comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
aspice duos parit᷑ siluã tͥnseuntes. ⁊ hunc quidẽ ꝑ deuia laborantẽ illũ uͦ recti iti¬
neris ꝯpendia legentẽ. pari motu cursum tendut. s nͣ eque ꝑueniunt. Qͥdautͣ
tractando ruminamꝰ: Qͥd gͦ in tanta multitud̾ie libroꝵ legendi modũ ⁊ ordi¬
nrͣ nͣ custodit. qͣsi in ꝯdensitate saltꝰ oberrans tͥmitẽ recti itineris ꝑdit. ⁊ ut dr
semꝑ discentes nũꝗͣ ad scientiã ꝑuenientes. Tantũ .i. ualz disc̾tio ut sine ip̃a.
⁊ om̃e otiũ turpe sit . ⁊ labor inutilis. Ut autͣ uniu̾salit̾ ꝯplectam᷑. tria sunt
pͣcipue que studiis legentiũ obẽe solet᷑. Negligentia. Imprudentia. fortuna.
Negligentia ÷ qnͣ ea qͣ discenda sunt. uł ꝓrsꝰ pͣtermittimꝰ. uł minꝰ studiose disci¬
mꝰ. Imprudentia ÷ qnͣ ꝯgruũ ordinẽ ⁊ modũ in his que discimꝰ ñ seruamꝰ. fortu¬
na ÷ in euentu casu sure nat᷑alit᷑ ꝯtingente. qnͣ uł pauꝑtate. uł infirmitate.

Expanded text:
Aspice duos pariter silvam transeuntes, et hunc quidem per devia laborantem, illum vero recti itineris compendia legentem, pari motu cursum tendunt, sed non aeque tractando ruminamus? Qui ergo in tanta multitudine librorum legendi modum et ordinem non custodit, quasi in condensitate saltsemper discentes, et nunquam ad scientiam pervenientes. Tantum enim valet discretio, ut sine ipsa et omne otium turpe sit, et laborinutilis. Ut autem universaliter complectamur. Tria sunt quae praecipue studiis legentium obesse solent; negligentia, imprudentia, fortuna. Negligentia est, quando ea quae discenda sunt, vel prorsus praetermittimus vel minus studiose discimus. Imprudentia est, quando congruum ordinem et modum in his quae discimus, non servamus. Fortuna est in eventu, casu, sive naturaliter contingente, quando vel paupertate, vel infirmitate,
Abbreviated transcription (Latin):
ostqͣ. certã mat̾iam p̾seͥpsimus lectori. ⁊ eas scͥpturas q̃ ad diuinã p̾ci¬
ꝑue ꝑtinet᷑ lectionẽ suis nõib assignando det̾minauimꝰ. ꝯseqͣns uidet᷑
ut ⁊̃ dẽ modo ⁊ ordine legendi aliqͥd dicamꝰ qͣtinus ex his que dicta sunt ag¬
noscat cui rei studiũ impende̾ debeat. Ex his uͦ qͣ sut dicenda eiꝰdem studii
mandus. qualit̾ ea que sunt agenda ꝑficiat. Nicendũq ÷ qͥd sit ꝙ ex tanta t᷑ba
discentiũ quoꝵ multi ⁊ ingenio pollet᷑. ⁊ uiget ex̾citio. tã pauci ⁊ nimabiles ĩue¬
niant᷑ qͥb ad scientiã ꝑuenire ꝯtingit. Et ut de illis taceã qui nat᷑alit᷑ sutͣ hebe¬
tes ⁊ tardi ad intelligendũ. ħ maxime mouet. ⁊ dignũ qͣstiõe uidet᷑. un hoc
accidat ꝙ duo pari ingenio ⁊ equali studio uni lectioi intendũt. nec tn simili
effectu eius intelligentiã ꝯsequntur. Altͣ cito penetrat. cito ꝙ qͣrit app̾hendit.

Expanded text:
ostquam certam materiam praescripsimus lectori, et eas scripturas, quae ad divinam praecipue pertinent lectionem, suis nominibus assignando determinavimus, consequens videtur, ut etiam de modo et ordine legendi aliquid dicamus, quatenus ex his quae dicta sunt, agnoscat, cui rei studium impendere debeat; ex his vero quae sunt dicenda, ejusdem mandus qualiter ea quae sunt agenda, perficiat. Dicendumque est quid sit, quod ex tanta turba discentium, quorum multi et ingenio pollent, et vigent exercitio, tam pauci et tam numerabiles inveniantur, quibus ad scientiam pervenire contingat. Et ut de illis taceam, qui naturaliter sunt hebetes et tardi ad intelligendum, hoc maxime me movet, et dignum quaestione videtur, unde hoc accidit, quod duo pari ingenio, et aequali studio uni lectioni intendunt, nec tamen simili effectu ejus intelligentiam consequuntur. Alter cito quod quaerit apprehendit,
Abbreviated transcription (Latin):
autem que hꝯs torice.⁊ allegorice. ⁊ tropologice ꝯuenient᷑ exponi possitt᷑. Unde
mͦ mirabili om̃is diuina scͥptura. ita ꝑ dei sapientiã ꝯuenent᷑ suis partibus
eoꝵ q sonũ recipiens in dulciorẽ aurib referat quẽ ñ solũ carda edidit. s ⁊
lignũ modulo sui corꝑis formauit. Sic ⁊ mel in fauo gͣciꝰ. ⁊ qͥcꝗͥd maiori ex̾citio
ubiq hys łoriam. nec ubiq allegoriam. nec ubiq qͣramꝰ tropologiam. s sin¬
gła in suis locis ꝓ ut ro postulat ꝯpetent᷑ assignare. Sepe tnͣ in una eade̾¬
q litta omĩa simul reppiri possut. sicut hystorie u̾itas ⁊ mysticũ aliqͥd per
allegoriã insinuet. ⁊ qͥd agendũ sit parit᷑ ꝑ tropoloogiã demonstr&.¬

Expanded text:
autem quae et historice, et allegorice, et tropologice convenienter exponi possunt. Unde autem quae et historice, et allegorice, et tropologice convenienter exponi possunt. Unde modo mirabili omnis divina Scriptura ita per Dei sapientiam convenienter suis partibus earumque sonum recipiens in se, dulciorem auribus referat, quem non solum chorda edidit, sed et lignum modulo corporis sui formavit. Sic et mel in favo gratius. Et quidquid majori exercitio  nec ubique quaeramus tropologiam; sed singula in suis locis, prout ratio postulat, competenter assignare. Saepe tamen in una eademque littera omnia reperiri possunt; sicut historiae veritas et mysticum aliquid per allegoriam insinuet, et quid agendum sit, pariter per tropologiam demonstr
Abbreviated transcription (Latin):
on debet esse onerosum studioso lecłori ꝙ tã uarir multiplicit᷑q
nũm ⁊ ordinẽ. ⁊ uocabula diuinoꝵ libroꝵ tractamꝰ qr sepe accidit ut ħ
minima ignorata magnarũ rerũ ⁊ utiliũ noticiã obscuret᷑. Qua ꝑꝑ semel
se expediãt lector ut his qͣsi qͥbdam clausulis pͥma fronte reseratis lib̾o
gͣssu possit deinde ꝓpositũ iter currẽ. ne in singłis libris noua rudimenta
ꝗͣre oporteat. his gͥ expeditis. deincep cet̾a q̃ ad ppositũ opꝰ uale uidebunt᷑ tctabimꝰ¬
his toriam. allegoriam. ⁊ tropologiam simul ꝯtine̾ credant᷑. ꝙ ⁊ si multis ꝯgrue: assig¬
nari possit. ubiq tñ obseruare aut difficile : aut impossibile. Sic̃ t. in cytharis
⁊ huiusmoi organis iusicis. non quidẽ oĩa qͣ tangiutur canoꝵ aliꝗd resonat᷑. s tn
corde. cetã tn in toto eythare corpore io facta sunt. ut essetͣ ubi conecterentui
⁊ qͦ tende̾tur illa ꝗͣ ad cantilene suaiutẽ modulatꝰ ÷ arti fex. ita in dumis

