comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
duicia ⁊ eterne uite amore plena uisa sunt. silentio nolui pͣterire. Oporta
autẽ ut qui hanc ingͣssꝰ fuerit uiam in libris quos legerit. discat ñ solũ
colorem dictaminis s uirtutum emulatione ꝓuocari. ut eum non tam
ũboꝵs posiositas. aut ꝯcinatio quã ueritatis delectet pulcritudo. Sciat .N.¬
etum ad ꝓpositum suum non deducere ut mani raptus desiderio screntie
obscuras ⁊ ꝓfunde intelligentie scripturas exquirat. in quib magis occupe¬
tur ꝗ edificetur animus. nec sic eum sola lectio tenrat. ut a bono oꝑe: uaca¬
re ꝯpellat. xp̃iano philosopho exortacio debet e̾e ñ occupatio ⁊ bona desid̾ia
pascere non necare. Lelatum michi aliquando memini de quodã satis ꝓba¬
bilis uite uiro. qui tanto sanctarũ scripturarũ amore flagrabat. ut eres
ꝯtinuum impenderet sł udium. Cumq in dies crescente scientia. cresce.¬

Expanded text:
dulcia, et aeternae vitae amore plena visa sunt, nolo silentio praeterire. Oportet dulcia, et aeternae vitae amore plena visa sunt, nolo silentio praeterire. Oportet autem ut qui hanc ingressus fuerat viam in libris quos legerit, discat non solum colore dictaminis, sed virtutum aemulatione provocari, ut eum non tam verborum pompositas aut concinnatio, quam veritatis pulchritudo delectet. Sciat etiam ad propositum suum non conducere, ut inani raptus desiderio scientiae, obscuras, et profundae intelligentiae Scripturas exquirat, in quibus magis occupetur quam aedificetur animus, ne sic eum sola lectio teneat, ut a bono opere vacare compellat. Christiano philosopho lectio exhortatio debet esse non occupatio; et bona desideria pascere, non necare. Relatum mihi aliquando memini de quodam sitis probabilis vitae viro, qui tanto sanctarum Scripturarum amore flagrabat, ut eis continuum impenderet studium. Cumque in dies crescente scientia cresce
Abbreviated transcription (Latin):
ui iurtutum noticiam ⁊ formam uiuendi in sacro querit eloquio. hoᷤ
ibros magis lege debet. qui huius mundi ꝯtemptum suadent. ⁊ ani¬
mun acd amorem conlitoris sui accendunt. rectũ q iuuendi tramitem do¬
cent. qualiter q uirtutes adquiri. ⁊ uitia declinari possuit ostendunt.
Primum.n. inquit querite regnum dei. ⁊ iusticiam eius. ac si apte di¬
ceret.⁊ celestis patrie gaudia desiderate.⁊ quib iusticit meritis ad ea
ꝑuematur sollerter inquirite. Utrũq bonum. utrũq necessariũ. ama¬
t̾e. ⁊ quterite. Si amor ÷ otiosus ẽe non pot̃. Euenire desid̾atis. discite quomͦ
ꝑueniatur quo tenditis. ħ uero scientia duob modis ꝯparatur. uidelicet
exemplo ⁊ doctrina. Exemplo qn sanctoꝵ facta legimus. Poctrina qͣndo
eoꝵ dicta ad disciplinam nos łram ꝑtinentia discimus. Int̾ que beatissimi
gregorii scͥpta singulariter amplȩxanda existimo. Que quia michi pͣceteras

Expanded text:
ui virtutum notitiam et formam vivendi in sacro quaerit eloquio, hos libros magis legere debet, qui hujus mundi contemptum suadent, et animam ad amorem conditoris sui accendunt, rectumque vivendi tramitem docent, qualiterque virtutes acquiri, et vitia declinari possint, ostendunt. Primum enim, inquit, quaerite regnum Dei et justitiam ejus ; ac si aperte dicat: Et coelestis patriae gaudia desiderate, et quibus justitiae meritis ad ea perveniatur, solerter inquirite. Utrumque bonum, utrumque necessarium amate et quaerite. Si amor est, otiosus esse non potest. Pervenire desideratis; discite quomodo perveniatur quo tenditis. Haec vero scientia duobus modis comparatur, videlicet exemplo, et doctrina exemplo, quando sanctorum facta legimus, doctrina quando eorum dicta ad disciplinam nostram pertinentia discimus. Inter quae beatissimi Gregorii singulariter scripta amplexanda existimo, quae quia mihi prae caeteris
Abbreviated transcription (Latin):
ri cupimus: oportet᷑ nos intrare hanc archã. ⁊ sic̃ supͣdixi hanc archã
in nobis debeniꝰ face̾: ut possimꝰ intra nos in ea habitare. Non eni suf¬
ficit si extra nos in ea sumꝰ : si ñ ⁊̃ didicerimꝰ qualit᷑ in nob̾ eã habita
re debeamꝰ. Ad ꝙ nob̃ tͥa pͥncipalit᷑ ꝯsid̾anda sũt. Primũ qualit᷑ eã de¬
beamus edificare in nob̾. secundũ qualit̾ eã debeamꝰ intrare in nob̾.¬
S ecce dũ de una archa loqui ꝓponimꝰ: ita ꝑ ꝯsequentia rerũ ducit᷑
mens nrͣa: ut iã non de una tantũ. s de quatuor loquendũ nobis
uideamꝰ. E quib due uisibiles exteriꝰ uisibilit᷑ facte sut. due aut̃
muisibiles ex iuisibili structura intꝰ inuisibilit᷑ fuit. Prima :
confessiõe. Tercia ÷ ꝙͣ cotidit sapientia edificat in cordib nr̃is: et
ex iugi legis dĩ meditacio̾e. Quarta ÷ quã mat᷑ gr̾a oꝑat᷑ in nob̾: ex

Expanded text:
ri cupimus, oportet nos intrare hanc arcam. Et sicut supra dixi, hanc, arcam ri cupimus, oportet nos intrare hanc arcam. Et sicut supra dixi, hanc, arcam in nobis debemus facere, ut possimus intra nos in ea habitare. Non enim sufficit si extra nos in ea sumus, si non etiam didicerimus qualiter in nobis habitare eam debeamus. Ad quod nobis tria principaliter consideranda sunt, primum qualiter eam debeamus aedificare in nobis, secundum qualiter eam debeamus intrare in nobSed ecce dum de una arca loqui proponimus, ita per consequentiam rerum ducitur mens nostra, ut jam non de una tantum, sed de quatuor loquendum nobis videamus. E quibus duae visibiles exterius visibiliter factae sunt, duae autem invisibiles invisibili structura intus invisibiliter fiunt. Prima est, confessione. Tertia, quam sapientia quotidie aedificat in cordibus nostris ex jugi legis Dei meditatio
Abbreviated transcription (Latin):
id ÷ in eccła. q̃ habitat in medio praue nationis. ⁊ dũ assultus infideliũ
excipit. ⁊ qͦsi quib dã fluctib ꝓcollosis foris archa tundit᷑. Dũ uͦ a falsis
fr̾ib tribulationẽ sust inet. quasi qͥb dã noxii humorib intus corpꝰ
torquet᷑. Quecũq gͦ corꝑi ꝯtraria sut. siue intus siue extra sint.
ñ sũt de corꝑe. Qd̾ ant̃ brachia dñi hinc inde ꝯplectunt᷑ om̃ia: hoc sig¬
nificat ꝙ sub eiꝰ potestate sut uniuersa. & nemo manũ eiꝰ uł dexte¬
rã ad pmiũ. uł sinistrã eiꝰ effuge̾ potesł ad suppliciũ. Cur gͦ ampliꝰ
menbra de salute corꝑis sollicita sut: que talem capitis potestatẽ
agnouerut : Ipse nouit qͥd expediat corꝑi suo. ⁊ qͥ & ꝑ ꝯpassione in
sentit ꝑicłm. ⁊ ꝑ potestate̾ pͣstat remediũ. Ipse ÷ qui in mare uia
ponit : qr corpus suũ id ÷ eccłam suã quasi archã in diliuuio sicut int
huiꝰ uite ꝓcellas regens. ⁊ usq ad portũ qͥetis et̃ne ꝑducͣ. Sigͦ salua¬

