comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nauerunt cum iħiu mille annis. reliqui eorum
non uixerunt : donec fini antur mille anni.
Haec resurrectio prima est: beatus & sanctus
qui hab& in hac prima resurrectione partem:
in istis: secunda mors non hab& potestactem: sed
derunt sacerdotes dĩ &xp̃i. & regnabltͣ cumeo
mille annis.: Qui ꝓpter haec huius libri ũba
primam resurrectionem futuram suspicati sunt
corporalem : interc&era maxime numero an¬
norum mille ꝑmoti sunt: tamquam oporter&
in sc̃ĩs. eomodo uelut tanti temporis fieri sab

Expanded text:
nauerunt cum Iesu mille annis; reliqui eorum nauerunt cum Iesu mille annis; reliqui eorum non uixerunt, donec finiantur mille anni. haec resurrectio prima est.J Beatus et sanctus est, qui habet in hac prima resurrectione partem: in istis secunda mors non habet potestatem, sed erunt sacerdotes dei et Christi et regnabunt cum eo mprimam resurrectionem futuram suspicati sunt corporalem, inter cetera maxime numero annorum mille permoti sunt, tamquam oporteret in sanctis in eo modo uelut tanti temporis fieri sab
Abbreviated transcription (Latin):
ui dicium: alios mittit insecundam mortem: ali¬
os in eam uitam: quȩ non hab& mortem¬
nes euangelista: in libro quidicitur apo calyp¬
sis: eo modo locutus est: utearum prima. aqui¬
bus dam nostris non intellecta: insuꝑ &i am
inquas dam ridiculas fabulas uerter&ur.
At quippe in libro memorato io hannes a¬
postolus. Et uidi angelum descendentem de
cęlo habentem clauem abyssi & catenam
in manu sua & tenuit draconem illum serpen¬
tem antiquum qui cognominatus est di apo¬
lus & satanas: & alligauit illum mille
annis: & misit illum in abyssum & clausit
& signauit suꝑ eum: utnon se ducer& iam gen¬
tes : donec finiantur mille anni: post haec
oport& eum solui breui tempore. Etuidi se¬
des. & sedentes suꝑ eas: & iuidicium datum est.
& animȩ occisorum ꝓpter testi monium iħu¬
& ꝓpter uerbum dĩ: & si qui non ad orauerunt
bestiam nec imaginem eius: neque ac ceperunt
inscriptionem in fronte. aut in manusua. & reg¬

Expanded text:
iudicium alios mittit in secundam mortem, aliiudicium alios mittit in secundam mortem, alios in eam uitam, quae non habet mortemnes euangelista in libro, qui dicitur Apocalypsis, eo modo locutus est, ut earum prima a quibusdam nostris non intellecta insuper etiam in quasdam ridiculas fabulas uerteretur. ait quippe in libro. memorato Iohannes apostolus: et uidi angelum descendentem de caelo, habentem clauem abyssi et catenam in manu sua. et tenuit draconem illum serpentem antiquum, qui cognominatus est diabolus . et satanas. alligauit illum mille annis et misit illum in abyssum; et elusit et signauit super eum, ut non seduceret iam gentes, donec finiantur mille anni; post haec oportet eum solui breui tempore. Et uidi sedes et sedentes super eas, et iudicium datum est. Et animae occisorum propter testimonium Iet propter uerbum dei, et si qui non adorauerunt bestiam nec imaginem eius, neque acceperunt scriptionem in fronte aut in manu sua, et reg
Abbreviated transcription (Latin):
pos sent audire: & demonumentis. resur gente
carne ꝓcedere. i Quare aut̃ non om̃s uiuent: in eo
quod sequitur doc&. Quibona inquit fecerunt.
in resur rectionem uitȩ : hi sunt quiuiuent: Quiue¬
ro malaegerunt : in resurrectionem uidicii. hi sunt
qui non uiuent: qui a secunda morte morientur.
Mala quippe egerunt: qͣm maleuixerunt: malae
aut uixerunt qui a in prima quaenunc est anima¬
rum resurrectione non reuixerunt: aut in co quo
reuixerant : non infinem usque manserunt. Sicut ergo
duȩ sunt regenerationes. dequibus iam supra locu
tus sum : una secundum fidem quȩ nunc fit ꝑbap¬
tis mum: alia secundum carnem: quȩ fi& in eius
incorruptione atque in mortalitate. ꝑ iudi¬
cium magnum atque nouissimum: Ita sunt
& resurrectiones duae.: Vna prima. & nunc
est &animarum est: quȩ uenire non ꝑmit¬
tit in mortem secundam: Alia secunda: quae
non nunc. sed in seculi fine futura est: nec ani¬
marum sed corporum est: quae ꝑultimum

Expanded text:
possent audire et de monumentis resurgente possent audire et de monumentis resurgente carne procedere.. quare autem non omnes uiuent, in eo quod sequitur docet: qui bona, inquit, fecerunt, in resurrectionem uitae, hi sunt qui uiuunt, qui uero mala egerunt, in resurrectionem iudicii, hi sunt qui non uiuent, quia secunda morte morientur. mala quippe egerunt, quoniam male uixerunt; male autem uixerunt, quia in prima quae nunc est animarum resurrectione non reuixerunt aut in eo quod reuixerunt non in finem usque manserunt. sicut ergo duae sunt regenerationes, de quibus iam supra loctus sum, una secundum fidem, quae nunc fit per Baptismum; alia secundum carnem, quae fiet in ejus incorruptione atque immortalitate per judicium magnum atque novissimum: ita sunt et resurrectiones duae: una prima et nunc est et animarum est, quae uenire non permittit in mortem secundam; alia secunda, quae non nunc, sed in saeculi fine futura est, nec animarum, sed corporum est, quae per ultimum
Abbreviated transcription (Latin):
& iniudicium nonuenit: sed transit a
morte inuitam: id est pertinendo ad
primam resurrectionem: quanunc
transitur amorte aduitam: In
dam nationem nonueni& quam sig¬
nificauit appellatione iudicii
Sicut &iam in hoc loco ubi art qui
male egerunt: In resurrectionem iudi¬
cii: Idest damnationis : Resurgat :¬
ergo inprima qui non uult insecunda
resurrectione damnari: Uenit enĩ
hora & nunc est quando mortui. au¬
dient uocem filii dĩ: & qui audie¬
rint uiuent: Id est indamnatio¬
nem nonuenient: quae secunda
mors dicitur: Inquam mortem
post secundam quae corporum fu¬
tura est resurrectionem. praeci¬
pitabuntur. qui in prima quae
animarum est non resurgunt ⁊
Ueni& hora: ubi non ait. & nunc est.
quia infine erit saeculi: hoc est in
ultimo & maximo ludicio dei: quan
do omnes qui in monumentis sunt
dierint uiuent: Non enim omnes uiuent: ea ui¬
ta scilic& quae quõ beata est sola uita dicen¬
daest: Nam utique nonsine qualicumque uita

