comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
eius magis quã euentũ expͥmat. qͥa
ñ qͥd euenire debeat. ẜ qͥd euenire
possit ostendat. Uerbi gr̃a. Dicit qͦ¬
dam loco scͥptura. Qui crediderit &
baptizatꝰ fuerit. saluus erit. Et cam̃
scimꝰ qͦd multi credentes baptismũ
ꝑcipiunt. qͥ postea culpis sius exi¬
gentib reprobati. ad salutẽ ȩternam
non ꝑtingunt. Item in alio loco. Qui
manducat carnẽ meã. & bibit meũ
sanguinẽ. habet uitam ȩt̃nam. & in
iudicium ñ ueniet. s transiet a mor¬
te in uitã. Et tam̃ paulus dicit. Qa
qͥs qͥs corpꝰ dñi indigne manducare.
& calice bibere p̃sumpserit. iudiciũ
sibi manducat & bibit. Ubiq ergo
magis uirtꝰ sacram̃torum expͥmi¬
tur: nec qͦd ꝑ ea qͥlibet participanteᷤ
saluandi sint. s qͦd saluari possint
significat᷑. Quasi diceret᷑. Tanta uir¬
tus ẽ baptismi. ut qͥs qͥs ilud fidelit̃
& deuote accepit. ꝑ illud ad ȩt̃nam
salutẽ ꝑtingere possit. Item tantau
tus ẽ insũptione corporis & sangui¬

Expanded text:
exprimat, quia non quod evenire debeat, sed quod evenire possit ostendit. Verbi gratia: Dicit quodam loco Scriptura: Qui crediderit et baptizatus fuerit salvus erit et tamen scimus quod multi credentes baptismum percipiunt, qui postea culpis suis exigentibus reprobati ad salutem aeternam non pertingunt. Item in alio loco: Qui manducat carnem meam et bibit meum sanguinem habet vitam aeternam, et in judicium non veniet, sed transiet de morte ad vitam . » Et tamen Paulus dicit: « Quia quisquis corpus Domini indigne manducare et calicem bibere praesumpserit, judicium sibi manducat et bibit . » Ubique ergo magis virtus sacramentorum exprimitur, ne quod per ea quilibet participantes salvandi sint, sed quod salvari possint significatur. Quasi diceretur: Tanta virtus est baptismi, ut quisquis illud fideliter et devote acceperit, per illud ad aeternam salutem pertingere possit. Item tanta virtus est in sumptione corporis et sangui
Abbreviated transcription (Latin):
homo quidẽ uere uoluit. s ñ ualuit
adimplere. qͥa confessionẽ ñ concẽp¬
cus exclusit. s impediuit necessitas.
broinde si id quod diccũ est. qua¬
cũq hora ingemuerit peccator.
saluus erit. de p̃senti salute accipi¬
tur. sic intelligendũ ẽ. ac si diceretur.
Tunc peccatoris salus incipit. qͣndo
ueraciter ꝓ delictis suis ingemiscit.
Quȩ tam̃ salus tunc plene ꝑficit᷑. qͣn¬
do id unde ingemuit etiam ore confi¬
tecur. Item illud quod dr̃ qͥa adhuc
teloquente dicam. ecce assum. sic con¬
uenient᷑ potest accipi. qͥa pͥus ds̃ ad¬
est ꝑ gr̃am. ut cor ad penitentiã
compungat. Deinde adest. ut pec¬
catorum indulgentiã conficenticri¬
buat. Postremo id qͦd de psalmista
opponunt. dixi conficebor aduersũ¬

Expanded text:
homo quidem vere voluit, sed non valuit homo quidem vere voluit, sed non valuit adimplere, quia confessionem non contemptus exclusit, sed impedivit necessitas. Proinde si id quod dictum est: Quacunque hora ingemuerit peccator salvus erit, de praesenti salute accipitur; sic intelligendum est ac si diceretur tunc peccatoris salus incipit, quando veraciter pro delictis suis ingemiscit, quae tamen salus tunc plene perficitur, quando id unde ingemuerit etiam ore confitetur. Item illud quod dicitur: Quia adhuc te loquente dicam: Ecce adsum; sic convenienter potest accipi, quod prius Deus adest per gratiam ut cor ad poenitentiam compungat, deinde adest, ut peccatorum indulgentiam confitenti tribuat. Postremo id quod de Psalmista opponunt. Dixi: Confitebor, e
Abbreviated transcription (Latin):
bis diceret᷑. Quacũq hora in p̃senti
uita peccator uere pęnicuerit. infu¬
tura uita ñ ꝑibit. Quod siqͥs concen¬
dat illud quod dictũ est saluus erit
non ẽẽ dictũ de saluatione quȩ infu¬
turo tribuit᷑. s de illa potius quȩ in
p̃senti in absolutione peccatoꝵ con¬
donat᷑. non necesse ẽ tam̃ nos dice¬
re qͦd peccator ab om̃i debito absolua¬
tur. stacim ex quo gemere cȩꝑit. do¬
nec totũ consecutꝰ fuerit remedium
qͦd ds̃ ad obtinendam ueniam insti¬
tuit. hoc ẽ autẽ remediũ ut corde pe¬
niteat. & ore conficeatur delictũ qͦd
cũ fecerit iam amplius debicordãp¬
nationis ñerit. etiam si sacisfactio
restat qũa ꝓ peccato ꝑsoluit. Quod
siforte peccator uere pęniteat. secl
int̾currente articulo necessicatis al
confessionẽ uenire non possit. confi¬
dent̃ ꝓnuntio. qͥa in eo summꝰ sacer¬
dos complet qͦd mortalis ñ potuit.¬
&apud dm̃ iam factũ constat. quod

Expanded text:
bis diceretur: Quacunque hora in praesenti bis diceretur: Quacunque hora in praesenti vita peccator vere poenituerit, in futura vita non peribit. Quod si quis contendat illud quod dictum est, « salvus erit, » non esse dictum de salvatione quae in futuro tribuitur, sed de illa potius quae in praesenti absolutione peccatorum condonatur. Non necesse est tamen nos dicere quod peccator ab omni debito suo absolvatur, statim ex quo gemere coepit, donec totum consecutus fuerit remedium, quod Deus ad obtinendam veniam instituit. Hoc est autem remedium, ut corde poeniteat, et ore confiteatur delictum: quod cum fecerit, jam amplius debitor damnationis non erit, etiam si satisfactio restat, quam pro peccato persolvit. Quod si forte peccator vere poeniteat, sed intercurrente articulo necessitatis ad confessionem venire non possit, confidenter pronuntio quod in eo summus sacerdos complet, qet apud Deum jam factum constat quod
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ. non ut sanitatẽ reciꝑet. s ut sani¬
tatem demonstraret.quod om̃ino
fides xp̃iana abhorret. Prȩterea si
miraculũ qͦd dñs oꝑatꝰ est sacerdo¬
tib non obreuerentiam officii sed
ad improperiũ ostendit᷑. qͥd aliud
quã noui quoq sacerdotii insp̃ua¬
li curatione contẽptꝰ generat᷑ Sed
& illud qͦd dicunt. quacũq hora in¬
geniuerit peccator. saluus erit. ego
dehiis p̃cipue dictum existimo. qͦ
totam uitam suam in peccatis agen¬
tes infine pęnitent. & tunc peccata
deserunt qͣndo iam in hac uita cem¬
pus satisfactionis habere ñ possunt
Quibus dr̃. ne tam̃ ullo modo de ue¬
nia desꝑent. qͥa & tunc quoq siuiere
pęnituerint miscđiam consequi ua¬
lent. hoc ẽ enĩ. quacũq hora. scilicet
etiam in extremis. etiam in articulo
necessicatis. si peccator ingemuerit
hoc ẽ. ex tota cordis contritione con¬
uersus fuerit saluus erit ab ȩt̃na ui¬
delicet damnatione. quasi aliis uer¬

