comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ones. & eas coherc& ad naturalem
modum: meliora inferioribus. or¬
dinata dilectione praeponens:
Sienim nihil delectar& inlicitũ.
nemo peccar& : Peccat ergo qui
delectationem inliciti. relaxat
potius quam refrenat. Est aut᷑
in licitum. quod lex illa prohib&
qua naturalis ordo seruatur
Utrum autem sit aliqua rationa¬
lis creatura. quam nihil possit
in licitum delectare. magna
questio est : Quod siest. non ineo
genere factus est homo. nec illa
natura angelica. quae inueritate
non ftetit Sed in eo genere ifta
rationalia facta sunt. ut iness&
eis possibilitas frenandi delecta¬
tionem Ab inlicito. quam non re¬
frenando. peccauerunt Magna
est itaque & humana creatura
quando quidem per eam possibili¬
tatem instauratur. per quam
siuoluis s& nec cecdiss& Magnꝰ
ergo dñs & laudabilis ualde. qui
condidit eam Condidit enim
& inferiores. quae non possunt
peccare. condidit & meliores quae
nolunt peccare.:. Bestialis enim
natura non peccat. quia nihil

Expanded text:
ones et eas cohercet ad naturalem ones et eas cohercet ad naturalem modum meliora inferioribus ordinata dilectione praeponens. si enim nihil delectaret inlicitum, nemo peccaret. peccat ergo, qui delectationem inliciti relaxat potius quam refrenat. est autem inlicitum, quod lex illa prohibet, qua naturalis ordo seruatur. utrum autem sit aliqua rationalis creatura, quam nihil possit inlicitum delectare, magna quaestio est. quodsi est, non in eo genere factus est homo nec illa natura angelica, quae in ueritate non stetit, sed in eo genere ista rationalia facta sunt, ut inesset eis possibilitas frenandi delectationem ab inlicito, quam non frenando peccauerunt. magna est itaque et humana creatura, quandoquidem per eam possibilitatem instauratur, per quam si uoluisset, nec cecidisset. magnus ergo dominus et laudabilis ualde, qui condidit eam. condidit enim et inferiores, quae non possunt peccare; condidit et meliores, quae nolunt peccare. bestialis enim natura non peccat, quia nihil
Abbreviated transcription (Latin):
sorbeatur mors inuictoria. iu¬
stitia perfecta pergratiam.
quia & scĩ ac sublimes angeli
habent contemplationẽ & ac¬
tionem suam Id enim sibi agen¬
dum imperant. quod ille
quem contem plantur iub&.
cuius axerno imperio libe¬
raliter: quia suauiter seruiuN
Nos uero quorum corpus mor¬
tuum est propter peccatum.
ante quam uiuific& ds̃ & mor¬
talia corpora nostra. per inha¬
bitantem spm̃ eius in nobis
promodulo in firmitatis nrãe
sccundum a&ernam legem qua
naturalis ordo seruatur. iuste
uiuimus. uiuamus ex fide non
ficta. quae perdilectionem ope¬
ratur: habentes in conscientia
bona spem repositam incaelis.
inmortalitatis & incorruptionis.
& ipsius perficiendae iustitiae.
usq ad quandam in effabiliter
suauis simam saturitatem. quã
inista peregrinatione oport&
esuriri acsitiri. quam diu per
fidem ambulamus. nonper speciem:
Qua propter. hominis actio ser¬
uiens fidei seruienti dõ. refre¬
nat omnes mortales delectati¬

Expanded text:
sorbeatur mors in uictoria iusorbeatur mors in uictoria iustitia perfecta per gratiam, quia et sancti ac sublimes angeli habent contemplationem et actionem suam; id enim sibi agendum inperant, quod ille, quem contemplantur, iubet, cuius aeterno imperio liberaliter, quia suauiter, seruiunt; nos uero, quorum corpus mortuum est propter peccatum, antequam uiuificet deus et mortalia corpora nostra per inhabitantem spiritum eius in nobis pro modulo infirmitatis nostrae secundum aeternam legem, qua naturalis ordo seruatur, iuste uiuimus, si uiuamus ex fide non ficta, quae per dilectionem operatur, habentes in conscientia bona spem repositam in caelis inmortalitatis et incorruptionis et ipsius perficiendae iustitiae usque ad quandam ineffabiliter suauissimam saturitatem, quam in ista peregrinatione oportet esuriri ac sitiri, quamdiu per fidem ambulamus, non per speciem. Quapropter hominis actio seruiens fidei seruienti deo refrenat omnes mortales delectati
Abbreviated transcription (Latin):
nam igitur sit in homine natu¬
ralis ordo. quaerendum est.
Conftat enim homo ex anima
& corpore. sed hoc & pecus.
Nulli autem dubium est. Ani¬
mam corpori naturali ordine
praeponendam. uerum animae
hominis in est ratio. quaepe¬
cori non inest: Pro inde sicut
anima corpori. ita ipsius ani¬
mae ratio. c&eris eius partib
quas habent & bestae. naturę
lege praeponitur Inque
ipsa ratione. quae partim
contem platiua est. partim
ac tiua. procul dubio contem¬
platio prae cellit In hac enim
& imago dĩ est. quã per fidẽ
ad speciem reformamur
Actio itaq rationalis. contem¬
plationi rationali deb& oboe¬
dire. siue perfidem operanti
sicuti est quam diu peregrina¬
mur adnõ: siue perspeciem. qđ
erit cum similes ei erimus quõ
uidebimus eum sicuti est. effec¬
ti &iam inspiritali corpore
ex gratia eius aequales ange¬
lis eius. recepta stola prima in¬
mortalitatis & incorruptionis
qua induetur hoc mortale &¬
incorruptibile nostrum. ut ab¬

Expanded text:
nam igitur sit in homine natunam igitur sit in homine naturalis ordo, quaerendum est. constat enim homo ex anima et corpore, sed hoc et pecus. nulli autem dubium est animam corpori naturali ordine praeponendam. uerum animae hominis inest ratio, quae pecori non inest. proinde sicut anima corpori, ita ipsius animae ratio ceteris eius partibus, quas habent et bestiae, naturae lege praeponitur; inque ipsa ratione, quae partim contemplatiua est, partim actiua, procul dubio contemplatio praecellit. in hac enim et imago dei est, qua per fidem ad speciem reformamur. actio itaque rationalis contemplationi rationali debet oboedire siue per fidem operanti, sicuti est, quamdiu peregrinamur a domino, siue per speciem, quod erit, cum similes ei erimus, quoniam uidebimus eum, sicuti est, effecti etiam in spiritali corpore ex gratia eius aequales angelis eius recepta stola prima inmortalitatis et incorruptionis, qua induetur hoc mortale et corruptibile nostrum, ut ab
Abbreviated transcription (Latin):
men in eis eminent aliqua ex¬
em pla uirtutum: haec quoque
intueamur quam obcausam
illis inserta sint lit teris. quas
ad utilitatem uitae praesentis
regen dae. & futurae adipiscen¬
dae conditas. salubriter credi¬
mus : Porro autem quaecumq
in factis scõrum elucent documen¬
ta iustitiae. nullus uel imperi¬
torum. dubitat debuisse conscri¬
bi : De illis ergo potest esse
quȩstio . quae uel inaniter scrip¬
ta uideri possunt. sinec recte
facta apparent. nec peccata sunt.
uel &iam pernitiose si peccata
eẽ conuincuntur. ne ualeant.
adimitationem: siue in ipsis
libris reprehensa nonsint. &¬
ideo putari &iam possint non
esse peccata: siue illic quoque
reprehensa sint. sub facili spe
ueniae commitiantur. quia
& in scĩs inuenta sunt: Ergo
peccatum est. factum ueldictũͣ.
uel concupitum aliquod con¬
tra aeternam legem. Lex
uero a&erna est. ratio diuina
uel uoluntas dĩ. ordinem na¬
turalem conseruari iubens.
per turbari uetans: Quis¬

