comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Ambas enĩ manꝰ ligatas habuerat ignito¬
q ferro combustas. qͦ fuerant nerui arti¬
culoꝵ eiꝰ a sua mobilitate siecati. atq
mortisicati. Alii uͦ dextros oculos effossoᷤ
habtiert: ali dextras suras abseisas. Unus
eoꝵ erat pafnutius egiptius. Et absolutȩ
loco congregatoꝵ. De qͥb & eusebuis pam¬
phyli tcio libro in constantini uitã sic me
totã europã. lẏbiã. asyamq replebãt.
simul erant ministroꝵ dĩ congesta cacu¬
mina: unaq domꝰ oratonis tanquã adõ di¬
latata. intͥnsecus ferebat om̃s in idem syroᷤ
simul ce cilicas phenicasq &e arabos atq
palestinos. int̾ hos & egyptios. thebeos. ly
ad conciliũ uenit epẽ. uerũ nec scyta de¬
fuit ex eoꝵ choro. pontꝰq & asya. frigia
& pamphilia. uiros ꝓbatissimos p̃buert̃.
aderant traces &e macedones. achiui & epi
hispanoꝵ ualde famosus osius unus erat.
& sunul plurimis assidebat. De regia uͦ ei¬

Expanded text:
Ambas enim manus ligatas habuerat ignitoAmbas enim manus ligatas habuerat ignitoque ferro combustas, quo fuerant nervi articulorum ejus a sua mobilitate siccati atque mortificati. Alii vero dextros oculos effossos habuerunt, alii dextras suras abscissas. Unus orum erat Paphnutius Aegyptius. Et absolute loco congregatorum. De quibus et Eusebius Pamphyli tertio libro in Constantini Vita haetotam Europam, Libyamque, et Asiam replebant, simul erant ministrorum Dei congesta cacumina; unaque orationis domus tanquam a Deo dilatata intrinsecus ferebat omnes in idem, Syros simul, et Cilicas, Phoenicasque, et Arabes, atque Palaestinos, inter hos et Aegyptios, Thebaeos, Liad concilium venit episcopus. Verum nec Scytha defuit ex eorum choro, Pontusque, et Asia, Phrygia, et Pamphylia viros probatissimos praebuerunt. Aderant Thraces, et Macedones, Achivi et EpiHispanorum valde famosus Osius unus erat, et simul plurimis assidebat. De regia vero ci
Abbreviated transcription (Latin):
solumitanꝰ. eustachius iã
p̾sidens autiochenȩ apd̃
orontẽ eccłiȩ. & alexander
alexandriȩ quȩ ẽ apud
uitus & uincentius p̃sb̃i enisdẽ eccłiȩ.
Suꝑ hos aũ &e alii plurimi boni & opti¬
mi duces ex du̾sis gentib conuenerun.
alii qͥdẽ ad intelligendũ & dicendũ in¬
mis idonei. scientiaq sacͦrũ libroꝵ & alia
eruditione disciplinati. uitęq uirtute
p̃clari: alii uͦ in utroq ꝓbatissimi uiri. qͦ¬
rũ utilȩ iudico &̃ noĩa memorare. Teodo
anquã stiginata dnĩ ihũ in corꝑesritꝰ.
cͥcumferentiũ: scłm sacrũ apłm. E
rat enĩ iacob antiochiȩ migdoniȩ quã sy¬
ri or assyrii nisibin appellant. qͥ mortuos
suscitauit. uiuos curauit: ce alia innuma
ꝓbat᷑ oꝑatus eẽ miracła. S hȩc suꝑfluũ
arbit᷑r huic oꝑi rursus inserere: quȩ in
dõ amabili hystoria latiꝰ enarraui. Paulꝰ
neocesareȩ. qͦd ẽ castrũ positũ uxta ripaᷤ
eufrates. Is enĩ licinii rabiȩ demolitus ẽ.

Expanded text:
lymitanus, Eustathius jam praesidens Antiochenae apud Orontem Ecclesiae, et Alexander Alexandriae, quae est apud Vitus et Vincentius presbyteri ejusdem Ecclesiae. Super hos autem et alii plurimi boni et optimi ex diversis gentibus convenerunt. Alii quidem ad intelligendum et dicendum nimis idonei, scientiaque sacrorum librorum, et alia eruditione disciplinati, vitaeque virtute praeclari. Alii vero in utroque probatissimi viri, quorum utile judico anquam stigmata Domini Jesu in corpore circumferentium secundum sacrum Apostolum. Erat enim Jacobus Antiochiae Mygdoniae, quam Syri et Assyrii Nisibin appellant, qui mortuos resuscitavit, vivos curavit, et alia innumera probatur operatus esse miracula. Sed haec superfluum arbitror huic operi rursus inserere, quae in Deo amabili historia latius enarravi. Paulus Neocaesareae, quod est castrum positum juxta ripas Euphratis. Is enim Licinii rabie demolitus est.
Abbreviated transcription (Latin):
Cumq celebrasset imꝑator uictricẽ contͣ
liciniũ festiuitatẽ: &e ipse occurrit ad ni¬
ceam. Clarebat aut̃ int̾ epõs pafnutius ex
suꝑiori thebaida: & spiridion cypͥus. Cuiꝰ
aut̃ rei causa hoꝵ memini: postea sũ dic tu¬

Expanded text:
Cumque celebrasset imperator victricem contra Cumque celebrasset imperator victricem contra Licinium festivitatem, et ipse occurrit ad Nicaeam. Clarebant autem inter episcopos Paphnutius ex superiori Thebaide, et Spiridion Cyprius. Cujus autem rei causa horum memini, postea sum dictu
Abbreviated transcription (Latin):
mesopotamiã. iuideã ce capadociã. pontũ
&e asyam. frigiã &e pamphiliã. egiptũ ce par¬
tes libyȩ. secus cyrenem. & aduene romani.
iudei ce ꝓseliti. cretes & arabes. Uerũtam̃
illis hoc deerat. qͦd ñ sicut isti om̃s ex clĩ mi¬
nistͥs undiq consistebant. In p̃senti siqͥdẽ
choro multitudo erat ep̃oꝵ. numerũ tre¬
centorũ excedens. seqñtib eos p̃st̾̃is ac dia¬
conib & acolitis: qͦrũ munerus ñ potãt cõ¬
p̃hendi. Ministrorũ uͦ dĩ alii sapientia ful¬
gebant. alii continentia uite ce pacientiȩ
choruscabant: alii uͦ medio mͦ hoꝵ uirtu¬
tib ornabant᷑. Erant gͥ int̾ eos ali temꝑis
honorati longiquitate. alii iuuentute. & a¬
nimi robore p̾micantes. qͥ nuꝑ uenert̃ ad
huiꝰ ministerii cursũ: quib uidelicet omĩb
imꝑator dieb cotidianis. cibaria largissi¬
me orclinarat expendi. Hȩc itaq de his qͥ
ibi collecti st̃: pamphili recitauit eusebius.

Expanded text:
Mesopotamiam, Judaeam et Cappadociam, Pontum et Asiam, Phrygiam et Pamphyliam, Aegyptum et partes 225 Libyae secus Cyrenen, et advenae Romani, Judaei et proselyti, Cretes et Arabes . Verumtamen hoc illis deerat, quod non, sicut isti, omnes ex Dei ministris utique consistebant. In praesenti siquidem choro multitudo erat episcoporum, numerum trecentorum excedens, sequentibus eos presbyteris, ac diaconibus, et acolythis, quorum numerus non poterat comprehendi. Ministrorum vero Dei alii sapientiae sermone fulgebant, alii continentia vitae et patientia coruscabant; alii vero medio modo horum virtutibus ornabantur. Erant igitur inter eos alii temporis honorati longinquitate, alii juventute, et animi robore praemicantes, qui nuper venerant ad hujus ministerii cursum. Quibus videlicet omnibus imperator diebus quotidianis cibaria largissime ordinarat expendi. Haec itaque de his qui ibi collecti sunt Pamphili recitavit Eusebius.
Abbreviated transcription (Latin):
thanasuis autẽ int̾ medios psallentiũ
illesus exiuit: & hoct mͦ fugiens romã ꝓ¬
fectus ẽ. Porro gregorius tẽ alexandrinȩ
p̃sedit eccliȩ. Alexandrinoꝵ plebs ñ fe¬
rens qͦd erat gestũ. eccłiam quȩ dionisii
nuncupatur incendit.