Expanded text:
tam varie, multipliciterque numerum et ordinem, et vocabula divinorum librorum tractamus, quia saepe accidit, ut haec minima ignorata, magnarum rerum et utilium notitiam obscurent. Quapropter semel se expediat lector, ut his quasi quibusdam clausulis, prima fronte reseratis, libero gressu possit deinde propositum iter currere, ne in singulis libris nova rudimenta quaerere oporteat. His ergo expeditis, deinceps caetera quae ad propositum opus valere videbuntur, tractabimhistoriam, allegoriam et tropologiam simul continere credantur. Quod et si in multis congrue assignari possit; ubique tamen observare, aut difficile est, aut impossibile. Sicut enim in cithara et hujusmodi organis musicis, non quidem omnia quae tanguntur canorum aliquid resonant, sed tantum chordae, caetera tamen in toto citharae corpore ideo facta sunt ut esset ubi connecterentur et quo tenderentur illa quae ad cantilenae suavitatem modulaturus est artifex; ita in divinis
Abbreviated transcription (Latin):
Pr̾ ⁊̃ m̃brana qr ex m̃bris pecudũ dethunt᷑. fi̾ebat᷑ autͣ pͥmũ menbrana lu¬
tei coloris. postea rome candida m̃braua reꝑta sutͣ. Omelia d̾r qͦsi sermo płaris.
sicͣ ubi u̾bũ fit ad ppłm. Tractatꝰ ÷ uniꝰ rei multiplex exposicio. Dialogꝰ ⁊ collatio
ꝯmentaria. dicta quasi cũ mente uł a ꝯminiscor. Sutͣ.N. intͣpretacioe̾s ut ꝯmͣta¬
ria utris uł euu̾głii dicũt quidã ꝯmenta apellanda gentiliũ libroꝵ. exposi¬
tores autͣ diuinoꝵ. Glosa gͣcum nom̃ ÷. ⁊ intͣp̾tat᷑ lingua. qr quodãmͦ loquitur

Expanded text:
 membranae, quia ex membris pecudum detrahuntur. Fiebant autem membranae primum lutei coloris, postea Romae candidae membranae repertae sunt. Homilia dicitur quasi sermo popularis; sicut ubi verbum fit ad populum. Tractatus est unius rei multiplex expositio. Dialogus est collatio mque. Commentaria dicta quasi cum mente, vel a comminiscor. Sunt enim interpretationes vel commentaria juris vel Evangelii. Dicunt quidam commenta appellanda gentilium librorum, expositiones autem divinorum. Glossa Graecum est, et interpretatur lingua, quia quodammodo loquitu
Abbreviated transcription (Latin):
ade: a poc. lib diogie nos̃e gigantis qͥ post diluuiũ ꝯditiõe ab hereticis pug̃¬
nasse ꝑ ibet᷑ apocrifꝰ. Lib qui appellatur testam̃tũ iob. apoc̃ lib qͥ appellat
penitenttia originus. apoc. lib̵ qͥ appellat᷑ eypͥani apoc̃. lib qͥ appellat᷑ iamue er
manbre. apoc. libꝰ qͥ appellat᷑ sors apłeꝵ. apoc. Lib phisiologꝰ ab h̾eticis ꝯscͥptus.¬
postulaniuni ⁊ galli apoc̃. Opuscula montant ⁊ p̾scille. ⁊ marimille. apoc. Opis
eula fausti ⁊ manichei. apoc̃. Opuscula alt̾iꝰ clementis alexandrini. apos̾. opꝰ¬
cula cassiani p̃sbiti galliarũ. apoc. Op̾cła uictormi pictauensis. apoe. Op̾cła
ꝯtaictio apoc̃. Philacteria oĩa qͥ non ab angło ut illi ꝯfigut. s meagͣra demo¬
ne ꝯscͥpsta suit. apoc̾. ħ i his similia qͣ symon magꝰ. Nicholaus. Cherint oar¬
ciors Balilis. ebion. panirꝰ. ⁊ samosatemꝰ photinus. ⁊ bonosus. qui simili errore

Expanded text:
Adam apoc. Liber Diogiae nomine gigantis, qui post diluvium cum dracone ab haereticis pugnasse perhibetur apocr. Liber qui appellatur Testamentum Job apocr. Liber qui appellatur poenitentia Origenis apoc. Liber qui appellatur poenitentia  ab haereticis conscriptusPostumani et Galli apoc. Opuscula Montani, Priscillae, et Maximillae apoc. Opuscula omnia Fausti Manichaei apoc. Opuscula Commod cula Cassiani presbyteri Galli apoc. Opuscula Victorini Pictaviensis apoc. Opuscula Contradictio apocr. Philacteria omnia quae non ab angelo, ut illi confingunt, sed magis a daemone conscripta sunt apocr. Haec et his similia quae Simon Magus, Nicolaus, Cherinthus, Marcion, Basilides, Chion, Paulus etiam Samosatenus, Photinus et Bonosus, qui simili errore
Abbreviated transcription (Latin):
tioes. ⁊ epłis fid̃i. Dionisiꝰ ariopagita ep̃c ordinatꝰ chorintioꝵ multa ingenii su
uolumira reliquit. Itẽ cronica eusebii cesariensis atq eiꝰdem hystorie ec¬
clastice libros qͥus in pͥmo narratiõis sue libro tepuerut ⁊ post ĩ laudil
atq excusatioes origenis scismaticis unũ ꝯscͥpserit librũ ꝓpt̾ rerũ tn singła¬
reꝰ noticiã q̃ ad instructionẽ ꝑtinet. ñ usq qͦq eccła catholica refutat.
Cassy ocdiorus qͦ qͣsi explanatiõe psalmoꝵ satis uti lupꝰ scͥpsit. Sunt adhuc ali

Expanded text:
t epistolas fidei. Dionysius Areopagita, episcopus ordinatus Corinthiorum, multa ingenii sui volumina reliquit. Item Chronica Eusebii Caesariensis, atque ejusdem historiae ecclesiasticae libri, quamvis in primo narrationis suae libro tepuerit, et post in laudibus atque excusatione Origenis schismatici unum conscripserit librum, propter rerum tamen singularum notitiam, quae ad instructionem pertinet, non usquequaque Ecclesia refutat. Cassiodorus quoque, qui in explanatione Psalmorum satis utile opus scripsit. Sunt adhuc et a
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑsingłos ii. ruglistas numerꝰ quidã capitulis affixꝰ adiacet. qͥb nuuis subdita:
area q̃dam minio notata. que indicat in quoto canone positus sit nu̾s ciu
rit scire. qui reliquoꝵ eu̾głistarũ similia dixerint: assume adiacente m
num capituli ⁊ require ipsũ nũm in suo canone quẽ indicat. ibiq ĩuenieᷤᷤ
qͥ ⁊ qͥd dixer̃. ⁊ ita demũ in corꝑe inqͥsita loca que ex ipsis nu̾is indicantur
ꝑ singula eu̾gelia de eisdem dixisse inuenies.