Expanded text:
men in eis eminent aliqua exmen in eis eminent aliqua exempla uirtutum, haec quoque intueamur, quam ob causam illis inserta sint litteris, quas ad utilitatem uitae praesentis regendae et futurae adipiscendae conditas salubriter credimus. porro autem quaecumque in factis sanctorum elucent documenta iustitiae, nullus uel inperitorum dubitat debuisse conscribi. de illis ergo potest esse quaestio, quae uel inaniter scripta uideri possunt, si nec recte facta adparent nec peccata sunt, uel etiam perniciose, si peccata esse conuincuntur, ne ualeant ad imitationem, siue in ipsis libris reprehensa non sint et ideo putari etiam possint non esse peccata, siue illic quoque reprehensa sint, sed sub facili spe ueniae committantur, quia et in sanctis inuenta sunt. Ergo peccatum est factum uel dictum uel concupitum aliquid contra aeternam legem. lex uero aeterna est ratio diuina uel uoluntas dei ordinem naturalem conseruari iubens, perturbari uetans. quis
Abbreviated transcription (Latin):
indeducta simili tudo est. ut sche¬
ma sacramento. & solecis mus adul¬
terio coaquetur : Uerum tam̃
proportione sui cuiusq generis.
quod in illis locutionum quibus¬
dam uirtutibus seu uitus. peritia
uel in peritia: hoc inhis morum
quam uis longe in diuerso gene¬
re. uirtutibus seu uitus. sapientia
uel insipientia ual&: Qua prop¬
ter. ne inquę̧que laudanda uel
uitu peranda. accusanda uel defen¬
denda. cohercenda uel relaxanda.
damnanda uel absoluenda. ap¬
p&enda uel uitanda temere
in ruamus : in quibus omnibus
peccata. seu recte facta uersan¬
tur : prius quid sit peccatum
considerare debemus : tunc de¬
inde in spicere facta scõrum li¬
bris conscripta diuinis: ut siqua
& ipsorum peccata inuenerimꝰ
obquam utilitatem sint &iam
ipsa condita lit teris. memori¬
aeque mandata: diligenti quan¬
tum possumus ratione uidea¬
mus : Quae autem repperimꝰ.
stultis seu maliuolis uideri pec¬
cata esse quae nonsunt. necia¬

Expanded text:
inde ducta similitudo est. ut scheinde ducta similitudo est. ut schema sacramento et soloecismus adulterio coaequetur . uerumtamen proportione sui cuiusque generis quod in illis locutionum quibusdam uirtutibus seu uitiis peritia uel inperitia, hoc in his morum quamuis longe in diuerso genere uirtutibus seu uitiis sapientia uel insipientia ualet. Quapropter ne in quaeque laudanda uel uituperanda. accusanda uel defendenda, cohercenda uel relaxanda, damnanda uel absoluenda, adpetenda uel uitanda temere inruamus, in quibus omnibus peccata seu recte facta uersantur, prius quid sit peccatum considerare debemus, tunc deinde inspicere facta sanctorum libris conscripta diuinis, ut si qua et ipsorum peccata inuenerimus, ob quam utilitatem sint etiam ipsa condita litteris memoriaeque mandata diligenti, quantum possumus, ratione uideamus. quae autem reppererimus stultis seu maliuolis uideri peccata esse, quae non sunt, nec ta
Abbreviated transcription (Latin):
numeri. singularis. uerbum nu¬
meri singularis esse reddendũ.
reprehendunt latinae linguae
doctis simum auctorem. quia
dixit. pars infrusta secant.
debuit enim inquiunt dicere
secat : Et quia norunt religi¬
onem dici. culpant eum. quia
geminata littera dixit relligi¬
one patrum : Vnde non absur¬
de fortasse dicatur ingenere
suo. quantum diftant schemata
& meta plasmi doctorum. a soloe¬
cismis & barbarissimis imperi¬
torum. tantum diftare figurata
facta proph&arum alibidinosis
peccatis iniquorum: Ac per hoc
sicut puer in barbaris mo rep̃hen¬
sus sideuergilii m&aplasmo se
uell& defendere. ferulis ceder&:
itaquis quis cum ancilla sua e
coniugis uolutatus. abrahȩ fac¬
tum quod deagar prolem genu¬
erit. in exemplum defensionis
ad sũpserit utinam non plane
ferulis. sed uel fus tibus coercitus
emendetur.: necum cȩteris adulte¬
ris. aeterno supplicio puniatur:
Minimȩ quidem illȩ res. istae
autem magnae sunt. Nec ad hoc

Expanded text:
numeri singularis uerbum nunumeri singularis uerbum numeri singularis esse reddendum, reprehendunt latinae linguae doctissimum auctorem, quia dixit: pars in frusta secant. debuit enim, inquiunt, dicere: secat. et quia norunt religionem dici, culpant eum, quia geminata 1 littera dixit: relligione patrum. unde non absurde fortasse dicatur in genere suo, quantum distant schemata et metaplasmi doctorum a soloecismis et barbarismis inperitorum, tantum distare figurata facta prophetarum a libidinosis peccatis iniquorum . ac per hoc sicut puer in barbarismo reprehensus si de Uergili metaplasmo se uellet defendere. ferulis caederetur, ita quisquis cum ancilla suae coniugis uolutatus Abrahae factum, quod de Agar prolem genuerit, in exemplum defensionis adsumpserit, utinam non plane ferulis, sed uel fustibus coercitus emendetur, ne cum ceteris adulteris aeterno subplicio puniatur. minimae quidem illae res, istae autem magnae sunt, nec ad hoc
Abbreviated transcription (Latin):
in his quae in illis. uel de illis di¬
uinitus fiebant. proph&ia uen¬
iuri xp̃i. &eclesiae ꝑrae scrutan¬
da est : Omnia enim illa sicut
dicit apostolus. figurae nostrȩ
fuerunt : Sic autem isti inquib¬
dam factis. Aquorum altitudi
ne longe sunt. reprehendunt
tam quam libidinem proph&arũ.
sicut non nulli &iam sacrilegi pa¬
ganorum. reprebendunt tam
quam stultitiam. uel potius
tam quam dementiam xp̃i.
quia tempore anni non congruo.
poma quaesiuit in arbore: Aut
puesilis cuiusdam fatuitatis ađ¬
fectum. quod inclinato capite di¬
gito scribebat interra: & cum ho¬
minibus in terro gantibus respon¬
diss&. rursus hoc facere coepit:
Nihil enim sapiunt nec intelle¬
gunt. inmagnis animis quasdã
uistutes uitiis paruorum Ani¬
morum esse simillimas. non nulla
speci .e. sed nulla aequitatis com¬
paratione: Similes autem sunt
qui in magnis ista reprehendunt.
pueris imperitis inscola. quicũ
pro magno didicerint nomini

