comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
atoris forma se abstulit
rursum ꝑcreaturȩ de¬
corem ad creatoris pul¬
chritudinem reuertat᷑
Abusdam gradibꝰ intelle¬
gentie ꝑ creaturã ꝓgi¬
ditur homo ad intelle¬
gendũ dm̃ creatorem.
id ab insensibilibꝰ surg¬
ens ad sensibilia: a sen¬
sibilibꝰ surgens ad rati¬
gens ad creatorẽ. Intel¬
ligibilia ꝑ se collaudã
dm̃: et irrationabili
et insensibilia. ñ ꝑse
s per ur nos: dũ ea cor¬
side rantes dm̃ lauos¬
mus s ido dicuntur lau-

Expanded text:
atoris forma se abstulit, atoris forma se abstulit, rursum per creaturae decorem ad Creatoris pulchritudinem revertatur. Quibusdam gradibus intelligentiae per creaturam progreditur homo ad intelligendum Deum creatorem, id est, ab insensibilibus surgens ad sensibilia, et a sensibilibus surgens ad ratigens ad Creatorem. Intelligibilia per se collaudant Deum, irrationabilia et insensibilia non per se, sed per nos, dum ea considerantes Deum laudamus
Abbreviated transcription (Latin):
mͥ dĩ essentia sciri potest
quod utiq ȩquari ei ñ
potest. atq uidicia. anul¬
lo penitus sciunt᷑: Dei se¬
creta iudicia non posse
sensu penetrari. uł ange
opus ẽ. et timere: ñ dis¬
cutere aut inquirere.
ture pulchritudine: ag¬
noscatur creator:
epe ad incorꝑeam mag¬
turarũ corporea magni¬
tudo cõponitur: ut ma¬
gna cumsiderentur ex
paruis: ⁊ ex insibilibꝰ
inuisibilia estiment᷑:
atq ex pulchritudine
factoꝵ. effector oꝑũ agnos¬
catur: ñ tam̃ parilitate
consimili: s exquadam
subdita et creata specie
boni Sic̃ ars in artifice
retorquet laudem: ita
rerum creator ꝑcreatu¬
ram suam laudat᷑: et
quanto sit excellentior.
ex ipsa oꝑis conditione
monstratur. Ex pul¬
chritudine circũ scͥpte
creature. pulchritudi¬
nem suam que circũ¬
scribi nequit facit d̃s
intellegi᷑ ut ipsis ues¬
tigus reu̾tatur ħo ad
dm quibꝰ auersus ẽ: ut
quia ꝑ amorẽ pulchri¬
tudinis creatura acre¬

Expanded text:
modo Dei essentia sciri potest, modo Dei essentia sciri potest, quod utique aequari ei non potest, atque judicia a nullo penitus sciuntur. Dei secreta judicia non posse sensu penetrari, vel angeopus est, et timere, non discutere, aut inquirere, turae pulchritudine agnoscatur creator. 1. Saepe ad incorpoream Crturarum corporea magnitudo componitur, ut magna considerentur ex parvis, et ex visibilibus invisibilia aestimentur, atque ex pulchritudine factorum effector operis agnoscatur, non tamen parilitate consimili, sed ex quadam subdita et creata specie boni. Sicut ars in artificem retorquet laudem, ita rerum creator per creaturam suam laudatur. Et quanto sit excellentior ex ipsa operis conditione monstratur. Ex pulchritudine circumscriptae creaturae pulchritudinem suam, quae circumscribi nequit, facit Deus intelligi, ut ipsis vestigiis revertatur homo ad Deum quibus aversus est. Ut quia per amorem pulchritudinis creaturae a Cre
Abbreviated transcription (Latin):
portat: donec em̃datos
patriȩ futurȩ restituat
Inẽ ei et altitudo: ꝑ quã
omnem sensum sueç sa¬
entiȩ inmensitate exsi¬
ꝑat. In est ei et ꝓfu no
quodampnandos infer¬
us. iuxta equitatẽ dis¬
ponens preordinat: .iii.
Quod inuisibił Sit deus.
um de dõ loquens scͥp.¬
tura plerumq dicat.
ecce ds. ñ quasi uisibilẽ
ostendit: s ubiq eẽ p̾sen¬
tem significat: ꝑ id qd
dicit ecce dñs: uel qđ
magnitudinẽ diuinita¬
tis eius nullus possit
sensus adtingere. etiã
nec angłicus quamuis
usq ad parilitatẽ angłi¬
cam humana post re¬
surrectionẽ natura ꝓ¬
ficiat: et ad contenplan¬
dũ dm̃ indefes sa c̃sur¬
gat: uidere tam̃ eius
essentiam plene ñ ua¬
let: quã nec ipsa ꝑfec¬
tio anglĩca in totũ ad¬
ut subaudias etiam an¬
głoꝵ. Soli enĩ tͥnitas sͥ
integre nota ẽ. & huma¬
nitati a xp̃o suscepta: quȩ
t̃cia ẽ. intrinitate ꝑsona
Intelligibilit quodã miro

Expanded text:
portat, donec emendatos portat, donec emendatos patriae futurae restituat. Inest ei et altitudo, per quam omnem sensum suae scientiae immensitate exsuperat. Inest ei et profundum, quo damnandos inferius justa aequitate disponens praeordinat. CAPUT III. Quod invisibilis sit Deus. 1. Dum de Deo loquens Scriptura plerumque dicit: Ecce Deus, non quasi visibilem ostendit, sed ubique esse praesentem significat. 120 Per id quod dicit: Ecce Dominus, vel quod magnitudinem divinitatis ejus nullus possit sensus attingere, etiam nec angelicus, quamvis usque ad parilitatem angelicam humana post resurrectionem natura proficiat, et ad contemplandum Deum indefessa consurgat, videre tamen ejus essentiam plene non valet, quam nec ipsa perfectio angelica in totum atut subaudias, etiam angelorum. Sola enim Trinitas sibi integre nota est, et humanitas a Christo suscepta, quae tertia est in Trinitate persona: 2. Intelligibiliter quodam miro
Abbreviated transcription (Latin):
omĩa concludat: ꝑ id gͦ
qđ ext̃ior ẽ. ostenditur eẽ
creator: ꝑ id uͦ qd̾ int̾iorẽ.
gubnare omĩa demons¬
tratur: ac ne eaq̃ creata
sunt. sine dõ ẽẽnt. ds̃ intͣ
omĩa ẽ. Uerum ne ext᷑
dm̃ ẽẽnt. ds̃ exterior est:
ut omĩa concludant᷑ ab
eo: De consũmatione ali¬
cuius facti dr̃ ꝑfectio: Ds̃
aut̃ qͥ ñ ẽ factus: quomͦ
ẽ ꝑfectus: S hunc ser¬
monem de usu nr̃o hu-
et reliqua uerba: qua-¬
tenus id qđ in effabile ẽ
ut cumq dici possit: qm̃
de dõ nichil digne hu-¬
manus sermo dicit: Dũ
loqualis ñ sit ds̃. localit̃
tamei in suis ambulat
sc̃is: dũ de loco in loco
p̃dicatur ab eis: Nam d̾s
qͥ nec loco mouet᷑ nec tẽꝑe
in seruis tam̃ suis et tẽꝑe
et loco mouet᷑ quotiẽs
ab eisdem localit p̾dicat᷑
scd̃m habitum. aut mo¬
tum aliqͥd digne dicat᷑
in ẽ tam̃ et quodãmodo
latitudo caritatis: qua
nos et ab errore colligit
et continet in ueritate
Inẽ ei et longitudo qua
nos longanimit̃ malo:

Expanded text:
concludat. Per id ergo, quod exterior est, ostenditur esse creator; per id vero quod interior, gubernare omnia demonstratur. Ac ne ea quae creata sunt sine Deo essent, Deus intra omnia est. Verum ne extra Deum essent, Deus exterior est, ut omnia concludantur ab eo. 4. Consummatio alicujus facti dicitur perfectio; Deus autem, qui non est factus, quomodo est perfectus? Sed hunc sermonem de usu nostro suet reliqua verba, quatenus id quod ineffabile est, utcunque dici possit, quoniam de Deo nihil digne humanus sermo dicit. 5. Dum localis non sit Deus, localiter tamen in suis ambulat 119 sanctis, dum de loco in locum praedicatur ab eis. Nam Deus, qui nec loco movetur, nec tempore, in servis tamen suis et tempore et loco movetur, quoties ab eisdem localiter praedicundum habitum aut motum aliquid digne dicatur, inest tamen ei quodammodo latitudo charitatis, qua nos et ab errore colligit, et continet in veritate. Inest ei et longitudo, qua nos longanimiter
Abbreviated transcription (Latin):
to administrat. Ualde rarũ
ẽ ut qui diuitias possidet.
ad requiem tendat. Qui
curis terrenis se implicat.
a deo se separat. Qui in¬
tenus delectatur. Nemo¬
pot̾ amplecti dĩ grãm.
simul & secłi. Difficile ẽ
celestibꝰ & t̾renis curis
parit insistere. Difficile
ẽ dm̃ simul & mundum
potest. Toto animo & odi
& dãpna qđ diligit mũdꝰ.
Tamquã mortuus. ab affec¬
tu istius uite te separa.
Sicut sepultus. non ha¬
beas curam de scło. Tam¬
quam defunctus. ab om̃ĩ
terreno te pͥua negotio.
Contẽpne uiuens. que
post mortẽ habere non
potes. Om̃ibꝰ tribue. Non
eligas cui miserearis: ne
forte pͣtereas illũ qui me
dõ. Maior sit beniuolen¬
Talẽ erit opus tuũ: quał
fuerit intentio tua. Q¬
cum tristicia manũ porri¬
git: fructũ remuneratio¬
nis amittit. Nonẽ mise¬
ricordia: ubi ñẽ beniuo¬
lentia. Non auferas uni
unde alii tribuas: ne te
misericordẽ ostendas
alieno spolio. Nichil ꝓ¬
dest si alt̾um inle reficis.
unde alium inanem

Expanded text:
administrat: valde rarum est, ut qui divitias possidet, ad requiem tendacuris terrenis se implicat, ab amore Dei se separat. Qui defigtenus delectatur. potest amplecti Dei gratiam simul et saeculi. Difficile est coelestibus et terrenis curis simul insistere. Difficile est Deum simul et mundum e. Toto animo odi et damna quod diligit mundus. Tamquam mortuus, a labe et affectu istius mundi te separa: sicut sepultus, nullam habeas curam de hoc saeculo: tamquam defunctus, ab omni terreno te priva negotio. Contemne vivens, quae post mortem habere non poteris. 10. Omnibus tribue: non eligas, cui miserearis; ne forte praetereas illum, qDeo. Major sit benevolentale erit opus tuum, qualis fuerit intentio tua. Qcum tristitia manum porrigit, fructum remunerationis amittit. Non est misericordia, ubi non est benevolentia. Non auferas uni, unde alteri tribuas, nec te misericordem ostendas de alieno spolio. Nihil prodest, si alterum inde reficis unde alium inanem
Abbreviated transcription (Latin):
Quicquid boni cũ discre¬
tione feceris: uirtus ẽ.
Hirtus aut̃ indiscreta.
ꝓ uitio deputat᷑. Testimo¬
nium tuum: nulli noce

Expanded text:
Quidquid boni cum discretione feceris, virtus est: virtus vero indiscreta pro vitio deputatur. 7. Testimonium tuum nulli noce
Abbreviated transcription (Latin):
sibilis: seo ab omnibus
sit receptus. et laudabił.¬
ꝑsone affectu a recto uidi¬
cio deflectaris. Andiues
an pauꝑ sit. causam ꝑspice¬
non ꝑsonam. Iusticiam ꝓ
sola etͣna remuneratione
distribue. Qui enĩ pͣsen¬
tia dona affectat. futurã
ras. Impia iusticia est:
humane fragilitati nͣ
ignoscere. Non gͥames

Expanded text:
is, sed ab omnibus sit acceptus atque laudabilsonae affectu a recto judicio deflectaris, an dives, an pauper sit; causam respicenon personam. Justitiam pro sola aeterna retributione distribue; qui enim praesentia dona affectat, futuram ras: impia justitia est humanae fragilitati non ignoscere. Nullum
Abbreviated transcription (Latin):
In omibꝰ actibꝰ tius imita¬
re bonos: emulare scõs.
habeto ante oculos tuos
uor te seducat. nec uitu¬
ꝑatio frangat. Quilau¬
dem ñ appecit: nec con¬
tumeliam sentit.Si con¬
tẽpnis laudem: facile et
gua aliena: conscientiã
tuam interroga. Discer
ne te tuo iudicio non ali
haberi uis: talis esto. P
onstra. Sit ingressu
tuo simplicitas. & in mͦ
puritas. Ingestu gͣui¬
tas: in incessu honestas
appareat: nichilq le¬
niratis. Animus enĩ.
incorporis habitu ap
ñ offendat. Non des alus
me eos qui ad uitia ꝓni sũt.
Socios bonos tibi conuinge.
quia si fueris socius conu̾er¬
sationis: eris et uirtutis.

Expanded text:
In omnibus actionibus tuis imitaIn omnibus actionibus tuis imitare bonos, aemulare sanctos, habeto ante oculos vor te seducat, nec vituperantia frangat: qui laudem non appetit, nec contumeliam sentit; si contemnes laudem, facile et gua aliena conscientiam tuam interroga; dne te tuo judicio, non alihaberi vis, talis esto. Pronstra. Sit in ingressu tuo simplicitas, in modo puritas, in gestu gravitas, et in incessu honestas appareat, nihilque leat; animus enim in corporis habitu appnon offendat; non praebeas me eos qui ad vitia proni sunt. Socios bonos tibi conjunge, quia si fueris socius bonae conversationis, eris et virtutis.
Abbreviated transcription (Latin):
tibi contingit. Maledicenti.
benedictionẽ oppone. Iras
animũ uulniis inclusum.
Quanto magis illud tegis
tanto magis auges. Peccanti
in te non retribuas scdm
culpã: sciens quia a inte
habebis indulgentiam. si
non decłis. Et si ille non sup¬
plicat: si ille sibi dimitti nõ
postulat: tu relaxra ex corde
tu dimitte exanimo. Au
fer a corde fr̃nam offensio¬
nem: aliene nequitie ñ ser-¬
ues dolorem. O dium enim
rat: a celo subtrahit: a para
nec sanguine deletur. Qd
zeli referam ignem. inui¬
diam cuncta uirtutum
germina concremantẽ:¬
nuidia: cuncta bona ar-¬
dore pestifero deuorat.
nuidia animi ẽ tinea: sen¬
sum comedit: pectꝰ urit.
mentẽ afficit: cor hominis
quasi pestis depascit. Dc¬
currat gͥ contra zelum bom¬
tas. aduersus inuidiam ca¬
ritas p̃paretur. Proba te
amplius amare quã ipse
ameris. Non in pace in¬
fidus. ñ sis leuis in amici¬
cia. Retine semꝑ uinculũ
continentie. O dientes ad
pacem inuita. Discordan¬
tes. ad concordiã reuoca.¬