Expanded text:
id est Ecclesia, quae habitat in medio pravae nationis, et dum assultus infidelium excipit, quasi quibusdam fluctibus procellosis foris arca tunditur; dum vero a falsis fratribus tribulationem sustinet, quasi quibusdam noxiis humoribus intus corpus torquetur. Quaecunque ergo corpori contraria sunt sive intus sive extra sint, non sunt de corpore. Quod autem brachia Domini hinc inde complectuntur omnia, hoc significat, quod sub ejus potestate sunt universa, et nemo manum ejus vel dextram ad praemium, vel sinistram ejus effugere potest ad supplicium. Cur ergo amplius membra de salute corporis sollicita sint, quae talem capitis potestatem agnoverunt? Ipse novit quid expediat corpori suo, qui et per compassionem sentit periculum, et per potestatem praestat remedium. Ipse est, qui in mari viam ponit, quia corpus suum, id est Ecclesiam suam, quasi arcam in diluvio, sic inter hujus vitae procellas regens usque ad portum quietis aeternae perducit. Si ergo salva
Abbreviated transcription (Latin):
rũ. hoc ÷ tͣciũ par. Si gͦ seraphin scripturã sacrã significat. tͥa paria
alarũ tres sut intellectꝰ eiꝰdem scͥpture id ÷ historiã. allegoria. tropo¬
logia. que singła sdcirco bina sũt: qr singła ad dilectione᷑ di ⁊ ꝑximi
legentiũ animos accendũt. Due ale que corpꝰ seraphi tegut. historia
÷que ꝑ uelam̃ litt̾e̾ misticos tegit intellectꝰ. Due ale que usq ad capͣ¬
⁊ pedes dñi extendunt᷑: allegoria ÷. qr cũ misteria duunt scͥpture dis¬
cimꝰ. usq ad ipsius diuinitatis cognitionẽ que ante om̃ia ⁊ post oĩa
÷. ꝑ illuminationẽ mentis penetramꝰ. S sciendũ ÷ qd̾ ale extense usq
ad capit ⁊ pedes attingũt᷑. s ut̾rq tangentes tegut᷑. qr quotiens ad
eiꝰ et̾nitatẽ cogitandã ꝑ excelsũ mentis rapim. nullũ in eo pͥncipium
aut fineͣ inuenimus. Alam ad caput extendimꝰ. dũ eũ ante om̃ia

Expanded text:
rum, hoc est tertium par. Si ergo seraphim Scrum, hoc est tertium par. Si ergo seraphim Scalarum, tres sunt intellectus ejusdem Scripturae, historia, allegoria, tropologia, quae singula idcirco bina sunt, quia singula ad dilectionem Dei et proximi, legentium animos accendunt. Duae alae quae corpus seraphin tegunt, historia est quae per velamen litterae mysticos tegit intellectus. Duae alae quae a capdiscimus, usque ad ipsius divinitatis cognitionem, quae ante omnia est, per illuminationem mentis penetramus. Sed sciendum est quod alae extensae usque ad caput, etiam pedes attingunt, et utrumque tangentes tegunt; quia quoties ad ejus aeternitatem cogitandam, per excessum mentis rapimur, nullum in eo principium aut finem invenimus. Alas ad corpus extendimus, dum eum ante omnia
Abbreviated transcription (Latin):
corpus xpͣi ÷. ut euidentius exemplar tibi fiat. totã ꝑsonã xpͣi
id ÷ caput cũ menbris in forma uisibili depuixi. ut cũ totũ uid̾is
que demide de parte dicunt᷑. faciliꝰ intellig̾e̾ possis. Tale̾ autẽ ꝑsonã. hune
expͥme tibi cupio. qͣlem ysaias se uidisse testabat᷑. ⁊ idcirxo eiꝰ ipsiꝰ u̾ba
in mediũ ꝓferã. atq ex ipsis ꝙ tͥ demons trare uolo sumã. ut ꝙ dicit

Expanded text:
corpus Christi est, ut evidentius exemplar tibi fiat, totam personam Christi, corpus Christi est, ut evidentius exemplar tibi fiat, totam personam Christi, id est caput cum membris in forma visibili depinxi, ut cum totum videris, quae deinde de parte dicuntur facilius intelligere possis. Talem autem personam hanc exprimere tibi cupio qualem Isaias so vidisse testabatur, et idcirco ejus ipsius verba in medium proferam, atque ex ipsis quod
Abbreviated transcription (Latin):
uis ÷. uia in mari ÷. sagena ÷. uinea ÷. ager ÷. area ÷. horreũ ÷. stabulũ ÷
pascna ÷. Paradisus ÷. hortus ÷. palma ÷. rosa ÷. siliũ ÷. fons ÷. fluuius :
porticus ÷. Columba ÷. uestis ÷. margaritũ ÷. corona ÷. sceptrũ ÷. thro¬
nus ÷. Mensa ÷. panis ÷. coniuux ÷. mat᷑ ÷. filia ÷. soror ÷. Et ut breuiꝰ
concludam. de hac. ⁊ ad hanc ⁊ ꝓptͣ hanc. om̃is scriptura facta ÷ ꝓpter
hanc mundꝰ factꝰ ÷. ꝓpt̾ hanc uerbũ caro factũ ÷. ds̃ humilis. ho subli¬
mis. Si hanc ergo habes: totũ habes. Si totũ habes. nicħ ÷ amplius
tibi dabo archã noe. quã foris uidebit ocłs tiuis. ut ad eiꝰ similitu¬
dinẽ intus fabricetur animus tuus. Uidebis ibi colores quosdã
formas ⁊ figuras. qͣ delectet insũ. S scire debes ideo hec posita
ẽe̾ ut in eis discas sapientiã. disciplinã atq uirtute᷑. que exor¬
netͣ animu̾ tuu̾. & qr hec archa eccłam significat. eccła autem

Expanded text:
ue, via in mari, sagena, vinea, ager, arca, horreum, stabulum, pascua est, paradisus est, palmarona est, sceptrum est, thronus est, mensa est, panis est, conjux est, mater est, filia est, soror est. Et ut brevius concludam de hac, et ad hanc, et propter hanc omnis Scriptura factus est. Propter hanc mundus factus est. Propter hanc verbum caro factum est. Deus humilis, homo sublimis. Si hanc ergo habes, totum habes, si totum habes, nihil est amplius, tibi dabo arcam Noe, quam foris videbit oculus tuus, ut ad ejus similitudinem intus fabricetur animus tuus. Videbis ibi colores quosdam, formas et figuras, quae delectent visum. Sed scire debes, ideo haec posita esse, ut in eis discas sapientiam, disciplinam atque virtutem, quae exornent animum tuum. Et quia haec arca Ecclesiam significat, ecclesia autem
Abbreviated transcription (Latin):
dammͦ tnͣ ubiq una archa ÷. qr ubiq una similitudo ÷. ⁊ non discrepare
debet in nomine ꝙ nͣ discrepat in ꝓprietate. Una forma diu̾sa mat̾ia
÷. qr ꝙ ÷ in ligno hoc ÷ in popło. ⁊ ꝙ est in mente. udem ÷ in caritate.
os tamen spitialiter de archa

