comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
re suo. id ẽ diuersa genera anmaliũ in
formis suis ꝑduceret. scdicet uim̃ta que
homini seruirẽt. reptilia ĩ quibꝰ homo ti¬
morẽ dĩ habere disceret. bestias ñ que illi
honorẽ dĩ demonstrarẽt. unũq̃dq animal
speciẽ generis sui habens. Qͦd & sic imple¬
tũ ẽ. qͣtinꝰ homo omnẽ plenitudinẽ in eis
haberet. ita ut illud eligeret qͥd ad neces¬
sitatẽ suã sibi ꝓdesset. illudq negligeret
qͥd sibi ꝯtͣriũ foret. & hoc m̃ honor eiꝰ
plenus foret. Ium̃ta eitĩ homini se adum¬
gunt. reptilia atit̃ eũ abhorrent. bestie
u̾ eũ fugiuint: & om̃ibꝰ his olñat᷑. Et fe¬
cit ds bestias tuxta species suas. & tum̃ta
& om̃e reptile t̾re ĩgenere suo iudelicet
bestias que ferocitate sua timorẽ homi¬
ni ĩcutiunt. uim̃ta que illi seruiũt. rep¬
tilia q̃q que se corã eo abscondunt ut p̃¬
Faciamꝰ hominẽ ad imaginẽ & similitudi¬
libus celi & bestiis. imuerseq creature : om¬

Expanded text:
lium, in formis suis produceret, scilicet jumenta, quae homini servirent, reptilia in quibus homo timorem Dei habere disceret; bestias etiam, quae illi honorem Dei demonstrarent; unumquodque animal speciem generis sui habens Quod et sic impletum est; quatenus homo omnem plenitudinem in eis haberet, ita ut illud eligeret quod ad necessitatem suam sibi prodesset, illudque negligeret quod sibi contrarium foret, et hoc modo honor ejus plenus foret. Jumenta enim homini se adjungunt, reptilia  his dominatur. « Et fecit Deus bestias juxta species suas, et jumenta; et omne reptile terrae in genere suo , » videlicet bestias quae ferocitate sua timorem homini incutiunt, jumenta quae illi serviunt, reptilia quoque quae se coram co abscondunt, ut prFaciamus hominem ad imaginem et similitudilibus coeli et bestiis, universaeque creaturae, om
Abbreviated transcription (Latin):
crescñt ⁊ ꝓferunt᷑. & absq istis nulli ꝑsi¬
cunt᷑. Pradicẽ qͦq arboris quę utriditatẽ
ĩ se ꝯtiuet. flores & poma enturiunt᷑ ⁊ ab
uno s̃. ita ꝑ mascułũ & fentitiã muiti ꝓcre¬
ant᷑. qͥ tñ ab uno creatore ꝓcedu̾t. Nã si mas¬
culus solus tiel si femina sola eẽt. mlluᷤ ho
generaret᷑. Uñ ⁊̃ uir ⁊ fentitna uirũ s̃. qm̃¬

Expanded text:
crescunt, et proferuntur, et absque istis nulli perficrescunt, et proferuntur, et absque istis nulli perficiuntur. Per radicem quoque arboris, quae viriditatem in se continet, flores et poma enutriuntur et ab uno sunt; ita per masculum et feminam multi procreantur, qui tamen ab uno creatore procedunt. Nam si masculus solus, vel si femina sola esset, nullus homo generaretur. Unde etiam vir et femina unum s
Abbreviated transcription (Latin):
erat. sic̃ & homo trinicã suã ad similitadi¬
nẽ sici facit. seđm formã utiq ilsa quã
ass̃ ante scsa p̃sciebat. Creauit hominẽ. mas¬
cułu scilicet maioris fortitudinis. femi¬
nã uͦ mollioris roboris faciens. ĩ recta m̃¬
sura longuudinẽ & latitudinẽ in om̃bꝰ
alt̾am ĩ conuenient̃ tnͣscendat. Sic ⁊ s̾ om¬
nẽ creaturã in homine signauit. & int᷑
ipsũ similitudiuẽ angłici sꝑc hoc ẽ animã
ordinatut que ĩforma hõis oꝑat᷑. nec ab
ulla creatura dũ ĩ corꝑe ẽ uidit᷑.i sic̃ nec
diuinitas ab ulla mortali creatitra uide¬
ri pot̃. Anima enĩ de celo. corpꝰ ant̃ de
t̾ra ẽ: d aĩa ꝑ ficde. corpꝰ uͦ ꝑ itisũ cognos¬
cit᷑. Mascusu nẽpe & feninã ds̃ crecuit.
s masctisu priꝰ. feminã uͦ pꝰea de uiro tol¬
lens ilła quȩ parit. sic̃ ⁊ masculus ꝑ fortitu¬
dinẽ uiriũ sua generat que tiripso ab¬
scondite st̃. Phiemẽ enĩ & estatẽ fructus

Expanded text:
icut et homo tunicam suam ad similitudinem sui facit, secundum formam utique illam quam Deus ante saecula praesciebat. Creavit hominem, masculum, scilicet majoris fortitudinis, feminam vero mollioris roboris, faciens et in recta mensura longitudinem et latitudinem in omnibus alteram inconvenienter transcendat. Sic et Deus omnem creaturam in homine signavit, et intra ipsum similitudinem angelici spiritus, hoc est animam ordinavit, quae in forma hominis operatur, nec ab ulla creatura dum in corpore est videtur, sicut nec divinitas ab ulla mortali creatura videri potest. Anima enim de coelo, corpus autem de terra est, et anima per fidem, corpus citur. Masculum nempe et feminam Deus creavit; sed masculum prius, feminam vero postea de viro tollens, illaque parit, sicut et masculus per fortitudinem virium suarum generat, quae in ipso absconditae sunt. Per hiemem enim et aestatem fructus
Abbreviated transcription (Latin):
xꝑianꝰ ħo qͥ edificatio eccłie ẽ audiat. ut capr¬
t suo recte ꝯsentiat. Et hoc ita factũ ẽ. qͥa uer¬
badi & uiriutes ĩ xꝑiano ppło cibꝰ uite ĩ eccłia
facte s̃. Uiditq as cuncta quȩ fecerat: hoc ẽ¬
approbauit omĩa hec ꝓposita p̃cepta & data
temꝑa om̃iũ p̃dictaꝵ uirtutũ & etãt ualde bo¬
na. quia ĩ plenitudine ex optabilis gr̃e om̃iipotñ¬
nis dĩ ꝑ acta c̃. ita ut eis nichil deeẽt. unaqͣq
uirtute sosũ bontĩ priꝰ existente. s hic parit᷑
omĩa bona erant. cũ ontĩa parit̾ apparerent.
ut coniiriũ plenũ ẽ cũ in om̃ibꝰ irosticiis suis
ꝑficit᷑. Et factũ ẽ uesꝑe & mane: dies sextus.