Expanded text:
tibi, tu benedic maledicenti, benedictionem oppone, irascanimum vulnus inclusum, quanto enim magis id tegis, tanto maxime augein te non retribuas secundum culpam, sciens in te habebis indulgentiam, nisi dederis, et si ille non supplicat, et si ille dimitti non postulat, tu relaxa ex corde, tu dimitte ex animo, fer a corde fraternam offensionem, alienae nequitiae non reserves dolorem. Odium enim rat, a coelo subtrahit, a paradnec fuso sanguine deletur. 37. Quid zeli referam ignem? invidia cuncta virtutum germina concremat, invidia cuncta bona ardore pestifero devorat.Invidia est animi tinea, sensum comedit, pectus urit, mentem afficit, cor hominis, quasi quaedam pestis, depascit. Occurrat igitur contra zelum bonitas, adversus invidiam charitas praeparetur; amplius amare quam ipse amaris; non sis in pace infidus, non sis levis in amicitia. Retine semper vinculum constantiae, odientes ad pacem invita, discordantes ad concordiam revoca
Abbreviated transcription (Latin):
de. Caue ne dum alios docen¬
do erigis: ipse laudis appeti¬
tu demergaris. Cũ autem
loquendo displiceas: ne
prudentes offendas. Cõ¬

Expanded text:
. Cave ne, dum alios docendo erigis, ipse laudis appetitu demergaris. Cum autem loquendo displiceas, nec prudentes offendas.
Abbreviated transcription (Latin):
Quod deẽẽ tibi scientie
ꝓspicis: exquire ab aliis. Col
ficilia a ꝑiuntur. Curiositas¬
tare stude.: ñ suꝑare. Pius
dilige audire: quã dicere:
plus auscultare: quã loqui.
Potiori gradui. cõpetentem
reuerentiam tribue. Suꝑi
ꝑat in malo ei qui facit ma¬
lum. Facientẽ et obsequen¬
tem: ꝑ petua pena const¬
ringit. A subditis uenera¬
ri magis: quam timeri
studium sit. Subiecti plꝰ
te reuereant᷑: quã metuãt.¬
Ex reuerentia enĩ amorꝓ
cedit: odium timor affert.
F idem metus tollit. aufert
audatia sequitur. Ubi me¬
tus est: desꝑatio occurrit

Expanded text:
quod deesse tibi scientiae sentis, quaere ab aliis, collficilia aperiuntur. 71. Nullatare stude, non superare; plus dilige audire quam dicere, plus auscultare quam loqui. Potiori gradui competentem reverentiam tribue. Juxtaperat in malo ei qui agit malum, facientem et obsequentem par poena constringit. 76. A subditis venerari magis quam timeri stude, subjecti plus te revereantur quam metuantEx reverentia enim amor procedit, 517 odium timor affert; fidem metus tollit, affectuaudacia sequitur; ubi metus est, desperatio occurrit
Abbreviated transcription (Latin):
malo alieno os tuu̾ non co¬
inquines: non detrahas
peccanti. s condole. & qđ
in alus detrahis: in te po
hes: si te ipsũ bene ꝑspexe

Expanded text:
malo os tuum non coinquines: numquam detrahas peccanti, sed condole: quod in aliis detrahis, in te pothes, si te ipsum bene perspexe
Abbreviated transcription (Latin):
non edificat audientes: qͥa
qui otiosum uerbum non
repͥmit: cito ad noxia tran¬
& dũ parua ñ cauemus. in
magnis prolabimur. Sit¬

Expanded text:
non aedificat audientes; quia qui otiosum verbum non reprimit, cito ad noxia tranet dum parva non cavemus, in magnis prolabimur; mi
Abbreviated transcription (Latin):
Sicut multa bona habet
cõmunis uita scoꝵ: sic plu.¬
rima mala confert socie¬
tas maloꝵ. Respue sermo¬
nes impudicos. Fuge in
sermo cito polluit m̃tẽ.
& facile agitur qͦd libent᷑
labis: qͦd aures non pol
dit᷑. talis animus cõprobat᷑.¬

Expanded text:
sicut multa bona habet communis vita sanctorum, sic plurima mala affert societas malones impudicos, fuge inhsermo cito polluit mentem, et facile agitur quod libenter labiis, quae aures non pollditur, talis animus comprobat
Abbreviated transcription (Latin):
ptior esto ad suscipiendã.
quã ad inferendam mo¬
lestiam. Disce mala tole
rare: magis quã facere.
Detrahentium errores dis¬
simulando calca. Contu¬
melias detrahentiũ pa¬
tientia suꝑa: p̃para u̾bo
uis insulter: quã uis
inriani fatiat. quam¬
ni dissimula. tu non
loquaris. iu excerce filen¬
tium. Inur e ñ respon¬
deas. conuitium ñ retor¬
queas. Disce accpo mo¬
destiam: di sce toleran¬
tiam. Iniuriam passus pro nob.
resinquit nobis exemplum.
Nam palmis percussus. fia¬
gellis cesus: spittis derisus.
clauis confixus: spinis coro¬
natus: cruce dãpnatus: semꝑ
tacuit. Magna urtus est.
siñ ledas a quo lesus es. Mag
cere parcas. Quancio eni

Expanded text:
ptior esto ad suscipiendam quam ad inferendam molestiam. rare, magis quam facere. Detrahentium errores dissimulando calca, contumelias detrahentium patientia supera: propera verbo vis insultet, quamvis injuriam faciat, quamtu dissimula, tu non loquaris, tu exerce silentium; injuriae non respondeas, convicium non retorqueas; disce a Christo modestiam, disce tolerantiam; injuriam passus pro nobis, reliquit exemplum nobis: nam palmis percussus, flagellis caesus, sputis derisus, clavis confixus, spinis coronatus, cruce damnatus, semper tacuit. Magna virtus est, si non laedas, a quo laesus es; et cere, parcas. Maledi
Abbreviated transcription (Latin):
dilecte fili dilige lac¬
mas: noli differre eas.
Tantũ ip̃tus esto ad lamͣta:
quantum fuisti ꝓnus adcul¬
pam. Qualis tibi fuit ad
peccandũ intentio: talis
morbum inꝑtienda est
medicina: uixta uulnuꝰ.
rum faciat: nulla tͥ se¬
curitas uel deceptio blan¬
de tuo spes et formido
consistant. parit̾ spes
et metus. et timor & fi¬
ducia. Sic te spes indul¬
gentie erigat: ut metꝰ
gehennȩ semꝑ affligat
timor semꝑ emendet᷑.
Timor expellit peccatum:
timor pͣmit uitium. Ubi
timor ñẽ. ibi dissolutio
uite ẽ. Halere te magis
ualere magis mente quã
carne. Aduersitas corpo¬
ris. remediũ animȩ est.
Egritudo carnem uul¬
nerat: mentem curat.¬
Si prosperitas erexerit
non attollaris: si calũp
lanimis non existas.