Expanded text:
thanasius autem inter medios psallentium thanasius autem inter medios psallentium illaesus abscessit. Et hoc modo fugiens, Romam profectus est. Porro Gregorius Alexandrinae tunc praesedit Ecclesiae. Alexandrinorum vero plebs non ferens quod erat gestum, ecclesiam quae Dionysii nuncupatur incendit.
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃. Si autẽ adiciendũ ẽ. credimꝰ ce de
carnis resurrectione: & uita ꝓpetua.
ec in pͥma sebentes epła: ciuitatib diri-¬
gebant. S pꝰ paululũ aliã in antiochia
dictauert̃. E odem tempẽ &̃ rem publicã
contigit ualde turbari. Gens namq frau¬
corũ c̾ca gallias constituta: romanis erat
infesta. Tunc cẽ t̾rȩ motus maximus in
oriente factus ẽ: ce p̃cipue mantiochia
ntẽa gregorũ deducebat in alexandri¬
am syrianus magist̾ militiȩ. & cum eo ar¬
mat̾i milites numero qͥnq milia: quib
&ẽ aderant arrii sectatores ibi morantes.
S qͦmͦ athanasius abeccłia pulsus ne ca¬
sꝑabaturq futura collectio. Int̾ hȩc ue¬
nit magist̾ militũ. & cͥca eccłiam ꝑ eo¬
hortes suos nulites ordinauit. Athanasiꝰ
autẽ uidens quȩ faciebant. cogitauit ne
ꝓpt̾ se ulla lesio ppło ꝓueniret: ce p̃cipi¬
ens diacono ut compleret orationem:
rursus psalmũ fecit imponi. Dũq conso
lites qͥdem sine cõmotione steterunt. A¬

Expanded text:
iendum est, credimus et carnis resurrectionem et vitam perpetuam. Haec in prima scribentes epistola civitatibus dirigebant. Sed post paululum aliam in Antiochia dictaverunt. Eodem tempore etiam rempublicam contigit valde turbari. Gens namque Francorum circa Gallias constituta Romanis erat infesta. Tunc enim etiam terraemotus maximus in Oriente factus est, et praecipue in Antiochia, nterea Gregorium deducebat in Alexandriam Syrianus magister militiae, et cum eo armati milites numero quinque millia, quibus etiam aderant Arii sectatores ibi morantes. Sed quomodo Athanasius ecclesia pulsus, ne casperabaturque futura collectio. Inter haec venit magister militum, et circa ecclesiam per cohortes suos milites ordinavit. Athanasius autem videns quae fiebant, cogitavit ne propter se ulla laesio populo proveniret. Et praecipiens diacono ut compleret orationem, rursus psalmum fecit imponi. Dumque consolites quidem sine commotione steterunt. A
Abbreviated transcription (Latin):
cẽ nos examinatores & cognitores eiꝰ fidei
facti sumꝰ: & iudicauimꝰ p̾otius quã secu¬
ti sumꝰ. Didicimus enũ abinitio credere
in unũ dm̃ omĩum. dm̃ uniu̾sorũ. intel¬
ligibiliũ sensibiliũq creatorẽ & ꝓuisorem.
& in unũ filiũ unigenitũ ante omĩa scła

Expanded text:
etiam nos examinatores et cognitores ejus fidei facti sumus; et judicavimus potius quam secuti sumus. Didicimus enim ab initio credere in unum Deum omnium, Deum universorum intelligibilium sensibiliumque creatorem et provisorem, et in unum Filiu
Abbreviated transcription (Latin):
nũ: nͥ illũ scelestũ abeccłiasticis reb expulero.
Lib̃ius dix̃. Noli ꝑ epõs tuas uindicare ini¬
micitias: manus enĩ eccłiasticorũ ad scĩfican¬
dũ uacare debent. Qua ꝓpt̾ si tibi uidetur
iube uocari ad loca ꝓpͥa sacerdotes: ce sicon¬
coides apparuerint ei quẽ nos inp̃senti de-¬
fenclimꝰ. sccłm ficłẽ ortodoxã in nicena syno¬
do constitutã. tẽ conuenientes ꝓuidebuit
ꝓ mundi pace: & homo qͥ ñ peccauit ñ rep¬
bet᷑ iniuste. Imꝑator dix̃. Unum ẽ qͦd querit᷑

Expanded text:
num, nisi illum scelestum ab ecclesiasticis rebus expulero. num, nisi illum scelestum ab ecclesiasticis rebus expulero. Liberius dixit: Noli per episcopos tuas vindicare inimicitias; manus enim ecclesiasticorum ad sanctificandum vacare debent. Quapropter si tibi videtur, jube vocari ad loca propria sacerdotes; et si concordes apparuerint ei quem nos in praesenti defendimus secundum fidem orthodoxam in Nicaena synodo constitutam, tunc convenientes providebunt pro mundi pace, ut homo qui non peccavit non reprobetur injuste. I
Abbreviated transcription (Latin):
nrĩs. & mn locis ꝓprus restitutis. si hi qͥ turbas
pariunt in eccłiis sius uoluerint aplĩcȩ fidei
consentire. tẽ apud alexandriã conuenien¬
fensores eorũ. examinata causa possimus ꝓfer-¬
re sententiã. Epictetus ep̃e dix̃. S cursus
publicus ñ sufficit subuectui epõrũ. Lib̾ius¬
epc̃ dix̃. Eccłiasticȩ causȩ publico cursu ñ e¬
amicitias illius scelerati defendis: Lib̃iꝰ dix̃.
Imꝑator. nũquã audiuimꝰ absente accusa¬
tore iudicẽ eius ulla scelera ꝓferentẽ: nͥ quia
ꝓpͥa uicdent᷑ hȩc oclia. Imꝑatͥor dix̃. Omĩb eqͥ
clem nocuit in cõmunione: nulli tam̃ sicu
timͥ. Cui dũ ñ sufficẽt int̾itus fris mei ma¬
ious. neq beatȩ memorie constantẽ cessauit
in meis inimicitiis frequent̾ impellere. nisi
nos maiou mansuetudine detenti: impel¬
lentis mom̃ta temꝑassemꝰ. Nulla itaq mͥ
uic toria ẽ. neq contra magnentiũ uł silua¬