Expanded text:
in his, quae in illis uel de illis diin his, quae in illis uel de illis diuinitus fiebant, prophetia uenturi Christi et ecclesiae perscrutanda est. omnia enim illa, sicut dicit apostolus, figurae nostrae fuerunt. Sic autem isti in quibusdam factis, a quorum altitune longe sunt, reprehendunt tanquam libidinem Prophetarum, sicut nonnulli etiam sacrilegi Paganorum reprehendunquam stultitiam uel potius tamquam dementiam Christi, quia tempore anni non congruo poma quaesiuit in arbore, aut puerilis cuiusdam fatuitatis adfectum, quod inclinato capite digito scribebat in terra et, cum hominibus interrogantibus respondisset, rursus hoc facere coepit. nihil enim sapiunt nec intellegunt in magnis animis quasdam uirtutes uitiis paruorum animorum esse simillimas nonnulla specie, sed nulla aequitatis conparatione. similes autem sunt, qui in magnis ista reprehendunt, pueris inperitis in schola, qui cum pro magno didicerint nomini
Abbreviated transcription (Latin):
quales nr̃os patres fuis se iactatis :
Sic ergo ut dixi. uobis respondere
sufficer& : Sed quõ non nulli&ia
pr&er uestra uaniloquia sua
sponte commouentur. uitam pro¬
ph&arum inu&ere testamento
comparantes uitȩ apostolorum
in ouo testamento : nec ualentes
dis cernere consue tudinem tem¬
poris illius. quo promissio uela¬
batur . A consu&udine temporis
istius. quo promissio reuelatur.
eis magis respondere compellor
qui uel temperantiam suam Au¬
dent praeferre proph&is uel ne¬
quitiae suae quȩrunt patrocinia
deproph&is : Qua in re. hoc pri¬
mum dico. illorum hominum
non tantum linguam. uerum
&iam uitam fuisse proph&icã.
totumq illud regnum gentis he¬
breorum. magnum quendam
quia & magni cuiusdam. fuisse
proph&am : Quo circa quod ad
cos quidem attin&: qui illicerant
eruditi corde insapientia dĩ.
non solum in his quȩ dicebant.
sed &iam in his quae faciebant.
quod autem ad ceteros. ac simul
omnes illius gentis homines

Expanded text:
quales nostros patres fuisse iactatis. quales nostros patres fuisse iactatis. sic ergo, ut dixi, uobis respondere sufficeret. sed quoniam nonnulli etiam praeter uestra uaniloquia sua sponte conmouentur uitam prophetarum in uetere testamento conparantes uitae apostolorum in nouo testamento nec ualentes discernere consuetudinem temporis illius, quo promissio uelabatur, a consuetudine temporis istius, quo promissio reuelatur, eis magis respondere conpellor, qui uel temperantiam suam audent praeferre prophetis uel nequitiae suae quaerunt patrocinia de prophetis. Qua in re hoc primum dico illorum hominum non tantum linguam, uerum etiam uitam fuisse propheticam totumque illud regnum gentis Hebraeorum magnum quendam, quia et magni cuiusdam, fuisse prophetam. quocirca, quod ad eos quidem adtinet, qui illic erant eruditi corde in sapientia dei, non solum in his, quae dicebant, sed etiam in his, quae faciebant, quod autem ad ceteros ac simul omnes illius gentis homines,
Abbreviated transcription (Latin):
Qui tamen &iam ipse multo est
melior dõ uestro: Ambo enim
non sunt. & a uobis ambo fingun¬
tur: sed meliorem fingitis eum.
quem tamquam nostrum accu¬
satis. quam eum quem uestrum
adoratis : Sic & patriarchas &
proph&as. non tales uituperatis
quales honorantur. a nobis. sed
quales libris nostris non intelle¬
gitis. & maliuola uanitate finx¬
iftis : quos tamen &iam ipsos qua¬
les fuisse suspicamini. parum est
sidicam ues tris electis. omnia
manichei mandata seruantib:
nisi &iam ostendam ipso dõ ur̃o
esse meliores: Quod non adgre¬
diar demonstrare . nisi prius scõs
patres nostros. patri archas & pro¬
ph&as. acriminationibus uestris.
adiuuante mednõ. aduersum corda
carnalia perspicua ratione defendero:
Et nobis quidem manichei sicre¬
spondere sufficer&: ut &iam uitia
quȩ putatis nos trosum. laudibus
uestsorum praeponenda docere¬
mus. addentes ad cumulum con¬
fusionis uestrȩ. ut &iam ds̃ur
longe peior inuenir&ur hominb.

Expanded text:
qui tamen etiam ipse multo est qui tamen etiam ipse multo est melior deo uestro — ambo enim non sunt et a uobis ambo finguntur — sed meliorem fingitis eum, quem tamquam nostrum accusatis, quam eum, quem uestrum adoratis. Sic et patriarchas et prophetas non tales uituperatis. quales honorantur a nobis, sed quales libris nostris non intellectis maleuola uanitate finxistis: quos tamen etiam ipsos quales fuisse suspicamini, parum est, si dicam uestris electis omnia Manichaei mandata seruantibus, nisi etiam ostendam ipso deo uestro esse meliores. quod non adgrediar demonstrare, nisi prius sanctos patres nostros patriarchas et prophetas a criminationibus uestris adiuuante me domino aduersum corda carnalia perspicua ratione defendero. et uobis quidem, Manichaei, sic respondere sufficeret, ut etiam uitia, quae putatis, nostrorum laudibus uestrorum praeponenda doceremus, addentes ad cumulum confusionis uestrae, ut etiam deus uester longe peior inueniretur hominibus,
Abbreviated transcription (Latin):
nire alterum iudicem qui liber
uinculo necessitatis. moderator
exister& aequitatis: istum certe
in illo globo non forinsecus fier&.
sed cum ipso terribili hoste intus
incuder& Cur enim non iuste
prior. sit ad poenam damnationis
qui prior est adcrimen necessitatis
Quanto ergo melius eliger&is dm̃
in comparationem peioris. non qua¬
lem colimus. sed qualem noscolere
uel fingitis uel putatis. Qui sine
ullo aequitatis examine. damnati
potius quam non parcer& membris
suis : uel in nocentibus sinecessitas
crimen non est. uel illi obtemperan¬
do factis nocentibus si& necessitas
crimen est. ut ab illo in adernũ
damnarentur: cum quo uel simul
ab soluisi postuictoriam respirar&
libertas . Uel simul damnari
debuerunt. si & post uictoriam
tantum saltem ualer& necessi¬
tas. ut aliquid ualer& & aequitas:
sicut autem dm̃ non illum uerũ
& summum quem colimus. sed
alium nescio quem falsum con¬
fingitis. quem nos colere uelar¬
bitramini uel calum niamini.

