comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
qui eum mrilum sui fecit. Duplici eñ r̃one pec
catur ab insipiẽtib primũ: quod elemẽta: idest dei
opera: deo perferũt. deide qued elemẽtoꝵ suoꝵ fi¬
guras hũana spetie comprehensas colũt. Nam solig
limeq simulachra humanum inmocdum formãt. Itẽ ignis
& terrȩ & maxis que illi uulcanũ uestam neptunnũ uocãt᷑.
nec elementis ip̃is in aperto litant. Tanta hoĩes imagi¬
nu cupiditas tenet ut uiliora ducantur que uera
ac itor perstringit oculos: nec ullam religionẽ putãt
uhicunq ista nõ fulser̃t: itaq sub obtentu cleoꝵ aua-¬
ritia & cupiditas colif᷑ credũt eĩm deos amare ꝗꝗd
ip̃i cõcupiscũt. quicꝗd est ꝑꝑ quod furta & homi¬
cidia & latrocia quotidie seuiuĩt. ꝑꝑ qđ bella per
orbem totum popłos urbesq sub uertũt. Cõsecrãt
gͦ diis manubias & rapinas suas quos certe neces¬
Te est imbecilles ẽẽ ac sũme uirtutis exꝑtes. si sub¬

Expanded text:
qui eum in usum sui fecit. Duplici ergo qui eum in usum sui fecit. Duplici ergo catur ab insipientibus: primum, quod elementa, id est Dei opera Deo praeferunt; deinde, quod elementorum ipsorum figuras humana specie comprehensas colunt. Nam solis lunaeque simulacra humanum in modum formant; item ignis, et terrae, et maris, quae illi Vulcanum, Vestam, Neptunum vocant; nec elementis ipsis in aperto litant. Tanta homines imaginum cupiditas tenet, ut jam viliora ducantur illa quaeac nitor praestringit oculos: nec ullam religionem putant ubicumque illa non fulserint. Itaque sub obtentu deorum avaritia et cupiditas colitur. Credunt eipsi concupiscunt, quidquid est propter quod furta et homicidia latrocinia quotidie serviunt, prtotum orbem populos urbesque subvertunt. Consecrant ergo diis manubias et rapinas suas, quos certe necesse est imbecilles esse, ac summae virtutis expertes, si sub
Abbreviated transcription (Latin):
& ab surdum: quod cũ celestes ignes: cet̾aq dementa
astra dei sũt. mũdus gͦ nõ deus: domicilium deoꝵ
no sũt: sed dei m̃ebra: que  itiq solidi menbra acti¬
pere nõ possũt. Nec eim recte quis dixetit mẽbra
hõis unius multos hõĩes esse: s tã nõ est simłis com¬
patio dĩalis & mũdi. Inimal eĩm quĩa sensu predetũ
est & m̃ebra eius hñt sensu: nec eñ acoͣpore diuulsa
brutescũt. Cuius igͣ zei similitudine gerit mũdus: ni¬
miru ip̃i docent. cum factum esse nõ liftitent᷑. ut cẽt
tostructus ut domue: nec elemẽta que sũt partes cuis
quia neq domus ħere domanũ sui põt. neq illa de ꝗbus
domus constat. Non tm̃ igͥ uetitate: s etia uerbis suis
re uincuntur: sĩc eĩm domus inusum ħitandi facta ꝑ
se nihil sentit. cdñoq subiecta est qui eam fecit aut in¬¬
colit. ita mũdus ꝑse nihil sentiẽs factoti deo subiacet