Expanded text:
nostris, et in locis propriis restitutis, si hi qui turbas nostris, et in locis propriis restitutis, si hi qui turbas pariunt Ecclesiis, visi fuerint apostolicae fidei consentire, tunc apud Alexandriam convenienfensor eorum, examinata causa possimus proferre sententiam. Epictetus episcopus dixit: Sed cursus publicus non sufficit subvectui episcoporum. Liberius dixit: Ecclesiasticae causae publico cursu non eamicitias illius scelerati defendis. Liberius dixit: Imperator, nunquam audivimus, absente accusato, judicem ejus scelera proferentem, nisi quia propria videntur haec odia. Imperator dixit: Omniba sicuti mihi. Cui cum non sufficeret interitus fratris mei majoris, neque beatae memoriae Constantem cessavit in meis inimicitiis frequenter impellere, nisi nos majori mansuetudine detenti, impellentis momenta temperassemus. Nulla itaque mihi victoria est, neque contra Magnentium vel Sylva
Abbreviated transcription (Latin):
maris. ualens. & ursatius. ab his qͥ missi st̃ sar¬
dice. Ppt̾ hanc causã. sy nodus celebrata ẽ. Qui
insynodo libellos optulert̃ ueniã postulantes.
qm̃ in mareote ꝑ calũpniã ex una parte ꝯtra
athanasiũ gesta conficẽnt. Libellos eorũ p̃ma
an eis qui adhuc hec accusare contendunt:
neq uidicioꝵ eccłiasticoiũ sermonẽ facit. s ut
apud senatores in romana urbe constitutos
glẽtur: quasi suꝑauit pͥncipẽ. Imꝑator ad li¬
beriũ dix̃. Quota pars es tocius orbis: qm̃ tu
solus hominẽ uendicas nefandissimũ. & oibis
t̾rarũ pacẽ eccłiȩq dissolius. Lib̃ius dix̃. Non
eo qͦd ego sũ sol us ficłĩ causa minuit᷑: nã ce
antiquit᷑ tres soli reꝑti sunt resistentes p̃cep¬
to regis. Eusebius eunuchus dix̃. Imꝑatoiem
nr̃m nabuchodonosor fecisti: Lib̃ius dix̃. Non
lem ꝓferri subscͥptionẽ. confirmantẽ fidẽ
in nicea ꝓlatã: ut ita reuocatis ab exilio frĩb

Expanded text:
Maris, Valens et Ursacius. Ab his qui missi sunt SarMaris, Valens et Ursacius. Ab his qui missi sunt Sardicae, propter hanc causam stulerunt, veniam postulantes, quoniam in Mareote per calumniam ex una parte contra Athanasium gesta confecerunt. Libellos eorum nunc an eis qui adhuc haec accusare contendunt? neque judiciorum ecclesiasticorum sermonem facit; sed ut apud senatores in Romana constitutos urbe glorietur, quasi superavit principem. Imperator ad Liberium dixit: Quota pars es totius orbis, quoniam tu solus hominem vindicas nefandissimum, ut orbis terrarum pacem Ecclesiaeque dissolvas? Liberius dixit: Non eo quod ego sum solus, fidei causa minuitur. Nam et antiquitus tres soli reperti sunt resistentes praecepto regis. Eusebius eunuchus dixit: Imperatorem nostrum Nabuchodonosor fecisti? Liberius dixit: Non. alem proferri subscriptionem, confirmantem fidem in Nicaea prolatam; ut ita revocatis ab exsilio fratribus
Abbreviated transcription (Latin):
berus ep̃c dix̃. Quicũq subscͥpserunt ñ ipsi ui¬
ate contumelias paterent᷑ ad quieuert̃. Imꝑator
dix̃. Qͥd ẽ gła &e timor ce contumelie: Lib̃ius
dixit. Quicũq glam dĩ ñ diligunt: tua magis
dona pponunt. Quẽ gͦ isti ñ uiderunt. ñ exami¬
nantes adiudicauerunt: qͦd ẽ. xͥanitatis alienũ.
orbis ep̃i. Liberius dixit. Hũqua in p̃sentia
sui homo ille adiudicatus ẽ. Quicũq enĩ tc̃
conuenientes conclẽpnauert̃ eũ: disceden¬
te athanasio aiudicio sententiã ꝓtulerunt.
Eusebius eunuchus dix̃. In niceno concilio
alienꝰ a catholica fide ꝓbatus ẽ. Lib̃ius dixit.
Quinq soli iudicauerunt ex his qͥ cũ eo na¬
uigio uenert̃ in mareote: qͦs misert̃ ad accu¬
sationẽ eiꝰ ut contͣ eũ gesta conficẽnt. Horum
itaq qͥ destinati st̃. duo sunt mortui. theog¬
nius. ce theodorus. reliqͥ uͦ tres uiuunt: hoc:

Expanded text:
berius episcopus dixit: Quicunque subscripserunt non ipsi viberius episcopus dixit: Quicunque subscripserunt non ipsi vi acquieverunt. Imperator dixit: Quid est gloria, et timor, et contumeliae? Liberius dixit: Quicunque gloriam Dei non diligunt, tua magis dona praeponunt. Quem ergo isti non viderunt, non examinantes adjudicaverunt quod est Christianitatis alienum. orbis episcopi. Liberius dixit: Nunquam in praesentia sui homo ille adjudicatus est. Quicunque enim tunc convenientes condemnaverunt eum, discedente Athanasio a judicio, sententiam protulerunt. Eusebius eunuchus dixit: In Nicaeno concilio alienus catholicae fidei probatus est. Liberius dixit: Quinque soli judicaverunt ex his qui cum eo navigio venerunt in Mareoten, quos miserunt ad accusationem ejus, ut contra eum gesta conficerent. Horum itaque qui destinati sunt, duo sunt mortui, Theogonius et Theodorus; reliqui vero tres vivunt, hoc est
Abbreviated transcription (Latin):
go siquicdẽ liberii ꝑ omĩa famosis sxuii.¬
simi habitũ ꝓuitate dialogũ contra con¬
stantiũ uolo referre: qnĩ afidelib illius tem¬
ꝑis ẽ conscͥptus. Is enĩ pꝰ iuliũ siluestri succes¬
sorẽ romanã gub̃nabat eccłiam. Constantiꝰ¬
ciuitatis. dignũ hoc iudicauimus. ut euocan¬
tes te monẽmus: quatiniꝰ cõmunionẽ scelestissi¬
mi athanasii &e ineffabili suꝑbia detenti abne¬
gare ñ differas. Hoc enĩ t̾rarum orbis bene fieri
compbauit: ce synodalis sententia alienũ ecclia¬
stica cõmunione decreuit. Liberius ep̃c̃ dixit.
Oimꝑator: iudicia eccłiastica decet cũ maxima
ꝓferri iusticia. Qua ꝓpt̾ si uidet᷑ pietati tuȩ.
disceptatõnẽ iube constitui. ut si apparuerit a¬
thanasius condempnatõne dignusͣ: tẽ scđm ec¬
cliastice consequentiȩ formã. ꝓferat᷑ in eũ digna
ꝑator dix̃. Unu̾sus mundus adiudicauit fa¬
eiꝰ facinora: s. ille sic̃ abinicio temp̃ illudit. Li¬

Expanded text:
go quidem Liberii per omnia famosissimi habitum pro veritate dialogum contra Constantium volo referre, quoniam a fidelibus illius temporis est conscriptus. Is enim post Julium Sylvestri successorem, Romanam gubcivitatis, dignum hoc judicavimus, ut, evocantes te, moneremus quatenus communionem scelestissimi Athanasii et ineffabili superbia detenti abnegare non differas. Hoc enim terrarum orbis bene fieri comprobavit, et synodali sententia alienum ab ecclesiastica communione decrevit. Liberius episcopus dixit: O imperator, judicia ecclesiastica decet cum maxima proferri justitia. Quapropter si videtur pietati tuae, disceptationem jube constitui, et si apparuerit Athanasius condemnatione dignus, tunc secundum ecclesiasticae consequentiae formam proferatur in eum digna rator dixit: Universus mundus adjudicavit ejus facinora; sed ille, sicut ab initio, tempus illudit. Li
Abbreviated transcription (Latin):
ius deportari locũ. Lib̃ius dix̃. Spacium
tͥum dierũ rationẽ nequaquã mutari po¬
test. Qua ꝓpt̾ uͥ uis clirige me. Imꝑator aũ
pꝰ cluos dies examinato lib̃io. & nequaquã
a suo ꝓposito reuocato: ussit eũ inberia
trachiȩ exilio deportari.sgdienti liberio:
imꝑator ad expensas quingentos solidos de¬
stinauit. Tc̃ liberus deferenti dix̃. Uade da
eos imꝑatori: opus enĩ habet suis militib ero¬
gare. Similit̾ & augusta tantos eis direxit.
Lib̾ius dix̃. Redde hȩc imꝑatori: opus enĩ
habet hȩc ad expensas militũ suorũ. Si aut̃
imꝑator hȩc ñ habet opus: det eos auxentio
&e epicteto: illi enĩ opus hnit hȩc. Dumq ab
eis nichil accepisset: eusebius eunuchus ob¬
tulit ei alios solidos. Cui lib̃ius ait. Totius
orbis eccłias desolasti: & tamquã cdãpnato mͥ

