comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
chromatio qui tantum ppłm
susceꝑat xp̃ianum. Quib al¬
tercantib uenerabilis papaga¬
ius clixit. Dum ambo coronã
pasuionis queritis. ad quisitũ
xp̃o ppłm desolatis. Unde mͥ ui¬
detur᷑ ut tu frat̃ policarpe qͥ
⁊ sacerdotii rectum tramitem
tenes ⁊scientie dei repletus es¬
domis ꝑge suul ad confortan¬
das credentium mentes. ⁊ami¬
mos dubios eclificandos. At ille
his auditis quieuit. blanclũq
pape imꝑium equanimiter
tulit. Cenit itaq clies domini¬
ca inqua gaius ep̃t agensque
dei sunt. intra domũ chromatii
hac om̃s alloquit᷑ uoce. Dñs nr̃
gr̃ãm teneant.⁊dantes latus
bellantib xp̃i militum qui ꝓ
eius sunt nomme pugnaturi
sollicitulinẽ gerant. ꝑgant gͥ
qui uolunt una cum filiis nr̃is
chromatio ⁊ tyburtio. ⁊ mecũ
in hac urbe qui uoluerint ma¬
neant. Non enim terrarũ spatia
cliuident. quos xp̃i caritas net¬
tit. Nec absentiã ur̃ãm senti¬
unt oculi nr̃i. quia de int̾ioris

Expanded text:
Chromatio, qui tantum populum Chromatio, qui tantum populum susceperat Christianum. Quibus altercantibus venerabilis papa Caius dixit: Dum ambo passionis coronam quaeritis, acquisitum Domino populum desolatis. Unde mihi videtur, ut tu, frater Polycarpe, quia et sacerdotii rectum tramitem tenes, et scientia Dei repletus es, pergas simul ad confortandas credentium mentes et animos dubios aedificandos. At ille his auditis quievit et blandum papae imperium aequanimiter tulit. Venit itaque dies Dominica, in qua Caius episcopus agens quae Dei sunt intra domum Chromatii, hac omnes alloquitur voce: Dominus gratiam teneant, et dantes latus bellantibus, Christi militum, qui pro ejus sunt nomine pugnaturi, sollicitudinem gerant. Pergant itaque qui volunt una cum filiis nostris Chromatio et Tiburtio, et mecum in hac urbe qui voluerint maneant. Non enim nos terrarum spatia divident, quos Christi charitas nectit, nec absentiam vestram sentiunt oculi nostri, quia de interioris
Abbreviated transcription (Latin):
ano ⁊ aquilino consulibꝰ facta
est ꝑsetutio talis. ut nullus eme¬
ret aut nenundaret aliquid.
nisi qui statiuncłis positis in qͦ
loco ubi emencli gr̃a uentum
fuisset thuris exhibuisset in¬
censum circa insulas. circa ui¬
cos.cirta nimphea quoq erant
positi compulsares qui nec tñ¬
clico piam darent. aut hauri¬
entib aquam ipsam faculta¬
tem tribuerent nisi qui ydolis
delibassent. Tunc sc̃i gaui ep̃i
consilium habito. chromatuis¬
uir inlustris homines xp̃ia¬
nos. in domo sua suscepit. ⁊uni¬
uersos ita fouebat. ut nullus oĩo
sacrificantli necessitatr succum¬
beret. uerum quia tanta uis
psetutionis extiterat. ut opinio
ipsa xp̃ianitatis eius celari ñ
possit. meruit ex sacro rescͥpto
chromatiꝰ ut medencli gr̃a in
campano littore moraret᷑. in qͦ
erat latices pitis dñs. Tribuitq
copiam omni xp̃iano ire uolẽ¬
ti cum eodem ad psetutoris rabiẽ.
declinandam. Tunc orta est con
be remaneret.⁊quis iret cum

Expanded text:
ano et Aquilino consulibus, facta ano et Aquilino consulibus, facta est persecutio talis, ut nullus emeret vel venundaret aliquid nisi qui statunculis positis in eo loco, ubi emendi gratia ventum fuisset, thuris exhibuisset incensum. Circa insulas, circa vicos, circa nymphea quoque erant positi compulsores, qui neque emendi copiam darent, aut hauriendi aquam ipsam facultatem tribuerent, nisi qui idolis delibassent. 66. Tunc S. Caii episcopi consilio habito, Chromatius illustris vir omnes Christianos in domo sua suscepit, et universos ita fovebat, ut nullus omnino sacrificandi necessitati succumberet. Verum quia tanta vis persecutionis exstiterat, ut opinio ipsa Christianitatis ejus celari non posset, meruit ex sacro rescripto Chromatius ut medendi gratia in Campano littore moraretur, in quo erat lati cespitis dominus, tribuitque copiam omni Christiano ire volenti cum eodem ad persecutoris rabiem declinandam. Tunc orta est contbe remaneret, et quis iret cum
Abbreviated transcription (Latin):
tati renuntio. Et qui futurus
eram adagendas causas mortaliũ¬
tem adagendas actiones angłicas.
cum unus esse cepero ex eorum
numero qui et̃nam uitã accipi¬
unt ⁊ efficiunt᷑ causidici sc̃ita¬
tis. Tunc amplexatꝰ est eũ beatꝰ
sebastianus. Quem cum bapti¬
zasset sc̃s policarpus. ipse pat̾
acceptionis eius est factus. Igit᷑
dum pauci admodum transac¬
ti fuissent clies. omnibus rite
abrenuntiatis achromatio mũ¬
sacri baptismatis nouitatem.
⁊cum eodem ex familia eius ꝓ¬
miscui sexus mille quaclrigente
amme quos om̃s pͥus manu mis¬
sionis gr̃a a seruitutis nodo exol¬
uit. ⁊ donis optimis instruxit.
dicens hoc cid̃ istis qui deum in¬
cipuint habere patrem serui
homuns esse non debent. Erat¬
aut̃ papa urbis rome nomine
gaius uir mane prudentie
magneq uirtutis. imꝑantibus¬
carinus habebat aliquos ami¬
cos quos huius tituli ꝓfessio de¬
corabat. Igitur occͥaso carmo in
ciuitate magontiaco maximi¬

Expanded text:
tati renuntio: et qui futurus tati renuntio: et qui futurus eram advocatus ad agendas causas mortalitem, ad agendas actiones angelicas, cum unus esse coepero ex eorum numero, qui aeternam vitam accipiunt, et efficiuntur causidici sanctitatis. Tunc amplexatus est eum B. Sebastianus: quem cum baptizasset S. Polycarpus, ipse pater susceptionis ejus est factus. 63. Igitur dum pauci admodum transacti fuissent dies, omnibus rite abrenuntiatis a Chromatio munsacri baptismatis novitatem; et cum eodem ex familia ejus promiscui sexus mille quadringentae animae, quos omnes prius manumissionis gratia a servitutis nodo exsolvit, et donis optimis instruxit, dicens hoc: Illi qui Deum incipiunt habere patrem, servi hominis non debent eRomae nomine Caius, vir magnae prudentiae, magnaeque virtutis, imperantibusCarinus habebat aliquos amicos, quos hujus tituli professio decorabat. 65. Igitur occiso Carino in civitate Maguntiaco Maximi
Abbreviated transcription (Latin):
las regis celorum intrarem. Nunc
autem reinducam me ñ bapti-¬
xatus. ut omib pͥus quib sumi¬
ratus indulgeam. omĩb debito¬
rib meis tyrographa restituam.
si cui aliquid uiolent abstuli:
integrum reddi p̃cipiam. Due
mͥ post uxoris obitũ concubine
sunt. ⁊ istis donem ⁊ maritis tra¬
dam. Ab omni nexii seruili inge¬
blico actuum eoꝵ nodos exoluã
⁊ ita demũ ꝓmittam me renun¬
naturum om̃ib peccatis cliabo¬
licis ⁊ uoluptatib mundi. Dic̃
ei sc̃s policarpus presbit. Beati¬
orem te celestis unda ꝑfundit. cũ
ea que arbitrio tuo clicis te esse
facturum. tota festinatione cũ¬
pleueris. Nam ⁊quadragesime
tempus ideo baptirandis inum¬
gitur. ut tot diebus ipsis cli̾cant
renuntiaturos se.esse omnib
artib uumici.⁊muncli cõm¬
mertiis hi qui uirissime uo¬
iuuenis sapientissimus dixit.
tiandis tempus flagitas. ego qͥ
adhuc suscepturus eram nego¬
tia fori soli susceptionis uolun¬