Expanded text:
et absurdum, quod cum coelestes ignes caeteraque mundi elementa et absurdum, quod cum coelestes ignes caeteraque mundi elementa astra dii sunt, mundus ergo non Deus, sed domicilium deorum dii sunt, sed dei membra, quae utique sola dei nomen accipere non possunt.. nec enim recte quis dixerit membra. hominis unius multos homines esse. sed tamen non est similis comparatio animalis et mundi. animal enim quia sensu praeditum est, etiam membra eius habent sensum nec nisi a corpore diuulsa brutescunt. cuius igitur rei similitudinem gerit mundus? nimirum ipsi docent, cum factum esse non diffitentur, ut esset construquia neque domus habere dominium sui potest neque illa de quibus domus constat. non tantum igitur ucritate, sed etiam uerbis suis reuincuntur. sicut enim domus in usum habitandi facta per se nihil sentit dominoque subiecta est, qui eam fecit aut incolit, ita mundus per se nihil sentiens factori deo subiacet,
Abbreviated transcription (Latin):
passiomibusq subiectus: Et ecõtratio: Si deus emun¬
dus & pateesꝰ eius utiq immõtales sũt gͦ R lxmo
deuꝵ est quia pars ẽ : ut dicitis mũdi: Sigͦ horẽs
& iumẽta & pecudes: & cetera gña bestiaꝵ  auue
sũt. At hoc tolerabile est: ñã & hec colũt egiptii.
sed res peruenit eo: ut rane & cdlices & fot̾mice
dũ uideant c̃ẽ: quia & ip̃is mest sensue exparte
mũdi sũt: Ita semꝑ argumeta ex fallo petita.: in¬
eptos & assurdos exitus hñt. quid quod idẽ ip̃i diũt
deoꝵ & hõĩum cã mũdum ẽẽ factum: cõsiructum: qĩ cõmu¬
nem domuem: gͦ mũdus nec deus est nec aĩans sic cõseru¬
ctus est: Animans em̃i nõ ꝯsituit᷑: sed nalat᷑ & si ẽ
edificatus. sic utiq tanqͣ domus tanꝙ̃ nauis: est gͦ aliꝗs
artifex mũdi deus: & seorsum eut mundui: qui factus
est. scorsum ille qui fecit. Iam illud ꝙ̃ teprgnane

Expanded text:
passionibusque subiectus. et e contrario si deus est munpassionibusque subiectus. et e contrario si deus est mundus et partes eius utique inmortales sunt, ergo et homo deus est, quia pars est ut dicitis mundi. si homo, ergo et iumenta et pecudes et cetera genera bestiarum et auium sunt. At hoc tolerabile est: nam et haec colunt Aegyptii. Sed res eo pervenit, ut et ranae, et culices, et formicae dii esse videantur, quia et ipsis inest sensus, et partes muidem ipsi aiunt deorum et hominum causa mundum esse constructum quasi communem domum? ergo mundus nec deus est nec animans, si constructus est: animans enim non construitur, sed nascitur, et si est aedificatus, sic utique tamquam domus, tamquam nauis. est ergo aliquis artifex mundi deus et seorsum erit mundus qui factus est
Abbreviated transcription (Latin):
sine sensu esse nõ posse: cuius pars hẽat sensum:
igit᷑ quia homo sensibilis elt. etiam mũdo cuiꝰ pars hõ
est. meste sensum. Propositiões quide uere sunt.
& sensibile ẽẽ quod sensu preditu gignat. & habet̃
sensum cuius pars sensu aucta est. Sed assumptio¬
nes false quib argumẽta cõclũt. quia neq mũdus
idem deus fecit : qui & mũdum & nõ est mũdi
paty homo sic cõporis mẽbrum põt ent̃ rnũdus essȩ
sme hõie sic̃ urbs & domus atqui ut domus unus
hõis habutadum est & uibs unius popłi. sic & mũdis
domicilium totius gm̃s humami. & aliud est qđ raco¬
litur: aliua quod incolit:. Ced illi dum student id qđ
falso susceperãt ꝙp̃firmare: & sinsibilem ẽẽ mũdum
Iam si mũdi pars est hõ. & sinsibilie est mũdus quia
homo sencit. gͦ quia mo̾talis est hõ mo̾talis sit & mnũ¬
dus nccesse est: nec tãtu motalie: sed & om̃ib mobis

