti filuidĩ mutamur in melius. illeciũ
filiusdĩ cumfilius hominis faictus ess&. Non est mutatus ind&erius. sed as¬
sum sit quod erat inferius. Dicit &iacobus. Voluntarie genuit nos uerbo
ueritatis ut simus in itium aliquod creaturae eius. Nescilic& in eo quod ait
genuit. hoc nos fieriputaremus quod ipseest. Ideo principatumquendam
increatura nobis hac adoptione concessum satis ostendit.: Nonergo alie¬
nũ ess& aueritate &iamsilucas ab illo esse ioseph genitum dicer&. a quo
fuerat adoptatus. &iam sicquippe genuit eum . Nonut homo ess&. sed ut
filius ess&. Sicut nos genuitds̃ ut filii eiussimus quos fecerat ut homines
essemus: Vnicum autem genuit nonsolum ut filius ess& quod paternonest.
sed &iamutds̃ ess& quod & pater est. Sed plane si hoc uerbo &i amlucas uter&ur

Expanded text:
hac sane magna distantia, quia nos effecti filii dei mutamur in melius, ille autem hac sane magna distantia, quia nos effecti filii dei mutamur in melius, ille autem filius dei, cum filius hominis factus esset, non est mutatus in deterius, sed adsumsit quod erat inferius. dicit et Iacobus: uoluntarie genuit nos uerbo ueritatis, ut simus initium aliquod creaturae eius. ne scilicet in eo quod ait genuit hoc nos fieri putaremus quod ipse est, ideo principatum quendam in creatura nobis hac adoptione concessum satis ostendit. Non ergo alienum esset a ueritate, etiamsi Lucas ab illo esse Ioseph genitum diceret, a quo fuerat adoptatus. etiam sic quippe genuit eum, non ut homo esset, sed ut filius esset, sicut nos genuit deus, ut filii eius simus, quos fecerat, ut homines essemus. unicum autem genuit, non solum ut filius esset, quod pater non est, sed etiam ut deus esset, quod et pater est. sed plane si hoc uerbo etiam Lucas uteretur,
Abbreviated transcription (Latin):
sublege ut eosquis ublegeerant redimer& ut adoptionẽ filiorũ reciperemus
& tamendicimur &i amnatiexdõ iđ accepta potestate ut filii eius accipiamur
quiiam homines eramus efficiamur aũ ꝑgratiamdĩ non pernaturam. Nã
si ꝑ naturum filii essemus Numquam aliud fuissemus : Cumenim dixiss& ioħ
Dedit eis potestatem filios dĩ fieri hisquicredunt in nomine eius. Secutus ait.
Qui non exs anguinibus. Neque ex uoluptate carnis. neque exuoluntate ui ri
sed exdõ natisunt. Ita quosdixit accepta potestate factos dĩfilios quod illa
adoptio significat quam paulus commemorat. eosdem dixit natos exdõ
Atq ut ciꝑtius ostender& quagratia factumsit. Querbum inquit caro
factum est & habitauit in nobis. Iam quã dicer&. quid mirum sifiliidĩ faco
sunt cum caroessent. propterquos unicus caro factus est cum uerbum ess&

Expanded text:
sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum recipiamus. sub lege, ut eos qui sub lege erant redimeret, ut adoptionem filiorum recipiamus. et tamen dicimur etiam nati ex deo, id est accepta potestate, ut filii eius efficiamur, qui iam homines eramus, efficiamur autem per gratiam, non per naturam. nam si per naturam filii essemus, numquam aliud fuissemus. cum enim dixisset Iohannes: dedit eis potestatem filios dei fieri, his qui credunt in nomine eius, secutus ait: qui non ex sanguinibus neque ex uoluntate carnis neque ex uoluntate uiri, sed ex deo nati sunt. ita quos dixit accepta potestate factos dei filios?, quod illa adoptio significat, quam Paulus commemorat, eosdem dixit natos ex deo. adque ut apertius ostenderet, qua gratia factum sit, et uerbum, inquit, caro factum est et habitauit in nobis, tamquam diceret: quid mirum, si filii dei facti sunt, cum caro essent, propter quos unicus caro factus est, cum uerbum esset?
Abbreviated transcription (Latin):
altero adoptantem patrem fuisse comiemoratum. Nequeenim absurde
dicitur quisque noncarne. sed caritate genuisse quem filium sibi ad opta uerit:
ut uero &iam nos quibus dedit ds̃ potestatem filios eius fieri denatura atque
substantiasua nosgenuit sicut unicum filiums. Sedutiq dilectionȩ adoptauit¬
⁊ uo uerbo apłs sepe utinon obaliud intellontur. Nisi ad discernendũ unige¬
nitum ante omnem crecturam ꝑ quem facta sunt omnia qui solus substt¬
tia patris natusest scđm e qualitatem diuinitatis. ho comnino qđ pater quẽ
missumdicit ad suscipiendam carnem ex illo genere quo & nos scđm naturã
nostramsumus. Vt illo participante mortalitatem nram ꝑdilectionem
nos efficer& participes diuinitatis suae ꝑ adoptionem: It aenimdicit. Cum
aũ uenit plenitudo temporis. misitds̃ filium suum factũ exmuliere factum