Expanded text:
nire alterum iudicem, qui liber nire alterum iudicem, qui liber uinculo necessitatis moderator existeret aequitatis, istum certe in illo globo non forinsecus figeret, sed cum ipso terribili hoste intus includeret. cur enim non iuste prior sit ad poenam damnationis, qui prior est ad crimen necessitatis ? quanto ergo melius eligeretis deum in conparatione peioris. non qualem colimus, sed qualem nos colere uel fingitis uel putatis, qui sine ullo aequitatis examine, sine ullpotius quam non parceret membris suis uel innocentibus, si necessitas crimen non est, uel illi obtemperando factis nocentibus, si et necessitas crimen est, ut ab illo in aeternum damnarentur, cum quo uel simul absolui, si post uictoriam respiraret libertas, uel simul damnari debuerunt, si et post uictoriam tantum saltem ualeret necessitas, ut aliquid ualeret et aequitas. sicut autem deum, non illum uerum et summum, quem colimus, sed alium nescio quem falsum confingitis, quem nos colere uel arbitramini uel calumniamini,
Abbreviated transcription (Latin):
rae mali. horrendum necessitatis
malum poneretis. &huius enim
erroris uestri causa superbia est.
quam non habebitis. sinolitis . sed uos
dum uultis illud quod m̃ruistis quo¬
quomodo defendere: aufertis originẽ
peccati auoluntatis arbitrio. & pomitis
inuana & falsa fabulasa naturam
mali : ac per hoc reftat. utdicati s &iã
illas animas in horribili globo a&er¬
na conligatione damnandas. non
uoluntate sed neces sitate inimicas
luminis scõ extitisse : talemque dm̃
uestrum iudicem constituatis. apud
quem nihil prodesse possitis c̾is qua¬
rum causam demons trata necessi¬
tate defenditis: &talem regem a quo
fratribus ueftris. filiis & membris
illius . quorum inimicitias aduersus
uos & ipsum. non uoluntate sed neces¬
sitate extitisse perhib&is. nec indul¬
gentiam imp&rare ualeatis: oin¬
manissimam crudelitatem. nisi quod
conuestitis uos ad ipsius defensionẽ.
ut eum quoq ifta quod necessitate
faciat excusetis: siergo poss&is inue¬

Expanded text:
rae mali horrendum necessitatis rae mali horrendum necessitatis malum poneretis. et huius enim erroris uestri causa superbia est, quam non habebitis, si nolitis . sed uos dum uultis illud, s quo inruistis, quoquo modo defendere, aufertis originem peccati a uoluntatis arbitrio et ponitis in uana et falsa fabula naturam mali. ac per hoc restat, ut dicatis etiam illas animas in horribili globo aeterna conligatione damnandas non uoluntate, sed necessitate inimicas lumini sancto extitisse talemque deum uestrum iudicem constituatis, apud quem nihil prodesse possitis eis, quarum causam demonstrata necessitate defenditis, et talem regem, a quo fratribus uestris, filiis et membris illius, quorum inimicitias aduersus uos et ipsum non uoluntate, sed necessitate extitisse perhibetis, nec indulgentiam inpetrare ualeatis. o inmanissimam crudelitatem! nisi quod conuertitis uos ad ipsius defensionem, ut eum quoque ista quod necessitate faciat excusetis. si ergo possetis inue
Abbreviated transcription (Latin):
passȩ sunt. & inimicȩ lumini scõ
extiterunt. adhuc utique ab hoste
coactȩ sunt. cui siresistere non ua¬
luerunt. innocentes damnantur
Siautem ualuerunt nec uoluerunt
quid adhuc tam fabulosae induci¬
tis naturam mali. cum apropria
uoluntate sit origo peccati : Hoc
enim certe sua culpa. non ut aliena
fecerunt. quod cum possent malo
resistere. noluerunt : Quod enim
si facerent bene facerent. siautem
non facerent. grauiter in maniterq
peccarent. Si potuerunt & non
fecerunt. utiq: noluerunt. siergo
noluerunt. uoluntatis crimen est
non necessitatis : Auoluntateigit᷑
initium peccxti: unde autem initiũ
peccati. Inde initium mali. uel faci¬
endi contra iuftum praeceptum.
uel patiendi secundum iuftum
iudicium ÷ Proinde nulla causa
est. cur quae rentes unde sit malũ.
irru eritis inhuius erroris tam
magnum malum. ut naturam
tot bonis abundantem natura
mali dicer&is : & innatura summi
boni ante commixtionem natu¬

Expanded text:
passae sunt et inimicae lumini sancto passae sunt et inimicae lumini sancto extiterunt, ad hoc utique ab hoste coactae sunt, cui si resistere non ualuerunt, innocentes damnantur; si autem ualuerunt nec uoluerunt, quid adhuc tam fabulose inducitis naturam mali, cum a propria uoluntate sit origo peccati? hoc enim certe sua culpa, non ui aliena fecerunt, quod, cum possent malo resistere, noluerunt. quod enim si facerent, bene facerent, si autem non facerent, grauiter inmaniterque peccarent , si potuerunt et non fecerunt. utique noluerunt. si ergo noluerunt, uoluntatis crimen est, non necessitatis. a uoluntate igitur initium peccati; unde autem initium peccati, inde initium mali uel faciendi contra iustum praeceptum uel patiendi secundum iustum iudicium. proinde nulla causa est, cur quaerentes, unde sit malum, inrueritis in huius erroris tam magnum malum, ut naturam tot bonis abundantem naturam mali diceretis et in natura summi boni ante commixtionem natu
Abbreviated transcription (Latin):
ac sine fine supplicium : quoderrare
se apriore sua lucida natura passȩ
sunt. &inimica lumini scõ extite¬
runt: unde nisi qui aut ipse dicit.
ita erant inuiscerata primae aui¬
ditati principium tenebrarum.
ut originem suam recolere. seque
ab hos tili natura discernere non
ualerent : Ergo animae huius mo¬
di nihil mali ipsȩ fecerunt. sed in no¬
centes. tantum malum perpaessȩ
sunt : quo factͥ ente: nisi illo prim¬
tus. quiut a se intantum malum
procederent imperauit : Peiorem
ergo expertȩ sunt patrem quam
hostem: pater enim eas ad tantũ
malum misit. hostis autem tam quã
bonum app&iuit. cupiens porfrui
mus atq: in ops. aliter sibi consulere
non ualebat. prius aduersus hostẽ
improbum. & post aduersus inclu¬
sum : Saltim ergo non accus& eas.
quarum oboedientia tutus est
quarum morte securus est ⁊ sienim
coactus est proeliari. num quid
& calum niari :: nam quando se
errare apriore sua lucida natura