Expanded text:
Spatium trium dierum rationem nequaquam mutare potest. Quapropter ubi vis dirige me. Imperator autem post duos dies examinato Liberio, et nequaquam a suo proposito revocato, jussit eum in Beroeam Thraciae exsilio deportari. Egredienti Liberio, imperator ad expensas quingentos solidos destinavit. Tunc Liberius deferenti dixit: Vade, da eos imperatori; opus enim habet suis militibus erogare. Similiter 266 et Augusta tantos ei direxit. Liberius dixit: Redde haec imperatori; opus enim habet his ad expensas militum suorum. Si autem imperator his non habet opus, det eos Auxentio et Epicteto; illi enim opus his habent. Dumque ab eis nihil accepisset, Eusebius eunuchus obtulit ei alios solidos. Cui Liberius dixit: Totius orbis Ecclesias desolasti, et tanquam damnato mihi
Abbreviated transcription (Latin):
qͦ uictoriȩ uira conqͥreret. Eusebius itaq
pamphili cũ iure urando ipso imꝑatore
dicente audisse se refert: qͥa cͥca meridiẽ
declinato iã sole crucis signũ ex lumine
factũ. & scͥpt᷑am consertã ei dicentẽ. in hoc
uince: uidisset ipse ce milites qͥ cũ eo tẽ eẽn.¬

Expanded text:
quo victoriae jura conquireret. Eusebius itaque quo victoriae jura conquireret. Eusebius itaque Pamphili cum jurejurando ipso imperatore dicente audisse refert, quia circa meridiem declinante jam sole, crucis signum ex lumine factum, et scripturam consertam ei dicentem: In hoc vince, vidisset ipse et milites q
Abbreviated transcription (Latin):
pidine uoluit filiũ regno pͥuare. qͦd facẽ
neqͥuit. Post hȩc autẽ tharso ciliciȩ mortu¬
us ẽ. Porro seuerus romȩ contͣ maxentiũ
ueniens militũ ꝓditione ꝑemptꝰ ẽ. Maxi¬
mͦ autẽ galerius instituens liciniũ augu¬
stũ. morit᷑. ł inde maxentiꝰ romȩ uelut ty¬
rannꝰ habebat᷑. adult̾ia impudent̾ agens:
& uiros earũ occidens. Quẽ uolens constã¬
tinꝰ oppͥmẽ. ac romanos acladib lib̾are. co¬
gitabat quẽ inbello dm̃ hab̾et auxilio sci¬
ens nichil ꝓdeẽ dõs qͦs diocletianꝰ uen̾aba¬
tur. ce qͥa p̾otiꝰ pat̾ eiꝰ paganoꝵ contẽpta re¬
ligione felicit̾ adduxisset.
N hisgͥ sollicitudinib constitut᷑: in somno
collocatũ. Mirantiq uisionẽ: astitert̃ an¬
głi dicentes. O constantine: in hoc iunce.
fert᷑ autẽ ce ipsũ xp̃m apparuisse ei. signũ¬
q monstrasse crucis. ac p̾cepisse ut figam
similẽ face̾t. & in p̾lus auxiliũ hoc hab̾et.

Expanded text:
d facere nequivit. Post haec autem Tarso Ciliciae mortuus est. Porro Severus Romae contra Maxentium veniens, militum proditione peremptus est. Maximinus autem Galerius instituens Licinium Augustum, moritur. Proinde Maxentius Romae rannus habebatur, adulteria impudenter exercens, et earum viros occidens. Quem volens Constantinus opprimere et Romanos a cladibus liberare, cogitabat quem in bello Deum haberet auxilio, sciens nihil prodesse deos quos Diocletianus venerabatur, et quia potius ejus pater paganorum contempta religione feliciter advixisset. In his igitur sollicitudinibus constitutus, in somno collocatum, mirantique visionem astiterunt angeli dicentes: O Constantine, in hoc vince. Fertur autem et ipsum Christum apparuisse ei, signumque monstrasse crucis, ac praecepisse ut figuram similem faceret, et in praeliis auxilium hoc haberet,
Abbreviated transcription (Latin):
dentib ex pausset: dedisetq illud alteri
uehendũ. Cumq se de p̃lio subtraxisset. &e
iacła declinasset: subito ꝑcussus interut. ille
uͦ qͥ sacrũ suscepit tͦpheũ. multis se iacłantib
ꝑmansit illesus. Mirabilit̾ enĩ diuina regen¬
te uirtute. sagittȩ hostiũ figebant᷑ in signo.
autẽ neq aliũ uiquã huiꝰ signi ministrũ
ut solet inbello uulne̾ mortuũ: aut cladẽ
captiuitates ꝑpessum.
ong̾ssus gͥ cͥca pontẽ moluiũ uicit: in
flumine necato maxentio. Erat enĩ
diocletianꝰ salo ne defunctus ẽ¬

Expanded text:
dentibus expavisset, dedissetque illud alteri dentibus expavisset, dedissetque illud alteri vehendum, cumque se de praelio subtraxisset, et jacula declinasset, subito percussus interiit; ille vero qui sacrum suscepit tropaeum, multis se jaculantibus permansit illaesus. Mirabiliter enim divina regente virtute, sagittae hostium figebantur in signo; autem neque alium unquam hujus signi ministrum, ut solet, in bello vulnere mortuum, aut cladem captivitatis perpessum. ongressus ergo circa pontem Milvium vicit, in flumine necato Maxentio. Erat enim Diocletianus Salonae defunctus e
Abbreviated transcription (Latin):
tentia constitutã: clem̃tẽ enĩ ẽẽ dm̃. ce ue¬
niã tͥbuere delinquentib. si penitentiam
agentes studeant eã oꝑib roborare. Hȩc sa¬
ditos ex auro ce lapidib p̾ciosis. inuexillũ
crucis transformare signũ. qͦd labarũ uo¬
cabat᷑. Hoc enĩ signũ bellicũ int̾ alia p̾cio¬
sus erat: eo qͦd imꝑatorẽ p̾cedẽ & adorari
nũ p̃cipue reor nobilissimũ decus imꝑiz
romani insignũ mutasse crucis: ut frequẽ¬
ti uisione atq cura desuescent a pͥore more
subiecti. & eũ solũ arbitrarent᷑ dm̃ quẽ cole¬
ret imꝑator. uł qͦ duce atq auxiliatore u¬
teret᷑ adu̾sus hostes. Semꝑ enĩ ħ signũ ꝓpo¬
nebat᷑ ante ordines uniu̾sos: qͦd maxime la¬
borantib acieb inp̃lus adeẽ p̃cipiebat. Con¬
stituit itaq c̾tos signiferos qͥ meo laborarent.
qͦrũ opꝰ erat ut uicib humeris illud ueheren.
ce om̃s acies ita lustrarent. fert᷑ enĩ qͦd aliqñ
qͥdã ferens hoc signũ. repente hostib inua¬

