comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ee hoc est qd illud est. quicquid mutabile
mentis aspectiis. quiescite. nolite certare.
nͥ cum consuetudine corpoꝵ. ipsam um¬
cite. uicta erunt oĩa. Vnum certe quę¬
rimus. quo simpliciꝰ nichil ẽ. Ergo insĩ¬
plicitate cordis queramis illũ. Agite
otium inquit. & agnoscetis. quia ego su
dñs. Non otiũ desidiȩ. s otium cogitauo¬
nis. ut a locis a ͤ temporib uacet. Hȩc
enim fantas matis tumoris. et uolubi¬
litatis. istantẽ unitatem uide non sint.
loca offerunt quod a memustem¬
pora subripiunt. quod amamuis. et
relinquunt in animam turbam fan¬
tasmatumꝰ quib in aliud atq aliud
cupiditas in citerir. Ita fit inquietꝰ
& erumnos animis frustra tenere a quib:
tenetur & optans. Uocatur ergo ad otiũ
id est ut ista non diligat. quȩ diligi sine
labore non possunt. Sic enim eis dnã¬
bitut. si non cenebitur. sed tenebit. Iugõ
meum inquit leue est. Huic iugo qui

Expanded text:
en hoc esse quod illud est, quidquid mutabile en hoc esse quod illud est, quidquid mutabile mentis aspectus, quiescite; nolite certare, nisi cum consuetudine corporum: ipsam vincite, et victa erunt omnia. Unum certe quaerimus, quo simplicius nihil est. Ergo in simplicitate cordis quaeramus illum. Agite otium, inquit, et agnoscetis quia ego sum Dominus : non otium desidiae, sed otium cogitationis, ut a locis et temporibus vaceenim fantasmata tumoris et volubilitatis constantem unitatem videre non sinunt: loca offerunt quod amemus, tempora subripiunt quod amamus et relinquunt in anima turbas phantasmatum, quibus in aliud atque aliud cupiditas incitetur. Ita fit inquietus et aerumnosus animus, frustra tenere a quibus tenetur, exoptans. Vocatur ergo ad otium, id est, ut ista non diligat, quae diligi sine labore non possunt. Sic enim eis dominabitur, sic non tenebitur, sed tenebit. Jugum meum, inquit, leve est . Huic jugo qui
Abbreviated transcription (Latin):
ibi agatur modo utq scirẽ. Si unus
est sol. falsus ẽ iste quẽ cogitans fingo.
Nam ille curricula sua certis locis et
temporib ꝑ agit istum ego ubi uolo
et quando uolo ꝯstituo. Si unus est
ille amicus meus. falsus ẽ iste. quẽ
cogitans fingo. Nam ille ubisit. ne ᷤ¬
cio. iste. ibi fingitur. ubi uolo. Ego
certe ipse umis sum. et hoc loco eẽ sen¬
tio corpis meũ. et tam̃ figmento cogra¬
tionis. ꝑgo quolibet. loquor cũ quolibe
Falsa sunt hȩc. nec quisquam intellig̾
falsa. Non gͦ intelligo. cum ista comtẽ¬
plor. & istis credo. quia uerũ eẽ oporta
quod intellecti. comtẽplor. Numquid
forte ista st̃. q̃. fantasmata dici solent:
Unde gͦ impleta ẽ aiã mea illusionib
Ubi est uerum quod mente cõfcipit᷑:
Ita cogitanti: iam dici potest. Illu lux
uera est. qua hȩc non eẽ uera. cognoscis.
ꝑ hanc illud unum uides. quo iudicas
unum eẽ. quicquid aliud uides. Nec tñ¬

Expanded text:
ibi agatur modo, utique scirem. Si unus ibi agatur modo, utique scirem. Si unus est sol, falsus est iste quem cogitans fingo: nam ille curricula sua certis locis et temporibus peragit; istum ego ubi volo, et quando volo constituo. Si unus est ille amicus meus, falsus est iste quem cogitans fingo: nam ille ubi sit nescio; iste ibi fingitur, ubi volo. Ego ipse certe unus sum, et hoc loco esse sentio corpus meum; et tamen figmento cogitationis pergo quo libet, loquor cum quo libet. Falsa sunt haec; nec quisquam intelligit falsa. Non ergo intelligo, cum ista contemplor, et istis credo; quia verum esse oportet quod intellectu contemplor: numquid forte sunt ista quae phantasmata dici solent? Unde ergo impleta est anima mea illusionibus? Ubi est verum, quod mente conspicitur? Ita cogitanti jam dici potest: Illa lux vera est qua haec non esse vera cognoscis. Per hanc illud unum vides, quo judicas unum esse quidquid aliud vides, nec tam
Abbreviated transcription (Latin):
tas. Non enĩ summe unum est. auł in
tantum id imitatur. ut impleat. et tam̃
nec corpus ipsum eẽt nisi ut cumq unũ
eẽt. Porro ut cumq unum eẽ non posset.
nisi abeo quod summȩ uinum est id hab̾&.
ulla imaginatione uisorũ carnallum.
bate michi qui uideat omnis unius pͥn¬
ciprum non cẽ nisi unum solum a quo
sit omne unum siue id ad impleat fr¬
ue non impleat. Qui uideat date. ñ
qui litiget. non qui uidi uelit. seu uidẽ
quod non uidet. date qui resistat sensib
carnis. & plagis. quib ꝑ illos in aiã uapr¬
lauit. qui resistat consuetudini hominỹ
resistat laudib hominũ. qui conpunga¬
tur in cubili suo. qui resrulpat spiritũ¬
suũ. qui non foris diligat uanitates et
quęrat ment᷑ia. qui iam sibi nouerit
dicere. si una roma est. quam circaty¬
berim. nescio quis romulus dicitur con¬
didisse. falsa est ista qua cogitans fingẽ.
Nam ipsa est. nec ibi sum aĩo. nam quid

Expanded text:
tas. Non enim summe unum est, aut in tas. Non enim summe unum est, aut in tantum id imitatur ut impleat: et tamen nec corpus ipsum esset, nisi utcumque unum esset. Porro utcumque unum esse non posset, nisi ab eo quod summe unum est, id habereulla imaginatione visorum carnalium. Date mihi qui videat omnis unius principium non esse, nisi unum solum a quo sit omne unum, sive illud impleat, sive non impleat. Qui videat date, non qui litiget, non qui videri velit se videre quod non videt. Date qui resistat sensibus carnis, et plagis quibus per illos in anima vapulavit: qui resistat consuetudini hominum, resistat laudibus hominum, qui compungatur in cubili suo, qui resculpat suum spiritum, qui non foris diligat vanitates, et quaerat mendacia ; qui jam sibi noverit dicere: Si una Roma est, quam circa Tiberim nescio quis Romulus dicitur condidisse, falsa est ista quam cogitans fingo: non enim est ipsa, nec ibi sum animo; nam quid
Abbreviated transcription (Latin):
ocłs factꝰ est. Ille autem uult mentem
conuertere. ad corpora ocłos ad dm̃:
Querit N intelligere carnalia. & uiđde
spiritualia. quod fieri non potest. Qua
fecerit. quod sursum est. deorsum: &
quod deorsum est sursum: regno celo¬
ꝵ aptus non erit. Non gͦ summa ꝙ̃¬
ramus. in insimis: nec ipsis infimis ir¬
uideamus: Iudicemus ea. ne cum
ipsis iudicemur : idẽ tantum eis trr¬
buamus. quantum species m eretur.
extrema. ne cũ in nouissimis prima
querimus. a primis. int̾ nouissima
numeremur. Qđ nichil ipsis nouissi¬
mis obest s nobisplurimum. Nec iõ
diuinę ꝓuidentiȩ amministratiominꝰ.
decora fit. quia et iusti uiste. et fedi
pulchre ordinantur. Et si propterea
nos fallit. rerum usibiliũ pulchritu¬
do. quia unitate continetur. et non
implet unitatem intelligamus si
possumus non ex eo quod ẽ. nos falli
s ex eo quod non est. Omne quippe
corpus uerum corpus est. s falsa uni¬

