comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quo fides quatitur: eũnglii retundendꝰ est muro
Peter mea ⁊ frẽs mei hni sunt: qui facũt nolũ¬
tatẽ pr̃is mei qui m celis est. Si credũt xp̃o. fa
mortu sepeliant mortuos suos. Sed hoc ais in
patem putas: Sedet in insidiis cũ diuitibꝰ in occultis
ut int̾ficiat innocentẽ ocłi eiꝰ in pauꝑem respicuĩt
insidiatur ut rapiat pauꝑem insidiatur in occultis
me ꝑsequit᷑ luxuria. inde auaricia conatur irrũꝑe:
habitantẽ in me spm̃ scm̃ fug̾e̾: ut templũ eiꝰ molẽ
Persequit᷑: me hostis inquã cui noĩa mille. ⁊ mille
nocendi artes: ⁊ ego infelix uictorẽ me putabo
dũ capior: Nolo frat᷑ kinͣe ex aminato pond̾e de¬
diximꝰ: inmo apłi disce sentenciã qui ait. Hoc em̃
scitote intlłigentes. quia omĩs forncator aut ĩmũdꝰ¬
aut auar: aut fraudator. qd̃ est idoloꝵ seruitus:¬

Expanded text:
quo fides quatitur, evangelii retundendus est muro: quo fides quatitur, evangelii retundendus est muro: Mater mea et fratres mei hi sunt, quicumque faciunt voluntatem patris mei, qui in caelis est. Si credunt in Christmortui sepeliant mortuos suos. Sed hoc, ais, in it, et tu pacem putas? Sedet in insidiis cum divitibus in occultis, ut interficiat innocentem; oculi eius in pauperem respiciunt; insidiatume persequitur luxuria: inde avaritia conatur irrumpere: habitantem in me spiritum sanctum fugem, ut templum eius uiolem, persequitur me, inquam, hostis, cui nomina mille, mille nocendi artes: et ego infelix uictorem me putabo, dum capior? Nolo, frater carissime, examinato pondere dediximus; immo apostoli disce sententiam, qui ait: hoc enim scitote intellegentes, quia omnis fornicator aut inmundus aut fraudator, quodestidol
Abbreviated transcription (Latin):
transinmꝰ. Nunc tibi bbandis iudua soror heret
batertis. nunc illi cum quibꝰ adolenisti ueruatuli auĩt
eui nos seruifuros reliquis: Ninic ⁊ gerula qͣndã
ram tuis ⁊ iuttius sedus post naturalẽ pietatẽ pater
Launtat moriturꝰ Ex peta paulisꝑ. ⁊ sẽpeli. Forsitan
tetees uberũ pellibꝰ arata rugis fronte antiquũ
referens mãma lac dare congeminet. Ditant et
si uolunt grãmatici. Inte omĩs domus uidinata re¬
arrinbit.Faule rumpit hec bincła amor xp̃i. ⁊ timor
niniã suã. ladiũ tenet hostis ut me perimat:
mligode eatris lacte togitabo: Propter prẽm
miliciã deseram. tui sepulturã xp̃i causa nõ debeo:
quã ⁊e trã om̃ubꝰ eius causa debeo: Domino passuro
tumide consulens petrus scandalũ fuit: panlꝰ retiuẽ¬
tib d fe fr̃ibne ierosoliniã ꝑgeret respondit. Quid
fatitis plorantes ⁊ conturbantes cor meũ Ego ant̃¬
cim̃ nõ solũ ligari sed eciã mori iherosolimã parat᷑

Expanded text:
transiuimus. nunc tibi blandis uidua soror haeret transiuimus. nunc tibi blandis uidua soror haeret lacertis, nunc illi, cum quibus adoleuisti, uernulae aiunt: \'cui nos seruituros relinquis?\' nunc et gerula quondam, iam anus, et nutricius, secundus post naturalem pietatis pater, clamitat: \'morituros expecta paulisper et sepeli.\' forsitan et laxis uberum pellibus, arata rugis fronte antiquum referens mamma lallare congeminet. dicant, si uolunt, et grammatici: in te omnis domus inclinata recumbit. facile rumpit haec uincula amor Christi et timor nimam suam. Gladium tenet hostis, ut me perimat, et ego de matris lacrimis cogitabo? Propter patrem militiam deseram, cui sepulturam Christi causa non debeo, quam etiam omnibus eius causa debeo? Domino passuro timide consulens Petrus scandalum fuit. Paulus retinentibus fratribus, ne Hierosolymam pergeret, respondit: Quid facitis plorantes et conturbantes cor meum? Ego non solum ligari, sed mori in Hierusalem paratus
Abbreviated transcription (Latin):
em: quo xp̃o in bapfismate consepultꝰ in sacramẽti
uerba iurasti. ꝓ noĩe eius non te patri parciturũ
eẽ nõ matri. Ecte adu̾sariꝰ in pectore tuo xp̃m
conat᷑ occid̾e: ecce donatiuũ qd̾ militaturus acce¬
peras hostilia castra suspirant. Licet par uulus ex
collo pendeat nepos. licet sꝑso crine et scissis uesti¬
bꝰ ubera quibꝰ te uutrierat. mater ostendat. licet
in luuine pater iaceat: ꝑ calcato patre ꝑge: siccis
ocłis ad uexillum crucis euola. Solum pietatis
postea dies quo uictor reuertaris in patriã: quo
iherosolimã celestẽ uir fortis coronatꝰ incedas.¬
Tunc inuincipatũ cum paulo capies: tunc ⁊ pa¬
rentibꝰ tuis eiusdem ciuitatis ius petes: tũc et
ꝓ me orabis: qui ut binic̾es incitaui. Neq u̾õ ne¬
scio. qua te nũc dicas compede p̃pediri. Non est
nobis ferreũ pectus nec dura p̃cordia: nõ ex silice
uatos hyrcane nutriere tygrides. Et nos ꝑ ista

Expanded text:
em, quo Christo in baptismate consepultus, in sacramenti em, quo Christo in baptismate consepultus, in sacramenti verba jurasti: pro nomine ejus non te matri parciturum esse, non patri. Ecce adversarius in pectore tuo 30 Christum conatur occidere. Ecce donativum, quod militaturus acceperas, hostilia castra suspirant. Licet parvulus ex collo pendeat nepos, licet sparso crine et scissis vestibus, ubera quibus te nutrierat, mater ostendat, licet in limine pater jaceat, per calcatum perge patrem, siccis oculis ad vexillum crucis evola. SOLUM PIETATIS postea dies, quo victor revertaris in patriam; quo per Jerosolymam coelestem vir fortis coronattunc municipatum cum Paulo capies, tunc et parentibus tuis eiusdem ciuitatis ius petes, tunc et pro me rogabis, qui, ut uinceres, incitaui. neque uero nescio, qua te nunc dicas conpede praepediri. non est nobis ferreum pectus nec dura praecordia, non ex silice natos Hyrcanae nutriere tigrides. et nos per ista
Abbreviated transcription (Latin):
uuifur Quenite ꝓrimũ regnũ dei: et hec omĩa appo¬
matar nobis. Ron tibi pera sumenda nõ mrga est
alffatan dnes est qui cũ xp̃õ panper est. Sed qd
dim errsus iapuidꝰ  Obsecro. Abeaut pretes: ulau¬
dimenta discedant. Debet amor lesut refeles ue
cogantẽ contẽpseras. forsitan audias obuir gantẽ.
sumd facis na paterna domo delicate miles. Uobi ual
uo. uba fossa: ubi hyems acta sib pellib: Ete re
celo tuba cauit: ecte cum nuibib debellaturus orbẽ
imꝑator armatꝰ egredit᷑. ecte bis acutꝰ gladiꝰ ex regis
ore ꝓtedens. obiuna queq metit: et tu mͥ de cubicu¬
lo ad aciem. tu de umbra egrederis ad solem: Cor¬
pus assuetũ tunica: lorice omis non fert. Caput
optum liubeo: galeam retusat. Mollem ocio ma¬
num: durus exasperat capulus. Audi edictũ re¬
gis tui. Qui nõ est mecũ: adu̾sum me est. Et qui
mecũ nõ colligit: sꝑgit. Recordare tyrotun tui di¬