Expanded text:
tentia constitutam; clementem enim esse Deum, et veniam tribuere delinquentibus, si poenitentiam agentes studeant eam operibus roborare. Haec saditos ex auro et lapidibus pretiosis in vexillum crucis transformare signum quod Labarum vocabatur. Hoc enim signum bellicum inter alia pretiosius erat, eo quod imnum reor nobilissimum decus imperii Romani in signum mutasse crucis, ut frequenti visione atque cura desuescerent a priore more subjecti, et eum solum arbitrarentur Deum, quem coleret imperator, et quo duce et auxiliatore uterentur adversus hostes. Semper enim hoc signum proponebatur ante ordines universos, quod maxime laborantibus aciebus in praeliis adesse praecipiebat. Constituit itaque certos signiferos, qui in eo laborarent, quorum opus erat ut vicibus humeris eum veherent, et omnes acies ita lustrarent. Fertur enim quod aliquando quidam ferens hoc signum repente hostibus inva
Abbreviated transcription (Latin):
in eccłias: cũ liciniꝰ fauorẽ quẽ in eos habu¬
erat ꝑmutasset. S neq ꝑ occidentẽ bella di¬
ci uł macedones &e hillirii uicent̃ in religi¬
one durabant: ꝓpt̾ constantinũ qͥ pͥnceps
erat in his partib romanoꝵ. Hiuic enĩ ui¬
ro &e alia qͥdẽ pluruna pꝰea ꝓuenisse ꝑcepimꝰ.¬
signũ qͦd ei diuinit᷑ ẽ ostensũ. Socrates.¬
Et qm̃ ad hȩc uenimꝰ: paulo latius aliqͥd
referamꝰ. Cum diocletianꝰ &e maximi¬
anũs herculiꝰ pͥuatam elegissent uitã: ce
maximꝰ galerius qͥ cũ eis imꝑauerat teneis
italiã duos cesares fecisset. maximianũ in
oriente. & in italia seuerũ: tẽ constantinus
in britannia patre mortuo ordinat᷑ im¬
ꝑator. pͥmo anno ducentesimȩ septuã¬
die iulii m̃sis. romȩ uͦ a p̾torianis militi

Expanded text:
e, cum Licinius favorem quem in eos habuerat permutasset. Sed neque per Occidentem Helladici, vel Macedones, et Illyrici licenter in religione durabant propter Constantinum, qui princeps erat in his partibus Romanorum . Huic enim viro et alia quidem plurima postea provenisse percepimsignum quod ei divinitus est ostensum. Et quoniam ad haec venimus, paulo latius aliquid referamus. Cum Diocletianus et Maximianus Herculius, privatam elegissent vitam, et Maximinus Galerius, qui cum eis imperaverat, tenens Italiam duos Caesares fecisset, Maximinum in Oriente, et in Italia Severum, tunc Constantinus in Britannia patre mortuo ordinatus imperator primo anno ducentesimae pdie Julii mensis, Romae vero a praetorianis
Abbreviated transcription (Latin):
umq iam opꝰ ñeẽt interp̃tȩ. s aꝑte im¬
ꝑatori monstratũ fuisset qͥd de deo
credere conueniret: mox die facta sacer¬
dotes xͥ conuocans. de dogmate consule-¬
signũ uͦ qͦd apparuerat ei dicebant tro¬
pheũ eẽ uictoriȩ adu̾sus infernũ. quã
uictoriã ascendens in cęlos egit xͦ crucifi¬
xus &e mortuus. & die t̾cia resurgens: se

Expanded text:
umque jam opus non esset interprete, sed aperte imperatori monstratum fuisset quid de Deo credere conveniret, mox die facta sacerdotes Christi convocans, de dogmate consuleSignum vero quod apparuerat ei, dicebant tropaeum esse victoriae adversus infernum, quam victoriam ascendens in coelos egit Christus, crucifixus et mortuus, et tertia die resurgens, se
Abbreviated transcription (Latin):
tare. iudicare simul &e agẽ. mͦ seorsũ. mͦ
cõmunit̾ quȩ st̃ agenda considare. nocti
nullus cͥca regalia constitut᷑. in laboribus
tuis cogat᷑ affligi. & nat᷑e ium faciat sõno
repugnans. Sic eqͥdem clemens & mansu
stos & iniustos pluere. & solẽ facẽ oriri. c ali¬
a simul iuidia recedente largiri. ꝑ mul¬
tã uͦ doctͥnã audio te etiã lapidũ scire na¬
turas. potestatesq radicũ effectꝰq curarũ
ñ min salomone dauid filio: magis autẽ
potiorẽ uirtutib. Iile siqͥdem factꝰ libidiniᷤ
seruus pietatẽ ñ custodiuit ad t̾minũ: quȩ¬

Expanded text:
tare, judicare simul et agere, modo seorsum, modo tare, judicare simul et agere, modo seorsum, modo communiter, quae sunt agenda considerare; noctrnam, ut nullus circa regalia constitutus in laboribus tuis cogatur affligi, et naturae vim faciat somno repugnans. Sic equidem clemens et mansujustos et injustos pluere, et solem facere oriri ; et alia simul invidia recedente largiri. Per multam vero doctrinam audio te etiam lapidum scire naturas potestatesque radicum, effectusque curarum non minus Salomone David filio; magis autem potior es virtutibus. Ille siquidem factus libidinis servus, pietatem non custodivit ad terminum, qu
Abbreviated transcription (Latin):
te gloriantes. in publica statua munera
conscͥpserunt. Aleuas autẽ ce dionisius ce
philippus. nequaquã animo partiores fu¬
ere cretensib. de suꝑbia se re publica phy¬
losophiaq iac tantib: qͥ uelocit̾ illoꝵ statu¬
am imitari potuerant. nͥ oꝑe fuissent mi¬
nores in munẽ. Seuerus autẽ cesar ꝓme¬
trico poemate ꝑu̾sũ uno aureo donais
appianũ: tantũ p̃buit de largitate mi¬
racłmn. ut aurea carmina appiani. hac te¬
nus apud plurimos nõĩent᷑. Hȩc dona
fuerunt olim amantiũ litt̾as & doctͥ¬
nã. Tu uͦ potentissime pͥncipũ in nullo
pͥorũ excellentia minor inueniris lar¬
gitatib tius circa dictiones exhibitas.
s mͥ uidis ñ incongrue talia face̾. Nã
cũ om̃s uirtutib euiceris. studiose ad
crem̃tũ semꝑ quȩ tua sunt euehis. Qm̃¬
hystoriam rerũ olim gestarũ apud ro
sti. Aiunt enĩ ꝑ diem te qͥdẽ exerceri ar¬
mis &e corꝑe. subiectorũq negocia discep¬

Expanded text:
te gloriantes, in publica statua munera te gloriantes, in publica statua munera conscripserunt. Alevadae autem, et Dionysius, et Philippus nequaquam animo parciores fuere Cretensibus, de superba se republica philosophiaque jactantibus; qui velociter illorum statuam imitari potuerant, nisi opere fuissent minores in munere. Severus autem pro metrico poemate per versum uno aureo donans Oppianum, tantum praebuit de largitate miraculum, ut aurea carmina Oppiani hactenus apud plurimos nominentur. Haec dona fuerunt olim amantium litteras et doctrinam. Tu vero, potentissime principum, nullo priorum excellentia minor inveniris, largitatibus tuis circa dictiones exhibitis. Sed mihi videris non incongrue talia facere. Nam cum omnes virtutibus 205 eviceris, studiose ad crementum semper quae tua sunt evehis, quoniam rerum olim gestarum apud Romsti. Aiunt etenim te per diem quidem exerceri armis et corpore, subjectorumque negotia discep
Abbreviated transcription (Latin):
circuncdari: pietatẽ tͥ & clem̃tiam intͥnsecuᷤᷤ
semꝑ enutriunt. Unde conscͥptores ce p̃fecti
ac reliqͥ subiectoꝵ circa te tuosq elaborant
ac tus. Decertator autẽ positus uidexq libro¬
rũ. ñ camerato eloqͥo caꝑis. aut qualibet fi¬
gura furtũ pateris ueritatis. s ꝑfecte meti¬
ris utrũq sermonẽ ꝓpriũ aptans causȩ. figu¬
rã qͦ dictionis: ce partes. & ordinẽ. & con¬
gruentiã. & eloquiũ. & compositionem. &
collectiones. & sensũ. & hystoriã ꝓfunde dis¬
cutiens. compensans autẽ recitantib &
tuo iudicio. & fauorib oportunis. nec non
aureis unaginib. & positione symulachroꝵ
&e donis. & donorib uniu̾sis. Qualẽ uͦ te
circa recitantes p̾bes. tales dudũ fueruit
aut philippꝰ macedo circa theopompiũ hy¬
storiographũ. aut seuerus cesar circa appi¬
nẽq narrauit. Crete siquidẽ mille non¬
tes: & tanquã de excellentissima largita¬