Expanded text:
oculus factus est. Ille autem vult mentem oculus factus est. Ille autem vult mentem convertere ad corpora, oculos ad Deum. Quaerit enim intelligere carnalia, et videre spiritualia; quod fieri non potest. CAPUfecerit quod sursum est deorsum, et quod deorsum est sursum, regno coelorum aptus non erit. Non ergo summa quaeramus in infimis, nec ipsis infimis inhaereamus. Judicemus ea, ne cum ipsis judicemur; id est, tantum eis tribuamus, quantum species meretur extrema, ne cum in novissimis prima quaerimus, a primis inter novissima numeremur. Quod nihil ipsis novissimis obest, sed nobis plurimum. Nec ideo divinae providentiae administratio minus decora fit; quia et injusti juste, et foedi pulchre ordinantur. Et si propterea nos fallit rerum visibilium pulchritudo, quia unitate continetur, et non implet unitatem; intelligamus, si possumus, non ex eo quod est nos falli, sed ex eo quod non est. Omne quippe corpus verum corpus est, sed falsa uni
Abbreviated transcription (Latin):
uolens aliud putatur quã est: non men¬
titur s fallit tñ. Nam ita discernitur
mentiens a fallente. quod inest omni
mentienti. uoluntas fallendi. etiam si
non ei credatur. Fallens autem eẽ. non
potest qui non fallit. Ergo corporea spe¬
ties. quia nulsam uoluntatẽ habet. ñ
mentitur. Si uero etiam non putetur
affectionẽ suam. Quod si non solum
ipsi. sed omnes corporis sensus itamni¬
tiant. ut afficiuntur. quid ab eis am¬
plius exigere debeamus ignoro. Tolle
itaq uanitantes. et nulla erit uanitas.
et cum inde aufertur integrari non
malum ht̃ internuntiũ. s malus ẽ
tudex. Nam ille ꝓ sua natura. non po¬
tuit aliter in aqͥua sentire. nec aliter
debuit. Si enim aliud est. aer. aliud
aqua. iustum ẽ ut aliter in aere. alit̾
in aqua sentiatur. Qua re. ocłs recte.
ad hoc enim factus est. ut tantum ua¬
leat. s aĩmus ꝑuerse. cui ad contem¬
plandã sumã pulchritudinem mens ñ

Expanded text:
volens aliud putatur quam est, non menvolens aliud putatur quam est, non mentitur, sed fallit tantum. Nam ita discernitur mentiens a fallente, quod inest omni mentienti voluntas fallendi, etiamsi non ei credatur: fallens autem esse non potest, qui non fallit. Ergo corporea species, quia nullam voluntatem habet, non mentitur: si vero etiam non putetur affectionem suam. Quod si non solum ipsi, sed etiam omnes corporis sensus ita renuntiant ut afficiuntur; quid ab eis amplius exigere debeamus ignoro. Tolle itaque vanitantes, et nulla erit vanitas. et cum inde aufertur integrari; non malum habet internuntium, sed malus est judex. Nam ille pro sua natura non potuit aliter in aqua sentire, nec aliter debuit: si enim aliud est aer, aliud aqua, justum est ut aliter in aere, aliter in aqua sentiatur. Quare oculus recte; ad hoc enim factus est ut tantum videat: sed animus perverse, cui ad contemplandam summam pulchritudinem mens, non
Abbreviated transcription (Latin):
hoc in loco eẽt ubi corpus nr̃m ẽ. non
eam uidet. qui hoc modo moriente
de corporib iudicat. Non gͦ ista con¬
tinetur. loco. & cũ ad est ubiꝰq. tud¬
canti. nusquam est ꝑ spatia locoꝵ &
ꝑ potentiã nusquam non est. Quodsi
eam corpora mentiunt᷑. non creden¬
dum est mentientib ne incidamus
inuanitates uanitantiũ. Sed queren¬
dum poruis. cum ideo mentiant᷑.
qui eam uidentur ostende ocłis
carneis cum illa mente prira indeat᷑
utrum in tantũ mentantur:. in quantum
ei similia sunt. an in quantum eam non as¬
secuntur. Namsi assequerentur. quod ims¬
tantur implerent. Si autẽ implerent:
omnimodo eẽnt similia. Si omĩ modo
eẽnt similia : rachib int̾ illam naturam
et istam. intereẽt. Quod si ita eẽt: non
eam mentirentur. Id enim eent quod
illa est. Nec mentiuntur tamen. diligẽ¬
tius considantib quia ille mentitur. qui
uult uidi quod non ẽ. Quod autem ñ

Expanded text:
hoc loco esset ubi corpus nostrum est, non hoc loco esset ubi corpus nostrum est, non eam videret qui hoc modo in Oriente de corporibus judicat. Non ergo ista continetur loco; et cum adest ubicumque judicanti, nusquam est per spatia locorum, et per potentiam nusquam non est. eam corpora mentiuntur, non est credendum mentientibus, ne incidamus in vanitates vanitantium: sed quaerendum potius est, cum ideo mentiantur, quia eam videntur ostendere oculis carneis, cum illa mente pura videatur, utrum in tantum mentiantur, in quantum ei similia sunt, an in quantum eam non assequuntur. Nam si assequerentur, quod imitantur implerent. Si autem implerent, omnino essent similia. Si omnino essent similia, nihil inter illam naturam et istam interesset. Quod si ita esset, non eam mentirentur: id enim essent quod illa est. Nec tamen mentiuntur diligentius considerantibus: quia ille mentitur qui vult videri id quod non est; quod autem non
Abbreviated transcription (Latin):
neq ullam speciẽ neq ullũ omnino
esse corpus quod non habeat unitatis
qualecumq uestigiũ. neq quantũ ius
pulchertimu corpus. cũ int̾u allis locoꝵ.
necessario aliud alibi habeat. posse asi¬
qui eam quam sequitur unitatẽ. Qua¬
re si hoc ita est. flagitabo ut respondeat.
ubi uideat ipse unitatẽ hanc autaunde
uideat. Quam si non uid& undeag¬
nosceret. et quid imitaretur corpoꝵ spr¬
ties. et quid implere non posset᷑. Nune
uero cũ dicit corporib uos quidẽ nisi
aliqua unitas contineret nichil eẽtis :
Sed rursum si uos ec̃tis ipsa unitas cor¬
pora non eẽtis. recte illi dr̃. Unde istã
nosti unitatem. scđm quam udicas cor¬
pora: Quã nͥ uides: udicare non posseᷤ.
quod eam non impleant. Si autẽ his
corporeis ocuł. eam uides. non uere di¬
ceres. quãquam eiꝰ uestigio teneantur.
longe tamen ab ea distare. Nam istis
eam uideamus. Sed ubi uidemus : Si