Expanded text:
ac sine fine subplicium, quod errare ac sine fine subplicium, quod errare se a priore sua lucida natura passa sunt et inimica lumini sancto extiterunt. unde, nisi quia, ut ipse dicit, ita erant inuiscerata primae auiditati principum tenebrarum, ut originem suam recolere seque ab hostili natura discernere non ualerent? ergo animae huiusmodi nihil mali ipsae fecerunt, sed innocentes tantum malum perpessae sunt. quo faciente nisi illo primitus, qui, ut a se in tantum malum procederent, imperauit? peiorem ergo expertae sunt patrem quam hostem. pater enim eas ad tantum malum misit; hostis autem tamquam bonum adpetiuit cupiens perfrui, mus atque inops aliter sibi consulere non ualebat, prius aduersus hostem inprobum et post aduersus inclusum. saltem ergo non accuset ' eas, quarum oboedientia tutus est, quarum morte securus est. si enim coactus est proeliari, numquid et calumniari? nam quando se errare a priore sua lucida natura
Abbreviated transcription (Latin):
luc ierunt. ubi recte uiuendiar¬
bitrium liberum perdiderunt:
Si autem ad peccandum & ipse inua¬
sus atque pos sessus cogi poss&. nisi
per suae partis primo flagium.
de inde supplicium sibi prouidiss&.
nulla fuit indõ ur̃o nec in eius partib
libera uoluntas: non se fingat iudi¬
cem sed agnoscat reum. non quia
passus est quod nolebat. sed quia
sesimulat iufta r&ribuere. dam¬
nando eos quos nouit malum passts
ẽẽ potius quam fecisse Quod
ad hoc tantum simulat. neuictus
inueniatur. quasi aliquid prosit
alicui misero sifelix aut fortunatos
uocetur. nempe iam & hoc meluis
erat. ut ds̃ uefter sine ullo aequita¬
tis examine. hominib. nec i ftis
nec peccatoribus parcer&. quod in
reprehensione dĩ nostri. faus tus nihil
intellegens ultimum posuit: quam
in membra sua sic se:uir& ut parũ
sit quod ea in expia biliter uenenan¬
da hoftibus obtulit. nisi &iam falso
crimine iniquitatis accus&: qua eideo
merito dicit pendere tam imane

Expanded text:
luc ierunt, ubi recte uiuendi arluc ierunt, ubi recte uiuendi arbitrium liberum perdiderunt. si autem ad peccandum et ipse inuasus atque possessus cogi posset, nisi per suae partis primo flagitium, deinde subplicium sibi prouidisset nullaque fuit in deo uestro nec in eius partibus libera uoluntas, non se fingat iudicem, sed agnoscat reum, nec quia passus est, quod nolebat, sed quia se simulat iusta retribuere damnando eos, quos nouit malum passos esse potius quam fecisse: quod ad hoc tantum simulat, ne uictus inueniatur, quasi aliquid prosit alicui misero, si felix aut fortunatus uocetur. nempe iam et hoc melius erat, ut deus uester sine ullo aequitatis examine hominibus nec iustis nec peccatoribus parceret — quod in reprehensione dei nostri Faustus nihil intellegens ultimum posuit — quam in membra sua sic saeuiret, ut parum sit, quod ea inexpiabiliter uenenanda hostibus obtulit, nisi etiam falso crimine iniquitatis accuset. quae ideo merito dicit pendere tam inmane
Abbreviated transcription (Latin):
peccandi liberum arbitrium. quã¬
quam de sub ftantia dĩ. quaeuere
substantia dĩ est. Ac per hoc omni¬
no in commu tabilis. quem ammo¬
dum hocdicatur non inuenitur:
Ds̃ enim omnino peccare non po¬
test. sicut negare seipsum non potest
Homo autem potest peccare. & dm̃
negare : sedsinolit. non facit : Siergo
istis membris dĩ uestri. uelut ani¬
mae humanȩ acrationali. ess&
ut dixi peccandi. uel non peccandi
liberum uoluntatis arbitrium.
recte fortasse progr̃auibus crimi¬
nibus. illo globo supplicio plecte¬
r&ur : Nunc autem libertatẽ
uoluntatis. illas particulas habu¬
isse dicere non potestis . quã totus
ds̃ ipse non habuit: Quia sicas non
mit ter& inpeccatum. totus atene¬
brarum gente peruasus peccare
coger&ur: Quosi cogi non posset.
pecca uit cum eas eoͬmisit ubi
cogi possent. & ideo magis ipse
illo uelut parricidali culleo dig¬
nus. qui hocfecit libero imperio.
quam ille quae obtem perando il¬

Expanded text:
.peccandi liberum arbitrium - quam.peccandi liberum arbitrium - quamquam de substantia dei, quae uere substantia dei est ac per hoc omnino incommutabilis, quemadmodum hoc dicatur, non inuenitur; deus enim omnino peccare non potest, sicut negare se ipsum non potest; homo autem potest peccare et deum negare, sed si nolit, non facit — si ergo istis membris dei uestri uelut animae humanae ac rationali esset, ut dixi, peccandi uel non peccandi liberum uoluntatis arbitrium, recte fortasse pro grauibus criminibus illo globi subplicio plecterentur. nunc autem libertatem uoluntatis illas particulas habuisse dicere non potestis, quam totus deus ipse non habuit, quia si eas non mitteret in peccatum, totus a tenebrarum gente peruasus peccare cogeretur: quod si cogi non posset, peccauit, cum eas eo misit, ubi cogi possent. et ideo magis ipse illo uelut parricidali culleo dignus, qui hoc fecit libero imperio, quam illae, quae obtemperando il
Abbreviated transcription (Latin):
eius. poss& ignoscere. sicum iam
miser sit uel humilis ess& : Nunc
autem quis ferat. reprehendi auob
dm̃ irascentem suis alienisq peccan¬
tibus: cumds̃ quem fingitis. mem¬
bra sua quaecoactus conlecitire
in fauces peccati. postea damn&
inglobo Q uod quidem cum faci&
ut dicitis. iram non habebit Sed
miror si frontem habebit inferen¬
do in eos quasi uindictam. aquib
p&ere deber& ueniam &dicere.
Obsecro. ignoscite. membra meaestis.
quando ergo in uos iftuc. nisi uictꝰ
neces sitate facere possum : scitis
& uos quod tunc quando uos huc
misi horrendus hostis eruperat qđ
autem nunc uos hic in ligo. timeo
nerursus erumpat : Iam certe &iã
illud fatemini. multo melius esse
hominum milia obnullam uel leuẽ
culpam temporali morte inter¬
ficere. quam membra sua. idest
membra dĩ. substantiam dĩ. & pla¬
ne dm̃. & in peccati uoraginem tra¬
dere. & poene sempiternae con¬
ligatione damnare : Si enim eo
illis membris peccandi. uel non¬