Expanded text:
Per singulos enim Evangelistas numerus quidam capitulis affixus adjacet: quibus numeris subjecta est area quaedam minio notata, quae indicat, in quoto canone positus sit numerus, cui rit scire, qui reliquorum Evangelistarum similia dixerint: assumes adjacentem numerum capituli, et quaeres ipsum numerum in suo canone, quem indicat, ibique invenies, qui et quid dixerunt: et ita demum in corpore inquisita loca, quae ex ipsis numeris dicantur, per singula Evangelia de eisdem dixisse invenies.
Abbreviated transcription (Latin):
quẽ hebrei iosue bennũ dicut: t̾ra ꝓmissionis ppło diuidit᷑. lib̾ iudicũ
dictꝰ: apͥncipib qͥ udicabant ppłm isrł. anqꝰ. regee e̾ent in eodem popło.
huic qͥdam ꝯpingut historiam ruth sub uno uolumine. Lib̾ samuel dictꝰ ÷.
qr natiuitate eĩis ⁊ sac̾doc iĩ ⁊ gesta descͥbit. que lic⁊ historiã saul ⁊ daiud
ꝯtmeant. utͥq tn ad samuel referunt᷑: q uinxit utrũq Malach hebraice:
lat regũ int᷑ ptat᷑. in dictꝰ ÷ malachim ꝓ eo ꝙ reges iude ⁊ irlitice gentis ges¬
taq eoꝵ ꝑ ordine᷑ digerat. Ysaias eũgłista pociꝰ ꝙͣ ꝓpħa edidit siuim librũ.
Cuiꝰ om̃e textũ eloquentie ꝓsa incedit. Canticũ uero examet᷑ ⁊ pentametro
u̾su discurrit. Hieremias similit᷑ edidit librũ suũ cũ tremis eiꝰ. que nos lam̃¬
ta uocamus. es ꝙ in t̾stiorib reb funerib q adhibeant᷑. in qͥb quadruplicem¬
diu̾so metro ꝯposuit alphabetũ. quoꝵ duo pͥma quasi saphico metro scͥpta s̾.

Expanded text:
romissionis populo dividitur. Liber Judicum dictus est a principibus qui judicabant populum Israel, antequam reges essent in eodem populo. Huic quidam compingunt historiam Ruth sub uno volumine. Liber Samuel dictus est, quia nativitatem ejus et sacerdotium et gesta describit. Qui licet etiam historiam Saul et David contineat, utrique tamen ad Samuelem referuntur, quia unxit utrumque. malach Hebraice, latine regum interpretatur, unde dictus est malachim, pro eo quod reges Judae et Israeliticae gentis, gestaque eorum per ordinem digerat. Isaias evangelista potius quam propheta edidit librum  omnem textum eloquentie prosa incedit. Canticum vero hexametro et pentametro versu discurrit. Hieremias similiter edidit librum suum, cum threnis eius, quos nos lamenta vocamus, eo quod in tristioribus, funeribusqdiverso metro composuit alphabetum, quorum duo prima quasi safico metro scripta sunt:
Abbreviated transcription (Latin):
ne ⁊ humane ꝯfiteam᷑ nature: H sut̃ .iiiiͬ. sinodi pͥncipales fidi doctͥnã plenissi¬
me p̾dicantes. s ⁊ si qͣ sut ꝯcilia que sci patres spũ dĩ pleni sanxeritt̃. pꝰ is tar
iui. auctoritatẽ o̾i manet᷑ stabilita ugore. quoꝵ gesta in hoc oꝑe ꝯtimentur
ꝯdita. Sinodũ aut̃ ex gͣco intͣpͥtari cõmitatũ uł cetũ dicut᷑. Concilii uͦ nom̃
tractũ ex more romano. Tempore n. quo cause agebant᷑ ꝯueniebant om̃s ĩ unũ
ꝯmuni q intentiẽe tctabant. Uñ ⁊ ꝯciliũ a ꝯmuni intentiõe dictũ qͣsi ꝯscilium.

Expanded text:
synodi, fidei doctrinam plenissime praedicantes. Sed et si qua sunt consilia, quae sancti Patres Spiritu Dei pleni sanxerunt; post istarum quatuor auctoritatem omni manent stabilita vigore, quorum gesta in hoc opere continentur condita. Synodum autem ex Graeco interpretari comitatum vel coetum. Concilii vero nomen tractum ex more Romano. Tempore enim quo causae agebantur, conveniebant omnes in unum, communique intentione tractabant. Unde et concilium a commun
Abbreviated transcription (Latin):
nos rruncupare possumus ꝯcianatorr᷑ qui loquit᷑ ñ ad unũ sp̃alit᷑. s ad totã ꝯtio¬
nem ipłi. Porro pacificus uocatus ÷ eo ꝙ in regno eiꝰ maxima pax fu̾it. Is itaq uxx¬
ta num uocabuloꝵ tria ecddit uolumina pͥmũ ꝙ hebraice masloth. gͣce ꝑa¬
bole. latine ꝓu̾bia scͥbit᷑. eo ꝙ in ipso sub ꝯꝑatuia similitud̾re fig᷑as u̾boꝵ ⁊ ima¬
gines uitat᷑is ostendit᷑. Iue uidelice. ꝑabole in fine ab eo loco in qͦ ait. multerẽ
fortẽ quis inueniet. alphabeto texunt᷑. sicut lamenta ueremie: ⁊ cet̾a qͣdam¬

Expanded text:
nos nuncupare possumus concionatorem, qui loquitur non ad unum specialiter, sed ad totam concionem populi. Porro pacificus vocatus est, eo quod in regno ejus pax fuerit. Is itaque juxta numerum vocabulorum tria edidit voluminain ipso sub comparativa similitudine figuras verborum, et imagines veritatis ostenderit. Quae videlicet parabolae in fine ab eo loco in quo ait: Mulierem fortem quis inveniet , alphabeto texuntur; sicut Lamentationes Jeremiae, et ca
Abbreviated transcription (Latin):
seminatur. ꝑ grãm rigatur. ꝑ dolorẽ moritur. ꝑ fidem radicat.
ꝑ deuotionẽ germinat. ꝑ ꝯpunctionem oritur. ꝑ desideriũ crescit. per
caritate̾ roboratur. ꝑ spem uir&. ꝑ circũspectionem frondet expandit
ramos. ꝑ disciplina̾ floret. ꝑ uirtutẽ fructificat. ꝑ pacientia matures¬
cit. ꝑ mortẽ carpitur: ꝑ ꝯtẽplacione᷑ cibat. S qr longiꝰ sermo ꝓcessit.
paululũ respiremus. simul orantes ipsam dĩ sapientiam ut nos gustu
dulcedinis sue dignet᷑ sicure. que nos ꝑ gustum amare mortis non de-¬
dignata ÷ redin̾e̾: cui sit honor ⁊ imꝑiui in etͣna scła scłoꝵ aoeN.¬
n fine p̾cedentis libri. ꝑ similitudinẽ cuusdam arboris demons trauimꝰ.
qualit̾ sapientia oriatur ⁊ crescat in nobis. Hic ipsuis incrementi gͣdus
quos ipsi breuit᷑ ⁊ sũmati ꝑsᷤ truiximus. latiꝰ ꝑ singula ꝓsequendo ripla

Expanded text:
tur, per dolorem moritur, per fidem radicatur, per devotionem germinat, per compunctionem oritur, per desiderium crescit, per charitatem roboratur, per spem viret; per circumspectionem frondet, et expandit ramos, per disciplinam floret, per virtutem fructificat, per patientiam maturescit, per mortem carpitur, per contemplationem cibat. Sed quia longius sermo processit paululum respiremus, simul orantes ipsam Dei sapientiam, ut nos gustu dulcedinis suae dignetur satiare, quae nos per gustum amarae mortis non dedignata est redimere. Cui honor, et imperium in aeterna saecula saen fine praecedentis libri per similitudinem cujusdam arboris demonstravimus qualiter sapientia oriatur, et crescat in nobis. Hic ipsius incrementi gradus, quos ibi breviter et summatim perstrinximus, latius per singula prosequendo expla
Abbreviated transcription (Latin):
sic̃ beatꝰ iob testatur. mare loquit᷑ secũ non ẽe sapientiã. qr mentes
quas cure carnales exagitant ñ ꝯp̃hendũt eã. s qui minorat ᷑ act u
ipse inuenit eã. Qiua clum animus ab exteriorib abstractꝰ ad se¬
ipsum colligitur : robustior ad ꝯtẽplanda etͣna subleuat᷑. Sic eigo
timor dñ fac̃ paupt᷑ spũ. Pauꝑtas sp̃s. tranquillit cor. Tranquillitas cordis.