Expanded text:
neque ullam speciem, neque ullum omnino neque ullam speciem, neque ullum omnino esse corpus quod non habeat unitatis qualecumque vestigium; neque quantumvis pulcherrimum corpus, cum intervallis locorum necessario aliud alibi habeat, posse assequi eam quam sequitur unitatem?: quare si hoc ita est, flagitabo ut respondeat, ubi videat ipse unitatem hanc, aut unde videat: quam si non videret, unde cognosceret et quid imitaretur corporum species, et quid implere non posset? Nunc vero cum dicit corporibus, Vos quidem nisi aliqua unitas contineret, nihil essetis, sed rursus si vos essetis ipsa unitas, corpora non essetis; recte illi dicitur, Unde illam nosti unitatem, secundum quam judicas corpora, quam nisi videres, judicare non posses quod eam non impleant: si autem his corporeis oculis eam videres, non vere diceres, quanquam ejus vestigio teneantur, longe tamen ab ea distare? nam istis eam videmus. Sed ubi videmus? Si
Abbreviated transcription (Latin):
edificii menbra respondeant. Porro si
ꝑgã querere idipsum cur eligat. dicet hoc
decere. hoc. ẽe. pulchrum. hoc delecꝰtare
cernentes. Nichil audebit ampluis. In.¬
clinatus enim recumbit occlis & unde
pendeat. non intelligit. At ego uirũ.
intrinsecus oculatum. & inuisibi liter
tudentem. non desinam cõmonere. cur
ista placeant. ut uidex eẽ audeat ipsuis
delectationis humanȩ. Ita enĩ suꝑfert̃.
ei nec ab ea tenetur. dum non scđm ipsa
s ipsã iudicat: & prius querã utrum ideo pul¬
chra sint. quia delectant: an iõ delectent
quare sint pulebra & si titubabitur
subitiam utrum iõ quia similes sibi par¬
tes silnt. & aliqua copulatione. ad unã
conuenientiã rediguntur. Quod cum
ita eẽ comꝑerit : interrogabo utrum
hanc ipsam unitatẽ quam coniuncun¬
tur appetere summȩ impleant. an
longe infra iaceant. et eam quodam¬
modo mentiantur. Quod si ita est.
nam quis non ammonitus uideat.

Expanded text:
aedificii membra respondeant. Porro si aedificii membra respondeant. Porro si pergam quaerere, idipsum cur eligat; dicet hoc decere, hoc esse pulchrum, hoc delectare cernentes: nihil audebit amplius. Inclinatus enim recumbit oculis, et unde pendeat non intelligit. At ego virum intrinsecus oculatum, et invisibiliter videntem non desinam commonere cur ista placeant, ut judex esse audeat ipsius delectationis humanae. Ita enim superfertur illi, nec ab ea tenetur, dum non secundum ipsam, sed ipsam judicat. Et prius quaeram utrum ideo pulchra sint, quia delectant; an ideo delectent,quare sint pulchra; et si titubabitur, subjiciam, utrum ideo quia similes sibi partes sunt, et aliqua copulatione ad unam convenientiam rediguntur. 60. Quod cum ita esse compererit, interrogabo utrum hanc ipsam unitatem, quam convincuntur appetere, summe impleant, an longe infra jaceant, et eam quodammodo mentiantur. Quod si ita est nam quis non admonitus videat,
Abbreviated transcription (Latin):
bit iudic de ipsis iudicare. sed scđm ip¬
sis. Conditor tamen legũ. temporali ũ
si uir bonus est. & sapiens illam ipsam
consulit. aeternam de qua nulli anime
udicare datum est. ut scđm eius in¬
commutabiles regulas. quid sit ꝓ tẽpore
iubendum. uetandumq discernat. Ae¬
ternam igitur legẽ. mundis animis fasc̃
cognoscere: uilicare non fas est. Noc aut̃
int̾ est quod ad cognoscendũ satis ẽ. ut ui¬
deamus ita eẽ. aliquid ł non ita eẽ.
Ad uidicandum uero. addimus aliquid
quo significemis posse eẽ aliter uelut
cum dicimus. ita eẽ debet. aut ita esse
debuit. aut ita esse debebit ut insuis
operib artifices faciunt. Sed multis fi
nis est humana delectatio. nec uolunt
tende ad suꝑiora. ut uidicent. curistyꝰ
uisibilia placeant. Itaq si quȩrane e¬
ab artifice uno arcu constructo. cur
alterum parẽ. contra in altera parte mo¬
liatur. respondebit credo. ut paria parib

Expanded text:
bit judici de ipsis judicare, sed secundum ipbit judici de ipsis judicare, sed secundum ipsas. Conditor tamen legum temporalium, si vir bonus est et sapiens, illam ipsam consulit aeternam, de qua nulli animae judicare datum est; ut secundum ejus incommutabiles regulas, quid sit pro tempore jubendum vetandumque discernat. Aeternam igitur legem mundis animis fas est cognoscere, judicare non fas est. Hoc autem interest, quod ad cognoscendum satis est ut videamus ita esse aliquid vel non ita: ad judicandum vero addimus aliquid quo significemus posse esse et aliter; velut cum dicimus, Ita esse debet, aut, ita esse debuit, aut, ita esse debebit; ut in suis operibus artifices faciunt. nis est humana delectatio, nec volunt tendere ad superiora, ut judicent cur ista visibilia placeant. Itaque si quaeram ab artifice, uno arcu constructo, cur alterum parem contra in altera parte moliatur; respondebit, credo, ut paria paribus
Abbreviated transcription (Latin):
ł si quo alio uerbo dici se sinit. qm̃ sola
eius similitudinem a quo eẽ accepit.
impleunt. Si tamen accepit non incon¬
grue dr̃. ꝓ ea significatione. qua filiꝰ
appellatur. quia non de se ipso est sed
de primo summoq principio qui pat̃
dr̃. ex quo omĩs paternitas in cęlo &
in terra nominatur. Patergͦ non
iudicat quenquã s omne iuditi um
dedit filio. Et spũał homo uidicat
omnia. Ipse autẽ a nemine iudicat᷑
id ẽ ã nullo nomine. s a sola ipsa lege
scđm quã iudicat omĩa. Qm̃ et illud
uerissime dictum est. Oportet nos om̃s
ex hibiante tribunal xp̃i. Omĩa gͦ iudicat
quia suꝑ omĩa ẽ. quando cũ dõ est. Cũ
illo ẽ autem. quando purissime intelligti
etiam ipse fit᷑ . quã iudicat omnia. & de qͣ
iudicare nullus potest. sicut in istis tem¬
poralib legib quamquã de his homines
iudicent. cũ eas instituunt. tamen cum
fuerint institutȩ. atq fqͥrmatę : non lice¬