Expanded text:
i aedificatio Ecclesiae est, audiat, ut capiti suo recte consentiat. Et hoc ita factum est, quia verba Dei et virtutes in Christiano populo cibus vitae in Ecclesia factae sunt. « Viditque Deus cuncta quapprobavit omnia haec proposita et praecepta, et data tempora omnium praedictarum virtutum; « et erant valde bona, » quia in plenitudine exoptabilis gratiae omnipotentis Dei peracta sunt, ita ut eis nihil deesset, unaquaque virtute solum bonum prius existente; sed hic pariter omnia bona erant, cum omnia pariter apparerent, ut convivium plenum est cum in omnibus justitiis suis perficitur. « Et factum est vespere et mane dies sextus.
Abbreviated transcription (Latin):
mane fortis tusticie om̃is ꝯstitute legis quẽ ad¬
mdt̃ dies cũ uiribꝰ solis ꝯfortat᷑. dã sol ĩ ordine
stio stat. ut hinc fieret dies sextus. & ut quasi
ĩ sexta luce fortis fidĩ ppłs p̃cepta dĩ scđm uo
luntatẽ eiꝰ & scdm̃ doctrinã magistroꝵ suoꝵ
ĩeccłia ad impleret. Et itͣt̃ alio mͦ. xlu.¬

Expanded text:
tis justitiae omnis constitutae legis, quemadmodum dies cum viribus solis confortatur, dum sol in ordine suo stat, ut hinc fieret dies sextus, et ut quasi in sexta luce fortis fidei, populis praecepta Dei secundum voluntatem ejus, et secundum doctrinam magistrorum suorum in Ecclesia adimpleret. E
Abbreviated transcription (Latin):
s ipse bonũ deserens mału oꝑatus ẽ.: uolu¬
it as uerbũ suũ hominẽ fieri. q̃ ĩbonitate
sua omnẽ tusticiã quã ada reliquerat ple¬
mꝰ ꝓferrit. Et idcuto ⁊̃ ppłs iste cũ ipso fi¬
lio dĩ exempla ipsiꝰ ꝓfert. quę scã ditunitaᷤᷤ
ĩ eo ostendit. idoq uirtutes iste benedicte¬
sũt quia ĩ ipso furrextrũt. Et t̃c urtꝰ dĩ di¬
cit. Iste uirtutes que me mittari ꝑ me ĩce¬
ꝑtint crescant. & gentiria bonoꝵ oꝑt̃ in
eis multiplicent᷑. ⁊ hõies qͥ ĩ instabilitate car¬
nis fluctriant ita repleat. ut ĩ ipsis de ui di¬
urinitatis fortiores uiriutes quã humana fra¬
gilitas carnis sit appareat. & sic uolantes
cent. ut ĩfirmitas carnis eꝵ fortitudini

Expanded text:
malum operatus est, voluit Deus Verbum suum hominem fieri, qui in bonitate sua omnem justitiam quam Adam reliquerat plenius proferret. Et idcirco etiam populus iste cum ipso Filio Dei exempla ipsius profert, quae sancta divinitas in eo ostendit, ideoque virtutes istae benedictae, quia in ipso surrexerunt. Et tunc virtus Deus dicit: Istae virtutes quae me imitari per me inceperunt, crescant, et genimina bonorum operum in eis multiplicentur, et homines qui in instabilitate carnis fluctuant ita repleant, ut in ipsis de vi divinitatis fortiores virtutes, quam humana fragilitas carnis sit, appareant, et sic volantes centur, ut infirmitas carnis ear
Abbreviated transcription (Latin):
repudians ad dm̃ cũ int̾iori hõie uoletꝰ istt ĩ
alia natura quã ꝯceptꝰ sit dm̃ imitando &ĩ
ueneratione ꝑfecti timoris ipsũ semꝑ ĩspii¬
endo fr̃ meus ẽ. Deũ qͦq fidelit̃ ĩ amplexio¬
ne caritatis assidue habendo soror mea ĩ hac
deuotione ẽ. atq ĩ om̃ibꝰ oꝑibꝰ sitis cũ uolan¬
tate ꝑfectionis ad eundẽ patrẽ ineũ ascenden

Expanded text:
ad Deum cum interiori homine volet, iste in alia natura quam conceptus sit, Deum imitando, et in veneratione perfecti timoris ipsum semper inspiciendo frater meus est. Deum quoque fideliter in amplexione charitatis assidue habendo soror mea in hac devotione est, atque in omnibus operibus suis cum voluntate perfectionis ad eumdem Patrem meum a
Abbreviated transcription (Latin):
in quo omis plenitudo bomi oꝑis orta ẽ.
in homine bonũ opus cũ om̃idꝰ ꝑ fectis
uirtutibꝰ complet. ut faber p̃ciosos lapi¬
des oꝑi suo qͦd facturus ẽ inponit. quia
omĩa bona oꝑa in homine qui ea ꝑ grãm¬

Expanded text:
in quo omnis plenitudo boni operis orta est, in homine bonum opus cum omnibus perfectis virtutibus complet, ut faber pretiosos lapides operi suo quod facturus est imponit, quia omnia bona opera in homine, qui per gra
Abbreviated transcription (Latin):
aĩa niuens.: ut habeant ad tiescendu. Et
m̃ia germina uirtutũ que supͣdicta st̃ sem̃
arbi mei afferentia supͣ desideria carnis
sois istiꝰ qui se ita ꝯstͥngit. & om̃s fortiores
artutes ad maiora p̾cepta ascendentes po¬
s ut ĩ semetipsis recto desiderio bonũ sem̃
generis sui ĩ uerbo meo habentes sint ei ĩ cibu
sifectionis aĩe: ita ut ⁊̃ om̃s uirtutes ꝑ humi¬
itatẽ do subiecte. & ĩ celesti milicia tiolanteᷤᷤ
uque hominẽ at̾renis rebꝰ ad celestia remo¬
nẽt. &. ĩ quibꝰ uiuentes uires de plantatione sꝑc
sã sunt. cũ eo in aĩa ipsiꝰ pascant᷑. & ipse ⁊̃
cũ ilis ĩ his om̃ibꝰ alat᷑. Et hec om̃ia ĩ hontine

Expanded text:
Et omnia germina virtutum, quae supra dicta sunt, semen verbi mei afferentia super desideria carnis hominis istius, qui se ita constringit, et omnes fortiores virtutes ad majora praecepta ascendentes posui, ut in semetipsis recto desiderio bonum semen generis sui in verbo meo habentes, sint ei in cibum refectionis animae; ita ut etiam omnes virtutes per humilitatem Deo subjectae, et in coelesti militia volantes, et quae hominem a terrenis rebus ad coelestia removent, et in quibus viventes vires de plantatione Spiritus sancti sunt, cum eo in anima ipsius pascantur, et ipse etiam cum illis in his omnibus alatur. Et haec o
Abbreviated transcription (Latin):
qͦq uiruites ĩ obseruatione om̃iũ p̃ceptoꝵ dĩ
hominẽ ipsũ ꝑficiant. sic ut de uirtute ĩ uirtu¬
tẽ ascendendo ipsis nũquã saturari possit.
semꝑ ĩ hoc mobilis sit ut amalo recedat & bonũ
faciat. Et creauit ds̃ hominẽ ad imaginẽ
suã ad imaginẽ si creauit ilłi. masetisu &̾e
feminã creauit. eos: denedixitq illiꝰ ds̃ & ait.

Expanded text:
utes in observatione omnium praeceptorum Dei hominem ipsum perficiant, sicut de virtute in virtutem ascendendo, ipsis nunquam saturari possit; et semper in hoc mobilis sit, ut a malo recedat, et bonum faciat. « Et creavit Deus hominem ad imaginem suam, ad imaginem Dei creavit illum, masculum et feminam creavit eos,
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ad ĩstructionẽ eccłie ut ipsa cã hõie ad om¬
nẽ edificationẽ eiꝰ erigat᷑. & nt ipse ĩferma
sua ornatꝰ ĩ racionalitate id ẽ ad imaginẽ
nr̃am. & ĩscientia ac ĩsapientia id ẽ ad sumi¬
litudinẽ nr̃am formet᷑.. ita ut ipse cũ di¬
ititio oꝑe & humanis iustis oꝑibꝰ ȩccłiam edi¬
ficet. ut ti lex ĩfilio meo detͣ. qͥ de corde meo natꝰ ẽ.