Expanded text:
sicut beatus Job testatur - Mare loquitur secum non esse sapientiam , quia mentes, sicut beatus Job testatur - Mare loquitur secum non esse sapientiam , quia mentes, quas curae carnales exagitant, non comprehendunt eam, sed qui minoratur actu ipse invenit eam, quia dum animus ab exterioribus abstractus ad seipsum colligitur, robustior ad contemplanda aeterna sublevatur. Sic ergo timor Domini facit pauperem spiritu paupertas spiritus tranquillat c
Abbreviated transcription (Latin):
a regno celoꝵ ꝓhibet᷑: ⁊ ille uidelic qui tẽporalib his ⁊ ꝑituris bonis
siufluo habundare ꝯcupiscit. ⁊ ille qui quasi magnũ aliqͥd de se exis¬
mans. sua se uirtute stare głatur. S timor dñi ad mentẽ ueniens
dũ pondus futuri examinis ⁊ quã districtus uenturus sit uidex nob̾
in cogitacione anteponit. omẽm mox tͣrene ꝯcupiscentie delectacio¬
nẽ extinguit: ⁊ nram infirmitatẽ utilit᷑ ad memoriuã reuocans. quã
humilia de nobis sentire debeamꝰ ostendit. Sopito deinde trenorum
desidioꝵ strepitu. ꝯtinuo mens ad qͥete̾ int̾ne pacis cõponitur. ⁊ ut
capax eẽ possit celestis sapientie ex ipsa sua tranquillitate p̃paratur.
Sapientia enĩ habitare nescit. nisi in corde pacifico. nid̾o ilłli in quib
adhuic t̾rena desid̾ia ꝑs trepit᷑. quȩ sit sapientia non nouerũt Nã

Expanded text:
a regno coelorum prohibetur, et ille videlicet, qui temporalibus his, et perituris bonis a regno coelorum prohibetur, et ille videlicet, qui temporalibus his, et perituris bonis superfluo abundare concupiscit, et ille qui quasi magnum aliquid de se aestimans sua se virtute gloriatur stare. Sed timor Domini ad mentem veniens, dum pondus futuri examinis, et quam districtus venturus sit judex nobis in cogitatione anteponit, omnem mox terrenae concupiscentiae delectationem exstinguit, et nostram infirmitatem utiliter ad memoriam revocans, quam humilia de nobis sentire debeamus ostendit. Sopito deinde terrenorum desideriorum strepitu, continuo mens ad quietem internae pacis componitur, et ut capax esse possit coelestis sapientiae, ex ipsa sua tranquillitate praeparatur. Sapientia enim habitare nescit nisi in corde pacifico, et ideo illi, in quibus adhuc terrena desideria perstrepunt, quae sit sapientia non noverunt. Nam
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ ꝑ timore̾ stminatur. Equide̾ ꝑ timore̾ pulchre seminatur
iapientia: qr timor dñi pͥncipũ ÷ sapientie.& sicuit de seminib oriant᷑
germina: sic de timore dñi nascitur sapientia. Caritas enĩ ipsi ÷ sapi¬
entia. qr ꝑ caritatẽ dm̃ gustamus. gustando autẽ cognoscimus. sicut
ipse ad nos caritate᷑ adducit: qr dũ doc& tim̾e ꝑiculũ. fac̾ amare pͣsidiũ.
Consid̾atis enĩ penis inferni ⁊ tormentis. que dapnatos expectant subi¬
to animus tͣrore ꝯcutit᷑: ac deinde ad se reuersus ac uiam euadendi q̃¬
rens. statiͣ illũ ex desiderio requirit. ꝑ quẽ instans ꝑicłm euadere se
posse agnoscit. Quẽ postꝙͣ. inuenit ex affectu dilectionis amplectitur.
uenit ad cor: facit᷑ pauꝑem sp̃u. Pauꝑtas aut̃ sp̃u: duplex ⁊. Nam sunt ⁊
corporales diuitie in affluentia rerũ tẽporalium: ⁊ sut sp̾itales cliuitie
in possessione urtutũ. Uterq gͦ aput dm̃ diues ẽe coniuncit᷑. ut᷑ͣq

Expanded text:
seminatur. Et quidem pulchre per timorem seminatur sapientia, quia timor Domini principium est sapientiae . Et sicut de seminibus oriuntur germina, ita de timore Domini nascitur sapientia. Charitas enim ipsa est sapientia, quia per charitatem Deum gustamus, gustando autem cognoscimus sicut ipse ad nos charitatem adducit, quia dum docet timere periculum, facit amare praesidium. Consideratis enim poenis inferni et tormentis, quae damnatos exspectant, subito animus terrore concutitur, ac deinde ad se reversus, ac viam evadendi quaerens, statim illum ex desiderio requirit, per quem instans periculum evadere se posse agnoscit. Quem postquam invenit, ex affectu dilectionis amplectitur; venit ad cor facit pauperem spiritu, paupertas autem spiritus duplex est. Nam sunt et corporales divitiae in affluentia rerum temporalium, et sunt spiritales divitiae in possessione virtutum. Uterque ergo apud Deum dives esse convincitur. Uterque
Abbreviated transcription (Latin):
liyd est u̾bũ hominis. aliud ÷ u̾bũ dĩ. opus dĩ non ds̃. atq aluid
uerbũ dĩdz̃. S opus dĩ qr iusibile ÷. extrinsecũ u̾bũ dr̃. quasioris
platio. Sapientia uͦ dĩ qr inuisibilis ÷. intrinsecũ uerbũ appellatur. qͣsi
mentis ꝯceptio. Et sicit uox ꝓlata słatĩ ꝑit. intellectꝰ autẽ ꝑmanet
cogitacio cordis: sic in oꝑc suo manifestat᷑ sapientia creatoris. Opus enĩ
hoc opus ÷ pulchrũ: opus dõ opifice dignũ. opiis ꝙ sapientẽ deceat.
opꝰ ꝙ nemo nisi om̃ipotens facere queat. ⁊ ideo sua spetie tãquã uoce
quada uirtute sui ꝯditoris ꝓtestatur: ⁊ sapientia loquitur. Que sapi¬
entia sic fecundauit unuiersa ut habitet in eis que fec̃: in singulis
tota. ⁊ in toto tota. nec maior in toto. nec minor in singłis. ⁊ id̾o totum
magis. ñ singula minus ꝗͣ. totũ. totã ⁊ singła. totã locunt᷑ sapientuã.
Uerbũ igit᷑ loquit᷑ uerbũ. S u̾bũ ꝙ factũ ÷: u̾bũ ꝙ fecͣ. u̾bum ꝙ

Expanded text:
bum Dei, opus Dei non Deus, atque aliud verbum Dei Deus. Sed opus Dei, quia visibile est, extrinsecum verbum dicitur, quasi oris prolatio. Sapientia vero Dei, quia invisibilis est, intrinsecum verbum appellatur, quasi mentis conceptio. Et sicut vox prolata statim perit, intellectus autem permanetcogitatio cordis, sic in opere suo manifestatur sapientia Creatoris. Opus enim hoc, opus pulchrum. Opus Deo opifice dignum, opus quod sapientem deceat, opus quod nemo nisi omnipotens, facere queat, et ideo specie sua tanquam voce quadam virtutem sui conditoris protestatur, et sapientiam loquitur. Quae sapientia sic fecundavit universa, ut habitet in eis quae fecit, in singulis tota, et in toto tota, nec minor in toto, nec minor in singulis, et ideo non totum majus, non singula minus, quia totum totam, et singula totam loquuntur sapientiam. Verbum igitur loquitur verbum, sed verbum quod factu
Abbreviated transcription (Latin):
colũpnã triginta cubitos in altitudine habentẽ xp̃m figurari asseruimꝰ
ꝯtrariũ nonꝰ ÷. Quia om̃is scriptura diuina unis lib̃ ÷: & ille unus lib̃¬
xp̃o implet᷑: ⁊ legendo scͥpturã hoc querimus ut eiꝰ facta ⁊ dicta atq pͣcep¬
rã etatis plenitudinis ipsius spiritalit᷑ ꝑtingamus.
arche depinximꝰ: eidẽ q in lat̾e australi. eidẽq in lat̾e lignũ uite. In lat̾e¬
uͦ aquilonari: libri uite nom̃ ascripsimꝰ. Unde ⁊ in eodẽ lat̾e triginta uo¬
lumina diuine pagine scd̾m ordine̾ ab imo sursũ: hoc ÷ in singulis man¬
sionib decẽ disposumꝰ: qr sic̃ diximꝰ om̃is diuina scͥptura unus ille ÷ liber
qui liber uite ÷. Et sciendũ ÷ ꝙ xp̃c cũ in gemina natura uita etͣna