Expanded text:
et in iudicium non uenit, sed transiit a et in iudicium non uenit, sed transiit a morprimam resurrectionem, qua nunc transitur a morte ad uitam, in damnationem non ueniet, quam significauit appellatione indicii, sicut etiam hoc loco, ubi ait: qui male egerunt, in resurrectionem iudicii, id est damnationis. resurgat ergo in prima qui non uult in secunda resurrectione damnari. uenit enim hora et nunc est, quando mortui audient uocem filii dei, et qui audierint uiuent, id est in damnationem non uenient, quae secunda mors dicitur; in quam mortem post secundam quae corporum futura est resurrectionem praecipitabuntur qui in prima, quae animarum est, non resurgunt. ueniet enim hora - ubi non ait: "et nunc est", quia in fine erit saeculi, hoc est in ultimo et maximo iudicio dei — quando omnes, qui in monumentis sunt,dierint uiuent"; non enim omnes uiuent, ea uita scilicet, quae quoniam beata est, sola uita dicenda est. nam utique non sine qualicumque uita
Abbreviated transcription (Latin):
morte uiuificati : ad primam resur¬
rectionem quaenunc est pertinere
pos semus: Ad hanc enim primam
non pertinent : nisi quibeati erunt
in a & ernum: Ad secundam uero
dequa mox locuturus est: &beatos
pertinere docebit & miseros. ⁊¬
Ista est misericordiae: illa iudicui:
propter quod in psalmo scriptum est:
miseri cordiam &iudicium cantabo tibi
dñe: : De quo iudicio consequenter
adiunxit atque ait: Et potestatem
dedit ei &iudicium facere quia filius
hominis est: Nic ostendit quod in ea
carne ueni& iudicaturus. Inqua uene¬
rat iudicandus: hoc enim ait quonam
filius hominis est: Ac deinde sub iun¬
gens unde agimus: nolite inquit
mirari hoc quia ueni& hora in
qua omnes qui in monumentis sunt.
audient uocem eius & procedent:
quibona fecerunt In resurrectionem
uitae : qui uero mala egerunt. in re¬
surrectionem iudicii: Hoc est illud
iudicium quod paulo ante. sicut nunc.
prodamnatione posuerat dicens.
Qui uerbum meum audit &credit ei¬
quimisit me hab& uitam a &ernam:

Expanded text:
morte uiuificati, ad primam resurrectionem, quae nunc est, pertinere possimus. Ad hanc enim primam non pertinent, nisi qui beati erunt in aeternum; ad secundam uero, de qua mox locuturus est, et beatos pertinere docebit et miseros. Ista est misericordiae, illa iudicii. Propter quod in psalmo scriptum est: Misericordiam et iudicium cantabo tibi, Domine. De quo iudicio consequenter adiunxit adque ait: Et potestatem dedit ei iudicium facere, quia filius hominis est. Hic ostendit, quod in ea carne ueniet iudicaturus, in qua uenerat iudicandus. Ad hoc enim ait: Quoniam filius hominis est. Ac deinde subiungens unde agimus: Nolite, inquit, mirari hoc, quia ueniet hora, in qua omnes, qui in monumentis sunt, audient uocem eius et procedent, qui bona fecerunt, in resurrectionem uitae; qui uero mala egerunt, in resurrectionem iudicii. Hoc est illud iudicium, quod paulo ante, sicut nunc, pro damnatione posuerat dicens: Qui uerbum meum audit et credit eiqui m is it me, h a bet u ita m aeternam
Abbreviated transcription (Latin):
todiasua. Isto enim modo & regnum sancto¬
rum : & uinculum di aboli simulcessatura esse
significat : ut de inde ꝑsecutionis illius temp
nec ad scõrum regnum: nec ad custodiam sata¬
nȩ : quorum utrumque inmille annis est ꝑti¬
nere: sed suꝑ additum &extra conputandũ
esse creditur: cogemur fateri scõs in illa ꝑse¬
cutione regnaturos nonesse cum xp̃o. Sed quis
audi at tunc cum illo non regnatura suamem¬
bra. quando ei maxime atque fortissime cohe¬
rebunt : & quo tempore quanto erit acrior im¬
petus belli : tanto maior gloria noncedendi :
tanto densior corona martirii: Aut si ꝓptertri¬
bulationes quas passuri sunt. non dicendi sunt
regnaturi. consequens erit ut&iam superiorib
diebus in eisdem mille annis. qui cumque tribu¬
labantur sanctorum : eo ipsotempore tribulati¬
onis suȩ cumxp̃o non regnasse dicantur: ac ꝑ hoc
& illi quorum animas auctor libri huius uidisse
se scribit occisorum ꝓpter testimonium iħu &

Expanded text:
todia sua; isto enim modo et regnum sanctorum et uinculum diaboli simul cessatura esse significat, ut deinde persecutionis illius tempus nec ad sanctorum regnum nec ad custodiam satanae, quorum utrumque in mille annis est, pertinere, sed superadditum et extra conputandum esse credatur: cogemur fateri sanctos in illa persecutione regnaturos non esse cum Christo; sed quis audeat tunc cum illo non regnatura sua membra, quando ei maxime adque fortissime cohaerebunt, et quo tempore, quanto erit acrior inpetus belli, tanto maior gloria non cedendi, tanto densior corona martyrii? Aut si propter tribulationes, quas passuri sunt, non dicendi sunt regnaturi: consequens erit, ut etiam superioribus diebus in eisdem mille annis, quicumque tribulabantur sanctorum, eo ipso tempore tribulationis suae cum Christo non regnasse dicantur; ac per hoc et illi, quorum animas auctor libri huius uidisse se scribit occisorum propter testimonium Iesu et
Abbreviated transcription (Latin):
propopuli offerre peccatis .⁊ Nam &ipsa
uerba. tanti magistri & dñi nr̃i : uigi lanter in tu¬
enda sunt .: Non enim ait. Sidimiseritis pec¬
cata hominibus. & pater ur dimittet uobis
qualia cumq peccata: sed ait. Peccata ur̃a:
Cottidianam quippe orationem docebat.
&iustificatis utiq discipulis loquebatur.
Quid est ergo peccata ur̃a: nisi peccata: sine quib
nec uos eritis: qui iustificati & scĩficati estis.
Vbi ergo illi. quiꝑhanc orationem occasionem per¬
petrandorum cottidie scelerum quȩrunt.
dicunt dnm significasse etiam Magna peccata
quõ nondixit. Dimittet uobis parua: sed pec¬
cata ur̃a : ibi nos considerantes. qualibus loque¬
batur . Etaudientes dictum: peccata ur̃a. nihil
aliud debemus existimare. quam parua : quõ
talium iam nonerant magna.⁊ Uerum tamen
non ipsa magna : a quib omnino mutatis in melius
moribus recedendum est : dimiituntur orantibus
sine quibus non est &iam uita iustorum: aliter
desinant. nullam indulgentiam consequntur

