comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
glĩa. nouissima ĩninca
destructa fuerit mors .uͣ.
Et ẽ uera ⁊ plena¬
nia nr̃a circunci¬
sio: cum in die iudicii
cunctis simul aĩe cariri¬
q cormptionibus exuti.
mox ꝑacto iuditio. ad in¬
dendam perpetuo creatoris¬
nrĩ faciem aulã regni
celestis ingredimur. qd est
typice paruulos circumci¬
sos ad templũ diũ iher¬
solunã cum laudibus
hostiar munus accepta¬
bile de ferre. Uera enĩ cir¬
cuncisione purgatos. tẽ¬
plum diũ cum muneri¬
b ingreditur: qui gloria
resurrectionis ab ommi
labe mortalitatis excoctus
cum bonorum fuictib
operum suꝑne aiuitatis
disiupisti inquiens uin¬
cula mea: tibi sacrificabo
hostiam laudis. Tota
mea dño reddã inatris
domus diñ. in conspectu
omnis populi enis. ĩ me¬
dio tui ihrłm. Qd̾ desi de¬
ratissimũ tempus cele¬
stis introitus: illa dies
octaua qua circũtisio ce¬
lebratur indicat. lcõ uĩ.¬
Ex etenu sunt
huius scli etates.
notissimis distincte tẽ
porum articulis. ĩ quib

Expanded text:
ia novissima inimica destructa fuerit mors. Et haec est vera et plenaria nostra circumcisio, cum in die judicii cunctis simul animae carnisque corruptionibus exuti, mox peracto judicio ad videndam perpetuo Creatoris faciem, aulam regni coelestis ingredimur, typice designans parvulos circumcisos ad templum Domini Hierosolymam cum laudibus hostiarum munus acceptabile deferri. Vera enim circumcisione purgatus templum Domini cum muneribus ingreditur qui gloria resurrectionis ab omni labe mortalitatis excoctus, cum bonorum fructibus operum supernae civitatis Disrupisti, inquiens, vincula mea, tibi sacrificabo hostiam laudis. Vota mea Domino reddam in atriis domus Domini, in conspectu omnis populi ejus, in medio tui Hierusalem . Quod desideratissimum tempus coelestis introitus illa dies octava, qua circumcisio celebratur, indicat. Sex etenim sunt hujus saeculi aetates notissimis temporum distinctae articulis, in quibus
Abbreviated transcription (Latin):
et filiab uescentibus
⁊ bibentib uinum in
domo frĩs sui primoge¬
nniti: repente uentus ue¬
lemens irruit a regio¬
ne deserti. et concussit
quatuor angulos do¬
mus. Que corruẽs op¬
pressit liberos tuos. ⁊ mor¬
tui sunt. Et effugi ego

Expanded text:
us, et bibentibus vinum in domo fratris sui primogeniti, repente ventus vehemens irruit a regione deserti, et concussit quatuor angulos domus, quae corruens oppressit liberos tuos, et mortui sunt, et effugi ego
Abbreviated transcription (Latin):
miscrabiliter in ꝑdicio¬
nem deducere. Ot uesti¬
tum ouiũ habere dicun¬
tur. qd̃ nonit̃ habeant
xpĩanitatis. uel quia
assimilant seministris
uistitie. figurã religio¬
sitanis mentientes.
non ien multos
sedncere ituntur. dul
cunt corda innocenciũ
Sed quomodo isti sunt
noscendi: subiungens
ostendit. A fructibus in¬
quit coꝵ: cognoscctis eos.
attendere: sed ad opera.
Nolite uestimentum
considerare: sed ĩspicite
figurã fallacie. A plõs
predicant: sed aplĩs con¬
traria annũciant. Mar¬
tires magnificant: sed
martirum ꝑsecutores
probantur. Aplĩ et mar¬
tires scĩ non ꝑsecutionẽ
fecerunt: sed ꝑsecucionẽ
ꝑtulerunt. Non maledi¬
rerunt:sed maledicta su¬
stinicrunt. Non blasphe¬
manerunt deũ: sed ab
bsasphematorib inter¬
fecti sunt. Istrautẽ oĩa¬
nequissima: omicrirre¬
ligiosa nplere curarũt.
Scõs ꝑsequũtur: fideles
si noirrierbis. moribus¬
blasphemant. Domini

Expanded text:
iter in perditionem deducere. Et vestitum ovium habere dicuntur, quod nomen habeant Christianitatis, vel quia assimilant se ministris justitiae, figuram religiositatis mentientes. nomen multos seducere nituntur, dulccunt corda innocentium . Sed quomodo isti sint noscendi, subjungens ostendit. A fructibus eorum cognoscetis eos. attendere, sed ad opera. Nolite vestimentum considerare, sed inspicite figuram fallaciae. Apostolos praedicant, sed apostolis contraria annuntiant; martyres magnificant, sed martyrum persecutores probantur. Apostoli et martyres sancti non persecutionem fecerunt, sed persecutionem pertulerunt; non maledixerunt, sed maledicta sustinuerunt; non blasphemaverunt Dominum, sed a blasphematoribus interfecti sunt. Iste autem iniquissimi omnia irreligiosa implere curarunt; sanctos persequuntur, fideles si non verbis, moribusblasphemant. Sed
Abbreviated transcription (Latin):
rapaces. Iplos ⁊ beatus
apls ad ephesios loquẽs.
designabat dicens Scio
enimi: quia post disces¬
sum nicũ introibunt
upi graues no¬
minantur om̃s
infideles. heretici: qui
graniter scãm eccliam
opprinũt ⁊ ꝑsequũtur.
uel molestare frequen¬
sine mĩa rapere ⁊ coacer¬
uare non desinũt. Ali¬
quando pecume irruũt
aliene: aliquando ĩ ipõs

Expanded text:
res. Ipsos et beatus Apostolus ad Ephesios loquens designabat, dicens: Scio enim quia post discessum meum introibunt ero graves nominantur omnes infideles haeretici, qui graviter sanctam Ecclesiam opprimunt et persequuntur, vel molestare frequensericordia rapere et coacervare non desinunt. Aliquando pecuniae irruunt a
Abbreviated transcription (Latin):
ttendite diligen¬
cius. obseruate
caucius. ut nõ seduca¬
mini. ut non circũue¬
manum. ut non fal¬
lamuni. Attendite ergo
hoc est considerate: quia
non sunt oues sed lupi
ini uestunento ouium
quia non sũt religiosi
sed irreligiosi.ĩ figura
religiositatis. qd̃ non

Expanded text:
ttendite diligentius, observate cautius, ut non seducamini, ut non circumveniamini, ut non fallamini. Attendite ergo, id est, considerate quia non sunt oves, sed lupi in vestimento ovium; quia non sunt religiosi sed irreligiosi in figura religiositatis: quod non
Abbreviated transcription (Latin):
non solũ uox indignan¬
tis audiatur. sed eciam
uerbum qd̃ iam certam
uituperacionem eius in
quẽ profertur designet et
notet. quis dubitet am¬
pliuis hoc eẽ. quã si solus
indignacionis sonus e¬
deretur. Itaq in primo
unum est: id est ira sola.
In scdõ duo: ⁊ ira et uox
que iram significat. In
tertio tria: ⁊ ira ⁊ uox que
iram significat. ⁊ ĩ uoce
ipã certe intuperacionis
expressio.