Expanded text:
a est, quia unica ubique similitudo est, et non discrepare debet in nomine, quod non discrepat in proprietate, una est forma, diversa materia, quia quod est in ligno, hoc est in populo, et quod est in mente, idem est in charitate. Nos tamen specialiter de arca
Abbreviated transcription (Latin):
scłoꝵ tẽpora plena sũt oꝑib dĩ. ⁊ om̃is generatio narrãt mirabilia ei
Uel sic intelligi pot᷑. Ea que sub ip̃o erat᷑ implebãt templũ. Hoc est
ea que implebat tẽplũ sub ip̃o erant: qi qͥcqͥs tẽporalit᷑ uoluit᷑ infra
etͣnitatẽ inuenit᷑. Inm̃sitas enĩ et̾nitatis temporales angustias infra se
claudit. qr ⁊ priꝰ tẽpore ÷ qͦd niquã cepit. ⁊ posteriꝰ tẽpore qd̾ fine̾ nescit.¬
⁊ supra tempus ÷ ꝙ mutabilitatẽ non recipit. Seraphun stabat suꝑ illd̃.
Duo seraphin. duo sũt testam̃ta. Et pulchre seraphin ꝙ int̾pretat᷑
ardens. diumã scripturã significat. que eos qͦs ꝑ cognitionẽ priꝰ illu¬
siderare debeat ostendit. priꝰ eam illuminat ac deinde ardentẽ reddit.
Ardet gͦ qr ardente̾ fac̾. sic̃ alibi luce dicit᷑. qi illuminat. De hac enĩ petrꝰ
apłs ait. habemꝰ firmiore᷑ ꝓpħicũ sermone᷑ cui benefacitis intendentes.

Expanded text:
 tempora plena sunt operibus Dei, et omnis generatio narrat mirabilia ejus. Vel sic legi potest. Ea, quae sub ipso erant, implebant templum, id est ea, quae implebant teernitatem. Immensitas enim aeternitatis, temporales angustias infra se claudit; quia et prior tempore est qui nunquam coepit, et posterior tempore qui finem nescit; et supra tempus est, qui mutabilitatem non recipit. Seraphim stabant super illud . Duo seraphin, duo testamenta sunt. Et pulchre seraphim quod interpretatur ardens  divinam Scripturam significat, quae eos quos per cognitionem prius illusiderare debeat ostendit, prius eam illuminat, ac deinde ardentem facit. Ardet ergo quia ardentes facit, sicut alibi lucere dicitur quia illuminat, de hac enim, Petrus apostolus ait: Habemus firmiorem propheticum sermonem, cui benefacitis attendentes
Abbreviated transcription (Latin):
ne pacis. ⁊ ꝙr utrisq pͣsidet ds̃. ideo sedere ꝑhibet᷑ suꝑ solui excelsum
⁊ eleuatũ. Qd uͦ in sequentib dicit᷑ plena ÷ om̃is t̾ra marestate eiꝰ.¬
ꝑ t̾ram om̃is corporea creatura significat᷑. que plena ÷ maiestate di
qr diuina essentia sicͣ spuali creature ꝑ cognitione̾ p̃sidet. ita corpo¬
reã creaturã regendo atq disponendo implet. Qd ergo alibi dicitur.
celũ ⁊ t̾ram ego ipleo. ⁊rursũ. celũ mͥ sedes÷ ⁊ t̃ra scabellii pedũ
meoꝵ. hoc hic dicit᷑. Uidi dominũ sedentẽ suꝑ soliũ excelsũ et eleua
tũ. ⁊ deinde plena ÷ om̃is t̾ra maiestate eiꝰ. ⁊ ea que sub ipso erant
implebat tẽplum. Templũ ÷ angelici suit humani intellectus capaci¬
tas. ꝙ uidelic. tẽplũ implet᷑ ab his que sub ipso sunt: qr tanta: ddiui¬
noꝵ oꝑũ imensitas. ut ad ea ꝑfecte ꝯp̃hendenda nullius creature
sum ⁊ eleuatũ in qͦ sedet dz̃. et̾nitas sit d̾itatis: qr de ip̃o solo dr. qͥ habi¬

Expanded text:
ernae pacis. Et quia utrisque praesidet Deus, ideo sedere dicitur super solium excelsum et elevatum. Quod vero in sequentibus dicitur: Plena est omnis terra majestate eatura significatur, quae plena est majestate Dei, quia divina essentia sicut spirituali creaturae per cogitationem praesidet, ita corpoream creaturam regendo atque disponendo, implet. Quod ergo alibi dicitur: Coelum et terram ego impleo ; et rursus: Coelum mihi sedes est, et terra scabellum pedum meorum , hoc ibi dicitterra majestate ejus, et ea quae sub ipso erant replebant templum . Templum est angelici sive humani intellectus capacitas, quod scilicet templum impletur ab his quae sub eo sunt. Quia tanta est divinorum operum immensitas, ut ad ea perfecte comprehendenda nullius creaturae sum et elevatum, in quo sedet Deus, aeternitas sit deitatis, quia de ipso solo dicitur: Qui habi
Abbreviated transcription (Latin):
ad picturã referenda sut. Nuab alis uolabat. Iste due ale qͥb
uolabãt seraphin. tropologiã significat. qr dũ ꝑ lectionẽ diu¬
ne scͥpt᷑e: ad bona oꝑa instruimur. quasi quibdã alis ad alta
subleuam᷑. Quib ⁊ͣ uolamꝰ altͣ ad alt̾m: dũ ꝑ studiũ bone oꝑa¬
tionis nos inuice̾ exhortam᷑. Uolantes autẽ. sc̃s. Sc̃s. Scͣs. clama¬
ficare satagimus. Quis ÷ enĩ sc̃s. scͥs. sc̾s. clamare. nisi creatoris
ea qͣ secunt᷑ deinceps tractare incipiamꝰ. Lestat ens ũ pꝰ quã
ostendimꝰ qͥd sibi uult ꝙ caput dñi ⁊ pedes eiꝰ nob̾ abscondita esse le

Expanded text:
e alae quibus volabant seraphim, tropologiam significant; quia dum lectione divinae Scripturae ad bona opera instruimur, quasi quibusdam alis ad alta sublevamur, quibus etiam volamus, Alter ad alterum , dum ad studium bonae operationis nos invicem exhortamur: volantes autem, Sanctus, 175 sanctus, clamaficare satagimus. Quid est enim: Sanctus, sanctus, sanctus clamare, nisi Creatoris ea, quae sequuntur, deinceps tractare incipiamus. Restat enim ut postquam ostendimus quid sibi vult, quod caput Domini, et pedes ejus nobis abscondita
Abbreviated transcription (Latin):
mo dilige̾ pot̃ qͥ ñ nouit. In ħ tñ differre uidet᷑. qr scientia
ꝑ cognitione᷑ fidei fabricã erigit: dilectio autͣ ꝑ uirtute̾ quasi
colore suꝑducto edificiũ ping̾it. Sic aut̃ utrulib& alt̾i necessari¬
ũ ꝑspicitur. qr nec splendere p̾ot̃ si ñ fuerit : nec place̾ si non splen¬
duerit. Ingred̾e gͦ ncͣ in secretũ cordis tui. ⁊ fac habitałm deo. fac
tẽplũ. fac domũ. fac tab̾nacłm. fac archã testamenti. fac archã dibi¬
uii. uł qͦcͣq nomi̾e appelles una ÷ domꝰ dĩ. In tẽplo adoret plasma creato¬
rẽ. in domo ueneretur filuis patrẽ. in tab̃nacłõ honoret mles regem.
in testamento auscult& assecla p̾ceptorẽ. in diluuio imploret nauͦfra¬
gus gub̾natorẽ. Totũ łͥ factꝰ ÷ ds̃: ⁊ totũ tͥ fecͣ ds̃. Fecit habitacłm.
factus ÷ patrociniũ. hoc unũ totũ ÷. ⁊ totũ hoc unũ ÷. Domꝰ dĩ÷. ciuitas