Expanded text:
Dilecte fili, dilige lacrymas, noli differre eas. Tantum promptus esto ad lamenta, quantum fuisti pam; qualis fuit tibi ad peccandum intentio, talis morbum impertienda est medicina, juxta vulnus sunt rum faciat, nulla tibi securitatis deceptio blande tuo spes et formido consistat, pariter spes, et metus, timor, et fiducia. Sic te spes indulgentiae erigat, ut metus gehennae semper affligat, et timor semper emendet. Timor Domini expellit peccatum, et perimit vitium. Ubi timor non est, ibi dissolutio vitae. Valere te magis valere magis mente quam carne, adversa corporis remedia animae sunt. Aegritudo carnem vulnerat, mentem curatSi prosperitas arriserit, non extollaris; si adversilanimis non existas.
Abbreviated transcription (Latin):
uangelio dicit. Qui uide¬
rit mulierem ad concu¬
piscendum eam: iam me¬
chatus est eam in corde
iob dicitur. Pepigi fedus
cũ oculis meis: ut ne co¬
gitarem quidem de uir¬
gine. Quã enim partẽ
haber& ds in me desu¬
de excelsis: Nisi eni
auctori nr̃o cogitatio pͣ¬
ui consensus displicer&
nequaquam ꝑysaiam
diceret. Auferte ma¬
lum cogitationũ ur̃a¬
rũ ab oculis meis. Et
in euuangelio pharise¬
is. Quid cõgitatis mala
in cordibus ur̃is: Sed

Expanded text:
i viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam moechatus est eam in corde Job dicitur: Pepigi foedus cum oculis meis, ut ne cogitarem quidem de virgine; quam enim partem haberet Deus in me desude excelsis ? 82. Nisi enim auctori nostro cogitatio pravi consensus displiceret, nequaquam per Isaiam diceret: Auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis ; et in Evangelio Pharisaeis: Ut quid cogitatis mala in cordibus vestris ? sed
Abbreviated transcription (Latin):
sunt: quibꝰdam autẽ ñtͥ¬
buitur: idẽ qui uirgines
uel continentes ẽẽ decre¬
uerunt. Fornicatio uero
nulli inpune concedit᷑.
Non adtendis an contẽp¬
nendum putas. quoda
postolus lubricis dicit:
fugite fornicationem fra¬
tres. quod cũq enĩ pecca¬
tũ fecerit homo: extra
uipendendum existimas.
audi quid postea insem¬
piteruum deplores & ge¬
ias. Neq adulteri in qͦt.
neq fornicarii. neq mas¬
culoꝵ concubitores: reg¬
nũ dĩ possidebunt. Oquã
parua est concubitus hora
qua ꝑditur uita futura.
Qđ rogo emolum̃tũ affert
corpori. qđ ue tribuit lu¬
crun: quȩ tam cito animã
ducit ad tartarum:
Spirituał fornicatio dicit.
umquid dãpnandum
aliquid agit qui in cor¬
de libidini consentit: &¬
ad opus concupiscentiȩ

Expanded text:
sunt. Quibusdam autem non trsunt. Quibusdam autem non tribuitur, id est, qui virgines vel continentes esse decreverunt. Fornicatio vero nulli impune conceditur. Non attendis, aut contemnendum putas quod Apostolus lubricis dicit: « Fugite fornicationem, fratres. Quodcunque enim peccatum fecerit homo, extravipendendum existimas, audi quod postea in sempiternum deplores et gemas: « Neque adulteri, inquit, neque fornicarii, neque masculorum concubitores regnum Dei possidebunt . » O quam parva est concubitus hora, qua perditur vita futura! Quod, rogo, emolumentum affert corpori, quodve tribuit lucrum, quae tam cito animam ducit ad Tartarum? SPIRITALIS FORNICATIO DICIT: Nunquid damnandum aliquid agitis, qui in corde libidini consentit, et ad opus concupiscentiae
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ grande facinus si¬
ne concubitu maris &
femine: uel propriis uł
alterius inquinari ma
Quid gͦ ait: Neq inmũ¬
di inquit. regnum dĩ
possidebunt. Luxuria
dicit.:
urte in uoluptate tua
mͦ non dilatas: cũ quid
te sequatur ignoras: Accep¬
tum tempus in desideriis
ꝑdere non debes. quia quã
citius ꝑtranseat. nescis. Si
enim misceri ds̃ hominẽ
in uoluptate nollet: in ip¬
masculũ & feminam ñ fecis¬
set. S castitas illibata respon¬
olo ignorarete dit.¬
fingas: qui post hanc
uitam recipias. Si enĩ pie
& caste iuxeris: sine fine
gaudebis. Si uero impie
& luxuriose: et̾nis incen¬
dis sub iacebis. Inde aut̃
magis castius uiuere debes
rare te dicis. Quodꝙ. in
exordio generis humanl
adhoc masculũ & feminam
dm̃ creasse ꝓfiteris. ut mu¬
tius se amplexibus misce.¬
re deberent: omĩno ueris
sime dicis. S nubendi li¬
centia quibusdam tribur¬
turꝰ hocẽ qui uirginita¬
tem uł castimoniam ui¬
dualem nequaquã ꝓfessi

Expanded text:
on est grande facinus, sive concubitu maris et feminae, vel propriis vel alterius inquinari manQuid ergo ait? « Neque immundi inquit regnum Dei possidebunt . » LUXURIA DICIT: Cur te in voluptate tua modo non dilatas, cum quid te sequatur, ignoras? Acceptum tempus in desideriis perdere non debes, quia quam cito pertranseat, nescis. Si enim misceri Deus hominem in voluptate coitus nollet, in ipmasculum et feminam non fecisset . CASTITAS ILLIBATA RESPONDET: CAP. XXIII. Nolo ignorare te quid post hanc vitam recipias. Si enim caste et pie vixeris, sine fine gaudebis. Si vero impie et luxuriose, aeternis incendiis subjacebis. Inde autem magis castius vivere debes,rare te dicis. Quod autem in exordio generis humani ad hoc masculum et feminam Deum creasse profiteris, ut mutuis se amplexibus miscere deberent, omnino verum forte dicis; sed nubendi licentia quibusdam tribuitur, hoc est, qui virginitatem et castimoniam vidualem nequaquam professi
Abbreviated transcription (Latin):
curas humilit̾ exple: tra¬
ditum tibi ministerium.
mente subdita suscipe.
derant᷑ exerce. O mĩa nͣ
turbulentus: s tranquillo
corde dispone. Caue aut̃¬
honores quos tenere sine
culpa ñ poteris. Sublimi¬
tas honoꝵ: magnitudo
scelerũẽ. In maiori gͣdu.¬
maior sine dubio & pena¬
guiore casu ꝓcũbunt: & al¬
tissimi montes crebris ful¬
minibus feriuntur. Alta

Expanded text:
curas humiliter exple, et traditum tibi ministerium mente subdita suscipe. deranter exerce, et omnia non turbulento, sed tranquillo corde dispone. Cave honores, quos sine culpa tenere non poteris. Sublimitas enim honorum magnitudo scelerum, in majori gradu sine dubio poenagraviori casu procumbunt. Altissimi montes crebris fulminibus feriuntur. 90.
Abbreviated transcription (Latin):
peria. sectatores suos ꝑducũt
ad celi palatia. Ecce fr̃ Rm̃e
hũc tͥ sermonẽ nocturnis
horis licet inculta uenusta¬
te dictaui atq conscͥpsi quẽ
quia epistolarem modum
transire cognoui: libellũ
potius de conflictu uitioꝵ
atq uirtutũ nũcupare ma¬
lui: in quo si edificationis
aliquid repperis. hunc le¬
gendum & aliis tradere