Expanded text:
non solum vox indignannon solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum quo jam certam ejus vituperationem in quem profertur, designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse, quam si solus indignationis sonus ederetur? Itaque in primo unum est, id est, ira sola; in secundo duo, et ira, et vox quae iram significat; in tertio tria, et ira, et vox quae iram significat: et in voce ipsa, certae vituperationis expressio.
Abbreviated transcription (Latin):
tina lingua nullum
sit. ⁊ in greta ĩusitatũ.
Probabilius ergo ẽ qd̃
auduu a quodã hebreo:
cum id interregassem.
Dixit enim esse uocem
non significantẽ ali¬
quid: sẽd indignantis
anum motum expri¬
mentem. Lꝯas inf̾iet¬
tiones grãmatici uo¬
cant particulas or̃onis.
significantes cõmoti
animi affectũ. uelut
cũ dicitur adolente heu.
uel ab irascente hem.
Que uoces quarũq lin¬
guax sunt proprie. nec
in aliam linguã faci¬
le transferuntur. Que
causa utiq coegit tam
grecũ interpretem quã
latinũ uocem ipsam
ponere: cũ quomodo cã
interp̾ta retur non in¬
ueniret. Gradus itaq
sunt in istis pccĩs: ut p̾¬
mo quisq irascatur.⁊
eum motũ retineat cor¬
de conceptum. Iam si
extorserit uocẽ indignã¬
tis. ipsa cõmotio non
significantẽ aliquid.
sed illũ amimi motũ.
ipã eruptione testantẽ
qua feriatur ille cui
irascitur: plus ẽ utiq
quã si surgens ira silẽ¬
cio pͥmeretur. Si uero

Expanded text:
tina lingua nullum tina lingua nullum sit, et in graeca inusitatum. Probabilius est ergo quod audivi a quodam Hebraeo, cum id interrogassem: dixit enim esse vocem non significantem aliquid, sed indignantis animi motum exprimentem. Has interjectiones grammatici vocant particulas orationis significantes commoti animi affectum: velut cum dicitur a dolente, Heu; vel ab irascente, Hem. Quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam facile transferuntur: quae causa utique coegit tam graecum interpretem quam latinum vocem ipsam ponere, cum quomodo eam interpretaretur non inveniret. 24. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum: jam si extorserit vocem indignantis ipsa commotio, non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem, qua feriatur ille cui irascitur; plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur: si vero
Abbreviated transcription (Latin):
rit fatue. reus erit gehen¬
ne ignis. Quid inter ẽ.
niter reum iudicio. ⁊ re¬
um concilio. ⁊ reum ge¬
henne ignis. Nam hoc
postremũ grauissimũ
sonat:⁊ admonet gra¬
lemoribz ad grauiora.
donec ad gehenã ignis
uemretur. Et ideo si leui¬
us est esse reũ iudicio.
quã reum esse concilio.
concilio. quam esse reũ
gchenne ignis.oportet
leuius esse intelligatur
irasci sine causa fratri.
quam dicere racha: ⁊ rur¬
sus leuius ee dicere racha
quai dicere fatue. Nõ
enim reatus ip̃e haberet
gradus: nisi gradatim
ẽnam pectatã comme¬
uibum obscurũ
posituni est: quia nec
grecum ẽ nec latinũ
racha. Cetera in sermo¬
ne nr̃o usitata sũt. Nõ¬
nulli autem de greco
trahere uolunt interp̾¬
tacionẽ huius uocis:
putantes pannosum
dici racha. qm̃i grece pã¬
nus rachos dicitur. A
quibz tamen cũ queri¬
tur quid dicatur grece
pannosus: non respon¬
dent racha. Sed deinde
posset latinus interpres
ubi posuit racha pãno¬
sum ponere: nec uti uer¬

Expanded text:
Fatue, reus erit gehennae ignis. Quid interest inter reum judicio, et reum concilio, et reum gehennae ignis? Nam hoc postremum gravissimum sonat, et admonet quolevioribus ad graviora, donec ad gehennam ignis veniretur. Et ideo si levius est reum esse judicio quam reum esse concilio; concilio, quam esse reum gehennae ignis; oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere Racha, et rursus levius esse dicere Racha, quam dicere Fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatim etiam peccata commeverbum obscurum positum est, quia nec graecum nec latinum est Racha: caetera vero in sermone nostro usitata sunt. Nonnulli autem de graeco trahere voluerunt interpretationem hujus vocis, putantes pannosum dici Racha, quoniam graece pannus ῥάκος dicitur: a quibus tamen cum quaeritur quid dicatur graece pannosus, non respondent Racha; deinde posset latinus interpres ubi posuit Racha, pannosum ponere, nec uti ver
Abbreviated transcription (Latin):
dauerit iusticia uestra
plusquã scribaꝵ ⁊ phari¬
seorum: non ĩtrabitis
in regnũ celoꝵ. Id est si
non solũ illa minima
legis pretepta ĩpleueri¬
tis que inchoant homi¬
nem. sed etia ista que
a me adduntur.qͥ nõ
implerẽ: non ĩtrabitis
in regnũ celoꝵ. Sed di¬
cis michi. Si de illis
mandatis nummis
cũ superius loqutretur
dixit. minimũ uocari
in regno celoꝵ. quisqͥs
unum eoꝵ soluerit. et
scdm̃ suã solutionẽ
docuerit. magnũ autẽ
uocari. quisquis ca fe¬
cerit ⁊ sic docuerit. ⁊ ex eo
iam in regno celorũ
futurum esse qͥa ma¬
guus est:quid opus ẽ
addi p̾ceptis legis mi¬
nimis. si iã in regno
celoꝵ potest esse. quia
magnus est quisquis
ea fecerit ⁊ sic docuerit.
Qua propter sic ẽ acci¬
pienda illa sentencia.¬
Qui autem fecerit et
docuerit sic: magnus
rocabitur ĩ regno celor
Id est nõ solũ scd̃ illa mi¬
nima: sed scdm̃ ea que
ego dicturus sũ. Que
sunt autem ista. Ut
habundet ĩquit iusti

Expanded text:
stitia vestra plus quam Scribarum et Pharisaeorum, non intrabitis in regnum coelorum: id est, nisi non solum illa minima Legis praecepta impleveritis quae inchoant hominem, sed etiam ista quae a me adduntur, qui non implere, non intrabitis in regnum coelorum. Sed dicis mihi: Si de illis mandatis minimis cum superius loqueretur, dixit minimum vocari in regno coelorum quisquis unum eorum solverit, et secundum suam solutionem docuerit; magnum autem vocari quisquis ea fecerit, et sic docuerit, et ex eo jam in regno coelorum futurum esse quia magnus est: quid opus est addi praeceptis Legis minimis, si jam in regno coelorum potest esse, quia magnus est quisquis ea fecerit, et sic docuerit? Quapropter sic est accipienda illa sententia,Qui autem fecerit et docuerit sic, magnus vocabitur in regno coelorum: id est, non secundum illa minima, sed secundum ea quae ego dicturus sum. Quae sunt autem ista? Ut abundet justiti
Abbreviated transcription (Latin):
phariseoꝵ. Quia msi
habundauerit: non ĩ¬
trabitis ĩ regnũ celoꝵ
soluerit illa ini¬
mma. et sic docuerit:
minimus uocabitur.
Qui autẽ fecerit illa
minima ⁊ sic docuerit.
non iã magnus habẽ¬
dus e. ⁊ ydoneus regno
celoꝵ. sed tamen non
tam minimus quã
ille qui soluit. Ut aut
sit magnus atq illi
regno aptus: facere de¬
bet ⁊ docere sicut ⁊xpũs
nunc docet. id est ut ha¬
bundet iusticia eius
Iusticia phariseoꝵ est
ut non occidant: iusti¬
cia eoꝵ qui intraturi
sunt in regnũ dei. ut nõ
irascantur sine causa.
Mimmũ est ergo non
occidere: ⁊ qui illud sol¬
uerit. minimus pocabi¬
tur in regno celorum.
Qui autem illud ĩple¬
uent ut non occidat. nõ
continuo magnus erit.
⁊ ydoneus regno celor.
sed tamen ascendit ali¬
quem gradũ. ꝓficietur
autem: si nec irascatur
sine causa. Qd̃ si ꝑfecerit:
multo remotior erit ab
honncidio. Qua propter
qui docet ut non irasca¬
mur. non soluit legem
ne occidanius. sed ĩplet