Expanded text:
eum ad instructionem Ecclesiae, ut ipsa cum homine ad omnem aedificationem ejus erigatur, et ut ipse in forma sua ornatus in rationalitate, id est ad imaginem nostram, et in scientia ac in sapientia, id est ad similitudinem nostram formetur, ita ut ipse cum divino opere et humanis justis operibus Ecclesiam aedificet, ut ei lex in Filio meo detur, qui de cord
Abbreviated transcription (Latin):
tionẽ p̃ceptoꝵ eiꝰ que eis ꝯstituta st̃ placeãt.
Et sic̃ bestie t̃re naturã scđm species suas
sibi ꝯstitutã ñ tͣnsernt.. ita ⁊̃ ipsi ꝯstitutã
sibi formã scđm uires suas obseruent. & sic
ĩ uirtutibꝰ istis abstinentia scłariũ rerũ ꝑfec¬
ta erit. Et fecit ds bestias iixta species suas
⁊ uim̃ta: & om̃e reptile t̾re ĩ genere suo. De

Expanded text:
tionem praeceptorum ejus, quae eis constituta sunt, placeant. Et sicut bestiae terrae naturam secundum species suas sibi constitutam non transeunt, ita etiam ipsi constitutam sibi formam secundum vires suas observent; et sic in virtutibus istis abstinentia saecularium rerum perfecta erit. « Et fecit Deus bestias juxta species suas et jumenta et omne reptile terrae in genere suo . » De
Abbreviated transcription (Latin):
absq om̃i defectione creatierat: aludq bo¬
nũ erat ut nulłti defectũ habitura eẽnt.
Et factũ ẽ uesꝑe & mane. dies sextꝰ. Finito
pͥncipio illo qͦd ds̃ in p̃fatis creaturis & ĩ hõie
feccrat quẽ in locũ ꝑditi angłi p̃destinaue¬
rat dies sextus ꝑfecto homine fuilminabat.
qͥ ⁊̃ eiindẽ hominẽ ꝑ sex etates mundi diuer¬
sa oꝑ a facturũ p̃monstrabat. Aliomͦ. xliill.¬

Expanded text:
dque bonum erat, ut nullum defectum habitura essent. « Et factum est vespere et mane dies sextus . » Finito principio illo quod Deus in praefatis creaturis et in homine fecerat, quem in locum perditi angeli praedestinaverat, dies sextus perfecto homine fulminabat, qui etiam eumdem hominem per sex aetates mundi diversa opera facturum praemonstrabat. Alio
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ibꝰ hac & illac ĩ motibꝰ suis int̾ra ferunt᷑
& ĩquibꝰ uitalis aer ꝯtinet᷑ habeat pastũ.
Ontĩa eñ que in t̾ra uiuũt. uiriditate illa qͦ
de t̾ra ꝓrũpit uesci noscuut᷑. ñ ita qͦd onĩe
anunal herbis aut lignoꝵ frugibꝰ utat᷑.
s qͦd cũ alt̃ũm altĩ escã ni semetipso exhi¬
bet. p̃dictaꝵ herbulaꝵ ⁊ uirentiũ ramus¬
culoꝵ usu nutriat᷑. Et p̃ceptũ dĩ hoc mͦ ad¬
impletũ ẽ. qm̃ om̃e qͥd ẽ uoluntati dĩ sub¬
iectũ ẽ: cunctaq ordinatio dĩ ꝓpt̾ hõiẽ
ĩcreaturis patrata ẽ. Nam homo qͥ ĩ desi¬
ciens ⁊̃ aĩa ẽ. pꝰ nouissimũ diẽ dm̃ q̃ nũꝗͣ.
ĩcepit nec finẽ accipiet uidebit. quia quã¬
diu homo ut luna crescit ⁊ deficit. scilicet
du mortalis ẽ dr̃a ñ uidebit. nͥ qnͣtũ ipse ĩ
umbra ꝓphetie se homiubꝰ ut sibi placet
ostendit. Cũ enĩ as ĩiciũ hõis fecit. tẽ &

Expanded text:
 hac et illac in motibus suis in terra feruntur, et in quibus vitalis aer continetur habeat pastum. Omnia enim quae in terra vivunt viriditate illa quae de terra prorumpit vesci noscuntur; non ita quod omne animal herbis aut lignorum frugibus utatur; sed quod cum alterum alteri escam in semetipso exhibet, praedictarum herbularum et virentium ramusculorum usu nutriatur. Et praeceptum Dei hoc modo adimpletum est, quoniam omne quod est voluntati Dei subjectum est; cunctaque ordinatio Dei propter hominem in creaturis patrata est. Nam homo qui indeficiens in anima est, post novissimum diem Deum, qui nunquam incepit nec finem accipiet, videbit, quia quandiu homo ut luna crescit et deficit, scilicet dum mortalis est, Deum non videbit, nisi quantum ipse in umbra prophetiae se hominibus ut sibi placet ostendit. Cum enim Deus initium hominis fecit, tunc et
Abbreviated transcription (Latin):
nt̃ gatidiũ ẽ. q̃d ds̃ homo ficri dignatus
ẽ existens. ĩ angłis dicimꝰ.ĩ hominibꝰ huma¬
nus. ¶uappt̃ uere ds̃ & homo credendus ẽ.
Et iło ꝯ̃ as̾ hominẽ ad tunicã suã & ad pli¬
tiũ namerũ qͥ nũquã ab homine secedit
postut. quia & illi tieltit pat̾ fiio suo fecit
qui ei hereditatẽ quę ad ipsũ respicit distri¬
pitit. cũ ei pisces ⁊ uolatilia om̃iaq uiuentia
que sine racionalitate uiuendo suꝑ t̾rã mo¬
uent᷑ subiecit. Dixitq as. Ecce dedi nobis om

Expanded text:
Deus homo fieri dignatus est, existens in angelis divinus, in hominibus humanus! Quapropter vere Deus et homo credendus est. Et ideo etiam Deus hominem ad tunicam suam, et ad plenum numerum qui nunquam ab homine secedit posuit, quia et illi velut pater filio suo fecit, qui ei haereditatem quae ad ipsum respicit, distribuit, cum ei pisces et volatilia omniaque viventia quae sine rationalitate vivendo super terram moventur subjecit. « Dixitque Deus: Ecce dedi vo
Abbreviated transcription (Latin):
ta & om̃e reptile t̃re ĩ genere scio. Ab om̃i¬
potente do ĩ hoĩe qui priꝰ ꝑ scꝑbiã libere pec¬
cauerat timor surgit. ita ut ipse ħo sm̃re¬
quir̾e ĩcipiat. ut pͥmus ħo p̃ceptũ obedien¬
tie a dõ suscepit. Et sic ds̃ ĩ homine facit qd̃
se ip sũ sua ꝓp̾a noliuitate ĩ stibiectionẽ
homurũ ꝓpt̾ amorẽ dĩ ꝓsternit. ut bestie
ab ħoibꝰ comp̃hendunt᷑ a quibꝰ ⁊̃ nutriuit᷑.
& ĩstituunt᷑ sic̃ ipsi uolũt. Simlit᷑ hõies
ĩ ilła subiectionẽ magistroꝵ sedm speciẽ
sc̃ẽ huntilitatis cõputant᷑. mancipati obe¬
dientie ĩ forma ium̃toꝵ. ac ñ in illa uilita¬
te reptantis nature. ita ut ĩ ꝓp̾a uoluntate
sua scđm uoluntatẽ magistroꝵ suoꝵ ꝯcul¬
cent᷑ sic̃ uilis natura reptilis ĩ gñe suo ꝯ

Expanded text:
 omne reptile terrae in genere suo. Ab omnipotente Deo in homine, qui prius per superbiam libere peccaverat. timor surgit, ita ut ipse homo Deum requirere incipiat, ut primus homo praeceptum obedientiae a Deo suscepit. Et sic Deus in homine facit, quod seipsum sua propria voluntate in subjectionem hominum propter amorem Dei prosternit, ut bestiae ab hominibus comprehenduntur, a quibus etiam nutriuntur et instituuntur, sicut ipsi volunt. Similiter homines in illam subjectionem magistrorum secundum speciem sanctae humilitatis computantur, mancipati obedientiae in forma jumentorum, ac etiam in illa vilitate reptantis naturae, ita ut in propria voluntate sua secundum voluntatem magistrorum suorum conculcentur, sicut vilis natura
Abbreviated transcription (Latin):
de scĩtate & cognitione duinaꝵ rerũ detͣ.
ita ut sic̃ patronꝰ habeat᷑. ꝟ duectionẽ
sc̃ẽ ĩ carnationis in imagine dĩ ad ꝓxi¬
mũ suũ habeat. & ĩ scientia sua hono
alibꝰ rebꝰ p̃latꝰ se ipsũ ⁊̃ dõ sacrificet. ita scilicet
ut corpꝰ stũ ꝑ abstinentiã affligat. & se at̃¬
renis ad celestia ꝓmotieat. qͣtinꝰ ct̃ ipsis tur¬
tutibꝰ que ĩ eo implete s̃ oꝑit᷑. & ipse uirtutes