Expanded text:
peria sectatores suos perducunt peria sectatores suos perducunt ad coeli palatia. Ecce, frater chunc tibi sermonem nocturnis horis, licet inculta venustate, dictavi atque conscripsi. Quem quia epistolarem modum transire cognovi, libellum potius De conflictu vitiorum atque virtutum nuncupare malui, in quo si aedificationis aliquid repereris, hunc legendum et aliis tradere
Abbreviated transcription (Latin):
transeunt. summa laude
fuguint quã gressibus.
felices atq ꝑfectos ostendã.
Obsecro itaq illos qui hec
apud uosfieri posse dene¬
gant. ut uigilanti studio
consioerent.cur non dixerit¬
aliud intellegendũ ẽ. nisi
quia non acceptum dix̃:
nequa quã receptũ: quod¬
se ipso dictum intelligi
uoluit. qui apud incre¬
dulos uideos ñ fuert̃ ac¬
cepti:. s magis spreti. ste¬
phano ad eos dicente:
quẽ ꝓph&arũ non sunt
ꝑsecuti patres ur̃ĩ qui p̃¬
nutiabant de auentu
uisti: cuius uos nunc
homicide & ꝓditores fu¬
istis. Quis autͣ non ui¬
deat quante temerita¬
tis quante qi sit p̾sũp¬
tionis aliquem sibi ꝓphe
nom̃ assumere: Tu gͥcũ
caritatis affectione tales
redargue: quixta reg¬
ulã patrũ uiuere semꝑ stude.
maxime autͣ sc̃i & confessoris
benedicti. non declines ab ea
quo quã. nec illi addas quippiã.
nec minuas. Totum enĩ qđ
sufficit habet. & nusquã mi¬
nus habet: cuiusl̾iba atq im¬

Expanded text:
transeunt, summa laude transeunt, summa laude fugiunt, quam gressibus, felices atque perfectos ostendam. Obsecro itaque illos qui haec apud vos fieri posse denegant, ut vigilanti studio consialiud intelligendum est, nisi quia acceptum dixit nequaquam receptum? Quodseipso intelligi voluit, qui apud incredulos Judaeos non fuerunt accepti, sed magis spreti, Stephano ad eos dicente: Quem prophetarum non sunt persecuti patres vestri, qui praenuntiabant de adventu Justi, cujus vos nunc homicidae et proditores fuistis? Quis autem non videat quantae temeritatis, quantaeque sit praesumptionis aliquem sibi prophetae nomen assumere? Tu igitur cum charitatis affectione tales redargue; et juxta regulam Patrum vivere semper stude, maxime autem sancti confessoris Benedicti. Non declines ab ea quoque, nec illi addas quidpiam, nec minuas. Totum enim quod sufficit, habet, et nusquam minus habet. Cujus verba atque im
Abbreviated transcription (Latin):
nicis apud britannicos. qͣ̃ias
ex anglis apud anglos. religi¬
ose uiuunt: inꝑfecticrunt.
Ecce paulus & antonius exte¬
beis. apud tͥebeos ꝑfecti sunt.
Ecce hilarion ex palestinis:
apud palestinos ꝑfectꝰ est.
Ecce macharius ex egyptus:
apud egyptios ꝑfectus ẽ. Ec¬
ce oxirincus ciuitas. ex pro¬
pris ciuibus tota ꝑfecta ẽ.
niamus ꝓtasius. & gerua¬
suis in propͥa. hac mediola¬
mo manentes. ac ꝑ decem
annos monachoꝵ uitam
exercentes ita ꝓfecti sunt.
ut martires fierent. Anfor¬
te sola ur̃a prouincia extͣ
hanc regulã erit exceptã.
nachos: Satagendũ igit᷑
magis ẽ ut ubi quis fuerit.
Non parentũ non ꝓpinqͦꝵ
non affiniũ illecebris a uia
ꝑfectionis declinet. Sic
certe iuxta saluatoris sen¬
tentiã patri matriq fra¬
tribus sororibꝰ uxoribus
filiis domibꝰ agris: & cunc¬
tis quȩ possidet renunti¬
are ualebit. Hoc autem
dico non quo secessores
qui de regno ad regnũ.
de publico adheremum

Expanded text:
nicis apud Britannicos; quotquot nicis apud Britannicos; quotquot ex Anglis apud Anglicos religiose vivunt, imperfecti erunt. Ecce Paulus et Antonius ex Thebaeis apud Thebaeos perfecti sunt. Ecce Hylarion ex Palaestinis apud Palaestinos perfectus est. Ecce Macharius ex Aegyptiis apud Aegyptios perfectus est. Ecce Oxirinchus civitas ex propriis civitatibus tota perfecta est. niamus, Prothasius et Gervasius in propria hac Mediolamo manentes, ac per decem annos monachorum vitam exercentes, ita perfecti fuerunt, ut martyres fierent. An forte sola nostra provincia extra hanc regulam erit excepta, nachos. Satagendum igitur magis est, ut ubi quis fuerit, non parentum, non propinquorum, non affinium illecebris a via perfectionis declinet . Sic certe, juxta Salvatoris sententiam, patri, matrique, fratribus, sororibusque, uxoribus, filiis, domibus, agris, et cunctis quae possidet renuntiare valebit. Hoc autem dico non quo secessores qui de regno ad regnum, de publico ad eremum
Abbreviated transcription (Latin):
pit. Sit itaq hoꝵ qđ lib&
aut certe si non fuerit:
Num quid tam̃ qđ̃ extre¬
mum positurus sum. ue¬
rum non erit: Uerum
dico. ñ ẽẽ colluuionem
illam extrinsecus anime
naxiam: si ipsa seruare
studuerit intus cordis
mundiciam. Interea si¬
cut tu ipse indicare cu¬
rasti. audeo quosdam a¬
pud uos dicere ñ posse
aliquem in patria sue
natiuitatis ꝑfectũ ẽẽ. illud
in argum̃tum assumentes
acceptis ẽ in patria sua: qͦs
pͥma oportet ratione uerita¬
tis refelli. & sic demum qua¬
lit intellegenda sit. prolata
sententia demonstrari. Au¬
diant gͥ patientes: qui hec
dicunt. quia dum sensum
sacre scripture prudenter
non considerant: pene oms
sc̃os condẽpnant. Si enim
ita ẽ ut asserunt. gͦ quot quot
ex romanis conuersi apud
romanos degunt. qͦt qͦt ex
grecis aput grecos. quotq̃t
ex italis apud italos. q̃t q̃t ex
germanicis apud germani¬
cos. qͣtqt ex aquitanicis apud
aquitanicos. q̃t qͣ̃t e&x britan¬

Expanded text:
pit . Sit itaque horum quodlibet, pit . Sit itaque horum quodlibet, aut certe si non fuerit, nunquid tamen extremum, si positurus sum, verum non erit? Verum dico, non esse colluvionem illam extrinsecus animae noxiam, si ipsa servare studuerit intus cordis munditiam. Interea sicut tu ipse indicare curasti, audio quosdam apud nos dicere, non posse aliquem in patria suae nativitatis perfectum esse, illud in argumentum assumentes, acceptus est in patria sua . » Quos primum oportet ratione veritatis refelli, et sic demum qualiter intelligenda sit prolata sententia demonstrari. Audiant igitur patienter qui haec dicunt, quia, dum sensum sacrae Scripturae prudenter non considerant, pene omnes sanctos contemnunt; si enim ita est, ut asserunt: ergo quotquot ex Romanis conversi apud Romanos degunt; quotquot ex Graecis apud Graecos; quotquot ex Italis apud Italos; quotquot exGermanis apud Germanos; quotquot ex Aquitanicis apud Aquitanicos; quotquot ex Britan
Abbreviated transcription (Latin):
eius particłas extra illũ
& iã inconpositas iunmũ¬
da colluuione crebrius
fedaret. Que in tantũ
erat horrenda. fetida.
& naxia: ut pars uestiũ
qua tetigisset nullius de¬
inceps eẽt usui apta. quã¬
quã fuisset abluta. De
quo cũ interrogatus
fuissem.cur omp̃s d̃s
talem uersuto serpenti
potestatẽ in eum dede¬
rit. respondi: ut cordis
eius in mundiciam fo¬
ris ostenderet. quod
numquã in extiori ha¬
bitu fecisset: nisi interi
orem omĩno corrupis¬
set. scilicet aut infide¬
litate & blasphemia: aut
corde foras ꝑ uestim̃ta
manauit: quem quia
longe positus erat. ego
quidem non uidi. s ta¬
m̃ ut arbitror hȩc in illo
uere preuidi. Quod non
ẽ ita. Num quid tam̃ factũ
putatur sine causa: & ꝓptere¬
a gestum ut in eo mundiciã
cordis feditas illa seruaret:
ne hanc callidus hostis in¬
anis gle macula fedaret.:
sicut paulus ne de magni¬
tudine reuelationũ tume¬
r&. stimulum carnis acce¬