Expanded text:
eius posset ignoscere, si cum iam eius posset ignoscere, si cum iam miser sit. uel humilis esset! nunc autem quis ferat reprehendi a uobis deum irascentem suis alienisque peccantibus, cum deus, quem fingitis, membra sua, quae coactus coegit ire in fauces peccati, postea damnet in globo? quod quidem cum faciet, ut dicitis, iram non habebit. sed miror, si frontem habebit inferendo in eos quasi uindictam, a quibus petere deberet ueniam et dicere: obsecro, ignoscite, membra mea estis; quando ego in uos istuc nisi uictus necessitate facere possum? scitis et uos, quod tunc, quando uos huc misi, horrendus hostis eruperat; quod autem nunc uos hic inligo, timeo, ne rursus erumpat. iam certe etiam illud fatemini multo melius esse hominum milia ob nullam uel leuem culpam temporali morte interficere quam membra sua, id est membra dei. substantiam dei et plane deum et in peccati uoraginem tradere et poenae sempiternae conligatione damnare. si enim esset illis membris peccandi uel non
Abbreviated transcription (Latin):
aduersae gentis. quo fuger& non ha¬
ber&: Quanto melius naturȩ huma¬
na inuider& uitam beatam. quam
naturam diuinam dar& inmiseriam
Desiderar& sanguinem & adipem
sacrificiorum. potius quam ipse toti¬
ens &iam idolis mactar&ur. mixtus
adipi & sanguini omnium uicti¬
marum. Perturbar&ur zelo si
illa sacrificia &dus aliis offerren¬
tur. potius quam ipse ligatus
non solum in omnibus frugibus. ue¬
rum &iam in omnibus carnibus.
per omnes aras omnibus doemonib
offer&ur Quanto melius uel hu¬
mana indignatione commatus
ac turbidus. peccantibus & suis &
alienis irascer&ur : quam ipse non¬
solum In omnibus irascentibus. sed
&iam in omnib timentibus turba¬
r&ur. in peccantibus omnibus co¬
inquinar&ur. indamnatis omni¬
bus punir&ur. ubique ligatus ex¬
illa sua parte. quam adtale dede¬
cus in nocentem ipsedamnauit
Vt per illam uincer& quod timebat .¬
&iam ipse subtam exitiosa necessi¬
tate damnatus. ut ei damnata pars

Expanded text:
aduersae gentis quo fugeret non haaduersae gentis quo fugeret non haberet! quanto melius naturae humanae inuideret uitam beatam quam naturam diuinam daret in miseriam, desideraret sanguinem et adipem sacrificiorum potius, quam ipse totiens etiam idolis mactaretur, mixtus adipi et sanguini omnium uictimarum, perturbaretur zelo, si illa sacrificia et diis aliis offerrentur, potius quam ipse ligatus non solum in omnibus frugibus, uerum etiam in omnibus carnibus per omnes aras omnibus daemonibus offerretur! quanto melius uel humana indignatione conmotus ac turbidus peccantibus et suis et alienis irascersolum in omnibus irascentibus, sed etiam in omnibus timentibus turbaretur, in peccantibus omnibus coinquinaretur, in damnatis omnibus punirilla sua parte, quam ad tale dedecus innocentem ipse damnauit, ut per illam uinceret, quod timebat, etiam ipse sub tam exitiosa necessitate damnatus, ut ei damnata pars
Abbreviated transcription (Latin):
uersatus est. nec postea nouam lucẽ.
quae ab illo tenebras fugar& mira¬
tus est. sed alias tenebras quas semꝑ
timuit. magno malo suae lucis ex¬
pertus est: Quanto melius non
dicam praeceptum dar& sicut ds̃.
sed praeceptum Acciper& sicut homo
qđ bono suo custodir&. malo suo con¬
tem ner& . In utroq: tamen motu
Animi libera uoluntate uter&ur
potius quam contra uoluntatem
ad contenebrandam lucem suam
in euitabili necessitate premeretur
Nam illud multo utiq melius e&
ut praeceptum dar& humanȩ natu¬
rȩ. quam peccaturam. eẽ nescir&.
quam naturam suam diuinam ne¬
cessitatem pressus peccare conpelle¬
r&: Euigilate. & dicite nobis. quo¬
modo uincit tenebras. quem uincit
necessitas. Haec iam erat apud
illũ hostis maior. aqua uictuis.
& iustus cum minore pugnauit.
Quanto melius nescir& quo ab eiꝰ
facie fugiss& adam: quam ipse pri¬
mo a faciae durae acdirae necessi¬
tatis. & postea facie diuersae atq

Expanded text:
uersatus est nec postea nouam lucem, uersatus est nec postea nouam lucem, quae ab illo tenebras fugaret, miratus est, sed alias tenebras, quas semper timuit, magno malo suae lucis expertus est. quanto melius, non dicam, praeceptum daret sicut deus, sed praeceptum acciperet sicut homo, quod bono suo custodiret, malo suo contemneret, in utroque tamen motu animi libera uoluntate uteretur potius quam contra uoluntatem ad contenebrandam lucem suam ineuitabili necessitate premeretur! nam illud multo utique melius esset, ut praeceptum daret humanae naturae, quam peccaturam esse nesciret, quam naturam suam diuinam necessitate pressus peccare conpelleret. euigilate et dicite nobis, quomodo uincit tenebras, quem uincit necessitas. haec iam erat apud illum hostis maior, a qua uictus et iussus cum minore pugnauit. quanto melius nesciret, quo ab eius facie fugisset Adam, quam ipse primo a facie durae ac dirae necessitatis et postea a facie diuersae atque
Abbreviated transcription (Latin):
hoc sibi futurum. adernas igno¬
rantiae tenebras. si autem sciebaN
a&ernas timoris tenebras pati¬
ebantur :: Ecce uere pars & sub¬
ftantia dĩ uestri in suis tenebris¬
ex aernitate uersata est. nec postea
lucem nouam mirata est. sed alias
tenebras alienas. quas sempertime¬
bat incurrit: Porro ipse dscuiuꝰ
illa pars erat. sieidem parti suae
futurum tantum malum timebat¬
&iam ipsum occupauerant timo¬
ris tenebræ. Siautem hoc futurũ
nesciebat. ignoran tiae tenebris
cȩcabatur. Si autem hoc parti
suae futurum sciebat. & nontime¬
bat: peiores sunt tenebre tante
crudelitatis. quam uel ignorantiae
uel timoris Neque enim habebat
ds̃ uester . quod impsa carne quam
nondõ. sed abhyle factam demen¬
tis sime creditis. sic laudat aposto¬
lus. si patitur unum membrum.
conpatiuntur omnia membra
Sed non accusamus. Prae sciebat.
timebat dolebat: Sed quid facer&
non habebat. In his ergo suae
miseriae tenebris. Exauernitate