Expanded text:
las regis coelorum intrarem. Nunc las regis coelorum intrarem. Nunc autem reinduam me non baptizatus, ut omnibus prius, quibus sum iratus, indulgeam; omnibus debitoribus meis chirographa restituam; si cui aliquid violenter abstuli, integrum reddi praecipiam: duae mihi post uxoris obitum concubinae sunt, et istis dotem et maritis tradam, ab omni nexu servili, ingeblico actuum meorum exsolvam: et ita demum promittam renuntiaturum me omnibus peccatis diabolicis et voluptatibus mundi. Dicit ei Polycarpus presbyter: Beatiorem te coelestis unda perfundet, cum ea quae arbitrio tuo dicis te esse facturum, tota festinatione compleveris: nam et quadragesimae tempus ideo baptizandis injungitur, ut tot diebus ipsi discant renuntiaturos se esse omnibus artibus inimici et mundi commerciis, si qui verissime juvenis sapientissimus dixit: tiis tempus flagitas, ego qui adhuc suscepturus eram negotia fori, soli susceptionis volun
Abbreviated transcription (Latin):
tis apicem gerens. non potes temet¬
ipsum nec abspectaculis tollere.
neq inclicanclis negotiis absen¬
tare. Simulans gͥ egritudinem.
tibi ipsi postula successorẽ: ut
possis liber ab occupatiombus
muncdi future uite rudũnta
susciꝑe. ut scd̃a natiuitate it̾m
natus et̾nis efficiaris parentibꝰ
proles. Eodem itaq clie chroma¬
tius mittit ad amicos suos in pala¬
tio positos ꝑ quos testimonialis
scripta suscipiens tyrocinũ di¬
uine milicie anteqm baptuare¬
tur accepit. Quid memore qm
plenissime fidei fuerit quãq:
acris ingenii contra infideliũ
asserta constiterit.sequens lec¬
tio manifestat. Nam̾ intio
qualit̃ sacroscifontis sit unda
ꝑfusus. mentis euis fides euiden¬
ter enituit. Interrogatꝰ si crede¬
ret xp̃o. dixit. Credo. It̾um int̃¬
rogatus. si abrenuntiaret oĩb
ydolis: respondit. Abrenuntio:
Plecuta est int̾rogatio sac̾dotis:
utrum renuntiaret omibus
pec̃tis. At ille ait. Ista pͥus debu¬
isti inquirere. anteqm̃ has au¬

Expanded text:
tis apicem gerens, non potes temetipsum nec a spectaculis tollere, neque judicandis negotiis absentare. Simulans igitur aegritudinem, tibi ipsi postula successorem, ut possis liber ab occupationibus mundi, futurae vitae rudimenta suscipere, ut secunda nativitate iterum natus aeternis efficiaris parentibus proles. Eodem itaque die mittit ad amicos suos in palatio positos, per quos testimonialia scripta suscipiens, tirocinium divinae militiae antequam baptizaretur accepit. 61. Quid memorem, quam plenissimae fidei fuerit, quamque acris ingenii contra infidelium asserta constiterit? Sequens lectio manifestat. Nam in initio qualiter sit sacrosancti fontis unda perfusus, mentis ejus fides evidenter enituit. Interrogatus si crederet, dixit: Credo. Iterum interrogatus, utrum abrenuntiaret omnibus idolis, respondit: Abrenuntio. Prosecuta est interrogatio sacerdotis, utrum renuntiaret omnibus peccatis; at ille ait: Ista prius debuisti inquirere antequam has au
Abbreviated transcription (Latin):
undiq concurrentes certatimn tra¬
herent uascłm. ⁊ multis diebꝰ uini
p̃ciosissum seruauit odorem. Tercio
deinde p̾dictam tullensium ciuita¬
tem ingressus turbas timuit. et
quia grandis ei restabat uia noc¬
te egredi festinauit. Id ip̃m autẽ
suspicati ñ nulli de ppło obserua¬
bant eum. nec exire uel nocte po¬
tuit sine turba. Inter quos oblata
est paralitica mulier in grabato ꝙͣ
ꝓtinus eleuans uir beatꝰ in nomĩe
dñi signauit atq sanauit. Huius
quoq curatio uniu̾se uinotuit ci¬
iutati. qm nimirum adhuc hodi¬
e incolumis inhabitat mulier q̃
mnea diu iatuerat ꝑ alitita. Simi¬
lit aũt ⁊ alt̾a mulier ceca tino ocło
q̃ ad eum deducta est extra cuutatẽ.
signante eo uilum recepit. qd̾ in
hoc aduentu uerissime certissimeq
ꝓbaumꝰ. Nuꝑ sane apud beatum
aprum uir dñi supceptꝰ hospicio
monast̾uim illud płimis miracłis
illustrauit. claucdũ erigens puesꝵ.
auditũ surdo reddens adolescenti.

Expanded text:
undique concurrentes certatim traundique concurrentes certatim traherent vasculum, et multis diebus vini pretiosissimi servavit odorem. 59. Tertio deinde praedictam Tullensium civitatem ingressus timuit turbas, et quia grandis ei restabat via, nocte egredi festinavit. Idipsum autem suspicati nonnulli de populo observabant eum, nec exire vel nocte potuit sine turba: inter quos oblata est paralytica mulier in grabato, quam protinus elevans Vir beatus, in nomine Domini signavit, atque sanavit. Hujus quoque curatio universae innotuit civitati, quam nimirum adhuc hodie incolumis mulier inhabitat, quae in ea diu jacuerat paralytica. Similiter autem et altera mulier caeca uno oculo, quae ad eum deducta est extra civitatem, signante eo visum recepit, quod in hoc adventu verissime certissimeque probavimus. Nuper sane apud beatum Aprum Vir Domini susceptus hospitio, monasterium illud plurimis miraculis illustravit, claudum erigens puerum, auditum surdo reddens adolescenti;
Abbreviated transcription (Latin):
amus. Quãt siquidẽ hoc in anno
uir sc̃s ilła ing̾ssus est ciuitatem
nͨ unqͣm transiit absq miracłis.
Primũ quidẽ clñica añ penthecos¬
ten in eccł̃ia b̃i stepħi ad altare ma¬
uis missas celebranti oblaiꝰ ẽ puer
cetus notꝰ in ciuitate eadẽ. qͥ ꝑ manꝰ
impositõem uisũ recepit.⁊ hunc us¬
q hodie tullenssis ħt eccłia uirtutũ
bernardi specłm testimoniũq fide¬
le. scd̾o quoq accedens ciuitati. ꝓxi¬
mam uillulam qͣm chalmas nomi¬
nant ꝑtransibat. Et ecce ruit obiua
plebs deuota aqm̃ offerens signand̃a
atq bndicendam qm ꝓtinꝰ euͣngu̾¬
ci iustar miracłi sapore parit ⁊ o
dore uini bñdictõe ip̃a donauit.
qꝰ qui gustauerunt om̃ibꝰ ꝑhibẽt
testimoniũ. uñ ⁊ nunc in tota re¬
gione illa c̾tissimũ est celeberrimũ¬
q miracłma apud uilła chalias luħ
bernardi manu aqm in uinũ esse
mutatam. Nam ⁊ suꝑ uestem cuiꝰ¬
dam sparsum est uinum nouum ctũ