Expanded text:
signum circumdari, pietatem tibi et clementiam intrinsecus signum circumdari, pietatem tibi et clementiam intrinsecus semper enutriunt. Unde conscriptores, et praefecti, ac reliqui subjectorum circa te tuosque laborant actus. Disceptator autem positus judexque librorum, non camerato eloquio caperis, aut qualibet figura furtum pateris veritatis; sed perfecte metiris utrumque, sermonem proprium aptans causae: figuram quoque dictionis, et partes, et ordinem, et congruentiam, et eloquium, et compositionem, et collectiones, et sensum, et historiam profunde discutiens. Compensas autem recitantibus et tuo judicio, et favoribus opportunis, nec non aureis imaginibus, et positione simulacrorum, et donis, et honoribus universis. Qualem vero te circa recitantes praebes, tales dudum fuerunt aut Philippus Macedo circa Theopompum historiographum; aut Severus Caesar circa Oppinemque narravit. Cretae siquidem mille nuco, et tanquam de excellentissima largita
Abbreviated transcription (Latin):
purpurã atq coronã.
&e his similia p̃parer.
librorũ uͦ habentes
intentõnẽ circa
qͣsdam fabulas oc¬
cupati conscͥptõ¬
nes agent. quȩ audientiũ corda mulcent:
porro bella sectantes ut sagitam oportune
dirigent: bestiã ꝓsternent. lanceã bene ia¬
cularent᷑. aut equũ decent̾ ascendẽnt. Pre¬
sentabant᷑ enĩ singłi regalib eoꝵ: studen¬
tes reb illis quȩ forent gratissim e dñatui
Auus itaq lapides p̾ciosos difficile comꝑtos
offerebat. alt̾ tincturã purpura clariorem.
plurimi poematha. aut du̾sas conscͥptõnes
insinuabant. alius bona cingła. aut opti
imꝑialis putabat᷑ huiꝰ popularis uirtutis
pars illa ad quã tunc amantis intentõ de¬
natꝰ imꝑii: nulli studiose quodamͦ sermo
fuit. S tu o potentissime theodosi. ut cõ¬
plexiue dicam: cunctã suꝑasti dõ uuante
uirtutẽ. Purpura siqͥdem ce corona qua ui¬
deris ꝓpt̾ insipientes. qͥa signũ ẽ maiestatis

Expanded text:
purpuram atque coronam, et his similia praepararent; librorum vero habentes intentionem, circa quasdam fabulas occupati, conscriptiones agerent, quae audientium corda mulcerent: porro bella sectantes, ut sagittam opportune dirigerent, bestiam prosternerent, lanceam bene jacularentur, aut equum decenter ascenderent. Praesentabant enim singuli regalibus eorum, studentes rebus illis quae forent gratissima dominanti. Alius itaque lapides pretiosos difficile compertos offerebat; alter tincturam purpuream; clariora plurimi poemata aut diversas conscriptiones insinuabant; alius bona cingula, aut optimimperialis putabatur hujus popularis virtutis pars illa ad quam tunc amantis intentio demperii ornatus, nulli studiose quodammodo sermo fuit. Sed tu, o potentissime Theodosi, ut complexive dicam, cunctam superasti, Deo juvante, virtutem. Purpura siquidem et corona qua videris propter inspicientes quia est majestatis
Abbreviated transcription (Latin):
sules eccłiarũ. singłi de qͥb studebant suis cõ¬
sectatorib sceͥbebant. & ꝑ concilia congͥgati
decernebant q̃ uellent: ce sibi contͣria sapi¬
entes ꝑ abstinentiã sepe dãpnabant. & ꝑ¬
tute flectebant. & sibimet unanimes faci¬
ebant: ut eoꝵ consensu recte colere puta¬
rent᷑. Alii siqͥdẽ istis. alii uͦ facientes illis: col
rũ. & eas sibi contͣrias reliquerunt. Porro
nobis difficile ualde fuit: ut inueniremꝰ
e cura ueritatis habenda ẽ. ꝓpt̾ hystoriȩ
puritatẽ. necessariũ mͥ uisũ ẽ: cẽ litteras
huiꝰmodi ut fuit possibile ꝑscrutari. Sigͥ
&ẽ seditõnes eccłiasticas int̾ alt̾utros gestas
explanauero: ñ gͣue aut male uoluntatis
eẽ uideat᷑. Primo nãq sicuti dictũ ẽ conseͥ¬
ptorẽ omia decet u̾itati p᷑ponẽ: deinde do

Expanded text:
aesules Ecclesiarum, singuli de quibus studebant suis conaesules Ecclesiarum, singuli de quibus studebant suis consectatoribus scribebant, et per concilia congregati decernebant quae vellent; et sibi contraria sapientes, per absentiam se saepe damnabant; etute flectebant, et sibimet unanimes faciebant, ut eorum consensu recta colere putarentur. Alii siquidem istis, alii vero faventes illis, collrum, et eas sibi contrarias reliquerunt. Porro nobis difficile valde fuit ut inveniremus a cura veritatis habenda est, propter historiae puritatem, necessarium mihi visum est etiam litteras hujusmodi, ut fuit 207 possibile, perscrutari. Si igitur etiam seditiones ecclesiasticas inter alterutros gestas explanavero, non grave aut malae voluntatis esse videatur. Primo namque, sicut dictum est, conscriptorem omnia dece
Abbreviated transcription (Latin):
templantib eas audiui. tã in nr̃am quã
ante nram gena̾tionẽ gestas: cet̾oꝵ uͦ ex
planabo noticiam ex legib positis causa
religionis. ce ex concilus ꝑtemꝑa constitu¬
tis. ac nouitatib factis. & imꝑialib atq sa¬
cerdotũ epłis. quarũ aliȩ qͥdem hactenus
in palacus eccłisq custodiunt᷑: aliȩ uͦ pas¬
sim apud diligentes inueniunt᷑. quarũdã
approbaui ꝓpt̾ magnitudinẽ lectionis: ut
sensus earũ breuit᷑ indicet᷑. nͥ forte quedã
uenire possint indubiũ. ꝓ quib apud mul¬
tos ẽ diu̾sa sententia. Tunc enĩ si quãlibce
scͥpturã inuenire potuero: ꝓpt̾ ꝓbatõnẽ ue¬
ritatis eã ponẽ ñ omitto. Unde autẽ nullus
ignorantiȩ accuset m̃dacem eẽ conscͥptõne
contͣrias legendo forsitan epłas: sciendũ ẽ
qm̃ occasione dogniatis arriani. ce eoꝵ qͥ
postea st̃ oborti discordantes int̾ alt̾utros p̃¬