Expanded text:
onibus: quaerite primum regnum dei, et haec omnia adpoonibus: quaerite primum regnum dei, et haec omnia adponentur uobis. non pera tibi sumenda, non uirga est; adfatim diues est, qui cum Christo pauper est. Sed quid ago? rursus inprouidus obsecro? abeant preceS, blandimenta discedant; debet amor laesus irasci. qui rogantem contempseras, forsitan audies obiurgantem. quid facis in palum? ubi fossa, ubi hyems acta sub pellibus? Ecce de coelo tuba canit: ecce cum nubibus debellaturus orbem, imperator armatus egreditur: ecce bis acutus gladius ex regis ore procedens , obvia quaeque metit; et tu mihi de cubiculo ad aciem, tu de umbra egrederis ad solem? Corpus assuetum tunica, loricae onus non fert. Caput opertum linteo, galeam recusat. Mollem otio manum, durus exasperat capulus. Audi edictum regis tui: Qui non est mecum, contra me est: et qui mecum non colligit, spargit . Recordare tyrocinii tui di
Abbreviated transcription (Latin):
uante ꝯmore contenderim ⁊ studio. ut pariter in
hẽno moraremur: consciuni mutue caritatis tue pectꝰ
aguoscit. Etuibꝰ lamentis quo dolore. quo gemitu te ab¬
emntem ꝓsetutꝰ sun iste quo lrẽ testes sunt. qs lacͥnus
terns antuitas. Uerũ tu ꝙͣi ꝑnulus delitatꝰ contẽptum
rogantis ꝓblandinĩcta fonsti: et ego intautꝰ quid tũc
agerẽ uesaebã. Tacerem: Sed qd̾ ardent̾ uolebã
moderate dissimilare nõ poteram. Impensus obsetra¬
reui  Sed audire nolebas: quia sumlit̾ nõ amabas
Redi enũ potuit sp̃ta caritas fecit. quẽ p̃senten
netineti nõ ualuit querit absentem. Qmĩ gͥ et
tu ppẽ abieus postularas. ut t postea quã ad deser¬
da migrassem inutatoria ad te scͥpta tnͣsmittem.
et eg u me facturũ ꝓmiseram: inuito: iã ꝓpera.
holo pstiarum necessitatũ recorderis. midos anat
hetuns. Rolo te antique ꝑegrinationis terreat
difficultas. Qui in xp̃m credis. et eiꝰ crede sinom¬

Expanded text:
t amore contenderim, ut pariter in heremo moraremur, conscium mutuae caritatis pectus agnoscit. quibus lamentis, quo dolore, quo gemitu te abeuntem prosecutus sim, istae quoque litterae testes sunt, quas lacrimis cernis interlitas. uerum tu quasi paruulus delicatus contemptum rogantis per blandimenta fouisti et ego incautus, quid tunc agerem, nesciebam. tacerem? sed quod ardenter nolebam, moderate dissimulare non poteram. inpensius obsecrarem? sed audire nolebas, quia similiter non amabas. quod unum potuit, spreta caritas fecit. quem praesentem retinere non ualuit, quaerit absentem. quoniam igitur et tu ipse abiens postularas, ut tibi, postquam ad deserta migrassem, inuitatoriam a me scriptam transmitterem, et ego facturum receperam, inuito, iam propera. nolo pristinarum necessitatum recorderis — nudos amat heremus —, nolo te antiquae peregrinationis terreat difficultas. qui in Christo credis, et eius crede serm
Abbreviated transcription (Latin):
ni  Congregamini oues disꝑse. redite ad pascua: re¬
res ad cor. Quod loquor nõ quasi hostis cõuitians:
s. quasi amicus obuirgans. Habet uera amicitis
nõnũqͣm obiurgationẽ: adulationẽ nũꝙͣ S uĩgimꝰ¬
ħ obsecrationẽ. Obsecramꝰ ꝓ xp̃o. reconciliamim deo.
reconciliamim pͥncipibus nrĩs. petrũ ⁊ parbũ lo¬
quor ⁊ paulũ: quos utiq ĩ uitario ⁊ suctessore suo
eugenio suis sedibus ⁊ edibus effugastis. Recõcilia¬
mim itiqͣm orbis pͥncipibus: ne forte incipiat pro
eis pugnare orbis terre contra insensatos. q̃ln nesci¬
tis qr his offensis nichil oĩo ualetis  his ꝓpiciis
nichil oĩno timetis. Non inqͣm timebis sub horũ
tutela milia ꝓpłi circũdantis te : urbs inclita. ciu¬
tas fortiũ. Reconciliate ꝓinde illis simul ⁊ milibꝰ
mim. qui quidẽ apud te s contͣ te st̾: ꝓptꝰ grande
pctm̃ quod peccasti. in quo ⁊ ꝑsistis. Reconciliare eciam

Expanded text:
ni? Congregamini, oves dispersae, redite ad pascua, reni? Congregamini, oves dispersae, redite ad pascua, ree, praevaricatores, ad cor. Quod loquor, non quasi hostis convicians, sed quasi amicus objurgans. Habet vera amicitia nonnunquam 242 objurgationem, adulationem nunquamDeo, reconciliamini principibus vestris, Petrum loquor et Paulum, quos utique in vicario et successore suo Eugenio suis sedibus et aedibus effugastis. Reconciliamini, inquam, orbis principibus, ne forte incipiat pro eis pugnare orbis terrae contra insensatos. An nescitis quia his offensis nihil omnino valetis, his propitiis nihil omnino timetis? Non, inquam, non timebis sub horum tutela millia populi circumdantis te, urbs inclyta, civitas fortium. Reconciliare proinde illis, simul et millibus martyrum, qui quidem apud te, sed contra te sunt propter grande peccatum quod peccasti, in quo et persistis. Reconciliare etiam
Abbreviated transcription (Latin):
s etiã de clero ⁊ de pͥncipibus. nõnulli ꝑ orbẽ ĩ scisma¬
te illo fauerũt tibi: Nũt uero sicut menꝰ tue contͣ
oñis : sic manus õium contͣ te. Mundus est a san
ꝙͣ ante: nõ ab exteris nationib. nõ a feritate bar¬
baroꝵ. nõ a milib armatoꝵ. De tñ a facie tuoꝵ tibi.
ue a domesticis ⁊ amicis. a clade iutestina. a cruciatu
p̃cordioꝵ. a tortionibꝰ iuscerũ. Agnoscis ne iam qr nõ
oñs pacifici qui domestici ͥ net om̃is amici qui iudẽ¬
tun  Et si alias noueramus. s nũt ꝑ te manifestiꝰ
edotemur omnẽ ueritatem illius sermonis dñi quem
dixit. qm̃ imimiti hoĩs domestici eius. Ue fr̃i a frẽ¬
ĩmedio tui: ⁊ filiis a parentibus. Ue nõ a gladiis
s a labiis iniquis ⁊ a lingua dolosa. Usꝙͣ male ĩ ma¬
lo uos alterutrũ confortatis: et gladiis labioꝵ mu
cem sternitis. iniutẽ ꝑditis. ut abinuicẽ consumami¬