Expanded text:
uia nisi abundaverit, non intrabitis in regnum coelorum. solverit illa minima, et sic docuerit, minimus vocabitur: qui autem fecerit illa minima, et sic docuerit, non jam magnus habendus est et idoneus regno coelorum; sed tamen non tam minimus quam ille qui solvit: ut autem sit magnus atque illi regno aptus, facere debet et docere, sicut Christus nunc docet, id est, ut abundet justitia ejus Justitia Pharisaeorum est, ut non occidant; justitia eorum qui intraturi sunt in regnum Dei, ut non irascantur sine causa: minimum est ergo non occidere; et qui illud solverit, minimus vocabitur in regno coelorum: qui autem illud impleverit ut non occidat, non continuo magnus erit et idoneus regno coelorum, sed tamen ascendit aliquem gradum; perficietur autem, si nec irascatur sine causa: quod si perfecerit, multo remotior erit ab homicidio. Quapropter qui docet ut non irascamur, non solvit Legem ne occidamus, sed implet
Abbreviated transcription (Latin):
Einde eciã propt̾
situm eusdem
uille. siue cuitatule.
que in latere montis
oliuaꝵ posita ẽẽ narra¬
tur: quia uidelicet obedi¬
entis ecclie donius. aplĩ¬
co digna hospicio. non
alibi quam in ipsius
si ̃mi montis idest xpĩ
latere. fidei. spei. dilectio¬
iusq sue fundamenta
locauit. De quo ninurũ
latere lancea pate facto.
sacramenta sibi sangiũs
⁊ aque quibz nascatur si¬
mul ⁊ nutriatur: gaudet
emanasse. De cuius uerti¬
ce uberrimo id est apice di¬
unitatis. unctionis spiri¬
tualis muncra desiderat:
lucisq ac pacis perpetue ꝓ¬
nussa ihianter expectat.
Tercio: quia sicut iohẽs
dicit. erat bethania iuxta
iherusoliã quasi sta¬
dus quindecun. Qui pro¬
fecto numerus propt sep¬
tem et octo: quib constat
scripturaꝵ misteriis ac cõ¬
modiis: uel uitam que
nunc est ⁊ futuram. uel
uetus ⁊ nouũ testamẽtũ.
uel sabbatũ ammaꝵ in
futuro. ⁊ caris resurrecti¬
ouem: uel certe aliuid aliqͥd
celestis semp ⁊ spũalis con¬
tinet archani

Expanded text:
ropter situm ejusdem villae, sive civitatulae, quae in latere montis Olivarum posita esse narratur. Quia videlicet obedientis Ecclesiae domus, apostolico digna hospitio, non alibi quam in ipsius summi montis, id est, Christi latere, fidei, spei, dilectionisque suae fundamenta locavit. De quo nimirum latere lancea patefacto sacramenta sibi sanguinis et aquae, quibus nascatur simul et nutriatur, gaudet emanasse. De cujus vertice uberrimo, id est, apice divinitatis, unctionis spiritalis munera desiderat, lucisque ac pacis perpetuae promissa inhianter exspectat. Tertio, quia sicut Joannes scribit, erat Bethania juxta Jerosolyma quasi stadiis quindecim . Qui profecto numerus, propter septem et octo, quibus constat, Scripturarum mysteriis accommodus, vel vitam quae nunc est et futuram, vel Vetus et Novum Testamentum, vel sabbatum animarum in futuro et carnis resurrectionem, vel certe aliud aliquid coelestis semper et spiritalis continet arcani.
Abbreviated transcription (Latin):
nis plenius. ⁊ hic quoq
breuiter intimatur. cũ
sequitur. Uos autem se¬
dete in ciuitate: quo ad
usq induanum urtu¬
te ex alto. De qua urtu¬
te id est spũ scõ. ⁊ marie
dicit angelus. et uirtus
altissimi obumbrabit
tibi. et ipc̃ dñs alibi. Nã
et ego noui uirtutem de
nie erisse. Sed ⁊ ipẽ luca s
aꝑtius in actib aplõꝵ
huius promisse iurtutis
ex alto: ⁊ precepte ĩ cuu¬
tate sessioms memiit
Precepit inquit eis ab
iherusolimis ne discede¬
rent:sed expectarent pro¬
missionẽ patris. quam
audistis ꝑ os incum.
Quia iohẽs quidem ba

Expanded text:
hic quoque breviter intimatur cum sequitur: Vos autem sedete in civitate, quoad usque induamini virtute ex alto. De qua virtute, id est Spiritu sancto, et Mariae dicit angelus: Et virtus altissimi obumbrabit tibi . Et ipse Dominus alibi: Nam et ego novi virtutem de me exisse . Sed et ipse Lucas apertius in Actibus apostolorum ejus promissae virtutis ex alto, et praeceptae in civitate sessionis meminit. Praecepit inquit eis a Jerosolymis ne discederent, sed exspectarent promissionem Patris, quam audistis per os meum. Qui
Abbreviated transcription (Latin):
benedixit cis Et factum
est dũ benediceret illis:
recessit ab eis ⁊ ferebatur
in celũ. Preteriissis oĩ¬
b que ꝑ quadraginta
dies agi ab illo cũ disci¬
pulis potuerũt: prio
diei resurrectionis cius
aduingit tacite nois¬
simũ diem. quo ascen¬
dit in celum. Pulchre
autẽ ascensurus in celũ:
discipulos quibz benedi¬
cat. foras in bethaniam
educit. Primo quidem
propter nomẽ ciuitatis.
que domus obediẽtie di¬
citur: quia qui propter
in obedienciã peruersoꝵ
descendit. propter obediẽ¬
ciam nimirũ conuer¬
soꝵ ascendit. Mortuus
est enum sicut apls ait

Expanded text:
m est dum benediceret illis, recessit ab eis, et ferebatur in coelum. Praetermissis omnibus quae per quadraginta dies agi ab illo cum discipulis potuerunt, primo diei resurrectionis ejus conjungit tacite novissimum diem quo ascendit in coelum. Pulchre autem ascensurus in coelum, discipulos quibus benedicat foras in Bethaniam educit. Primo quidem propter nomen civitatis, quae domus obedientiae dicitur. Quia qui propter inobedientiam perversorum descendit, propter obedientiam nimirum conversorum ascendit: Mortuus e
Abbreviated transcription (Latin):
michi tribuat
lt sim iuxta
menses pristinos. scom̃
dies quibz deus custodi¬
bat me: Quando splen¬
debat lucerna sup caput
inieumt: tad lumẽ eius
umbulabã in tenebris.
sucut furm dieb ado¬
lescencie mee: qñ secreto