Expanded text:
e sanctitate et cognitione divinarum rerum detur, ita ut sicut patronus habeatur, et dilectionem sanctae Incarnationis in imagine Dei ad proximum suum habeat, et in scientia sua honororalibus rebus praelatus, se ipsum etiam Deo sacrificet, ita scilicet ut corpus suum per abstinentiam affligat, et se a terrenis ad coelestia promoveat, quatenus cum ipsis virtutibus q
Abbreviated transcription (Latin):
quã ipse ĩ homrine ꝯstituit eũ requirit.In
ĩ semetipso dicit. Iste ħo cũ om̃i ĩceptione
iusticie se ipsũ in illicitis desideriis suis suꝑ¬
ando tangit me & cũ iucido desiderio
pͥme ostitutionis niee quã ĩpruno ortu
dũ ħo mͥ debuit obedire ꝯstitui. ꝑ bona
oꝑa eriggit. Nc̃ nos tres ꝑsone uiauis
uniꝰ substantie. que pͥmũ hominẽ ad
imaginẽ & similitudinẽ suã creando

Expanded text:
um requirit, et in semetipso dicit: Iste homo cum omni incoeptione justitiae se ipsum in illicitis desideriis suis superando tangit me, et cum lucido desiderio primae constitutionis meae, quam in primo ortu, dum homo mihi debuit obedire, constitui, per bona opera erigit. Nunc nos tres personae, illa vis unius substantiae, quae primum hominem ad imag
Abbreviated transcription (Latin):
ĩ aquis natant. & uolatilibꝰ ĩ aere suspensis.
& bestiis ĩ domitis uiuerseq creature
suꝑ t̾rã cõmoranti. om̃iq reptili se motien¬
ti int̾ra. quia racionalitas s̃ois omĩa hec
p̃cellet. Et creauit ds̃ hõiem ad imagiẽ
stiã ad inaginẽ dĩ creanit ilłti mascału
& feminã creauit eos: benedixitq illis

Expanded text:
volatilibus in aere suspensis et bestiis indomitis, universaeque creaturae super terram commoranti, omnique reptili se moventi in terra, quia rationalitas hominis omnia haec praecellet. « Et creavit Deus hominem ad imaginem suam, ad imaginem Dei creavit illum, masculum et feminam creavit eos, bene
Abbreviated transcription (Latin):
corꝑalia significatit. om̃eq qͦd ĩmidũ ẽ ĩ
aqua mundat᷑. sic̃ ⁊̃ corpꝰ ex aĩa uiuitꝰ & ut
homo corꝑalia tangit qmͣuis aĩam tangeri
ñ possit. s ab ipsa se uiuere scit. ⁊ tñ que & qͣ¬
lis sit ignorat. atq ĩ hoc scientia ipsiꝰ debilis
ẽ t̾raq cũ uiriditate sua ꝑ aquã subsutit. ꝗͣ
⁊̃ portat & ex ipsa ꝑfundit᷑. Et as quasdã cre

Expanded text:
lia significavit; omneque quod immundum est, in aqua mundatur, sicut etiam corpus ex anima vivit, et ut homo corporalia tangit, quamvis animam tangere non possit, sed ab ipsa se vivere scit, et tamen quae et qualis sit ignorat; atque in hoc scientia ipsius debilis est, terraque cum viriditate sua per aquam subsistit, quam etiam portat, et ex i
Abbreviated transcription (Latin):
ereat. ipsis ominẽ pompã atq delicias carnis
cũ desiderio ardentis amoris dĩ abstrahens. ita
ut ĩdelectatione carnali se ipsos tanꝙͣ. mortui
sint ꝯculcent. & om̃s uirtutes uruentis aĩe
que ĩ stabili uita ꝑsistunt. ita ĩ eis ꝯsirmat.
ut de humane nautre ꝯuigiis ñ maculent᷑.
Et he s̃ iuuentes uirtutes que agnũ secunt᷑. qͥ
nũquã ulla macuila miquitatis maculatꝰ ẽ.
atq motabiles ad meliora. cũ a negocio qui¬
gii cui scłaris sollicitudo adẽ. desistũt. He
qͥq illustres turtutes ĩ ppłis istis diuersa uari¬
itate specierũ ꝓducant᷑. quaꝵ alt̃a castitas.
altã ꝯtinentia ẽ. quibꝰ cet̾ẽ uirtutes adhe¬
rent. que ad suꝑiora quasi palma ĩ mul¬
titudine generis sui ascendunt. Et indit
ds qͥd eẽt bonũ. beniedixitq eis diceñ. Etes¬
cite & multiplicamini. & replete aquas ma

Expanded text:
creat, ipsis omnem pompam atque delicias carnis cum desiderio ardentis amoris Dei abstrahens, ita ut in delectatione carnali se ipsos tanquam mortui sint conculcent, et omnes virtutes viventis animae, quae instabili vita persistunt, ita in eis confirmat, ut de humanae naturae conjugiis non maculentur. Et hae sunt viventes virtutes quae Agnum sequuntur, qui nunquam ulla macula iniquitatis maculatus est, atque motabiles ad meliora, cum a negotio conjugii, cui saecularis sollicitudo adest, desistunt. Hae quoque illustres virtutes in populis istis diversa varietate specierum producuntur, quarum altera castitas, altera continentia est; quibus caeterae virtutes adhaerent, quae ad superiora quasi palma in multitudine generis sui ascendunt. « Et vidit Deus quod esset bonum, benedixitque eis dicens: Crescite et multiplicamini et replete aqua
Abbreviated transcription (Latin):
scłaris uite excellentes. ut ꝓpt̾ amorẽ. fĩ
supͣ constitutã iusticiã seminis sui suꝑha¬
bundant᷑ ascendant. sic̃ bonus ager qͥ
de semine qͥd iseminatũ ẽ suꝑhaban¬
dantẽ fructũ ꝓsert ut seruiis metis ysa¬
ias dicit. Qui sunt hi qui ut ntibes uo¬
lant. & quasi columbe ad fenestraᷤ suas:
Hoc ꝯside randñ sic ẽ. Qui s̃ isti qui t̃rena respa¬
entes se ipsos abnegant. m̃tibꝰ sius ad celestia ꝓ¬
perant: & ueliit cołtibina simplicitate semet¬
ipsos ꝯsiderant. & sic ad dm aspierũt. O qmͣ
magna merces eoꝵ apud dm ẽ cũ ilłu retror¬
sũ ñ abiciunt. s ipsũ om̃i deuotione colunt.
s̃ enĩ opꝰ suũ ante omnẽ creaturã p̾sciuerat. &

Expanded text:
ellentes, ut propter amorem Dei supra constitutam justitiam seminis sui superabundanter ascendant, sicut bonus ager qui de semine quod in se seminatum est, superabundantem fructum profert, ut servus meus Isaias dicit: « Qui sunt hi qui ut nubes volant, et quasi columbae ad fenestras suas . » Hoc considerandum sic est: Qui sunt isti qui terrena respuentes, se ipsos abnegant, et mentibus suis ad coelestia properant et velut columbina simplicitate semetipsos considerant, et sic Deum aspiciunt. O quam magna merces eorum apud Deum est, cum illum retrorsum non abjiciunt, sed ipsum omni devotione colunt? Deus enim opus suum ant
Abbreviated transcription (Latin):
animne dilabit᷑. si aut̃ ꝯgrui eibi ꝑ numã ab¬
stmentiã illi subtrahint᷑. suꝑbus diabolus ho¬
minẽ ita extollit. uelut ĩ cełu ascensuriis sit.
qͥtinꝰ ilłu sic ꝑ suꝑbiã ruere faciat. Itaq ds̃
hoc mͦ crapusa odit. atq irracionabiłe absti¬
nentiã reꝓbat. idoq fidelis homo ĩut᷑q uis¬
tũ modu sibi ĩponat. Et om̃s p̃dicte uirtu¬
tes sub discretione qsi suli firmamtto cẽ debẽt
ut ipsa eas ita regat. ne ꝓpt̾ fauorẽ aut ela¬
nonẽ m̃tis altius ascendant quã ferre possĩt.
nec ⁊̃ initeratione scłariũ rerũ ꝓfundiꝰ cadãt
quã illa ꝯstitutio quã adeo acceꝑint habeãt.
Creauitq ds cete grandia. & omniẽ aĩam ui¬
uentẽ atq motabiłẽ quã ꝓduxerant aque ĩ
species suas: & om̃e uolatile scđm genꝰ suũ.