Expanded text:
templantibus eas audivi, tam in nostra quam templantibus eas audivi, tam in nostra quam ante nostram generationem gestas. Caeterorum vero explanabo notitiam ex legibus positis causa religionis, et ex conciliis per tempora constitutis, ac novitatibus factis, et imperialibus, atque sacerdotum epistolis, quarum aliae quidem hactenus in palatiis ecclesiisque custodiuntur, aliae vero passim apud diligentes inveniuntur. Quarumdamapprobavi propter magnitudinem lectionis, ut sensus earum breviter indicetur: nisi forte quaedam venire possint in dubium, pro quibus apud multos est diversa sententia. Tunc enim, si quamlibet scripturam invenire potuero, propter probationem veritatis eam ponere non omitto. Ut autem nullus ignoratione rerum accuset mendacem esse conscriptionem, contrarias legendo forsan epistolas, sciendum est quoniam occasione dogmatis Ariani et eorum qui postea sunt oborti, discordantes inter alterutros. Pr
Abbreviated transcription (Latin):
anta gͦ diuina atq mirabili mutati¬
one in orbẽ t̾rarum facta. ita ut et
pͥor religio &e leges patͥȩ sꝑne̾ntur: crude¬
le nimis erat. calidoniũ quidẽ aprũ. &e
marathoniũ taurũ. &e alia similia ꝑ pro¬
uincias ce ciuitates facta. aut fabulis di¬
uulgata. tanto nobilitare studio. ut młti
grecoꝵ & ꝓbatissimi conscͥptores. cͥca talia
laborassent. scͥbendi habentes ingeniũ. me
m̃to rei huiꝰ ñ ab hominib instituto con¬
scͥptor. qͦdq inopinabilit̾ apparebit ñ in¬
ops dõ. Nisus sũ enĩ pͥmo qͥdẽ hoc opꝰ ab ori¬
gine mundi digerẽ: s considans qm̃ ce alii
talia fecert̃ usq ad tempꝰ suũ. idest clem̃s
ce eiesippus uiri sapientissimi successionẽ
sequentes apłorũ. affricanꝰq conscͥptor. ce
eusebuis cognonune pamphili: uir indi¬
uinis scͥpt᷑is ce g̾coꝵ poetis atq recthorib ꝑ¬
scrutator eruditissimꝰ: tẽ ego quecq in eccle¬
causas quib int̾sui. & ab scientib aut con¬

Expanded text:
anta ergo divina atque mirabili mutatione in orbe terrarum facta, ita ut et prior religio, et leges patriae spernerentur, crudele nimis erat Calydonium quidem aprum, et Marathonium taurum, et alia his similia per provincias et civitates facta, aut fabulis divulgata, tanto nobilitari studio, ut multi Graecorum et probatissimi conscriptores circa talia laborassent, scribendi habentes ingenium: me mento rei hujus non ab hominibus instituto, conscriptor quoque inopinabiliter apparebit non inops Deo. Nisus sum etenim primo quidem hoc opus ab origine talia fecerunt usque ad tempus suum, id est, Clemens et Egesippus sapientissimi, successionem sequentes apostolorum, Africanusque conscriptor, et Eusebius cognomine Pamphili, vir in divinis Scripturis et Graecorum poetis atque rhetoribus perscrutator eruditissimus: tunc ego quaecunque in Ecclecausas quibus interfui, et a scientibus aut con
Abbreviated transcription (Latin):
uellem si tñ deceret ea sola conscb̾e quȩ ad
meã uidebant᷑ noticiã ꝑuenisse de eccłia in
romano imꝑio constituta placuit. tñ qͦn¬
tũ ualuero ut apud ꝑsas cẽ &e barbaros q̃
sunt gesta de religione conscͥbam. Non aut̃
absurdũ erit hystorie eccłiasticȩ. si in hoc
oꝑe etiã illi referant᷑: qͥ quondã patres ce p̃¬
ceptores fuere monachorũ. aut qͥ pꝰ eos ꝑsuc-¬
cessiones utiles uisi sunt sic̃ auduimꝰ atq
ꝓbabiles. Non enĩ aut nos ingrati eẽ ui¬
debim᷑. tacit᷑nitati tradentes uirtutẽ eoꝵ.
aut ali exortes ert̃ huiꝰ hystoriȩ qͥ tante phi¬
losophiȩ exempla reliquert: qͥb utentes pos¬
teri. beatissimo ce felicissimo fine potient᷑.S
hec qͥdẽ sermo ꝓcedens: ut potuerit obser-¬
uabit. Conu̾tar nc̃ ad narratõnẽ rerũ: coo¬
ꝑatorẽ inuocans diñ. Hic enĩ habebit p̾sens
scͥptura pͥncipium

Expanded text:
eret  ed., deceret, ea sola conscribere quae ad meam videbantur notitiam pervenisse de Ecclesia in Romano imperio constituta placuit tamen, quantum valuero, ut etiam apud Persas et Barbaros quae sunt gesta de religione conscribam. Non autem absurdum erit ab historia ecclesiastica, si in hoc opere etiam illi referantur qui quondam patres et praeceptores fuerunt monachorum, aut qui post eos per successiones utiles visi sunt, sicut audivimus atque probavimus. Non enim aut nos ingrati esse videbimur, taciturnitati tradentes virtutem eorum; aut illi exsortes erunt hujus historiae qui tantae philosophiae exempla reliquerunt, quibus utentes posteri, beatissimo et felicissimo fine potientur. Sed haec quidem sermo procedens, ut potuerit observabit. Convertar nunc ad narrationem rerum, cooperatorem invocans Deum. Hinc enim habebit praesens scriptura principium
Abbreviated transcription (Latin):
nũ cͥca finẽ scłi p̃sentis hoĩes om̃s resurgart.
&e immortales existant. alii qͥdẽ ad p̃mia re¬
rũ qͥb bene uixert: alii ad supplicia eo qͦd
abeis mala sint gesta. ẽẽ tam̃ cẽ indelictis
quȩ cõmittunt᷑. hic occasionẽ salutis puri¬
ficatõnẽq peccati: ñdũ iniciatis qͥdẽ bap.¬
tisiatis adoptõnẽ scdm legẽ eccłiasticã.¬

Expanded text:
num circa finem saeculi praesentis, omnes homines resurgant, et immortales existant: alii quidem ad praemia rerum, quibus bene vixerunt; alii ad supplicia, eo quod ab eis mala sint gesta. Esse tamen etiam in delictis quae committuntur hic occasionem salutis purificationemque peccati: nondum initiatis quidem baptismatis adeptionem secundum ecclesiastica
Abbreviated transcription (Latin):
autẽ hoc dixisset. &̃ ipse medius transcu¬
currit. innullo tñ contͣdicens credenti¬
b meũ. pociusq consentiens. Hȩc gͥ co¬
gitanti mͥ digne mirabile uisũ ẽ. hebre¬
os etiã ante alios homines ad xͥanitatẽ ñ
potuisse conũti. Nã licet sibilla & alia res¬
ponsa apud gentiles ea quȩ inxͦ uent᷑a

Expanded text:
autem hoc dixisset, etiam medius ipse transcurrit: in nullo tamen contradicens credentibus in eum, potiusque consentiens. Haec igitur cogitanti mihi digne mirabile visum est Hebraeos etiam ante alios homines ad Christianitatem non potuisse converti. Nam licet Sibylla et alia responsa apud gentiles ea quae in Christo
Abbreviated transcription (Latin):
ueluti siqͥs melodiȩ compositor ꝓpt̾ ut ilita¬
tẽ ꝑegͥni somi alias cordas plectro discur¬
rat: aut suꝑ eas quȩ sunt adiciat alias.
Hebrei siqͥdẽ plurib & manifestiorib ꝓ¬
uenti quã greci. S neq hoc extͣ ratõnem
uidebit᷑. cũ ex alus gentib tantũ ȩccłia
raclis nasci mutatõnes in duinis maxi¬
nusq negociis. deinde qͥa ñ fortuitis uirtu¬
tib p̾sulũ eiꝰ abinicio desꝑata reppit᷑ eẽ re¬
ligio. Nã licet linguã ad elocutionem
aut pulcͥtudinẽ sermonis disertã ñ ha¬
buerint: neq u̾bis aut ꝓbationib philo¬
sophicis ut̾entur ad suadendũ. tam̃ ñ
ob hoc minꝰ studiũ fuit eis s exuti sub̃ris
& bona ꝓpͥa contempnentes atq nudati.
&e ueluti in aliis corꝑib plurima pessimaq
tornĩta suscipientes. & neq ciuitatũ ppli
submissi. neq udicũ blandim̃tis illiciti.
neq t̾rorib forte ꝑͣt̾riti. clarũ fecert̃ uniu̾¬
sis: quĩ ꝓ maximis p̃mus huiꝰmodi certa

