comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cina possessione quȩ aspa¬
uana dicitur. cum egritudine
laboraret ce desperaretur ad
candem memoriam tunica
aus ablata est. Quȩ antequam
reuocaretur. illa defuncta est
hac tamen tunica operuerunt
cadauer ens parentes. & recep¬
to sp̃u salua facta est.
pud ypponem bassus qui¬
dam syrus ad memoriam
enisdem martyris orabat pro
egrotante & ꝑiclitante filia.
coq secum uestem eius detule¬
rat: cum ecce pueri de domo
cucurrerunt qui ei mortuam
nunciarent. S cum orante illo
ab amicis eius exciperentur
ꝓhibuerunt eos illi dicere. ne ꝑ
publicum plangeret: Qui cũ
domum redisset. iam suoꝵ eui¬
latibus ꝑsonantem. & uestem
filiȩ quam ferebat. suꝑ eam ꝓ¬
iecisset: reddita est uitę.
ursus ibidem apud nos
hirenei cuusdam collec¬
tarii filius. egritudine extine¬
tus est: Cumq corpus iaceret
exanime. atq a lugentibus et
lamentantibus exequiȩ para¬
rentur: amicoꝵ eius quidam
inter alioꝵ consolantium uer¬

Expanded text:
cina possessione, quae Caspacina possessione, quae Caspaliana dicitur, cum aegritudine laboraret ac desperaretur, ad eandem memoriam tunica eius adlata est; quae antequam reuocaretur, illa defuncta est. Hac tamen tunica operuerunt cadauer eius parentes, et recepto spiritu salua facta est. Aput Hipponem Bassus quidam Syrus ad memoriam eiusdem martyris orabat pro aegrotante et periclitante filia eoque secum uestem eius adtulerat, cum ecce pueri de domo cucurrerunt, qui ei mortuam nuntiarent. Sed cum orante illo ab amicis eius exciperentur, prohibuerunt eos illi dicere, ne per publicum plangeret. Qui cum domum redisset iam suorum eiulatibus personantem et uestem filiae, quam ferebat, super eam proiecisset, reddita est uitae. Rursus Irenaei cujusdam collectarii filius aegritudine exstinctus est. Cumque corpus jaceret exanime, atque a lugentibus et lamentantibus exsequiae pararentur, amicorum ejus quidam inter aliorum consolantium ver
Abbreviated transcription (Latin):
tem: uenire p̃sbiteros postula¬
uit. Uenerunt: Credere se dixit.
Ammirantibus atq gauden¬
omnibus. baptiratus est. Hoc qͣm¬
dui uixit in ore habebat. xp̃e
accipe sp̃m meum: cum hȩc uer¬
ba beatissimi stephani quando
lapidatus est a nidȩis ultima fu¬
isse nesciret: Quȩ huic quoq ul¬
tuna fuerunt: Ham non multo
post etiam ipse defunctus est.
Sanati sunt illic ꝑ cunidem
martyrem etiam podagri duo:¬
unus ciuis ꝑegrinus unus. Sed
ciuis omnimodo. Pegrinus aũt
ꝑ reuelationem quid adhiberet
quando doleret audiuit: & cũ
hoc fecerit dolor continuo con
udurus nomen ẽ. squiescit
fundi. ubi eccła est: & in ea
memoria martyris stephani:
Puerum quendam paruulũ
cum in area luderet. exhorbi¬
tantes boues qui uehiculum
trahebant rota obtriuerunt:
&e confestim palpitauit expi¬
rans. Hunc mater abreptum
ad eamdem memoriam posut.
& non solum reuixit. uerum
etiam illesus apparuit:
c̃imonialis quędam in ui¬

Expanded text:
tem, venire presbyteros postulatem, venire presbyteros postulavit. Venerunt, credere se dixit, admirantibus atque gaudenomnibus, baptizatus est. Hinc quandiu vixit in ore habebat: Christe, accipe spiritum meum . Cum haec verba beatissimi Stephani, quando lapidatus est a Judaeis, ultima fuisse nesciret, quae huic quoque ultima fuerunt; nam non multo post etiam ipse defuncSanati sunt illic per eundem martyrem etiam podagri duo ciues, peregrinus unus: sed ciues omni modo; peregrinus autem per reuelationem, quid adhiberet quando doleret, audiuit; et cum hoc fecerit, dolor continuo conquiescit Audurus nomen est fundi, ubi ecclesia et in ea memoria martyris Stephani. Puerum quendam paruulum, cum in area luderet, exorbitantes boues, qui uehiculum trahebant, rota obtriuerunt, et confestim palpitauit exspirans. Hunc mater arreptum ad eandem memoriam posuit, et non solum reuixit. uerum etiam inlaesus apparuit. Sanctimonialis quaedam in ui
Abbreviated transcription (Latin):
Opitulatione memorati mr̃ys
cum de memoria enis reportata
fuisset. & suꝑ iacentis corpus mis¬
sa ipsius p̃sbideri tunica suscitatꝰ
uit ibi uir in ordine suo est¬
primarius nomine marci¬
alis. euoiam grauis: & multum
abhorrens a religione xp̃iana
Habebat sane fidelem filiam:
ce generum codem anno bapti¬
zatum. Qui cum eum egrotan¬
tem multis &e magnis lacrimis
rogarent ut sieret xp̃ianus: ꝓr¬
sus abnuit. eosq a se turbida in¬
dignatione summouit Lisum
est genero eius ut iret ad memo¬
riam scĩ stephani & illic quan¬
tum posset ꝓ eo oraret: ut deud
illi daret mentem bonam qua
credere non differret in xp̃m
Fecit hoc ingenti gemitu. & fle¬
tu: & sinceriter pietatis affectu
Deinde abscedens. aliquid de al
tari floꝵ quod occurrit tulit:
eiq cum iam nox eẽt ad capud
posuit. Lum dormitum est. Et
ecce ande diluculum clamat.
ut ad ep̃m̃ curreretur. Qui for¬
te mecũ erat tunc apud ipponem
Cum ergo eum audisset absen¬

Expanded text:
opitulatione memorati martyris, opitulatione memorati martyris, cum de memoria eius reportata esset et super iacentis corpus missa ipsius presbyteri tunica, suscitatus est. Fuit ibi uir in ordine suo primarius, nomine Martialis, aeuo iam grauis et multum abhorrens a religione Christiana. Habebat sane fidelem filiam et generum eodem anno baptizatum. Qui cum eum aegrotantem multis et magnis lacrimis rogarent, ut fieret Christianus, prorsus abnuit eosque a se turbida indignatione submouit. Visum est genero eius, ut iret ad memoriam sancti Stephani et illic pro eo quantum posset oraret, ut Deus illi daret mentem bonam, qua credere non differret in Christum. Fecit hoc ingenti gemitu et fletu et sinceriter ardente pietatis adfectu; deinde abscedens altari florum quod occurrit, tulit, eique cum jam nox esset ad caput posuit. Tum dormitum est. Et ecce ante diluculum clamat, ut ad episcopum curreretur, qui mecum forte tunc erat apud Hipponem. Cum ergo cum audissent absen
Abbreviated transcription (Latin):
d aquas tibilitanas
ep̃o afferente p̃iecto
reliquias martiris
głosissimi stephani. ad eius me¬
moriam ueniebant magnȩ mul¬
titudinis concursus & oceursus.
Ibi ceca mulier ut ad epm̃ portan¬
tem duceretur. orauit. Flores qͦs
ferebat dedit recȩpit: oculis ad¬
mouit: ꝓtinus uidit. Stupenti¬
bus qui aderant. p̃ibat exultais.
uiam carpens: & uiȩ ducem ul¬
terius non requirens:
emor ati meinoriã marty¬
ris quȩ posita est in castello
sinitensi quod ipponensi colonie
uicinum est: enusdem loci lucil
molestia iam diu laborauerat.
&e familiarissimi sui medici qͥ
eum secaret operiebatur manꝰ:
illius pie sarcinę uectatione
repente sauata est Ham dein¬
ceps eam in suo corpore ñ inuenit.
ucharius est p̃sbiter ex his¬
pania: calame habitat:
Uetere morbo calculi laborabat
ꝑ memoriam fupra dicti mar¬
tyris quam possi dius illo ad¬
uerit ep̃s: saluus factus est
Idem ipse postea morbo alio
p̃ualescente mortuus sic iace¬
bat: ut ei iam pollices ligarent᷑