Expanded text:
sed etiam de clero, et de principibus nonnulli per orbem in schismased etiam de clero, et de principibus nonnulli per orbem in schismate illo faverunt tibi: nunc vero sicut manus tuae contra omens, sic manus omnium contra te. Mundus est a sangquam ante, non ab exteris nationibus, non a feritate barbarorum, non a millibus armatorum. Vae tantum a facie tuorum tibi; vae a domesticis et amicis, a clade intestina, a cruciatu praecordiorum, a tortionibus viscerum. 5. Agnoscisne jam quia non omnes pacifici qui domestici, nec omnes amici qui videntur? Et si alias noveramus, sed nunc per te manifestius edocemur omnem veritatem illius sermonis Domini, quem dixit: Quoniam inimici hominis domestici ejus. . Vae fratri a fratin medio tui, et filiis a parentibus! vae non a gladiis, sed a labiis iniquis et a lingua dolosa! Usquequo male in malo vos alterutrum confortatis, et gladiis labiorum invicem sternitis, invicem perditis, ut ab invicem consumami
Abbreviated transcription (Latin):
iuicia maloꝵ hec st̃ hec : grauora timemus. Nũquid
nõ ꝓpe interitũ es si ꝑsistis: Reu̾tere reuert̾e̾ sunami¬
tis: reu̾tere ad cor tuũ. Agnosce iam uł sero q̃. qͣnta. a
quibus patiaris. uł passe sis. Recordare qua causa. quo
fine ꝑ quos. ⁊ in quos usus nõ longe añ hos dies cũcta¬
rũ que in te st̃ eccliaꝵ oĩs ornatus ⁊ census ꝓfligatꝰ
est. quicqͥd in altarib ⁊ altariũ uasis. qͥcquid ĩ ipĩs sa¬
cris ymaginib auri et argenti reꝑiri tunc potuit.
manibus impioꝵ direptũ ⁊ asportatũ est. Quid ex his
oĩbus tu ĩ tius nũc marsupiis inuenis: Porro de¬
cor domꝰ dñi urecuꝑabilit̾ ꝑiit. Et nũt quid tͥ iusũ
est iterare maliciã ͥ innouare denuo suꝑ te dies ma¬
los: Quid mͦ uł luchri amplioris uł certioris spei
arridet tibi: nͥ ꝙ in eo nouissima tua cernũt᷑ incan¬
tiora pͥoribus. quod tũt quidẽ multi nõ solũ de plebe

Expanded text:
initia malorum sunt haec: graviora timemus. Numquid non prope interitum es, si persistis? Revertere, revertere, Sunamitis, revertere ad cor tuum: agnosce jam vel sero, quae, quanta, a quibus patiaris, vel passa sis. Recordare qua causa, quo fine, per quos, et in quos usus, non longe ante hos dies cunctarum, quae in te sunt, ecclesiarum omnis orantus et census profligatus est. Quidquid in altaribus et in altarium vasis, quidquid in ipsis sacris imaginibus auri et argenti reperiri tunc potuit, manibus impiorum direptum et asportatum est. Quid ex his omnibus tu in tuis nunc marsupiis invenis? Porro decor domus Domini irrecuperabiliter periit. Et nunc quid tibi visum est iterare malitiam, innovare denuo super te dies malos? Quid modo vel lucri amplioris, vel certioris spei arridet tibi? nisi quod in eo novissima tua cernuntur incautiora prioribus, quod tunc quidem non solum multi de plebe,
Abbreviated transcription (Latin):
beam: ⁊ cõsiliũ dei in hoc. Scio equidẽ ꝙ ĩ regione ha¬
bitatis infuma ͥ ⁊ młtis aliqui ex uobis laborant
infirmitatibꝰ: s mementote quis dixerit. Libent̾ glo¬
riabor in infirmitatibus meis. ut inhabitet ĩ me iur¬
tus xp̃i : ⁊ ꝯ infirmor inquit tunc fortior sum. Com
patior utiq ⁊ multũ ego compatior infirmitati corpo¬
rũ: s timenda multomagis ampliusq cauenda infir¬
de uilibus quidem herbis. ⁊ q̃ pauꝑes deceant. inter¬
dũ aliquid sumere tolerabile est:. ⁊ hoc aliqũ solet
fieri. At uero spẽs emere. q̃rere medicos. acciꝑe potio¬
nes. religioni indecens est: ⁊ cõtrariũ puritati: mnexi¬
meq ordinis nri nec honestati cõgruit nec puritati
Hec enĩ oĩa gentes inquirũt. Scimꝰ autẽ qr qͥ ĩ car¬
ne uiuũt: deo plac̾e non possunt. Spiritalia ꝓiide spi¬
ritalib comparanda: et qͣrenda potio humilitatis et
pacĩe: ⁊ clamandũ in toto corde. sana aĩam meã dñe qr

Expanded text:
et consilium Dei in hoc. Scio equidem quod in regione habitatis infirma, et multis aliqui ex vobis laborant infirmitatibus; sed mementote quis dixerit, Libenter gloriabor in infirmitatibus meis, ut inhabitet in me virtus Christi; et, cum infirmor, inquit, tunc fpatior utique, et multum ego compatior infirmitati corporum: sed timenda multo magis, ampliusque cavenda infirde vilibus cuidem herbis, et quae pauperes deceant, interdum aliquid sumere, tolerabile est, et hoc aliquando solet fieri. At vero species emere, quaerere medicos, accipere potiones, religioni indecens est, et contrarium puritati, maximeque Ordinis nostri nec honestati congruit nec puritati. Haec enim omnia gentes inquirunt. Scimus autem quia qui in carne vivunt, Deo placere non possunt . Spiritualia proinde spiritualibus comparanda , et quaerenda potio humilitatis, et clamandum in toto corde: Sana animam meam, domine, quia
Abbreviated transcription (Latin):
plina ur̃a ħ oidinis zelo: ꝓ obedientia ⁊ uolũtaria
pauꝑtate: ꝓ quibus sine dubio mertes multa est ĩ telis.
Uude rogo nos fr̃es ⁊ multũ obsecro. sic agite ⁊ sic state
in dño dilectissimi. solliciti semꝑ cuta custodiã ordiuis
ut ordo custodiat uos. solliciti seruare unitatẽ sp̃c ĩ uin¬
culo pacis: mutuã in uobismetipĩs maximeq ad p̃latos
caritatẽ humilẽ habentes. q̃ est uinculũ ꝑfectioĩs: humi

Expanded text:
voluntaria paupertate, pro quidus sine dubio merces vestra multa est in coelis. Unde rogo vos, fratres, et multum obsecro, sic agite, et sic state in Domino, dilectissimi, solliciti semper circa custodiam Ordinis, ut Ordo custodiat vos: solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis ; mutuam in vobismetipsis, maximeque ad praelatos, charitatem humilem habentes, quae est vinculum perfectionis . Hum
Abbreviated transcription (Latin):
bernardus de claraualle: frĩ aiberto incluso. bonũ cer¬
tamen certare Petis a me. ut nescio quã ieimi obseruã¬
tiã quã a me itͣ tuã cellã requis sieras. ac mulierculaꝵ
colloquia q̃ ⁊ tͥ indelicet a me recordaris fuisse ꝓhibita.
mea licentia possis admitt̾e : q̃ utiq ꝓpt̾ inopia ut scͥbis
nõ potes euitare. Ego iam nullã suꝑ te usurpo mͥ pote¬
statẽ. Consiliũ tͥ dedi nõ p̃ceptũ semꝑ uł semel in die co¬
mede̾ feminaꝵ uisitationes uł colloquia õĩio nõ admitt̾e:
tuaꝵ te oꝑe manuũ sustentare: multaq alia q̃ longũ
est mͦ cõmemerare. E si huinsmõi sumptus nequaꝙͣ tͥ
ad opus tã sumptuosũ suppet̾e cerneres: nõ deberes in¬
ciꝑe quod cõsũmare nõ potes. Hoc tͥ tutũ credidi con¬
siliũ: hoc nͨ meo cogeris tenere p̃cepto  nec tñ meo nu¬
tabis cõsilio. Ual..