Expanded text:
pro populi offerre peccatis. Nam et ipsa uerba tanti magistri et Domini nostri uigilanter intuenda sunt. Non enim ait: Si dimiseritis peccata hominibus, et Pater uester dimittet uobis qualiacumque peccata\', sed ait: Peccata uestra. Cottidianam quippe orationem docebat et iustificatis utique discipulis loquebatur. Quid est ergo : Peccata uestra nisi \'peccata sine quibus nec uos eritis, qui iustificati et sanctificati estis\'? Ubi ergo illi, qui per hanc orationem occasionem perpetrandorum cottidie scelerum quaerunt, dicunt Dominum significasse etiam magna peccata, quoniam non dixit: \'Dimittet uobis parua\\ sed peccata uestra: ibi nos considerantes qualibus loquebatur et audientes dictum peccata uestra nihil aliud debemus existimare quam parua, quoniam talium iam non erant magna. Verum tamen nec ipsa magna, a quibus omnino mutatis in melius moribus recedendum est, dimittuntur orantibus,sine quibus non est etiam uita iustorum, aliter desinant, nullam indulgentiam consequuntur.
Abbreviated transcription (Latin):
ia cobus apostolus ait: Iuditium futurum sine
miseri cordia. illi quinon feccit miseri cordiam ⁊
U enire quippe debet inmentem etiam seruus¬
ille: cui debitori dñs relax auit decemmilia
talentorum : quȩ postea iussit utredderet.
quia ipse non misertus est conserui sui: qui ci
debebat centum denarios. In his ergo qui filu
sunt promissionis: &uasa miseri cordiae: ualet

Expanded text:
Iacobus apostolus ait, iudicium futurum sine misericordia illi qui non fecit misericordiam. uenire quippe debet in mentem ille seruus, cui debitori dominus eius relaxauit decem milia talentorum, quae postea iussit ut redderet, quia ipse non misertus est conserui sui, qui ei debebat centum denarios. in his ergo qui filii sunt promissionis et uasa misericordiae, ualet
Abbreviated transcription (Latin):
interiuentem dõ & non serui entem :
Quõ eccedies ueni & ardens sicut clibanus.
& concremabit eos: &erunt omnes alie¬
nigenȩ : & omnes facientes iniquitatem.
stipula & incendet illos dies qui ad ueni&.
dicit dñs omnipotens.: Et non dere¬
linquetur eorum radix neques armentum:
& ori&ur uobis timentibus nomen me¬
um sol iustitiȩ & sanitas in pennis eius:
& ex ibitis & ex ultabitis sicut uituli ex
uinculis resoluti : & concul cabitis iniquos:
& erunt cinis sub pedibus uris: indie in
quo ego facio dicit dns omnipotens:
Hic est qui dicitur dies iudicii dequo suo lo¬
co sids̃ uoluerit: loquemur uberius.
am malachiam: peridem tempus libe¬
rationis populi ex babilonica seruitute.
scripsit &iam es dras: quimagis rerum
gestarum scriptor est habitus quam pro¬
ph&a: sicuti est & liber qui appellatur
hester: cuius res gesta in laudem dei:
non longe ab his temporibus inuenitur.::

Expanded text:
eruientem Deo et non seruientem. Quoniam ecce dies uenit ardens sicut clibanus et concremabit eos, et erunt omnes alienigenae et omnes facientes iniquitatem stipula, et incendet illos dies, qui adueniet, dicitDominusomnipotens; et non derelinquetur eorum radix neque sarmentum. Et orietur uobis timentibus nomen meum sol iustitiae, et sanitas in pinnis eius; et exibitis et exultabitis sicut uituli ex uinculis resoluti; et conculcabitis iniquos, et erunt cinis sub pedibus uestris in die, in quo ego facio, dicit Dominus omnipotens. Hic est qui dicitur dies iudicii; de quo suo loco, si Deus uoluerit, loquemur uberius. am, Malachiam, per idem tempus liberationis populi ex Babylonica seruitute scripsit etiam Esdras, qui magis rerum gestarum scriptor est habitus quam propheta sicuti est et liber, qui appellatur Esther, cuius res gesta in laudem Dei non longe ab his temporibus inuenitur
Abbreviated transcription (Latin):
incertum bonum : quõ corda eorum cumqui¬
bus eam tenere uolumus : ignoramus: Et
si hodie nosse possemus : qualia cras futura
essent utique nesciremus Ouiporro inter
se amiciores solent esse uel debent quã
qui una &iam continentur domo. & tamen
quis inde securus est. cum tanta sȩpe ma¬
la ex eorum occultis insidus exstiterint.
tanto a mariora quanto pax dulcior fuit :
quaeuera putata est: cum astutissime fin¬
geretur : Propter quod omnium pectora

Expanded text:
incertum bonum, quoniam corda eomm, cum quiincertum bonum, quoniam corda eomm, cum quibus eam tenere uolumus, ignoramus, et si hodie nosse possemus qualia cras futura essent utique nesciremus. Qui porro inter se amiciores solent esse uel debent, quam qui una etiam continentur domo? Et tamen quis inde securus est, cum tanta saepe mala ex eorum occultis insidiis exstiterint, tanto amariora, quanto pax dulcior fuit, quae uera putata est, cum astutissime fingeretur? Propter quod omnium pectora
Abbreviated transcription (Latin):
uod autem socialem uitam uolunt esse sa¬
pientis: nos multo amplius ad probamus
Nam unde ista dĩ ciuitas dequa huius ope¬
ris ecce lam unde uicesimũ librum uersa¬
mus in manibus: uel inchoaretur exortu.
uel progrederetur excursu uel ad prehen¬
der& debitos fines si non ess& socialis uita
scõrum : Sed in huius mortalitatis aerumna:
quot & quantis malis ab und& humana socie¬
tas : quis enumerare ualeat : quis aestima¬
re sufficiat᷑ : Audiant apud cõmicos suos.
hominem cum sensu atque consensu omnium
hominum dicere: Duxi uxorem : quam ibi mi¬
seriamꝰ uidi: nati filii alia cura: Quiditidẽ
illa quae in amore uitia commemorat. idem
terentius: Iniuriȩ suspiciones. In imicitiae
bellum pax rursum : nonne res humanas
ubique impleuerunt : nonne &iam amicorũ
honestis amoribus plerumque contingunt :
Nonne his usque quaque plenae sunt res
humanȩ : ubi in iurias. suspiciones. in imiciti¬
as bellum : mala certa sentimus. pacem uero.