Expanded text:
mo diligere potest qui non novit. In hoc tamen differre videtur, quod scientia per cognitionem fidei fabricam erigit, dilectio autem per virtutem quasi colore superducto aedificium pingit. Sic autem utrum libet necessarium perspicitur, quia nec splendere potest si non fuerit, nec placere si non splenduerit. Ingredere ergo nunc si secretum cordis tui, et fac habitaculum Deo, fac templum, fac domum, fac tabernaculum, fac arcam testamenti, fac arcam diluvii, vel quocunque nomine appelles, una est domus Dei. In templo adoret psalma Creatorem, in domo veneretur filius patrem, in tabernaculo honoret miles regem, in testamento auscultet assecla praeceptorem, in diluvio imploret naufragus gubernatorem. Totum tibi factus est Deus, et totum tibi fecit Deus. Fecit habitaculum, factus est patrocinium; hoc unum totum est, et totum hoc unum est, domus Dei est, civitas
Abbreviated transcription (Latin):
quo loquit᷑: dignitati ñ ꝯuemut᷑. Nociua sut̃: que suis suasionib animos
auditorum. siue ad errorem. siue ad pͣuitatẽ inducũt. Hec autẽ tria idest
nociua. in honesta. initilia. duob modis discerni possut᷑. id ÷ scd̾m qualitate᷑
rerũ de quib locutio fit. ⁊ scd̾m qualitatẽ ꝑsonarui. ꝑ quas. uł quas. uł de
quib locutio fit. Qualitas ꝑsonarum quatuor modis ꝯsideratur. id ÷ secũdũ
etatẽ scd̃m scientiã. scd̾m offitiũ. scd̾m ꝯditione̾. Scd̾m etatẽ. qr aliud ꝯue¬

Expanded text:
quo loquitur dignitati non conveniunt. Nociva sunt quae suis suasionibus animos quo loquitur dignitati non conveniunt. Nociva sunt quae suis suasionibus animos auditorum sive ad errorem sive ad pravitatem inducunt. Haec autem tria, id est nociva, inhonesta, inutilia, duobus modis discerni possunt, id est secundum qualitatem rerum de quibus locutio sit, et secundum qualitatem personarum per quas, vel ad quas, vel de quibus locutio fit. Qualitas personarum quatuor modis consideratur, id est secundum aetatem, secundum scientiam, secundum officium, secundum conditionem. Secundum aetatem, quia aliud co
Abbreviated transcription (Latin):
ficiat᷑. Sequi uͦ tam duri cordis fueruit᷑ ut his ammonitionib informari
nequeant: illos quidem acrioribus stimulis urgeri oport&. ut ꝙ sponte
facere nolunt. faciant uł inuiti. Scio enim quã difficibe sit cor malicia
induratum. ad formã discipline ⁊ spetiem honestatis incuruare: s neces¬
se ÷ ut dura materia cum facile ad formam non flectitur. ei ⁊ acrioris
Flamie incendium. et mallei grauioris tunsio adhibetur. De locutio ̃e
ubi dicatur. qͣndo dicatur. quomodo dicatur. Qͥd aut̃ dicendũ sit hac pͥmum
generali distinctione discernit᷑: ut uidelic&. nũꝗͣ in sermonib disciplinatis
otiosa adhibeantur. Ociosa autͣ sũt omĩa. que sutͣ aut nociua. aut inhones¬
ta. aut inutilia. Intitilia aut̃ sũt: que nec loqͣntibus nec audientib ꝓsut᷑.
Inhonesta sutͣ: que illiꝰ qui loquitur. uel illius cui loquitur: uł illius de

Expanded text:
ficiant. Si qui vero tam duri cordis fuerint, ut his admonitionibus informari ficiant. Si qui vero tam duri cordis fuerint, ut his admonitionibus informari nequeant, illos quidem acrioribus stimulis urgeri oportet, ut quod sponte facere nolunt, faciant vel inviti. Scio enim quam difficile sit, cor malitia induratum ad formam disciplinae et speciem honestatis incurvare, sed necesse est ut dura materia cum facile ad formam non flectitur, ei et acrioris flammae incendium et mallei gravioris tunsio adhibeatur. CAP. XIII. Deubi dicatur, quando dicatur, quomodo dicatur. Quid autem dicendum sit, hoc primum generali distinctione discernitur, ut videlicet nunquam in sermonibus disciplinatis otiosa adhibeantur. Otiosa autem sunt omnia, quae sunt aut nociva, aut inhonesta, aut inutilia. Inutilia autem sunt, quae nec loquentibus, nec audientibus prosunt. Inhonesta sunt, quae vel illius qui loquitur, vel illius cui loquitur, vel illius de
Abbreviated transcription (Latin):
one ocłoꝵ. loqui sine extensio̾e manuũ. ⁊ intentacioe digitoꝵ. sine ꝯtortiõe
labioꝵ. sine iactacione capitis. sine ebeuatiõe suꝑcilioꝵ. Incedere sine mo¬
sedere sire diuaricatio̾e crurũ. sine alterutra suꝑiectiõe pedũ. sine exten¬
siõe uł agitaciõ̾e tibiarũ. sine alt̾na accubitaciõe laterũ. iacere sine disiec¬
tione menbroꝵ. Et ut tandem de hac parte finem loquendi faciamus: ges¬
tus hominis in actu e̾e deb& gratiosus. sine mollitie. quietus sine dissolutio̾e.
grauis sine tarditate: alacer sine inquietudine. maturus sine ꝓteriua. et
sine turbulentia seuerus. Molem gestum tẽꝑat turbidus. ⁊ turbidũ mollis.
dissolutũ ꝓcax. ꝓcace̾ dissolutus. citatus tardum. ⁊ tardus citatũ: qr int̾ uicia
ꝯtraria medius limes uirtus ÷. Hec de gestu ad pͣsentẽ doctrinã dicta suf¬

Expanded text:
one oculorum, loqui sine extensione manuum et intentatione digitorum, sine contorsione one oculorum, loqui sine extensione manuum et intentatione digitorum, sine contorsione labiorum, sine jactatione capitis, sine elevatione superciliorum; incedere sine moedere sine divaricatione crurum, sine alterutra superjectione pedum, sine extensione vel agitatione tibiarum, sine alterna accubitatione laterum, jacere sine disjectione membrorum. Et ut tandem de hac parte finem loquendi faciamus, gestus hominis in omni actu esse debet gratiosus sine mollitie, quietus sine dissolutione, gravis sine tarditate, alacer sine inquietudine, maturus sine protervia, et sine turbulentia severus. Mollem gestum temperat turbidus, et turbidum mollis, dissolutum procax, procacem dissolutus, citatus tardum, et tardus citatum, quia inter vitia contraria medius limes virtus est. Haec de gestu ad praesentem doctrinam dicta suf
Abbreviated transcription (Latin):
motũ inpendit: certe illi ꝗͣ natura mod̾atur dispositioi ꝯtradicit.
Prima gͥ ÷ custodia discipline ingestu. ut unuꝙq menbrũ in eo adꝙ crea¬
tũ ÷ offitio se ꝯtineat. neq alt̾ius menbri ministeriũ admixtiõ̾e ꝯfundat.
id ÷ ut inicheant ocłi. aures audiant. nares olfaciant. os loquat᷑. manus ope¬
rent᷑. pedes ambulẽt. quatinus neq transmutẽt offitia menbroꝵ. neq in¬
ordinate ꝑmisceant᷑. Scd̾a ÷ custodia discipline in gestu: ut unũꝙq m̃brũ
id ꝙ facit. eo modo atq mensura faciat. ꝙ faciendũ ÷ : id ÷ nec plꝰ. neq minꝰ. neq
aliter ꝗ. oporteat faciat. quatinus in actu suo sic ⁊ dirigatur ⁊ moueatur. ut
in nulla unqͣ. parte tẽꝑantie limite᷑ aut formã honestatis excedat. hoᷤ esł
ut in paucis exemplificemꝰ. ridere sine aꝑtione dentiũ. uidere sine defixi¬