Expanded text:
est non ut sanitatem reciperet, sed ut saniest non ut sanitatem reciperet, sed ut sanitatem demonstraret, quod omnino fides christiana abhorret. Propterea si miraculum quod Dominus operatus est, sacerdotibus non ob reverentiam officii, sed ad improperium ostenditur: quid aliud quam novi quoque sacerdotii in spirituali curatione contemptus generatur? Sed et illud quod dicunt: Quacunque hora ingemuerit peccator salvus erit: ego de iis praecipue dictum existimo qui totam vitam suam in peccato agentes in fine poenitent, et peccata deserunt, quando jam in hac vita tempus satisfactionis habere non possunt. Quibus dicitur ne tamen ullo modo de venia desperent, quia et tunc quoque si vere poenituerint misericordiam consequi valent. Hoc est enim quacunque hora, scilicet etiam in extremis, etiam in articulo necessitatis, si peccator ingemuerit, hoc est, ex tota cordis contritione conversus fuerit, salvus erit ab aeterna scilicet damnatione. Quasi aliis ver
Abbreviated transcription (Latin):
cata remictentur eis. & quorum
retinueritis retenta erunt. Ubi
dixit si ostenditis fuit: Husqũã¬
hoc dixit. s dixit. si feceritis erit.
Audiant gͦ & intelligant. quorum
remiseritis peccata remittent᷑ eis.
qͥb hoc dicebatur pͥus dictũ fuerat.
crederetur contemptibile. uł qͦd accipi¬
entes oꝑantur existimetur ex huma-¬
na uirtute ꝓcedere. Non gͦ mirumẽ
si homines peccata dimittere possuii.
quia ut hoc possint non ex sua s exdi¬
uma urtute accipiunt. & hoc homi¬
nib dm̃ dare nichilẽ aliud. qũa deum
hoc ꝑ homines facere. Quod autem
de mundatione leprosi opponunt.
minime eorum opinioni suffragat᷑.
qͥa si idõ peccator ante confessionem
absolui credendus ẽ. qͥa leprosus mũ¬
datus ẽ ante demonstrationẽ. eadem
ratione peccator pꝰ compunctionem
ad sacerdotẽ ire non debet peccatũ
suum plangere. s iusticiam demon¬
strare. qͥa & ille ad sacerdotes missuᷤ

Expanded text:
cata, remittuntur eis; et quorum cata, remittuntur eis; et quorum retinueritis, retenta erunt . Ubi dixit: Si ostenderitis, fuit? Nusquam dixit hoc: sed dixit: Si feceritis, erit. Audiant ergo et intelligant, quorum remiseritis peccata, etc. Quibus hoc dicebatur, prius diccrederetur contemptibile, vel quod accipientes operantur, existimetur ex humana virtute procedere. Non ergo mirum est si homines peccata dimittere possunt; quia ut hoc possint, non ex sua sed divina virtute accipiunt; et hoc hominibus Deum dare, nihil est aliud quam Deum hoc per homines facere. Quod autem de mundatione leprosi opponunt minime eorum opinioni suffragatur, quia si ideo peccator ante confessionem absolvi credendus est, quia leprosus mundatus est ante demonstrationem eadem ratione peccator post compunctionem ad sacerdotem ire non debet peccatum suum plangere, sed justitiam demonstrare; quia et ille ad sacerdotes missus
Abbreviated transcription (Latin):
sequitur bonos ñẽe etiam eos qͥ dõ
seruiunt. & quomͦ solus ds̃ mirabi¬
lia facit. ꝙ tam̃ de iusto homine dr̃.
fecit eñi mirabilia inuita sua. ita
ꝑ eũ facit. Nec idõ dicendum ẽ homi¬
nẽ ibi nichil facere. qͥa ꝑeũ ds̃ facit.
imimo uͦ idõ multo melius & multo
ueriꝰ facere. qͥa ꝑeũ ds̃ facit. Hinc est
qͦd petro pͥncipi apłorũ dicit. Tibi
dabo claues regni cȩlorũ. Quodcũq
ligaueris suꝑ terram erit ligatũ & in
cęlis. & quodcũq solueris suꝑ terrã.¬
erit solutũ & incelis. Non dixit quod¬
cũq solueris. hoc ẽ ut illi auint solu¬
tũ ostenderis. fuit solutũ sederit so¬
lucũ. qͥa sententiam petri ñ p̃cedit.
s sequit᷑ sententia cȩli. He autem
hoc soli petro concessũ ẽẽ putes.au¬
di qͥd om̃ib apłis. ac ꝑ hoc om̃ibus
apłorũ successorib. & apłorũ uice
fungentib. dicat. Accipite inquit
sp̃m sc̃m. quoꝵ remiseritis pec¬

Expanded text:
sequitur bonos non esse etiam eos quia Domino sequitur bonos non esse etiam eos quia Domino serviunt, et quod solus Deus mirabilia facit , et tamen de justo homine dicitur: « Fecit enim mirabilia in vita sua , » ita per eum facit. Nec ideo dicendum est hominem ibi nihil facere, quia per eum Deus facit, imo vero ideo multo melius, et multo verius facere, quia per eum Deus facit. Hinc est quod Petro principi apostolorum dicit: « Tibi dabo claves regni coelorum. Quodcunque ligaveris super terram, erit ligatum et in coelis et quodcunque solerit solutum et in coelis . Non dixit, quodcunque solveris hoc est, ut illi aiunt solutum ostenderis; fuit solutum, sed erit solutum, quia sententiam Petri non praecedit, sed subsequitur sententia coeli. Ne autem hoc soli Petro concessum esse putes, audi quid omnibus apostolis, ac per hoc omnibus apostolorum successoribus et apostolorum vice fungentibus dicat: Accipite, inquit, Spiritum sanctum. Quorum remiseritis pec
Abbreviated transcription (Latin):
nebris int̾iorib solui ñ meret᷑. Sed
male inqͥunt de sacerdote dm̃ facitis.
qͥ ei potestatẽ dimittendi peccata
quod dõ soli cõpetit. tribuistis. Hon
ego sacerdotes dõs facio. Sermodi¬
uinus qui mentiri ñ potest. sacerdo¬
tes dõs dicit. Diis inqͥt ñ detrahes.
& pͥncipi popłitui ñ maledices. Isti
u contralegis p̃ceptũ diis detrahuĩ.
qͥa potestatem diuinitꝰ collatam sa¬
cerdotib auferre uolunt. Neq uͦ
ego sacerdotib potestatẽ dimitten¬
di peccata tribui. Ile hominibus
potestacẽ diuinã tribuit. qͥ de homi¬
nib dõs facit. S tam̃ ipse sicut ex
semetipso deus ẽ. ica etiam ꝑsemet¬
ipsum qͣndo uult. sine humana co¬
oꝑatione peccata dimitere potest.
Hui uͦ qui ex semetipsis dii nonsunt.
illietiam nͥ eo aquo st̃ hoc qͦd st̃ in
eis & ꝑeos oꝑante. & ineis cooꝑante
peccata dimittere ñ possunt. Quo
mͦ gͥͦ solus ds̃ bonꝰ ẽ. nec tam̃ inde