Expanded text:
ejus particulas extra illum ejus particulas extra illum etiam incompositas immunda colluvione crebrius foedaret. Quae in tantum erat horrenda, fetida et noxia, ut pars vestium quam tetigisset, nulli deinceps esset usui apta, quanquam fuisset abluta. De quo cum interrogatus fuissem cur omnipotens Deus talem versuto serpenti potestatem in eum dederit, respondi ut cordis ejus immunditiam foris ostenderet: quod nunquam in exteriori habitu fecisset, nisi inorem omnino corrupisset, scilicet aut infidelitate et blasphemia, aut corde foras per vestimenta manavit. Quem quia longe positus erat, ego quidem non vidi, sed tamen, ut arbitror, haec in illo vere praevidi. Quod si ita non est, numquid tamen factuputatur sine causa? Est praeterea gestum, ut in eo munditiam cordis foeditas illa servaret, ne hanc callidus hostis inanis gloriae macula foedaret, sicuti Paulus, ne de magnitudine revelationum tumeret, stimulum carnis acce
Abbreviated transcription (Latin):
p̃ter miserim: tam̃ ut michi
uidetur hostis nr̃i fortia
castra monstraui quibus
pie uiuentes in xp̃o iħu ñ
desinit inpugnare. Sed
nec his contẽpͥtus: ad alia
conuertitur argumenta.
dũ quibꝰdam in somnis se¬
pius uera ꝓnuntiat: ut eos
quandoq. ad falsitatem ꝑ¬
trahat. Cũ dormientes ante
horam uł tempus excitat
ut eos uigiliarum tempore
somno grauissimo depri¬
mat. cũ psallentes atq oran¬
tes sybilis stridoribꝰ latratib
diuersis & inconditis uo¬
cibus actis & iã lapidibus
uel stercoribus ꝑtur bat. ut
eos quo qͦ pacto ab spũali o¬
ꝑe retrahens. in anes effici¬
at. Tii autẽ homo dĩ uigi¬
lanti studio adtende que
dico. & me adhuc magis
stupenda narrantem fidẽ
p̾beto: cuiusdam relatione
nuꝑ cognoui. quod dico.
Uir quidam religiosus atq
in monachicho habitu con¬
stitutus tunc nr̃o nunc
tempore antiqui hostis
ẽ in audita tẽptatione
pulsatus: ita ut idem
malignus sp̃c uestim̃toꝵ

Expanded text:
praetermiserim, tamen, ut mihi praetermiserim, tamen, ut mihi videtur, hostis nostri fornicantis castra monstravi, quibus pie viventes in Christo Jesu non desinit impugnare: sed nec his contentus ad alia convertitur argumenta, dum quibusdam in somnis saepius vera praenuntiat, ut eos quandoque ad falsitatem pertrahat, dum dormientes ante horam, vel tempus exsuscitat, ut eos vigiliarum tempore somno pravissimo deprimat, cum psallentes atque orantes sibilis, stridoribus, latratibus diversis, et inconditis vocibus, actis etiam lapidibus vel stercoribus perturbat, ut eos quoquo pacto a spiritali opere retrahens, inanes efficiat. Tu autem homo Dei, vigilanti studio attende quae dico, et mihi adhuc magis stupenda narranti fidem praebeto. Cujusdam relatione nuper cognovi quod dico. Vir quidam religiosus atque in monastico habitu constitutus, nostro nunc tempore antiqui hostis est inaudita tentatione pulsatus, ita ut idem malignus spiritus vestimentorum
Abbreviated transcription (Latin):
uita talit̾ sunt numnera¬
ti: inmortales & beati qua¬
lit̾ st̃ in illa uita ditati:
Qua propt̃ recede ab amo¬
re p̃sentis scłi in quo nultꝰ
ita nascitur ut ñ moriat᷑.
& succedat amor futuri
tas turbat: nulla necessi
tas angustat: nulla mo¬
lestia inquierat: s ꝑben¬
nis leticia regnat. Si que¬
ris quid ibi sit ubi tanta
&. talis beatitudo ꝑsistit.
alit̾ dici ñ potest. nisi qͥc
quid boni est ibi ẽ. & qͥcqͥd¬
mali est nusquã ẽ. Quod
Quid me interrogas: Lap
non uidit. nec auris au¬
diuit. nec in cor hominis
ascendit: que p̾parauit
ds his qui diligunt eũ.¬
A ahanc felicitatem multiꝰ
scłi diuitus constipatus
dauid anelabat: cũ dice¬
ret. Quid mͥ restat in
celo & adte quid uolui
suꝑ terram: multis re
bor: dum manifestabit᷑
tiuit anima mea. ad
dm̃ uiuum. Quando
ueniam & parebo ante
faciem dĩ: Rursumꝙ¬
hc u me quod incolatus m̃s
ꝓlongatus est. Hinc & pau¬
ita decursis. quãquã multa

Expanded text:
vita taliter sunt remuneravita taliter sunt remunerati, immortales et beati, qualiter sunt in illa vita ditati? Quapropter recedat amor praesentis saeculi, in quo nullus ita nascitur, ut non moriatur, et succedat amor futuri tas turbat, nulla nectas angustat, nulla molestia inquietat, sed perennis laetitia regnat. Sed quaeres quid ibi sit, ubi tanta et talis beatitudo persistit. Aliter dicere nemo potest, nisi quia quidquid boni est, ibi est: et qmali est, nusquam ibi est. Quod, Quid me interrogas? A Prnon vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascenderunt quae praeparavit Deus iis qui diligunt » Ad hanc felicitatem multis saeculi divitiis constipatus David anhelabat, cum dicebat: « Quid mihi restat in coelo, et a te quid volui super terram . » Multis regbor, dum manifestabiturSitivit anima mea ad Dominum vivum. Quando veniam et apparebo ante faciem Dei ; » rursumque: « Quia incolatus meus prolongatus est . » Hinc et Pauita decursis, quanquam multa
Abbreviated transcription (Latin):
pulchrius. quid ho¬
nestius. quid uenustius.
quid ue potest ẽẽ delecta¬
bilius: quã qđ in p̃senti uita
cotidie cernimus: Oquam
muabilis celi camera inaere
iocundo: in lumine solis. in
augm̃to lune atq defecti.
in uarietate stellarum & cur¬
su. Quam oblectabilis ter¬
ra in nemorum floribꝰ: in
fructuũ suauitatibꝰ: in pͣ¬
in segetum culmis luxur¬
botrionibus plenis palmi¬
& canũ cursibus. ĩnceruoꝵ
& capͥrum saltibus. in acci¬
pitrum uolatibus: in pauo¬
num. colũbarũ. turturũq
pennis & coloribus: in do¬
bus: in mulierum uenus¬
tis aspectibus: carumꝙ
suꝑciliis & crinibꝰ: oculis
& genis. gutture & labus.
naso & manibꝰ: atq eatrin¬
secus adhibitis auro. & gem¬
mis distinctis monilibus.
& si qua sunt alia que mͦ
non recolit sensus. Ano cdlesis
magis delectent ea que
suꝑ celos sunt:Si carcer
ita pulcher est patria ci¬
uitatis & domus qualis est:
Si talia sunt quȩ colunt
peregrini: qualia sunt¬
mortales & miseri. in hac