Expanded text:
mihi tribuat ut sim iuxta menses pristinos secundum dies quibus Deus custodiebat me quando splendebat lucerna eius super caput meum et ad lumen eius ambulabam in tenebris sicut fui in diebus adule
Abbreviated transcription (Latin):
Auris audiens beatifi¬
cabat me: ⁊ oculus uidẽs
testimonium reddebat
michi. Od̃ liberassem
pauperẽ uociferantem:
⁊ pupillum cui nõ esset
aduitor.
Euedictio peritu¬
ri super me ue¬
uiebat: ⁊ cor uiduc con¬
solatus sum. Iusticia
indutus sũ: et uestiui
me sicut uestimento et
diademate iudicio meo.
Oculus fui ceco: et pes
dlaudo. Pater erã paupe-¬
rum: ⁊ causam quam
nesciebã diligenter ĩue¬
stigabam. Conterebam
molas iuiqui: ⁊ de denti

Expanded text:
Auris audiens beatificabat me et oculus uidens testimonium reddebat mihi, quod liberassem pauperem uociferantem et pupillum, cui non esset adiutor. nedictio perituri super me ueniebat, et cor uiduae consolatus sum. iustitia indutus sum et uestiui me sicut uestdiademate iuditio meo. Oculus fui ceco et pes claudo; pater eram pauperum et causam quam nesciebam diligentissime investigabam. Conterebam mol
Abbreviated transcription (Latin):
redemptoris. Iohẽs igit᷑
in spũ helias erat: in per¬
sona helias non erar.
Qd̃ ergo dũs fatetur de
spũ: hõc iohẽs denegat de
ꝑsona: quia et iustum
sic erat. ut et discipulis
dñs spũalem de iohãne
sentenciam diceret:⁊ io
hannes idẽ turbis carna¬
lib non de suo spũ sed
de corpore responderet. Cõ¬
trarium ergo ueritati
uidetur esse qd̃ iohãnes
sonuit: sed tamen a ue¬
ritatis tramite non re¬
cessit. Qui cum se eciam
propletam negat. quia

Expanded text:
Redemptoris. Joannes igitur Redemptoris. Joannes igitur in spiritu Elias erat, in persona Elias non erat. Quod ergo Dominus fatetur de spiritu, hoc Joannes denegat de persona, quia et justum sic erat, ut et discipulis Dominus spiritalem de Joanne sententiam diceret, et Joannes idem turbis carnalibus non de suo spiritu, sed de corpore responderet. Contrarium ergo veritati videtur esse quod Joannes sonuit, sed tamen a veritatis tramite non recessit. 2. Qui cum se etiam prophetam negat, quia
Abbreviated transcription (Latin):
E
alia redẽptoris
nri sentencia ad men¬
tem reducitur: ex huius¬
nobis lectionis uerbis.
questio ualde implexa
generatur. Alio quippe
in loco. inquisitus a
discipulis dñs de helie
aduentu: respõdit. Heli¬
as iamuenit. et non
cognouerunt eum: sed
fecerunt in eũ quecũq
uoluerunt. Et si pultis
scire: iohẽs ipẽ est helias.
Requisitus autẽ iohẽs:
dicit. non sum helias.
mat. hoc propheta ueri¬
tatis negat. Ualde nãq
inter se diuersa sunt:
ipẽ est ⁊ non sum. Quo¬
modo ergo propheta ue¬
ritatis est. si ciusdẽ ueri¬
tatis sermonibz concors
non est: Sed si subtiliter
ueritas ipã requiritur:
hoc qd̃ inter se contrariũ
sonuit. quomodo contra¬
rium non sit inuenitur.
nanq de iohe ange¬
lus dicit. Ipẽ precedet ante
illum: inspũ et uirtute
helie. Qui idcirto uẽturus
in spũ ⁊ uirtute helie di
citur: quia sicut belias
ueniet. ita iohes p̾uenit
primũ. Sicut ille precur¬
sor uenturus est iudicis:
ita iste pͥcursor factus est¬

Expanded text:
e alia Redemptoris nostri sententia ad mentem reducitur, ex hujus lectionis verbis nobis quaestio valde implexa generatur. Alio quippe in loco inquisitus a discipulis Dominus de Eliae adventu, respondit: Elias jam venit, et non cognoverunt eum, sed fecerunt in eum quaecunque voluerunt. Et si vultis scire, Joannes ipse est Elias . Requisitus autem Joannes, dicit: Non sum Elias. mat, hoc propheta Veritatis negat? Valde namque inter se diversa sunt Ipse est et Non sum. Quomodo ergo propheta Veritatis est, 1457 si ejusdem Veritatis sermonibus concors non est? Sed si subtiliter veritas ipsa requiratur, hoc quod inter se contrarium sonuit, quomodo contrarium non sit invenitur. namque de Joanne angelus dicit: Ipse praecedet ante illum in spiritu et virtute Eliae . Qui idcirco venturus in spiritu et virtute Eliae dElias aeveniet, ita Joannes praevenit primum. Sicut ille praecursor venturus est judicis, ita iste praecursor est factus
Abbreviated transcription (Latin):
Octrinam quã¬
docuit moyses le¬
gis lator predicant ⁊ an¬
nũciant scribe ⁊ pharisei.
Sed quia quod ore predi¬
cant operib destruunt:
quod uobis annũciant
seruate. quod uero fa-¬
cunt facere nolite. Et
mira bonitate dñs a
phariseis temptatus
machinas eoꝵ dissipat.¬
⁊ nichilominus propt̾
sacerdocii dignitatem
hortatur homines ut eis
subiciantur. non oꝑa
eoꝵ sed doctrinã muitan¬
tes. Ffrequenter enĩ ⁊ de
homine malo. bona doc¬
trina procedit. et uilis
terra pretiosum aurũ
producit.

Expanded text:
octrinam quadocuit Moyses legislator praedicant et annuntiant Scribae et Pharisaei; sed quia quod ore praedicant, opere destruunt, quod vobis annuntiant servate, quod vero faciunt, facere nolite. Et mira bonitate Dominus a Pharisaeis tentatus, eorum machinas dissipat, nihilominus propter sacerdotii dignitatem, hortatur homines ut eis subjiciantur, non opera illorum, sed doctrinam imitentur. Frequenter enim et de homine malo bona doctrina procedit, ac vilis terra pretiosum aurum producit.
Abbreviated transcription (Latin):
arbusta antem sant:
uiuũt. sed nõ senciunt
sunt: uiuunt. senciunt
sed non discernũt. Ange¬
li etem̃ sunt: uiuunt.
sencint. ⁊ discernunt.
creature aliquid
habet homo. Habet nãq
cõmune esse cũ lapid:bs.
uiuere cum aiborib. sen¬
tire cum ammalib. in¬
telligere cum angelis.
Si igitur cõmune habet
aliquid cũ omĩ citatura
homo:uirta aliquid oĩs
creatura homo. Omir
ergo creature predicatur
euangeliũ. cum solchoĩ
predicatur: quia ille in¬
delicet docetur. propt̾ quẽ
in terra cuncta titata sñt.
⁊ aquo onĩa ꝑ quandã
similitudinem aliena