Expanded text:
amus. Quater siquidem hoc in anno amus. Quater siquidem hoc in anno Vir sanctus illam ingressus est civitatem; nec unquam transiit absque miraculis. Primum siquidem Dominica ante Pentecosten in ecclesia beati Stephani ad altare majus Missas celebranti, oblatus est puer caecus notus in civitate eadem, qui per manus impositionem visum recepit; et hunc usque hodie Tullensis habet ecclesia virtutum beati Bernardi speculum testimoniumque fidele. Secundo quoque accedens civitati, proximam villulam, quam Calmas nominant, pertransibat. Et ecce ruit obvia plebs devota, aquam afferens signandam atque benedicendam, quam protinus evangelici instar miraculi sapore pariter et odore vini benedictione ipsa donavit: et qui gusta verunt, omnibus perhibent testimonium. Unde et nunc in tota regione illa certissimum est celeberrimumque miraculum, apud villam Calmas sub Bernardi manu aquam in vinum esse mutatam. Nam super vestem cujusdam sparsum est vinum novum, dum
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑtus. Cunq tolłent alii lectñ eius.
ñ sic ait uen̾abilis hugo s magisip¬
se portabit. ⁊ imponens in hum̾os
eius cliisit eum. ⁊ tam uiriliter
ambulabat ac si nichil pͥus susti¬
nuisset incõmodi. Quartum qd
hospitium uesꝑe obtuler̃t hum̾is
deportantes. Cuiꝰ consignaret ge¬
nua uir beatꝰ contͤctos ⁊ obduratos
inmodum iurge lignee neruos
sentiens heu inquit huiꝰ ex toto
retracti sunt nerui: ⁊ flect̾e genua
immo flexa extend̾e oĩo tĩ potest.
Et certe sic erat. nec pot̾at adiebꝰ mltis
gradipedib.s manibꝰ ⁊ genibꝰ repta¬
bat utcunq. Igit᷑ ad pr̃is b̾ndictio¬
nem laxatꝰ est statim neruus ut̃q
⁊ eleuauit eam unꝰ exfr̃ib ip̃e uero
tenebat tybias ⁊ paulatin extende¬
bant᷑. Cunq ambulare cepisset inco¬
lumis obstupiumꝰ uehement omnes.
s ⁊ sc̃s ip̃e p̃admiratõe se signans.
dño uirtutum grãs referebat
am ad ea que tulli facta sunt ueni¬

Expanded text:
pertus. Cumque tollerent alii lectum ejus, « pertus. Cumque tollerent alii lectum ejus, « Non sic, ait venerabilis Hugo, sed magis ipse portabit: » et imponens in humeros ejus dimisit eum, et tam viriliter ambulabat, ac si nihil prius sustinuisset incommodi. Quartum quohospitium vespere obtulerunt humeris deportantes. Cujus cum signaret genua Vir beatus, contractos et obduratos quasi in modum virgae ligneae nervos sentiens, « Heu, inquit; hujus ex toto retracti sunt nervi, et flectere genua, imo flexa extendere omnino non potuit. » Et certe sic erat, nec poterat a diebus multis gradi pedibus, sed manibus et pedibus reptabat utcunque. Igitur ad Patris benedictionem laxatus est statim nervus uterque, et elevavit eam unus e fratribus; ipse vero tenebat tibias, et paulatim extendebantur: cumque ambulare coepisset incolumis, obstupuimus vehementer omnes, sed et Sanctus ipse prae admiratione se signans, Domino virtutum gratias referebatam ad ea quae Tulli facta sunt, veni
Abbreviated transcription (Latin):
ambulabat. Tunc uͦ acclamabant
om̃s. s specialĩt exultabant mili¬
tes qui ꝓpͥiis hum̾is deportau̾ant:
qmͣ uidebant regredientẽ peclibꝰ
suis Nunirum uidebat᷑ s q̃damm
miracłi pariceps pia deuotio. Et ħ qͦ
excitauit amicũ nẽm ut sileri mi¬
racłm hoc nesariũ inducaret. Terciũ
aut̃: simile ẽ huic. Erat siqͥdem in ꝑxĩo
uico uir ꝑaliticꝰ ab anns octo notus
om̃ibꝰ. ⁊ oium dignꝰ miseratõe. Neq
num mouere pot̾at mẽbra. nͨͥ si do¬
mus in qͣ iacebat undiq flagrare
cepiss incencdio. Hic gͦ corã nob̾ et
aliis ꝙͣ pluribꝰ qͥ b̃o patͥ iunc assiste¬
bant subuestꝰ inculcitra depositꝰ ẽ
coram eo. Cuiꝰ debilia m̃bra ecdito sig¬
nacło salutis atrectans ꝯfestim e¬
rexit eum. ⁊ tam ꝑsecte curatꝰ est
ut mexerntũ dm̃i ꝓfecturꝰ ilico sus¬
ciꝑet signũ crucis. nimirũ cuiꝰ uir¬
tutem tantã ⁊tam celerem ẽẽt ex¬

Expanded text:
ambulabat. Tunc vero acclamabant ambulabat. Tunc vero acclamabant omnes; sed specialiter exsultabant milites qui propriis humeris deportaverunt, quam videbant regredientem pedibus suis. Nimirum videbatur sibi quodammodo miraculi particeps pia devotio. Et haec quoque excitavit amicum nostrum, ut sileri miraculum hoc, nefarium judicaret. 57. Tertium autem simile est huic. Erat siquidem in proximo vico vir paralyticus ab annis octo, notus omnibus, et omnium dignus miseratione. Neque enim movere poterat membra, nec si domus in qua jacebat undique flagrare coepisset incendio. Hic ergo coram nobis et aliis quampluribus qui beato Patri tunc assidebant, subvectus in culcitra, depositus est coram eo: cujus debilia membra edito signaculo salutis attrectans, confestim erexit eum, et tam perfecte curatus est, ut ad exercitum Domini profecturus illico susciperet signum crucis; nimirum, cujus virtutem tantam et tam celerem esset ex
Abbreviated transcription (Latin):
ereeia est pͥusꝙͣ ꝑuenisset ad hoĩem
dei. Residebat aliqn frankeneuort
insolior pater sc̃s. ⁊ ꝑ fenestram ad
manum eius admittebant᷑ infir¬
mi. quoꝵ innuim̾abilis młtitudo un¬
diq fũat congregata. Et ecce ob-¬
batus est int ceceros adolescentulus
quidã surdus ⁊ mutꝰ ex utero ma¬
tris sue. Cui uir beatꝰ manũ imnpo¬
nens. confestim curauit eum. ⁊ lib̾e
audiebat ⁊ loquebat᷑. Nullam tam̃
nou̾at linguam: s ea tm̃ ꝓfe̾bat
u̾ba que ex ore loquentis audisset.
Hoc fuit qd̃ maxĩe nr̃m mouit hu¬
gonem. ut descͥbet miracłm hoc
postularet. s nos multa similia ui¬
deramus. In ip̃o quoq solio mat̾na
quedam diues ⁊ honorata de regi¬
one eadem deportata est. que ex
longo temꝑe iacuerat paralitica.
Uꝰ hanc qͦ signans homo dei. tenu¬
it manum euis ⁊ erexit eam. pre¬
cipiens ut liberet ambularet. et¬
sp̃c sc̃i. Dixit ⁊ factum est. exiliens qr