Expanded text:
animae dilabuntur; si autem congrui cibi per nimiam abanimae dilabuntur; si autem congrui cibi per nimiam abstinentiam illi subtrahuntur, superbus diabolus hominem ita extollit, velut in coelum ascensurus sit, quatenus illum sic per superbiam ruere faciat. Itaque Deus hoc modo crapulam odit, atque irrationabilem abstinentiam reprobat, ideoque fidelis homo in utroque justum modum sibi imponat. Et omnes praedictae virtutes sub discretione quasi sub firmamento coeli esse debent, ut ipsa eas ita regat, ne propter favorem aut elationem mentis altius ascendant quam ferre possint, nec etiam in iteratione saecularium rerum profundius cadant quam illa constitutio quam a Deo acceperint habeat. « Creavitque Deus cete grandia, et omnem animam viventem atque motabilem quam produxerant aquae in species sua
Abbreviated transcription (Latin):
cuiꝰ suspiria ꝑ uentositatẽ ipsiꝰ ad cefu uolat.
Quicũq enĩ ascendit. ille querit ad quẽ ascendat.
S ic ñ aĩa cũ desideriis sitis pulsat. quatinꝰ ei ds̃
iurtutẽ ad oꝑandñ det. & quia ds̃ eam ĩ hoc
approbat. ipsi ꝯcedit que ab eo postalat. s
cũ ipsa descenderit tẽ ꝯctipiscentias carnis scd̃m
qͥd gustus illiꝰ cupit oꝑat᷑. Uñ ⁊ sic duobꝰ modis
affłigit᷑. ita scilicit ut supplicia de carne pati¬
at᷑ cũ ad đm ascendit. & multã afflictionẽ ꝑ
scientiã celestis desiderii habeat cũ ꝯcupis¬
& altãm ĩuifibile. quẽa dmͦdti & corpꝰ usibile
q̃d bonũ ẽ eligat. Corpꝰ aut̃ ꝑ creatitras pas¬
cit᷑. & aĩa gustũ carnis ad edensu motiet.
atq ꝑ saspiria sua ad hoc tendit. ne ex stiꝑ¬
fluitate ciboꝵ corpꝰ ita suffocet᷑ ut suspirate
ñ possit. In hoc nãq cõmixto oꝑe anima ua
oꝑat᷑. ut corpꝰ ĩspirantine suo cibis recto m̃
pascat᷑ qm̃ si alua supͣ m̾du pascit᷑. uites

Expanded text:
ad coelum volat. Quicunque enim ascendit, ille quaerit ad quem ascendat. Sic etiam anima cum desideriis suis pulsat, quatenus ei Deus virtutem ad operandum det; et quia Deus eam in hoc approbat, ipsi concedit quae ab eo postulat, sed cum ipsa descenderit, tunc concupiscentias carnis secundum quod gustus illius cupit operatur. Unde et sic duobus modis affligitur, ita scilicet ut supplicia de carne patiatur cum ad Deum ascendit, et multam afflictionem per scientiam coelestis desiderii habeat, cum concupisibilem, quemadmodum et corpus visibile quod bonum est eligat. Corpus autem per creaturas pascitur, animaque gustum carnis ad edendum movet, atque per suspiria sua ad hoc tendit, ne ex superfluitate ciborum corpus ita suffocetur, ut suspirare non possit. In hoc namque commisto opere anima ita operatur, ut corpus in spiramine suo cibis recto modo pascatur, quoniam si illud supramodum pascitur, vires
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ ita. Uuens eccłia ẽ fructũ iusticie cũ doc¬
trina apłoꝵ pariens. sic̃ ipsi filtis suis ĩmi¬
cio p̃dicatierũt. ut quasi herba in utriditate
recde fidĩ eẽnt. quã in semine uerboꝵ di ꝑ¬
cepissent. & ut ⁊̃ fructifere arbores scdrale¬
gẽ dĩ fierent ita ut in sentine eoꝵ fornica¬
tiones & adult̾ia ñ ꝑpetrarent᷑. s ĩ recta
natiuitate filios suꝑ t̾rã parerent. Et factũ
ẽ ita. quia in sono apłoꝵ fidẽ scscepit ecclia
& unaqueq constitutio ppłoꝵ recte legi sub¬
iecta ẽ. Et ꝓtulit t̾ra herb̃a uirentẽ. & affi¬

Expanded text:
erra Ecclesia est, fructum justitiae cum doctrina apostolorum pariens, sicut ipsi filiis suis in initio praedicaverunt, ut quasi herba in viriditate rectae fidei essent, quam in semine verborum Dei percepissent, et ut etiam fructiferae arbores secundum legem Dei fierent, ita ut in semine eorum fornicationes et adulteria non perpetrarentur, sed in recta nativitate filios super terram parerent. « Et factum est ita, » quia in sono apostolorum fidem suscepit Ecclesia, et unaquaeque constitutio populorum rectae legi subjecta est. « Et protulit terra
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯsentit. Huiꝰ qͦq taberriacułũ cũ in nu¬
merabilibꝰ ornam̃tis ꝓpt̃ studrã uictorie
quo contͣ semetipsũ pugnat ornat᷑. atq
ꝓ singłis huiꝰmodi laboribꝰ singła p̃¬
mia recipiet. ĩ quibꝰ ⁊̃ uiuentibꝰ eytharis
gaudebit. quia ds̃ nulloꝵ fulgentiũ la¬
nia dm laudando mirat᷑. qͦd t̃renus ħo
qui de tra ẽ in altitudinẽ ilła ĩ qua ds̃
ẽ in side aspiciat. & eadẽ laus cũ om̃i

Expanded text:
. Hujus quoque tabernaculum cum innumerabilibus ornamentis propter studium victoriae quo contra semetipsum pugnat ornatur, atque pro singulis hujusmodi laboribus singula praemia recipiet, in quibus etiam viventibus citharis guadebit, quia Deus nullorum fulgentiam lania Deum laudando miratur, quod terrenus homo, qui de terra est, in altitudinem illam in qua Deus est, in fide aspiciat, et eadem laus cu
Abbreviated transcription (Latin):
& ꝓpͥis uoluntatibꝰ renunciarent.ꝰ & hoc
cũ int̾iori benedictione cordis ĩ filio suo
qui ⁊̃ hoc exempłũ dedit benedixit di¬
cens. Iste utirtutes in deo crescant & ĩ bo¬
no multiplicent᷑. & repleant iuuentes
& torrentes aquas id ẽ apłõs qui riuulos
scͥpture dĩ ꝑ scientiã suã in ecełia que