Expanded text:
Arbusta sunt: vivunt quidem, sed non sentiunt. sunt: vivunt, sentiunt, sed non discernunt. Angeli sunt: vivunt, sentiunt et discernunt. creaturae aliquid habet homo. Habet enim commune esse cum lapidibus, vivere cum arboribus, sentire cum animalibus, intelligere cum angelis. Si igitur commune habet aliquid cum omni creatura homo, juxta aliquid omnis creatura homo. Omni ergo creaturae praedicatur Evangelium, cum soli homini praedicatur, quia ille videlicet docetur, propter quem in terra cuncta creata sunt, et a quo omnia per quamdam similitudinem aliena
Abbreviated transcription (Latin):
n trepata igitur
eoꝵ duricia: qͥd
idmonendo dicat au¬
diamus. Euntes in
mundũ uniuersũ: pre¬
dicate euangeliũ omĩ
creature. Nũquid frẽs
mei scm̃ euangeliumi
uel insensatis reb nel
brutis ammalib fuat
predicandũ. ut de eo di¬
scipulis dicatur p̾dica¬
te omii creature: Sed
onus creature noie:
signatur houro. Sunt
uanq lapides: sed̾ nec
uuuĩt nec senciũt. Sũt
herbe ⁊ arbusta. uinunt
quidẽ. sed nou sencuĩt
Uuunt dico. non per
aiant sed ꝑuiriditatẽ.
quia ⁊ paulus dicit. Insi¬
piens trr quod seminas
con uiuificatur. msi¬

Expanded text:
ncrepata igitur eorum duritia, quid admonendo dicat, audiamus: Euntes in mundum universum, praedicate Evangelium omni creaturae. 2. Nunquid, fratres mei, sanctum Evangelium vel insensatis rebus, vel brutis animalibus fuerat praedicandum, ut de eo discipulis dicatur: Praedicate omni creaturae? Sed omnis creaturae nomine signatur homo. Sunt namque lapides, sed nec vivunt, nec sentiunt. Sunt herbae et arbusta; vivunt quidem, sed non sentiunt. Vivunt dico, non per animam, sed per viriditatem, quia et Paulus dicit: Insipiens, tu quod seminas non vivificatur,
Abbreviated transcription (Latin):
Liter uidetur pit¬
tura: aliter uidẽt
lr̃e. Picturã cũ uideris.
hoc ẽ totũ uidisse. lau¬
dasse. Litteras cũ uideriˢ
non hoc ẽ totum: qm̃
cõmoneris ⁊ legere. Et¬
enim dicis cum uideris
litteras: si forte nõ cas
nosti legere. Quid pu¬
tamus esse qd̃ hic scrip¬
tum est. Interrogas
quid sit cum iã uideris
aliquid. Aliid tibi de¬
monstraturus ẽ: a quo
queris agnoscere qd̃ u¬
disti. Alios enim oculos
habet: alios tu. Noune
similiter apices uidetis.
Sed non sinulit signa
cognoscitis. Tu ergo ui¬
des. et laudas. Ille uidet.
laudat. legit ⁊ intelligit.
Quia ergo iudimus.
quia laudauimus: le¬
gamus ⁊ ĩtelligamus.
Dñs in monte. Multo
magis ĩtelligamus.
quia dñs in monte: ũ¬
bum est in alto. Prom¬
de non quasi humalit᷑
acet. qd̃ in monte fcm̃
est: nec transeunter p̾¬
tereundũ est. sed susci¬
piendum. Turbas ur¬
dit. esuriẽtes agnouit.
misericorditer pauit.
non solũ pro bonitate.
uerum etiam pro pote¬
state.

Expanded text:
im videtur pictura, aliter videntur litterae. Picturam cum videris, hoc est totum vidisse, laudasse: litteras cum videris, non hoc est totum; quoniam commoneris et legere. Etenim dicis, cum videris litteras, si forte non eas nosti legere, Quid putamus esse quod hic scriptum est? Interrogas quid sit, cum jam videas aliquid. Aliud tibi demonstraturus est, a quo quaeris agnoscere quod vidisti. Alios ille oculos habet, alios tu. Nonne similiter apices videtis? Sed non similiter signa cognoscitis. Tu ergo vides et laudas: ille videt, laudat, legit et intelligit. Quia ergo vidimus, quia laudavimus, legamus et intelligamus. 3. Dominus in monte: multo magis intelligamus quia Dominus in monte Verbum est in alto. Proinde non quasi humiliter jacet quod in monte factum est; nec transeunter praetereundum est, sed suspiciendum. Turbas vidit, esurientes agnovit, misericorditer pavit: non solum pro bonitate, verum etiam pro potestate.
Abbreviated transcription (Latin):
uiro. Itaq frẽs mei ⁊ uos
mortificati estis legi ꝑ
corpus xpi: ut sitis alte¬
rius qui ex mortius re¬
surrexit: ut fructificare¬
mus deo. Cum enĩ esse¬
mus in carne: passione
peccatoꝵ que per legeni
erant. operabantur m
membris nr̃is. ut fructi¬
ficarent morti. Nũc aut̃
soluti sumus a lege mor¬
tis in qua detinebamur:

Expanded text:
 vos mortificati estis legi per corpus Christi ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit ut fructificaremus Deo cum enim essemus in carne passiones peccatorum quae per legem erant operabantur in membris nostris ut fructificarent morti nunc autem soluti sumus a lege morientes in quo detine
Abbreviated transcription (Latin):
datum peccatum reuixit:
ego autem mortuus sum
Et muentum est michi.
mandatũ quod erat ad
uitam: hoc ẽẽ ad mortem.¬
Nam peccatũ occasione
accepta ꝑ mandatum. se¬
duxitme: et per illud occi¬
dit. Itaq lex quidem scã:
et mandatum sanctum.
et iustum ⁊ bonũ. Qd̃ ergo
bonum est michi factũ
est mors. absit. Sed pccm̃¬
ut appareat peccatum: per
bonum michi oꝑatum
tumt est: ut fiat supra
modũ peccans peccatũ

Expanded text:
datum, peccatum reuixit. ego autem mortuus sum et inuentum est mihi mandatum, quod erat ad uitam, hoc esse ad mortem. peccatum enim occasione accepta per mandatum seduxit me et per illud occidit. itaque lex quidem sancta et mandatum sanctum et iustum et bonum. quod ergo bonum est, mihi mors est? absit. sed, ut peccatum appareat peccatum, per bonum mihi operatum est mortem, ut fiat supra modum peccans peccatu
Abbreviated transcription (Latin):
A tuit enim: ut
nos doceret perse¬
cucionem debere fugere.
Si uos ꝑsecuti fuerint
in una ciuitate. fugite
in aliam. Et miraban¬
tur inquit iudei. Mira¬
bantur: non tamẽ ab
infidelitate conu̾tebãt
Sed unde mirarentur.
aperitur cum subditur.
Unde hic litteras scit cũ
non didicerit. Nouerãt
ubi natus. ⁊ quc̃adino¬
dum fuerit educatus:
nũquam eũ uiderant
litteras discentem. au¬
dierant tamen eũ de
lege disputantẽ. legis
et prophetaꝵ testimoĩa
proferentem. qd̃ nemo
alius faceret: qui ipãm
legẽ non legisset.l