Expanded text:
altero adoptantem patrem fuisse commemoratum. neque enim absurde altero adoptantem patrem fuisse commemoratum. neque enim absurde dicitur quisque non carne, sed caritate genuisse, quem filium sibi adoptauerit, aut uero etiam nos, quibus dedit deus potestatem filios eius fieri, de natura adque substantia sua nos genuit sicut unicum filium, sed utique dilectione adoptauit. quo uerbo apostolus saepe uti non ob aliud intellegitur, nisi ad discernendum unigenitum ante omnem creaturam, per quem facta sunt omnia, qui solus de substantia patris natus est, secundum aequalitatem diuinitatis hoc omnino quod pater, quem missum dicit ad suscipiendum carnem ex illo genere, quo et nos secundum naturam nostram sumus, ut illo participante mortalitatem nostram per dilectionem nos efficeret participes diuinitatis suae per adoptionem. ita enim dicit: cum autem uenit plenitudo temporis, misit deus filium suum factum ex muliere, factum
Abbreviated transcription (Latin):
euangelista uera narrante &mattheo scilic& &luca ut unuseorum eius patris
originẽ tener& qui genuerut. alter eius quiadoptauerat ioseph. quem
probabilius intellegimus ad optantis originem tenuisse . quam eũ qui noluit
io seph genitum dicere ab illo cunus eum filium essen urrabat : Commodius
enimfilius eius dictus est a quo fuerat adoptatus quã dicer&ur ab illogenitus
cuius carnenoneratnatus. Mat theus aũdicens ab raham genuit isaac
isaac genuit iacob atq ita hocuerbo quod est genuit ꝑseuerans donec in
ultimodicer&. lacobaũ genuit ioseph. satis expressit ad eum patrem seper¬
duxisse ordinem generantium a quo ioseph. nonadoptatus sed genitus eratꝰ
uã quã sidi amlucas genitum dicer& ioseph abheli. nec sicnos hocuerbum ꝑ¬
turbaredeber&. ut aliõ crederemus cumabuno euan relista ꝓgnentem ab

Expanded text:
euangelista uera narrante, et Mattheo scilicet et Luca, ut unus eorum eius patris euangelista uera narrante, et Mattheo scilicet et Luca, ut unus eorum eius patris originem tenuerit, qui genuerat, alter eius, qui adoptauerat Ioseph, quem probabilius intellegimus adoptantis originem tenuisse quam eum, qui noluit Ioseph genitum dicere ab illo, cuius eum filium esse narrabat? commodius enim filius eius dictus est, a quo fuerat adoptatus, quam diceretur ab illo genitus, cuius carne non erat natus. Mattheus autem dicens: Abraham genuit Isaac, Isaac genuit Iacob, adque ita in hoc uerbo quod est genuit perseuerans, donec in ultimo diceret: Iacob autem genuit Ioseph, satis expressit ad eum patrem se perduxisse ordinem generantium, a quo Ioseph non adoptatus, sed genitus erat. Quamquam si etiam Lucas genitum diceret loseph ab Heli, nec sic nos hoc uerbum perturbare deberet, ut aliud crederemus quam ab uno euangelista gignentem, ab
Abbreviated transcription (Latin):
adopiatus: Antiqua est enĩ consu&udo adoptandi &iam in illo populodĩ
ut sibi filios facerent quos nompsi genuissent: Nam excepto qđ filia pha¬
raonis morsenadopitiuerat. illa quippe alienigena fuit. Ipseia cobnepo¬
tessuos exiosephnatos uerbis manifestissimis ad optauit dicens: Nuncitaq
filiituiduo quifacti sunt tibi priusquã ad teuenirem mei sunt. effrcum & ma¬
nasse tã quam ruben & sim conerunt mihi. Natosciũ sigenueris postea tibi
eruñ : Vnde &i cofactum est ut duodecim tribus essent isrł. excepta tribuleur
quae templo seruiebat. Cum et quippe tredecim fuerun . cumduodecim fuissoꝵ
filuia cob: Uude intellegiturlucas patremioseph nonaquogenitus sed
a quo fuercit adoptatus suscepisse in eu angeliosuo cunis progenitores sursũ
uersum commemorar&. donec exir& addauid. : Cum enimnecessesit utroq

Expanded text:
adoptatus. antiqua est enim consuetudo adoptandi etiam in illo populo dei, adoptatus. antiqua est enim consuetudo adoptandi etiam in illo populo dei, ut sibi filios facerent, quos non ipsi genuissent. nam excepto quod filia Pharaonis Moysen adoptauerat — illa quippe alienigena fuit — ipse Iacob nepotes suos ex Ioseph natos uerbis manifestissimis adoptauit dicens: nunc itaque filii tui duo, qui facti sunt tibi, priusquam ad te uenirem, mei sunt, Efrem et Manasse tamquam Ruben et Symeon erunt mihi. natos autem si genueris postea, tibi erunt. unde etiam factum est, ut d-uodecim tribus essent Israhel excepta tribu Leui, quae templo seruiebat; cum ea quippe tredecim fuerunt, cum duodecim fuissent filii Iacob. unde intellegitur Lucas patrem Ioseph, non a quo genitus, sed a quo fuerat adoptatus, suscepisse in euangelio suo, cuius progenitores sursum uersus commemoraret, donec exiret ad Dauid. cum enim necesse sit utroque