Expanded text:
hoc sibi futurum, aeternas ignohoc sibi futurum, aeternas ignorantiae tenebras, si autem sciebant, aeternas timoris tenebras patiebantur. ecce uere pars et substantia dei uestri in suis tenebeternitate uersata est nec postea lucem nouam mirata est, sed alias tenebras alienas, quas semper timebat, incurrit. porro ipse deus, cuius illa pars erat, si eidem parti suae futurum tantum malum timebat, etiam ipsum occupauerant timoris tenebrae; si autem hoc futurum nesciebat, ignorantiae tenebris. caecabatur; si autem hoc parti suae futurum sciebat et non timebat, peiores sunt tenebrae tantae crudelitatis quam uel ignorantiae uel timoris; neque enim habebat deus uester, quod in ipsa carne, quam non a deo, sed ab hyle factam dementissime creditis, sic laudat apostolus: si patitur unum membrum, conpatiuntur omnia membra. sed non accusamus: praesciebat, timebat, dolebat, sed quid faceret non habebat. in his ergo suae miseriae tenebris ex aeternitate
Abbreviated transcription (Latin):
nos colere dicitis. qui ueftris uel
calumniis uel suspicionibus fictus
est: Non ne &iam iste meliorẽ
colit quam uos. Qua¬
Quaeso enimad¬
uertite. &quales cumque oculos
aperite N eque enim opus est
magno acumine &ingenti. ut hoc
quod dicam perspici possit. Om¬
nes prudentes imprudentesq ap¬
pello. audite. aduertite. iudicate
Quanto enim melius ds̃ uester. ex
aernitate uersatus ess& intenebris.
ad fugandas tenebras miratus lau¬
dar&. quam irruentes sibi u&e¬
res tenebras : nisi sua luce contene¬
bratam euitare non poss&&: infe¬
lix siper turbatus. crudelis sisecu¬
rus hoc fecit Melius enim certe
a se factam lucem uidetur bonam.
quam ase genitam facer& malam:
quae sic abeo repulit tenebras ini¬
micas. ut ei fier& inimica. Hoc
enim culpȩ imputabitur damnan¬
dis inglobo illis reliquiis. quod
errare sepriore lucida sua natura
passe sunt. & inimicȩ luminiscõ
extiterunt : quod ante quam eis
accider& ex a&ernitate. sinesciebant.

Expanded text:
nos colere dicitis, qui uestris uel nos colere dicitis, qui uestris uel calumniis uel suspicionibus fictus est, nonne etiam iste meliorem colit quam uos? quaeso enim, aduertite et qualescumque oculos aperite; neque enim opus est magno acumine ingenii, ut hoc, quod dicam, perspici possit. omnes prudentes inprudentesque appello: audite, aduertite, iudicate. quanto enim melius deus uester ex aeternitate uersatus esset in tenebris qad fugandas tenebras miratus laudaret quam inruentes sibi ueteres tenebras nisi sua luce contenebrata euitare non posset! infelix, si perturbatus, crudelis, si securus hoc fecit. melius enim certe a se factam lucem uideret bonam quam a se genitam faceret malam: quae sic ab eo reppulit tenebras inimicas, ut ei fieret inimica. hoc enim culpae inputabitur damnandis in globo illis reliquiis, quod errare se a priore lucida sua natura passae sunt et inimicae lumini sancto extiterunt: quod antequam eis accideret, ex aeternitate, si nesciebant
Abbreviated transcription (Latin):
milia per imentem. sed aequissi¬
mo ex aminae per temporalesmor¬
talium mortes. utilitatem timo¬
ris sui populis inponentem. nec
sine ullo delecto cȩca confusione
iuftos peccatoresq pumentem
sed iustis salubrem correptionẽ
propter per fectionem. peccantib
autem debitam seueritatem. prop¬
ter aequitatem distribuentem:
Vnde uos appar& manichei. suspi¬
cionibus uestris eẽ deceptos. cum
male intellegendo scripturas nrãs.
uel malos intellectores experi¬
endo. falsa decatholicis creditis.
ac sic relicta sana doc trina con¬
uersi ad sacrilegas fabulas nimi¬
umque per uersi & alienati a so¬
ci&ate scõrum. nec exnouo tes¬
tamento corrigi uultis: unde talia
proferimus. qualia inu&ere argu¬
itis: Unde fit ut aduersus uos
sicut aduersus paganos. utrumq
testamentum defendere compella¬
mur Sed facite aliquem pror¬
sus carnaliter ita desipientem.
utdm̃ colat nonqualem colimus.
qui unus &uerus est : sed qualem

Expanded text:
milia perimentem, sed aequissimilia perimentem, sed aequissimo examine per temporales mortalium mortes utilitatem timoris sui populis inponentem; nec sine ullo delectu caeca confusione iustos peccatoresque punientem, sed iustis salubrem correptionem propter perfectionem, peccantibus autem debitam seueritatem propter aequitatem distribuentem: unde uos adparet, Manichaei, suspicionibus uestris esse deceptos, cum male intellegendo scripturas nostras uel malos intellectores experiendo falsa de catholicis creditis ac sic relicta sana doctrina conuersi ad sacrilegas fabulas nimiumque peruersi et alienati a societate sanctorum nec ex nouo testamento corrigi uultis, unde talia proferimus, qualia in uetere arguitis. unde fit, ut aduersus uos sicut aduersus paganos utrumque testamentum defendere conpellamur. Sed facite aliquem prorsus carnaliter ita desipientem, ut deum colat, non qualem colimus, qui unus et uerus est, sed qualem
Abbreviated transcription (Latin):
co acerna sapientia: nec lucis in¬
opinatae ad miratorem. sed lucis
factae creatorem ut subsifter&.
ad probatorem ut maner&: nec ig¬
narum futuri. sed mandatorem
praecepti . &damnatorem delicti.
ut aduersus in oboedientiam. iuste
prolata uindicta praesentes coher¬
cer& futurosꝙ terrer&: nec in pro¬
uidum. nesciendo quaerentem. sed
interrogando iudicantem : nec inui¬
dum actimentem. sed ab a&erna
uita quae iuftȩ oboedienti datur:
praeuaricatorem iustȩ prohiben¬
tem: nec sanguinis & adipis appe¬
tentem. sed carnali populo con¬
gruis sacrificuis in positis. perquas¬
dam figuras uerum sacrificium
tate zelantem. neuni dõ debens anma
castitatem: per multos falsoscor¬
rupta & proftituta turpetur: nec
ira uelut humana turbide seuien¬
tem. sed alia diuina seuere iusta
r&ribuentem. quae non propter
ulciscendi libidinem. sed propter
iudicandi uigorem. Certo usu
locutionis ira nominatur. nec ob
leuia uel nulla commissa. hominũ