Expanded text:
d Aquas-Tibilitanas episcopo afferente Praejecto reliquias martyris gloriosissimi Stephani, ad ejus memoriam veniebat magnae multitudinis concursus et occursus. Ibi caeca mulier, ut ad episcopum portantem duceretur, oravit: flores quos ferebat dedit; recepit, oculis admovit, protinus vidit. Stupentibus qui aderant, praeibat exsultans, viam carpens, et viae ducem ulterius non requirens. 11. Memorati memoriam martyris, quae posita est in castello Sinitensi, quod Hipponensi coloniae vicinum est, ejusdem loci Lucillmolestia jam diu laboraverat, et familiarissimi sui medici, qui eam secaret, opperiebatur manus, illius piae sarcinae vectatione repente sanata est: nam deinceps eam in suo corpore non invenit. 12. Eucharius est presbyter ex Hispania, Calamae habitat, veteri morbo calculi laborabat; per memoriam supradicti martyris, quam Possidius illo advexit episcopus, salvus factus est. Idem ipraeualescente mortuus sic iacebat, ut ei iam pollices ligarentur;
Abbreviated transcription (Latin):
orationes eius. ut beneficia un¬
petrentur: quibus nouit ea da
deum. ut si bom fuerimus.
&e ꝑfecte eum ꝓmeruerimus
angłis ȩqueinur. Erunt dixit
eguales angłis dei. Angłs os¬
tendebat multa miracula
miraculis. ad orauit eum Ad¬
orauit homo angłm: & angłs
homini. Surge quid facis.
Illum adora: Conseruus enim tuus
quantam putatis debere ẽẽ in
martyre sicut est: Hon ergo cre¬
damus suꝑbum ẽẽ stephaniun
cum putamus. quia uirtute sua
facit quod facit ꝑ conseruum
beneficia sumamus. honorem
& głam dño demus: Quid uobis
plus dicam & multũ loquar.
Legite quatuor uersus quos in cel¬
la scripsimus. Legite. tenete. in
corde habete. ꝓpterea enim ibi
eos scribere uoluimus: ut qui
uult legat. quando uult legat
Omnes teneant. ideo pauci sut
Om̃s legant. ⁊deo publice scrip¬
ti sunt łson est ut quęratur co¬
dex. Camera illa codex ur̃ sit
Auquanto quidem temꝑius
solido ꝓcessimus. S quia lon¬

Expanded text:
orationes ejus ut beneficia imorationes ejus ut beneficia impetrentur, quibus novit ea darDeum, ut si boni fuerimus, et perfecte eum promeruerimus, Angelis aequemur: Erunt, dixit, aequales Angelis Dei . Angelus ostendebat multa miracula miraculis adoravit eum. Adoravit homo angelum; et angelus homini: Surge, quid facis? Illum adora: conservus enim tuus quantam putatis esse debere in martyre, sicut est? Non ergo credamus superbum esse Stephanum, cum putamus quia virtute sua facit quod facit. Per conservum beneficia sumamus, honorem et gloriam Domino demus. Quid vobis plus dicam et multum loquar? Legite quatuor versus quos in cella scripsimus, legite, tenete, in corde habete. Propterea enim eos ibi scribere voluimus, ut qui vult legat, quando vult legat. Ut omnes teneant, ideo pauci sunt: ut omnes legant, ideo publice scripti sunt. Non opus est ut quaeratur codex: camera illa codex vester sit. Aliquanto quidem temperius solito processimus: sed quia lon
Abbreviated transcription (Latin):
uestigia eius. Lide hominem
sequentem uestigia dñi sui
Xep̃c in cruce: pater in manus
tuas commendo sp̃m nicum
Stephanus sub lapidibus: do¬
mine iħu. suscipe sp̃m meum:
qna nesciunt quid faciunt:
Stephanus sub lapidibus. do¬
mine iħu. ne statuas illis hoc
peccatum Quomodo posset
iste non ibi ẽẽ ubi erat quem
pore corpus euis ꝓcessit quan¬
do deus uoluit. illumin auit
terras. tanta miracula fecit
uiuos facit mortuos. quia nec
mortuus. Ergo hoc cominendo
caritati ur̃e ut sciatis Orationes
eius multa impetrant. non tam̃
omnia: Ham inuenimus etiam
in libellis qui dantur. fuisse illi
difficultates impetrandi: & ac¬
cepisse tamen postea beneficium.
non deficiente supplicis fide
Non cessatum est oratum est.¬
& dedit postea deus ꝑstephanũ
Sunt uerba orantis stephani.
& responsum est illi. ꝑ qua oras
non est digna. hoc &e hoc fecit:¬
& tamen insticit. rogauit. accȩ¬
gere. quia in cuius nomine faci¬
ebat ante quam carnem depo¬
neret. in eius nomre faciunt

Expanded text:
entis. Vide hominem sequentem vestigia Domini sui. Christus in cruce, Pater, in manus tuas commendo spiritum meum: Stephanus sub lapidibus, Domine Jesu, suscipe spiritum quia nesciunt quid faciunt : Stephanus sub lapidibus, Domine Jesu, ne statuas illis hoc delictum. Quomodo posset iste non ibi esse ubi erat quem pore corpus ejus, processit quando Deus voluit, illuminavit terras, tanta miracula fecit, mortuus vivos facit mortuos, quia nec mortuus. Ergo hoc commendo Charitati vestrae, ut sciatis quod orationes ejus multa impetrant, non tamen omnia. Nam invenimus etiam in libellis qui dantur, fuisse illi difficultates impetrandi, et accepisse tamen postea beneficium, non deficiente supplicis fide. Non cessatum est, oratum est, et dedit postea Deus per Stephanum. Sunt verba orantis Stephani, et responsum est illi: Pro qua oras non est digna, hoc et hoc fecit. Et tamen institit, rogavit, accegere, quia in cujus nomine faciebat antequam carnem deponeret, in ejus nomine faciunt
Abbreviated transcription (Latin):
demonstratur. Quȩ eccła in ilius
uasculo splendidissimo dum non habet
inaculam neq rugam. lintei nitore res¬
plendet: in qua primum animal deo
ex gentibus centurio cornelius immo¬
latur. De hoc ergo uasculo suo. hodie
nos reficit petrus: Cum enim uidemꝰ
gentilium turbas ad fidem xp̃iani¬
tatis accurrere. simul cum apłis
gratulamur: Non enim mortui
sunt quoꝵ curamus natalem ho¬
die: s renati: Niuunt plane: quia
participes effecti sunt xp̃i. qui
uita est omnium: Quamuis enim
corpora passione cȩsa sint. inter¬
ruptus tamen non est ordo ui¬
uendi. iugiter enĩ et deo grãs
agunt. & laudes saluatori refe¬
runt. nisi quod resoluta menbroꝵ
da est mors. qua interueniente
caremus ꝑsequutoribus. & xxp̃o
conectimur: Non est plane dicen¬
da mors. quȩ xp̃o mortuum soci¬
ans lucrum efficit morientis.:
sicut ait beatus apłs: Michi enĩ
Illa autem uera est mors: quȩ
etiam uiuentem hominem pec¬