Expanded text:
motum impedit, certe illi quam natura moderatur, dispositioni contradicit. motum impedit, certe illi quam natura moderatur, dispositioni contradicit. Prima igitur est custodia disciplinae in gestu, ut unumquodque membrum in eo ad quod creatum est officia se contineat, neque alterius membri ministerium sui admistione confundat. Id est, ut oculi videant, aures audiant, nares olfaciant, os loquatur, manus operentur, pedes ambulent, quatenus neque transmutentur officia membrorum neque inordinate permisceantur. Secunda est custodia disciplinae in gestu, ut unumquodque membrum id quod facit, eo modo atque mensura faciat quo faciendum est, id est nec plus nec minus, nec aliter quam oportet, faciat. Quatenus in actu suo sic et dirigatur et moveatur, ut in nulla unquam parte temperantiae limitem aut formam honestatis excedat, hoc est ut id paucis exemplis probemus ridere sine apertione dentium. videre sine defixi
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ id ꝙ foris siue bone suie male agit᷑ : interior ammi qualitas intuen¬
tium ocłis patent᷑ indicatur. Ex idcͥco oportet ut ad hano ꝑturbationẽ
sedandam custodia discipline opponatur. que unũ ꝙq menbrũ ad su¬
ũ offitiũ restringat: quatinus dum alterũ menbrum oꝑatur. alt̾um
aut om̃ino quietũ maneat. aut si forte eius oꝑa illi necessaria t̃e
cognoscit᷑. suo motu ad cooꝑandũ illi decent᷑ ⁊ ordinate moueat᷑. ita ut
nicħ ꝯfuse nicħ pͣposterũ in m̃bris corporis agat᷑: s ut sciat unum¬
qd̾q in quo alteri debeat succurre̾.⁊ in quo dũ aliud mouet᷑ se de¬
beat quietũ custodire. Est enĩ quasi quedã res publica corpꝰ hu¬
manũ: in qͦ singulis menbris sua offitia distributa sutͣ. Dũ gͦ unũ
menbrũ alterius m̃bri officiũ inordinate sibi uendicat. qͥd aliud
ꝙͣ ꝯcordiam uniu̾sitatis ꝑturbat: Iũ que aliud suo motu. alteriꝰ

Expanded text:
d foris sive bene sive male agitur, interior animi qualitas intuentium oculis patenter indicatur. Et idcirco oportet ut ad hanc perturbationem sedandam custodia disciplinae opponatur, quae unumquodque membrum ad suum officium restringat, quatenus dum alterum membrum operatur, alterum aut omnino quietum maneat, aut si forte ejus opera illi necessaria esse cognoscitur, suo motu ad cooperandum illi decenter et ordinate moveatur. Ita ut nihil confuse, nihil praeposterum in membris corporis agatur, sed ut sciat utrumquodque in quo alteri debeat succurrere, et in quo dum aliud movetur, se debeat quietum custodire. Est enim quasi quaedam respublica corpus humanum, in quo singulis membris sua officia distributa sunt. Dum ergo unum membrum alterius membri officium inordinate sibi vindicat, quid aliud quam concordiam universitatis perturbat? Cumque aliud suo motu alterius
Abbreviated transcription (Latin):
pendite. quid ibi dictũ sit̃ ad excitandam in nobis amorẽ dei. qͥd ad
ꝯtepͣtũ scłi. qͥd ad cauendas insidias immici. qͥd ad bonos affectus nutri.¬
endos. ⁊ pͣua desid̾ia extinguenda ualeat. ⁊ qͥd citiꝰ cor ꝑ ꝯpunctiot̾s ardo¬
rẽ incendat. qͥd disciplinã in oꝑe. qͥd humilitatẽ in cogitacio̾e. qͥd obedi
benda bona sedulum. ⁊ ad mala cauenda doceat ẽẽ circũscriptum.
hoc mͦ lecta scͥptura intelligentiã ꝯfert salutare̾. ⁊ hanc ipsam saprentiã ꝙͣ ꝑ uir-¬
ute᷑ libent᷑ despicitis: melius pꝰ modũ ꝑ iurtutẽ inuenietis. Qd ꝑ circũspecti

Expanded text:
pendite quid ibi dictum sit ad excitandum in vobis amorem Dei, quid ad pendite quid ibi dictum sit ad excitandum in vobis amorem Dei, quid ad contemptum saeculi, quid ad cavendas insidias inimici, quid ad bonos affectus nutriendos et parva desideria exstinguenda valeat, et quid citius cor per compunctionis ardorem accendgenda bona securum, et ad mala cavenda doceat esse circumspectum. Hoc modo lecta scriptura intelligentiam confert salutarem, et hanc ipsam sapientiam quam pro virtute libenter despicitis melius postmodum per virtutem invenitis. CAP. I
Abbreviated transcription (Latin):
cepti fauoris. inani głe seruire incipiant. uł ista si abscondant᷑ ꝑ timorẽ
uilitatis pͣmiũ retributiois amittant. Pescio ꝙ̃ homo deinceps habeat
excusationeͣ ignorantre. cui tot uie iã demonstrant᷑. qͥb possit ad scienti¬
ã ueritatis ꝑuenire. Ecce pꝰ discretionẽ racionis ꝓpͥe ꝑ quã dirigit᷑. pꝰ doct᷑¬
nã sapientium ꝑ ꝙͣ eruditur. pꝰ exẽpla bonoꝵ qͥb instruit᷑. adduntur etiã
pͣcepta scͥpturarũ. quib ad omnẽ uiuendi ordine̾ informat᷑: postre mo
adunguntur tẽptaciones quib ex̾citatus ꝑ cotidianã exꝑientiã de ueri¬
os autͣ fr̾s qui scolã discipline iam intrastis: in lectione priꝰ di
sũ acuat ad subtilitate᷑: magisq uelle informari pͣceptis scͥpturarum
ꝗͣ qͣstionib inpediri. Cum gͥ diuinas scͥpturas legitis sollerter per¬