Expanded text:
BERNARDUS de Clara-Valle, fratri ALBERTO incluso, bonum certamen certare. Petis a me, ut nescio quam jejunii observantiam, quam a me intra tuam cellam requisieras, ac muliercularum colloquia, quae et tibi videlicet a me recordaris fuisse prohibita, mea licentia possis admittere: quae utique propter inopiam, ut scribis, non potes evitare. Ego jam nullam super te usurpo mihi potestatem. Consilium tibi dedi, non praeceptum, semper vel semel in die comedere; feminarum visitationes vel colloquia omnino non admittere; tuarum te opere manuum sustentare, multaque alia, quae longum est modo commemorare. Quod si hujusmodi sumptus nequaquam tibi ad opus tam sumptuosum suppetere cerneres, non deberes incipere quod consummare non posses. Hoc tibi tutum credidi consilium: hoc nec meo cogeris tenere praecepto, nec tamen meo mutabis consilio. Vale.
Abbreviated transcription (Latin):
uobis ⁊ exhortandi ⁊ oꝑandi gr̃am in hoc negotio de¬
dit: qr bonũ quod inde facturꝰ erat p̃uidit. Ip̃e gͥ cur¬
sũ ur̃m felicit᷑ compleat: nosq uobiscũ ii sua gła
cõstituat.. E.b. ad fr̃es de sc̃õ anastasio.ccxxu.

Expanded text:
vobis et exhortandi, et operandi gratiam in hoc negotio devobis et exhortandi, et operandi gratiam in hoc negotio dedit, quia bonum, quod inde facturus erat, praevidit. Ipse igitur cursum vestrum feliciter compleat, nosque vobiscum in sua gloria constituat. E
Abbreviated transcription (Latin):
nõ falleret᷑. maliciã eoꝵ in suã cõuertit clementiã: et
immisit eis ꝑsecutiones et afflictiones. quibus puiga¬
ti ad regnũ ꝑuenire possent. Deniq confessi st̾ nobis
qui redibant. ꝙ uidissent multos ibi morientes qui li¬
benter se mori dicebant: neq uelle reu̾ti. ne amplius
in pctis reciderent. S ne in dubiũ ueniat quod dico
quasi patri meo spũali in cõfessione aꝑio. ꝙ patroni lo¬
ci nr̃i beatus iohannes ⁊ paulus sepius nos iusitare
dignati st̃: quos ego suꝑ hac re int̾rogari feci. ⁊ huius¬
modi sententiã responcerũt. dicebantq multitudinem
angeloꝵ qui ceciderũt. de illis qui ibi mortui ist̾ esse
restauratã. Hoc autẽ scitote ꝙ magnã ur̃i memoriam
habuerunt : finẽq nr̃m cito uenturũ p̃dixerunt. Qma¬
euenit: ur̃e erit prudentie in ip̃o de hac re consolari.
cuiꝰ solius gloriã queritis ⁊ desideratis. Iccirto namq

Expanded text:
non falleretur, malitiam eorum in suam convertit clementiam, et non falleretur, malitiam eorum in suam convertit clementiam, et immisit eis persecutiones et afflictiones, quibus purgati ad regnum pervenire possent. Denique confessi sunt nobis qui redibant, quod vidissent multos ibi morientes, qui libenter se mori dicebant, neque velle reverti, ne amplius in peccatis reciderent. 3. Sed ne in dubium veniat quod dico, quasi patri meo spirituali in confessione aperio, quod patroni loci nostri, beatus Joannes et Paulus, saepius nos visitare dignati sunt: quos ego super hac re interrogari feci, et hujusmodi sententiam responderunt, dicebantque multitudinem angelorum qui ceciderant, de illis qui ibi mortui sunt, esse restauratam. Hoc autem scitote, quod magnam vestri memoriam habuerunt, finemque vestrum cito venturum praedixerunt. Qevenit; vestrae erit prudentiae in ipso de hac re consolari, cujus solius gloriam quaeritis et desideratis. Idcirco namque
Abbreviated transcription (Latin):
ogitatioues mei cordis pr̃nitati ur̃e qͣsi corã positue p̃¬
sumo ur̃a magis de mansuetudine confisus ꝙͣ de offẽ¬
sa suspectus. Spero namq affectionẽ ac dilectionẽ quã
erga uos habeo pietatẽ ur̃am nõ latere: ⁊ si aliquid
eciã stultũ dic̾em. confido uos benigne ac mansuete
de uia uͦ ihosolime loquor. multũ tristamini: eo ꝙ ec¬
clesia dei uł gła nõ sicut desiderabatis accreuit. Qppt
humiliter suggero: nimirũ ꝑpendens ꝙ sepe paruo cui¬
libet dñs aliquid ostendit. quod alicui magno ⁊ multis
donis repleto uidere nequaqͣm cõcedit.ͥ sicut moysi sancto
bant᷑. Siquidẽ si hoc quod ceꝑant sicut decet xp̃ianos
iuste ac religiose ꝓsequi uellent. deus cũ eis esset: ac
magnũ fructũ ꝑ eos ꝑfecisset. S qm̃ ip̃i ad mala sunt
deuoluti . et hoc neqͣquã deũ qui auctor iue fuerat. a pͥn¬
cipio latere potuit:  ut sua ꝓuidentia in sui dispositione

Expanded text:
cogitationes mei cordis paternitati vestrae, quasi coram positus, prcogitationes mei cordis paternitati vestrae, quasi coram positus, praesumo, vestra magis de mansuetudine confisus, quam de offesa suspectus. Spero namque affectionem ac dilectionem, quam erga vos habeo, pietatem vestram non latere; et si aliquid etiam stultum dicerem, confido vos benigne ac mansuete de via vero Jerosolymae loquor, multum tristamini: eo quod Ecclesia Dei vel gloria, non sicut desiderabatis accrevit. Quaprhumiliter suggero, nimirum perpendens quod saepe parvo cuilibet Dominus aliquid ostendit, quod alicui magno et multis donis repleto videre nequaquam concedit: sicut Moysi sancto,bantur. Siquidem si hoc quod coeperant, sicut decet Christianos, juste ac religiose prosequi vellent; Dominus cum eis esset, ac magnum fructum per eos perfecisset. Sed quoniam ipsi ad mala sunt devoluti, et hoc nequaquam Dominum, qui auctor viae fuerat, a principio latere potuit; ut sua providentia in sui dispositione
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ gaudio gaudet ꝓpt̾ uotem sponsi  et sicut bene sole¬
tis iuuare cetõs. sic iuuate ⁊ istos: ut nõ solũ nõ ex¬
tinguatis quod absit spm̃ dei. s ⁊ coadiutorẽ eius fide¬
declinabunt: scio enĩ qm̃ ip̃e pietatẽ pectarẽ ⁊ eos
pectare facerem. si quid eis aliud consulerem aut cõ¬
cederem. Reddant gͦ uota sua: q̃ distinxerunt labia
sua. Alioqͥn uiderint ip̃i quibus credant dicentibus¬
eite hic est xp̃t. ecce illit est: qm̃ oportebit eos m
aã tribunal xp̃i suꝑ uoto suo cuiꝰ ego testis sum
Ilecto patri ac uen̾abili abb̾em cciii.¬
dño suo bernardo dei uoluntate ac gr̃a clare¬
uallis abbati reuerentissimo: fr̃ ioh̾es minister suus
qualistũq casemarii abbas. felicit᷑ curr̾e̾. ac felitius
xep̃i pietate cõsũmare Memor dulcedinis ac familia¬
ritatis quã mͥ indigno pietas ur̃a qͦndã exhibuit. aꝑue