Expanded text:
nebris interioribus solvi non meretur. Sed nebris interioribus solvi non meretur. Sed male, inquiunt, de sacerdote Deum facitis, qui ei potestatem dimittendi peccata quod soli Deo competit, tribuitis. Non ego sacerdotes deos facio, sermo divinus qui mentiri non potest, sacerdotes deos dicit: Diis inquit, non detrahes, et principi populi tui non maledices . Isti vero contra legis praeceptum diis detrahunt, quia potestatem divinitus collatam sacerdotibus auferre volunt. Neque vero ego sacerdotibus potestatem dimittendi peccata tribui. Ille hominibus potestatem divinam tribuit qui de hominibus deos fecit. Sed tamen ipse sicut ex semetipso Deus est, ita etiam per semetipsum quando vult sine humana cooperatione peccata dimittere potest. Hi vero qui ex semetipsis dii non sunt, etiam nisi eo a quo sunt hoc quod sunt, in eis et per eos operante et eis cooperante peccata dimittere non possunt. Quod ergo solus Deus est bonus, nec tamen inde
Abbreviated transcription (Latin):
sumꝰ. sola miscdia nullis nr̃is men¬
tis p̃cedentib reddat. quatinꝰ ipsaga
adueniens cor nr̃m a torpore infide¬
litatis & apeccati morte exsuscitet.
ut scilicet dũ pͥmũ ipsa sola oꝑance
ad penitentiam cõpuncti. a uincu¬
lis torporis absoluim. ipsa deinde
cooꝑante pȩnitentes a debito dam¬
nationis absolui mereamͣ. Hoc bene
in resuscitatione lazari signatum
ẽ. quẽ ipse dñs ꝑse pͥus incrinsecus
a uinculo mortis absoluit. iuiifi¬
catũ autẽ deforis minist̾io ipsorũ
apłorũ solui p̃cepit. Sic nanq in
scã eccła ñc̃ mortuos peccatis ꝑso
lam grãm suam int̾ius uiuificans
ad compunctionẽ accendit. atq
uiuificatos ꝑconfessionẽ foras ue¬
nire p̃cipit. acsic demũ conficentes
ꝑministium sacerdotũ ab ext̾iori
uinculo. hoc ẽ a debito damnatio¬
nis absoluit. Bene autem debitũ dãp
ad tenebras ext̾iores. qͦs euadere dig¬
nus non ẽ. qͥs qͥs pͥus in hac uita a te¬

Expanded text:
sumus, sola misericordia nullis nostris mersumus, sola misericordia nullis nostris meritis praecedentibus reddat, quatenus ipsa gratia adveniens cor nostrum a torpore infidelitatis et a peccati morte exsuscitet, ut scilicet dum primum ipsa sola operante ad poenitentiam compuncti a vinculis torporis absolvimur, etiam ipsa deinde cooperante, poenitentes a debito damnationis absolvi mereamur. Hoc bene in resuscitatione Lazari signatum est, quem ipse Dominus per se prius intrinsecus a vinculo mortis absolvit, vivificatum autem deforis ministerio ipsorum apostolorum solvi praecepit. Sic namque in sancta Ecclesia nunc mortuos peccatis per solam gratiam suam interius vivificans ad compunctionem accendit, atque vivificatos per confessionem foras venire praecipit; ac sic deinde confitentes per ministerium sacerdotum ab exteriori vinculo, hoc est, a debito damnationis absolvit. Bene autem debitum damnaad tenebras exteriores quas evadere dignus non est, quisquis prius in hac vita a te
Abbreviated transcription (Latin):
murmurantes qͥa dixerit paraliti¬
co. dimissa sunt tibi peccata tua. aie¬
runt solum dm̃ peccata posse dimit¬
tere.S fortassis qui hȩc de absolu¬
tione peccatorũ dicunt. quomͦ qͥs¬
q peccato liget᷑. non satis diligen¬
ter attendunt. Duob eñi modis
peccator ligatus ẽ. Ligatus est ob¬
duratione m̃tis. ligatus ẽ debito fu¬
turȩ damnationis. Quandiu nan
q gr̃ã dĩ cũ homine ẽ. solutus est
homo. &ad bene oꝑandũ expedi¬
tus. Ss cũ ꝑ peccatum gr̃a dĩ subtra¬
hitur. statim ipsa sua obduratione
mens intrinsecus obligat᷑. Ista ob¬
duratio siue excecatio m̃tis int̾iores
tenebrȩ sunt. in qͥb homo ꝓpecca¬
to suo in p̃senti obligatꝰ cenetur. &
cati surgere ualeret. nͥ diuina mise¬
ricordia gratuito p̃ueniens eñ susci¬
taret. idõ necesse ẽ ut ds̃ grãm suam
qũã peccantib nobis iuste subteꝓe¬
rat. qͦudo ad pęnitentiã uiuificanq

Expanded text:
murmurantes, quia dixerat paralytimurmurantes, quia dixerat paralytico: Dimissa sunt tibi peccata tua : aierunt solum Deum posse peccata dimittere. Sed fortassis qui haec de absolutione peccatorum dicunt, quomodo quisque peccato ligetur, non satis diligenter attendunt. Duobus enim modis peccator ligatus est. Ligatus est obduratione mentis, ligatus est debito futurae damnatique gratia Dei cum homine est, solutus est homo, et ad bene operandum expeditus. Sed cum per peccatum gratia Dei subtrahitur, statim ipsa sua obduratione mens intrinsecus obligatur. Ista obduratio sive excaecatio mentis interiores tenebrae sunt, in quibus homo pro peccato suo in praesenti obligatus tenetur, et t ruinam peccati surgere valeret, nisi divina misericordia gratuito praeveniens eum suscitaret, ideo necesse est ut Deus gratiam suam quam peccantibus nobis juste subtr
Abbreviated transcription (Latin):
confessionẽ oris peccata dimittant᷑.
ꝓpħico illo testimonio ꝓbare uolun
qͦdicitur. Quacũq hora ingemue¬
rit peccator. saluus erit. Et alibi.
Quia adhuc te loquente dicã. ecce ad¬
sum. Et psalmista. Oixi inqͥt confi¬
tebor aduersũ me iniusticiã meam
dño. & tu remisisti impietatẽ pecca¬
ti mei. Iccirco tam̃ pꝰ contritionem
cordis. confessionẽ quoq oris esse
necessariã. qͥa siqͥs etiã pꝰ impetratã
ueniam peccatorum confiteri eadẽ
peccata sua neglexerit. quasi institu¬
tionis diuinȩ contemptor. qͣmuis
ñ ꝓpeccatis quȩ iam dimissa sunt re¬
us teneatur. tam̃ ꝓ contẽptu reus erit.
uł fortassis qͥa ipsa peccata iã ad con¬
tumacẽ redeunt. quȩ pͥus ꝑcõpunc¬
tionẽ humiliato dimissa fuerunt.
Hac gͦ ratione ꝓbant homines nul¬
lomodo potestatẽ habere dimitten¬
di peccata. s hanc solius dĩ ẽẽ. sicut
etiam in ȩugłio iudei contra dñm