Expanded text:
cepti favoris inani gloriae servire incipiant, vel ista si abscondantur per timorem cepti favoris inani gloriae servire incipiant, vel ista si abscondantur per timorem vilitatis, praemium retributionis amittant. Nescio quam homo deinceps habeat excusationem ignorantiae, cui tot jam viae demonstrantur, quibus possit ad scientiam veritatis pervenire. Ecce post discretionem rationis propriae per quam dirigitur, post doctrinam sapientium per quam eruditur, post exempla bonorum quibus instruitur, adduntur etiam praecepta Scripturarum, quibus ad omnem vivendi rationem informatur. Postremo adjunguntur tentationes, quibus exercitatus per quotidianam experientiam de verios autem fratres, qui scholam disciplinae jam intrastis, in lectione divina psensum acuat ad subtilitatem, magisque velle informari praeceptis Scripturarum, quam quaestionibus impediri. Cum igitur divinas Scripturas legitis, solerter per
Abbreviated transcription (Latin):
Aliã nobis adhuc nͣ ꝯtẽpnendam ꝯsid̾ationt̃ ad p̃sens negotiũ forma sigilli
exhib&. Figura nãq que in sigillo foris eminit. inpͣssione cere introrsum
signata appar&. Et que in sigillo intͥnsecus sculpta ostendit᷑: in cera ex¬
terius figurata de monstratur. Quid gͦ aliud inmut᷑. nisi qr nos qui ꝑ¬
exẽplũ bonoꝵ qͦsi ꝑ ꝙdam sigillum optime exculptũ informari cupimus.
iacent᷑. quando uero talia oꝑantur que humanas mentes in aͬmiratione̾ sui
ꝓtrahut᷑. quasi qͣsdam in se eminentes scupturas ostendut. Qd̾ gͦ in illis
eminet. nobis introrsus recondi debet. ⁊ ꝙ in illis depͣssũ ÷ in nobis erigendũ
÷: qr nos cũ illoꝵ facta ad imitacionẽ trahimꝰ. sublimia quidẽ in abscondito
⁊ abrecta in manifesto facere debemꝰ. ne uł illa si ostendantur ꝑ amore᷑ ac-¬

Expanded text:
Aliam nobis adhuc non contemnendam considerationem ad praesens negotium forma sigilli Aliam nobis adhuc non contemnendam considerationem ad praesens negotium forma sigilli exhibet. Figura namque quae in sigillo foris eminet, impressione cerae introrsum signata apparet, et quae in sigillo intrinsecus sculpta ostenditur, in cera exterius figurata demonstratur. Quid ergo aliud in isto nobiper quoddam sigillum optime exsculptum reformari cupimus, jacent. Quando vero talia operantur quae humanas mentes in admirationem sui pertrahunt, quasi quasdam in se eminentes sculpturas ostendunt. Quod ergo in illis eminet, in nobis introrsum recondi debet, et quod in illis depressum est, in nobis est erigendum, quia nos cum facta eorum ad imitationem trahimus, sublimia quidem in abscondito et abjecta in manifesto facere debemus, ne vel illa si ostendantur per amorem ac
Abbreviated transcription (Latin):
S sciendũ ÷ qr sic̃ cera ñ priꝰ emollita fuerit formã ñ recipit: sic ⁊ homo
quidẽ ꝑ manũ actionis aliene ad formã uirtutis ñ flectitur. nͥ prius ꝑ
humilitatẽ ab om̃i elationis ⁊ ꝯtͦdictionis rigore molliatur. Neq enim
ꝑ exẽplũ alteriꝰ aliquando in meliꝰ reformari poterit: qui adhuc ꝑ ela-¬
tionis uitiũ ⁊ bona aliena oppugnat. ⁊ sua mala defeudit. Necesse est
gͦ ut si ueracit᷑ bonos imutari uolumus. prius ꝑ uerã humilitatem
ad obedientiã corda nr̃a tẽꝑemus: quatinus uita nrͣa tanto citiꝰ ad nouitatẽ
redeat. qͣto ꝓmptius in omnẽ ꝙͥ uiderit uirtutis spetiẽ ꝑ uoluntariam
obedientiã se inclmat: ⁊ tanto altiꝰ ei uestigiũ aliene bonitatis incipiat in¬
herere. qͣnto arctius studeat bona alioꝵ imitari potius quã carpere.

Expanded text:
Sed sciendum est quod nisi prius cera emollita fuerit, formam non recipit, sic et homo Sed sciendum est quod nisi prius cera emollita fuerit, formam non recipit, sic et homo quidem per manum actionis alienae ad formam virtutis non flectitur, nisi prius per humilitatem ab omni elationis et contradictionis rigore moliatur. Neque enim per exemplum alterius aliquando in melius reformari poterit, qui adhuc per elationis vitium et bona aliena oppugnat, et sua mala defendit. Necesse est ergo ut si veraciter bonos imitari volumus, prius per veram humilitatem ad obedientiam corda nostra temperemus, quatenus vita nostra tanto citius ad novitatem redeat, quanto promptius in omnem quam viderit virtutis speciem, per voluntariam obedientiam se inclinat, et tanto altius ei vestigium alienae bonitatis incipiat inhaerere, quanto arctius studet bona aliorum imitari potius quam carpere.
Abbreviated transcription (Latin):
bene agendi cunctos prudentiores ac sapientiores ꝗ. se e̾e̾ existimant.
nec erubescut magistros habe̾ om̃s a quib discere possut᷑ ꝙ ignorat᷑: qui
benedicta om̃iũ libent᷑ approbat. errores uͦ alienos ꝙͣ tũ ad se ꝑtine̾ cogno¬
uertt᷑ ꝓ tẽpore student uł modeste corriꝑe: uł prudent᷑ dissimulare.
Qui deniq studiũ scientie moꝵ disciplina exornant: ⁊ mansurtudinẽ
ac modesłiã mentis sue ñ solũ in custodia oris. s ⁊ͣ in habitu ⁊ gestu cor¬
poris sui demons trat. S ⁊ de bonoꝵ exẽplis que in p̃senti uobis dicenda
p̃cipim᷑. nͥ ut ꝑ eoꝵ imitacione᷑ ad noue uite similitudinẽ refor¬
mem᷑ : In ipsis siqͥdem similitudinis dĩ forma exp̃ssa ÷. ⁊ idcͥco cũ eis ꝑ imi¬
tacionẽ in pͥmimur: ad eiꝰdem similitudinis imagine̾ nos qͦ figuramur

Expanded text:
bene agendi cunctos prudentiores et sapientiores quam se esse existimant, bene agendi cunctos prudentiores et sapientiores quam se esse existimant, nec erubescunt magistros habere omnes, a quibus discere possunt quod ignorant, qui bene dicta omnium libenter approbant, errores vero alienos quantum ad se pertinere cognoverunt pro tempore student vel modeste corripere, vel prudenter dissimulare. Qui denique studium scientiae, morum disciplina exornant, et mansuetudinem ac modestiam mentis suae non solum in custodia oris, sed etiam in habitu et gestu corporis sui demonstrant. Sed et de bonorum exemplis quae in praesenti vobis dicenda praecipimur, nisi ut per eorum imitationem ad novae em similitudinis Dei forma expressa est, et idcirco cum eis per imitationem imprimimur, ad ejusdem similitudinis imaginem nos quoque figuramur.
Abbreviated transcription (Latin):
ĩaniũ u̾boꝵ restringite : s in ipsis ⁊ͣ que recta sut mensurã ⁊ modũ tene¬
te. ⁊ in collatiõe sco̾ꝵ magis auditores ꝙͣ. doctores ẽẽ eligite. Os clausũ et
aures aꝑtas habete:⁊ ꝗͣtum estis ad loquendũ modestiores. tantũ estote
ad intelligendũ sagatiores. Sufficiat uob̾. si forte ressic exigat. ꝙ sapitis
petentib humilit᷑ insinuare: ꝯtra resistentes autẽ nũqͣ p̾sumatis ꝑtina¬
iurgia ministrat: ⁊ mox ut lingue indiscrete ad multiloquiũ resoluunt᷑.
ad disturbandam pacem cordis nr̃i quasi ianua hosti aꝑitur. Restat gͦ
fr̾s ut si uere discipłi ueritatis ẽe cupitis: tales uos studeatis exhib̾e. qͥb
ueritas facile ꝑsuaderi possit. qr ⁊ ipsa doctrina ueritatis tales auditores
anat: qui eã ⁊ a saprentib exhibitam humilit᷑ suscipuit᷑. a simpliciorib
qͦ ãministratã arrogant᷑ ñ ꝯtepͣnut᷑: qui in scientia dĩ hoc ÷ inperitia