Expanded text:
oluntatibus renuntiarent, et hoc cum interiori benedictione cordis in Filio suo, qui etiam hoc exemplum dedit, benedixit dicens: Istae virtutes in Deo crescant, et in bono multiplicentur, et repleant viventes et torrentes aquas, id est apostolos, qui rivulos Scripturae Dei per scientiam s
Abbreviated transcription (Latin):
In domo patris mei mansiones inulte s̃.
Hoc considerandu sic ẽ. Filius dĩ fi delibus
suis uitã et̃nã ꝓmittens dixit. In celesti
habitaculo qͦd patris mei ẽ receptacula quã¬
plurima scdm merita hominũ st̃.lita
tit untisquisq mansionẽ sibi illic faciat
quẽ ad mͦdũ m corꝑali iita dm̃ diligendo
querit. Nam ĩ hontine qui se ipsũ ab ne¬
gat quasi homo ñ sit. & tanĩ sensibile
grstũ peccatoꝵ in corꝑali uase suo ꝑ
omia deserere ñ pot̃. s hoc mͦ inctoriã

Expanded text:
o Patris mei mansiones multae sunt . » Hoc considerandum sic est: Filius Dei fidelibus suis vitam aeternam promittens dixit: In coelesti habitaculo quod Patris mei est, receptacula quamplurima secundum merita hominum sunt, ita ut unusquisque mansionem sibi illic faciat, quemadmodum in corporali vita Deum diligendo quaerit. Nam in homine qui se ipsum abnegat, quasi homo non sit, et tamen sensibilem gustum peccatorum in corporali vase suo per omnia deserere non potest; sed hoc m
Abbreviated transcription (Latin):
eũ ꝑuenire desiderat. Factũq ẽ uesꝑe & ma¬
ne : dies tercus. Et ita fiet hoc uesꝑe scit
bonus fuis cũ iicio bonũ incipientis dies
t̃eius ut p̃dictũ ẽ. in hoc qͥd homo se ipsũ
a malis oꝑibꝰ constͥngit. facta tc̃ia uirrute
boni oꝑis que huntilitas ẽ. xXXU.¬

Expanded text:
Deum pervenire desiderat. « Factumque est vespere et maDeum pervenire desiderat. « Factumque est vespere et mane dies tertius » Et ita fiet hoc vespere, scilicet bonus finis, cum initio bonum incipientis dies tertius, ut praedictum est, in hoc quod homo se ipsum a malis operibus constringit, facta tertia virtute boni operis, quae humilitas est. Qu
Abbreviated transcription (Latin):
tus ut᷑ hominẽ uerbo correptiontis radi¬
cabit. Ut ipse uerbo cordis suti se cou¬
stringat. cũ quo contͣ uicia pugnare
debet. Et sic altas uirtutes quibꝰ se ꝑ doc¬
trinã maioꝵ instruit ꝑficiet. ita scilicet
ut intelligat qualit̃ cũ timore se const̾n¬
gere & amalo ꝑ abstinentiã recedere debe¬
at. quia honio qui ĩ delectatione a prauis
oꝑibꝰ se abstinet maioris uirtutis ẽ. quã il¬
le qui ñ delectatus oꝑa carnis sue deuitat.
Et sic homo ꝑ uerba doctoꝵ queq sapient᷑
ꝑficiens ĩ semetipso fructũ sođm exempła
quo doctus ẽ ꝓferet: & uerba eoꝵ contͣ se
cũ correptione uerboꝵ suoꝵ habebit. Et
uidit ds qͦd eẽt bonũ. Predicte cause dm
ita tangunt ut eas acceptando sciat & ui¬
deat. quia homo se ipsũ restauranis de ĩsta¬
bilitate que sibi in ruina ade orta ẽ & quã
masa ẽẽ nouit humilit̾ surrexit & hoc
ualde bonũ ẽ quia deo tẽ retuuscit dũ ad

Expanded text:
tus intra hominem verbo correctionis raditus intra hominem verbo correctionis radicabit? Ut ipse verbo cordis sui se constringat, cum quo contra vitia pugnare debet. Et sic altas virtutes quibus se per doctrinam majorum instruit proficiet, ita scilicet ut intelligat qualiter cum timore se constringere, et a malo per abstinentiam recedere debeat, quia homo qui in delectatione a pravis operibus se abstinet, majoris virtutis est quam ille qui non delectatur, opera carnis suae devitat. Et sic homo per verba dictorum quaeque sapienter perficiens, in semetipso fructum secundum exemplum quo doctus est proferet, et verba eorum contra se cum correctione verborum suorum habebit. « Et vidit Deus quod esse bonum . » Praedictae causae Deum ita tangunt, ut eas acceptando sciat et videat quia homo se ipsum restaurans, de instabilitate quae sibi in ruina Adae orta est, et quam malam esse novit humiliter surrexit, et hoc valde bonum est, quia Deo tunc reviviscit, dum ad
Abbreviated transcription (Latin):
seminat᷑. quatinꝰ homo ꝑ illud in anima pascat᷑.
ra corda ĩcreduloꝵ hominũ. ita ut illi hoc
int̾isu qͣsi gemĩtes ꝑcipiant. s tam̃ fructũ
pietatis ñ ꝓferunt. quia huitiore lenitatis
carent. quẽ admͦdu nec t̃ra cũ sine humo¬
re infecunda ad fructus existit. fructũ uti¬
litatis affert. Us̃ enĩ creaturas ad iitellec¬
tũ hominis creauuit. quatinꝰ in illis uitilia
eligeret & ĩntilia reꝑbaret. sic̃ & t̾ra ubi
huitore ꝑfusa mollis ẽ fructũ facit. ubi
uͦ absq humore dura & lapidea existit.
fructũ afferre ñ pot̃. Nam homo ĩscien¬
tia boni terra bona & delicata notat᷑. ui
scientia aut̃ mali. terta duta & lapidea
eũ delectatione sꝑitalis uite bona oꝑa oꝑaat᷑
ad plurinũ fructũ fundat᷑. & illi qui ꝑ
gustũ carnis queq peccata uolaptatis ad
se cosligunt ꝑ dirriciã cordis ut petrosa
t̃ra infructtosi ꝑmaneant. qm̃ sucꝰ bone
uoluntatus in ipsis exaruit. Et quotaͦ uit¬

Expanded text:
seminatur, quatenus homo per illud in anima pascatur.ra dura incredulorum hominum, ita ut illi hoc interdum quasi gementes percipiant, sed tamen fructum pietatis non proferunt, quia humore lenitatis carent, quemadmodum nec terra sine humore infecunda ad fructus existit, fructum utilitatis non affert. Deus enim creaturas ad intellectum hominis creavit, quatenus in illis utilia eligerent et inutilia reprobarent, sicut et terra ubi humore perfusa mollis est, fructum facit, ubi vero absque humore dura et lapidea existit, fructum afferre non potest. Nam homo in scientia boni terra bona et delicata notatur, in scientia autem mali terra dura et lapidea alis vitae bona opera operantur, ad plurimum fructum fundatur, et illi qui per gustum carnis quaeque peccata voluptatis ad se colligunt, per duritiam cordis ut petrosa terra infructuosi permaneant, quoniam succus bonae voluntatis in ipsis exaruit. Et quomodo vir
Abbreviated transcription (Latin):
entĩ ex illis ẽ qui scłm reliquert̃. cũ rore
sꝑc scĩ totũ mundũ bona opurione re
ba & oꝑa eoꝵ quãplirimi in deo rege¬
nerati sint. Iste nãq homo om̃ibꝰ iocun¬
dus existit. & quẽa dit᷑du aqua que ho¬
minibꝰ necessaria ẽ omuẽ necessitatẽ
eoꝵ sustentat. sic & ꝑ istũ reliquus ppłs
sustentat᷑. S & sic̃ terra germinando
fectinda existit. ita ñ ds̃ homines ali̾ũ
ab alt̃o ꝓcreari constituit. Et ut ipse d̾s
in pͥma creatione t̾rã creauit & aquã ꝓ¬
duxit. sic ⁊̃ homines in duas partes seꝑa¬
ri p̃uidit. altãm scilicet ut silios ꝓcre¬
arent. alt̃am u̾ ut ĩ tunica filii dĩ aꝓ
creatione desisterent. Scłares aut̃ homi¬
nes qui ꝓpt̾ am̃ magistros suos atidiũt.
qui eos ut atigłi homines cristodtũt. in
celesti gatdio ds scđm merita illoꝵ ele¬
gant᷑ exornat. Quappt̾ & sꝑitales ppłi
suꝑ eos multũ gaudent. quẽa dm̃dũ ⁊
argłi suꝑ ipsosꝰ letant᷑. qm̃ in societate¬