Expanded text:
demonstratur: quae Ecclesia in illius demonstratur: quae Ecclesia in illius vasculo splendido, dum non habet maculam neque rugam, lintei nitore resplendet. In qua primum animal Deo ex gentibus centurio Cornelius immolatur. 6. De hoc ergo vasculo suo hodie nos reficit Petrus; cum enim videmus gentilium turbas ad fidem christianitatis accurrere, simul cum apostolis gratulamur. Non enim mortui sunt, quorum curamus natalem hodie: sed renati vivunt plane; quia participes effecti sunt Christi, qui vita est omnium. Quamvis enim corpora passione caesa sint, interruptus tamen non est ordo vivendi; jugiter enim et Deo gratias agunt, et laudes Salvatori referunt; nisi quod resoluta membrorum da est mors, qua interveniente, caremus persecutoribus, et Christo connectimur. Non est plane dicenda mors, quae Christo mortuum socians, lucrum efficit morientis, sicut ait beatus Apostolus: Mihi enim Illa autem vera est mors, quae etiam viventem hominem pec
Abbreviated transcription (Latin):
inedia uexatum eẽ corporis. s inopia
credentium laborasse: Cum enm iu-¬
daicus populus ꝑfidus & ingratus
illo p̃dicante xp̃o non crederet. fam̃
quodam modo petrus sui officuĩ susti¬
nebat Famem enim patitur: qui mi¬
nime fructum sui laboris assequitur
In cęnaculum igitur ad orationem
festinus ascendit. Bene ait in cena¬
culum ad orationem ascendisse pe¬
trum. quia omnis sanctus quando
orat relinquens humilia uel t̾rena
in altum mentis extolliturꝰ & in
sublime suspensus rapitur: & co¬
gitatione scã cęlo uicinus efficitur:
Atq ibi esurienti illi. hoc est cogi¬
tanti in cordis sin sublimiori loco:
ꝓ salute iudaici populi. offertur
uas diuersoꝵ generum ammantibꝰ
plenum. uelut diuinitate dicente
illi Tu in uideos solos efuris: ecce
famem fidei tuȩ cunctarum gen¬
tium diuersitate reficio. Hsamutiq
diuersa animalia collecta inuno
uasculo: diuersarum gentium
congregatio collecta in una eccła

Expanded text:
inedia vexatum esse corporis, sed inopia inedia vexatum esse corporis, sed inopia credentium laborasse. Cum enim Judaicus populus perfidus et ingratus, illo praedicante, Christo non crederet, famem quodammodo Petrus sui officii sustinebat; famem enim patitur, qui minime fructum sui laboris assequitur. 5. In coenaculum igitur ad orationem festinus ascendit . Bene ait in coenaculum ad orationem ascendisse Petrum; quia omnis sanctus quando orat, relinquens humilia, vel terrena, in altum mentis extollitur, et in sublime suspensus rapitur, et cogitatione sancta coelo vicinus efficitur. Atque ibi esurienti illi, hoc est, cogitanti in cordis sui sublimiori loco pro salute Judaici populi, offertur vas diversorum generum animalibus plenum, velut divinitate dicente illi: Tu in Judaeos solos esuris, ecce famem fidei tuae cunctarum gentium diversitate reficio. Nam utique diversa animalia collecta in uno vasculo, diversarum gentium congregatio collecta in una Ecclesia
Abbreviated transcription (Latin):
est michi nunc conuuii eius uascu¬
lum splendidius est argento. ut qͥ
ꝓpter xp̃m argenti speciem refutas¬
set̃ ꝑ xpm̃ argenti nitore ditaretur
Pransuro g petro desunt coquoꝵ ap¬
paratus: desunt obsequia famuloꝵ:
s quod est melius ministeria diuina
non desunt. & utiliori cominutatio¬
ne scõ utro quod deest in terris. abun¬
dat in celis Ut reficiat enim petrus.
non cellarium sollicite reseratur: s
celum ipsum ꝓtinus aperitur Le¬
gimus in scripturis. scm̃ heliamin
deserto corius ministrantibus pastũ:
Quanto melius petrus. eui non
paruam escam tetra auis porrigit.
sintegrum conuiuium multitu¬
do angłica subministrat. Post ora¬
tionem gͦ esurit petrus Mirandũ.
cur scm̃ uirum post orationem
fames sequatur: cum soleat fames ora-¬
tione depelli: & esuriens anima non
nisi obsecrationibus saginari. S pu¬
topetrum post orationem non cibum
esurisse hominum. sed salutem: nec

Expanded text:
est mihi ; nunc convivii ejus vascuest mihi ; nunc convivii ejus vasculum splendidius est argento: ut qui propter Christum argenti speciem refutasset, per Christum argenti nitore ditaretur. Pransuro igitur Petro desunt cocorum apparatus, desunt obsequia famulorum: sed quod est melius, ministeria divina non desunt, et utiliori commutatione sancto viro, quod deest in terris, abundat in coelis; ut se reficiat enim Petrus, non cellarium sollicite reseratur, sed coelum ipsum protinus aperitur. Legimus in Scripturis sanctum Eliam in deserto corvis ministrantibus pastum ; quanto melius Petrus, cui non parvam escam tetra avis porrigit, sed integrum convivium multitudo angelica subministrat! 464 4. Post orationem ergo esurit Petrus . Mirandum cur sanctum virum post orationem fames sequatur, cum soleat fames oratione depelli, et esuriens anima non nisi obsecrationibus saginari. Sed puto Petrum post orationem non cibum esurisse hominum, sed salutem: nec
Abbreviated transcription (Latin):
a talem beatissimoꝵ
apłoꝵ petri ce pauli
hodie celebrantes. di
& tamtam festiuitatem magna
in talium uiroꝵ sollempnitate
non magnos sibi exhibeat appa¬
ratus: ut quo plus expenderit.
plus se apłos amare confirmet:
Ueruntamen non opus est ꝓpͥo
sumptu ad refectionem nr̃am Nã
natali suo sc̃s petrus ipse nos refi¬
cit. Est enim omnibus copiis re¬
fertum uas eius: quod illi de cȩlo
esurienti delatum est Igitur qui
esurit sicut petrus: reficiturip¬
se cum petro. Ut quid ergo p̃pare¬
mus nobis ꝓprium pranduim:
cum apłico ferculo saginemur: Cur
nobis inguiramus terrenas epulas:
cum celestes copias habeamus: Bicit
enim sc̃s lucas in actibus apłoꝵ. post
orationem esurienti petro circa horã
sextam aꝑto cȩlo uas quoddam splen¬
didum uelut linteum fuisse delatum.
in quo erant omnia quadrupedia
& repentia terrȩ & uolatilia cęli: et
dixisse dnm̃ ad eum. Petre surge.
immola & manduca: Ecce petrus qͥ
dicit alibi aurum & argentum non