Expanded text:
atuit enim, ut nos doceret persecutionem fugere, Si persecuti vos fuerint in una civitate, fugite in aliam . Et mirabantur, inquit, Judaei. Mirabantur, non tamen ab infidelitate convertebantur. Sed unde mirarentur aperitur, cum subditur: Unde hic litteras scit, cum non didicerit? Noverant ubi natus, et quomodo fuerat educatus. Nunquam eum viderant litteras discentem, audierant tamen eum de lege disputantem, legis et prophetarum testimonia proferentem, quod nemo alius faceret qui legem ipsam non legisset.
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt. Misit autem
seruũ suum hora cene
dicere inuitatis. ut ue¬
nirent. Quid hora ce¬
ne: nsi finis ẽ mũdi
In quo inmirũ nos
sumus: sicut iam du¬
dum paulustestatur.
dicens. Nos sumus: ĩ
quos fines seculoꝵ de¬
uenerunt. Si ergo ho
ra iam cene est cum
uocamur. tãtominus
debemus excusare a con¬
unio dei. quanto pro¬
pinquasse iam cerni¬
mus finẽ seculi. Quo
enĩ pensamus qͥa in¬
chil est qd̃ restat: eo debe¬
mus ꝑtimescere ne tẽ¬
pus gratie qd̃ presto est¬
est pertat. Idcirco autem
hoc conuiuiũ dei. non
prandiũ sed cena no¬
munatur: quia post
prandium cena restat.
post cenã uero conui¬
uium nullum restat.
Et quia eternũ dei con¬
uiuium. nobis ĩ extre¬
mo p̾parabitur. rectũ
fuit ut hoc nõ prandiũ
sed cena uocaretur. Do¬

Expanded text:
itur: Misit autem servum suum hora coenae dicere invitatis ut venirent. Quid hora coenae, nisi finis est mundi? In quo nimirum nos sumus, sicut jam dudum Paulus testatur, dicens: Nos sumus in quos fines saeculorum devenerunt . Si ergo jam hora coenae est cum vocamur, tanto minus nos debemus excusare convivio Dei, 1620 quanto propinquasse jam cernimus finem saeculi. Quo enim pensamus quia nihil est quod restat, eo debemus pertimescere ne tempus gratiae quod praesto est pereat. Idcirco autem hoc convivium Dei non prandium, sed coena vocatur, quia post prandium coena restat, post coenam vero convivium nullum restat. Et quia aeternum Dei convivium nobis in extremo praeparabitur, rectum fuit ut hoc non prandium, sed coena vocaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
As autem homo
delicias tũc am¬
sit: cum ĩ paradiso pecca¬
uit. Extra exiit: os a cibo
interne dulcedinis clau¬
sit. Unde nos quoq na¬
ti in huius pegrinacio¬
nis erũna. huc fastidio¬
si iam uenimus: nesci¬
mus quid desiderare debea¬
mus. Tantoq se ampli¬
us fastidii nrĩ morbus
exaggerat: quanto ma¬
gis ab esu illius dulcedi¬
nis animus elongat.
Et eo iam internas de¬
licias non appetit: quo
cas comedere dui lõgeq
dissueuit.Ffastidio ergo
nr̃o tabescimus ⁊ longa in¬
edia peste fatigamur.
Et quia gustare intus
nolumus paratã dulce¬
dinem: amamus foris
miseri famen nr̃am.
Sed suꝑna nos pietas:
nec deserentes se deserit.
Contẽptas enim illas
delicias ad memorie
nr̃e oculos reuocat: easq
nobis propoiit in pro¬
missione. Torporem ex¬
cutit: atq ut fastidiũ
nrin repellere debeamꝰ
muitat. Ait nãq. Ho
quidã fecit cenã ma¬
gnã: ⁊ pocauit multos.

Expanded text:
as autem homo delicias tunc amisit, cum in paradiso peccavit ; extra exiit, cum os a cibo aeternae dulcedinis clausit. Unde nos quoque nati in hujus peregrinationis aerumna, huc fastidiosi jam venimus, 1619 nec scimus quid desiderare debeamus; tantoque se amplius fastidii nostri morbus exaggerat, quanto magis ab esu illius dulcedinis animus elongat; et eo jam internas delicias non appetit, quo eas comedere diu longeque desuevit. Fastidio ergo nostro tabescimus, et longa inediae peste fatigamur. Et quia gustare intus nolumus paratam dulcedinem, amamus foris miseri famem nostram. Sed superna nos pietas nec deserentes se deserit. 2. Contemptas enim illas delicias ad memoriae nostrae oculos revocat, easque nobis proponit; in promissione torporem excutit, atque ut fastidium nostrum repellere debeamus invitat. Ait namque: Homo quidum fecit caenam magnam, et vocavit
Abbreviated transcription (Latin):
de sequitur. Propterea
magis querebant eum
interficere: quia nõ so¬
lum soluebat sabbatũ.
sed et patrem suũ dicebat
deum. equalẽ se faciens

Expanded text:
ego operor. Propterea magis querebant eum Judei interficere: quia non solum solvebat sabbatum: sed et patrem suum dicebat Deum: equalem se faciens
Abbreviated transcription (Latin):
Ttransunt eu¬
fraten:⁊ uenit
ad inesopotamiã. Et
fregit om̃s cuitates ex¬
celsas que erant ibi: a
torrente mãbre usq quo
pueniatur ad mare.
Et occupauit t̾iminos
eius a cilicia usque ad
fines iafeth: qui sunt
ad austrum. Abduxit¬
q om̃s filios madian:
ac predauit omnẽ locu¬
pletacionem eoꝵ. Om̃s¬
qz resistentes sibi occi¬
dit more gladu. Et post
hec descendit in campos

Expanded text:
transiit Eufraten et venit ad Mesopotamiam et fregit omnes civitates excelsas quae erant ibi a torrente Mambre usquequo perveniatur ad mare et occupavit terminos eius a Cilicia usque ad fines Iafeth qui sunt ad austrum abduxitque omnes filios Madian ac praedavit omnem locupletationem eorum omnesque resistentes sibi occidit in ore gladii et post haec desc
Abbreviated transcription (Latin):
qui succidat. no Insernus
subter te conturbatus est
in occursum aduentus
tui. suscitauit tibi gigã¬
tes. Om̃s principes terre
surrererunt. de solns suis
om̃s principes nacionũ.
Uniuersi respondebunt
et dicent tibi. Et tu uulne¬
ratus es. sicut ⁊ nos nrĩ
similis effectus es. Detrac¬
ta estad inferos superbia
tua. contidit cadauer tuũ.
Subter te sternetur tinea:
et operimentũ tuũ crunt

Expanded text:
Infernus subtus conturbatus est in occursum adventus tui, suscitavit tibi gygantes. Omnes principes terre surrrexerunt de soliis suis, omnes principes nationum. Universi respondebunt et dicent tibi: Et tu vulneratus es sicut et nos, nostri similis effectus es. Detracta est usque ad inferos superbia tua, concidit cadaver tuum. Subter te sternetur tinea, et operimentum tuum erunt
Abbreviated transcription (Latin):
exercituum. Iurauit do¬
minus exercituũ dicẽs.
Si non ut putaui ita
erit. et quomodo mente
tractaui sic eueniet. ut
conteram assyrium in
terra mea.⁊ inmontib
meis concultem eum. et
au feretur abeis iugunt
eius. ⁊ onus illius ab hu¬
mero eoꝵ tolletur. Hoc cõ¬
silium qd̃ cogitaui super
omnem terrai. et hec est
manus extenta suꝑ uniu̾¬
sas gentes. Dñs exertituũ
decreuit: et quis poterit in-¬
firmare. Et manus eius
extenta et quis aduertet
eam. In anno quo mor¬
tuus ẽ rex achat. factum
est onus istud. Ne leteris
philistea omnis tu. qm̃
cõminuta est uirga per¬
cussoris tui. De radice enĩ
colubri egredietur regulꝰ
et semen eius absorbens
uolucrem. Et pascentur
primogeniti pauperum
et pauperes fiducialiter re-¬
quiescent. ⁊ interur faciã
in fame radicem tuam.
reliquias tuas ĩterficiã.
Ulula porta clama ciui¬
tas. prostrata ẽ philistea
omnis ab aquilone enĩ
fumus uemiet. et est qui
effugiat agnien cius. Et