Expanded text:
erecta est, priusquam perveniret ad Hominem erecta est, priusquam perveniret ad Hominem Dei. 56. Residebat aliquando Frankenvoert in solio Pater sanctus, et per fenestram ad manum ejus admittebantur infirmi, quorum innumerabilis multitudo undique fuerat congregata. Et ecce oblatus est inter caeteros adolescens quidam surdus et mutus ex utero matris suae: cui Vir beatus manum imponens confestim curavit eum, et libere audiebat, et loquebatur. Nullam tamen noverat linguam, sed ea tantum proferebat verba, quae ex colloquentis ore audivisset. Hoc fuit quod maxime nostrum movit Hugonem, ut describi hoc miraculum postularet: sed nos multa similia videramus. In ipso quoque solio matrona quaedam dives et honorata de regione eadem deportata est, quae ex longo tempore jacuerat paralytica. Et hanc quoque signans Homo Dei, tenuit manum ejus et erexit eam, praecipiens ut libere ambularet sancti. Dixit, et factum est; exsiliensque
Abbreviated transcription (Latin):
septem. ⁊ puellula contracta cuius
obstupuerant nerui femoris utruis¬
q ut extend̾e genua. aut erecta
stare non posset. desid̾atum gres-¬
sum coram omib receper̃t. Ob¬
lati sunt ei uir qͦ cecus ⁊ mulier
ceca. ⁊ confestim edito signacło cru¬
cis ab utroq reppulit tenebras. et
utͥq lum̃ restituit. S forte ħ nr̃a
descͥptio licet studiosis breuior. obi¬
linosis ꝓlixior uideat᷑ ⁊ ipsis itaq
ꝓuidentes. instar ꝓu̾bii que dicta
sunt ꝑstringamus. Resultabat
canoris uocib eccł̃ia treu̾ensis ad ber¬
nardi tactum ambulante claudo: au¬
diante surda: ceco uidente. Duasqͦ
sorores cetas idem uir clm̃ in ingressu
ciuitatis illum̃auit: ⁊ in domo pu¬
erum cecum uno ocło. Rutilauit
rutile inbernardi p̃sentia ligs ce¬
lestis⁊ cuiꝰ b̾ndictio claudis duab
gressum: usum reddidit cetis eque
duobus. In eadem eccl̃ia mulier clau¬
da que genibꝰ ⁊ scabellulis ferebat᷑

Expanded text:
septem, et puellula contracta, cujus septem, et puellula contracta, cujus obstupuerant nervi femoris utriusque, ut extendere genua, aut erecta stare non posset, desideratum gressum coram omnibus receperunt. Oblati sunt ei vir quoque caecus et mulier caeca, et confestim edito signaculo crucis ab utroque repulit tenebras, et utrisque lucem restituit. Sed forte haec nostra descriptio, licet studiosis brevior, obliviosis prolixior videatur. Et ipsis itaque providentes, instar proverbii, quae dicta sunt, perstringamus. Resultabat canoris vocibus ecclesia Treverensis ad Bernardi tactum ambulante claudo, audiente surda, caeco vidente. Duas quoque sorores caecas idem Vir Domini in ingressu civitatis illuminavit; et in domo, puerum caecum uno oculo. Rutilavit Rutilae in Bernardi praesentia lux coelestis, cujus benedictio claudis duabus gressum, visum reddidit caecis aeque duobus. In eadem ecclesia, mulier clauda, quae genibus et scabellulis ferebatur,
Abbreviated transcription (Latin):
dam in eccłia querentẽ se: cũ nͨ ab
ea nec a ppło cognosceret᷑. Głabat᷑
aut̃ qd̾ ignotꝰ eẽt ⁊ accedens clancło
signabat eam. ⁊ꝑtłisibat subtooq
admirans illa erigebatur. Huius
aũt̃ uisionis effectus apparuit ma-¬
nifestus. Siquidẽ dum in eccłia
erigi penitꝰ ñ ualebat. s genibus
⁊ scabellulis q̃ gestabat manib
utrumq gradiebat᷑. Guntranuꝰ
de sicca qd̃ suꝑ moselła situm est
castrum a predicto monast̾io pau¬
lulũ distans. mulierẽ illa in ecle¬
siam fet̾at deportari. Nec dñ ad b̾i
patris manũ accesserat: etce accessit
ad eam sp̃c eiꝰ occulte sic̃ p̃tud̾at. su¬
bitoq curata exiliit. ⁊ ambulabat
laudans ⁊ magnificans dm. uidens añ
ppł̃s qui claudam pͥus nou̾at eam.
exclamauit in laude dei tollentesq
scabellula ad altare ꝓtinus detuler̃t.
ut sisterent ea dño. ⁊bernardo seruo
euis. Ibidem sane ad tactum eiuis mu¬
lier de eodem uico clauda ab annis

Expanded text:
dam in ecclesia quaerentem se, cum nec ab dam in ecclesia quaerentem se, cum nec ab ea, nec a populo cognosceretur. Gloriabatur autem quod ignotus esset, et accedens clanculo signabat eam, et pertransibat: subitoque admirans illa erigebatur. Hujus autem visionis effectus apparuit manifestus. Siquidem dum in ecclesia erigi penitus non valebat, sed genibus et scabellulis, quae gestabat manibus, utcunque gradiebatur. Guntrannus de Sirco, quod super Mosellam situm est castrum, a praedicto monasterio paululum distans, mulierem illam in ecclesia fecerat deportari. Necdum ad beati Patris manum accesserat, et ecce accessit ad eam spiritus ejus occulte, sicut praeviderat, subitoque curvata exsiliit, et ambulabat laudans et magnificans Deum. Videns autem populus, qui claudam prius noverat eam, exclamavit in laude Dei; tollentesque scabellula ad altare protinus detulerunt, ut sisterent eam 1191 Domino, et Bernardo servo ejus. Ibidem sane ad tactum ejus mulier de eodem vico clauda ab annis
Abbreviated transcription (Latin):
uiam ruit ex more ppło u
nuiersus. Et ecce offe̾bant ei puel¬
lulas sorores duas ex eadem ciuita¬
te: alt̾am qͥnq. alt̾am qͣtuor au¬
nis miserabili cecitatis incõmodo la¬
borantes. ubi nͦ signauit eas iur sc̃i
ambe illumĩate sunt. ⁊ in eccłia
b̃i peł deducte. ubi eadẽ hora mis¬
sarum sossẽnia celebrauit. Illic eas
uidit clerꝰ ⁊ ppil. illic ꝓbauimus
diligent̃ miracłi u̾itatem. Con¬
summato deinde sacͥficio uir dñi
iuxta altare resectit. ut suꝑ egros
manũ imponet ⁊ b̾n haberent.
ꝓuinus aut̃ claudꝰ oblatꝰ ẽ ⁊ am¬
bulauit. oblatꝰ est cetꝰ ⁊ uidit. ob¬
lata est mulie surda ⁊ audiuit.
q hec quidẽ in sominis ad monitam
se esse dicebat ut sestinaret ad eum:
cuiꝰ bndictõe receptura ẽẽt auditũ.
Non dubito qͥn ⁊ alia mlta diligẽs
riam arbitror posse susfic̾e. Adhuc
tñ in domo archiep̃i puerũ cecum
ocło uno coram nob̾ illumĩatum
certissime recordant᷑. ¶olestam
secretius intimauit mulierẽ clau¬