Expanded text:
coaeterna sapientia; nec lucis incoaeterna sapientia; nec lucis inopinatae admiratorem, sed lucis factae creatorem, ut subsisteret, adprobatorem, ut maneret; nec ignarum futuri, sed mandatorem praecepti et damnatorem delicti. ut aduersus inoboedientiam iuste prolata uindicta praesentes coherceret futurosque terreret; nec inprouidum nesciendo quaerentem, sed interrogando iudicantem, nec inuidum ac timentem, sed ab aeterna uita, quae iuste oboedienti datur, praeuaricatorem iuste prohibentem; nec sanguinis et adipis adpetentem, sed carnali populo congruis sacrificiis inpositis per quasdam figuras uerum sacrificium tate zelantem, ne uni deo debens anima castitatem per multos falsos corrupta et prostituta turpetur; nec ira uelut humana turbide saeuientem, sed alia diuina seuere iusta retribuentem, quae non propter ulciscendi libidinem, sed propter iudicandi uigorem certo usu locutionis ira nominatur; nec ob leuia uel nulla commissa hominum
Abbreviated transcription (Latin):
Et si iustus uix saluus erit. peca¬
tor & impius ubi parebunt:
enim intellegitur. quomodo non
partatur impiis. tamquam sarmen¬
tis praecisis ad combus tionem.
quando iuftis non parcitur. propter
perficiendam purgationem
Nam &ipse p&rus teftatur haec
illius uoluntate fieri. qui in libris
ue teribus ait non partam nec iusto
nec peccatori Dicit enim &ipse.
melius est bene facientes. siuelit
sp̃s dĩ pati. quam male facientes
Cum ergo ex uoluntate sp̃s dĩ
patiuntur bene facientes. non par¬
citur iuftis. cum autem male faci¬
entes. non parcit᷑. peccatoribus
Secundum illius tamen uoluntatẽ
fit utrumq qui ait non parcam
nec iusto nec peccatori. illum fla¬
gellando ut filium. illum puni¬
endo ut impium Ecce ostendi
quantum potui. nos non colere
deuersatum ex a&erno intene¬
bris dm̃. sed eum qui luxest. &
tenebrae in eo non sunt ullae. atq
inseipso habitat lucem in accessi¬
bilem: cuius lucis acernȩ cando est

Expanded text:
et si iustus uix saluus erit, peccaet si iustus uix saluus erit, peccator et inpius ubi parebunt? hinc enim intellegitur, quomodo non parcatur inpiis tamquam sarmentis praecisis ad conbustionem, quando iustis non parcitur propter perficiendam purgationem. nam et ipse Petrus testatur haec illius uoluntate fieri, qui in libris ueteribus ait: non parcam nec iusto nec peccatori. dicit enim et ipse: melius est bene facientes, si uelit spiritus dei, pati quam male facientes. cum ergo ex uoluntate spiritus dei patiuntur bene facientes, non parcitur iustis, cum autem male facientes, non parcitur peccatoribus; secundum illius tamen uoluntatem fit utrumque, qui ait: non parcam nec iusto nec peccatori, illum flagellando ut filium, llum puniendo ut inpium. Ecce ostendi, quantum potui, nos non colere deuersatum ex aeterno in tenebris deum, sed eum, qui lux est, et tenebrae in eo non sunt ullae, atque in se ipso habitat lucem inaccessibilem, cuius lucis aeternae candor est
Abbreviated transcription (Latin):
ipsi satanae : dequibus idem dicit
quos tradidi satanae ut discant
non blasphemare Iam ne intel¬
legitis. quomodo ille desuper
non parcat. nec iusto peccatori
An quia illic gladius nominatus
est. amplius exhorrescitis : Alud
est enim cola fizari. aliud occidi:
Quasi uero non diuersis mortiũ
generibus prostrata sunt mar¬
trrum milia: aut hoc reuera per¬
secutores inpotestate haberent
nisi eis desuper data essent abillo
quidixit. non parcam nec iustonec
peccatori cum ipse dñs marty¬
rum quia filio proprio non pep¬
cit. apertissime pilato dicat.
non haberes in me poteftatem.
nisi data tibi ess& desuper: Has
pressuras persecutionesq iustorũ.
dicit idem paulus exem plum esse
iufti iudici dĩ: Quae senten¬
tia latius ab apostolo p&ro mani¬
festatur. sicut supra commemora¬
ui. ubiait tempus esse ut iudiciũ
incipiat adomo dnĩ. & si initium
inquit auobis. qualis finis erit eis
qui non credunt dĩ euangelio.

Expanded text:
ipsi satanae; de quibus idem dicit: ipsi satanae; de quibus idem dicit: quos tradidi satanae, ut discant non blasphemare. iamne intellegitis, quomodo ille desuper non parcat nec iusto nec peccatori? an quia illic gladius nominatus est, amplius exhorrescitis ? aliud est enim colaphizari, aliud occidi. quasi uero non diuersis mortium generibus prostrata sint martyrum milia aut hoc reuera persecutores in potestate haberent, nisi eis desuper data esset ab illo, qui dixit: non parcam nec iusto nec peccatori, cum ipse dominus martyrum, quia filio proprio non pepercit, apertissime Pilato dicat: non haberes in me potestatem, nisi data tibi esset desuper. has pressuras persecutionesque iustorum dicit idem Paulus exemplum esse iusti iudicii dei. quae sententia latius ab apostolo Petro manifestatur, sicut supra commemoraui, ubi ait tempus esse, ut iudicium incipiat a domo domini. et si initium, inquit, a nobis, qualis finis erit eis, qui non credunt dei euangelio?
Abbreviated transcription (Latin):
uir tutem: nisi forte nec paulũ
isti apostolum inter iustos nume¬
rant: qui quam uis humiliter &
ueraciter sua pra&erita peccata
fateatur. tamen se exfide inũ
xꝑĩ iusti ficatum gratias agit.
An uero illi parcebat illequem
uani non intellegunt dicentem.
non parcam. nec iusto. nec pecca¬
tori Audiant ergo ipsum &
ne magnitudine inquit reuela¬
tionum extollar. datus est mihi
stimulus carnis. angelus satanȩ
quime cola fir&. propter quod
ter dñm rogaui ut au ferr& eũ
ame & dixit mihi. sufficit tibi
gratia mea. nam uirtus in in¬
firmitate perficitur : Ecce
nunc iusto parcebat. ut eius uir¬
tutem in infirmitate perfice¬
r&. qui ei dederat cola fizante᷑
angelum satanae: Nisidici¬
tis. quod eum diabolus dede¬
rit: diabolus ergo agebat. ne
magnitudine reuelationum pau¬
lus extoller&ur & ut uirtus eiꝰ
perfica r&ur Quis hoc dixerit :
Ab illo igitur trãditus eratius¬
tus colafizandus angelo satanae.
qui per eum tradebat &iniustos

Expanded text:
uirtutem, nisi forte nec Paulum uirtutem, nisi forte nec Paulum isti apostolum inter iustos numerant. qui quamuis humiliter et ueraciter sua praeterita peccata fateatur, tamen se ex fide Iesu Christi iustificatum gratias agit. an uero illi parcebat ille, quem uani non intellegunt dicentem: non parcam, nec iusto nec peccatori? audiant ergo ipsum: et ne magnitudine, inquit, reuelationum extollar, datus est mihi stimulus carnis angelus satanae, qui me colaphizet: propter quod ter dominum rogaui, ut auferret eum a me, et dixit mihi: sufficit tibi gratia mea; nam uirtus in infirmitate perficitur. ecce nec iusto parcebat, ut eius uirtutem in infirmitate perficeret, qui ei dederat colaphizantem angelum satanae, nisi dicitis, quod eum diabolus dederit. diabolus ergo agebat, ne magnitudine reuelationum Paulus extolleretur, et ut uirtus eius perficeretur. quis hoc dixerit? ab illo igitur traditus erat iustus colaphizandus angelo satanae, qui per eum tradebat et iniustos