Expanded text:
et gaudio gaudet propter vocem sponsi: et sicut bene soleet gaudio gaudet propter vocem sponsi: et sicut bene soletis juvare caeteros, sic juvate et istos, ut non solum non exstinguatis quod absit spiritum Dei, sed et coadjutorem ejus fidedeclinabunt. Scio enim quoniam ipse peccarem, et eos peccare facerem, si quid eis aliud consulerem, aut concederem. Reddant ergo vota sua quae distinxerunt labia sua. Alioquin viderint ipsi, quibus credant dicentibusEcce hic est Christus, ecce illic est. Quoniam oportebit eos mihi ante tribunal Christi super voto suo, cujus ego testis sum, ilecto patri ac venerabilii domino suo BERNARDO, Dei voluntate ac gratia Clarae-Vallis abbati reverendissimo, frater JOANNES minister suus, qualiscunque Casae-Marii abbas, feliciter currere, ac felicius Christi pietate consummare. 1. Memor dulcedinis ac familiaritatis, quam mihi indigno pietas vestra quondam exhibuit, aperire
Abbreviated transcription (Latin):
ro quin possint apud sc̃m bertiñ frẽs suã ipõꝵ oꝑan
salutẽ. s quos illut uocauerit deus: ut unusqͥsq in
qua uocatione uocatꝰ est. in ea ꝑmaneat. Suo scio ubi
legerim. nemo mittens manũ suã ad aratrũ ⁊ respici¬
ens retro. aptus est regno celoꝵ: quo nequaqͣm ego
fraudare uelim karissimũ filiũ meũ thomã. ⁊ aĩam q̃
mͥ a deo cõmissa est. Unde satis admiror qͦnãmͦ subri¬
pi potuerit tante discretioni: rem huiuscemõi postulare
minꝰ responderã quod dicit dñs ad filios sebedei nescitis
quid petatis: nͥ ꝙ cogitaui nõ sit de caritate p̃sumendũ.
ut nõ etiã sacerdotali cathedre deferret᷑. Facite gͦ mo¬
rẽ ur̃m.ͥ honorificate etiã in hac ꝑte minift̾iũ nr̃m :
et uriliter inuate eciã has xpi sponsas. ut eñ ad quẽ
uocantur sponsi thalamũ. sine offensione sine dilatio¬
ne me̾antur intrare. Agite inqͣm ut anutꝰ sponsi qͥ stat

Expanded text:
ro, quin possint apud Sanctum-Bertinum fratres suam ipsorum operari ro, quin possint apud Sanctum-Bertinum fratres suam ipsorum operari salutem: sed quos illuc vocaverit Deus, ut unusquisque in qua vocatione vocatus est, in ea permaneat. Scio, scio ubi legerim: Nemo mittens manum suam ad aratrum, et respiciens retro, aptus est regno coelorum . Quod nequaquam ego fraudare velim charissimum filium meum Thomam, et animam quae mihi a Deo commissa est. Unde satis admiror, quonam modo subripi potuerit tantae discretioni, rem hujuscemodi postulare.minus respondeam, quod ait Dominus ad filios Zebedaei: Nescitis quid petatis . Nisi quod cogitavi, non sic de charitate praesumendum, ut non etiam sacerdotali cathedrae deferretur. 3. Facite ergo morem vestrum: honorificate etiam in hac parte ministerium vestrum, et viriliter juvate etiam has Christi sponsas, ut eum ad quem vocantur sponsi thalamum, sine offensione, sine dilatione mereantur intrare. Agite, inquam, ut amicus sponsi, qui stat
Abbreviated transcription (Latin):
bertini: quã ⁊ uos diligitis. ⁊ nosip̃i diligimꝰ ⁊ dileximꝰ
ab iitio . Nerũptũ quod nũc rogat uen̾abilis abbas
eiusdẽ monast̾ii. utinã diligentiꝰ cõsiderasset prudentia
ur̃a quale sit istud. nõ dicã fac̾e s uł rogare. Neq enim
dubito qͥn redarguissetis eñ tanꝙͣ qui delinq̃ret grauit̾
⁊ adu̾sũ nos amicos suos ⁊ adu̾sũ ip̃m cꝰ aĩam q̃rit: im¬
mo ⁊ adu̾sus deũ tꝰ conatur immutare consiliũ. Quid
enĩ dñe pater: Id nobis ꝑsuaderi potuit : ut ab amico
ur̃o tale aliquid peteretis: Uocat deus thomã de celo
uotat ut exeat de terra sua ⁊ de cognatione sua et de
domo patris sui. et ueniat in locũ quẽ ip̃e ei oftendit:
ego quis sũ qui ꝓhibeam spm̃ dei. qui debeam impedire
eũ qui ꝓpͥas oues uocat noĩe ꝓpͥo. et ip̃e ante eas ua¬
dit. ut aliũ nõ seqͣnt᷑. s ip̃m :: Thomas pauꝑtatẽ eli¬
git ͥ ego eũ ad diuicias deliciasq remiltam: Nec igno¬

Expanded text:
ximus ab initio. Verumtamen quod nunc rogat venerabilis abbas ejusdem monasterii, utinam diligentius considerasset prudentia vestra, quale sit istud, non dicam facere, sed vel rogare. Neque enim dubito, quin redarguissetis eum, tanquam qui delinqueret graviter, et adversum nos amicos suos, et adversum ipsum, cujus animam quaerit; imo et adversus Deum, cujus conatur immutare consilium. Quid enim, domine pater? id vobis persuaderi potuit, ut ab amico vestro tale aliquid peteretis? Vocat Deus Thomam de coelo, vocat ut exeat de terra sua, et de cognatione sua, et de domo patris sui, et veniat in locum quem ipse ei ostendit: ego quis sum qui prohibeam spiritum Dei, 354 qui debeam impedire eum, qui proprias oves vocat nomine proprio; et ipse ante eas vadit, ut alium non sequantur, sed ipsum? Thomas paupertatem elegit, ego eum ad divitias deliciasque remittam? 2. Nec igno
Abbreviated transcription (Latin):
s aꝑiens. et ea quibus uult. lucida et ꝑuia faciens. al¬
tissimũ sacͣmentũ. ⁊ mysteriũ absconditũ a scłis. sic no¬
bis suo mendatio planũ et aꝑtũ reddit. ut transire le¬
iuuter ꝑ illud possit qͥuis eciã incutũcisus ⁊ ĩmũdus: qͣ¬
si dei sapĩa cauere nescient aut neglexert quod ip̃a ꝓ¬
hibuit. s dederit ⁊ ip̃a scm̃ canibus. ⁊ margaritas porcis
S nõ est ita. Nam et si manifestatũ est in carne. sectũ
iustificatũ est in spũ: ut ex spũalibus spũalia conferã¬
tui. et aĩalis homo nõ ꝑcipiat q̃ st̾ sp̃t dei. uet fides no¬
stra sit in sapĩa uerbi. s in irtute dei. Ande saluator
ait. Confiteor tibi pater dñe celi et terre. qui abscon¬
disti hec a sapientibus ⁊ prudentibus ⁊ et reuelasti ea