Expanded text:
viam ruit ex more populus universus; et ecce offerebant ei puellulas sorores duas ex eadem civitate, alteram quinque, alteram quatuor annis miserabili caecitatis incommodo laborantes: ubi vero signavit eas Vir sanctus, ambae illuminatae sunt; et in ecclesiam beati Petri deductae, ubi eadem hora Missarum solemnia celebravit. Illic eas vidit clerus et populus: illic probavimus diligenter miraculi veritatem. Consummato demum sacrificio, Vir Domini juxta altare resedit, ut super aegros manus imponeret et bene haberent. Protinus autem claudus oblatus est, et ambulavit: oblatus est caecus, et vidit: oblata est mulier surda, et audivit. Et haec quidem in somnis admonitam se esse dicebat, ut festinaret ad eum, cujus benedictione receptura esset auditum. Non dubito quin et alia multa diriam arbitror posse sufficere. Adhuc tamen in domo archiepiscopi puerum caecum uno oculo coram nobis illuminatum certissime recordamur. 55. Veritsecretius intimavit mulierem clau
Abbreviated transcription (Latin):
oĩbus congruent̃ satiffieri. statu¬
tum fuit ꝓ scandalo deuitando ⁊̃
in hot differri qd̃ oportebat ꝓ tꝑe
cet̾is denegari. Nuꝑ aut̃ ex instan¬
⁊ aliarum sublimiũ ꝑsonarum
eisdem apud nos p̾tib in nouatis.
recluximꝰ ad memoriã nr̃am eiꝰdem
beati ^ sanctam ⁊ uen̾abilẽ uitam.
qualit̃ ip̃e singłaris gr̃e p̾rogati¬
ua suffultꝰ. non solum in seip̃o sc̃i¬
tate ⁊ religione p̾fulserit. s etiam
in uniu̾sa eccłia d̾i fidei ⁊ doctrine
lumine radiarit. Fructũ uͦ quem
in domo dñi ⁊ u̾bo oꝑatus est ⁊ exẽ¬
pio. nullus fere t̃minus sc̃e xp̃ia¬
nitatis ignorat. cũ ulq ad exteras
quoq ⁊ barbaras nationes sc̃e religi

Expanded text:
us satisfieri, statutum fuit, pro scandalo devitando, etiam in hoc differri quod oportebat pro tempore caeteris denegari. Nuper autem ex instanet aliarum sublimium personarum, eisdem apud nos precibus innovatis, reduximus ad memoriam nostram ejusdem beati Viri sanctam ac venerabilem vitam: qualiter ipse singularis gratiae praerogativa suffultus, non solum in se ipso sanctitate ac religione praefulserit, sed etiam in universa Ecclesia Dei fidei et doctrinae lumine radiarit. Fructum vero quem in domo Domini et verbo operatus est et exemplo, nullus fere terminus sanctae Christianitatis ignorat: cum usque ad exteras quoque et barbaras nationes sanctae reli
Abbreviated transcription (Latin):
uotionis obsequiis. ⁊ tocius domus
ur̃e studiis religiosis ⁊ piis ur̃is iu¬
giter obtemꝑare p̃cib ⁊ ꝓfectibus
aspirare. uoto huic clement̃ annui¬
mus. ut ur̃am circa nos grãm ⁊ beni¬
uolentiã comꝓbemꝰ. uita gͥ euidẽ
b̾issum confessoris ad memoriam
reuocata. qͦmͦ scilicet fide treligio¬
ne atq doctͥna p̃fulserit. qñtoq
ineccłia dei claritatis lumine radi¬
arit. cum fr̃m nr̃orum confilio
atorum apłoꝵ petri ⁊ pauli. atq
de eiusdem sc̃i meritis p̃sumentes.
cathologo scõꝵ duximus ascͥbend̃.
dienq depositõis eiꝰ festuim de ce¬
tero ⁊ celebrem obseruancdũ. unde
quia ur̃a potissimum int̃est eius¬
⁊ inutari uitam ⁊ głam uenerari.
satagite inomĩb ⁊ studete ipsus
sc̃i patris. ⁊ inherere uestigiis ⁊ fes¬
tum excolere scĩtatis ut cuiꝰ conu̾¬
sationis meruistis ẽẽ parti᷑pes. dig¬
ni habeamini euisdem b̃itudinis
esse consortes. Datum anagnie .xͦuͦ¬

Expanded text:
votionis obsequiis, et totius domus votionis obsequiis, et totius domus vestrae studiis religiosis et piis, vestris jugiter obtemperare precibus, et profectibus aspirare, voto huic clementer annuimus, ut nostram circa vos et gratiam et benevolentiam comprobemus. Vita igitur ejusdem beatissimi Confessoris ad memoriam revocata, quomodo scilicet fide et religione atque doctrina praefulserit, quantoque in Ecclesia Dei perfisi atorum apostolorum Petri et Pauli, atque de ejusdem Sancti meritis praesumentes, catologo sanctorum duximus ascribendum, diemque depositionis ejus festivum de caetero et celebrem observandum. Unde, quia vestra potissimum interest, et ejus imitari vitam, et gloriam venerari, satagite in omnibus et studete ipsius sancti Patris et inhaerere vestigiis, et festum excolere sanctitatis, ut cujus conversationis meruistis esse participes, digni habeamini ejusdem beatitudinis fore consortes. Datum Anagniae X
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ apũcam b̾ndictionem. Sicut de re¬
ligione ⁊ pietate qm circa cłm g̾itis.
nichil nobis restat ambignum: sic
exhibite circa nos robur deuotionis
⁊ fidei clara semꝑ est certitudine ma¬
nifestum. Non enim pot̾atis s nec de¬
inceps deo auctore pot̾itis agr̃a sc̃i¬
tatis apparere degeneres. quos sc̃i pa¬
tris esse constat heredes. cui ⁊ gr̃a spi¬
ritalis habundauit ⁊ meritũ: ⁊ ope¬
rum efficatia ñ defuit ad exemplum.
Sutis nanq ⁊ piauen̾atõe recolitis
qͣlit̃ b̾e memorie beruardus ceno¬
bii ur̃i pͥmus abbas. p̃cipuusq fun¬
dator deo quidẽ ꝓ uirtute religio¬
nis acceptus. ⁊ eccl̃ie dei ꝓplenitu¬
dine deuotõis ⁊ fidei extit̾it graci¬
osus. ita ut m̾ito deberetis haberi
culpabiles. si imitatõis ⁊ uen̾atoĩs
ip̃ius. essetis in aliquo negligentes.
patre sollicitudinẽ habiustis ⁊ ca¬
nonirationem eius uoto laudabili
postitlastis. Nos uero quibꝰ corcli
semꝑ est ꝓ multis fili abba: tue de¬

Expanded text:
cam benedictionem. Sicut de religione et pietate, quam circa Deum geritis, nihil nobis restat ambiguum: sic exhibitae circa robur devotionis et fidei clara semper est certitudine manifestum. Non enim poteratis, sed nec deinceps Deo auctore poteritis a gratia sanctitatis apparere degeneres, quos sancti Patris constat esse haeredes: cui et gratia spiritualis abundavit ad meritum, et operum efficacia non defuit ad exemplum. Scitis namque et pia veneratione recolitis, qualiter beatae memoriae Bernardus, coenobii vestri primus abbas, praecipuusque fundator, Deo quidem pro virtute religionis acceptus, et Ecclesiae Dei pro plenitudine devotionis et fidei exstiterit gratiosus; ita ut merito deberetis haberi culpabiles, si imitationis et venerationis ipsius essetis in aliquo negligentes. Patre, sollicitudinem habuistis, et canonizationem ipsius voto laudabili postulastis. Nos quibus cordi semper est pro multis, fili abba, tuae de
Abbreviated transcription (Latin):
iste ꝑuen̾int. salut̃ ⁊ apłicam b̾ncdicti¬
onem. Contigit olun dum essemus
parisius constitutr ut magni quid̃a
⁊ uen̾abłes uiri. de canonirando sc̃e re¬
cordatõis bernardo quond̾a clareuare
abb̃e. fac̾e̾nt mentõem. optantes uti¬
q ⁊ piis nob̾ p̃cib sugg̾entes ut incõ¬
cilio qd̃ de ꝓximo turonis erat celebͣfi¬
dum. cdigno huic ⁊ laudabili uoto.