Expanded text:
confessionem oris peccata dimittantur, confessionem oris peccata dimittantur, prophetico illo testimonio probare volunt quod dicitur: Quacunque hora ingemuerit peccator, salvus erit . Et alibi: Quia adhuc te loquente dicam: Ecce adsum . Et Psalmista: Dixi, inquit, confitebor adversum injustitiam meam Domino; et tu remisisti impietatem peccati mei . Idcirco tamen post contritionem cordis confessionem quoque oris esse necessariam, quia si quis etiam post impetratam veniam peccatorum confiteri eadem peccata sua neglexerit, quasi institutionis divinae contemptor, quamvis non pro peccatis quae jam dimissa sunt reus teneatur, tamen pro contemptu reus erit. Vel fortassis quia ipsa peccata jam ad contumacem redeunt, quae prius per compunctionem humiliato dimissa fuerunt. Hac ergo ratione probant homines nullo modo potestatem habere dimittendi peccata, sed hanc solius Dei esse sicut etiam in Evangelio, Judaei contra Dominum
Abbreviated transcription (Latin):
pebat. Et sicut massa liquefacta ꝑ
fistulam in monetã fundit᷑ & for¬
mam accipit. ita mens amoris igne
soluta. ꝑ radiũ condemplationis usq
in imaginẽ diuinȩ similitudinis
utrũ Sacerdotes peccata dimit
otestatem remittendi pec¬
cata. quidam soli dõ ita as-¬
scribere conantur. ut in ea
hominem participẽ fieri posse nul¬
huiꝰ assertionis adducunt mundati¬
oñe illius leprosi. qũe dñs pͥus ꝑse
met ipsũ sanitati resticuit. ac sic dem¬
de ad sacerdotes misit. ñ ut eius mũ¬
datio uirtute illorũ ꝑficeret᷑. s ut can¬
tũmodo testimonio illorũ confir¬
maretur. Simili modo nc̃ in p̃senti
ȩccła dicunt ministĩa sacerdotũ ni¬
chil ampliꝰ uirtutis habere. nͥ quȩdã
tantũ mͦ signa eẽ. ut ille uidelicet qͥ
pͥus ꝑcontritionẽ cordis intꝰ adño
absoluit᷑. pꝰmodũ inconfessione oris
abeis absolutꝰ ẽẽ ostendat᷑. Quod au-¬
tẽ in sola cordis contritione etiã ante

Expanded text:
pebat. Et sicut massa liquefacta per pebat. Et sicut massa liquefacta per fistulam in monetam funditur et formam accipit, ita mens, amoris igne soluta per radium contemplationis usque in imaginem divinae similitudinis et si sacerdotes peccata dimittere Potestatem remittendi peccata quidam soli Deo ita ascribere conabantur, ut in ea hominem participem fieri posse nulhujus assertionis adducunt mundationem illius leprosi, quem Dominus prius per semetipsum sanitati restituit, ac sic deinde ad sacerdotes misit; non ut ejus mundatio virtute illorum perficeretur; sed ut tantummodo testimonio illorum confirmaretur. Simili modo nunc in praesenti Ecclesia dicunt ministeria sacerdotum nihil amplius virtutis habere, nisi quaedam tantummodo signa esse, ut ille videlicet qui prius per contritionem cordis intus a Domino absolvitur, postmodum in confessione oris ab eis absolutus esse ostendatur. Quod autem in sola cordis contritione etiam ante
Abbreviated transcription (Latin):
tͥnsecus habitando custodiat. iste
extrinsecus impugnando exerceat.
Istoforis flante concutim᷑. s illo intͥnse¬
cus aspirante ñ aporiam. S eccedũ
duorũ fabrorũ flatꝰ de contra spirantes
aspicimꝰ. quatuor inde oꝑa exire uide¬
m̃. Duo oꝑa diaboli. & duo oꝑa sp̃c sc̃i.¬
brimũ opus ẽ diaboli. qͣndo illicita de¬
lctatione animũ urit. et ad similitu¬
dinẽ flãmȩ foris lambendo quodam¬
mͦ nigr̃a reddit. Scd̾m opus ẽ diabo
li. qͣndo ꝑ consensũ peccati animum
medullicus accendit. & noxia flãma
ñ iam foris lambendo denigrat. s intꝰ
cremando incinerat. Primum opus
ẽ sc̃i sp̃c. qͣndo inuenit peccatricẽ ani¬
nĩa. & ꝑ compunctionẽ rubiginem
peccati exurit. Scd̃m qͦd exammata
& mundata anima mox eam desi¬
derio ȩt̃norũbonorũ accendit. & quo¬
dã modo ꝑ amoris ignẽ lique facit.
ut iam ꝑ desidium eurrere incipiat.
quȩ pͥus frigida existens male tor¬

Expanded text:
st, ut ille intrinsecus habitando custodiat, iste st, ut ille intrinsecus habitando custodiat, iste extrinsecus impingendo exerceat. Isto foris flante concutimur; sed illo intrinsecus aspirante non aperimur. Sed ecce dum duorum fabrorum flatus de contrario spirantes aspicimus, quatuor inde opera exire videmus: duo opera diaboli, et duo opera exiPrimum opus diaboli est quando illicita delectatione animum urit, et ad similitudinem flammae foris lambendo quodammodo nigram reddit. Secundum opus diaboli est quando per consensum peccati animum medullitus accendit, et noxia flamma non jam foris lambendo denigrat, sed intus cremando incinerat. Primum opusest quando invenit peccatricem animam, et per compunctionem rubiginem peccati exurit: secundum, quo, examinata et mundata anima, mox eam desiderio aeternorum bonorum accendit, et quodammodo per amoris ignem liquefacit, ut jam per desiderium currere incipiat, quae prius frigida existens male tor
Abbreviated transcription (Latin):
dicam inflando igne in nob̾ excitat. ie
creat iurtutẽ quȩ ñerat. iste excitat co
ruptionẽ quȩ sopita fuerat. Idõ insa
dus. Et scimꝰ qͥa uentꝰ calidus affian¬
do de suo calefacit. uentꝰ frigidus de
se calefacere ñ potest. & tam̃ ignẽ accen¬
dit. Sic sp̃c fc̃s in se habet amorẽ. quo
nos inflãmat. diabolus autẽ in nob
inuenit corruptionẽ. quã suscitat.
Ille intͥnsecꝰ suggerendo suauit᷑ aspi¬
rat. iste extͥnsecus temptationũ flati¬
b impingendo quassat. Ille in tͥnsec̃
ex occulto diuinitatis suȩ ꝓdiens in¬
uisibilit̾ uisitat cor hominis. et inef¬
fabilit consolat᷑. iste extͥnsecꝰ circum¬
iens & anfractib suȩ calliditatis se
inuoluens. semꝑ ad ruinã insidiat᷑.
Iste est ille pͥnceps mundi qũe incer¬
ra morte sua triumphatũ de cordib
hominũ xp̃c eiecit. Ille ẽ paraclicus
quẽ in cȩlo ad dexterã pat̾nȩ maiesta¬
tis sedens. suꝑ apłos in lingius igne

Expanded text:
dicam, inflando ignem in nobis excitat. Ille dicam, inflando ignem in nobis excitat. Ille creat virtutem quae non erat, iste excitat corruptionem quae sopita fuerat. Ideo in saidus. Et scimus quod ventus calidus afflando de suo calefacit. Ventus frigidus de se calefacere non potest; et tamen ignem accendit. Sic Spiritus sanctus in se habet amorem, quo nos inflammat; diabolus autem in nobis invenit corruptionem, quam suscitat. Ille intrinsecus suggerendo suaviter aspirat, iste extrinsecus tentationum flatibus impingendo quassat. Ille, intrinsecus ex occulto divinitatis suae prodiens, invinsibiliter visitat cor hominis et ineffabiliter consolatur; iste, extrinsecus circumiens et anfractibus suae caliditatis se involvens, semper ad ruinam insidiatur. Iste est ille princeps mundi, quem in terra morte sua triumphatum de cordibus hominum Christus ejecit; iste est Paraclitus, quem in coelo ad dexteram paternae Majestatis sedens, super apostolos in linguis ignei
Abbreviated transcription (Latin):
significatione ẽ precipuus. In eo enum
inuenit᷑ similitudo uirtutis & incii.
ita ut acies m̃tis foris tacta ꝑ imaginẽ:
malus. ignis malus. ignis cupidita¬
tis. Ignis bonus. depascit᷑ culpã. Ignis
malus. demolit᷑ naturã. Ignis bonꝰ.
accendit᷑ a spũ scõ. Ignis malus. in¬
fãmat᷑ a diabolo. Ignis bonus cari¬
tas fons uirtutũ. ignis malus cupi¬
ditas radix uiciorum. Ignẽ bonum
dñs iħc misit in t̾ram. & uoluit ut
accenderet᷑. Ignis malus ẽ de quo
ꝓpħa dicit. & adhuc ignis indomo
impii. de quo abraham & loth libe¬
rantur. Sic eñi interp̃tanir ur. hoc
ẽ ignis siue incendium. de quo abra¬
am eductꝰ eẽ ꝑhibet᷑. d uideamus
ñc quomͦ in nob oꝑent᷑ hii. ut ita di¬
itaq ẽ. qͦd alit̾ nos accendit sp̃c sc̃s.
atq alit̾ diabolus. Nam sp̃c sc̃s
ipse ignis ẽ. & afflando ignẽ in no¬
bis ereat᷑. Diabolus autẽ nonigiiss
frigidus ẽ. & nos ñ afflando. s utia