Expanded text:
exercituum. Juravit Doexercituum. Juravit Dominus exercituum, dicens: Si non, ut putavi, ita erit: et quomodo mente tractavi, sic eveniet Ut conteram Assyrium in terra mea, et in montibus meis conculcem eum: et auferetur ab eis jugum ejus, et onus illius ab humero eorum tolletur. Hoc consilium, quod cogitavi super omnem terram, et haec est manus extenta super universas gentes. Dominus enim exercituum decrevit: et quis poterit infirmare? et manus ejus extenta: et quis avertet eam? In anno, quo mortuus est rex Ahaz, factum est onus istud: Ne laeteris, Philisthaea omnis tu, quoniam comminuta est virga percussoris tui: De radice enim colubri egredietur regulus, et semen ejus absorbens volucrem. Et pascentur primogeniti pauperum, et pauperes fiducialiter requiescent et interire faciam in fame radicem tuam et reliquias tuas interficiam ulula porta clama civitas prostrata est Philisthea omnis ab aquilone enim fumus venit et non est qui effugiat agmen eius et
Abbreviated transcription (Latin):
spicient. Nũquid iste est
uir qui conturbauit t̾¬
ram. qui cõcussit regna:
qui posuit orbem desertũ.
et urbes eius destruxit:
uinctis eius nõ aperuit
carcerem. Omnes reges
gentium uniuersi dor¬
mierunt in glĩa. uir ĩ
domo sua. tu autẽ pro¬
iectus es de sepulcro tuo
quasi stirps inutilis
pollutus ⁊ obuolutus
cum his qui interfecti
sunt gladio. ⁊ descende¬
runt ad fundamenta
laci. Quasi cadauer pu¬
tridũ non habebis cõ¬
sorcium: neq cum eis
in sepultura. Tu enim
terram tuam disꝑdidi
sti: tu ppłm̃ tuum occi¬
disti. Non uocabitur in
eternũ semẽ pessimorũ.
Preparate filios eius oc¬
cisioni. in iniquitate
patrum eoꝵ. Non con¬
surgent nec hereditabũt
terram: neq implebũt
faciem orbis ciuitatũ.
Et consurgam suꝑ eos
dicit dñs exercituum:⁊
ꝑdam babilonis nomẽ.
et reliquias et germen ⁊
progeniem dicit dñs. Et
ponam cam in possessio¬
nem ericii ⁊ in paludes
aquaꝵ et scopabo eam
in scopa terens dicit dñꝰ

Expanded text:
im: Numquid iste est vir qui conturbavit terram, qui concussit regna, qui posuit orbem desertum et urbes eius destruxit, vinctis eius non aperuit carcerem? Omnes reges gentium universi dormierunt in gloria, vir in domo sua. Tu autem proiectus es de sequasi stirps inutilis, pollutus et obvolutus cum his qui interfecti sunt gladio, et descenderunt ad fundamenta laci, quasi cadaver putridum. Non habebis consortium, neque cum eis in sepultura: Tu enim testi, tu populum tuum occidisti: non vocabitur in aeternum semen pessimorum. Praeparate filios ejus occisioni in iniquitate patrum suorum: non consurgent, nec haereditabunt terram, neque implebunt faciem orbis civitatum. Et consurgam super eos, dicit Dominus exercituum: et perdam Babylonis nomen, et reliquias, et germen, et progeniem, ait Dominus. Et ponam eam in possessionem ericii, et in paludes aquarum, et scopabo eam in scopa terens, dicit Dominus
Abbreviated transcription (Latin):
est ut ueniat tem¬
pus eius; et dies cius non
elongabuntur. Miserebr̃
em̃ dñs iacob: ⁊ eliget ad¬
huc de israel. ⁊ requiescere
eos faciet suꝑ humiũ suã
Adiungetur aduena ad
eos: ⁊ adherebit domui ia¬
cob. Et tenebunt eos
populi: ⁊ adducent cos in
locum suũ. Et possidebit
cos domus israel super ter-¬
ram diĩ. in seruos et an¬
cillas: ⁊ erunt capientes
eos qui se ceperant: ⁊ subii-¬
cient exactores suos. Et erit
in die illa cum requiem
dederit tibi deus a labore
tuo ⁊ a concussione tua:
et a seruitute dura qua
ante seruisti. sumes para¬
bolam istam contra regẽ
babilonis. ⁊ dices.Ouoino¬
do cessaint exactor qͥeuit

Expanded text:
est ut veniat tempus eius et dies eius non elongabuntur miserebitur enim Dominus Iacob et eliget adhuc de Israhel et requiescere eos faciet super humum suam adiungetur advena ad eos et adherebit domui Iacob et tenebunt eos populi et adducent eos in locum suum et possidebit eos domus Israhel super terram Domini in servos et ancillas et erunt capientes eos qui se ceperant et subicient exactores suos et erit in die illa cum requiem dederit tibi Deus a labore tuo et a concussione tua et a servitute dura qua ante servisti sumes parabolam istam contra regem Babylonis et dices quomodo
Abbreviated transcription (Latin):
in lacum. Omnẽ precio¬
samn substanciã reperie¬
mus: ĩplebimus domos
nrãs spolus. Sortẽ mitte
nobiscũ: marsuppium
lli mi ne ambules
cum eis prohibe
pedeni tuu a semitis eoꝵ.
Pedes enun illoꝵ ad ma¬
lum currunt. ⁊ festinãt
ut effundant sargunẽ.
Ffrustra autem iacitur
rete: ante oculos p̃nator
Ipliqz contra sanguinẽ
suũ insidiantur: et mo¬
liuntur fraudes contra
aĩas suas. Sic senute
omins auari: aĩas possi¬
denciũ rapiunt. le¬

Expanded text:
m omnem pretiosam substantiam repperiemus implebimus domos nostras spoliis sortem mitte nobiscum marsuppium fili mi ne ambules cum eis prohibe pedem tuum a semitis eorum pedes enim illorum ad malum currunt et festinant ut effundant sanguinem frustra autem iacitur rete ante oculos pinnatorum ipsique contra sanguinem suum insidiantur et moliuntur fraudes contra animas suas sic semitae omnis avari animas possidentium rapiunt
Abbreviated transcription (Latin):
plebem simplicem dñs¬
requisiuit. que falerare
audita. ⁊ fucare nesciret
Simplicitas emĩ queri¬
tur: non ambicio desi¬
deratur. Ne cotẽnenda
putes. quasi u̾ba ulia
pastorum: a pastoribuᷤ
eciã. maria fidem colbi¬
git: a pastorib populuꝰ
ad dei reuerenciam con¬
gregatur. Mirati enĩ
sunt de his que dicebãt
a pastoribz ad ipõs. Ma¬
ria autem conseruabat
rens in corde suo. Disca
non minus ore pudica
quam corpore. argumẽ¬
ta fidei conferebat ĩ corde
Si maria a pastorib
discit. curtu declinas
discere a sacerdotibus.
Si maria ante p̾cepta
aplĩca tacet. cur tu post
aplĩca precepta. magis
cupis docere quã discere.
Disce ꝑsone uiciũ esse:
non sexus. Sexus enim
sanctus. Deniqz maria
preceptum non accepit:
iplũ edidit. Eodem