Expanded text:
pulchrius, quid honestius, quid venustius, quidve potest esse delectabilius, quam quod in praesenti vita quotidie cernimus? O quam mirabilis coeli camera, in aere jucundo, in lumine solis, in augmento lunae atque defectu, in varietate stellarum et cursu. Quam oblectabilis terra, in nemorum floribus, in fructuum suavitatibus, in prin segetum culmis luxurbotrionibus botris plenis palmet canum cursibus, in cervorum et caprarum saltibus, in accipitrum volatibus, in pavonum, columbarum, turturumque pennis et collis, in dobus, in mulierum venustis aspectibus, earumque superciliis et crinibus, oculis et genis, gutture et labiis, naso, manibus, atque extrinsecus adhibitis auro, et gemmis distinctis monilibus: et si qua sunt alia, quae modo non recolit sensus! 84.  Amor pmagis delectant ea quae super coelo sunt? Si carcer ita pulcher est, patria, civitas, domus qualis est? Si talia sunt ea quae colunt peregrini, qualia suntmortales et miseri in hac
Abbreviated transcription (Latin):
licati sit criminis reus:
qui et admittit scelera
ꝑ uoluntatem: et defen¬
dit ea ꝑcon tumacie
tumorem. Sic uitio ui
uirtus uirtute c̃cipit᷑.
Ex uitio enim gignit᷑
uitium: sicuti dđ qui
dum ñ euitauit adulte¬
rium: ꝑpetrauit et ho-¬
micidium. Item uirtus
uirtute c̃cipit᷑: sic̃ ꝑiur
tutem euglice p̾dica¬
tionis. uirtutem mar¬
tirii apłĩ meruerunt.¬

Expanded text:
licati sit criminis reus, qui et admittit scelera per voluntatem, et defendit ea per contumaciae tumorem. Sic vitium virtus virtute concipitur. Ex vitio enim gignitur vitium. Sicuti David qui, dum non evitat adulterium, perpetravit et homicidium . Item virtus virtute concipitur, sicut per virtutem evangelicae praedicationis, virtutem martyrii apostoli meruerunt.
Abbreviated transcription (Latin):
ne: quem ds̃ suo iuidicio re¬
seruauit. Incerta ñ udicemꝰ
quousq ueniat dns qui lat¬
entia ꝓducet in lucẽ: qui
illuminabit abscondita te¬
nebrarum: qui manifesta¬
bit consilia cordium. Quã ͤ¬
ius uera sint credenda nõ
sunt: nisi que certis in diciis¬
conprobantur:. nͥque mani¬
festo eramine conuincũt᷑

Expanded text:
ne quem Deus suo judicio rene quem Deus suo judicio reservavit. Incerta non judicemus, quousque veniat Dominus, qui latentia producit in lucem, qui illuminabit abscondita tenebrarum, qui manifestabit consilia cordium : quamvis vera sint, credenda non sunt, nisi quae certis indiciiscomprobantur, nisi quae manifesto examin
Abbreviated transcription (Latin):
dicii examen: sequat᷑ pietas.
Distrinctionis censuram:
temper& indulgentia.
ta cdemens esto inalienis
delictis. sicut in tius. Necquẽ¬
quam districtius: quã te ui¬
dices. Nec alit̾ te: alit̾ alios
penses. Sic alios uidica: ut
ipse iudicari cupis. Dũ enĩ
indulges alieno peccato: tibi
misereris. Quo uire aliũ
statueris: in eo retineberis.
Quali penȩ conditione quẽ¬
piam iudicaueris: eadem
ipse iudicandus eris. Lex
tua: te constringit. Iudiciũ
qd aliis ponis: ipse portabis.
Inquo enĩ iudicas. ipse dap¬
nandus es: & qua m̃sura
mensus fueris. remeciet᷑
pͥmũ inquire: & cum usticia
diffinias. Nullum condẽpnes
ante udicium: nullum uidi¬
ces suspicionis arbitrio. An¬
te ꝓba: & sic iudica. Nonenĩ
qui accusat᷑: s qui coniunci¬
tur. reus est. Periculosum ẽ:
de suspicione quempiam ui¬
dicare. In ambiguis: dĩ uidi¬
cio sercia sententiam. Quod
nosti tuo: qđ nescis diuino
cõmitte iudicio. Non potest
condẽpnari humano exami¬

Expanded text:
dicii examen sequatur pietas, districtionis censuram temperet indulgentia. Ita clemens esto in alienis delictis, sicut in tuis, nec quemquam districtius quam te judices; nec aliter te, aliter alios penses. Sic alios judica, ut ipse judicari cupis. Dum enim indulges alieno peccato, tibi misereris. Quo 519 jure in alium statueris, eo jure teneberis. Qua lege et poenae conditione quempiam judicaveris, eadem et ipse judicandus eris. Lex tua te constringit. 85. Judicium quod aliis imponis, ipse portabis; in quo enim judicas, ipse damnandus es, et qua mensura mensus fueris, remetietur primum inquire, et cum justitia definies. Nullum condemnes ante judicium, nullum judices suspicionis arbitrio, ante proba, et sic judica; non enim qui accusatur, sed qui convincitur, reus est. Periculosum est de suspectione quempiam judicare. 86. In ambiguis Dei judicio serva sententiam, quod nosti tuo, quod nescis divino committe judicio; non potest condemnari humano exami
Abbreviated transcription (Latin):
quam. nec rebꝰ inpediat.
Quod non us pati. nec
facias: quod non uis fieri
tibi. alteri numquam in¬
feras. Non inferes alio ma¬
la: nec patiaris similia.
Inte serua modestiam:
in aliis conserua iusticiã.
Tene iuris equitatem:
sequere ueritatẽ uidicioꝵ
Nulla contra ueritatem
defendaᷤ. Dum iudicas.
caue ne ꝑsone affectu de¬
flectaris auero: pauꝑ an
diues sit. Causam ꝓspice:
non personam. In omĩbꝰ.
ueritatem custodi. Nulla
ueritatẽ p̃uaricant. Cito
enĩ uiolatur auro iusticia:
cito corrumpit᷑ munere.
De iusto iudicio: tempora¬
lia lucra ñ appetas. Pro uis¬
ticia: nullum scłi p̃miũ
queras. Iusticiam: pro
sola et̾na remuneratio¬
ne distribue. Qui enim
futuram gloriam ñ spe¬
rat. Qui bona hic reci¬
pit: ulterius qđ exspec¬
tet p̾mium ñ habebit.