Expanded text:
itutis, salutem et apostolicam benedictionem. Contigit olim, dum essemus Parisius constituti, ut magni quidam ac venerabiles viri de canonizando sanctae recordationis Bernardo quondam Clarae-Vallensi abbate facerent mentionem, optantes utique et piis nobis precibus suggerentes, ut in concilio, quod de proximo erat Turonis celebrandum, digno huic
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ ie scłaris latitudinẽ incedentẽ.
ad spiritalis uite rectitudinẽ reuo¬
carit. Spetialit aut̃ sacroscãm ro¬
mana eccłiam cui auctore dño p̃¬
sidemꝰ ita quond̃a sub grauis ꝑse¬
cutõis turbine laborantẽ. tam ui¬
te nu̾to. qmͣ date sͥ celiꝰ sapientie
studio sustentauit. ut digne qͥdẽ
⁊ nob̾ ⁊ oĩb eiusdẽ eccłie filiis ĩme¬
moria habendꝰ sit ⁊ deuotõe ꝑpetu¬
a uen̾andus. In afflictõe autem
corꝑis sui usq adeo sͥ mundum.
seq inundo reddidit crucisixum.
ut confidamꝰ mariyrum qͦ enm
meritum obtinuisse scõꝵ. quem
confessionis ordine ⁊ paͣsimonia
uite tam longum constat duxisse
martyriam. Quib oĩb pia con¬
sid̾atione pensatis. ⁊ inconsilio
fr̃m nr̃oꝵ expositis.confisi de mi¬
sericordia dei cui ꝑseueranter ⁊ fi¬
deliter militanit. nec non ⁊ de b̃o¬
beatissimi consessoris meritis pre¬
decreuimꝰ amodo publice celebñd̃.
tuta susciꝑe. ⁊ dm̃ inscĩs sius consu¬

Expanded text:
dinem incedentem, ad spiritualis vitae rectitudinem revocarit. Specialiter autem sacrosanctam Romanam Ecclesiam, cui auctore Deo praesidemus, ita quondam sub gravis persecutionis turbine laborantem, tam vitae merito, quam datae sibi coelitus sapientiae studio sustentavit, ut digne quidem et nobis, et omnibus ejusdem Ecclesiae filiis in memoria habendus sit, et devotione perpetua venerandus. In afflictione vero corporis sui usque adeo sibi mundum, seque mundo reddidit crucifixum, ut confidamus martyrum quoque eum merita obtinere sanctorum, quem confessionis ordine, et parcimonia vitae, tam longum constat duxisse martyrium. Quibus omnibus pia consideratione pensatis, et in concilio fratrum nostrorum expositis, confisi de misericordia Dei, cui perseveranter et fideliter militavit, necnon et de beatobeatissimi Confessoris meritis praedecrevimus amodo publice celebrandum. tuta suscipere, et Deum in sanctis suis consu
Abbreviated transcription (Latin):
apłice seclis. scõꝵ cathalogo duximus
asscribendum: ⁊ diem depositõis. ip¬
suis in eccł̃ia publice. celebrandum.
unde qm̃ hoc ita ingłam ⁊ honorem
sumini conditoris exub̾at. ut in ues¬
tram quoq edificatõem consolati¬
onemq rettundet ⁊ nr̃a potissimũ
interest omipotenti deo gr̃as agere:
qui mo dernis temꝑib uirũ ꝑfecte

Expanded text:
apostolicae Sedis sanctorum catalogo duximus apostolicae Sedis sanctorum catalogo duximus ascribendum, et diem depositionis ipsius in Ecclesia publice celebrandum. Unde quoniam hoc ita in gloriam et honorem summi Conditoris exuberat, ut in vestram quoque aedificationem consolationemque redundet; vestra potissimum interest omnipotenti Deo gratias agere, qui modernis temporibus virum perfectae
Abbreviated transcription (Latin):
sis ordinis abb̃ib. salutem ⁊ apłicã
bndictõem. Quotiens honesta
nob̾ oportunitas exhibet᷑ ut fidei ⁊
deuotõi qmͣ circa eccłiam dei nr̃is
temꝑib habiustis. possimꝰ in aliqͦ
que sp̃italem noscunt᷑ redolere uir¬
tutem: ur̃is accurrere ꝓfectibus ñ
moramur. Contigit aũt hoc tẽꝑe
ut u̾bum qd abolim fuit de beati
bernardi quondam clareuallis
abb̃is canoniratione ꝓpositum.
⁊ ꝓ quoꝵdam similia. poscentium
scandalo aturonensis concilii cele¬
bratione dilatum. ad nr̃am reclu¬
ceretur deo uolente memoriam
faciente nob̾cum dño signũ in bo¬
no: qui hoc pietatis opus nr̃is ser¬
uauit manib consũmandum.
Nos enim uitam ⁊ sc̃itatem eiusdẽ
beatissimi confessoris recordatione
sollicita memorantes  quomͦ scilicet in
seip̃o religionis ⁊ sc̃imonie p̃roganua
magnificꝰ. ⁊ uniu̾se eccłie dei. speciałr
autem orclim nr̃o fide ⁊ doct̃na utił
extiti̾t ⁊ copiosissime fructnosus: cõ
communicato consilio. auctoritate

Expanded text:
sis Ordinis, salutem et apostolicam benedictionem. Quoties honesta nobis opportunitas exhibetur, ut fidei et devotioni, quam circa Ecclesiam Dei nostris temporibus habuistis, possimus in aliquo quae specialem noscuntur redolere virtutem, vestris occurrere profectibus non moramur. Contigit autem hoc tempore, ut verbum quod ab olim fuerat de beati Bernardi quondam Clarae-Vallis abbatis canonizatione propositum, et pro quorumdam similia postulantium scandalo, a Turonensis concilii celebratione dilatum, ad nostram reduceretur Deo volente memoriam; et faciente nobiscum signum in bonum, qui hoc pietatis opus nostris servavit manibus consummandum. Nos enim vitam et sanctitatem ejusdem beatissimi Confessoris recordatione sollicita memorantes, quomodo scilicet et in se ipso religionis et sanctimoniae praerogativa magnificus, et universae Ecclesiae Dei, specialiter autem Ordini vestro fide et doctrina utilis exstiterit, et copiosissime fructuosus: confcommunicato consilio, auctoritate
Abbreviated transcription (Latin):
mentis excessum. ac ueluti iã carne
solutꝰ uidere sͥ uisus ẽ corpꝰ suũ eodẽ
quo iacebat in loco exanune: iam
circundatũ multitudine sac̾cotũ
aꝑtos tenentiũ libros. ⁊ celebranti¬
um exequias ex more sollemnes:
Nec mora in nultu habituq p̃dicti
pr̃is sc̃i reu̾enda quedã ꝑsona pro¬
diens ex altari manu ilł innuit
ut tacerent:uoce parit ꝓhibens
ne mortuũ reputarent cuiꝰ uitam
clareuallensi abbi don au̾at deusz
Confestĩdeniq ad se rediens sanũ
uit. Qui quidẽ ut afidelib uiris
nuꝑ accepunus. hodieq suꝑstes.
⁊ in partib aqͥtanie degens: bñfi¬
cium qd̃ accepit sedule conficetur.
ipsiuus p̃conio cuiꝰ m̾ito uiuens Si
quis hoc minus mirat᷑ animadu̾¬
tat de b̃o nicholao ex innumeris
quib est decoratus miracłis. inna¬
talis eius annua cõmemoratione
tanꝙͣ eximiũ cõmendari. qd̃ imꝑa¬
torẽ constantinũ ab int̾itu quorũ