Expanded text:
sibi aperiens, et ea quibus vult lucida et pervia faciens, alsibi aperiens, et ea quibus vult lucida et pervia faciens, altissimum sacramentum, et mysterium absconditum a saeculis, sic nobis suo mendacio planum et apertum reddit, ut transire leviter per illud possit quivis, etiam incircumcisus et immundus: quasi Dei sapientia cavere nescierit aut neglexerit quod ipsa prohibuit, sed dederit et ipsa sanctum canibus, et margaritas porcis. Sed non est ita. Nam etsi manifestatum est in carne, sed tamen justificatum est in spiritu: ut et spiritualibus spiritualia conferantur; et animalis homo non percipiat quae sunt spiritus Dei; nec fides nostra sit in sapientia verbi, sed in virtute Dei. Unde Salvator ait, Confiteor tibi, Pater, Domine coeli et terrae, quia abscondisti haec a sapientibus et prudentibus, et revelas
Abbreviated transcription (Latin):
ne uidelicet respinsũ accipiat. Qiud habes quod non
accepisti: Si autẽ accepisti: quid głaris quasi nõ accepe
ris: Hec est iusticia hoĩs in sangͥne redemptoris.
quã homo ꝑdicionis exsufflans ⁊ subsannans. in tantũ
ꝙ cõuersatus in mũdo. ꝙ exꝑtus infirma ꝙ passꝰ indig¬
na . ꝙ demũ ꝑ mortẽ crucis in sua reu̾sus: id solum
puret ⁊ dispũtet redigendũ. ut trad̾e̾t hoĩbus formã
uite uiuendo ⁊ docendo. patiendo autẽ ⁊ monendo carita¬
tis metã p̃figeret. Ergo docuit iustitiã et nõ dedit: ostẽ¬
dit caritatẽ s nõ infudit ͥ ⁊ sic rediit in sua: Itane
hoc totũ est magnũ illud pietatis sacͣmentũ. quod mani¬
festatũ est in carne. iustificatũ est in spũ. apparuit ange¬
lis. p̃dicatũ est in gentibus. creditũ est ĩ mũdo. assumꝑ¬
tũ est in gła: Incomꝑabilis doctor. qui eciã ꝓfunda de

Expanded text:
ne videlicet responsum accipiat: Quid habes quod non ne videlicet responsum accipiat: Quid habes quod non accepisti? Si autem accep Haec est justitia hominis in sanguine Redemptoris: quam homo perditionis exsufflans et subsannans, in tantum quod conversatus in mundo, quod expertus infima, quod passus indigna, quod demum per mortem crucis in sua reversus: ad id solum putet et disputet redigendum, ut traderet hominibus formam vitae vivendo et docendo, patiendo autem et moriendo charitatis metam praefigeret. Ergo docuit justitiam, et non dedit; ostendit charitatem, sed non infudit; et sic rediit in sua? Itane hoc totum est magnum illud pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est in spiritu, apparuit Angelis, praedicatum est gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria? . Incomparabilis doctor, qui etiam profunda Dei
Abbreviated transcription (Latin):
nationẽ: gr̃a autẽ ex multis delictis in iustificationẽ I
pͥmo hoĩe manauit delictũ: a sũmo celo egressio gr̃e
Utrũq a parente: illud a pͥmo. istad a sũmo. Terrena na¬
tiuitas ꝑdit me: et nõ multomagis generatio celestis
consernat me: Nec uereor si erutus de potestate terebra¬
rũ repelli a patre lumnũ: iustificatus gratis ĩ sangͥne
silii eius. Nempe ip̃e qui iustificat: quis est qui cõdemp¬
tiet: Non condempnabit iustũ: qui iusertus est ꝓcc̃o
ri. Iustũ me dixerim: s illius iustitia. Quenã ip̃a : Fi¬
tus legis xp̃c ad iusticiã omĩ credenti. Deniq qui factus
est nobis inquit iustitia ñ deo patre. Que gͦ mͥ iusticia
facta ẽ. mea nõ est: Si mea tradicta culpa:ͥ cui non
et mea indulta iusticia: Et sane mͥ tutior donata ꝙͣ
intata. Nam ista quidẽ głam habet. s nõ apud deum:
illa autẽ ꝯ salutis sit efficax. mat̾iã nõ habet głandi
nͥ in dño. Nam et si iustus fuero inqͥt nõ leuabo capur

Expanded text:
ationem; gratia autem ex multis delictis in justificationem . A primo homine manavit delictum, a summo coelo egressio gratiae. Utrumque a parente, illud a primo, ista a summo. Terrena nativitas perdit me: et non multo magis generatio coelestis conservat me? Nec vereor sic erutus de potestate tenebrarum repelli a Patre luminum, justificatus gratis in sanguine Filii ejus. Nempe ipse qui justificat: quis est qui condemnet? Non condemnabit justuri. Justum me dixerim, sed illius justitia. Quaenam ipsa? Finis legis Christus, ad justitiam omni credenti . Denique qui factus est nobis, inquit, justitia a Deo Patre . Quae ergo mihi justitia facta est, mea non est? Si mea traducta culpa, cur non eet mea indulta justitia? Et sane mihi tutior donata, quam innata. Nam ista quidem gloriam habet, sed non apud Deum: illa autem, cum sit salutis efficax, materiam non habet gloriandi nisi in Domino. Nam etsi justus fuero, inquit, non levabo caput ;
Abbreviated transcription (Latin):
pͥus oblatũ est. et eidẽ offertur cui pͥus oblatũ est: et
quod pͥus a solis parentibus oblatũ fuerat. nũc offert᷑
a filio. P̾t̾e̾a suꝑ hoc uerbo p̃ciꝑe uobis nichil habeo:
consiliũ autẽ do. A dño egressus est sermo. nolite
impedire cursũ grẽ dei: nolite repͥmere pͥmitias bo¬
ne uoluntatis: quod enĩ ĩn eo ceptũ est de spũ sc̃o
est. Tos autẽ nolite dissimulare iniuriã quam no¬
bis infertis ꝯ nũꝙͣ uos leserimus ĩ hac ꝑte: ut fra¬
tres quos deus misit ad uos. uellemus subtrah̾e uobis
Nouerit autẽ ip̃e thomas si irritũ fecerit notũ sirã
Cꝰme tostem adhibuit: nou̾it alius quitũq sit ille
qui cũ ad hoc impulerit. ꝙ ascendã ex adu̾so. ⁊ sta¬
bo contͣ cos ĩ die dñĩ. S int̾im meliꝰ ẽ ⁊ uobis ⁊ no¬
bis seruare unitatẽ sp̃t in uinculo pacis. E. b̾ ad

Expanded text:
prius oblatum est; et eidem offertur cui prius oblatum est; et prius oblatum est; et eidem offertur cui prius oblatum est; et quod prius a solis parentibus oblatum fuerat, nunc offertur a filio. Praeterea super hoc verbo praecipere vobis nihil habeo: consilium autem do. A Domino egressus est sermo: nolite impedire cursum gratiae Dei, nolite reprimere primitias bonae voluntatis: quod enim in eo coeptum est, de Spiritu sancto est. Vos autem nolite dissimulare injuriam quam nobis infertis, cum nunquam vos laeserimus in hac parte, ut fratres, quos Deus misit ad vos, vellemus subtrahere vobis. Noverit autem ipse Thomas, si irritum fecerit votum suum, cujus me testem adhibuit: noverit alius, quicunque sit ille, qui eum ad hoc impulerit, quod ascendam ex adverso, et stabo contra eos in die Domini. Sed interim melius est ei, vobis, et nobis, servar
Abbreviated transcription (Latin):
istud. Non enĩ homo sed deus est qui oꝑatur ĩ cordi¬
bus hominũ: ad inclinandas eoꝵ uoliuitates. quo¬
cunq uoluerit. A dũo inqͣm factũ est istud: et ideo
nõ solũ mirabile s et immutabile esse debet ĩ ocu
ꝑdat. Quẽ gͦ dñs uocanit. uide ne reuoces: quẽ deus
erexit. tu inclinare uoli ͥ nec ponas ei offendiculum
cii deus manũ porrigit ascendenti. S iam uidendũ
est. quid ponderis habcat illud ꝙ dicitis eũ oblatũ a
parentibus. Bideat prudentia ur̃a quid habeat plus
ugoris ⁊ rationis. utrũ illud qͦd factũ est de ip̃o ꝑ aliũ
ip̃o uesciente: an illud quod sciens ⁊ prudens de se ip̃o¬
ip̃e fecit. Non autẽ ip̃e s gr̃a dei. q̃ nolentẽ p̃uenit ut
uelit. q̃ ussientẽ subsequitur ne frustra uelit. Ego autẽ
dico ꝙ uotũ parentũ integrũ manet: ⁊ oblatio eoꝵ nõ
est exiuanita. s cumulata. Nam et idem offertur quod