Expanded text:
um restringite, sed in ipsis etiam quae recta sunt mensuram et modum tenete, et in collatione sanctorum magis auditores quam doctores esse eligite. Os clausum et aures apertas habete, et quanto estis ad loquendum modestiores, tanto estote ad intelligendum sagaciores. Sufficiat vobis si forte res sic exigat quod sapitis petentibus humiliter insinuare, contra resistentes autem nunquam praesumatis pertinajurgia ministrant, et mox ut lingua indiscrete ad multiloquium resolvitur, ad disturbandam pacem cordis vestri quasi janua hosti aperitur. Restat ergo, fratres, ut si vere discipuli veritatis esse cupitis, tales vos studeatis exhibere quibus veritas facile persuaderi possit, quia et ipsa doctrina veritatis tales auditores amat, qui eam et a sapientibus exhibitam humiliter suscipiunt, a simplicioribus quoque administratam arroganter non contemnunt, qui in scientia Dei, hoc est in peritia
Abbreviated transcription (Latin):
fert᷑ cũ dicit᷑. Sede tace intra tenebras filia chaldeoꝵ: qr nͣ uocaberis
ult᷑ dña regnoꝵ. Magna ⁊ eniͣ teͣ homine̾ ꝯfusio sequit᷑. qͣndo se ab aliis
despici uidet ñ ꝓ eo in quo ipse głatur. S qr lasciuia ⁊ mollicies ami¬
ca est ꝓcacib nͨ suꝑbis: increpata arrogantia ⁊̃ lasciuiã arguit cũ sub¬
uingit᷑. Tolle molamꝰ mole farmã. denuda turpitudine discooꝑi hu¬
Quã sit gͦ oclibilis apudd dm̃ lascuua ⁊ ꝓcacitas ex hoc patent᷑ ostendit᷑.
ꝙ scͥptura tã districta aĩadu̾sione ⁊ derectionẽ arrogantib. ⁊ asꝑitatẽ
mollib suꝑ uenturã ꝯminat᷑. Hinc ÷ rursum ꝙ ꝑ eundem ysaiam¬

Expanded text:
nebras, filia Chaldaeorum, quia non vocaberis ultra domina regnorum . Magna etenim tunc hominem confusio sequitur, quando se ab aliis despici videt, etiam pro eo in quo ipse gloriatur. Sed quia lascivia et mollities amica est procacibus et superbis, increpata arrogantia, lasciviam etiam arguit cum subjungit: Tolle molam, mole farinam, denuda turpitudinem, discooperi huQuam sit ergo odibilis apud Deum lascivia et procacitas, ex hoc patenter ostenditur, quod Scriptura tam districta animadversione et dejectionem arrogantibus, et asperitatem mollib
Abbreviated transcription (Latin):
de mergunt. Hec sicut supradiximus dicentib erubescenda fuerant.
sia facientib resũpta non fuissent. Nunc autẽ sustureat᷑ in audienade
ueret undiã. qui nolunt in facrendo habere disciplinam. Ueruntanen
hec de inmunditia indisciplinate manducantium ad exemplum dicta
sufficiant. Temꝑantum manducandi intelligunus in eo. si homo trac
tu ⁊ uoncum nunia festinatione comedat. ubi nos quidem quantum
firri potest. modum & inensuram om̃s tenere suademus. legẽ tam̃
nuullami dare p̾sumimus: quia sicut iam supradiximus. aliis sic⁊ alius
sic. Hec uobis fratres de scientia & disciplina interim nos diximus.
Bonitatem uero orate: ut uobis det deus. ameN:¬

Expanded text:
demergunt. Haec, sicut supra diximus, dicentibus erubescenda fuerant, demergunt. Haec, sicut supra diximus, dicentibus erubescenda fuerant, si a facientibus praesumpta non fuissent. Nunc autem sustineat in audiendo verecundiam, qui noluit in faciendo habere disciplinam. Verumtamen haec de immunditia indisciplinate manducantium ad exemplum dicta sufficiant. Temperantiam manducandi intelligimus in eo, si tractim homo et non cum nimia festinatione comedat; ubi nos quidem quantum fieri potest modum et mensuram omnes tenere suademus, legem tamen nullam dare praesumsimus, quia, sicut jam supra diximus, alius sic et alius sic. Haec vobis, fratres, de scientia et disciplina interim nos diximus: Bonitatem vero orate ut vobis det Deus. Amen
Abbreviated transcription (Latin):
de ⁊ qͣ tẽꝑate. De inmundicia comedendi pauca exempla ꝓferre suffi¬
cut. ut dum in quibdam suis partib cernitur. facile ꝑ similitudinẽ ubiq
caueat. Iuidam int᷑ comedendũ dũ scutellas exonerare uolit᷑. quadrata
ferculaꝵ frustra ad ipe̾ sure saginã suꝑrotatam distillantia mensalib
inuoliuit. aut suꝑ inituit᷑.: donec iterum euisceratis interiorib ea que re¬
manserant in pͥstinum locum reponant. Alii bibentes. digitos mediote¬
nus poculis inmergut᷑. Alii unctas manus ad uestimenta sua detergen¬
tes: rursus ad cibaria tractanda redeut. Alii nudis articłis uice olera
sua piscantur: ita ut in eodem iure. ⁊ manus ablutionẽ ⁊uent᷑ refec¬
tionẽ querere uideatur. Alii semicorrosas crustas et pͣmorsas colliridas ci¬
bariis iterando infigut᷑: ⁊ reliquias deiitium suorũ offas facturi in pocuł

Expanded text:
de et quam temperate. De immunditia comedendi pauca exempla proferre suffide et quam temperate. De immunditia comedendi pauca exempla proferre sufficiat, ut dum in quibusdam suis partibus cernitur, facile per similitudinem ubique caveatur. Quidam inter comedendum dum scutellas exonerare volunt, quadrata ferculorum frusta adipem sive saginam superroratam distillantia mensalibus involvunt aut super injiciunt, donec iterum evisceratis interioribus ea quae remanserant, in pristinum locum reponant. Alii bibentes, digitos mediotenus poculis immergunt. Alii unctas manus ad vestimenta sua detergentes, rursus ad cibaria tractanda redeunt. Alii nudis articulis coclearis vice olera sua piscantur, ita ut in eodem jure et manus ablutionem et venter refectionem quaerere videatur. Alii semicorrosas crustas et praemorsas collyridas cibariis iterando infigunt, et reliquias dentium suorum offas facturi in poculis
Abbreviated transcription (Latin):
caupones ad omnẽ clepsidram eliciendigus tu gratia palatum extendut᷑.
Igitur contra hec unitu sananda: necessarus ÷ rigor. discipline. qͥ istas
gule petulantiat infracertum lunitem cohibeat: quatinus se a neq ad
inmoderatas delicias. neq ad nouitates. neq ad supers ticiosas p̃parationes
quãtum quis sumere debeat: cuius mensura hec iichi uidetur esse. ut
neq contra honestatem. neq supra necessitatem. Non om̃is uenter idem
sapit. alius sic: a lius uero sic. Cui minus sufficit iste prusquã ad turpi¬
tudinem edacitatis ꝑueniat : in suꝑfluitatem offendit. Cui multum opꝰ
est in eo sept honestas comedendi leditur. ⁊̃ priusquã ad suꝑfluitatem
ureniatur. Ergo ille cui paru̾ satis ⁊: magis suꝑfliutatem caueat. Ille
uero cui multum opus ÷: magis ad honestatem adtendat. qr neq ille nisi
tempantit metas transierit ad turpitudmẽ ꝑueniet. neq iste nisi priꝰ