Expanded text:
Quod autem socialem uitam uolunt esse sapientis, nos multo amplius adprobamus. Nam unde ista Dei ciuitas, de qua huius operis ecce iam undeuicensimum librum uersamus in manibus, uel inchoaretur exortu uel progrederetur excursu uel adprehenderet debitos fines, si non esset socialis uita sanctorum? Sed in huius mortalitatis aerumna quot et quantis abundet malis humana societas, quis enumerare ualeat? quis aestimare sufficiat? Audiant aput comicos suos hominem cum sensu adque consensu omnium hominum dicere: Duxi uxorem; quam ibi miseriam uidi! Nati filii. Alia cura. Quid itidem illa, quae in amore uitia commemorat idem Terentius, <iniuriae suspiciones, inimicitiae bellum, pax rursum\': nonne res humanas ubique inpleuerunt? nonne et in amicorum honestis amoribus plerumque contingunt? nonne his usquequaque plenae sunt res humanae, ubi iniurias suspiciones, inimicitias bellum mala certa sentimus; pacem uero
Abbreviated transcription (Latin):
gibilium. in quib sunt omnes in uisibiles atq
in commutabiles rationes. rerum &iam uisibi¬
lium & mutabilium quae peripsam facta sunt.
quo ds̃ non aliquid nesciens fecit. quod ne¬
quod nec
de quo lib& homine artifice recte dici potest.:
Porro sisciens fecit omnia. ea utiq fecit quae
nouerat: ex quo occurrit animo. quid dam mi
ierum. quod iste mundus
nobis notus esse non poss& nisi esset. dõ aũt
nisi notus ess& esse non posset.: Quaecum
ita sint. nullo modo quidem secundum spati¬
um aliquod temporis prius erant sp̃s
illi tenebrȩ quos angelos dicimus:
sed simulut facti sunt. lux facti sunt. nonta¬
mentantum ita creati. ut quomodo essent &
quomodo uiuerent. sed &iam in luminati. ut sa¬
pienter beateq uiuerent. Ab hac inluminatio¬
ne auersi quidam angeli. non optinuerunt eccel¬
lentiam sapientis beataeq uitae. quae proculdu¬
bio nonnisi &erna est. &ernitatisq: suae certa
atq secura. sed rationalem uitam lic& insipi¬

Expanded text:
gibilium, in quibus sunt omnes inuisibiles adque incommutabiles rationes rerum etiam uisibilium et mutabilium, quae. per ipsam factae sunt. Quoniam Deus non aliquid nesciens fecit, quod nec de quolibet homine artifice recte dici potest; porro si sciens fecit omnia, ea utique fecit quae nouerat. Ex quo occurrit animo quiddam mirum, sed tamen uerum, quod iste mundus nobis notus esse non posset, nisi esset; Deo autem nisi notus esset, esse non posset._, CAPUita sint, nullo modo quidem secundum spatium aliquod temporis prius erant spiritus illi tenebrae, quos angelos dicimus; sed simul ut facti sunt, lux facti sunt; non tamen tantum ita creati, ut quoquo modo essent et quoquo modo uiuerent; sed etiam inluminati, ut sapienter beateque uiuerent. Ab hac inluminatione auersi quidam angeli non obtinuerunt excellentiam sapientis beataeque uitae. quae procul dubio non nisi aeterna est aeternitatisque suae certa adque secura; sed rationalem uitam licet insipi
Abbreviated transcription (Latin):
uenientem. dum ei non conueniunt plurima
offendunt: sicut ignis aut frigus. aut fera
bestia. autquid huius modi: nec attendunt
quam uel in suis locis. naturisq uigeant. pul¬
chroq: ordine disponantur. Quantumq¬
uniuersitati rerum prosuis portionibus de¬
coris. tam quam in communem rem publicam
conferant. uel nobis ipsis. sieis congruenter
atq: scienter utamur commoditatis attribu¬
ant. ita utuenena ipsa . quae per in conueni¬
entiam perneciosa sunt. conuenienter adhi¬
bita. insalubria medicamenta uertantur.
Quamq a contrario &iam haet. quibus delec¬
tantur. sicutcibus & potus. & ista lux: immo¬
derato & inõportuno usu noxia sentiantur :
Vndenos ammon& diuina prouidentia. non
res insipienter uituperare. sed utilitatem
rerum diligenter inquirere. Etubi nostrũ
ingenium. uel in firmitas deficit. ita credere
occulta. sicut erant quaedam. quaeute potu¬
imus inuenire. Quia & ipsa utilitatis oc¬

Expanded text:
uenientem, dum ei non conueniunt, plurima uenientem, dum ei non conueniunt, plurima offendunt, sicut ignis aut frigus aut fera bestia aut quid eius modi; nec adtendunt, quam uel in suis locis naturisque uigeant pulchroque ordine disponantur, quantumquniuersitati rerum pro sui portione decoris tamquam in communem rem publicam conferant uel nobis ipsis, si eis congruenter adque scienter utamur, commoditatis adtribuant, ita ut uenena ipsa, quae per inconuenientiam perniciosa sunt, conuenienter adhibita in salubria medicamenta uertantur; quamque a contrario etiam haec, quibus delectantur, sicut cibus et potus et ista lux, inmoderato et inopportuno usu noxia sentiantur. Unde nos admonet diuina prouidentia non res insipienter uituperare, sed utilitatem rerum diligenter inquirere, et ubi nostrum ingenium uel infirmitas deficit, ita credere occultam, sicut erant quaedam, quae uix potuimus inuenire; quia et ipsa utilitatis oc
Abbreviated transcription (Latin):
quit. fiat lux & facta est litx. & uidit ds̃ lu¬
cem quiabona est: Siergo quȩrimus quis
fecerit. ds̃ est : siper quid fecerit: dixit. fiat.
& facta est: siquare fecerit: quiabona est:
N ecauctor est excellentior dõ. nec ars efficati¬
or dĩ uerbo. neccausa melior. quam ut bonũ
crearetur abono. Hanc &iam plato cau¬
sam. condendi mundi iustissimam dicit. ut
abonodõ. bona opera fierent. Siue ista legerit.
siue abhis quilegerant forte cognouent. siue
acerrimo ingenio inuisibilia dĩ. perea quae
facta sunt intellecta conspexerit. siue ab his
qui ita conspexerant. & ipse didicerit.:
Hanctamen causam. idest adbona creanda bo¬
nitatem dĩ: hanc inquam causam. tam iustam.
atq: idoneam. quaediligenter considerata.
& pie cogitata. omnes controuersias quȩrentũ
mundi originem. terminat: Quidam heretici
non uiderunt. quiegenam carnis huius. fragi¬
lemq mortalitatem. iam deiusto supplicio