Expanded text:
columnam triginta cubitos habentem in altitudine Christum figurari asseruimus, columnam triginta cubitos habentem in altitudine Christum figurari asseruimus, contrarium non est, quia omnis Scriptura divina unus liber est, et ille unus libet legendo Scripturam hoc quaerimus, ut ejus facta, et dicta, atque praecepram aetatis plenitudinis ipsius specialiter pertingamusarcae depinximus, eidemque in latere australi lignum vitae, in imus. Unde et in eodem latere triginta volumina divinae paginae secundum ordinem ab uno sursum, hoc est in singulis mansionibus decem disposuimus, quia sicut diximus, omnis divina Scriptura unus ille liber est, qui liber vitae est. Et sciendum quod Christus cum in gemina natura una aeterna
Abbreviated transcription (Latin):
suꝑ tͣram. ut ñ seruiamus ultra peccato. Tercius ascensus ÷ de frigore
discipline in nobis extinserimꝰ: trͣ lib̾e. meditationi ⁊ doctrine duinaꝵ
scͥpturarũ uacare poterimꝰ. ut ꝑstudiũ lectionis ⁊ meditacionis rursus
illuminet᷑ ocłs mentis. sic̃ dic̃ psalinista. Declinate a me maligni: ⁊ scrũ¬
tabor mandata dei mei. Quartꝰ ascensꝰ ÷ de calore orientis ubi de bono
proficimꝰ in meliꝰ: qr nequaqͦ. ad ꝑfectionẽ uenire possumꝰ: nisi ⁊̃ in bonis
que agimus sine intͣmissiõe crescẽ studeamꝰ. Qd̾ autẽ colũpnã tͥgin¬
ta cubitoꝵ altitudure̾ habentẽ in medio arche ereximꝰ. siue ita ad lit¬
terã factũ credamꝰ sure non: nicħ int̾ ÷ si tam spatiũ eiusdẽ diuisionis
⁊ quantitatis ab nno sur sũ patuisse intelligamus. Rursum ꝙ ꝑ tͥgin¬
ta cubitoꝵ aititudint̾ diuinã scͥpturã significari diximꝰ. ⁊ postea per

Expanded text:
super terram, ut non serviamus ultra peccato . Tertius ascensus est de frigore super terram, ut non serviamus ultra peccato . Tertius ascensus est de frigore e meditationi, et doctrinae divinarum Scripturarum vacare poterimus, ut per studium lectionis et meditationem rursus illuminetur oculus mentis, sicut dicit Psalmista: Declinate a me maligni et scrutabor mandata Dei mei . Quartus ascensus est de calore orientis, ubi de bono proficimus in melius, quia nequaquam ad perfectionem venire possumus, nisi etiam in bonis, quae agimus, sine intermissione crescere studeamus. Quod autem columnam triginta cubitorum altitudinem habentem in medio arcae ereximus, sive ita ad litteram factum esse credamus, sive non, nihil interest, si tamen spatium ejusdem dimensionis, et quantitatis ab uno sursum patuisse intelligamus. Rursum quod per triginta cubitorum altitudinem divinam Scripturam significari diximus, et postea per
Abbreviated transcription (Latin):
sexus. om̃is ꝯditio ꝯcurrut᷑ ex om̃ib mundi partib. ⁊ ascendit c̾tatĩ
cũ alacritate ⁊ beticia udere rege̾ in decore suo: cupuit om̃s cupiuĩt
singłi in die tante sollepͥnitatis appare festiuii. Loquam᷑ gͦ ncͣ de his
gradib ascensionũ quib in celum scandit᷑: ut nullũ tͣreit laboriti¬
neris. quẽ delectat pͣmiũ reꝓmissionis. Sut quide̾ ibi purpurei as¬
census. qr cũ labore ascenditur: s substͣnit᷑ caritas. qua labor ipse al¬
leuietur. Primꝰ itaq ascensus ÷ de frigore orientis. hoc ÷ de tumore
suꝑbie: qr oporta. primũ peccatorem humiliari. ⁊ ꝑ obedientiã resur¬
gere. qui ꝑ inobedientiam lapsum incurrerat culpe. Scd̾s ascensus
⁊ de calore occidentis. qr necesse ÷ deinde uicia carnis calcare: ut non
ambulemiis scd̃m desideria nr̃a: ⁊ mortificare menbra nrͣa que: sunt

Expanded text:
sexus, omnis conditio concurrunt ex omnibus mundi partibus, et ascendunt certatim sexus, omnis conditio concurrunt ex omnibus mundi partibus, et ascendunt certatim cum alacritate et laetitia videre regem in decore suo. Cupiunt omnes, cupiunt singuli in die tantae solemnitatis apparere festivi Loquamur ergo nunc de his gradibus ascensionum, quibus in coelum scanditur, ut nullum terreat labor itineris, quem delectat praemium repromissionis. Sunt quidem ibi purpurei ascensus, quia cum labore ascenditur, sed substernitur charitas, qua labor ipse allevetur. Primus itaque ascensus est de frigore orientis, hoc est de tumore superbiae quia oportet primo peccatorem humiliari, et per obedientiam resurgere, qui per inobedientiam lapsum incurrerat culpae. Secundus ascensus est de calore occidentis quia necesse est deinde vitia carnis calcare, ut non ambulemus secundum desideria nostra, et mortificare membra nostra, quae sunt
Abbreviated transcription (Latin):
meliores fiant. Ascendamꝰ gͦ om̃i occasio̾e post posita: ascendamus
iherłm : leuemiꝰ sursum ocłos nros ⁊ uideamꝰ purpureas semitas stra¬
tas in lat̾ib montiũ etͣnoꝵ. ⁊ calles suꝑne directos usq ad portas
iherłm. Ibi uexillũ erucis in subluni rosea luce micans: hostes tͣ¬
ret ⁊ amicos ꝯfortat. Porte cuutatis aꝑte sut: ⁊ in plateis eiꝰ uoces
canentiũ alleliua. Uidebis illuc ascendentes popłos multos accinctos
in psalmis canentes. ex om̃ib gentib ⁊ nationib ⁊ linguis. alios
in uestitu roseo fulgentes. alios amictu candido nitentes. abios ĩ
uola sandicina pͣlucentes. Om̃is ornatus ad sollep̃nitatẽ. Gran
⁊ inuitat nos. Peorsum ÷ ⁊ adiuiut nos. Excitant᷑ pigri. ꝯfortant᷑ timi¬
di. roborant᷑ infirmi. ⁊ animosiores reddunt᷑ streniũ. om̃is etas. om̃is