Expanded text:
atalem beatissimorum apostolorum Petri et Pauli hodie celebrantes, fraet tantam festivitatem magna in talium virorum solemnitate non magnos sibi exhibeat apparatus, ut quo plus expenderit, plus se apostolos amare confirmet? Verumtamen non opus est proprio sumptu ad refectionem nostram. Nam natali suo Scit; est enim omnibus copiis refertum vas ejus, quod illi de coelo esurienti delatum est. Igitur qui esurit, sicut Petrus, reficitur ipse cum Petro. Ut quid ergo praeparemus nobis proprium prandium, cum apostolico ferculo saginemur? cur nobis inquiramus terrenas epulas, cum coelestes copias habeamus? Dicit enim sanctus Lucas in Actibus apostolorum post orationem esurienti Petro circa horam sextam aperto coelo vas quoddam splendidum velut linteum fuisse delatum, in quo erant omnia quadrupedia et repentia terrae, et volatilia coeli; et dixisse Dominum ad eum: Petre, surge: immola, et manduca . 3. Ecce Petrus, qui dicit alibi: Aurum et argentum non
Abbreviated transcription (Latin):
uobis potum dedi. non escam
Hec est plane reꝓmissionis illa t̾ra:
quam patribus nrĩs ds̃ ꝓmisit
entem lac & mel Eson enun de
hac terra loquutus est quȩ ma-¬
nantibus aquis cęnum inuoluit
lutumq ꝑmiscet: s de illa terra
pauli &e similium pauli. quȩ ui¬
giter purum suaueq distillat.
Que enim pauli epła non melle
dulcior est. lacte candidior.
Quȩ epłe tamquam ubera eccłarũ
popłos enutriunt ad salutem De
ceruice gͦ apłi. ꝓ sanguine lac ma
regnum: qm̃ caret &e sanguine.
qui impedire dicitur regnaturos
Adhuc gͦ paulus in terris posi¬
tus: etiam in regni cęlestis sub¬
stantiam transformatur.:¬

Expanded text:
vobis potum dedi, non escam vobis potum dedi, non escam . Haec est plane repromissionis illa terra, quam patribus nostris promisit entem lac et mel . Non enim de hac terra locutus est, quae manantibus aquis coenum involvit, lutumque permiscet: sed de illa terra Pauli et similium Pauli, quae jugiter purum suaveque distillat. Quae enim Pauli Epistola non melle dulcior est, lacte candidior? Quae Epistolae tanquam ubera, Ecclesiarum populos enutriunt ad salutem. De cervice ergo Apostoli pro sanguine lac manregnum; quoniam caret sanguine, qui impedire dicitur regnaturos. Adhuc ergo Paulus in terris positus, etiam in regni coelestis substantiam transformatur.
Abbreviated transcription (Latin):
sustentat popłos: uas ad custodiã
ne temptẽtur operit xp̃ianos:
Ocitus uero eoꝵ de hoc scło quã
beatus fuerit: nemo qui nesciat:
Nam prima hȩc in illis beatitu¬
do est: quod ambo una die passi
cẽ noscuntur: scilicet ut quos una fi¬
des seruitio deuinxerat: una dies mar¬
tyrio coronaret Deinde ipsa passio
licet diuersa in singulis fuerit: tamen
quanta referta est grẽ. scĩtate: Ham
petrus crucis sicut saluator exitum
tulit᷑. & a dominice deuotionis simi¬
litudine nec morte discerptꝰ est:
scilicet ut quem unitabatur fide:
imitaretur & passione: De pauli uͦ
ceruice cum eam ꝑsequutor gladio
ꝑcussisset. dicitur fluxisse lactis
magis unda quam sanguinis: &
mirum in modum scm̃ apłm bap¬
tisini grã in ipsa cede extitisse splen¬
didum. potius quam cruentum:
Quȩ quidem res in scõ paulo stu¬
penda non est Quid enim mirũ.
si abundat lacte nutritor eccłȩ:
Sicut ipse ad corirthios ait. Lac

Expanded text:
sustentat populos; vas ad custodiam, sustentat populos; vas ad custodiam, ne tententur, operit Christianos. Exitus vero eorum de hoc saeculo quam beatus fuerit, nemo est qui nesciat. Nam prima haec in illis beatitudo est, quod ambo una die passi se noscuntur, scilicet, ut quos una fides servitio devinxerat, una dies martyrio diversa licet in singulis fuerit, tamen quanta referta est gratiae sanctitate? Nam Petrus crucis, sicut Salvator, exitum tulit, et dominicae devotionis similitudine nec in morte discerptus est: scilicet ut quem imitabatur fide, imitaretur et passione. De Pauli vero cervice, cum eam persecutor gladio percussisset, dicitur fluxisse magis lactis unda, quam sanguinis, et mirum in modum sanctum Apostolum Baptismi gratia in ipsa caede exstitisse splendidum potius quam cruentum. Quae quidem res in sancto Paulo stupenda non est. Quid enim mirum, si abundat lacte nutritor Ecclesiae? sicut ipse ad Corinthios ait, Lac
Abbreviated transcription (Latin):
claudo pedum restituendo uesti¬
gia: Diximus frequenter ipsum.
petram a dño nuncupatũ: sicut
ait. Tu es petrus: &e suꝑ hanc petram
edificabo ȩccłam meam Si gͦ petrus
petra est. supra quam ȩdificatur
eccła: recte prius pedes sanat᷑. ut
sicut in eccła fidei fundamentum
continet: ita &e in homine menbroꝵ
fundamenta confirmet: Recꝰte in¬
qͣm pͥmũ in xp̃iano pedes curat: ut iã
non trepidus nec imbecillis pos
ba pauli apłi non leguntur. qui
locus non litteris inscribitꝰ corde
retinetꝰ. conuersatione custodit.:
Qui paulus: a dño uas electionis
est nominatus: Bonum uas. IN
quo p̃ciosa mandatoꝵ xp̃i p̃cep¬
ta conduntur: Bonum uas: de
cuius plenitudine substantia
uitȩ popłis semꝑ erogatur. &
plenum est Optinia apłoꝵ no¬
mina petra ce uasculum: neces
saria domui saluatoris: Domus
enim fortitudinis petra constru¬
itur. utilitate uasis ornatur:
Petra ad firmitatem ne labant᷑