Expanded text:
quit: Fiat lux, et facta est lux. Et uidit Deus luquit: Fiat lux, et facta est lux. Et uidit Deus lucem quia bona est. Si ergo quaerimus, quis fecerit: Deus est; si per quid fecerit: Dixit: Fiat, et facta est; si quare fecerit: Quia bona est. Nec auctor est excellentior Deo, nec ars efficacior Dei uerbo, nec causa melior quam ut bonum crearetur a Deo bono. Hanc etiam Plato causam condendi mundi iustissimam dicit, ut a bono Deo bona opera fierent; siue ista legerit, siue ab his qui legerant forte cognouerit; siue acerrimo ingenio inuisibilia Dei per ea, quae facta sunt, intellecta conspexerit, siue ab his qui ista conspexerant et ipse didicerit. Hanc tamen causam, id est ad bona creanda bonitatem Dei, hanc, inquam, causam tam iustam adque idoneam, quae diligenter considerata et pie cogitata omnes controuersias quaerentium mundi originem terminat, quidam haeretici non uiderunt, quia egenam carnis huius fragilemque mortalitatem iam de iusto supplicio
Abbreviated transcription (Latin):
nem transit. incuius . corporeo intuitu simul
ad sunt cuncta quaenouit.
Quõ tempora¬
ita mouet. nullis suis temporalibus motioni
bus. quem ad modum temporalia mou& nul¬
lis suis temporalibus motibus.: Ibiergo ui¬
dit bonum esse quod fecit. ubibonum esse
uidit ut faceret. Nec quia factum uidit.
scientiam duplicauit. uel &aliqua parte aux̃.
tamquam minoris scientiae fuerit prius¬
quam faceret quod uideret: Quitam pes¬
Quitam per¬
fecte non operaretur. nisi tam perfecta scien¬
tia. cu nihil &eius operibus ad deretur:
Qua propter sitantum modo nobis insinuan¬
dum esset quis fecert lucem. sufficeret di¬
Siautem non solum
quis fecerit: uerum &iam perquid fecerit.
satis ess& ita enuntiari.
Et dixit ds̃ fiatlur
e factu est lix. ut nontantum dm̃. sed &am
per uerbum. lucem fuis se nossemus: Quia
uero tria quȩdam maxime scienda. decrea¬
tura nobis oportuit intimari. quis eam fecerit.
perquid fecerit. quare fecerit.
Dixit ds̃ in¬

Expanded text:
nem transit, in cujus incorporeo intuitu simul nem transit, in cujus incorporeo intuitu simul adsunt cuncta quae novit, quoniam temporalia movet, nullis suis temporalibus mbus, quem ad modum temporalia mouet nullis suis temporalibus motibus. Ibi ergo uidit bonum esse quod fecit, ubi bonum esse uidit ut faceret; nec quia factum uidit scientiam duplicauit uel ex aliqua parte auxit, tamquam minoris scientiae fuerit priusquam faceret quod uideret, qui tam perfecte non operaretur, nisi tam perfecta scientia, cui nihil ex eius operibus adderetur. Quapropter. si tantummodo nobis insinuandum esset quis fecerit lucem, sufficeret diautem non solum quis fecerit, uerum etiam per quid fecerit, satis esset ita enuntiari: Et dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux; ut non tantum Deum, sed etiam per Verbum lucem fecisse nossemus. Quia uero tria quaedam maxime scienda de creatura nobis oportuit intimari, quis eam fecerit, per quid fecerit, quare fecerit: Dixit Deus, in
Abbreviated transcription (Latin):
ud in ea fiant. quae facta nondum sunt. aliud
quȩiam sunt. aliudquȩ fuerun Non enim more
nr̃o ille. uel quod futurum est prospicit. uel
quod pręsens est aspicit. uel quod prȩteritum
est respicit. sed alio modo quodam anr̃arum
cogitationum consuetudine. longe alteq di¬
uerso : Ille quippe non e hoc illud cogitati¬
one mutata. sed omnino in commutabiliter
uidet. ita utilla quidem quaetem poralit᷑
fiunt. & futura nondum sint. & praesentia
iam sint. & praeterita iam non sint. Ipseuero
haec omnia stabili ac sempiterna prȩsentia
comprehendat. Nec aliter oculis. aliter men¬
te. Nonenim & animo constat &corpore.
nec aliter nunc & aliter antea. & aliter postea:
Quõ non sicut nr̃a. itaeius quoq scientia trium
tem porum. praesentis uidelic& & praeteriti
uel futuri uarietate mutatur. apudquem non
est in mutatio nec momenti obumbratio: Neq
enim eius intentio. decogitatione incogitatio¬

Expanded text:
ud in ea faciant quae nondum sunt, aliud ud in ea faciant quae nondum sunt, aliud quae iam sunt, aliud quae fuerunt; non enim more nostro ille uel quod futurum est prospicit, uel quod praesens est aspicit, uel quod praeteritum est respicit; sed alio modo quodam a nostrarum cogitationum consuetudine longe alteque diuerso. Ille quippe non ex hoc in illud cogitatione mutata, sed omnino incommutabiliter uidet; ita ut illa quidem, quae temporaliter fiunt, et futura nondum sint et praesentia iam sint et praeterita iam non sint, ipse uero haec omnia stabili ac sempiterna praesentia conprehendat; nec aliter oculis, aliter mente; non enim ex animo constat et corpore; nec aliter nunc et aliter antea et aliter postea; quoniam non sicut nostra, ita eius quoque scientia trium temporum, praesentis uidelicet et praeteriti uel futuri, uarietaest immutatio, nec momenti obumbratio. Neque enim ei intentio de cogitatione in cogitatio
Abbreviated transcription (Latin):
appellaretur bonum. cumesset horum alterũ
malum. uitio proprio nonnatura. &ideo sola
lux ibi placuit conditori: Tenebrȩ autem an¬
gelicȩ . & sifuerant ordinande. non tamen fu¬
Quidest enim aliud
intellegendum in eo quod per omnia dicitur :
Vidit ds̃ quia bonum est : nisi operis approba¬
tio. secundum artem facti. quaesapientia dĩ est:
Ds̃ autem usq adeo noncum factum est. tunc di¬
dicit bonum: utnihil eorum fieret sici fuiss&
in cognitum : dumergo uidet quia bonum est.
quod nisi uidisset antequam fieret. nonutiq
fieret. doc& esse bonum non discit: Etp
Etplato
quidem plus ausus estdicere : Elatum esse sci¬
lic& dm̃ gaudio. mundi uniuersitate perfecta:
Vbi & ipse nonusq adeo desipiebat. ut putar&
dm̃ sui operis nouitate factum beatiorem. sed
sic ostendere uoluit. artifici suo placuisse iam
factum. quod placuerat in arte faciendum.
non quod ullo modo di scientia uarietur. utali¬

Expanded text:
appellaretur bonum, cum esset horum alterum appellaretur bonum, cum esset horum alterum malum, vitio proprio, non natura. Et ideo sola ibi lux placuit Conditori: tenebrae autem angelicae, etsi fuerant ordinandae, non tamen fuQuid est enim aliud intellegendum in eo, quod per omnia dicitur: Vidit Deus quia bonum est, nisi operis adprobatio secundum artem facti, quae sapientia Dei est? Deus autem usque adeo non, cum factum est, tunc didicit bonum, ut nihil eorum fieret, si ei fuisset incognitum. Dum ergo uidet quia bonum est, quod, nisi uidisset antequam fieret, non utique fieret: docet bonum esse, non discit. Et Plato quidem plus ausus est dicere, elatum esse scilicet Deum gaudio mundi uniuersitate perfecta. Ubi et ipse non usque adeo desipiebat, ut putaret Deum sui operis nouitate factum beatiorem; sed sic ostendere uoluit artifici suo placuisse iam factum, quod placuerat in arte faciendum; non quod ullo modo Dei scientia uarietur, ut ali
Abbreviated transcription (Latin):
illud non est prȩter eundum silentio. quod
ubidixit ds̃. Fiat lux & facta est lux. Continu¬
o subiunctum est.: Etuidit lucem quia bo¬
na est: non postea quam sepe̾rauit interlu¬
cem & tenebras. & uocauit lucem diem & te¬
nebras noctem. nesimul cum luce &iam ta¬
libus tenebris. testimonium placiti sui perhi¬
buisse uideretur .: Nam ubitenebrȩ inculpa¬
biles sunt. interquas & lucem istam his oculis
conspicuam. luminaria caeli diuidunt. non an¬
te sed postinfertur : & uidit ds̃ quia bonum est:
Posuit illa inquit infirmamento caeli. lucere
superterram. & praeessediei & nocti & separa¬
re interlucem & tenebras. &uidit ds̃ quiabo¬
num est: Utrumq placuit. quia utrumq sine
ato est. Ubi autem dixit ds̃ fiat lux. & fac¬
taest lux. & uidit ds̃ lucem quia bona est. &
postmodum infertur: Etseparauit ds̃ inter
lucem & tenebras. & uocauit ds̃ lucem diem &
tenebras noctem uocauit. Non hoc loco addi¬
tum est. & uidit ds̃ quia bonumest. neutrumq