Expanded text:
vel si quo alio verbo dici se sinit; quoniam sola vel si quo alio verbo dici se sinit; quoniam sola ejus similitudinem a quo esse accepit, implevit: si tamen, accepit, non incongrue dicitur, pro ea significatione, qua Filius appellatur, quia non de seipso est, sed de primo summoque principio, qui Pater dicitur; ex quo omnis paternitas in coelo et in terra nominatur . Pater ergo non judicat quemquam, sed omne judicium dedit Filio : et, spiritualis homo judicat omnia, ipse autem a nemine judicatur , id est a nullo homine, sed a sola ipsa lege secundum quam judicat omnia; quoniam et illud verissime dictum est, Oportet nos omnes exhiberi ante tribunal Christi . Omnia ergo judicat, quia super omnia est, quando cum Deo est. Cum illo autem est, quando purissime intelligit,etiam ipse fit, secundum quam judicat omnia, et de qua judicare nullus potest. Sicut in istis temporalibus legibus, quanquam de his homines judicent cum eas instituunt, tamen cum fuerint institutae atque firmatae, non lice
Abbreviated transcription (Latin):
eam naturam. scđm quã uidicat. & de
qua iudicare nullo modo potest. Pos¬
sum enĩ dicere quare similia sib ꝙ
utraq part̃ respendẽ menbra cuiuis ẜorporis
debeant qi summa aequalitate delecꝰtor.
props tanto meliora eẽ udico. quȩ ocłis
uerno. quanto ꝓ sua natura uiciniora s̃
ins quȩ animo intelligo Quare autem illa
ita sint. nullus potest dicere. Nec ita eẽ
deb̃e. quisquã sobrie dixerit. quasi possint
non eẽ ita. Quare autẽ nobis placeant. &¬
cur ea quando meliꝰ sapimus. uehementis¬
sime diligamus. ne id quidẽ quisquam
si earite intelligit. dicere audebit. Ut
enim nos & om̃s animȩ rõnales scđm ue
ritatẽ de inferiorib recte iudicamus. sic
de nobis quando eidẽ coheremus sola ipsa
ueritas iudicat. De ipsa uero nec pater.
Non enim minus est quam ipse. & ideo.
quȩ pater uidicat ꝑ ipsam uidicat.
Omĩa enim. quȩ appetunt unitatem.
hanc habent regulã. ł formã ł exemplũ

Expanded text:
eam naturam, secundum quam judicat, et de eam naturam, secundum quam judicat, et de qua judicare nullo modo potest. Possum enim dicere quare similia sibi ex utraque parte respondere membra cujusque corporis debeant; quia summa aequalitate delector, propter tanto meliora esse judico quae oculis cerno, quanto pro sua natura viciniora sunt iis quae animo intelligo. Quare autem illa ita sint, nullus potest dicere: nec ita debere esse quisquam sobrie dixerit, quasi possint esse non ita. 58. Quare autem nobis placeant, et cur ea, quando melius sapimus, vehementissime diligamus, ne id quidem quisquam, si ea rite intelligit, dicere audebit. Ut enim nos et omnes animae rationales, secundum veritatem de inferioribus recte judicamus; sic de nobis, quando eidem cohaeremus, sola ipsa Veritas judicat. De ipsa vero nec Pater, non enim minor est quam ipse, et ideo quae Pater judicat, per ipsam judicat. Omnia enim quae appetunt unitatem, hanc habent regulam, vel formam, vel exemplum,
Abbreviated transcription (Latin):
gẽ iudicatur. et forũ quadratum et
lapis quadratus. et tabella. & gemina
pedum currentis formicȩ. et scđm eam
gradientis elefantis. quis eã dubitet
locoꝵ interuallis ac tempoꝵ. nec ma¬
iorem eẽ. nec minorẽ cũ potentia suꝑe
omĩa : Nȩc autẽ leg omĩũ artium.
cum sit omnigo incõmutabilis. mens
uero humana. cui talem legem uide
concessũ ẽ mutabilitatẽ pati possit er¬
roris. satis appar& supra mentẽ nrãm
eẽ legẽ .q̃ ueritas dr̃. Nec iam illud
ambigendũ ẽ incõmutabil ẽ naturã¬
q̃ supra rationalem animã sit dm̃ ec̃
Et ibi eẽ primam uitam. & pͥmã eeñtiã
ubi ẽ prima sapientia. Nã hec ẽ illa
incommutabilis ueritas quȩ lexoiũ
artium recte dicitur. & ars omĩpoten¬
tis artificis. Itaq cum se anima senti¬
at. nec corporum spetiem motumq
iudicare scđm se ipsam simul oports
agnoscat prestare suã naturã ei nat̾ȩ
de qua iudicat. Prestare autẽ sibi

Expanded text:
gem judicetur et forum quadratum, et gem judicetur et forum quadratum, et lapis quadratus, et tabella et gemma pedum currentis formicae, et secundum eam gradientis elephanti: quis eam dubitet locorum intervallis ac temporum, nec majorem esse, nec minorem, cum potentia superet omnia? Haec autem lex omnium artium cum sit omnino incomvero humana, cui talem legem videre concessum est, mutabilitatem pati possit erroris; satis apparet supra mentem nostram esse legem, quae veritas dicitur. Nec jam illud ambigendum est, incommutabilem naturaquae supra rationalem animam sit, Deum esse; et ibi esse primam vitam et primam essentiam, ubi est prima sapientia. Nam haec est illa incommutabilis veritas, quae lex omnium artium recte dicitur, et ars omnipotentis artificis. Itaque cum se anima sentiat nec corporum speciem motumque judicare secundum seipsam, simul oportet agnoscat praestare suam naturam ei naturae de qua judicat; praestare autem sibi
Abbreviated transcription (Latin):
illa equitas & unitas. menti tantũ cogni¬
ta. scđm quam de corporea pulchiritudi¬
ne sensu internuntio iudicatur. nec lo¬
co tumida ẽ. nec instabilis tempore. Ñ
enim recte dici potest scd̾m eã iudicari
denarium. Similiter in temporib at
scđm eam equales menses. aut scđm
eam equales menses. et ñ scđm eam
equales dies. Sed siue ꝑ hȩc spatia
siue ꝑ horas. siue ꝑ breiora monĩ¬
ta conuenient̾ moueatur aliquid
eadem una. & in commutabili equa¬
litate iudicatur. Quod siminora
& maiora spatia figurarũ. atq mo¬
tionum. scđm eandem legẽ parili¬
tatis. uł similitudinis. uł congru¬
entiȩ idicantur. ipsa lex
maior ẽ his omnib s potentia
Ceterũ fpatio. aut loci. aut tem¬
poris. nec maior. nec minor. quia
si maior eẽt non scdm totã uidica¬
remus minora. Si autẽ minor cẽt. non
scđm eam iudi caremus maiora. Nrinc
uero cum scđm totam quadraturȩ le¬