Expanded text:
mentis excessum, ac veluti jam carne mentis excessum, ac veluti jam carne solutus, videre sibi visus est corpus suum eodem quo jacebat in loco exanime, jam circumdatum multitudine sacerdotum, apertos tenentium libros, et celebrantium exsequias ex more solemnes. 1131 Nec mora, in vultu habituque praedicti Patris sancti reverenda quaedam persona prodiens ex altari, manu illis innuit ut tacerent, voce pariter prohibens ne mortuum reputarent, cujus vitam Clarae-Vallensi Abbati donaverat Deus. Confestim denique ad se rediens, sanum vit. Qui quidem, ut a fidelibus viris nuper accepimus, hodieque superstes et in partibus Aquitaniae degens, beneficium quod accepit sedulo confitetur, ipsius praeconio, cujus merito vivens. Si quis hoc minus miratur, animadvertat de beato Nicolao ex innumeris quibus est decoratus miraculis, in natalis ejus annua commemoratione tanquam eximium commendari, quod imperatorem Constantinum ab interitu quoru
Abbreviated transcription (Latin):
ut tolleret ide qd̃ uellet: darisͥ pe¬
tiit dentẽ unum. frustra uͦ aliqnͣ¬
dui fr̃es qui cum eo uenerant labo¬
rantes: concessum sͥ trahere penitꝰ
non ualebant: fractis enĩ cultellis
duob aut tͥbus qͦs applicuerant:
nichuomunꝰ ad huc dens immobilis ꝑ¬
manebat. Cum ille oranclũ nobait.
Nec enĩ habere possumꝰ: nͥ martyr ip̃e
concedat. Facta deniq oratõe. reue¬
ronter accedens incredibili facilita¬
te duobus tulit cligitis:qd̃ ferreis
ante moueri non poterat ĩstrum̃tis
ratres aut̃ iherosolunitani
templi fidelis milicie ꝓfes¬
sores. cum nouã habere eo temꝑe
domũ in urbe cepissent. redeunte
p̃dicto patre specialiq patrono suo
tunicam eius ꝓ eximia b̃nclictione
seruabant. Aplid qͦs eodem anno
sac̾dos quidã grauissima febre cor¬
reptꝰ: desꝑabilit egrotabat. ut aũ
oĩno deficiens deuenisse uisus ẽ ad
insola positꝰ expectatione exitꝰ mor¬
tis. Cum subito raptꝰ inquendam

Expanded text:
ut tolleret inde quod vellet, dari peut tolleret inde quod vellet, dari petiit dentem unum. Frustra vero aliquandiu fratres qui cum eo venerant laborantes, concessum sibi trahere penitus non valebant. Fractis enim cultellis duobus aut tribus quos applicuerant, nihilominus adhuc dens immobilis permanebat. Tum ille: « Orandum nobis, » ait. « Nec enim habere possumus, nisi Martyr ipse concedat. » Facta denique oratione reverenter accedens, incredibili facilitate duobus tulit digitis, quod ferreis ante moveri non poterat instrumentis. 2. Fratres autem Jerosolymitani Templi, fidelis militiae professores, cum novam habere eo tempore domum in Urbe coepissent, redeunte praedicto Patre specialique patrono suo, tunicam ejus pro eximia benedictione servabant; apud quos eodem anno sacerdos quidam gravissima febre correptus desperabiliter aegrotabat. Ut autem omnino deficiens devenisse visus est ad bi fecit, in sola positus exspectatione exitus mortis: cum subito raptus in quemdam
Abbreviated transcription (Latin):
icut sermone suꝑ
cantita canticorũ
uicesimo quarto
clareuallensis gra¬
tulatur. ⁊ grãs agit illi. t̃cio quidẽ
reclitũ ab urbe suum clem̃tior e
celo respexit ocłs.⁊seremor tan¬
dem uultꝰ arrisit qd̃ quieuisset
rabies leonina:accepisset finem
malicia. recepisse eccłia pacẽ. Tan¬
ta uͦ exultatõe eccł̃ia illum gaili¬
cana recepit:ut non minorẽ uide¬
retur de suo recditu exhibere. qmͣ
de pace redclita nunnare letitiã
uñ etiam mirari ip̃e sepuisq cau¬
sari. qd̃ dum sͥ pꝰ tam graues fre¬
quentias hõim ⁊ tumultꝰ uelut
abexordio ualefaciendũ scło iudi¬
caret: ⁊ tanqm de nouo adorien¬
dũ sacre ꝓpositũ conu̾satõis tunc
potissimũ ub̃̾ioribꝰ exciꝑet᷑ gaudiis.
obsequiis coleret᷑. Rediens aũt pat̃
sa: haud mocdicũ hunc sui reputans
fructum esse laboris. Int̃ que beati
cesarii dentem. qͦ namm receꝑit. me¬
moranclum. Cum enim integrum
ei predicti mr̃is caput exhiberet᷑.

Expanded text:
icut sermone super Cantica canticorum vicesimo quarto Clarae-Vallensis gratulatur, et gratias agit illi; tertio quidem reditum ab Urbe suum clementior e coelo respexit oculus, et serenior tandem vultus arrisit, quod quievisset rabies Leonina, accepisset finem malitia, recepisset Ecclesia pacem. Tanta vero exsultatione Ecclesia illum Gallicana recepit, ut non minorem videretur de suo reditu exhibere, quam de pace reddita nuntiare laetitiam. Unde etiam mirari ipse saepiusque causari, quod dum sibi post tam graves frequentias hominum et tumultus, velut ab exordio valefaciendum saeculo judicaret, et tanquam de novo adoriendum sacrae propositum conversationis; tunc potissimum uberioribus exciperetur gaudiis, obsequiis coleretur. Rediens autem Pater sa, haud modicum hunc sibi reputans fructum esse laboris. Inter quae beati Caesarii dentem quonam modo receperit, memorandum. Cum enim integrum ei praedicti martyris caput exhiberetur,
Abbreviated transcription (Latin):
dei: uas auri solidũ ornatũ om̃i
lapide p̃cioso. fide ⁊ sc̃itate solidũ:
s ⁊ uariis karismatib tanꝙͣ gem
oĩs scĩtas exultabat: oĩs erubesce¬
bat impietas: uixta illud. uidebt̃
recti ⁊ letabunt᷑. ⁊ oĩs unqͥtas opi¬
labit os suũ. Quo p̃sente celebris
quisq conuentꝰ uelut quodã sole res¬
plenduit: ab sente caliginosus et
quodamin mutꝰ apparuit. Cuiꝰ deni¬
q metlicinalis manꝰ ⁊ lingua mor¬
bos utraq curabat: illa corpoꝵ. ista
missum est in p̃facione libellus
aliquanta narrabit. Explicit li¬

Expanded text:
Dei; vas auri solidum, ornatum omni Dei; vas auri solidum, ornatum omni lapide pretioso, fide et sanctitate solidum, et variis charismatomnis sanctitas exsultabat, omnis erubescebat impietas, juxta illud: Videbunt recti, et laetabuntur, et omnis iniquitas oppilabit os suum . Eo praesente celebris quisque conventus, velut quodam sole resplenduit, absente caliginosus et quodammodo mutus apparuit. Hujus denique medicinalis manus et lingua morbos utraque curabat: illa, corporum; ista, us, ut praemissum est in praefatione, libellus aliquanta narrabit.
Abbreviated transcription (Latin):
laudabilis liscipline suis ortum
inq̃ubet regione diebꝰ. ñ roborauit
eius auctoritas. ñ fouit caritas. dili¬
gentia ñ ꝓmouit: Quid añ ꝓmo¬
tum dilatari ampliꝰ ñ optauit. qͥd
forte collapsũ ñ totis ꝓ loco ⁊ tẽꝑe
uirib egit ut reꝑaret᷑. Quis ma
liciã qnͣcunq disponens. eiꝰ ⁊elũ
⁊ auctoritatẽ ñ timuit ⁊ qͥs ꝓpouẽs
qd̃cunq bonũ euis si potuit. non
consuluit sc̃itatem. non desid̾auit
fauorẽ. opem ñ flagitauit:Quis ad
sacrum in eius pectore habitantis
tẽplum diuinitatis. de qͣcunq tͥbu¬
latione fidelit clamaturꝰ accessit:
⁊ inefficatit laborauit. Mestus ab-
eo solatiũ. afflictꝰ auxiliũ. consiliũ
anxius. eger remetliũ: pauꝑ subsi¬
dium reportabat. Ita sese oium fece¬
rat seruũ ac si toti genitꝰ orbi: ita
tñ liber ex oĩb conscĩe sue curam
gerens tanꝙͣ soli declitꝰ cure ⁊ custo¬
multiplicata: platanus exaltata
uas electõis. uas honoris in domo