Expanded text:
illud est praetereundum silentio, quod, ubi dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux, continuo subiunctum est: Et uidit Deus lucem quia bona est; non postea quam separauit inter lucem et tenebras et uocauit lucem diem et tenebras noctem, ne simul cum luce etiam talibus tenebris testimonium placiti sui perhibuisse uideretur. Nam ubi tenebrae inculpabiles sunt, inter quas et lucem istam his oculis conspicuam luminaria caeli diuidunt, non ante, sed post infertur: Et uidit Deus quia bonum est. Posuit illa, inquit, in firmamento caeli lucere super terram et praeesse diei et nocti et separare inter lucem et tenebras. Et uidit Deus quia bonum est. Utrumque placuit, quia utrumque sine peccato est. Ubi autem dixit Deus: Fiat lux, et facta est lux. Et uidit Deus lucem quia bona est; et poslucem et tenebras; vocavitque Deus lucem diem, et tenebras vocavit noctem : non hoc loco additum est, Et vidit Deus quia bonum est; ne utrumque
Abbreviated transcription (Latin):
Forte magis poteris. in aqua impressis lit¬
teris scribere : aut inflans leuespennas :¬
peraera utauis uolare: quam pollutȩ re¬
uoces impiȩ uxoris sensum: Pergat quo
modo uult in anibus fallatis perseuerans.
& lamentari fallatiis mortuum dm̃ can¬
tans: quem iudicibus recta sentientibus
perditum : pessima inspeciosis. ferro uinc¬
ta mors interfecit: Deinde post hos uer¬
sus apollinis. qui non stante metro latine

Expanded text:
orte magis poteris in aqua inpressis litteris scribere aut adinflans leues pinnas per aera auis uolare, quam pollutae reuoces inpiae uxoris sensum. Pergat quo modo uult inanibus fallaciis perseuerans et lamentari fallaciis mortuum Deum cantans, quem iudicibus recta sentientibus perditum pessima in speciosis ferro uincta mors interfecit.\' Deinde post hos uersus Apollinis, qui non stante metro Latine
Abbreviated transcription (Latin):
quod ab ultore gladio nemo inde superar& : Nisi quia
illos intellegi uoluit qui pertinent adstirpem : Sed
illius totius sacerdotii : secundum ordinem aaron.
Ergo sideillis est prȩdistinatis reliquiis dequib: alius ꝓ

Expanded text:
quod ultore gladio nemo inde superarit? nisi quia quod ultore gladio nemo inde superarit? nisi quia illos intellegi uoluit, qui pertinent ad stirpem, sed illius totius sacerdotii secundum ordinem Aaron. Ergo si de illis est praedestinatis reliquiis, de quibus alius
Abbreviated transcription (Latin):
ma mea faciat : non arbitremur habere ani¬
mam dm̃ : cum sit conditor animȩ: Sed ita
hoc dedõ tropice. non proprie dicitur: sicut
manus & pedes & alia corporis membra: Et
ne secundum hoc credatur homo in carnis huius
effigie factus adimaginem di. Ad duntur & a¬
lȩquas utiq non hab& homo : & dicitur dõ subũ¬
bra alarum tiuarum protegeme. ut intellegaNT
homines deilla in effabili natura non ꝓpriis¬
Sed trans latis rerum uocabulis ista dici: Quod ue¬
ro adiungitur : & erit qui supera uerit indomo
tua ueni& adorare ei : Non proprie dedomo dici¬
tur huius heli : Sed illius a aron dequa usq ad ad uex¬
tum ihuxpi homines remanserunt De quo gene¬
re &iam nunc usq non desunt.: Nam deilla domo
huius hȩli iam supradictum erat : & omnis qui supera¬
uerit domustuae. decid& ingladio uirorum : Quo
modo ergo hic uere dici potuit & erit quis uperaue¬
rit indomo tua ueni& adorare ei: Si illud est uerum:

Expanded text:
ma mea faciat: non arbitremur habere anima mea faciat: non arbitremur habere animam Deum, cum sit conditor animae; sed ita hoc de Deo tropice, non proprie dicitur, sicut manus et pes et alia corporis membra. Et ne secundum hoc credatur homo in carnis huius effigie factus ad imaginem Dei, adduntur et alae, quas utique non habet homo, et dicitur Deo: Sub umbra alarum tuarum proteges me; ut intellegant homines de illa ineffabili natura, non propriissed translatis rerum uocabulis ista dici. Quod uero adiungitur: Et erit, qui superauerit in domo tua, ueniet adorare ei, non proprie de domo dicitur huius Heli. sed illius Aaron, de qua usque ad aduentum Iesu Christi homines remanserunt, de quo genere etiam nunc usque- non desunt. Nam de illa domo huius Heli iam supra dictum erat: Et omnis qui superauerit domus tuae, decident in gladio uirorum. Quo modo ergo hic uere dici potuit: Et erit, qui superauerit in domo tua, ueniet adorare ei, si illud est uerum,
Abbreviated transcription (Latin):
sed ipsius sacerdotii defiliis aaron. Quod autem
sequitur ad illum iam pertin& sacerdotem: cuius
figuram gessit huic succedendo samuhel. Pro¬
inde quae secuntur dexp̃o ihũ noui testamenti
uero sacerdotedicuntur Et suscitabo mihi
sacerdotem fidelem: qui omnia quȩ incorde meo
& quȩ inanima meͦ faciat : & aedificabo ei domũ
fidelem: ipsa est a&erna & superna hierusalẽ.
Et transibit inquit coram xp̃omeo omnibus di¬
ebus: Tran sibit dixit conuersabitur. sicut
superius dixerat dedomo a aron. Dixi domꝰ
tuã & domus patristui transibunt coram me in
ium. Quod autem ait coram xpomeo trap¬
sibit : Deipsa domo utiq intellegendum est: non
deillo sacerdote qui estxp̃s. Ipse mediator atq¬
saluator ⁊ Domus ergo eius coram illo tran¬
sibit ⁊ potest & transibit intellegi demorte
aduitam : omnib diebus quib: ꝑ agitur usq infi¬
nem scłi huius ista mortalitas. Quod autẽ
ait ds̃ : qui omnia quȩ incorde meo & que inapi¬