Expanded text:
meliores fiant. Ascendamus ergo omni occasione postposita. Ascendamus meliores fiant. Ascendamus ergo omni occasione postposita. Ascendamus Hierusalem . Levemus sursum oculos nostros, et videamus purpureas semitas stratas in lateribus montium aeternorum, et calles supernae directos usque ad portas Hierusalem. Ibi vexillum crucis in sublimi luce, luce rosea micans, hostes terret et amicos confortat. Portae civitatis apertae sunt, et in plateis ejus voces canentium Alleluia. Videbis illuc ascendentes populos multos, accinctos in psalmis canentes ex omnibus gentibus et nationibus et linguis, alios in vestitu roseo fulgentes, alios amictu candido nitentes, alios in viola sandicina praelucentes omnis ornatus ad solemnitatem. Grandiset invitat nos. Deorsum est, et adjuvat nos. Excitantur pigri, confortantur timidi, roborantur infirmi, et animosiores red duntur strenui. Omnis aetas, utriusque
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ ysaac. ⁊ iacob in regno celoꝵ. Iam clamatꝰ aquiloni ut det. ⁊ aus¬
suscepte infirmitatis. nr̃am ⁊ suꝑbiã repͥmit ⁊ illuminat cecitatem.
ex uirrute: maiestatis. ⁊ animas nr̃as cibo inusibili pascit. ⁊ corꝑa¬
nr̃a ꝑ obumbrationẽ sp̃s scĩ ab estu uitioꝵ ꝓtegit. Idem gͦ nobis
⁊ lignũ uite. ⁊ lib̾ uite efficit᷑. Lignũ qr obũbrat ⁊ pascit. lib̾ qr incre¬
pat ⁊ erudit. increpat elatos. illuminat cecos: esurirutes cibat. estum¬
tes obuͣbrat. Audiant elati increpationẽ: ⁊ humilient᷑. Audiat᷑ ceci
annno doctrinã: ⁊ illum mnent᷑. Quos exurit estꝰ uitioꝵ : umbram
petant ut refrigerent᷑. Qui esuruit ⁊ situit᷑ uisticiã: huc pperẽt
ut saturent᷑. Nemo se excuset. Om̃is homo ꝯgruũ suo morbo re¬
mediũ inuenit : ubi ⁊ malis lociis datur ut se corrigant: ⁊ bonis ut

Expanded text:
et Isaac, et Jacob in regno coelorum . Jam clamant aquiloni ut det, et auset Isaac, et Jacob in regno coelorum . Jam clamant aquiloni ut det, et aussusceptae infirmitatis nostram, et superbiam reprimit, et illuminat caecitatem; ex virsancti ab aestu vitiorum protegit. Idem ergo nobis et lignum vitae, et liber vitae efficitur, lignum, quia obumbrat et pascit, liber quia increpat et erudit. Increpat elatos, illuminat caecos, esurientes cibat, aestuantes obumbrat. Audiant elati increpationem, et humilientur, audiant caeci animo doctrinam, et illuminentur. Quos exurit aestus vitiorum, umbram petant ut refrigerentur. Qui esuriunt et sitiunt justitiam, huc properent ut saturentur. Nemo se excuset, omnis homo congruum suo morbo remedium invenit, ubi et malis locus datur, ut se corrigant, et bonis ut
Abbreviated transcription (Latin):
orientis. alii de calore occidentis. Alii de frigore orientis. alii
de frigore occidentis. Calor ouentis ⁊: feruor sp̃alis. Calor occiden¬
tis ÷: ꝯcupiscentia carnalis. frigꝰ orientis ÷ : tumor suꝑbie. frigus
frigus orientis : quando ad illius participationẽ se ꝯtulit. qͥ primus ad
aquilonẽ sedẽ se positurũ dixit. Pemde ad calorẽ occidentis ceci¬
dit: quando post ꝑeccatũ aliam in menbris suif repugnantẽ legi
mentis inuenit. Tuc̃ quoq ad frigus occidentis corruit: quando
pit. In calore orientis: principiũ ÷ bone nature. In frigore orientis:
initiũ ÷ cułpe. In calore ⁊ frigore occidentis: pena anin̾e ⁊ corporis.
In calore orrentis: in alto creatus fuit homo. In frigore suꝑbe exalta¬
re se uoluit homo. ⁊ idcͥco in calore ⁊ frigore occidentis: ad ima corru¬
it homo. S ꝑ mediatorẽ dĩ ⁊ hominu̾ dominũ ihm xp̃m: ecce isti
iã uenui̾t ab oriente. ⁊ illi ab occidente. ut recu̾bant cũ abraham.

Expanded text:
orientis, alii de calore occidentis, alii de frigore orientis, alii de frigore occidentis. Calor orientis est fervor spiritualis, calor occidentis est concupiscentia carnis. Frigus orientis tumor superbiae, frigus frigus orientis, quando ad illius participationem se contulit, qui primus ad aquilonem sedem se positurum dixit . Deinde ad calorem occidentis cecidit, quando post peccatum aliam legem in membris suis repugnantem legi mentis invenit . Tunc quoque ad frigus occidentis corruit, quando pit. In calore orientis principium est bonae naturae, in frigore orientis initium culpae. In calore, et frigore occidentis poena corporis et animae. In calore orientis in alto creatus fuit homo in frigore orientis, superbe exaltare se voluit homo, et idcirco in calore et frigore occidentis ad ima corruit homo. Sed per mediatorem Dei et hominum Dominum Jesum Christum, ecce isti jam veniunt ab Oriente, et illi ab Occidente ut recumbant cum Abraham
Abbreviated transcription (Latin):
opusꝰ di. t̃ciũ qui ÷ non opus dĩ s sapientia dĩ: postqͣ fec̾ om̃ia oꝑa sua ds̃.
Dic gͦ opus hominis. opus dĩ. sapientia dei. Intͣ hec qualis sit ꝯꝑatio: iudea¬
mus. Certe cũ respexisset ad oꝑa hominũ ⁊ ꝯsid̾asset ea: sic ait. Clanitas
uanitatũ: uanitatum uanitas: ⁊ omĩa uanitas. Qͥd hab&. ampliꝰ homo de
unu̾so labore suo. ꝙ laborat sub sols: Non ergo satis fuit ei dixisse uani¬
tas nisi ꝯgeminans repetisset uanitas uanitatũ. uanitatũ uanitas. ⁊ oĩa
uanitas: ⁊ bene. Si enim testante psalmista uanitas ÷ om̃is homo uiuẽs:
merito opus hominis non solum uanitas dicit᷑: s uanitas uanitatis. De oꝑi¬
b autẽ dĩ qͥd sentiat: paulo pos ł manifestat diçens. Didici ꝙ om̃ia opera
que fecit ds̃: ꝑseuerent in etͣnum. Non possumꝰ eis qͥcꝙͣ addere nec aufer¬
re : que fecit ds̃ ut timeatur. Id̾ factum ÷ ipsum ꝑmanet. Qd igit᷑ dicã

Expanded text:
opus Dei, tertium qui est non opus Dei, sed sapientia Dei; per quam facit omnia opera sua Deus. Dic ergo opus hominis, opus Dei, et sapientia Dei. Inter haec qualis sit comparatio videamus. Certe Salomon cum respexisset ad opera hominum et considerasset ea, ait sic: Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Quid habet amplius homo de universo labore suo, quo laborat sub sole? Non ergo satis fuit ei solum modo dixisse vanitas, nisi congeminans repotisset: Vanitas vanitatum, vanitas vanitatum, et omnia vanitas. Et bene. Si enim testante Psalmista: Vanitas est omnis homo vivens ; merito opus hominis non solum vanitas dicitur, sed vanitas vanitatum. De operibus autem Dei quid sentiat paulo post manifestat, dicens: Didici quod omnia opera, quae fecit Deus perseverent in aeternum. Non possumus eis quidquam addere, nec auferre, qu
Abbreviated transcription (Latin):
Inpͥmo ꝑadiso lignũ uite ÷: arbor mat̾ialis. In scd̾o lignũ uite ÷. humani¬
tas saluatoris. in tͣcio lignũ uite ÷ sapientia dĩ. u̾bum patris. fons uite.
⁊ origo boni: ⁊ hec ÷ uera uita etͣna. Nũc ueniamꝰ uere ad ꝯꝑationem.
⁊ tnͣ idem ipse exprime̾ uolens quantũ distar& sacramentu᷑ a uirtu:¬
me quead modũ u̾bũ uite sũ illuminãs animas. iustificans peccatores. &
mortuos uiuificans spiritalit᷑ edere didiceritis. Pe arbore sapientie.