Expanded text:
veluti si quis melodiae compositor, propter utilitatem peregrini soni alias chordas plectro discurrat, aut super eas quae sunt alias adjiciat. Hebraei siquidem pluribus et manifestioribus pventi quam Graeci. Sed neque hoc extra rationem videbitur, cur ex aliis gentibraculis nasci mutationes in divinis maximisque negotiis; deinde quia non fortuitis virtutibus praesulum ejus ab initio desperata reperitur esse religio. Nam licet linguam ad elocutionem aut pulchritudinem sermonis disertam non habuerint, neque verbis aut probationibus philosophicis uterentur, ad suadendum tamen non ob hoc minus studium fuit eis; sed exuti subs bona propria contemnentes atque nudati, et velut in aliis corporibus plurima pessimaque tormenta suscipientes, et neque civitatum populis submissi, neque judicum blandimentis illecti, neque terroribus forte deterriti, clarum fecerunt universis quoniam pro maxim
Abbreviated transcription (Latin):
pͥmꝰ ce scd̃s thomus ea quȩ sub constantino
uiliano consobͥno filioꝵ maximni constan¬
tini. & a iouiano. necñ &e ualentiniano
ce ualente gesta noscunt᷑. Septimꝰ autẽ
&e octauus nob̾ aꝑiet thom̃ quȩ sub grati¬
ano & ualentiniano frib acta st̃: usꝙad
tẽꝑa imꝑi iocundissimi aui tui theodo¬
sui. qñ scilicet ur̃ clem̃tissime pͥncipũ sacͣti¬
ssimꝰ pat̾ archadiꝰ pat̾no succedens imꝑio.
una cũ piissimo patruo tuo honorio ro¬
manũ orbẽ gubernare sortitus ẽ. Nonũ
caui. quẽ ds sempit̾ne custodiat: mag¬
nanimitate in conu̾tibili hostib p̾ualen¬
tẽ. ce habentẽ sub pedib uniu̾sos. & ad
filioꝵ filios piũ imꝑiũ dirigentẽ. annu¬
ente .xͦ. cũ qͦ xp̃o dõ & patͥ gła: una cũ scõ

Expanded text:
no b Juliano consobrino filiorum maximi Constantini, et Joviniano, nec non Valentiniano et Valente gesta noscuntur. Septimus et octavus nobis aperiet tomus quae sub Gratiano et Valentiniano fratribus acta sunt usque ad tempora imperii jucundissimi avi tui Theodosii: quando scilicet vester, clementissime principum, sacratissimus pater Arcadius paterno succedens imperio, una cum piissimo patruo tuo Honorio Romanum orbem gubernare sortitus est. Nonum cavi, quem Deus sempiterne custodiat magnanimitate incovertibili hostibus praevalentem, et habentem sub pedibus universos, et ad filiorum filios pium imperium dirigentem, annuent
Abbreviated transcription (Latin):
uidet᷑ tuis uirtutib suꝑatũ etiã alexan¬
drũ. de qͦ narrat᷑ ab his qui oꝑa illuis admi¬
rant᷑: qͥa ei dũ ꝑ inaquosa loca ꝓꝑaret cum
macedonib. diligens qͥdã miles aquã inue¬
niens. hausit & optulit. Iule uͦ ñ bibit: sed
corpꝰ infudit. Ut gͦ absolute dicat᷑. omĩũ
scdm homerũ. Alios ce enĩ reges nichil dig¬
nũ habuisse cõꝑimꝰ.: alios autẽ ornasse una.
aut duab reb imꝑiũ. tu autẽ o serenissime
õs simul uirtutes amplectens. uniui̾sos dinoᷤ¬
ceris euicisse. pietate. clem̃tia. fortitudine.
castitate. uisticia. largitate. atq magnanimi¬
tate. dignitate imꝑiali conueniente. Sine
oꝵ. tuũ cuncti głant᷑ imꝑiũ: res studiosas cũ
delectatõne subiec tos p̃cepisse docẽ fauoremq
ce reuẽntiã cͥca tuũ amorẽ. & cõmunẽ utili

Expanded text:
videtur tuis virtutibus superatum etiam Alexanvidetur tuis virtutibus superatum etiam Alexandrum, de quo narratur ab eis qui opera illius admirantur, quia ei, dum per inaquosa loca properaret cum Macedonibus, diligens quidam miles aquam inveniens, hausit et obtulit ei; ille vero non bibit, sed corpus infudit. Ut ergo absolute dicatur, omnium secundum Homerum. Alios etenim reges nihil dignum habuisse comperimus; alios autem ornasse una aut duabus rebus imperium. Tu autem, o serenissime, omnes simul virtutes amplectens, universos dignosceris evicisse pietate, clementia, fortitudine, castitate, justitia, largitate, atque magnanimitate dignitati imperiali conveniente. Sine m, tuum cuncti gloriantur imperium. Res studiosas cum delectatione subjectos praecipis edoceri; favoremque et reverentiam circa tuum amorem et communem util
Abbreviated transcription (Latin):
uidis ñ solũ hominib iuste. s cẽ corꝑis &e
aĩȩ passionib imꝑare. Si autẽ oportet et
hoc dici. audio te etiã tociꝰ cibi uł poculi
desidaeria suꝑare: ce neq poma dulcia ne¬
q aliud qͥcqua speciosũ appetẽ. nͥ quantũ
ad tac tũ conuenit: & solũm sapori congru¬
estũ & frigꝰ ferre consuet᷑: cotidianis ia ex¬
ercitatõnib iã ipsã continentiȩ putaris
putaris hab̾e naturã. Dudũ siqͥdẽ in pon¬
to ciuitatẽ eracliã ab hercule noĩatam ui
ebas iter. Sole uͦ cͥca diẽ mecdiã uehem̃t̃ u¬
rente: uidens te qͥdã iter agentiũ sudore
multo simul ce puluẽ squalentẽ. qͣsi p̃sta¬
t᷑us occurrens. obtulit tͥ pocłm ualde ꝑspi¬
cuũ. & uelud radus emicans: suauissimũ
mens. laudasti qͥ dẽ ꝓsua magnanimitate ui¬
rũ: &e largitate pͥncipali pꝰ paululũ cumula¬
sti. s cunctis militib ad illius pocłi clarita¬
ens ut qͥ uellet utẽtur eo. Unde inibi iuste

Expanded text:
videris non solum hominibus juste, sed etiam corporis et animae passionibus imperare. Si autem oportet et hoc dici, audio te etiam totius cibi vel poculi desideria superare; et neque poma dulcia, neque aliud quidquam speciosum appetere, nisi quantum ad tactum convenit, et solummodo sapori congruestum et frigus ferre consuetus, quotidianis exercitationibus jam ipsam continentiae putaris habere naturam. Dudum siquidem in Ponto civitatem Heracleam ab Hercule nominatam viebas iter. Sole vero circa diem medium vehementer urente, videns te quidam iter agentium sudore multo simul et pulvere squalentem, quasi praestaturus occurrens, obtulit tibi poculum valde perspicuum, et velut radiis emicantem, suavissimum mens, laudasti quidem pro sua magnanimitate virum, et largitate principali post paululum cumulasti; sed cunctis militibus ad illius poculi claritaens ut quo vellet uteretur eo. Unde mihi juste