Expanded text:
sed ipsius sacerdotii de filiis Aaron. Quod autem sequitur, ad illum iam pertinet sacerdotem, cuius figuram gessit huic succedendo Samuel. Proinde quae sequuntur, de Christo Iesu noui testamenti uero sacsacerdotem fidelem qui omnia quae in corde meo et quae in anima mea faciat, et aedificabo ei domum fidelem. » Ipsa aeterna et superna est Jerusalem. « Et transibit, inquit, coram « Christo meo omnibus diebus. Transibit dixit \'conuersabitur\'; sicut superius dixerat de domo Aaron: Dixi: Domus tua et domus patris tui transibunt coram me in aeternum. Quod autem ait: Coram Christo meo transibit, de ipsa domo utique intellegendum est, non de illo sacerdote, qui est Christus ipse mediator adqsaluator. Domus ergo eius coram illo transibit. Potest et transibit intellegi de morte ad uitam, omnibus diebus, quibus peragitur usque in finem saeculi huius ista mortalitas. Quod autem ait Deus: Qui omnia quae in corde meo et quae in ani
Abbreviated transcription (Latin):
melius quam inscripturis scĩs. ubi dix̃ prophe¬
tu eius. In principio fecit ds̃ caelum & terrã:
Numquid nam ubi fuit iste propheta. quan¬
do fecit caelum & terram : non sed ibi fuit
sapientia dĩ perquam facta sunt omnia. quae
inanimas &iam scãs se transfert : amicos dĩ
& prophictas constituit : eisq opera sua sineu
strepitu intus enarrat. Lo quuntur eis quoq.

Expanded text:
melius quam in Scripturis sanctis, ubi dixit propheta ejus: In principio fecit Deus coelum et terram. Nunquidnam ibi fuit iste propheta quando fecit Deus coelum et terram? Non, sed ibi fuit sapientia Dei, per quam facta sunt omnia, quae in animas etiam sanctas se transfert, amicos Dei et prophetas constituit, eisque opera sua sine strepitu intus enarrat. Loquuntur eis quoq
Abbreviated transcription (Latin):
siae : quando ei placebat: rogabatur autẽ
ut hoc facer& ab eis quirem mirabilem corã
scire cupiebant. ad imitatas quasi lamen¬
tantis cuius lib& hominis uoces. Ita se aufere¬
bat a sensibus. & iacebat simillimus mortuo.
ut non solum uellicantes atq pungentes mi¬
nime sentir& : sed aliquando etiam igne u¬
reretur ad moto. sine ullo doloris sensu: nisi
post modum ex uulnere : non autem obni¬
tendo sed non sentiendo. non mouere corpus.

Expanded text:
siae. Quando ei placebat rogabatur autem ut hoc faceret ab eis, qui rem mirabilem coram scire cupiebant, ad imitatas quasi lamentantis cuiuslibet hominis uoces ita se auferebat a sensibus et iacebat simillimus mortuo, ut non solum uellicantes adque pungentes minime sentiret, sed aliquando etiam igne ureretur admoto sine ullo doloris sensu nisi postmodum ex uulnere; non autem obnitendo, sed non sentiendo non mouere corpus
Abbreviated transcription (Latin):
est alicubi esse quod hic non est: & incre¬
dibile est aliquando fuisse quod nunc non
est :÷ Quocirca & sunter hȩbreos & nostros
codices deipso numero annorum nannullu
uidetur esse distantia: quod ignoro qua
ratione sit factum: non tamen tanta ẽ.
ut illos homines tam longȩuos fuisse dis¬
sentiant. Nam ipse homo primus adam :
ante quam gigner& filium qui est appel¬
latus seth: ducentos triginta annos uix¬
isserepperitur in codicibus nostris: In
hebreis autem:centum triginta perhibe
tur.: Sed postea quam eum genuit.: sep¬
tingentos uixisse legitur in nostris: Oc¬
tingentos uero in illis: atq ita. inutrisq uni¬
uersitatis summa concordat: Acdeinde
percon sequentes generationes. antequã
gignatur quigigni commemoratur : mi¬
nus uixisse apud hebreos pater eius inue¬
nitur centum annos: sed post ea quam ẽ
genitus: idest ipsi centum minus quam

Expanded text:
est alicubi esse quod hic non est, et increest alicubi esse quod hic non est, et incredibile est aliquando fuisse quod nunc nons : « Inter Hebraeos et nostros codices de ipso numero annorum nonnulla videtur esse distantia, quod ignoro qua ratione sit factum. Non tamen tanta est, ut illos homines tam longaevos fuisse dissentiat. Nam ipse homo primus Adam, antequam gigneret filium qui est appellatus Seth, ducentos triginta vixisse annos reperitur in codicibus nostris, in Hebraeis autem centum trtur; sed postea quam eum genuit, septingentos uixisse legitur in nostris, octingentos uero in illis; adque ita in utrisque uniuersitatis summa concordat. Ac deinde per consequentes generationes antequam gignatur, qui gigni commemoratur, minus uixisse aput Hebraeos pater eius inuenitur centum annos; sed postea quam est genitus idem ipse, centum minus quam
Abbreviated transcription (Latin):
sus: minoru corporu naturam ferre testa¬
tur.: Quod etiam homerum commemorat
saepe carminae fuisse conquestum: non haec
uelut poetica figmenta deridens: sed in his¬
toriam fidem tamquam miraculorum na¬
turalium scriptor assumens.: Nerum ut
dixi antiquorum magnitudines corporum
inuentu plerumq ossu: quõ duturnu sunt :¬
&iam multo posterioribus saeculis produnt.
Annorum autem numerositas cuiusq homi¬
nis quitem poribus illis fuit: nullis nunc
talibus documentis uenire in ex perimentũ
potest. Nectamen ideo fides sacrȩ huic his¬
storiae derogandu est: cuius tanto inpuden¬
tius narrata non credimus: quanto impleri
certius pronuntiata conspicimus. Dicit ta¬
men &iam idem plinius: esse ad huc gentẽ:
ubi ducentos annos uiuitur.: Si ergo humu¬
narum uitarum duturnitates quas exper¬
ti non sumus: hodie habere creduntur in¬
cognita nobis loca: cur non habuisse cre¬
dantur & tempora. An uero credibile