Expanded text:
illa aequalitas et unitas menti tantummodo cogniilla aequalitas et unitas menti tantummodo cognita, secundum quam de corporea pulchritudine sensu internuntio judicatur, nec loco tumida est, nec instabilis tempore. Non enim recte dici potest secundum eam judicari denarium. Similiter in temporibus atsecundum eam aequales menses; aut secundum eam aequales menses, et non secundum eam aequales dies. Sed sive per haec spatia, sive per horas, sive per breviora momenta convenienter moveatur aliquid, eadem una et incommutabili aequalitate judicatur. Quod si minora et majora spatia figurarum atque motionum secundum eamdem legem parilitatis, vel similitudinis, vel congruentiae judicantur, ipsa lex major est his omnibus, sed potentia. Caeterum spatio aut loci aut temporis, nec major nec minor: quia si major esset, non secundum totam judicaremus minora; si autem minor esset, non secundum eam judicaremus majora. Nunc vero cum secundum totam quadraturae le
Abbreviated transcription (Latin):
tateq appetat. uel similitudine parñ
partium. uł gradrations: disparium. qͥs¬
tat. uł similitudinem. in corporib inue¬
niat. audĩatq dicere. cum diligenter con¬
sidauerit quodlibet corpris uere. ac sim¬
pliciter unum eẽ cum omĩa. uel de spe¬
tie inspẽm. ł de loco in locum transeun¬
do mutentur et partib constant su a
loco obtinentib ꝑ quȩ in spatia diu̾sa
diuiduntur : Porro ip̃sa uera aequa¬
litas. ac similitudo. atq ipsa uera &
prima unitas. non odis carneis. neq
ullo tali sensu. sed mente intellecta
conspicitur. Unde enim qualiscũq
in corporib appeteret᷑ equalitas. aut
unde coniunceretur. longe plurimũ¬
differre aperfecta nsi ea q̃ ꝑfecta est
mente. uidetur. si tam̃ qus̨ facta non ẽ
ꝑ fccta dicenda ẽ : & cũ omĩa. quȩ sensr¬
bilit̃ pulchra sunt. siue natura edita.
siue artibꝰ elaborata locis. & tẽporibus
pulchra sint. ut corpus. & corporis motꝰ

Expanded text:
tatemque appetat, vel similitudine parium tatemque appetat, vel similitudine parium partium, vel gradationl similitudinem in corporibus inveniat, audeatque dicere, cum diligenter consideraverit quodlibet corpus vere ac simpliciter unum esse; cum omnia vel de specie in speciem, vel de loco in locum transeundo mutentur, et partibus constent sua loca obtinentibus, per quae in spatia diversa dividuntur? Porro ipsa vera aequalitas ac similitudo, atque ipsa vera et prima unitas, non oculis carneis, neque ullo tali sensu, sed mente intellecta conspicitur. Unde enim qualiscumque in corporibus appeteretur aequalitas, aut unde convinceretur, longe plurimudifferre a perfecta, nisi ea quae perfecta est, mente videretur? si tamen quae facta non est, perfecta dicenda est. 56. Et cum omnia quae sensibiliter pulchra sunt, sive natura edita, sive artibus elaborata, locis et temporibus sint pulchra, ut corpus et corporis motus;
Abbreviated transcription (Latin):
bȩq de medio quamuis impares. non
ita offendat illa inęqualitas. & cur ñ
multũ curemus. quanto sit una earũ
aut minor. aut minor. quȩ duę sunt
In trib autẽ sensus ipse uidetur expeit¬
re ut aut impares non sint. aut int̾
maximã. & minimã. ita sit media
ut tonto p̃cedat minorẽ. quanto a
maiore prectditur. Ita enim primo quasi
natura ipsa consulitur quid prob&. Ubi
potissimũ notandũ est. quemadmodũ qd̃
solum inspectum minus displicuerit. in
melioris comparatione respuatur. Ita
repperitur nichil eẽ aliuid artẽ uulgarẽ.
nisi rerũ exꝑtarũ. placitaꝵq memoriam.
usu quodã corporis. atq operationis ad¬
iuncto. Quo si careas iudicare de oꝑib po¬
si. Quod multo est excellentius. quam¬
uis oꝑari. artificiosa non possis. Sed cũ
inomnib artificib conuenientia placeat
qua una salua. & plilchra funt omnia
ipsa uero conuenientia equalitatem uns¬

Expanded text:
baeque dimidio quamvis impares, non baeque dimidio quamvis impares, non ita offendat illa inaequalitas; et cur non multum curemus, quanto sit una earum aut major aut minor, quia duae sunt. In tribus autem sensus ipse videtur expetere ut aut impares non sint, aut inter maximam et minimam ita sit media, ut tanto praecedat minorem, quanto a majore praeceditur. Ita enim primo quasi natura ipsa consulitur quid probet. Ubi potissimum notandum est, quemadmodum quod solum inspectum minus displicuerit, in melioris comparatione respuatur. Ita reperitur nihil esse aliud artem vulgarem, nisi rerum expertarum placitarumque memoriam, usu quodam corporis atque operationis adjuncto: quo si careas, judicare de operibus possis, quod multo est excellentius, quamvis operari artificiosa non possis. 55. Sed cum in omnibus artibus convenientia placeat, qua una salva et pulchra sunt omnia; ipsa vero convenientia aequalitatem uni
Abbreviated transcription (Latin):
taq si ronalis uita scđ̾m seipsam iudicat
nala iã ẽ natura prestantior. S quia cdla¬
rum ẽ eam ec̃ mutabilẽ. quando nunc ĩ¬
perita. nunc ꝑita inuenitur. tanto meliꝰ
uidicat quanto ẽ ꝑitior. et tanto ẽ ꝑttior
quanto alicuius artis. ł disciplinȩ. ł sa¬
piontiȩ: particeps ẽ. ipsius artis natura ꝙ¬
renda ẽ. Neq nunc artẽ intelligiuolo. quȩ
notatur. experiendo. s. ꝗ̃ rõcinando indagat᷑.
Suid enĩ p̃clarũ nouit. qui nouit ea impen¬
sa. quȩ calce. & harena conficitur. tena¬
cius lapides coherere. quam luto. aut
qui tam eleganter. edificat. ut ꝗ̃ plura
sunt paria parib respondeant. que au¬
tẽ singula. mediũ locũ teneant. qua¬
quã iste sensus. iã sit rationi. ueritati¬
cur nos offendat. si dubis fenestris ri
suꝑ inuicẽ. s upxta inincẽ locatis. una eaꝵ
maior. minorue sit. cũ equales eẽ potu¬
eruit. Si uero suꝑ inuicẽ fuerint am¬

Expanded text:
ipsam judicat, ipsam judicat, nulla jam est natura praestantior. Sed quia clarum est eam esse mutabilem, quando nunc perita, nunc imperita invenitur; tanto autem melius judicat, quanto est peritior; et tanto est peritior, quanto alicujus artis vel disciplinae vel sapientiae particeps est: ipsius artis natura quaerenda est. Neque nunc artem intelligi volo, quae notatur experiendo, sed quae ratiocinando indagatur. Quid enim praeclarum novit, qui novit ea impensa quae calce et arena confit, tenacius lapides cohaerere, quam luto? aut qui tam eleganter aedificat, ut quae plura sunt, paria paribus respondeant; quae autem singula, medium locum teneant? quanquam iste sensus jam sit rationi veritaticur nos offendat, si duabus fenestris non super invicem, sed juxta invicem locatis, una earum major minorve sit, cum aequales esse potuerint: si vero super invicem fuerint, am
Abbreviated transcription (Latin):
iuiue substantiȩ naturȩ lege p̃ponitur.
S quia irrationabilia quoq animantia.
uuie. atq sentire nemo ambigit illud in
animo humano prestanticsimum est.
non quo sentit sensibilia. s quo uidicat
de sensibilib Nam & uident acutius et
ceteris corporis sensib acriorib corpora
aitigunt. plerȩq bestiȩ. quã homines
s iudicare de corporib non sentientis tan¬
tum uitȩ. sed & rõticinantis est .q. ua
illȩ carent nos excellimus. Iam uero il¬
lud uide ficillimum ẽ. pres tantiorem
eẽ iudicantẽ. quam illa res ẽ. de qua uidi¬
catur. Non solum autem rationalis ui¬
ta de sensibil ib. sed de ipsis quoq sen¬
sib iudicat. Cur in aqua remum
frac̾tum oporteat apparere. cũ rectus
sit. cur ita ꝑo culos sentiri necesse sit
Nam ipse aspectus ocłoꝵ. renuntia¬
re id potest. iudicare autem nullo
modo. Q uare manifestũ ẽ. ut sensualem
uita corpori. ita rationalẽ utriq prestare.