Expanded text:
r materialis. In secundum lignum vitae est humanitas Salvatoris. In tertio lignum vitae est sapientia Dei, verbum Patris, fons vitae, et origo boni, et haec est vere vita aeterna. Nunc veniamus ad comparationem. rnam repromittit, et tamen idem ipse exprimere volens quantum distaret sacramentum a virtume quemadmodum verbum vitae sum illuminans animas, justificans peccatores, et mortuos vivificans, spiritualiter edere dediceretis. CAP. XVIII.
Abbreviated transcription (Latin):
u̾bũ ꝙ mundo corde uidetur. Uerbũ pulchrũ: uerbũ pulcherri¬
mũ. Uerbũ ꝙ ocłos corꝑis delectat: uerbũ ꝙ ocłos cordis illuminat.
Verbũ creatum. u̾bũ non creatũ s natũ. non ore ꝓlatũ. s de corde
eructatũ: ñ ꝙ desinit emissum .s ꝙ ꝑmanet genitũ. ꝓꝑterea
si sapientie opus suu̾ ꝯꝑas. minus ÷ om̃e ꝙͥ transit ad id ꝙ mutabilita¬
tem nescit. quã uel unus momenti instans. qͣ tũ uis diuturno ꝯꝑa

Expanded text:
o corde videtur; verbum pulchrum, verbum pulcherrimum; verbum quod oculos corporis delectat, verbum quod oculos cordis illuminat, verbum creatum, verbum non creatum, sed natum, non ore prolatum, sed de corde eructatum, non quod desinit emissum, sed quod permanet genitum. Propterea si sapientiae opus suum comparas, minus est omne quod transit ad id quod mutabilitatem nescit, quam vel unius momenti instans tempori qua
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑadisi. ⁊ irrigat uniu̾sum ꝑadisum: ⁊ id̾o nec siccari radix eiꝰ. nec rami arel¬
cere. nec fosia deflu̾e possut᷑. s ꝑmanet uirtus in ꝑpetiũ. habes igitur
tres libros. tria u̾ba ⁊ tria ligna: que si in singulis sibi inuice̾ ꝯꝑare uolu¬

Expanded text:
paradisi, et irrigat universum paradisum, et ideo nec siccari radix ejus, nec rami aresparadisi, et irrigat universum paradisum, et ideo nec siccari radix ejus, nec rami arescere, nec folia defluere possunt, sed permanet virens in perpetuum. Habes igitur tres libros, tria verba, et tria ligna, quae si in singulis sibi invicem comparare volu
Abbreviated transcription (Latin):
rimũ ÷ arbor illa mat̾ialis quã ꝓduxit dñs ds̃ ligna uite.
de humo in principio: cũ plantaret paradisum in medio eius.
Cuius fructũ ne posł peccatũ tangeret homo: eiectus ÷ a paradiso.
Scđ̾m ÷ dñs ihc̃ xp̃c qui scd̾m formã assupͣte humanitatis in medio ec¬
ołe sue quasi lignũ uite in medio ꝑadisi plantatus ÷ : de cuiꝰ fructu qͥsqͥs
digne manducare meruerit. uiuet in etͣnum. Terciũ ÷ lignũ uite qd̾
plantatũ ÷ in illo inuisibili ꝑadiso id ÷ sapientia dĩ cuiꝰ fructus cibꝰ ÷ bea¬
toꝵ angeloꝵ. Scd̾m ⁊ tͣcuim: unũ ÷ lignũ uite. S ad t̾ciũ creatus fuit
homo: a primo eiectꝰ ÷ homo. ꝑ scd̾m renouatus ⁊ homo. Igitur lignũ
uite non ÷ nisi in ꝑadiso. extͦ inueniri non potͣ: ibi locus eius. ibi figit
radices: ibi expandit ramos: ⁊ ꝓfert fructũ in tẽpore suo. Et credo ꝓpt̾
decursus aquarũ uiuentiũ qr plantatũ ÷ ꝓpt̾ fonte̾ qui orit᷑ in medio

Expanded text:
rimum est arbor illa materialis, quam produxit Dominus Deus de humo in principio, cum plantaret paradisum in medio ejus. Cujus fructum ne post peccatum tangeret homo, ejectus est a paradiso.s Christus, qui secundum formam assumptae humanitatis in medio Ecclesiae suae, quasi lignum vitae in medio paradisi plantatus est, de cujus fructu quisquis digne manducare meruerit, vivet in aeternum. Tertium est lignum vitae, quod plantatum est in illo invisibili paradiso, id est sapientia Dei, cujus fructus cibus est beatorum angelorum. Secundum et tertium unum est lignum vitae. Sed ad tertium creatus fuit homo, a primo ejectus est homo, per secundum revocatur homo. Igitur lignum vitae non est nisi in paradiso, extra inveniri non potest, ibi est locus ejus, ibi figit radices, ibi ramos expandit, et profert fructum in tempore suo. Et credo, propter decursus aquarum viventium, quia plantatum est propter fontem, qui oritur in medio
Abbreviated transcription (Latin):
neris fructib oblecto. diu̾sis animalib mensas tuas repleo. Uox admo
Me ꝓptͣ te: te ꝓptͣ se. Si sentis bñficiũ: redde debitũ: ai accipis benig¬
nitate᷑: redde caritate᷑. Hoc tribuit: ⁊ hoc exigit ds̾. uox ꝯminantis
÷. Ignis dic̃: a me ꝯbureris. aqua dic̃: in me submergeris. Terra dic̃ :
a me obsorbeberis. Infernus dicͣ: a me deglutieris: Quia om̃is crea
omini famulat᷑: sic ⁊̃ peccatorib ꝓ maloꝵ
meritoꝵ ꝯscientia ꝯminat᷑: ut in singłis creaturis ꝑpeti timeant.
Quartꝰ modꝰ ꝯtẽplitionis ÷ qͣndo inspicimꝰ creaturas scđ̾m hoc qđ homo
eis uti potesł ad explendam carnalis ꝯcupiscentie uoluptatẽ: et in eis
cogitamus ñ nat᷑alis infirmitatis subsidiũ. s libidinis obbectamentum.

Expanded text:
nis fructibus oblecto, diversis animalibus mensas teas repleo.nis fructibus oblecto, diversis animalibus mensas teas repleo.et te propter se. Si sentis beneficium, redde debitum. Accipis benignitatem, redde charitatem. Hoc tribuit, et hoc exigit Deus. Vox comminantis est. Ignis dicit: A me combureris. Aqua dicit: In me submergeris. Terra dicit: A me absorbeberis. Infernus dicit: A me deglutieris. Quia omnis creaomini famulatur, sic etiam peccatoribus pro malorum meritorum conscientia comminatur, ut in singulis creaturis perpeti timeant, Quartus modus contemplationis est, quando inspicimus creaturas, secundum hoc quod homo eis uti potest ad explendam carnalis concupiscentiae voluptatem, et in eis cogitamus non naturalis infirmitas subsidium, sed libidinis oblectamentum.
Abbreviated transcription (Latin):
Rima uox dicit: accipe. Scd̾a dic̃: redde: Tercia dicit : fuge :
accipe bñficiũ. Redde debitũ. fuge suppliciũ. Prima uox :
famulantis. scd̃a aͣmonentis. tͣcia ꝯminantis. Uox famulantis
÷. Celũ dic̃. Ministro tibi luce̾ in die: ut uigiles. Tenebras in nocte
ut pauses. Ego ad oblectacionẽ tuã gratas tẽpoꝵ uioissitudines.
pario teporẽ ueris. ⁊ estatis feruore. autui plenitudine̾: ⁊hyemis
algorem. Ego altͣnantib in cunctis dierũ ⁊ noctiũ spatia simili rati¬
one dissimilit᷑ extendo: ut ⁊ uarietas tollat fastidiũ. ⁊ ratio pa¬
riat oblectamentũ. Aer dicit. Uitaleͣ tibi ꝓͣbeo flatũ: ⁊ om̃e genus
auiũ ad tuũͣ mitto obsequiuuĩ. Aqua dic̃. Potũ tibi pͣbeo. sordes purgo.
arentia rigo. ⁊ diu̾soꝵ genera pisciũ ad tuuͣ esum̃ ministro. Terra
dicͣ. Ego te porto. ego te nutrio. ⁊ pane ꝯforto: uino. letifico. ⁊ om̃i ge¬