Expanded text:
sus, minora corpora naturam ferre testasus, minora corpora naturam ferre testatur; quod etiam Homerum commemorat saepe carmine fuisse conquestum, non haec uelut poetica figmenta deridens, sed in liistoricam fidem tamquam miraculorum naturalium scriptor adsumens. Verum, ut dixi, antiquorum magnitudines corporum inuenta plerumque ossa, quoniam diuturna sunt, etiam multo posterioribus saeculis produnt. Annorum autem numerositas cuiusque hominis, quae temporibus illis fuit, nullis nunc talibus documentis uenire in experimentum potest. Nec tamen ideo fides sacrae huic historiae deroganda est, cuius tanto inpudentius narrata non credimus, quanto inpleri certius praenuntiata conspicimus. Dicit tamen etiam idem Plinius esse adhuc gentem, ubi ducentos annos uiuitur. Si ergo humanarum uitarum diuturnitates, quas experti non sumus, hodie habere creduntur incognita nobis loca, quur non habuisse credantur et tempora? An uero credibile
Abbreviated transcription (Latin):
tellus: significans maiora tunc corporu
ꝓducere solere tellurem: quanto magis
igitur temporibus recentioribus mundi
ante illud nobile diffamatumq diluuiũ.
Sed decorporum magnitudine plerumq
incredulos: nudata peruetustatem siue per
uim fluminum: uariosq casus. sepulchru
conuincunt: ubi apparuerunt uł undece
ciderunt in credibilis magnitudinis ossamor¬
tuorum.⁊ Uidi ipse non solus sed aliqui me¬
cum: inuticensi littore: molarem hominis
dentem tam ingentem: utsi in nostrorum
dentium modulos minutatim concideretur .
centum nobis uideretur facere potuisse:
Sed illum gigantis alicuius fuisse credi¬
derim Nam preter quod erant omniũ:
multo quam nostra maiora tunc corporu:
gigantes longe cȩteris ante ibant. Sicut
alus deinde nostrisq temporibus : rariqui¬
dem: sed num quam ferme defuerunt qui
modum aliorum plurimum. excederent.
Plinius secundus doctissimus homo: quan¬
tomagis magisq praeterit saeculi excur¬

Expanded text:
tellus, significans maiora tunc corpora tellus, significans maiora tunc corpora producere solere tellurem. Quanto magis igitur temporibus recentioribus mundi ante illud nobile diffamatumque diluuium! Sed de corporum magnitudine plerumque incredulos nudata per uetustatem siue per uim fluminum uariosque casus sepulcra conuincunt, ubi apparuerunt uel unde ciderunt incredibilis magnitudinis ossa mortuorum. Vidi ipse non solus, sed aliquot mecum in Uticensi litore, molarem hominis dentem tam ingentem, ut, si in nostrorum dentium modulos minutatim concideretur, centum nobis uideretur facere potuisse. Sed illum gigantis alicuius fuisse crediderim. Nam praeter quod erant omnium multo quam nostra maiora tunc corpora, gigantes longe ceteris anteibant; sicut aliis deinde nostrisque temporibus rara quidem, sed numquam ferme defuerunt; quae modum aliorum plurimum excederent. Plinius Secundus. doctissimus homo. quanto magis magisque praeterit saeculi excur
Abbreviated transcription (Latin):
mittamus gentem idumeorum non pertinen¬
tem ad populum israhel: quam genuit frat̃
eius esau nepus abraȩ: & alias natas ex se¬
mine ipsius abrahae non persarram coniu¬
gem ꝓcreatas. Quam obrem nullus prudens¬
rerum ex istimator dubitauerit caim: non
solum aliquam: Uerum &iam magnam po¬
tuis se condere ciuitatem : quando intam lon¬
gum tempus ꝓtendebatur uita mortalium:
Nisi forte infidelium quis piam exipsa nu¬
merositate annorum nobis ingerat questi¬
onem: qua uixisse tunc homines scriptum
est in auctoribus nrĩs & hoc neg& esse cre¬
dendum.: Ita quippe non credunt etiam
magnitudines corporum longe amplicis tunc
fuisse quam nunc sunt: Unde et nobilis¬
simus eorum poeta uirgilius: deingenti la¬
pide quem in agrorum limite infixum: uis
fortis illorum temporum pugnuns. etra¬
puit &cucurrit & intorsit &misit.: Uix il¬
lum inquit lecti. bis sex ceruice subirent.
Qualiu nunc hominum producit corporu

Expanded text:
mittamus gentem Idumaeorum non pertinenmittamus gentem Idumaeorum non pertinentem ad populum Israel, quam genuit frater eius Esau, nepos Abrahae, et alias natas ex semine ipsius Abrahae non per Sarram coniugem procreato. rerum existimator dubitauerit Cain non solum aliquam, uerum etiam magnam potuisse condere ciuitatem, quando in tam longum tempus protendebatur uita mortalium; nisi forte infidelium quispiam ex ipsa numerositate annorum nobis ingerat quaestionem, qua uixisse tunc homines scriptum est in auctoritatibus nostris, et hoc neget esse credendum. Ita quippe non credunt etiam magnitudines corporum longe ampliores tunc fuisse quam nunc sunt. Unde et nobilissimus eorum poeta Vergilius de ingenti lapide, quem in agrorum limite infixum uir fortis illorum temporum pugnans et rapuit et cucurrit et intorsit et misit: Vix illum — inquit — lecti bis sex ceruice subirent, Qualia nunc hominum producit corpora
Abbreviated transcription (Latin):
quam hominum multitudo aliquo sotie¬
tatis uinculo conligata. Sed cum illius
hominis familia tanta numero sitate cres¬
cer&. ut huber& etiam populi quantitatẽ:
tunc potuit utiq fieri ut& constituer&:
& nomen primogeniti sui constitutae im¬
poner& ciuitati. Tam longu quippe ui¬
ta illorum hominum fuit utillic memora¬
torum quorum &anni taciti non sunt.
qui uixit minimum antediluuium ad sep¬
tingentos quinqua gintia tres ꝑuenir&.
Nam plures nongentos annos etiam tran¬
sierunt : quam uis nemo ad mille ꝑuenerit :
Quis itaq dubitauerit perunius hominis
actatem: tantum multi plicari potuisse ge¬
nus humanum: utess& unde constitue¬
rentur nonuna sed plurime ciuitates.
quod ex hoc conici facillimae potest quiu
exuno abraham : non multo amplius qua¬
dringentis annis : numerositas hebreae gen¬
tis tanta procreata est: utinexitu eiusdem
populi ex aegypto sescenta hominum mi¬
lia fuisse referantur bellicȩ iuuentutis: uto¬

Expanded text:
quam hominum multitudo aliquo sociequam hominum multitudo aliquo societatis uinculo conligata; sed cum illius hominis familia tanta numerositate cresceret, ut haberet iam populi quantitatem, tunc potuit utique fieri, ut et constitueret et nomen primogeniti sui constitutae inponeret ciuitati. Tam longa quippe uita illorum hominum fuit, ut illic memoratorum, quorum et anni taciti non sunt, qui uixit minimum ante diluuium, ad septingentos quinquaginta tres perueniret. Nam plures nongentos annos etiam transierunt, quamuis nemo ad mille peruenerit. Quis itaque dubitauerit per unius hominis aetatem tantum multiplicari potuisse genus humanum, ut esset unde constituerentur non una, sed plurimae ciuitates? Quod ex hoc conici facillime potest, quia ex uno Abraham non multo amplius quadringentis annis numerositas Hebraeae gentis tanta procreata est, ut in exitu eiusdem populi ex Aegypto sescenta hominum milia fuisse referantur bellicae iuuentutis: ut o