Expanded text:
vivae substantiae, naturae lege praeponitur. vivae substantiae, naturae lege praeponitur. 53. Sed quia irrationalia quoque animantia vivere atque sentire nemo ambigit, illud in animo humano praestantissimum est, non quo sentit sensibilia, sed quo judicat de sensibilibus. Nam et vident acutius, et caeteris corporis sensibus acrius corpora attingunt pleraeque bestiae quam homines: sed judicare de corporibus non sentientis tantum vitae, sed etiam ratiocinantis est; qua illae carent, nos excellimus. Jam vero illud videre facillimum est, praestantiorem esse judicantem, quam illa res est de qua judicatur. Non solum autem rationalis vita de sensibilibus, sed de ipsis quoque sensibus judicat; cur in aqua remum infractum oporteat apparere cum rectus sit, et cur ita per oculos sentiri necesse sit: nam ipse aspectus oculorum renuntiare id potest, judicare autem nullo modo. Quare manifestum est, ut sensualem vitam corpori, ita rationalem utrique praestare.
Abbreviated transcription (Latin):
possit ꝓgredi a uisibilib. ad iniusibili¬
.a. & a temporalib ad aet̾na conscen¬
dens. Non enĩ frustra. et in aniter.
intueri oportet pulchritudinẽ cęli
ordinem sẏderũ. candorẽ lucis. dierỹ
et noctium uicissitudines. lunae
menstrua curricula. anni quadrifa¬
riam temperationẽ: quadriꝑtitis ele¬
mentis congruentẽ. tanta uĩ seminũ
speties. numerosq gignentiũ. & omĩia
in suo genere. modũ ꝓpͥum. naturamq ser¬
uantia. In quorũ consideratione. non uana
et ꝑitura curiositas exercenda est. sed gradꝰ.
ad in mortalia. & semꝑ manentia faciendꝰ.
Proximum ẽ enim adtendere: quę. istasit
natura uitalis. quȩ. cuncta ista sentit:
ꝗ̃ profecto qm̃ uitã dat corpori. prestan¬
tior eo sit necesse ẽ. Non enĩ qualiscũq
moles quãquã ista uisibili luce. pfulgeat
si uita car& magna existimanda est. Nli¬
bet namq uiua substantia. cuilib& non

Expanded text:
possit progredi a visibilibus ad invisibilipossit progredi a visibilibus ad invisibilia, et a temporalibus ad aeterna conscendens. Non enim frustra et inaniter intueri oportet pulchritudinem coeli, ordinem siderum, candorem lucis, dierum et noctium vicissitudines, lunae menstrua curricula, anni quadrifariam temperationem, quadripartitis elementis congruentem, tantam vim seminum species numerosque gignentium, et omnia in suo genere modum proprium naturamque servantia. In quorum consideratione non vana et peritura curiositas exercenda est, sed gradus ad immortalia et semper manentia faciendus. Proximum enim est, attendere quae ista sit natura vitalis, quae cuncta ista sentit: quae profecto quoniam vitam dat corpori, praestantior eo sit necesse est. Non enim qualiscumque moles, quanquam ista visibili luce praefulgeat, si vita caret, magni aestimanda est. Quaelibet namque viva substantia cuilibet non
Abbreviated transcription (Latin):
paucis uescuntur. Sapientiam enim
locuntur int̾ ꝑfec tos. carnalib uͦ
& animalib & quãiis nouis hominib us
adhuc tamen paruulis. nonnulla obti¬
gunt. s nulla mentiuntur. Non enim¬
uanis honorib sius consulunt. et inani¬
bus laudib s utilitati eoꝵ. cũ quib so.¬
cietatem uitȩ huius inire meruerunt:
Hȩc enim lex ẽ diuinȩ prouidentiȩ. ut
nemo a suꝑiorib aduiuetur. ad cognoscẽ¬
dam. et ꝑcipiendam gram dei. qui non
ad eandem puro affectu. inferiores ad¬
iuuerit. Ita de peccato nr̃o. quod in
homine peccatore. ipsa natura nr̃a cõ.¬
misit. & genus humanum. factum ẽ
magnũ decus. ornamentumq terrarũ.
& tam decent̾ diuinȩ ꝓuidentiȩ ꝓrura¬
tione amministratur. ut ars in effabilis
medicinȩ. ipsam uicioꝵ feditatem. in
nescio quam sui generis pulchritudinẽ.
ficientia. quantum in p̃sentia satis uis
ẽ locuti sumus. uideamus. quatinus rõ

Expanded text:
paucis vescuntur. Sapientiam enim paucis vescuntur. Sapientiam enim loquuntur inter perfectos, carnalibus vero et animalibus, quamvis novis hominibus, adhuc tamen parvulis, nonnulla obtegunt, sed nulla mentiuntur. Non enim honoribus suis vanis consulunt et inanibus laudibus; sed utilitati eorum cum quibus societatem vitae hujus inire meruerunt. Haec enim lex est divinae providentiae, ut nemo a superioribus adjuvetur ad cognoscendam et percipiendam gratiam Dei, qui non ad eamdem puro affectu inferiores adjuverit. Ita de peccato nostro, quod in homine peccatore ipsa natura nostra commisit, et genus humanum factum est magnum decus ornamentumque terrarum, et tam decenter divinae providentiae procuratione administratur, ut ars ineffabilis medicinae ipsam vitiorum foeditatem in nescio quam sui generis pulchritudinem ficentia, quantum in praesentia satis visum est, locuti sumus; videamus quatenus ratio
Abbreviated transcription (Latin):
in scdam mortem p̾cipitetur. Aetatum
autem articulos. qui. diligenter legunt.¬
et inueniunt: nec tizania. nec paleas per¬
horrescunt. Impius namq pio uiuit: &
peccator iusto. ut eorũ comparatione. alacrꝰ
donec ꝑficiantur assurgant. Qinsquis aĩ¬
popłi terren temporib usq ad illum¬
nationem interioris hominis. meruit ꝑ¬
uenire. genus humanum ꝓtempore ad¬
uiuit. exhibens ei. quod aetas illa posce¬
bat. & ꝑ prophetiam intimans id. quod
exhib̾e oportunũ non erat. Quales patͥ¬
archȩ. ac propħȩ inueniuntur ab eis. qͥ
non puerilit̾ insiliunt: s pie. diligentq
per tractant. diuinarũ. & humanarum
rerum. tam bonum. et tam grande secre¬
tum. Qd &̃ temporib noui popł. a
magnis. & spualib uiris. aeccłȩ catholi¬
cȩ alumnis. uideo. cautissime:. prouideri.
nequid popłarit agant: quod nondum
et̃ temporis. ut cum popło agatur intel¬
lidiorib autẽ cibis. cum sapientiorib