Expanded text:
enim ex illis est qui saeculum reliquerunt, cum rore Spiritus sancti totum mundum bona opinione repba et opera eorum quamplurimi in Deo regenerati sint. Iste namque homo omnibus jucundus existit; et quemadmodum aqua quae hominibus necessaria est, omnem necessitatem eorum sustentat, sic et per istum reliquus populus sustentatur. Sed et sicut terra germinando fecunda existit, ita etiam Deus homines alterum ab altero procreari constituit. Et ut ipse Deus in prima creatione terram creavit et aquam produxit, sic etiam homines in duas partes separari praevidit, alteram scilicet, ut filios procrearent, alteram vero ut in tunica Filii Dei a procreatione desisterent. Saeculares autem homines, qui propter Deum magistros suos audiunt, qui eos ut angeli homines custodiunt in coelesti gaudio Deus secundum merita illorum eleganter exornat. Quapropter et spiritales populi super eos multum gaudent, quemadmodum etiam angeli super ipsos laetantur, quoniam in socie
Abbreviated transcription (Latin):
mini. & replete aquas maris. auesq mul
uolatiliũ aerẽ in se haberent uñ uiuerẽt.
& benedicendo eis ne deficerent. uissit unã¬
quãq e&ꝵ scđm gentis suũ crescere ĩ forma¬
tione. multiplicari ui ninuero. uelut ger¬
mina & fructus agroꝵ crescunt & ꝓficiũt
quatinꝰ & pisces replerent aquas quia ĩ ip¬
sis uersant᷑. & aues in multitudinẽ exur¬
gerent. que ꝓpt̾ pascua sibi conuenientia
terre ĩmorant᷑. Et factũ ẽ uesꝑe & mane:
dies quintus. quia furis & ortas oꝑts huiꝰ
hoc idẽ opus ostendit qͦd ds̃ ad quinq sen¬
sus hominis posuit. quos anima ĩ homi¬
ne ꝑlustint. Qa enĩ antima tudet. hoc ẽ¬
sꝑitale ẽ. qm̃ ex sꝑitali spiraculo uisũ lu¬
cis habet. discernens qͥd uisibile & quid
inuisibile sit. quia & ꝑ racionalitatẽ so¬
cietatẽ angłicoꝵ sꝑituũ se habere intelli¬
git. Ipsa qͦq uriuisibilis ut angłs existit.
formãq sui corꝑis mouet qͦd quasi tani¬

Expanded text:
replete aquas maris, avesque mulvolatilium aerem in se haberent unde viverent; et benedicendo eis ne deficerent, jussit unamquamque earum secundum genus suum crescere in formatione, multiplicari in numero velut germina et fructus agrorum crescunt et proficiunt, quatenus et pisces replerent aquas, quia in ipsis versantur, et aves in multitudinem exsurgerent, quae propter pascua sibi convenientia terrae immorantur. « Et factum est vespere et mane dies quintus , » qui finis et ortus operis hujus hoc idem opus ostendit quod Deus ad quinque sensus hominis posuit, quos anima in homine perlustrat. Quod enim anima videt, hoc spiritale est, quoniam ex spiritali spiraculo visum lucis habet, discernens quid visibile et quid invisibile sit, quia et per rationalitatem societatem angelicorum spirituum se habere intelligit. Ipsa quoque invisibilis ut angelus existit, formamque corporis sui movet, quod quasi tuni
Abbreviated transcription (Latin):
dia & omnẽ anunã niuentẽ. atq motabise
quã ꝓduxerant aque ĩ species suas. & om̃e
uolatile scđm gentis suũ. Us̃ in aquis gene¬
ra pisciũ formauit. ac de uentosa flagran¬
tia iuiuentẽ animã eis induxit. Quaꝑpt᷑ &¬
ipsi motabiles uiuunt de aquis generati.
S int̾ om̃ia reptilia prumi apparuerunt.
Et quia uiuens spiranĩ formas corꝑũ excel¬
aqua & scĩficata & sꝑitalis ẽ. G enitirrã qͥp¬
pe que in aquis fit genitura illa que ꝑ pͥ¬
mã fraudẽ antiqui serpentis decepta est
nirabilior existit. quia ĩ delectatione car¬
nis gustus peccati exorit᷑ s qm̃ diabolus
regenerationẽ in aquis destruere ñ pot̃.
aquas odio habet. Deus aut̃ squamã con¬
cepti peccati ifilio suo ꝑ lauacrũ abluit
quo diabolus hominẽ denudare ñ pot̾. qm̃
nescit uñ uirgo hominẽ ilłii conceꝑit.
qui omnẽ gustũ peccati ꝑ aquã diluit.

Expanded text:
am viventem, atque motabilem, quam produxerant aquae in species suas, et omne volatile secundum genus suum . » Deus in aquis genera piscium formavit, ac de ventosa flagrantia viventem animam eis induxit. Quapropter et ipsi motabiles vivunt de aquis generati, et inter omnia reptilia primi apparuerunt. Et quia vivens spiramen formas corporum excelaqua et sanctificata et spiritalis est. Genitura quippe in aquis quae fit genitura illa quae per primam fraudem antiqui serpentis decepta est mirabilior existit, quia in dilectione carnis gustus peccati exoritur; sed quoniam diabolus regenerationem in aquis destruere non potest, aquas odio habet. Deus autem squamam concepti peccati in Filio suo per lavacrum abluit, quo diabolus hominem denudare non potest, quoniam nescit unde virgo hominem illum conceperit, qui omnem gustum peccati
Abbreviated transcription (Latin):
acre uolant. ne aqua uacua foret opus illud
ad implere qͦd ꝑ ipsũ ꝑficiendũ erat. & ne
⁊̃ aer corꝑalibꝰ & niuentibꝰ uolatilibꝰ careret.
quȩ ex aere replent᷑ & uiuificant᷑. Uñ &
pisces ex natatu nataules. uolucres uͦ ex uo¬
latu uolatiles dicunt᷑. l homo aut̃ nec nata¬
re ad ꝑfectũ nec uolare pot̾. s pedibꝰ suis
suꝑ t̾rã incedit de qua creatus ẽ. S pisces
& tolueres mundioris gemititre genititra ce¬
t̃oꝵ animaliũ sunt. quia sꝑc sc̃s aquas p̃ce

Expanded text:
lud adimplere, quod per ipsam perficiendum erat, et ne etiam aer corporalibus et viventibus volatilibus careret, quae ex aere replentur et vivificantur. Unde et pisces ex natatu natabiles; volucres vero ex volatu volatiles dicuntur; homo autem nec natare ad perfectum, nec volare potest, sed pedibus suis super terram incedit, de qua creatus est. Sed pisces et volucres mundioris geniturae genitura caeterorum animalium sunt, quia Spiritus sanctus aquas prae
Abbreviated transcription (Latin):
conciliatus ẽ oꝑibꝰ adimmpleuisse. Et factũ ẽ
uesꝑe & mane: dies quartus. Ipse ds̃ ĩ hoĩe
bonũ finẽ cũ unicio p̃dicte legis facit. quia
oñũbꝰ uirtutibꝰ bonũ fide ꝓuidet. Qa si finis
bonus ñ est. oꝑatio urci ⁊̃ obtruncat᷑. sic̃ in¬
utilis arbor ꝑibit cuiꝰ rami iurescunt & flo¬
rere incipiunt. s tam̃ fructũ ñ ꝓferunt.
Et quẽ adm̾dũ arbor illa si sic ꝑ seuerauerit
abscidet᷑. ita & homo ille a deo eradicabit᷑. qͥ
bene oꝑari incipit. & ceptũ ad finẽ ñ ꝑducit.
quia ds iniciũ bonoꝵ oꝑũ sine hono fine ñ
respicit. Et in credentibꝰ ppłis qui qͣtuor ele¬
m̃tis utunt᷑. quasi dies quartus fiet hec quar¬
ta uirtus scilicet dilectio dĩ & ꝓxun. que
sꝑitalibꝰ ⁊ scłaribꝰ ad obseruandũ cõmunis ẽ.¬