Expanded text:
Prima vox dicit accipe, secunda dicit redde, tertia dicit fuge: « Prima vox dicit accipe, secunda dicit redde, tertia dicit fuge: « Accipe beneficium, redde debitum, fuge supplicium. » Prima vox est famulantis, secunda admonentis, tertia comminantis. Vox famulantis est. Coelum dicit: Ministro tibi lucem in die ut vigiles; tenebras in nocte ut pauses. Ego ad oblectationem tuam gratas temporum vicissitudines pario, tempore veris, et aestatis fervorem, autumni plenitudinem et algorem hiemis. Ego alternantibus incrementis dierum et noctium spatia simili ratione dissimiliter extendo, ut et varietas tollat fastidium et ratio pariat oblectamentum. Aer dicit: Vitalem tibi praebeo flatum, et omne genus avium ad tuum mitto obsequium. Aqua dicit: Potum tibi praebeo, sordes purgo, arentia vegeto, et diversorum genera piscium ad tuum esum ministro. Terra dicit. Ego te porto, te nutrio, pane conforto, vino laetifico, omnige
Abbreviated transcription (Latin):
in se motus carnis occidut᷑ : quo grauiora int̾ne: quietis dapͣna per
honores in eccła suscipuit. ⁊ cũ se in sublimi positos uidẽt. cͥeteros
despituit: ⁊ infirmiorib quibq in eccłã positis. ex conpassione.
condescende nolut : similes sut̃ cham qui denudati patris uerenda de¬
risit. ⁊ ob hoc meruit sententiã maledictionis acciꝑe. Quatuor mo¬
inuenimus om̃ia uanitate᷑. qr om̃is creatura sicͣ de nichilo ad e̾e̾ uenit
nimus in ea diuine rationis similitudine̾: qr ipsa que ꝓ sua ꝯditio̾e
mutabilitati subiacet. dũ hoc ex beneficio creatoris accipuit᷑ ut nuͣ¬
quã ꝓrsus e̾e desinant. quodãmodo opus tẽporale etͣn opificis imita
endo: siue ꝓ nr̃o merito erogando supplic̾ia. In hac autẽ ꝯsid̾atio̾e in¬
uenimꝰ om̃ia eẽ instrumentũ diuine dispensatiõis: ⁊ nr̃e pͣuitatis
argum̃tum. In hoc genere ꝯtẽplatiõis. audimus om̃em creaturã

Expanded text:
in se carnis motus occidunt, quo graviora internae quietis damna per in se carnis motus occidunt, quo graviora internae quietis damna per honores in Ecclesia suscipiunt, et cum se in sublimi positos vident, caeteros despiciunt, et infirmioribus quibusque in Ecclesia positis ex compassione condescendere nolunt, similes sunt Cham, qui denudati patris verenda derisit, et ab hoc meruit sententiam maledictionis accipere. CAP. invenimus omnia esse vanitatem, quia omnis creatura sicut de nullo adesse venit, nimus in ea divinae rationis similitudinem, quia ipsa, quae pro sua conditione mutabilitati subjacent, dum hoc ex beneficio Creatoris accipiunt, ut nunquam prorsus esse desinant, quodammodo opus temporale aeterni opificis imitatendo, sive pro nostro merito supplicia. In hac autem consideratione invenimus omnia esse instrumentum divinae dispensationis, et nostrae pravitatis argumentum. In hoc genere contemplationis audimus omnem creaturam
Abbreviated transcription (Latin):
tate exire librat. ⁊ nũquã tñ ꝑ oꝑatione̾ foras ꝓdire debemꝰ nisi ex ne
nes łrã aꝑuit. ut aues emitter&. Ostũ uero foris a dõ ⁊ clausũ et
ꝑ actionẽ. acciones namiq alie sut carnales id ÷ que ad usum corporis
ꝑtinet᷑: alie sp̃ales. que ꝑtinet ad instructionẽ mentis. Ad utͣsq
boni ⁊ mali exeũt. QSni ad expłendã uoluptatẽ t̾renis actionib foris
inseruut᷑: similes sut̃ miundis animalib que de archa exiuerũt.
Qui autͣ eas ad ustimnrecessitatis adminis łrant: anunalia quidẽ sut
s munda. Qui uerd eecłastici regiminis curã que uidelic&. actio sp̾a¬
lis ÷ agendã suscipuit᷑. et ad secreto intͣne quietis ñ ex ambitiõe s ex
pͣcepto obedientie: ad publicũ ꝓdeut: similes sũt noe. qui exiens de
archa sacͥfitiũ  obtulit: qr sepe tales eo magis ꝑ absturentiã om̃s

Expanded text:
tate exire liceat, nunquam tamen per operationem foras prodire debemus, nisi ex nectate exire liceat, nunquam tamen per operationem foras prodire debemus, nisi ex necnestram aperuit, ut aves emitteret. Ostium vero foris a Deo et clausum, et per actionem. Actiones namque aliae sunt carnales, id est quae ad usum corporis pertinent; aliae spirituales, qua pertinent ad instructionem mentis. Ad utrasque boni et mali exeunt. Qui ad explendam voluptatem terrenis actionibus foris inserviunt, similes sunt immundis animalibus, quae de arca exierunt. Qui autem eas ad usum necessitatis admici regiminis curam, quae videlicet actio spiritualis est, agendam suscipiunt, et a secreto internae quietis, non ex ambitione, sed ex praecepto obedientiae ad publicum prodeunt; similes sunt Noe, qui exiens de arca sacrificium obtulit, quia saepe tales eo magis per abstinentiam omnes
Abbreviated transcription (Latin):
ꝯditionis infirmitas dui nos ĩ intima ꝯtẽplatio̾e pausare non patit᷑.
exitũ habemꝰ ostiũ ⁊ fenestrã. Ostiũ significat exitũ ꝑ oꝑationẽ:
fenestra. exitũ qui fit ꝑ cogitacionẽ. Ostiũ deorsũ ÷ fenestra sur¬
sũ qr actiones ad corpus ꝑtinet᷑. cogitaciones ad animã. Hinc ⁊ ꝙ ꝑ
fenestrã aues exierut᷑: ꝑ ostiũ bestie ⁊ homines. Qd̾ autͣ ꝑ auẽm
anima significet᷑: iꝑ homine᷑ corpꝰ. habemꝰ ex libro iob ubi dicit᷑. homo
ad laborem nascit᷑. auis ad uolatũ: qmͣ sic nati sumus in hac uita ut
si uolumꝰ animã ꝑ ꝯtẽplationẽ subleuare: necesse sit corpꝰ ꝑ exercitia
laboris atterere. Qd uero ostiũ in latere positũ dicit᷑. hoc significat
ꝙ nũquã a secreto cordis nr̃i ꝑ oꝑationẽ exire debemꝰ ex ꝓposito inten¬
tiõis: s ex accidenti occasione necessitatis. Et fortassis non sine causa
hoc de fenestra tacuit scͥptura: qr ⁊ si ꝑ cogitacionẽ aliquando uolun¬

Expanded text:
diu nos in silentio intimae contemplationis pausare non patitur, exitum habemus per ostium et fenestram. Ostium significat exitum per operationem, fenestra exitum qui fit per cogitationem. Ostium deorsum est, fenestra sursum, quia actiones ad corpus pertinent, cogitationes ad animam. Hinc est quod per fenestram aves exierunt, per ostium bestiae et homines. Quod autem per avem anima significetur, et per hominem corpus, habemus ex libro Job ubi dicitur: Homo ad laborem nascitur, avis ad volatum . Quoniam sic nati in hac vita sumus, ut si volumus animam per contemplationem sublevare, necesse sit corpus per exercitia laboris atterere. Quod vero ostium in latere positum dicitur, hoc significat quod nunquam a secreto cordis nostri per operationem exire debemus ex proposito intentionis, sed ex accidenti occasione necessitatis. Et fortassis non sine causa hoc de fenestra tacuit Scriptura; quia, etsi per cogitationem aliquando volun