Expanded text:
in secundam mortem praecipitetur. Aetatum in secundam mortem praecipitetur. Aetatum autem articulos, qui diligenter legunt, inveniunt; nec zizania nec paleas perhorrescunt. Impius namque pio vivit, et peccator justo, ut eorum comparatione alacrius, donec perficiatur, assurgat. CAPUT populi terreni temporibus usque ad illuminationem interioris hominis meruit pervenire, genus humanum pro tempore adjuvit, exhibens ei quod aetas illa poscebat, et per prophetiam intimans id quod exhibere opportunum non erat: quales Patriarchae ac Prophetae inveniuntur ab iis qui non pueriliter insiliunt, sed pie diligenterque pertractant divinarum et humanarum rerum tam bonum, et tam grande secretum. Quod etiam temporibus novi populi, a magnis et spiritualibus viris Ecclesiae catholicae alumnis video cautissime provideri: ne quid populariter agant, quod nondum esse temporis, ut cum populo agatur, intellidioribus autem cibis cum sapientibus
Abbreviated transcription (Latin):
duo genera. distributũ appareat. Quoꝵ
in uno ẽ turba impioꝵ. terrens hominis ima¬
ginem. ab initio scłi. usq ad finẽ gerentiũ.
in altero. series popłi. uni dõ dediti. S
ab adam. usq ad ioħem baptistã. terrens
hominis uitam gerens. seruili quadam
iustitia. cuius historia. uetus testamen¬
tum uocatur. quasi terrenum pollicens
regnum. Quȩ tota. nichil ẽ aliud. ꝗͣ
imago noui poyłi. & noui testamenti.
pollicentis regnum cȩlorum. Quus
popłi uita interĩ temporalis: incipit a
dni aduentu. in humilitate: usq ad
diem uiditii: quando in claritate uẽ¬
turus ẽ. ł ost quod iuditiũ. ueteri
homine extuito: erit illa mutatio.
q̃ anglicam uitã pollicetur. Onis
c̃ resurgemus : s non om̃s immutittabim᷑:
Resiuget gͦ pus popłs: ut ueteris homi¬
nis sui reliquias. tranformet innouum:
Resurget autem ĩpius popłs. qui. ab ini.¬
tio. usq ad finẽ. ueterẽ hominẽ gessit. Ut

Expanded text:
duo genera distributum appareat. Quorum duo genera distributum appareat. Quorum in uno est turba impiorum, terreni hominis imaginem ab initio saeculi usque ad finem gerentium. In altero, series populi uni Deo dediti, sed ab Adam usque ad Joannem Baptistam terreni hominis vitam gerentis servili quadam justitia: cujus historia Vetus Testamentum vocatur, quasi terrenum pollicens regnum; quae tota nihil aliud est quam imago novi populi, et Novi Testamenti pollicentis regnum coelorum. Cujus populi vita interim temporalis incipit a Domini adventu in humilitate, usque ad diem judicii, quando in claritate venturus est. Post quod judicium, vetere homine exstincto, erit illa mutatio quae angelicam vitam pollicetur: Omnes enim resurgemus, sed non omnes immutabimur . Resurget ergo pius populus, ut veteris hominis sui reliquias transformet in novum. Resurget autem impius populus, qui ab initio usque ad finem veterem hominem gessit, ut
Abbreviated transcription (Latin):
effabilis sapientiae. Sextam omnimo.¬
dȩ mutationis. in aet̾nã uitam. & usq
ad totam obliuionẽ uitȩ temporalis
transeunte. & ꝑfecta forma. quȩ facta
est ad imaginẽ. & similitudinem d̃.
Septima enĩ. iam quies ȩterna ẽ. et
nullis aetatib distinguenda. beatitu¬
do ꝓpetua. Ut enim finis ueteris homine
morse. sic finis noui hominis. uita eterna.
Iie namq homo peccati ẽ. iste. namq iusti¬
tiȩ Sicut autẽ isti ambo. nullo dubitante
ita sunt. ut unum eorũ. id ẽ ueterem. atqͥ
terrenum. possit in hoc tota uita unu
homo agere. nouum uero. & celestẽ. nemo
in hac uitasnisi cum ueteri. nã & ab ipso
incipiat. necesse ẽ. et usq ad uisibilẽ mortẽ
cum illo. quamuis eo deficiente perdur&:
sic ꝓportione:. uniuersum genius humañ
cuius tanquã uniꝰ hominis uita ẽ ab ada.
usq ad finẽ huius scł. ita sub diuinȩ
ꝓuidentiȩ legib amministratur. ut in

Expanded text:
effabilis sapientiae. Sextam omnimoeffabilis sapientiae. Sextam omnimodae mutationis in aeternam vitam, et usque ad totam oblivionem vitae temporalis transeuntem in perfectam formam, quae facta est ad imaginem et similitudinem Dei. Septima enim jam quies aeterna est, et nullis aetatibus distinguenda beatitudo perpetua. Ut enim finis veteris hominis mors est, sic finis novi hominis vita aeterna. Ille namque homo peccati est, iste icut autem isti ambo nullo dubitante ita sunt, ut unum eorum, id est veterem atque terrenum, possit in hac tota vita unus homo agere, novum vero et coelestem nemo in hac vita possit nisi cum vetere; nam et ab ipso incipiat necesse est, et usque ad visibilem mortem cum illo, quamvis eo deficiente, se proficiente, perduret: sic proportione universum genus humanum, cujus tanquam unius hominis vita est ab Adam usque ad finem hujus saeculi, ita sub divinae providentiae legibus administratur, ut in
Abbreviated transcription (Latin):
les aetates suas. Primã in uberib utilis his¬
toriȩ. q̃ nutrit exemplis. Scdam iam ob¬
liuiscentẽ humana. et ad diuina tenden¬
tem. In qua. non auctoriatis humanȩ.
continetur sinu. sed ad summam. et in.¬
cominutabilem lucem. passib rõnis. uini¬
titur. Tertiam iam fidentiorem. et car¬
nalem appetitũ. rõnis robore. maritantemr
gaudentẽq intrinsecꝰ. inquadani dulcecdi¬
ne coniugali. cum anima menti copulat᷑.
et uelamento pudoris. obnubitur. ut ia
recte uiuere non cogatur. s etiã si om̃s
concedant peccare non libeat. Quartam
iam ad ipsum multo firmus. ordinatiꝰ¬
q facientẽ. & emicantt̃ iniuirum ꝑfectũ
atq aptã. & idoneã. om̃ib & ꝑsecutiõib
& mundi huius tempestatib. ac fluctib
sustinendis. atq frangendis. Quintã
paccatã. atq oĩ exparte. tranquillam.
uiuentim in opib. & habundantia.
in comiutabilis regni. summȩ. atq in¬