Expanded text:
laudabilis disciplinae, suis ortum in qualibet regione diebus non roboravit ejus auctoritas, non fovit charitas, diligentia non promovit? Quid ante promotum dilatari amplius non optavit? quid forte collapsum non totis pro loco et tempore viribus egit, ut repararetur? Quis alitiam quamcumque disponens ejus zelum et auctoritatem non timuit? Quis proponens quodcumque bonum, ejus, si potuit, non consuluit sanctitatem, non desideravit favorem, opem non flagitavit? Quis ad sacrum in ejus pectore habitantis templum divinitatis, de quacumque tribulatione fideliter clamaturus accessit, et inefficaciter laboravit? Moestus ab eo solatium, afflictus auxilium, consilium anxius, aeger remedium, pauper subsidium reportabat. Ita sese omnium fecerat servum, ac si toti genitus orbi: ita tamen liber ex omnibus conscientiae suae curam gerens, tanquam soli deditus curae et customultiplicata, platanus exaltata. Vas electionis, et vas honoris in domo
Abbreviated transcription (Latin):
latuit qd̃ accid̾at: et malignꝰ hostis
uelotit̃ increpatꝰ. ñ modo scandalũ
eis qd̃ parabat inferre neqͥui̾t ÷ sed
net ad illoꝵ noticiã rem ꝑferre. fac¬
tumq ẽ ex eo. ut ampliori sese cus¬
todia fr̃s munirent.⁊ m̾to ⁊ nu¬
mero ⁊ possessionibꝰ deinceps cresce¬
ret clarauailis ⁊ et multiplicatis con¬
uentibꝰ fere per omẽm latinitatem
uuꝰ loci dilataret᷑ religio: ip̃e ⁊̃

Expanded text:
latuerit quod acciderat; et malignus hostis latuerit quod acciderat; et malignus hostis velociter increpatus, non modo scandalum eis quod parabat, inferre nequiverit, sed nec ad illorum notitiam rem perferre. Factumque est ex eo, ut ampliori sese custodia fratres munirent: et merito, et numero, et possessionibus deinceps cresceret Clara-Vallis, et multiplicatis conventibus, fere per omnem latitudinem loci illius dilataretur religio; ipse
Abbreviated transcription (Latin):
ñ posset absportata religio. Gaude
legumina ponebant᷑. Si forte pis¬
cis inuentꝰ est. dño pape appositꝰ
est: ⁊ aspectu ñ usu incõmune pro¬
fecit. Inuidit diabolus: ⁊ sernorũ
dei głam quos tanti hospitis
nobilitabat p̃sentia ferre ñ
ualens dũ inchoro alacrĩt psalle¬
rent: ⁊ deuote p̃sentibꝰ etiã non¬
nullis ex carclinalibꝰ qͥ mauditu
⁊ aspectu coꝵ delectabant᷑. aliꝙͣtos
fr̃m horribili pauore turbauit:
Nam ⁊ unꝰ p̃cet̾is occupatꝰ blasphe-
territi. ⁊ tremebundi. adb̃i patͥs
uestigia confugert̃. At ille conuer¬
sus ad cet̾os. orate inquit. ac dem¬
ceps sub silentio eos qui turbati
uidebant᷑ ecluxit. atq cõpescuit ÷ ut
neqͥssimꝰ ille qui conuentũ pietatis
transferre conabat᷑ inteatrũ. ⁊ sco¬
lam innocentie inderisũ. ñ ut pu
tus suos exꝑiret᷑ infirmos. Tanta si¬
quidẽ celeritate oĩa sunt sedata. ut
ꝑsonas illas que pape astabant oĩo

Expanded text:
non posset asportata religio. Gaudebnon posset asportata religio. Gaudeblegumina ponebantur. Si forte piscis inventus est, domino Papae appositus est, et aspectu, non usu in commune profecit. 7. Invidit diabolus, et servorum Dei gloriam, quos tanti hospitis nobilitabat praesentia, ferre non valens, dum in choro alacriter psallerent et devote, praesentibus etiam nonnullis ex cardinalibus, qui in auditu et aspectu eorum delectabantur, aliquantos fratrum horribili pavore turbavit. Nam et unus prae caeteris occupatus, blasphematerriti et tremebundi, ad beati Patris vestigia confugerunt. At ille conversus ad caeteros, « Orate, » inquit: ac deinceps sub silentio eos qui turbati videbantur eduxit, atque compescuit; ut nequissimus ille, qui conventum pietatis transferre conabatur in theatrum, et scholam innocentiae in derisum, non, ut puttus suos experiretur infirmos. Tanta siquidem celeritate omnia sunt sedata, ut personas illas, quae prope astabant, omnino
Abbreviated transcription (Latin):
cõpescuit. Rediens aut̃ leodio:cla-¬
ranuallẽ dñs papa ꝑ seip̃m uolu¬
it uisitare. Ubi apauꝑibꝰ xp̃i non
purpura ⁊ bysso ornatis. nec cũ
deauratis eugłiis occurrentibꝰ. s
panuosis agminibꝰ scopulosã ba¬
uilantibꝰ crucẽ: non tumultuan¬
tium classicoꝵ tonitruo. ñ clamo¬
ia iubilatõe. s supp̃ssa modula¬
tione affectuosͥ ssime susceptꝰ est
flebant ep̃i flebat ip̃e summus
pontifex. mirabant᷑ congregatio¬
nis illius gͣuitatẽ. qd̃ in tam sollẽ¬
ni gaudio ocłi oium humi defixi.
nusꝙͣ uagabunda curiositate cir¬
cunferrent᷑: s complosis palpebris
ip̃i neminẽ uiderent. ⁊ ab oĩbꝰ uide¬
rent᷑. Hichil ineccłia illa uidit ro¬
manꝰ qd̃ cuꝑet. nulla ibi suppel¬
lex. eoꝵ sollicitauit aspectũ nicħ
moratorio nisi nudos uiderunt pa¬
rieteᷤ. Solis moribꝰ pot̾at inhiare
ambitio ÷ nͨ damnosa potãt ẽẽ fr̃i¬
bus huiꝰmodi preda: cum minui

Expanded text:
compescuit. 6. Rediens autem Leodio, Clacompescuit. 6. Rediens autem Leodio, Claram-Vallem dominus Papa per se ipsum voluit visitare: ubi a pauperibus Christi, non purpura et bysso ornatis, nec cum deauratis Evangeliis occurrentibus, sed pannosis agminibus scopulosam bajulantibus crucem, non tumultuantium classicorum tonitruo, non clamosa jubilatione, sed suppressa modulatione affectuosissime susceptus est. Flebant episcopi, flebat ipse summus Pontifex: et omnes mirabantur congregationis illius gravitatem, quod in tam solemni gaudio oculi omnium humi defixi, nusquam vagabunda curiositate circumferrentur; sed complosis palpebris ipsi neminem viderent, et ab omnibus viderentur. Nihil in ecclesia illa vidit Romanus quod cuperet, nulla ibi supellex eorum sollicitavit aspectum; nihil in oratorio nisi nudos viderunt parietes. Solis moribus poterat inhiare ambitio, nec damnosa poterat esse fratribus hujusmodi praeda, cum minui