Expanded text:
plebem dominus simplicem plebem dominus simplicem requisiuit, quae falerare audita et fucare nesciret; simplicitas enim quaeritur. non ambitio desideratur. nec contemnenda putes quasi uilia uerba pastorum. a pastoribus etiam Maria fidem colligit, a pastoribus populus ad dei reuerentiam congregatur; mirati enim sunt de his quae dicebantur a pastoribus ad ipsos. Maria autem conseruabat rens in corde suo. discamnon minus ore pudica quam corpore argumenta fidei conferebat in corde. si Maria a pastoribus discit, cur tu declinas discere a sacerdotibus? si Maria ante praecepta apostolica tacet, cur tu post apostolica praecepta magis cupis docere quam discere? disce personae uitium esse, non sexus; sexus enim sanctus. denique Maria praeceptum non accepit, plum edidit.
Abbreviated transcription (Latin):
eum om̃s angeli eius.
Impleta igitur ꝓphecia
est. Laudatur de celis do¬
nunus. ⁊ uidetur ĩ terris
De quo scũs martus ait.
quia cum bestiis erat. et
angeli ministrabãt et:
in altero indiciũ diuine
potestatis agnoscas. Tu¬
um est qd̃ bestias patit᷑.
suũ qd̃ ab angelis predi¬
catur. Et auint. Uidea¬
mus hoc uerbũ qd̃ factũ
est: qd̃ dñs ostendit no¬
bis. Et uenerunt festinã¬
ter. Uides festinare pasto¬
res. Nemo enĩ cum desi¬
diax xp̃m̃ requirit.
Uides pastores anglõ cre¬
didisse. Et tu patri. filio
spiũ sancto. angeli .s.
prophetis: aplĩs crede. lcõ¬
Ide quam iii¬
signanter scrip¬
tura singulorũ libret
momenta uerboꝵ. Festi¬
nant inquit uerbũ ui¬
dere. Etenim cum caro
dĩ uidetur: uerbũ uide¬
tur qd̃ est filius. Nõ me¬
diocre fidei tibi hoc uidea¬
tur exemplũ. Nõ uilis
persona pastor. Certe
quo uilior ad prudenci¬
am: eo preciosior ad fidẽ.
Non gyminasia choris
referta sapienciũ. sed

Expanded text:
eum omnes angeli eius? eum omnes angeli eius? inpleta igitur prophetia est. laudatur de caelis dominus et uidetur in terris, de quo sanctus Marcus ait quia cum bestiis erat et angeli ministrabant ei, in altero diuinae indicium potestatis agnoscas. tuum est quod bestias patitur, suum quod ab angelis praedicatur. et aiunt: uideamus hoc uerbum quod factum est, sicut dominus ostendit nobis. et uenerunt festinantes. uides festinare pastores; nemo enim cum desidia Christum requirit. uides pastores angelo credidisse: et tu patri, filio, spiritui sancto, angelis, prophetis, apostolis crede. uide quam signate scriptura singulorum libret momenta uerborum. festinant\' inquit \'uerbum uidere. etenim cum caro domini uidetur, uerbum uidetur, quod est filius. non mediocre fidei tibi hoc uideatur exemplum, non uilis persona pastorum. certe quo uilior ad prudentiam eo pretiosior ad fidem. non gymnasia choris referta sapientium, sed
Abbreviated transcription (Latin):
i dete ecclĩe surgẽ¬
tis exordium.
uigilare ceperunt:qui
gentium greges. pecu¬
dum modo ante uiuen¬
tes. i aulã diuĩ congre¬
garent. ne quos spũa¬
lium bestiaꝵ ꝑ effusas
noctuun tenebras pa¬
tereutur ĩcursus. Et be¬
ne pastores iugilant.
quos bonus pastor in¬
format. Grex igitur po¬
pulus. nox seculũ: pa¬
stores sunt sacerdotes.
Aut fortasse eciam ille
sit pastor. cui dicitur.
esto iugilans. ⁊ confir¬
mare: quia non solũ
epos ad tuendũ gregẽ
dũs ordinauit. sed eciã
angelos destinauit. Ec¬
ce augelus diũ stetit
aute illos. Uidete quem¬
admodũ diuina cura
fidem astruat. Angelus
mariã: angelus ioseph:
angelus pastores edocet.
um: laudancium deũ ⁊
dicencium. Glĩa in excel¬
sis deo: et in terra pax ho¬
minib bone uolũtatis.
Bene angeloꝵ noĩatur
exercitus: qui ducẽ mili¬
cie sequebantur. Cui igr̃
laudem angeli. insi dño
suo dicerent. Iuxta quod
scriptum est. Laudate do¬
minũ de celis: laudate
eum in excelsis. laudate

Expanded text:
idete ecclesiae surgentis exordium: uigilare coeperunt, qui gentium greges pecudum modo ante uiuentes in aulam domini congregarent, ne quos spiritalium bestiarum per offusas noctium tenebras paterentur incursus. et bene pastores uigilant, quos bonus pastor informat. grex igitur populus, nox saeculum, pastores sunt sacerdotes. aut fortasse etiam ille sit pastor, cui dicitur: esto uigilans et confirma, quia non solum episcopos ad tuendum gregem dominus ordinauit, sed etiam angelos destinauit. ecce angelus domini stetit ante illos. uidete quemadmodum diuina cura fidem adstruat. angelus Mariam, angelus Ioseph, angelus pastores edocet. um laudantium deum et dicentium: gloria in altissimis deo et in terra pax hominibus bonae uoluntatis. bene angelorum nominatur exercitus, qui ducem militiae sequebantur. cui igitur laudem angeli nisi domino suo dicerent iuxta quod scriptum est: laudate dominum de caelis, laudate eum in excelsis. laudate
Abbreviated transcription (Latin):
deoqz illi ipõ die de ꝓ¬
ximo uenientes. de lõ¬
ginquo isti hodie ꝑuenien¬
t̾es. duos dies celẽbrandos
posteris signauerunt. unã
loquendũ est. quos de re¬
motis terris fides duxit ad
xpm̃. Uenerunt enim: et
querunt. tanꝙͣ significã¬
tes eos qui ambulant per
Quid est qd̃ iste ab alie¬
nigenis in celo agnosci-¬
tur in terra queritur in
alto fulget. in humili la¬
tet. in oriente magi uidẽt
stellam. ⁊ in uidea natũ
intelligunt regẽ: Quis
est isti rex tam paruus
tan magnus nũdum
in terris loquens iam
in celis edicta proponens.
Uerũtamen propter nos
quib descripturis suis sã¬
ctis m̃otesiere uoluit. ipõs
ctiam magos quibz tam
clarum signũ in celo de¬
derat ⁊ quoꝵ cordibus se
in sinatũ esse reuelau̾at:
prophetis tamen suis de
se credere uoluit.

Expanded text:
deoque illi ipso die de proximo accedentes, de longinquo isti hodie venientes, duos dies celebrandos posteris signaverunt, unam loquendum est, quos de remotis terris fides duxit ad Christum. Venerunt enim, et quaerunt; tanquam significantes eos qui ambulant per Quid est, quod iste ab alienigenis in coelo agnoscitur, in terra quaeritur; in alto fulget, in humili latet? In Oriente Magi vident stellam, et in Judaea natum intelligunt regem. Quis est iste rex tam parvus, tam magnus; nondum in terris loquens, jam in coelis edicta proponens? Verumtamen propter nos, quibus de Scripturis suis sanctis innotescere voluit, ipsos etiam Magos quibus tam clarum signum in coelo dederat, et quorum cordibus se in Judaea natum esse revelaverat, Prophetis tamen suis de se credere voluit.