Expanded text:
conciliatus est, operibus adimplevisse. « Et factum est conciliatus est, operibus adimplevisse. « Et factum est vespere et mane dies quartus » Ipse Deus in homine bonum finem cum initio praedictae legis facit, quia omnibus virtutibus bonum finem providet. Quod si finis bonus non est, operatio initii etiam obtruncatur, sicut inutilis arbor peribit, cujus rami virescunt, et llorere incipiunt, sed tamen fructum non proferunt. Et quemadmodum arbor illa, si sic perseveraverit, abscindetur, ita et homo ille a Deo eradicabitur, qui bene operari incipit, et coeptum ad finem non perducit, quia Deus initium bonorum operum sine bono fine non respicit. Et in credentibus populis, qui quatuor elementis utuntur, quasi dies quartus fiet haec quarta virtus, scilicet dilectio Dei et proximi, quae spiritalibus et saecularibus ad observandum communis e
Abbreviated transcription (Latin):
sui que muior dilectione dĩ ẽ. quia homi
toto desiderio dm̃ intͣ anutiã suã aspi¬
cit. ꝓximũ aut̃ palpando & uidendo
cũ extĩoribꝰ octilis facie ad faciẽ uidet.
& ido ipsa nocti p̃ẽ. qͥa uisio huiꝰ mundi
nocturna ẽ. ꝗͤ sine ꝯtagione peccati ẽẽ ñ pĩ
Et stellaᷤᷤ. idẽ rectã ⁊ bona cogitatioẽs qͣs as it¬
id ẽ in discretione homnas ponit ut ĩ oĩbꝰ
rebus qͥd bonũ & utile fit dep̃bendat. ni
tenebris ignorantie in scientia sua ob¬
scuret᷑. & ut ipse suꝑ instrmitatẽ cotpᷤᷤ
illud regendo uigiet. & cogitationibus
siris agenda queq p̃uideat. Ipse quoq
ogitationes lumini usticie & necessitati cor¬
ꝑis ita p̃sint ut eas recte disponant. & ut
lur̃ uisticie dĩ a tenebrosa necessitate sclł̃i &
corꝑis ilła isti p̃ponendo discernant. Et ui¬
dit ds̃ qͦd eẽt bonũ. approbans scilicet domũ
suã in homine scdm uisticiã suã recte dispo¬
sitã. & gaudens ilłu p̃cepta sua quibꝰ ei re¬

Expanded text:
mo toto desiderio Deum intra animam suam aspicit, proximum autem palpando et videndo cum exterioribus oculis facie ad faciem videt; et ideo ipsa nocti praeest, quia visio hujus mundi nocturna est, quae sine contagione peccati esse non potest. Et stellas, id est rectas et bonas cogitationes quas ione hominis ponit, ut in omnibus rebus quid bonum et utile sit deprehendat, ne tenebris ignorantiae in scientia sua obscuretur, et ut ipse super infirmitatem corporis illud regendo vigilet, et cogitationibus suis agenda quaeque praevideat; ipsae quoque cogitationes lumini justitiae et necessitati corporis ita praesint, ut eas recte disponant, et ut lumen justitiae Dei a tenebrosa necessitate saeculi et corporis illam isti praeponendo discernant. « Et vidit Deus quod esset bonum, » approbans scilicet domum suam in homine secundum justitiam suam recte dispositam, et gaudens illum praecepta sua quibus ei re
Abbreviated transcription (Latin):
que in duobꝰ p̃cepiis pendent. Et hec lumi¬
naria in p̃dictis p̃ceptis in firmam̃to celi
id ẽ in discretione m̃tis laceant. atq oĩa
lumina oꝑis huiꝰ t̾rã iidelicet hommĩ
illuminent. ut ante dm̃ m̃te &e corꝑe re¬
fulgeant. Et hoc ĩ homine ita fiet ꝑ con¬
punctionẽ ardentis amoris ddĩ & ꝓximi
sui. ut hec omĩa ĩdeo discernat. Fecitq
deus duo magna luminaria. baminare
mautis ut p̃esset diei: & laminare muis
ut p̃eẽt nocti. Et stellas. Et posuit eas
in firmanĩto celi ut lucerẽt suꝑ terrã &
p̃essent diei & nocti: & diuderent lacẽ
inspiciat. ut hoc lum̃ diei id ẽ uere fidi
que ante oculos dĩ lucet p̃sit. quia homo
dm̃ extĩoribꝰ octilis uidere ñ pot̾. s eũ ꝑ

Expanded text:
quae in duobus praeceptis pendent. Et haec lumiquae in duobus praeceptis pendent. Et haec luminaria in praedictis praeceptis in firmamento coeli, id est in discretione mentis luceant, atque omnia lumina operis hujus terram, videlicet hominem, illuminent, ut ante Deum mente et corpore refulgeat. Et hoc in homine ita fiet per compunctionem ardentis amoris Dei et proximi sui, ut haec omnia in Deo discernat. « Fecitque Deus duo magna luminaria, luminare majus ut praeesset diei, et luminare minus ut praeesset nocti, et sin firmamento coeli ut lucerent super terram, et praeessent diei et nocti, et dividerent lucem inspiciat, ut hoc lumen diei, id est verae fidei, quae ante oculos Dei lucet, praesint, quia homo Deum exterioribus oculis videre
Abbreviated transcription (Latin):
luminaria ĩ firmam̃to celi id ẽ in discre¬
tione racionis luceant. ita ut ipse ho¬
mo cũ discretione diẽ recte discernat.
scilicet quali honore me om̃ipotentẽ dm̃
in desiderio anime sue habeat. & ĩge¬
mutibꝰ suis ad me libent̾ suspiret. Noc¬
tẽ qͦq id ẽ illud obscurũ qͦd in corꝑe la¬
tet & ad t̃rena ꝑtinet. scilicet necessi¬
tatẽ sui ipliꝰ & ꝓximi ita cũ eadẽ dis¬
cretione illimmunet ut nec ppt̾ inferio¬
ra aspe suꝑnoꝵ auocet᷑. s in his etiã
ad celestia desideria semꝑ suspiret.
Ipsa qͦq luminaria sint ei mit̾iora sig¬
na. quomꝰ suspirare. orare. & flere ad
sint ei ñ in dies fisi ut om̃ia oꝑa sua ĩ edia¬
catione boni oꝑis in me rebaceant. Et sut
ei in annos. ita tit annuale tempꝰ obserut
suo incipiens. & in om̃i lege dĩ bene sinicns
ita ut ꝑ om̃e tempꝰ uite sue bona exempli
ꝓximo suo p̃beat. in om̃ibꝰ ꝯstitutis rebis

Expanded text:
luminaria in firmamento coeli, id est in discreluminaria in firmamento coeli, id est in discretione rationis luceant, ita ut ipse homo cum discretione diem recte discernat, scilicet quali honore me omnipotentem Deum in desiderio animae suae habeat, et in gemitibus suis ad me libenter suspiret. Noctem quoque, id est illud obscurum quod in corpore latet, et ad terrena pertinet, scilicet necessitatem sui ipsius et proximi, ita cum eadem discretione illuminet, ut nec propter inferiora a spe superiorum avocetur, sed in his etiam ad coelestia desideria semper suspiret. Ipsa quoque luminaria sint ei in interiora signa, quomodo suspirare, orare et flere ad sint ei etiam in dies fidei, ut omnia opera sua in aedificatione boni operis in me reluceant. Et sint ei in annos, ita ut annuale tempus observeDeo et proximo suo incipiens, et in omni lege Dei bene finiens, ita ut per omne tempus vitae suae bona exempla proximo suo praebeat, in omnibus constitutis rebus,