Expanded text:
istud. Non enim homo, sed Deus est, qui operatur in cordiistud. Non enim homo, sed Deus est, qui operatur in cordibus hominum ad inclinandas eorum voluntates quocunque voluerit. A Domino, inquam, factum est istud: et ideo non solum mirabile, sed immutabile esse debet in oculperdat. Quem ergo Dominus vocavit, vide ne revoces; quem Deus erexit, tu inclinare noli; nec ponas ei offendiculum, cui Deus manum porrigit ascendenti. 3. Sed jam videndum est quid ponderis habeat illud quod dicitis, eum oblatum a parentibus. Videat prudentia vestra quid habeat plus vigoris et rationis, utrum illud quod factum est de ipso per alium ipso nesciente, an illud quod sciens et prudens de se ipso fecit: non autem ipse, sed gratia Dei, quae nolentem praevenit ut velit, quae volentem subsequitur ne frustra velit. Ego autem dico, quod votum parentum integrum manet, et oblatio eorum non est exinanita, sed cumulata. Nam et idem offertur quod
Abbreviated transcription (Latin):
dilig̾em: Quos enĩ eciã si nulla merita p̃cessissent
honorari oportuit: post bñficia nõ honorare plꝰ ꝙͣ
immo xp̃m cꝰ menbra estis. semꝑ in uobis honora¬
bo . Uerũptũ ut rationale sit obseqͥũ nr̃m ⁊ honor
irrep̃hensibilis quẽ uobis exhibere debemus: pru¬
denter ⁊ caute id fieri oportet: qr honor regis indi
tati ur̃e. qr nec ego audeo : nec uos debetis ꝓhibe̾
eũ qui bñfac̾e potest. Quid enĩ respond̾e habemꝰ apło
dicenti spm̃ nolite extinguere: Neq enĩ securũ est
extinguere: quod extinctũ accend̾e non sit tue potesta¬
tis. Et ubi est illud. Unusquisq in ea uocatione in¬
qua uocatus est in ea ꝑmaneat. Uocatus est inqͣm
thomas nõ a me: s ab eo qui uocat ea q̃ nõ sint
tanꝙ̃ ea que st̃. Quid ad nos respicitis:ͥ quid nos ĩ¬
tuemini in hoc facto . tanꝙͣ opus hoĩs sit et non
dei: Non ab hoĩe neq ꝑ hoĩem : s a dño factũ est

Expanded text:
diligerem? Quos enim, etiamsi nulla merita praecessissent, diligerem? Quos enim, etiamsi nulla merita praecessissent, honorari oportuit; post beneficia non honorare, plus quam um, cujus membra estis, semper in vobis honorabo. 2. Verumtamen ut rationabile sit obsequium nostrum et honor irreprehensibilis, quem vobis exhibere debemus; prudenter et caute id fieri oportet, quia honor regis judtati vestrae, quia nec ego audeo, nec vos debetis prohibere eum qui bene facere potest. Quid enim respondere habemus Apostolo dicenti: Spiritum nolite exstinguere? Neque enim securum est exstinguere, quod exstinctum accendere non sit tuae potestatis. Et ubi est illud: Unusquisque in ea vocatione qua vocatus est, in ea permaneat? Vocatus est, inquam, Thomas, non a me, sed ab eo qui vocat ea quae non sunt, tanquam ea quae sunt . Quid ad nos respicitis? quid nos intuemini in hoc facto, tanquam opus hominis sit, et non Dei? Non ab homine, neque per hominem, sed a Domino factum est
Abbreviated transcription (Latin):
indiciũ uolutatis ⁊ petitionis nr̃e. Heneficioꝵ que
nobis ⁊ nrĩs pleua manu hylari mente. uultu sere¬
no exhibetis: in eternũ nõ obliuiscar. S quid si non
sum oblitus et ingratus inuenior: Nũquid sola
memoria habet me excusatũ: Immo acerbius accu¬
sabit. Net imenorem nec ingratũ. amicis meis
me exhib̾e̾ noui. Si tñ nõ habeo quid retribuã ꝓ oĩbus
q̃ accepi a uobis. ut minꝰ sapiens loquor : dñs retri¬
buat ꝓ me. De alieno liberalis sum: qm̃ mops ⁊ paup
sum ego. Honorẽ eccłie ur̃e. et decorẽ domꝰ dnũ q̃ iñ
uobis est. quãtũ diligã ip̃e nouit: qui solus ꝓfunditatẽ
humani cordis ingreditur. S nec ego uereor uerũ dic̾e
in hac ꝑte. Ego diligentes me diligo. S nõ in hoc
iustificatus sum. Nam et ethuici hoc faciũt. Nõ mul¬
tũ laudis habet si amantes me amauero: s si non
cimauero. hoc eciã sceleratus ꝓ scelere iudicabor
Dilexinos ⁊ ante meritũ. quare etiã post meritũ nõ

Expanded text:
indicium voluntatis et petitionis vestrae. Beneficiorum, quae nobis et nostris plena manu, hilari mente, vultu sereno exhibetis, in aeternum non obliviscar. Sed quid, si non sum oblitus, et ingratus invenior? Nunquid sola memoria habebit me excusatum? imo acerbius accusabit. Nec immemorem, nec ingratum amicis meis me exhibere novi. Si tamen non habeo quod retribuam pro omnibus quae accepi a vobis; ut minus sapiens loquor, Dominus retribuet pro me. De alieno liberalis sum, quoniam inops et pauper sum ego. Honorem ecclesiae vestrae, et decorem domus Domini, qui in vobis est, quantum diligam, ipse novit, qui plus profunditatem humani cordis ingreditur. Sed nec ego vereor verum dicere in hac parte: ego diligentes me diligo. Sed non in hoc justificatus sum: nam et Ethnici hoc faciunt. Non multum laudis habet, si amantes me amavero: sed si non amavero, sceleratus pro scelere judicabor. Dilexi vos, et ante meritum: quare etiam post meritum non
Abbreviated transcription (Latin):
quod uultis efficitis: net ego peccaui Sane wilielmu¬
lo nr̃o cupio bene ꝑ oĩa: s añ oĩa deũ. Hinc est ꝙ cõ¬
tra deũ nolo aliquid habeat: ne nõ habeat deũ. Et
si alius secus uoluerit. nolo ꝑ me habcat: ne ꝑdam
et ego deũ. Ubi uͦ emerserit quod scd̃m deũ habere
possit. ꝓbabo me amicũ: ⁊ oꝑam meã si opus fuerit
nõ uegabo. Apud amatorẽ iusticie in excusando eo qͦd
ꝙ iusticia est: nõ multũ mnͥ labirandũ. Dos autem
apud comitissam ꝑ ea q̃ uobis rescripsi: habete me ex