Expanded text:
claudo pedum restituendo vesticlaudo pedum restituendo vestigia. Diximus frequenter, ipsum Petrum petram a Domino nuncupatum, sicut ait, Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam . Si ergo Petrus petra est supra quam aedificatur Ecclesia, recte prius pedes sanat; ut sicut in Ecclesia fidei fundamentum continet, ita et in homine membrorum fundamenta confirmet: recte, inquam, primum in christiano pedes curat; ut jam non trepidus, nec imbecillis possba Pauli apostoli non leguntur? Quis locus ea litteris non inscribit, corde retinet, conversatione custodit? Qui Paulus a Domino vas electionis est nominatus. Bonum vas, in quo pretiosa mandatorum Christi praecepta conduntur: bonum vas, de cujus plenitudine substantia vitae populis semper erogatur, et plenum est. Optima Apostolorum nomina, petra et vasculum, necessaria domui Salvatoris. Domus enim petrarum fortitudine construitur, utilitate vasis ornatur. Petra ad firmitatem, ne labantur,
Abbreviated transcription (Latin):
otum uobis omnibꝰ est
fr̃s. & uniuerso mundo
notissimum. quod beatis¬
simoꝵ petri &e pauli natalis est
hodie: nec aliquam partem orbid
latere potest tanta deuotio. si qui¬
dem cum de his dicat dauid ꝓpha
In omnem terram exiuit sonus eoꝵ:
& in fines orbis terrȩ uerba eoꝵ. In
debili pedum restituerit firmitatẽ
ut quod natura minus contulerat.
apłica grã repararet: Cum enim¬
idem claudus stipem rogans. ali¬
quid pecuniȩ se ab apłis crederet
accȩpturum: ait illi petrus. Ar¬
gentum &e aurum non habeo: sed
quod habeo hoc do tibi. In nomine
domini nr̃i iħu xp̃i natareni: sur¬
ge & ambula: Beata plane. largitas
quȩ petenti argentum quidem non
contulit: s contulit sanitatem: Bea¬
ta largitas quȩ de thesauris suis
cinain: Beatus & ille claudus qui
dum stipem quȩrit pecuniȩ diuiti¬
as incolumitatis accȩpit: Hoc enim
ab apłis donatum meruit: quod
nullis thesauris a medicis redime¬
re potuisset Primum gͦ signum
mirabilium suoꝵ petrus fecit.

Expanded text:
otum vobis omnibus est, fratres, et universo mundo notissimum, quod beatissimorum Petri et Pauli natalis est hodie, nec aliquam partem orbis latere potest tanta devotio: siquidem cum de his dicat David propheta: In omnem terram exivit sonus eorum, et in fines orbis terrae verba eorum ; in debili, pedum resut quod natura minus contulerat, apostolica gratia repararet? Cum enim claudus ille stipem rogans, aliquid pecumae se ab Apostolis crederet accepturum, ait illi apostolus Petrus: Argentum et aurum non habeo; sed quod habeo, hoc tibi do: in nomine Domini nostri Jesu Christi Nazareni surge et ambula . Beata plane largitas, quae petenti argentum quidem non contulit, sed contulit sanitatem! Beata largitas, quae de thesauris aurum cinam! Beatus et ille claudus, qui dum stipem quaerit pecuniae, divitias incolumitatis accepit! Hoc enim ab Apostolis donatum meruit, quod nullis thesauris a medicis redimere potuisset. Primum ergo signum mirabilium suorum Petrus fecit,
Abbreviated transcription (Latin):
Prior enim ascendit ad dnm̃ oratio.
quam uolatus: & ante ꝑuenit
iusta peticio. quam miqua p̃sũp¬
tio/ Ante inquam petrus in terri
positus obtinuit quod petebat: quã
symon ꝑueniret ad celestia quo ten¬
debat. Tunc igitur petrus uelut
uinctum illum de sublimi aere de¬
posuit. & quodam p̃cipitio & saxo
elidens. eius crura confregit: & hoc.
in opꝓbrio facti illius. ut qui paulo
ante uolare temptauerat. subito
ambulare non posset: & qui pen¬
nas assumpserat plantas amitte¬
ret. S ne forte hoc mirum uideat᷑.
quod magus iste p̃sente apło per
aerem aliquan dui uolitauerit.
hoc patientia petri fecit ꝑmisit
enim illum sublimius ascendere:
ut altius caderet. Uoluit eum in
excelsum leuari. ad conspectum
omnium: ut ruentem illum de
excelso. oculi omnium ꝑuiderent.
Hec gͥ est iniquitatis elatio. ut in
altum se feratꝰ in sublime se eri¬
gat: s scã oratio omnem humi¬
liat suꝑbiam: uniuersam deicit

Expanded text:
Prior enim ascendit ad Dominum oratio Prior enim ascendit ad Dominum oratio quam volatus, et ante pervenit justa petitio quam iniqua praesumptio. Ante, inquam, Petrus in terris positus obtinuit quod patebat, quam Simon perveniret ad coelestia quo tendebat. Tunc igitur Petrus velut vinctum illum de sublimi aere deposuit, et quodam praecipitio in saxo elidens ejus crura confregit; et hoc in opprobrium facti illius: ut qui paulo ante volare tentaverat, subito ambulare non posset; et qui pennas assumpserat, plantas amitteret. Sed ne forte hoc mirum videatur, quod magus iste praesente Apostolo per aerem aliquandiu volitaverit, hoc patientia Petri fecit. Permisit enim illum sublimius ascendere, ut altius caderet: voluit eum in excelsum levari ad conspectum omnium, ut ruentem illum de excelso oculi omnium perviderent. Haec igitur est iniquitatis elatio, ut in altum se ferat, in sublime se erigat: sed sancta oratio omnem humiliat superbiam, universam dejicit
Abbreviated transcription (Latin):
loco martyrium ꝑtulerunt: In
urbe roma que pͥncipatũ & caput
obtinet nationũ. scilicet ut ubi
capit suꝑsticionis erat. illic caput
quiesceret sc̃ĩtatis. & ubi gentilium
principes habitabant: illic eccłarũ
principes morerentur Cuius aut̃
meriti sint beatissimi petrus et
paulus. hinc possumus intelligere:
quod cum dominus orientis regio¬
nem ꝓpria illustrauerit passione.
oceidentis plagam ne quid minus
eet̃ uice sui apłoꝵ sanguine illumi¬
nare dignatus est & licet illius pas¬
sio nobis sufficiat ad salutem: tam̃
etiam hoꝵ martyrum nobis con-¬
re ista ꝑpessi sunt: Scilicet quod
inter cętera mirabilia. etiam ma¬
gum illum symonem orationibꝰ
suis de aeris uacuo p̃cipitii riuna
ꝓstrauerint: Cum enim idem
filium ad patrem assereret uolan-¬
do se posse conscendere:. atq elatꝰ
subito magicis artibus uolare
cȩpisset: tunc petrus fixis geni¬
bus p̾catus est dnm̃. &e p̃catione
scã uicit magicam leuitatem:

Expanded text:
loco martyrium pertulerunt? In loco martyrium pertulerunt? In urbe Romana, quae principatum et caput obtinet nationum: scilicet ut ubi caput superstitionis erat, illic caput quiesceret sanctitatis; et ubi gentilium principes habitarent, illic Ecclesiarum principes morarentur. Cujus autem meriti sint beatissimi Petrus et Paulus, hinc possumus intelligere quod Dominus Orientis regionem propria illustraverit passione; Occidentis, ne quid minus esset, vice sui, apostolorum sanguine illuminare dignatus est; et licet illius passio nobis sufficiat ad salutem, tamen et amborum martyrium nobis conr ista perpessi sunt, scilicet quod inter caetera mirabilia, etiam magum illum Simonem orationibus suis de aeris vacuo praecipiti ruina prostraverint. Cum enim idem filium ad patrem assereret do se posse conscendere, atque elatus subito magicis artibus volare coepisset; tunc Petrus fixis genibus precatus est Dominum, et precatione sancta vicit magicam levitatem.
Abbreviated transcription (Latin):
includit. Ambo gͥ claues a dño ꝑce¬
perunt. Scientiȩ istȩ. illȩ potentie:
Diuitias immortalitatis ille dispen-¬
sat. scientiȩ thesauros iste largitur
Sunt enim seientie thesauri sicut
scriptum est: in quo sunt omues
thesauri sapientiȩ &e scientiȩ abscon¬
diti Ergo beati petrus & paulus
eminent inter uniuersos apłos.
&& peculiari quadam p̃rogatiua
p̃cellunt: Uerum inter ipsos quis
cui p̃ponatur incertum est. Puto
enim illos ȩquales eẽ merits. qui
ȩquales sunt passione. & simili
eos fidei deuotione uixisse. quos
similem uidemus ad martyrii
głam ꝑuenisse. Nec enim sine cau¬
sa factum putemus quod una
die. uno in loco. unius tyranni
tolerauere sententiam: Una die
passi sunt: ut ad xp̃m pariter
ꝑuenirent: Uno in loco. ne alteꝵ
roma deeẽt Sub uno ꝑsequuto¬
re: ut ȩqualis crudelitas utrũq
constringeret. Dies gͦ ꝓ mertto:
locus ꝓ gła. ꝑsequutor decretus
est ꝓ uirtute: & in quo tandem

Expanded text:
includit. Ambo igitur claves a Domino perceincludit. Ambo igitur claves a Domino perceperunt; scientiae iste, ille potentiae. Divitias immortalitatis ille dispensat; scientiae thesunt enim scientiae thesauri, sicut scriptum est, In quo sunt omnes thesauri sapientiae et scientiae absconditi . Ergo beati Petrus et Peminent inter universos apostolos, et peculiari quadam praerogativa praecellunt. Verum inter ipsos quis cui praeponatur incertum est. Puto enim illos aequales esse meritis, qui aequales sunt passione; et simili eos fidei devotione vixisse, quos simul videmus ad martyrii gloriam pervenisse. Non enim sine causa factum putemus quod una die, uno in loco, unius tyranni toleravere sententiam. Uno die passi sunt, ut ad Christum pariter pervenirent; uno in loco, ne alteri Roma deesset; sub uno persecutore, ut aequalis crudelitas utrumque constringeret: dies ergo pro merito, locus pro gloria, persecutor decretus est pro virtute. Et in quo tandem
Abbreviated transcription (Latin):
uor omines beati apłi parẽ
grãm apud dominum
sanctitatis obtineant.
nescio tamen quo pacto
petrus &xꝰ paulus uidentur p̃ ceteris
peculiari quadam in saluatore fidei
uirtute p̃cellere. Quod quidem ex
ipsius domini iudicio possumus
apꝓbare. ⁊sam petro sicut bono dis¬
pensatori clauem regni cęlestis de¬
dit: paulo tamquam idoneo docto¬
ri magisterium ȩccłasticȩ instituti¬
onis inuinxit: scilicet ut quos iste
erudierit ad salutemꝰ ille suscipi¬
at ad quietem: ut quoꝵ corda pau¬
lus patefecerit doctrina uerboꝵ:
eori animabus petrus aperiat reg¬
na cȩloꝵ Clauem enim quodam
modo ã xp̃o scientiȩ & paulus ac¬
cepit: Clauis enim dicenda est. qua
ad fidem peccatoꝵ corda reserant᷑:
mentium secreta pandunturꝰ &
quicquid intrinsecus clausum
tenetur.: in palam rationabilima¬
nfestatione ꝓducitur:. Clauis in¬
quam est quȩ &e conscientiam
ad confessionem peccati aperit: & grãm
ad ecernitatem misterii salutaris

Expanded text:
um omnes beati Apostoli parem gratiam apud Dominum sanctitatis obtineant, nescio quo tamen pacto Petrus et Paulus videntur prae caeteris peculiari quadam in Salvatore fidei virtute praecellere. Quod quidem ex ipsius Domini judicio possumus approbare. Nam Petro, sicut bono dispensatori, clavem regni coelestis dedit; Paulo, tanquam idoneo doctori, magisterium ecclesiasticae institutionis injunxit: scilicet ut quos iste erudierit ad salutem, ille suscipiat ad quietem; ut quorum corda Paulus patefecerit doctrina verborum, eorum animabus Petrus aperiat regna coelorum. Clavem enim quodam modo a Christo scientiae et Paulus accepit. Clavis enim dicenda est qua ad fidem pectorum dura corda reserantur, mentium secreta punduntur, et quidquid intrinsecus clausum tenetur, in palam rationabili manifestatione producitur. Clavis, inquam, est quae et conscientiam ad confessionem peccati aperit, et gratiam ad aeternitatem mysterii salutaris
Abbreviated transcription (Latin):
quidem suo
exemplo xp̃i
nos fieri imi¬
tatoresmubet
dicendo. Imitatores mei estote. sic̃
tionem dei extendit dicens: Esto¬
te imitatores dei. sicut filii caris¬
simi: Iam uero demonstrans. quia
nichil ita hanc imitationem pari¬
at. quam si rta uiuat aliquis ut
bonum eius in commune ꝓficiat:
atq uniuersis utiliora ꝓuideat:
adiunxit: Ambulate in caritate:
Ideo cum dixisset imitatores dei
estote. continuo de caritate disse¬
ruit. quia hȩc p̃cipue uirtus. ho¬
mines deo ꝓximos facit: Quante

Expanded text:
quidem suo exemplo Christi nos fieri imitatores iubet dicendo: Imitatores mei estote, sicuttionem hortatur dicens: Estote imitatores Dei, sicut filii carissimi. Iam vero demonstrans, quia nihil hanc imitationem ita pariat, quam si ita vivat aliquis, ut bonum eius in commune proficiat atque universis utiliora praevideat, adiunxit: Ambulate in caritate. Ideo cum dixisset, Imitatores mei estote, continuo de caritate disseruit, quia haec praecipue virtus homines Deo proximos facit. 48. De
Abbreviated transcription (Latin):
columnȩ. petrus & paulus. quos
& uita scĩssima uenerabilem ꝑ¬
duxit ad mortem:. & głosus occa¬
sus fecit eẽ ꝑpetuos: quos non so¬
lum honoramus ut martyres.
s ut magistros patresq martyrũ
ueneramur: qui eccłam dei ce cȩ¬
lestis p̃dicationis doctrina. et pii
sanguinis effusione fundarunt:¬