Expanded text:
significatione est praecipuus. In eo enim significatione est praecipuus. In eo enim invenitur similitudo virtutis et vitii, ita ut acies mentis foris tacta per imaginem, malus, ignis malus, ignis cupiditatis. Ignis bonus depascitur culpam; ignis malus demolitur naturam. Ignis bonus accenditur a Spiritu sancto; ignis malus inflammatur a diabolo. Ignis bonus charitas, fons virtutum; ignis malus cupiditas, radix vitiorum . Ignem bonum Dominus Jesus misit in terram, et voluit ut accenderetur . Ignis malus est de quo propheta dicit: Et adhuc ignis in domo impii . De quo Abraham et Lot liberantur; sic enim interpretatur Ur, hoc est ignis sive incendium, de quo Abraham eductus esse perhibetur. Sed videamus nunc quomodo in nobis operentur, hi ut ita diitaque quod aliter nos accendit Spiritus sanctus, atque aliter diabolus. Nam Spiritus sanctus ipse ignis est, et afflando ignem in nobis creat; diabolus autem non ignis, sed frigidus est, et nos non afflando, sed, ut ita
Abbreviated transcription (Latin):
tur. & intꝰ animã de pascit᷑. & foris ex
contemplatione diuitiarũ pascit᷑.
Quod audẽ dicimꝰ auariciam ex tͥsti¬
tia nasci.tale ẽ. Quia pꝰqũa homo
int̾num gaudiũ ꝑdit. foras moxam¬
mũ in appetitu ext̾ioꝵ immoderate
diffundit. ut qͥ intꝰ non habet unde
gaudeat. foris gaudiũ quȩrat. & est
auaritia immoderatꝰ appetitꝰ haben¬
di. Hequaꝗͣ eñi homo foris falsũ gau¬
dium quȩreret. nͥ pͥus intꝰ uerũ gau¬
diũ amisisset. Unde constat. qͦd que¬
admodũ de suꝑbia nascit᷑ uana gła.
& de uana gła inuidia. de iniidia
ira. de ira tͥsticia. ita qͦ de tͥstitia na-¬
scit᷑ auaritia. & degula luxuria. Ista
breuit dicta sunt de natura ignis.
& de significationib sins. Ss ẽ pro¬
fundum ingeniũ qͦd inuestigat
om̃ia. & sp̃c sapientiȩ penetrat unu̾¬
sa. In om̃ib autẽ quȩ uident᷑. & aqͥbs
rerũ inuisibiliũ summlitudo trahitur.
solus ignis sicut loco supremꝰ ẽ. ita qͦ

Expanded text:
tur, et intus animam depascitur, et foris ex contemplatione divitiarum pascitur. Quando autem dicimus avaritiam ex tristitia nasci, tale est quia postquam homo internum gaudium perdidit, foras mox animum in appetitu exteriorum immoderate diffundit, ut qui intus non habet unde gaudeat, foris gaudium quaerat: et est avaritia immoderatus appetitus habendi. Nequaquam enim homo foris falsum gaudium quaereret, nisi prius intus verum gaudium amisisset. Unde constat quod quemadmodum de superbia nascitur vana gloria, et de vana gloria invidia, de invidia ira, de ira tristitia, ita quoque de tristitia nascitur avaritia, et de gula luxuria. Ista breviter dicta sunt de natura ignis et de significationibus ejus. Sed est profundum ingenium quod investigat omnia. Spiritus sapientiae penetrat universa. In omnibus autem quae videntur, et a quibus rerum invisibilium similitudo trahitur, solus ignis sicut loco supremus est, ita quoque
Abbreviated transcription (Latin):
oncemplantis anima ierłm
di cordis ueram pacẽ id ẽ dm̃ concẽ¬
platur. In hac hierłm duȩ piscinȩ st̃.
una suꝑior. & una inferior. quȩ ucrȩ¬
q in ysaia cõmemorant᷑. Uade in¬
quit dñs ad isaẏam in occursũ achar.
tu & qui relictꝰ est filius tuus iasub.
ad aquȩ ductũ piscinȩ suꝑioris in
agro fullonis. De inferiori piscina
postea sic ait. Congregastis inquie
aqͣs piscinȩ inferioris. & domos
hierłm numerastis. ꝙ fecistis lacum
int̾ murũ & murũ. & aqͣs pisemȩ ue¬

Expanded text:
ontemplantis anima Jerusadi cordis veram pacem, id est Deum contemplatur. In hac Jerusalem duae piscinae sunt, una superior, et una inferior: quae utraeque in Isaia commemorantur. Vade, inquit Dominus ad Isaiam, in occursum Achaz, tu et qui relictus est filius tuus Iasub, ad aquaeductum piscinae superioris in agro fullonis . De inferior piscina postea sic ait: Congregastis, inquit, aquas piscinae inferioris, et domos Jerusalem numerastis, et fecistis locum inter murum
Abbreviated transcription (Latin):
tionis absoluat᷑. S siue hoc siue alio
quocũq mͦ p̃dictȩ auctoritates expo¬
nant᷑. nos uerissime confitem sacerdo¬
tes dĩ inȩccłia potestatẽ habere ligan¬
di atq soluendi. ñ ꝑfunctoriȩ & in¬
usitato quodã genere loquendi signi¬
ficatã. s ueraciter a dõ concessã. Qui¬
b diccũ ẽ. Quoꝵ remiseritis peccata
remittentur eis. & quoꝵ retinueri¬
tis retenta erunt. S forteqͥs oppo¬
net quia sacerdotes multos in eccła¬
ligant. qͥ apud dm̃ ñ ligant᷑. icemq
multos soluunt. qui apud dm̃ ligati
ꝑmanent. qͥa sepe & innocentes liganͭ.
& in reatu ꝑmanentes absoluunt. &
sic uerũ non erit. quoꝵ remiseritis

Expanded text:
tionis absolvatur. Sed sive hoc sive alio tionis absolvatur. Sed sive hoc sive alio quocunque modo praedictae auctoritates exponantur, nos verissime confitemur sacerdotes Dei in Ecclesia potestatem habere ligandi atque solvendi, non perfunctorie inusitato quodam genere loquendi significatam, sed veraciter a Deo concessam, quibus dictum est: « Quorum remiseritis peccata, remittuntur eis: et quorum retinueritis, retenta erunt . » Sed forte quis opponet quia sacerdotes multos ligant in Ecclesia, qui apud Deum non ligantur: itemque multos solvunt, qui apud Deum ligati permanent. Sed saepe et innocentes ligant, et in reatu permanentes absolvunt, et sic verum non
Abbreviated transcription (Latin):
peceati mei. sc̃s gregorius de culpa ͭ¬
cogitationis tantũ mͦ dictũ ẽẽ asse¬
ric inhȩc uerba. Sepe misericors ds
eo citius peccata cordis abluit. quo
hec exire ad oꝑa ñ ꝑmittit. Unde
rcte ꝑ psalmistã dr̃. Dixi conficebor
aduersum me iniusticiam meam
dño & tu remisisti impietatẽ pecca¬
ti mei. Et paulo post.Quam facilis
sit suꝑhȩc uenia ostendit. qui dum
se adhuc ꝓmittit petere. hoc qͦd se pe¬
tere ꝓmittebat obtinuit. quatinꝰ quia
usq ad opꝰ non uenerat culpa. usq
ad cruciatũ non ꝑueniret pȩniten¬
tia. s cogitata afflictio mentẽ cerge¬
ret. qũa nimirum tantũ mͦ cogitata
iniquitas inquinasset. Quod siquis
hoc de quolibet delicto uelit acciꝑe.
sciat tam̃ aliud peceatũ ẽẽ. aliud im¬
pietatem peccati. Iipietas nanq pec¬
cati ipsa rectissime obduratio cordis
accipit᷑. quȩ pͥmũ in cõpunctione sol¬
uitur. ut postmodũ inconfessione
peccatũ ipsum id est debitũ damna¬