Expanded text:
quod vultis, efficitis; nec ego peccavi. Sane Willelmuquod vultis, efficitis; nec ego peccavi. Sane Willelmulo nostro cupio bene per omnia: sed ante omnia Deum. Hinc est quod contra Deum nolo aliquid habeat, ne non habeat Deum. Quod si alius secus voluerit, nolo per me habeat, ne perdam et ego Deum. Ubi vero emerserit quod secundum Deum habere possit, probabo me amicum; et operam meam, si opus fuerit, non negabo. Apud amatorem justitiae in excusando eo quod pro justitia est, non multum mihi laborandum. Vos autem apud comitissam per ea quae vobis rescripsi, habete me ex
Abbreviated transcription (Latin):
uos. ⁊ qͣntũ. uouit deus melius ꝙͣ uos. Me qͦ
diligi a uobis nõ dubito: s ꝓpt̾ deñ. Quẽ si offende¬
ro ͥ nõ erit ꝓpt̾ quod me dilige debeatis: ꝯiam non
fuerit in cansa deus. Quis enĩ ego sum. ut de tan¬
tillo tantus pͥnceps curetis  nͥ qͣmdui deũ ĩ me esse
credetis: Ergo ut offendam eũ : fortassis uobis expe¬
dit. Offendo antẽ ꝓtuldubio: si facio quod requiritis.
Nam honores ⁊ dignitates eccłiastitas: nõ ignoro de¬
beri his. qui eas digne scd̾m deũ administrare ⁊ ueluit
et possint. Porrd eas acquiri paruulo filio ur̃o p̃cibꝰ
meis uł ur̃is: nec uobis iustũ. nͨ mͥ tutũ esse nou̾itis.
Nam nec cuiqͣm uł adulto plures in plurib eccsiis
habere licet : n dispensatorie quidẽ ob magnã uł eccł̃ie
necessitatem. uł ꝑsone utilitatẽ. Emobrem si uobis ui¬
detur hic durus sermo. et placet quod cogitastis impłe
cos ur̃os istud optinere potestis. Ita nec uos minus.

Expanded text:
sed quantum, novit Deus melius quam vos. Me quoque diligi a vobis non dubito, sed propter Deum: quem si offendero, non erit quod me diligere debeatis, cum jam non fuerit in causa Deus. Quis enim ego sum, ut de me tantillo tantus princeps curetis, nisi quandiu Deum in me esse creditis? Ergo ut offendam eum, fortassis nec vobis expedit. Offendo autem procul dubio, si facio quod requiritis. Nam honores et dignitates ecclesiasticas non ignoro deberi his, qui eas digne secundum Deum administrare et velint, et possint. Porro eas acquiri parvulo filio vestro precibus meis, vel vestris, nec vobis justum, nec mihi tutum esse noveritis. Nam nec cuiquam, vel adulto, plures in pluribus ecclesiis habere licet, nisi dispensatorie quidem, ob magnam vel Ecclesiae necessitatem, vel personarum utilitatem. Quamobrem si vobis videtur hic durus sermo, et placet quod cogitastis implercos vestros istud obtinere potestis. Ita nec vos minus
Abbreviated transcription (Latin):
pater mendacii. O monsteuosa scientia. O sapĩa inferna
tis ⁊ gr̃e. O ĩmuidissima heresis: o meretrix sacule¬
ga: que imp̃gnata de spũ falsitatis. concepit dolorem.
⁊ peꝑit iniquitatẽ. Libet. s nõ licet ultra ꝓgredi. Ad ul

Expanded text:
pater mendacii . O monstruosa scientia! o sapientia infernalpater mendacii . O monstruosa scientia! o sapientia infernaltis et gratiae! o immundissima haeresis! o meretrix sacrilega, quae impraegnata de spiritu falsitatis concepit dolorem, et peperit iniquitatem! Libet, sed non lice
Abbreviated transcription (Latin):
copiosius triũphat eccłia de iudeis ꝑ singulos dies. uł con¬
uincens uł cõuertens eos  ꝙͣ si semel ⁊ simul cõsumeret
eos in ore gladii: Nũquid incassũ constituta est illa uni
ad occasum. ut deus ⁊ dñs auferat uelamen de cordibꝰ eoꝵ:
ut ad lumen ueritatis a suis tenebris eruantur: Nisi
enĩ eos qui iucreduli st̃ credituros sparet: suꝑfluũ u¬
d̾etur ⁊ uanũ orare ꝓ eis. S considerabat oculo pieta¬
tis ꝙ dñs habet respectũ grẽ apud eũ qui reddit bona
ꝓ malis: ⁊ dilectionẽ ꝓ odio. Ubi est gͦ illud qͦd dictũ est.
uideas ne occidas eos. Ubi est. ꝯ plenitudo gentiũ intra¬
uerit. tunt oĩs isrł salunꝰ fiet : Ubi ẽ. edificaris ihrłm¬
dñs :ͥ disꝑsiones isrłis cõgregabit : Tu ne es ille qͥ men¬
daces facies ꝓph̾as: ⁊ euacuabis om̃s thesauros pietatis
misit te patris. S credo sufficit tibi: si sis sicut magr̃
tius. Ille enĩ erat homicida ab uucio. Ille mendar. et

Expanded text:
riumphat Ecclesia de Judaeis, per singulos dies vel convincens, vel convertens eos, quam si semel et simul consumeret eos in ore gladii? Nunquid incassum constituta est illa univad occasum, ut Deus et Dominus auferat velamen de cordibus eorum, ut ad lumen veritatis a suis tenebris eruantur? Nisi enim eos, qui increduli sunt, credituros speraret, superfluum videretur et vanum orare pro eis. Sed considerat oculo pietatis, quod Dominus habet respectum gratiae apud eum qui reddit bona pro malis, et dilectionem pro odio. Ubi est ergo illud quod dictum est, Videas ne occidas eos? ubi est, Cum plenitudo gentium intraverit, tunc omnis Israel salvus fiet? ubi est, Aedificans Jernus, dispersiones Israelis congregabit? Tune es ille qui mendaces facies Prophetas, et evacuabis omnes thesauros pietatis misit te patris. Sed credo sufficit tibi, si sis sicut magister tuus. Ille enim erat homicida ab initio: ille mendax, et
Abbreviated transcription (Latin):
sine fionte. siuꝰ stulticia eleuata est suꝑ candelabeũ. ut
apparcat om̃ibus qui st̾ in domo. Tria sane st in eo re¬
phensione dignissima: usurpatio p̃dicationis: con¬
temptus ep̃oꝵ. homicidii aꝓꝓbati libertas. Nonum
genus potentie Rumqͥd tu maior es pr̃e nĩo ab ham
qui eodem ꝓhibente gladiũ deposuit. quo iubeate leuane¬
tioꝵ id est sapĩa huiꝰ mũdi: q̃ stulticia ẽ apud deũ. Alit̾
soluis q̃stiouẽ petri : ꝙͣ ille qui dixit. Mute gladiũ in lo

Expanded text:
sine fronte! cujus stultitia elevata est super candelabrum, ut sine fronte! cujus stultitia elevata est super candelabrum, ut appareat omnibus qui sunt in domo. 2. Tria sane sunt in eo reprehensione dignissima: usurpatio praedicationis, contemptus episcoporum, homicidii approbati libertas. Novum genus potentiae. Nunquid tu major es patre nostro Abraham, qui eodem prohibente gladium deposuit, quo jubente levavetiorum, id est sapientia hujus mundi, quae stultitia est apud Deum . Aliter solvis quaestionem P