Expanded text:
quam, nec rebus noceat. quam, nec rebus noceat. Quod non vis pati, non facias; quod non vis fieri tibi, alteri nunquam facias; non inferas alii mala, ne patiaris similia. In te serva modestiam, in aliis serva justitiam, tene juris aequitatem, sequere veritatem judiciorum. 82. Nullum contra veritatem defendas; dum judicas, nullius personae affectu deflectaris a vero. Pauper an dives sit, causam perspice, non personam. In omnibus veritatem custodi, nulla veritatem praevaricant. Cito enim violatur auro justitia, cito corrumpitur munere; de justo judicio temporalia lucra non appetas, pro justitia nullum saeculi praemium am. Justitiam pro sola aeterna retributione distribue; qui enim futuram gloriam non sperat; qui bona hic recipit, ulterius quod exspectet praemium non habet.
Abbreviated transcription (Latin):
gulas inspice. S ingłoꝵ ope¬
rum discretionem agnose
diligent̃ distingue omĩa
quȩ agis. Qualit̾ bonum
incipias: qualit̾ ꝑagas. scle
In omĩ actione: tene discie¬
tionem. In nulla re: indis¬
cretus appareas. Seriu imil¬
cuiq uirtuti congrue: intem¬
pore suo.Cũ bene distinxe¬
ris opus tuũ: optime iustus
eris. Quicquid boni cũ dis¬
cretione feceris urtus est:
quicquid sine discretione
gesseris. uiciũ est. Uirtus
enim indiscreta: pro uitio
deputatur. Uirtus sine dis¬
cretione: uitii obtinet locũ.
Nulta sunt consuetudine in¬
tiata: multa pͣuo usu p̾sũp¬
ta: multa contra pudicos
mores illicita. usurpata. Ad¬
ime consuetudinẽ. seruale¬
gem: usus auctoritati cedat.
alteri. Quod uis ut fiat
alius tibi: hoc & tu fac illi.
Talis esto aliis. qualis eẽ optas.
circa te alios. testimonio tuo
nulli noceas. Ad nulliuspe
riculum: uocem testifica¬
tionis tuȩ adhibeas. Ser¬
mo tius. nec anime cuuis¬

Expanded text:
gulas inspice, singulorum opegulas inspice, singulorum operum discretionem agnosce; diligenter distingue omnia quae agis; qualiter bonum incipias, qualiter peragas, scito. In omni actione tene discretionem, in nulla re indiscretus appareas. Servi unicuique virtuti congrue in tempore suo; cum bene distinxeris opus tuum, optime justus eris. Quidquid boni cum discretione feceris, virtus est; quidquid sine discretione gesseris, vitium est. 80. Virtus enim indiscreta pro vitio deputatur, virtus sine discretione vitii obtinet locum; multa sunt consuetudine vitiata, multa pravo usu praesumpta, multa contra pudicos mores illicite usurpata; adime consuetudinem, serva legem; usus auctoritati cedat, alteri; quod vis ut faciat alius tibi, hoc et tu facito illi: talis esto aliis quales esse optas circa te alios. Testimonio tuo nulli noceas, ad nullius riculum vocem testificationis adhibeas. Sermo tuus nec animae cujus
Abbreviated transcription (Latin):
timor ñ ẽ audatia seqͥt᷑.
Ubi metus est: desꝑatio oc¬
currit. Qua ꝓpter: tem¬
pera dñi austeritatẽ. Sũ¬
ma bonitate: subditos
rege. Non sis terribilis
in subiectis: sic eis domi¬
nare: ut tͥ delectentur
seruire. Et in discipli¬
na. et inmodestia: mo¬
dũ serua. Nec minimũ
nec parum indulgeas.
nec modicum. nec satis
ignoscas. Tene modum
in omĩ oꝑe tuo. In omĩ
re: tene temperam̃tũ.
Nichil in tẽperantius ag¬
as. Ne minꝰ ne numium
aliquid. ne ultra quã oportet:
nec infra. & iam in bonis inmo¬
deratum ẽẽ ñ decet. Omĩa me¬
diocria utilia: omĩa in suo mo¬
do. ꝑfecta. Quȩ cuntemperan.¬
tia fiunt: salubria sunt. Bona
aut̃ inmoderato usu: naxia¬
efficiuntur. Numietas enim.
om̃is. inuitio deputatur. Tem¬
perare cuncta prudentis ẽ¬
ne de bono fiat malũ. ꝑ spice
quoꝙq quid cui aptũ sit tem¬
pori: quid ubi. quando. qua¬
lit̃. quã diu facere debeas.
Causas rerũ & tempoꝵ re¬

Expanded text:
timor est, audacia sequitur; timor est, audacia sequitur; ubi metus est, desperatio occurrit. 77. Quapropter tempera dominii austeritatem, summa bonitate subditos rege, non sis terribilis in subjectis. Sic eis dominare, ut tibi delectentur servire; et in disciplina, et in modestia modum serva; nec nimium nec parum indulgeas, nec modicum nec satis ignoscas. Tene modum in omni opere, in omni re tene temperamentum, nihil intemperantius agas, nec minus nec nimium aliquid, nec ultra quam oportet, nec infra; etiam in bonis immoderatum esse non decet. 78. Omnia mediocria utilia, omnia in suo modo perfecta; quae cum temperantia fiunt, salubria sunt. Bona autem immoderato usu nefficiuntur. Omnis enim nimietas in vitio deputatur. Temperate facere cuncta prudentia ene de bono fiat malum, perspice quoque quid cui aptum sit tempori, quid ubi, quando, qualiter, quandiu facere debeas. 79. Causas rerum et temporum re
Abbreviated transcription (Latin):
ut uoluntatẽ dĩ ñ offendas.
ñ ad quiescas: malũ facere
iussus. non consentias. No¬
li in malo potestati ciꝗͣ.
consentire. & iã si pena cõ¬
pellat: si supplicia uimine¬
ant. si torm̃ta incurrant.
Delius est mortem pati:
quam pernitiosa iussa con¬
plere. Melus est abhomine
iugulari: quã dãpnari et̃¬
no udicio. Non solũ facto¬
res. s & conscios peccati tene¬
ri obnoxios. Neq enĩ est
inmunis abscelere: quut
fieret obediuit.Similis
est quod obtemꝑat in ma¬
lum ei. qui ait. malum fa¬
cientem & obsequentem:
par pena constringit. A
subditis uenerari magis:
quã timeri stude. Subiec¬
ti plus te reuereantur:
quã metuant. Plus tibi of¬
ficio dilectionis: quam
conditionis necessitate
adhereant. Talem te red¬
de subditis: ut magis ame¬
ris quã ti mearis. Ex reue¬
rentia enĩ. amor ꝓcedit.
Odium: timor affert. Fidem
metus tollet: affectus res¬
tituet. Timor non seruat
diuturnam fidem. Ubi

Expanded text:
ut voluntatem Dei non offendas. ut voluntatem Dei non offendas. n acquiescas; malum facere jussus, non consentias. Noli in malum potestati cuidam consentire, etiam si poena compellat, si supplicia immineant, si tormenta occurrant; melius est mortem pati quam perniciosa jussa complere, melius est ab homine jugulari quam damnari aeterno judicio; non solum factores, sed etiam conscii peccati tenentur obnoxii, nec enim est immunis a scelere, qui ut fieret obedivit. Similis est qui obtemperat in malo ei qui agit malum, facientem et obsequentem par poena constringit. 76. A subditis venerari magis quam timeri stude, subjecti plus te revereantur quam metuant, plus tibi officio dilectionis quam conditionis necessitate adhaereant; talem te redde subditis, ut magis ameris quam timearis. Ex reverentia enim amor procedit, 517 odium timor affert; fidem metus tollit, affectus restituit; timor non servat diuturnam fidem. Ubi