Expanded text:
peccati mei , » sanctus Gregorius de culpa cogitationis tantummodo decem esse asseruit in haec verba: Saepe misericors Deus eo citius peccata cordis abluit, quo haec exire ad opera non permittit. Unde recte per Psalmistam dicitur: « Dixi: Confitebor adversum me injustitiam meam Domino; et tu remisisti impietatem peccati mei. » Et paulo post, quam facilis super haec venia sit ostendit, qui dum se adhuc permittit petere, hoc quod se petere permittebat obtinuit, quatenus quia cum usque ad opus non venerat culpa usque ad cruciatum non perveniret poenitentia, sed cogitata afflictio mentem tergeret, quam nimirum tantummodo cogitata iniquitas inquinasse. Quod si quis hoc de quolibet delicto velit accipere, sciat tamen aliud peccatum esse, aliud impietatem peccati. Impietas namque peccati ipsa rectissime obduratio cordis accipitur, quae primum in compunctione solvitur, ut postmodum in confessione peccatum ipsum, id est debitum damna
Abbreviated transcription (Latin):
de nec sordes ei appropinquare pos¬
sunt. qͣs non sibi incorporando sm
nichilũ redigendo consumit. Et hȩc
ẽ differentia int̾ ignẽ solis et ignem
gehennȩ. qͦd ignis solis extͥnsecus
depascit᷑ ignis ũ gehennȩ necextͥn¬
secus illud in qͦd ardet. nec intͥnsecꝰ

Expanded text:
de nec sordes ei appropinquare posde nec sordes ei appropinquare possunt; quas non sibi incorporando, sed in nihilum redigendo consumit. Et haec est differentia inter ignem solis et ignem gehennae, quod ignis solis extrinsecus depascitur; ignis vero gehennae nec extsecus illud i
Abbreviated transcription (Latin):
nascit᷑. qͦd pascitur. qͦd depa-¬
scitur. Hoc ẽ qͦd oritur. qͦd nutritur.
quod consumit. Et scđm istas tres
naturas. recipit undecĩ species.Pri-¬
ma ẽquȩ fit ꝑ remotionẽ. quȩ nec
nascitur. nec pascit᷑. nec depascitur.
Qualis ẽ ignis solis. & gebennȩ. Hon
nascit᷑. quia extra originem ñ habet.
Non pascit᷑. qͥa nutrim̃to ñ indiget.
Non depascit᷑. qͥa insubiecta mate¬
ria ñ ardet. Scd̃a species ẽ. quȩ tan-¬
tũ nascit᷑. ñ pascit᷑. nec depascitur.
qualis ẽ fulgor exp̃ssus a nubib. qui
nec urit nec findit. moxq extingui-¬
tur. Tercia species ẽ.quȩ tantum
pascit᷑. ñ nascit᷑. nec depascit᷑. qualis
est ignis oculorũ qͥ inuiridi pascit᷑.
ñ nascit᷑ qͥa naturalis ẽ. nec depasci-¬
tur qͥa consumens ñ est.Quarta
species ẽ. quȩ tantũ depascit᷑. ñ nasci-¬
tur nec pascit᷑. qualis ẽ ignis solis¬
extͥnsecꝰ. Extͥnsecꝰ eñi depascit᷑. Un¬

Expanded text:
nascitur, quod pascitur, quod depanascitur, quod pascitur, quod depascitur, hoc est quod oritur, quod nutritur, quod consumit. Et secundum istas tres naturas recipit undecim species. Prima est quae fit per remotionem; quae nec nascitur, nec pascitur, nec depascitur: qualis est ignis solis et gehennae. Non nascitur quia extra originem non habet; non pascitur, quia nutrimento non indiget; non depascitur quia in subjectam materiam non ardet. Secunda species est quae tantum nascitur, non pascitur, nec depascitur: qualis est fulgor expressus a nubibus, qui nec urit nec findit, moxque exstinguitur. Tertia species est quae tantum pascitur, non nascitur, nec depascitur: qualis est ignis oculorum, qui in viridi pascitur: non nascitur, quia naturalis est; nec depascitur, quia consumens non est. Quarta species est quae tantum depascitur, non nascitur, nec pascitur: qualis est ignis solis. Extrinsecus enim depascitur. Un
Abbreviated transcription (Latin):
beat. & eundi licentiam accipit. cui
tam̃ post hȩc eunti angłs dñi inuia
occurrens obsistit. Quid ẽ hoc : Si
bona fuit uia. cur ei angłs obstitit:
Aut si mala fuit uia. cur ds̃ ei licen¬
tiam eundi concessit: S nimirum
prauitas m̃tis illius hoc meruit. ut
illud potius ei ds̃ responderet qͦd
ipse magis audire desiderauit.Nã
qui auaritia cecatꝰ ire uolebat. etiã
pͥus qũa inqͥreret an ire deb̾et. dum
ei licentia eundi concedit᷑. ad ꝑfici¬
endũ solũ mͦ id qͦd concupierat re-¬
laxatur. Nec p̃cepto dñi ad id facien¬
dum ducit᷑. s ꝑmissione dñi facul¬
tas uolenti condonatur. quia & si
aliud dñs querenti respondisset.
ñscire cupientẽ doceret.s remane¬
re nolentem cogeret. Sic ꝓfecto
animꝰ delectatione laudis suȩ corrup¬
tus conscientiã de ueritatis testimo¬
nio consulit. non qͦd ueritatẽ inue¬
nire diligat. s qͥa id qͦd magis ẽẽ de¬
siderat. maiori attestacione firma

Expanded text:
beat, et eundi licentiam accipit; cui beat, et eundi licentiam accipit; cui tamen post haec eunti angelus Domini in via occurrens obstitit . Quid est hoc? Si bona fuit via, cur angelus ei obstitit? aut si mala fuit via, cur Deus ei licentiam eundi concessit? Sed nimirum pravitas menti illius hoc meruit, ut illud potius ei Deus responderet quod ipse magis audire desideravit. Nam qui avaritia caecatus ire volebat, etiam priusquam inquireret an ire deberet, dum ei licentia eundi conceditur, ad perficiendum solummodo id quod concupierat relaxatur. Nec praecepto Domini ad id faciendum inducitur, sed permissione Domini facultas volenti condonatur, quia, etsi aliud Dominus quaerenti respondisset, non ire cupientem doceret, sed remanere nolentem cogeret. Sic profecto animus delectatione laudis suae corruptus conscientiam de veritatis testimonio consulit, non quod veritatem invenire diligat, sed quia id quod magis esse desiderat, majori attestatione firmar
Abbreviated transcription (Latin):
utr̃u uerũ sit qͦd de se dicit᷑. aut dig¬
nũi quod sibi exhibet᷑. s statĩ nede¬
cepta mens ꝑinanẽ głam laudem
qua foris pulsat᷑ intꝰ suscipiat. ex ip¬
so suo uitio ei opponere curet unde
potius erubescat. dicens cũ psalmi¬
sta. Auertant᷑ statim erubescentes.
qͥ dicunt mͥ euge euge. Quis qͥs em̃
laudatꝰ de ueritate consulturꝰ con¬
scientiã adit ex eo ip̃so iam consen¬
tire adulationi conuincit᷑: qͥa occa¬
sionẽ approbationis eiꝰ ñ quȩreret.
nͥ eam a pͥncipio retinere qu̾a abic̃
maluisset. Et idõ fit ñ numquam
ut talẽ iusto iudicio ds̃ qͥa intentio¬
nis eiꝰ prauitatẽ consid̾at. ueritatẽ
discernere ñ ꝑmictat. & testimoni¬
um conscientiȩ iam illi respondeat.
ñ ad id quod quȩrere sefinxit sed
qͦd inuenire desiderabat. Sic bala¬
am cũ abalac rege moabitarũ ad
maledicendũ filus isrł. ꝓposita mer-¬
cede inuitaret᷑. a dño quȩrit an irede¬