Expanded text:
les aetates suas. Primam in uberibus utilis hisles aetates suas. Primam in uberibus utilis historiae, quae nutrit exemplis. Secundam jam obliviscentem humana, et ad divina tendentem, in qua non auctoritatis humanae sinu continetur, sed ad summam et incommutabilem legem passibus rationis innititur. Tertiam jam fidentiorem, et carnalem appetitum rationis robore maritantem, gaudentemque intrinsecus in quadam dulcedine conjugali, cum anima menti copulatur, et velamento pudoris obnubitur, ut jam recte vivere non cogatur, sed etiamsi omnes concedant, peccare non libeat. Quartam jam idipsum multo firmius ordinatiusque facientem et emicantem in virum perfectum, atque aptam et idoneam omnibus et persecutionibus, et mundi hujus tempestatibus ac fluctibus sustinendis atque frangendis. Quintam pacatam atque ex omni parte tranquillam, viventem in opibus et abundantia incommutabilis regni summae atque in
Abbreviated transcription (Latin):
quam uulgus uocat felicitatẽ. In bene con¬
stituta terrena quitate. siue sub regibꝰ.
siue sub principib siue sub legib siue sub
his omnib. Alit̾ enim. bene constitu
popłs ñ potest. etiã qui terrena sectatur:
Habet quippe & ipse. mrꝰdum quendam
pulchritudinuis suȩ. Func autẽ homnnie
quem ueterem. et exteriorẽ. et terrenum
descripsimus. siue in suo genere modera¬
tum. siue etiam seruilis iusticie modum.
excedentem : nonnulli totũ agunt. ab
istnis uitȩ ortu. usq ad occasum. Non¬
milli autẽ. uitam istã. necessario ab illo
incipiunt: sed renascuntur interius :
et ceteras eius partes. suo robore spiri¬
tuali. et incrementis sapientiȩ. corrum¬
punt. et necant: et incȩlestes xleges
donec pꝰ uisibilẽ mortẽ. totũ instauret᷑ ur.
adstringunt. Iste drꝰ nouus homo. et inte¬
rior. et cȩlestis. habens et ipse. proportione ñ
annis sed prouecꝰtib distinctas quasdã spũa¬

Expanded text:
quam vulgus vocat felicitatem, in bene conquam vulgus vocat felicitatem, in bene constituta terrena civitate, sive sub regibus, sive sub principibus, sive sub legibus, sive sub his omnibus: aliter enim bene constitui populus non potest, etiam qui terrena sectatur; habet quippe et ipse modum quemdam pulchritudinis suae. 49. Hunc autem hominem, quem veterem et exteriorem et terrenum descripsimus, sive in suo genere moderatum, sive etiam servilis justitiae modum excedentem, nonnulli agunt totum ab istius vitae ortu usque ad occasum. Nonnulli autem istam vitam necessario ab illo incipiunt, sed renascuntur interius, et caeteras ejus partes suo robore spirituali et incrementis sapientiae corrumpunt et necant, et in coelestes leges, donec post visibilem mortem totum instauretur, adstringunt. Iste dicitur novus homo, et interior, et coelestis, habens et ipse proportione, non annis, sed provectibus distinctas quasdam spiritua
Abbreviated transcription (Latin):
trimentis corporalib agitur. penitus ob.¬
liuiscendo crementi. Nam pueritia
sequitur. unde incipimus aliquis me¬
minisse. Hinc succedit adolescentia
cui iam propagationẽ prolis. natura
ꝑmittit. & patrem facit. Porro ado.¬
lesceritiam. iuuentus excipit. iam
exercenda mimerib publicis. et do-¬
manda sublegib: In qua uehemen¬
tior ꝓhubitio peccatoꝵ. et pęna peccan¬
tiũ seruiliter choercẽs carnalib aninus.
atrociores impetus libidinis gignit : &
omnia cominissa congeminat. Non eni
simplex peccatũ ẽ: non solũ malum. sed
etiam uetitum amittere. Post labores au¬
tem uiuentutis. seniori pax non nulla
conceditur. Inde usq ad mortẽ. deterior
etas. atq decolor. & morbis subiectior
debilisq ꝑducit. Hȩc ẽ uita hominis uiue¬
tis ex corpore : et cupiditatib rerum corpo¬
ralium colligati. Hic dr̃ uetus homo. &
exterior. & terrenus. et iã si obtineat eam

Expanded text:
trimentis corporalibus agitur, penitus obtrimentis corporalibus agitur, penitus obliviscenda crescenti. Eam pueritia sequitur, unde incipimus aliquid meminisse. Huic succedit adolescentia, cui jam propagationem prolis natura permittit, et patrem facit. Porro adolescentiam juventus excipit, jam exercenda muneribus publicis, et domanda sub legibus; in qua vehementior prohibitio peccatorum, et poena peccantium serviliter coercens, carnalibus animis atrociores impetus libidinis gignit, et omnia commissa congeminat. Non enim simplex peccatum est, non solum malum, sed etiam vetitum admittere. Post labores autem juventutis, seniori pax nonnulla conceditur. Inde usque ad mortem deterior aetas ac decolor, et morbis subjectior debilisque perducit. Haec est vita hominis viventis ex corpore, et cupiditatibus rerum temporalium colligati. Hic dicitur vetus homo, et exterior, et terrenus, etiamsi obtineat eam
Abbreviated transcription (Latin):
funclata sit. nec miracula illa in nr̃a
tempora durare ꝑmissa sunt. ne ani.¬
mus semꝑ insibilia quereret. & eoꝵ¬
U
consuetudine frigesceret genus humanum.
quoꝵ nouitate flagrauit. Nec iã nobis dy
ea p̃dicent quȩ pauci assequuntur. se tri
sequendos popłis ꝑsuadẽ potuerunt. Nc̃
enim agitur. quib credendũ sit. ante ꝗͣ
quisq sit idoneꝰ meundȩ rõm de dnunis.
et inusibilib reb. Nã ipsi rõni purga¬
tioris anime. q̃ ad ꝑspicuã ueritatem
ꝑuenit nullo modo auctoritas huma¬
na p̃ponitur: sed̃ ad hanc. nulla suꝑbia
ꝑducit. Quȩ si non eẽt: non eent he¬
retici. neq scismatici. nec carne aircum¬
cisi. nec creature. simulacroꝵq cultores.
Ti autẽ si non eent ante ꝑfectionẽ popłi
quȩ promittitur. multo pigriꝰ ueritas
qui peccato mortalitatẽ meruerunt. lic
traditur. Primo: uniꝰ hominis cuius¬
libet nascentis. natura. & eruditio cogi¬
tatur. Prima huius infantia. innu¬

Expanded text:
fundata sit, nefundata sit, netempora durare permissa sunt, ne anima semper uisibilia quaereret et eorum consuetudine frigesceret genus humanum, quorum nouitate flagrauit, uerum est ea praedicarent quae pauci assequuntur, se tamen sequendos populis persuadere potuerunt. Nunc enim agitur quibus credendum sit, antequam quisque sit idoneus ineundae rationi de divinis et invisibilibus rebus; nam ipsi rationi purgatioris animae, quae ad perspicuam veritatem pervenit, nullo modo auctoritas humana praeponitur: sed ad hanc nulla superbia perducit. Quae si non esset, non essent haeretici, neque schismatici, nec carne circumcisi, nec creaturae simulacrorumque cultores. Hi autem si non essent ante perfectionem populi, quae promittitur, multo pigrius veritas qui peccato mortalitatem meruerunt, sic traditur. Primo unius cujuslibet hominis nascentis natura, et eruditio cogitatur. Prima hujus aetas infantia in nu