Expanded text:
caupones ad omnem clepsydram eliciendi gustus gratia palatum extendunt. caupones ad omnem clepsydram eliciendi gustus gratia palatum extendunt. Igitur contra haec vitia sananda necessarius est rigor disciplinae, qui istas gulae petulantias intra certum limitem cohibeat, quatenus se neque ad immoderatas delicias, neque ad novitates, neque ad superstitiosas praeparationes quantum quis sumere debeat, cujus mensura haec mihi esse videtur, ut neque contra honestatem neque supra necessitatem. Non omnis venter idem capit, alius sic contentus, alius vero sic. Cui minus sufficit, iste priusquam ad turpitudinem edacitatis perveniat, in superfluitatem offendit; cui multum opus est, in eo saepe honestas comedendi laeditur, etiam priusquam ad superfluitatem veniatur. Ergo ille cui parum satis est, magis superfluitatem caveat; ille tero cui multo opus est, magis ad honestatem attendat, quia neque ille nisi temperantiae metas transierit, ad turpitudinem veniet, neque iste nisi prius
Abbreviated transcription (Latin):
imis gurgitib profunda scrutatione pisciculos trahendo. suie inte inpes¬
tiua de arentib rubetis arbusta colligendo: unius appetitus petulantiam
cõpescere queat. Et sane ñ michi satis patẽre potesł ꝙ uitium istos exa¬
gitet: nisi forte qr ꝑ quancdam animi insolentiam multos in suo obsequio oc¬
cupari gaudent. suie qr ꝑ tumorem elationis. ceteris om̃ib quãtum cibo dis¬
similes sunt. tantum merito dissimiles uideri uolunt. Alii suꝑsticiosum
nimis in p̃parandis cibis studiũ adhibent. infinita decoctionũ ⁊ frixurarũ
⁊ ꝯdimentorum genera excogitantes. modo mollia. modo dira. modo fri¬
gida modo calida. modo cocta. modo assa. modo pipere. modo allio. modo cu¬
mino. modo sale ꝯdita: scd̾m ꝯsuetudinem pregnantium mulierum de¬
sid̾antes. Hii ꝓfecto non solum arguendi s etiam dirigendi funt: qui qͣsi

Expanded text:
imis gurgitibus profunda scrutatione pisciculos trahendo, sive intempesimis gurgitibus profunda scrutatione pisciculos trahendo, sive intempestiva de arentibus rubetis arbuta colligendo, unius appetitus petulantiam compescere queat. Et sane mihi non satis patere potest, quod vitium istos exagitet, nisi forte quia per quamdam animi insolentiam multos in suo obsequio occupari gaudent, sive quia per tumorem elationis caeteris omnibus quantum cibo dissimiles sunt, tantum merito dissimiles videri volunt. Alii superstitiosum nimis in praeparandis cibis studium adhibent, infinita decoctionum et frixurarum et condimentorum genera excogitantes, modo mollia, modo dura, modo frigida, modo calida, modo elixa, modo assa, modo pipere, modo allio, modo cumino, modo sale condita, secundum consuetudinem praegnantium mulierum desiderantes. Hi profecto non solum arguendi sed etiam deridendi sunt, qui quasi
Abbreviated transcription (Latin):
rate ⁊ laute pͣparata ꝯcupiscat. In pͥmo enim: luxus arguitur. In secundo
curositas. in t̾cio su ꝑsticio notatur. Sunt namq quidam quoꝵ fauces satis
ridicula infirmitate egrotant: que nisi pinguia ⁊ delicata deglutire ñ possũt.
⁊ si quando eis parci aut frugales cibi oblati fuerint. statim aut in digesti¬
onem stomachi. aut pectoris siccitatem. aut obripilationẽ capitis: aut si qua
sunt talia ad excusandas excusationes pͣtendũt. Alii delicias ⁊ luxum ciboꝵ
magna ꝯstantia asꝑnantur: s ab eis iterum non minori aut tolerabiliori
petulantia ꝯmunium cibariorum usus om̃ino despicitur. noua quedam⁊
insolita ciboꝵ genera exquirunt: ita ut sepe propt᷑ unius uentre̾ homi¬
nis ꝑ omnes circumpagos turba famulorum discurrat. ⁊ uix tandem uł
ignotas de desertis procul montibus radices euellendo. uł pauculos de

Expanded text:
et accurate praeparata concupiscat. In primo enim luxus arguitur, in secundo et accurate praeparata concupiscat. In primo enim luxus arguitur, in secundo curiositas, in tertio superstitio notatur. Sunt namque quidam quorum fauces satis ridicula infirmitate aegrotant, quae nisi pinguia et delicata deglutire non possunt. Et si quando eis parci aut frugales cibi oblati fuerint, statim aut indigestionem stomachi aut pectoris siccitatem, aut obripilationem capitis, aut si qua sunt talia, ad frivolas excusationes praetendunt. Alii delicias et luxum ciborum magna constantia aspernantur, sed ab eis iterum non minori aut tolerabiliori petulantia communium cibariorum usus omnino despicitur. Nova quaedam et insolita ciborum genera exquirunt, ita ut saepe propter unius ventrem hominis per omnes circum pagos turba famulorum discurrat, et vix tandem vel ignotas de desertis procul montibus radices evellendo vel pauculos de
Abbreviated transcription (Latin):
effundũt discos ingirum circuinducunt. ⁊ uelud rex suꝑ obsessam emnitatẽ
assultum facturus. dubitant ubi primũ expugnatione aggrediantur. dũ
simul in om̃i parte irruptiont᷑ facere ꝯcupiscunt. Plus uisto ista dicentes
uerecundie obliti sumus. s nescit aliquando impudentia erubescere. nisi fue¬
rit manifeste ꝯfusa. his igitur trib modis deb&. qͥsq int̾ epulas conseruare
disciplinã: in semet ipso uidelic&. ut ⁊ linguam suam aloquacitate restringat.
⁊ oculos suos a circumspectione cohibeat: et ut cetera menbra omĩa cũ mo¬
destia et quiete contineat. Sequitur ⁊ triplex obseruantia discipline ĩ cibõ.¬
obseruantia in eo quid sumat. obseruantia in eo qͣtum sumat: obseruantia
in eo quomodo sumat. Obseruantia in eo quid sumat. id ÷ ut nequid imis
pͣciosa ⁊ delicata expetat. nec nimis sara ⁊ insolita exquirat. nec nimis accu

Expanded text:
effundunt, discos in gyrum circumducunt, et velut rex super obsessam civitatem effundunt, discos in gyrum circumducunt, et velut rex super obsessam civitatem assultum facturus, dubitant ubi primum expugnationem aggrediantur, dum simul in omni parte irruptionem facere concupiscunt. Plus justo fortassis ista dicentes, verecundiae obliti sumus, sed nescit aliquando impudentia erubescere, nisi fuerit manifeste confusa. His igitur tribus modis debet quisque inter epulas conservare disciplinam in semetipso, videlicet ut et linguam suam a loquacitate restringat, et oculos suos a circumspectione cohibeat, et ut caetera membra omnia cum modestia et quiete contineat. CAP. observatio in eo quid sumat, observatio in eo quantum sumat, observatio in eo quomodo sumat. Observatio in eo quid sumat, id est ut neque nimis pretiosa et delicata expetat, nec nimis rara et insolita requirat, nec nimis laute