Expanded text:
utrum verum sit quod de se dicitur, aut digutrum verum sit quod de se dicitur, aut dignum quod sibi exhibetur, sed statim ne decepta mens per inanem gloriam laudem qua foris pulsatur intro suscipiat, ex ipso suo vitio ei opponere curet unde potius erubescat, dicens cum Psalmista: Avertantur statim erubescentes qui dicunt mihi: Euge, euge . Quisquis enim laudatus de veritate consulturus conscientiam adit, ex eo ipso jam consentire in adulationem convincitur, quia occasionem approbationis ejus non quaereret, nisi eam a principio retinere quam abjicere maluisset. Et ideo fit nonnunquam ut talem justo judicio Deus, quia intentionis ejus pravitatem considerat, veritatem discernere non permittat, et testimonium conscientiae jam illi respondeat non ad id quod quaerere se finxit, sed quod invenire desiderabat. Sic Balaam cum a Balac rege Moabitarum ad maledicendum filiis Israel proposita mercede invitaretur, a Domino quaerit an ire de
Abbreviated transcription (Latin):
tatur ꝓcimꝰ. hoc quasi ñ ille s in il¬
lo iusto iudicio suo. ad nram ꝓba¬
tionẽ siue iubendo siue ꝑmicten¬
do oꝑetur ds̃. postremo ut conside¬
remꝰ qͦd malũ agenti ñ irascendũ
s compatiendũ sit. sicut corꝑaliter
infirmanti. siue plagã aut uulnꝰ
habenti.nemo qͥ sane saperet non
potius condolendũ quã irascen¬
dũ existimaret. Reccata em̃i quasi
quedã sunt uulnera animarum.
& om̃is qui maleagit non quasi ex
iuirtute agens. s quasi a uirtute defi.¬
ciens. & uelut quadã frenesis egri¬
tudine laborans pie colerandus est
Prima gͦ confideratio suadet nobis
iusticiam. scda reuerentiã. tercia mi¬
scdiam. Contra reuerentiã autẽ ꝙ
laudationẽ. ꝑ eandẽ malorũ suors
memoriã. hoc mͦ se defendere debit
humilitas. Quotiens adulatione
laudantiũ siue reuerentiã exhiben¬
tium pulsari ext̾ius atq temptari
se senserit. ñ attendat neq cogitet

Expanded text:
tatur proximus, hoc quasi non ille, sed in iltatur proximus, hoc quasi non ille, sed in illo justo judicio suo ad nostri probationem sive jubendo sive permittendo operetur Deus; postremo, ut consideremus quod malum agenti non irascendum, sed compatiendum sit, sicut corporaliter infirmanti, sive plagam aut vulnus habenti, nemo sana saperet qui non potius condolendum quam irascendum existimaret. Peccata enim quasi quaedam sunt vulnera animarum; et omnis qui male agit, non quasi ex virtute agens, sed, quasi a virtute deficiens et veluti quadam phrenesis aegritudine laborans, pie tolerandus est. Prima ergo consideratio suadet nobis justitiam, secunda reverentiam, tertia misericordiam. Contra reverentiam autem et laudationem per eamdem malorum suorum memoriam hoc modo se defendere debet humilitas. Quoties adulatione laudantium sive reverentiam exhibentium pulsari exterius atque tentari se senserit, non attendat neque cogitet
Abbreviated transcription (Latin):
latim iam & eũ aquo hoc habet ob¬
liuisci incipit. & quasi sibi iam suf¬
ficiat qͦd ẽ. mala sua ampliꝰ ad me.¬
moriã reducere ñ dignatur. Tunc
hostis pꝰqũa intꝰ cor tumidum
uidet. et hominẽ in suis oculis mag¬
num effectũ. continuo obꝓbria fo¬
ris et iniurias admouet. qͥa scit qͦa
decepta mens tanto iam eas impa¬
tientius susceptura sit. qͣnto in se
nichil nͥ quod laude dignũ ẽ agno¬
scit. Qua ꝓpt̃ oportet si humilita¬
tẽ integram & ꝑfectam seruare cupi¬
mͦ. nũqua animũ ab agnitionenr̃i
auertamꝰ. & accepta contumelia di¬
scamꝰ nocenti non irasci. s cõpati.
& id qͦd ab eo patimͣ existimemꝰ ñ
maliciȩ illius s nr̃is meritis debe¬
re imputari. Tria deniq sunt. ꝑ
quȩ humilitas aduersus illatam
contumeliam sedefendit. pͥmũ ut
consideremꝰ culpã nrãm. qua merui¬
m ut talia pariam᷑. deinde ut cogite¬
mꝰ. qͥa qͦtiens ad nr̃am lesionẽ exci¬

Expanded text:
latim jam et eum a quo hoc habet oblatim jam et eum a quo hoc habet oblivisci incipit; et quasi sibi jam sufficiat quod est, mala sua amplius ad memoriam reducere non dignatur. Tunc hostis postquam intus cor tumidum videt, et hominem in suis oculis magnum effectum, continuo opprobria foris et injurias admovet, quia scit quod decepta mens tanto jam eas impatientius susceptura sit, quanto magis in se nihil, nisi quod laude dignum est, agnoscit. Quapropter oportet, si humilitatem integram et perfectam servare cupimus, animum ab agnitione nostri avertamus, et, accepta contumelia, discamus nocenti non irasci, sed compati, et id quod ab eo patimur existimemus non malitiae illius, sed meritis nostris debere imputari. Tria denique sunt, per quae humilitas adversus illatam contumeliam se defendit: Primum, ut consideremus culpam nostram, qua meruimus ut talia patiamur; deinde, ut cogitemus quod quoties ad nostri laesionem exci
Abbreviated transcription (Latin):
Hȩc autẽ confessio mͦ mirabili ñ ad
humilitatẽ ei. s ad elationis augm̃¬
tũ ꝓficit. qm̃ tanto iam fiducialius
apud semetipsam extollit᷑. qͣnto ma-¬
nifestiꝰ bonũ suũ non a ses adõ eẽ
conficetur pharisiaca ꝓrsus suꝑbia
dicentis. D̾s̃ gr̃as ago tibi. qͥa ñ sum
sicut cȩt̾i hominũ raptores adulteri
uelut etiam hic publicanꝰ. Ieiuno
bis in sabbato decimas do om̃ium
quȩ possideo. Et uide quomͦ uirꝰ
pestilentiȩ paulatim se diffundit.
primũ fortassis aliqͦd unũ bonum.
in nob̃ laudatũ fuerat. Sdũ mens
ex eo incaute extollit᷑. continuo cȩ¬
tera quoq in memoriã ueniunt. ut
ampliꝰ ad elationẽ accendat᷑. Repli¬
cat studiose cuncta bona sua p̃t̾ita.
atq in unũ omĩa coaceruans. dũ
quasi ꝑ p̃teritorũ memoriã in p̃sen¬
ti beneficio gr̃arũ actionẽ amplifi¬
care fallacit᷑ satagit. ueracit᷑ in fuis
oculis ex consideratione tantarũ
uirtutũ intumescit. Dũq in sui