Expanded text:
columnae: Petrus et Paulus, quos columnae: Petrus et Paulus, quos et vita sanctissima venerabilem perduxit ad mortem, et gloriosus occasus fecit esse perpetuos, quos non solum honoramus, ut martyres, sed et ut magistros, patresque martyrum veneramur, qui Ecclesiam Dei et coelestis praedicationis doctrina, et pii sanguinis effusione fundarunt
Abbreviated transcription (Latin):
sa est ut uerum illud lumen quod
e celestibus coruscabat. & sibi ac¬
guireret. & omnibus reuelaret
Cecatus illuminatusq est. non
alia dispensatione nisi ut clausis
carnalibus oculis. sp̃italis ei aspe¬
ctus ad inspiciendam dei grãm.
formaretur. Accepit &e fidelissimꝰ
petrus hos oculos: qui xp̃m anm̃
tatem suam sub specie assumpti
hominis occultantem. filium esse
dei uiui scĩ sp̃s radio illum inatus
inspexit. Ait enim dño ꝑcuncꝰtan¬
ti qui eẽ ab hominibus putaretur
responsionis plenitudinem piscato¬
rem ꝓtulisse miretur. qui compen¬
dio breuissimȩ confessionis ape¬
ruit. & quod de patre habebat do¬
minus. &e quod de humana natiui¬
tate suscęperat: Xp̃c enim et filiꝰ
dei uiui. utriusq naturȩ in diui¬
sum continet sacramentum. Ue¬
re suscipiendum cunctis & ini¬
rabilem piscatorem: qui dum
maris ꝓfunda rimatur. ad altis¬
sunum maiestatis eternȩ ꝑuenit
arcanum: Hii itaq sunt eccłarũ

Expanded text:
sa est, ut verum illud lumen, quod sa est, ut verum illud lumen, quod de coelestibus coruscabat, et sibi acquireret, et omnibus revelaret. Caecatus illuminatusque est, non alia dispensatione, nisi ut clausis carnalibus oculis, spiritualis ei aspectus ad inspiciendam Dei gloriam formaretur. Accepit et fidelissimus Petrus hos oculos, qui Christum Dtatem suam sub specie assumpti hominis occultantem, Filium esse Dei vivi Spiritus sancti radio illuminatus inspexit; ait enim Domino percunctanti quis esse ab hominibus putaretur:responsionis plenitudinem piscatorem protulisse miretur, quam compendio brevissimae confessionis aperuit, et quod de Patre habebat Dominus, et quod de humana nativitate susceperat? Christus enim et Filius Dei vivi, utriusque naturae indivisum continet sacramentum, vere suscipiendum cunctis; et mirabilem piscatorem, qui dum maris profunda rimatur, ad altissimum majestatis aeternae pervenit arcanum. Hi itaque sunt Ecclesiarum
Abbreviated transcription (Latin):
xime ꝑuidendum est: quod ille
eos ad emendationem corrupti
scłi. & ministerium suȩ uolun¬
tatis elegit. quem non fallebat
electio. Uocauit namq petrum
opibus pauperem. opere pisca¬
toremꝰ qui a conuersione popu¬
lari. & cominunione urbim
segregatus. uitam inter fluctus
agebat innocuam: & uictum
de simplicitate quęrebat. Quẽ
tamen ita dixxerim pauperem.
ut competens ei substantia non de¬
ec̃t: quem bene merentem de deo
copiosi maris diues unda pasce¬
bat Electus est ergo ad p̃dicationẽ
salutaris uerbi. ut mutata uice cę¬
lestis misterio sacramenti. qui cap¬
tura piscium alebatur. salute ho¬
minum pasceretur: Głosissimum
etiam paulum ad fidem nominis
sui xxp̃c uocauit e celo: qui quod ꝑ¬
sequi uidebatur eccłam non impi¬
etate irreligiosi animi seuiebat.
s sub nube ignorantiȩ nouam non
ꝑspiciens grãm. amore antique de¬
uotionis errabat. Ideo deniq ab ocu¬
lis enis uetereris umbre caligo deter¬

Expanded text:
xime pervidendum est, quod ille xime pervidendum est, quod ille eos ad emendationem corrupti saeculi, et ministerium suae voluntatis elegit, quem non fallebat electio. Vocavit namque Petrum opibus pauperem, opere piscatorem; qui a conversatione populari, et communione urbium segregatus, vitam inter fluctus agebat innocuam, et victum de simplicitate quaerebat; quem tamen ita dixerim pauperem, ut competens ei substantia non deesset; quem benemerentem de Deo copiosi maris dives unda pascebat. Electus ergo est ad praedicationem salutaris verbi, ut, mutata vice coelestis mysterio sacramenti, qui captura piscium alebatur, salute hominum pasceretur. Gloriosissimum etiam Paulum ad fidem nominis sui Christus vocavit e coelo; qui quod persequi videbatur Ecclesiam, non impietate irreligiosi animi saeviebat, sed sub nube ignorantiae, 228 novam non perspiciens gratiam; amore antiquae devotionis errabat. Ideo denique ab oculis ejus veteris umbrae caligo deter
Abbreviated transcription (Latin):
Ut autem p̃teream cętera quȩ
eum uniuerso orbi mirabilem
faciunt: unum illud quod ad om¬
nes eius laudes sufficit. quis ua¬
leat estimare. quantȩ sit gr̃e: qđ
cum inter homines agit. speciali
quadam diuinitatis gr̃a. &e pa¬
radysus illi penetrabilis. & celũ
ꝑuium fuit: Quid ergo fratres
hoc doctore ꝑfectius: qui in cȩlo
didicit. quod doceret in terris: quid
hoc teste ueracius. cui eleuato suꝑ
celos. oculis uidere & apꝓbare con¬
cessum est. quod post ꝓmitteret cre¬
dituris: Hec sunt igitur apłoꝵ pe¬
tri & pauli stupenda merita: per
hȩc incedentes miracula. aposto¬
latum suum deo ac dño nr̃o effu¬
sione deuoti sanguinis consecra¬
fr̃s quoꝵ hodie natalem
sollempniter celebramus.
cunctis est honoranda credentibꝰ.
quos ꝓ iusticiȩ pietatisq plenitu¬
dine saluator mundi humano ge¬
neri. & patres eẽ dedit & iudices:
Quantȩ autem integritatis. quan¬
dȩue pietatis fuerint. hinc uel ma¬

Expanded text:
Ut autem praeteream caetera quae Ut autem praeteream caetera quae eum universo orbi mirabilem faciunt, unum illud, quod ad omnes ejus sufficit laudes, quis valeat aestimare quantae sit gloriae, quod cum inter homines ageret, speciali quadam Divinitatis gratia, et paradisus illi penetrabilis, et coelum pervium fuit? Quid ergo, fratres, hoc doctore perfectius, qui in coelo didicit quod in terris doceret? Quid hoc teste veracius, cui elevato super coelos oculis videre et approbare concessum est quod postmodum promitteret credituris? Haec sunt igitur apostolorum Petri et Pauli stupenda merita; per haec incedentes miracula apostolatum suum Domino ac Deo nostro effusione devoti sanguinis consecrafratres, quorum hodie natalem solemniter celebramus, cunctis est honoranda credentibus, quos pro justitiae pietatisque plenitudine Salvator mundi humano generi et patres esse dedit et judices. Quantae autem integritatis, quantaeve pietatis fuerint hinc vel ma
Abbreviated transcription (Latin):
tamen ambigat immitabilis
fuisse fidei. quod eum descendentẽ
de naui tremula &e inconcessa
humanis gressibus maris un¬
da sustinuit : S iam ueniamꝰ
ad beatissimum paulum:
cunis tanta est nichilominus fidei¬
plenitudo ut peculiarem quodam¬
modo eum sibi ducem ad illuminan¬
da gentium corda. cunctoꝵ p̃scius
saluator eligeret Erat enim tam
p̃cipuus in doctrina. animi uir¬
tute tam potens. innocentia &e in¬
degritate tam scs. ut uno eodemq
tempore. hinc eum sacerdotes ac
principes iudȩoꝵ ꝑ emulationem
legis antique data in xp̃ianos
ꝑsequendi auctoritate dirigeren:
hinc illum ad eccłȩ solatium atq
omnium credentium firmamen¬
tum xp̃c uocaret e cęlo Cuius ob
hoc sunt a domino cę̧tati oculi:
ut suscepta grã ueritatis. cęlesti
acie & lumine clariore fulgeren:
pariterq aduerteret xp̃iani no¬
minis princeps futurus. xp̃m
quem ꝑ sequebatur cȩcandi illu¬
minandiq habere uirtutem:

Expanded text:
tamen ambigat inimitabilis tamen ambigat inimitabilis fidei fuisse, quod eum descendentem de navi, tremula, et inconcussa humanis gressibus maris unda sustinuit? Sed jam veniamus ad beatissimum Paulum; cujus tanta est nihilominus plenitudo fidei, ut peculiarem quodammodo eum sibi ducem ad illuminanda gentium corda cunctorum praescius Salvator eligeret. Erat enim tam praecipuus in doctrina, animi virtute tam potens, innocentia et integritate tam sanctus, ut uno eodemque tempore hinc eum sacerdotes ac principes Judaeorum per aemulationem legis antiquae, data in Christianos persequendi auctoritate, dirigerent; hinc illum ad Ecclesiae solatium atque omnium credentium firmamentum Christus vocaret e coelo; cujus ab hoc sunt a Domino caecati oculi, ut, suscepta gratia veritatis, coelesti acie et lumine clariore fulgerent; pariterque adverteret 224 Christiani nominis princeps futurus Christum, quem persequebatur, caecandi illuminandique habere virtutem.
Abbreviated transcription (Latin):
tat eccła Quȩ licet omnium se
scõꝵ martyrio certa sit adornari.¬
statur: quandoquidem uidet de
hoc scło ipsos fidei patres & ma¬
gistros martyrum triumphasse:
Quid enim infignius petro. qui
in carne positus mensuram carnis
tri lingua nouo est sermone con¬
fessa: Quid fr̃s mei magni ficen¬
tius petro. qui tantȩ confessionis
merito. cum corruptibili adhuc
cẽt in corpore. & necdum ipse as¬
cendisset in cęlum. regnum illi
cȩleste & claudere & aperire ꝑ¬
missum est: Quid eius sublimiꝰ
fide: qui gradiente domino suꝑ
aquas humane conditionis obli¬
tus. uiam sibi in fluctibus dari
& poposcit & meruit. tantaq
mentis eius confidentia furc. ut
crederet se posse ꝑ fidem. quod sci¬
ebat homini impossibile ꝑ natu-¬
ram: Ham quia postea mergeba¬
tur. ut michi uidetur necessariũ
fuit: ne tanti sublimitate mira¬
culi in ꝑniciem forte sui ȩquata
xp̃o carnis fragilitas suꝑbiret:
fuerit certe infirmitatis corpo¬
reȩ quod paułopost timint᷑. quis

Expanded text:
omnium se sanctorum martyrio certa sit adornar; quandoquidem videt de hoc saeculo ipsos fidei patres et magistros martyrum triumphasse. Quid enim insignius Petro, qui in carne positus, mensuram carnis tri lingua novo est sermone confessa. Quid, fratres mei, magnificentius Petro, qui tantae confessionis merito, cum corruptibili adhuc esset in corpore, et nec dum ipse ascendisset in coelum, regnum illi coeleste et claudere et aperire permissum est? Quid sublimius ejus fide qui, gradiente Domino super aquas, humanae conditionis oblitus, viam sibi in fluctibus dari et poposcit et meruit; tantaque mentis ejus confidentia fuit, ut crederet se posse per fidem quod sciebat homini impossibile per naturam? Nam quia postea mergebatur, ut mihi videtur, necessarium fuit, ne tanti sublimitate miraculi in perniciem forte sui aequata Christo carnis fragilitas superbiret. Fuerit 223 certe infirmitatis corporeae, quod paulo post timuit; quis
Abbreviated transcription (Latin):
suam pio sanguine & morte for¬
tissima consecrarunt: qui etiam
tamquam eccłarum omnium
principes facti. dispensatione çe¬
lesti romam petentes. sacratissi¬
ma sua corpora in illius urbis
arce reconderent. quȩ totius
mundi obtinuerat principatũ.:
quatinus potentiam uirtutis
suȩ xp̃c ostendens. ubi mundus
caput habebat imperii. ibi reg¬
ni sui principes collocaret.

Expanded text:
suam pio sanguine, 222 et morte forsuam pio sanguine, 222 et morte fortissima consecrarunt; qui etiam tanquam Ecclesiarum omnium principes facti, dispensatione coelesti, Romam petentes, et sacratissima sua corpora in illius urbis arce reconderent, quae totius orbis obtinuerat principatum; quatenus potentiam virtutis suae Christus ostendens, ubi mundus caput habebat imperii, ibi regni sui principes collocaret.
Abbreviated transcription (Latin):
ultra humana merita tercium
raptus ad cęlum. cęlestia secreta
cognouitꝰ. ut eccłarum futurus
doctor inter angłos disceret. quod
inter homines p̃dicaret: Aut̃ quis
ei impune ultra non credat. qui
de sacramentis dominicis non
solum audita loquitur. sed & ui-¬
actum est gr̃a ut qui de celestibus
in apostolatum uocatus est. aposto¬
latus euis consecraretur in celis:
& post omnia: hic est paulus. qui
ceruicem suam quam aduersus
xp̃i nomen suꝑbus erexerat.
ꝑfidoꝵ cedendam gladio humilli¬
mus ꝓ xp̃i honore submisit. Fsec
piguit eum ꝓ illo mori: quem se ꝓ
bauerat uniere &e regnare post mor¬
tem: Atq ita factum est. ut głosis¬
simum paulum qui in diuersis
gentibus ꝓ fide xp̃i multo certa¬
mine dimicando innumera bella
ꝑegerat: uelut uictorem mundi
ronia susciperet ad triumphum:
hii ergo sunt beatissimi petrus
&e paulus. qui sacramentum cȩle-¬
stis regni uno spũ p̃dicantes. sub
unius passione diei doctrinam

Expanded text:
ultra humana merita tertium ultra humana merita tertium raptus ad coelum, coelestia secreta cognovit ; ut Ecclesiarum futurus doctor inter angelos disceret quod inter homines praedicaret. Aut quis ei impune ultra non credat, qui de sacramentis dominicis non solum audita loquitur, sed et viactum est gratia, ut qui de coelestibus in apostolatum vocatus est, apostolatus ejus consecraretur in coelo. Et post omnia, hic est Paulus, qui cervices suas, quas adversum Christi nomen superbus erexerat, perfidorum caedendas gladio humillimus pro Christi honore submisit; nec piguit 221 eum pro illo mori quem saepe probaverat vivere et regnare post mortem. Atque ita factum est ut gloriosissimum Paulum, qui in diversis gentibus pro fide Christi multo certamine dimicando innumera bella peregerat, velut victorem mundi Roma susciperet ad triumphum. Hi ergo sunt beatissimi Petrus et Paulus, qui sacramentum coelestis regni uno spiritu praedicantes, sub unius passione diei doctrinam