Expanded text:
tem confessio modo mirabili non ad humilitatem, sed ad elationis augmentum proficit, quoniam tanto jam fiducialius apud semetipsum extollitur, quanto manifestius bonum suum non a se, sed a Deo esse confitetur. Pharisaei prorsus superbia dicentis: Deus, gratias ago tibi quia non sum sicut caeteri hominum, raptores, injustipublicanus. Jejuno bis in Sabbato, decimas do omnium quae possideo . Et vide quomodo virus pestilentiae paulatim se diffundit. Primum fortassis aliquod unum bonum in nobis laudatum fuerat, sed dum mens ex eo incaute extollitur, continuo caetera quoque in memoriam veniunt, ut amplius ad elationem accendatur. Replicat studiose cuncta bona sua praeterita, atque in unum omnia coacervans dum, quasi per praeteritorum memoriam, in praesenti beneficio gratiarum actionem amplificare fallaciter satagit, veraciter in suis oculis ex consideratione tantarum virtutum intumescit. Dumque in sui
Abbreviated transcription (Latin):
facta sunt. Opus uͦ restaurationis
incarnatio uerbi. & omĩa quȩ a pͥn¬
crpio mundi usq ad finẽ. uł ad ipsã
p̃nuntiandam p̃cesserunt. uł adip¬
sam confirmandam secutura sunt.
Quȩ om̃ia sex ȩtatib fiunt. S oꝑa
restaurationis magis ꝑtinent ad
fidẽ catholicã. quȩ iccirco sc̃i ampliꝰ
diligunt. qͥa ineis suȩ salutis reme¬
dia agnoscunt. Hȩc autẽ. partun
ꝑ homines. partim ꝑ angłos. par¬
tim ꝑ semetipsũ oꝑatus ẽ ds̃. ut in
archa sp̃ali pͥma sit mansio oꝑaho¬
Sup̃mꝰ cubitus auctor uniu̾sorum

Expanded text:
facta sunt; opus vero restaurationis, facta sunt; opus vero restaurationis, incarnatio Verbi, et omnia quae a principio mundi usque ad finem vel ad ipsam praenuntiandam praecesserunt, vel ad ipsam confirmandam secutura sunt. Quae omnia sex aetatibus fiunt; sed opera restaurationis magis pertinent ad fidem Catholicam, quae idcirco sancti amplius diligunt, quia in eis suae salutis remedia agnoscunt. Haec autem partim per homines, partim per angelos, partim per semetipsum operatus est Deus, ut in arca spiritali prima sit mansio opera hoSupremus cubitus auctor universorum
Abbreviated transcription (Latin):
credit & diligit. hic in naui posi¬
tus fluctuantis maris undas se-¬
curus ꝑtransit. & qͥa ꝑdesidium
fidei nauẽ ñ transgredit᷑. iam quo¬
dãmͦ in fluctib t̾rȩ stabilitatem
imitat᷑. Primũ gͦ si hoc mare mag¬
nũ illesi ꝑtransire uolumꝰ. fabrice¬
mꝰ naue ut fidẽ indegr̃a habeamꝰ.
Deinde nauẽ fidĩ in habitemus ꝑ
caritatẽ. ut & credam̃ qͦd diligere de¬
bemꝰ. & diligam᷑ qͦd credimꝰ. Sicq &
lex dĩ in corde nr̃o sit ꝑ rectȩ fidĩ cog
nitionẽ. & cor nr̃m in lege dĩ sit ꝑ di¬
lectionẽ. Ss ut facilius cognoscas qͦ¬
mͦ uł unde hanc qũã dixi nauẽ siue
archã in corde tuo ȩdificare debeas.
ꝑ qũa huiꝰ diluuii naufragio eductꝰ.
ad portũ quietis ꝑuenias. duo oꝑa
dĩ confidera. uidelicet opꝰ conditionis.
& opꝰ restauratioms. Opus autẽ con¬
ditionis ẽ creatio cęli & t̾rȩ & om̃ium
quȩ in eis continent᷑. quȩ sex diebus

Expanded text:
credit et diligit, hic in navi posicredit et diligit, hic in navi positus fluctuantis maris undas securus pertransit. Et quia per desiderium fidei navem non transgreditur, jam quodammodo in fluctibus terrae stabilitatem imitatur. Primum ergo si hoc mare magnum illaesi pertransire volumus, fabricemus navem, ut fidem integram habeamus. Deinde navem fidei inhabitemus per charitatem, ut et credamus quod diligere debemus, et diligamus quod credimus. Sicque et lex Dei in corde nnitionem, et cor nostrum in lege Dei sit per dilectionem. Sed ut facilius cognoscas quomodo vel unde hanc, quam dixi, navem vel arcam in corde tuo aedificare debeas, per quam hujus diluvii naufragio eductus, ad portum quietis pervenias; duo opera Dei considera, videlicet opus conditionis, et opus restauratioditionis est creatio coeli et terrae et omnium quae in eis continentur, quae sex diebus
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑum dĩ. & mirabiliũ eiꝰ illud te-¬
neam. ut dũ semꝑ minus instabi¬
les eẽ satagimꝰ. tandẽ aliqͣndo do¬
nante dõ uere stabiles fieri ualeam.
Ut autẽ huiꝰ ꝓmotionis aliqͦd tibi
exemplũ subiciã. uniu̾sus iste mun¬
dus quasi qͦddã diluuiũ ẽ. qͥa omĩa
quȩ in hoc mundo sunt ad simili-¬
tudinẽ aquȩ incertis euentib fluc¬
tuando decurrunt. Uera autẽ fides
quasi a quibdã fluctib sic a mun¬
di huiꝰ cupiditate in suꝑna anmũ
attollit. & portari quidẽ ab aquis
potest. s mergi omĩno ñ potest. q
ad necessitatẽ hoc mundo utitur.
s eiꝰ desideriis ꝑ affectũ ñ implica¬
tur. Quisqͥs gͦ et̃na ñ credens sola
quȩ tͣnseunt appetit. hunc quasi si¬
ne naui laborantẽ in stuctib im-¬
petus aquȩ decurrentis secũ tra-¬
hit. Qui uͦ et̃na credens transito-¬
ria diligit. hic iuxta nauẽ naufra¬
giũ facit. Qui autẽ ȩt̃na bona &

Expanded text:
operum Dei et mirabilium ejus illud teoperum Dei et mirabilium ejus illud teneamus, ut dum semper minus instabiles esse satagimus, tamen aliquando donante Deo vere stabiles fieri valeamus. Ut autem promotionis hujus aliquod tibi exemplum subjiciam, universus iste mundus quasi quoddam diluvium est: quia omnia quae in hoc mundo sunt ad similitudinem aquae incertis eventibus fluctuando decurrunt. Vera autem fides,quasi a quibusdam fluctibus sic a mundi hujus cupiditate in superna animum attollit, et portari quidem ab aquis potest, sed mergi omnino non potest, quia ad necessitatem hoc mundo utitur, sed ejus desideriis per affectum non implicatur. Quisquis ergo aeterna non credens, sola quae transeunt appetit, hunc quasi sine navi laborantem in fluctibus impetus aquae decurrentis secum trahit. Qui vero aeterna credens transitoria diligit, hic juxta navem naufragium facit. Qui autem aeterna bona et