Expanded text:
Sine sensu esse non posse, cujus pars habeat sensum; Sine sensu esse non posse, cujus pars habeat sensum; igitur quia homo sensibilis est, etiam mundo, cujus pars homo est, inesse sensum. Propositiones quidem verae sunt, et sensibile esse, quod sensu praeditum gignat, et habere sensum, cujus pars sensu aucta sit: sed assumptiones falsae, quibus argumenta concludunt, quia neque mundus idem Deus fecit, qui et mundum: et non est mundi pars homo, sicut corporis membrum; potest enim mundus esse sine homine, sicut urbs, et domus. Atqui ut domus unius hominis habitaculum est, et urbs unius populi; sic et mundus domicilium totius generis humani. Et aliud est, quod incolitur, aliud quod incolit. Sed illi, dum student id, quod falso susceperant, confirmare, et sensibilem esse mundum, am si mundi pars est homo et sensibilis est mundus, quia homo sentit, ergo quia mortalis est homo, mortalis sit et mundus necesse est nec tantum mortalis, sed et omnibus morbis
Abbreviated transcription (Latin):
si hi dii nõ sũt. ergo neq celu quide. in quo illa
pi quidem arit mõtes dii etũt si hi nõ sũt. gͦ
nec tellus quidem uniu̾sa ꝗdem deus uideri pot
fem si aqua que ẜuit aĩantib ad usum bibendi
aut lauandi deus nõ ẽ: nec fontes quide ex quib
aqua ꝓfluit: si tontes nõ sũt ñce fluĩa ꝗdem que
de fontib oruint᷑. Ci fluĩa ꝗͦ dii nõ sũt ergo &¬
mare quod ex flũibus cõstat. deus haberi rio põt.
uod si neq celu neq fe̾tam: neq mare. que mũ¬
di partes sũt:dii dẽ possũt. gͦ ne quidem mũdus
totus deus est: que idem ip̃i stoici. & aĩante &
sapiẽte ẽe cõtendũt. & ꝑꝑea deum. In quo tam
nõ abhisdem faei̾t eu̾sum. Sic gͦ argumẽtant᷑
fiei̾ nõ posse: quod sensu careat᷑. quod sensibilia
ex se gn̾ãt. Nundus aũt gnãt hoĩem qui ẽ sen¬
su predicus. Ergo & ip̃m esse sensibilem Item

Expanded text:
si hi dii non sunt; ergo nec coelum quidem, in quo illa si hi dii non sunt; ergo nec coelum quidem, in quo illa pi quidem ac montes dii erunt: sed si hi non sunt, ergo ne tellus quidem universa Deus videri potest. Item si aqua, quae servit animantibus ad usum bibendi aut lavandi, deus non est, nec fontes quidem, ex quibus aqua profluit. Si fontes non sunt, nec flumina quidem, quae de fontibmare quod ex fluminibus constat deus haberi non potest. Quod si neque coelum, neque terra, neque mare quae mundi partes sunt, dii esse possunt; ergo ne mundus quidem totus Deus est, quem iidem ipsi stoïci, et animantem, et sapientem esse contendunt, et propterea Deum: in quo tam non ab iisdem fuerit eversum. Sic enim argumentantur: Fieri non posse, ut sensu careat, quod sensibilia ex se generat. Mundus autem generat hominem, qui est sensu praeditus; ergo et ipsum sensibilem esse. Item:
Abbreviated transcription (Latin):
astroꝵ quia pħi nõ uidebãt. aĩalia eẽ sicdera pũta¬
uerũt. tanꝗ̃ pedib & sponte nõ diuia tone pto¬
cedetẽt. Cur aũt illa ex cogitauei̾t deus quis rõ
itelligit .s. ne solis lumĩe decedente: nimiũ ceca
nox terris atq horrentib tenebris ingrauesceret.
noceretꝗ uiuentib Itaq & celum simł mara ua¬
rietate distinxit & tenbras ip̃as multisꝗ lumi¬
nib minutis temperauit: quãto igit᷑ naso prudẽ¬
tius: ꝙͣ illi qui sapĩe studere sẽ pũtat. qui sentit
a deo luĩa illa. ut hororem tenebraꝵ depellełt insti¬
tuta. Il em̃ librum: quo phenomena breuitꝰ compre¬
hedit. his trib uersibus terminauit. Iot nũo: taliq
deus situlachra figura. Imposuit celo. per que attas
sparsa tenebras. Clara pluinose iussit date luĩa
nocti. Quod si fieri nõ põt. ut ftelle dii sint. gͦ ne
sol quidem ac luna dii ẽẽ possũt: qm̃ luminibus
asicoꝵ nõ tõne diffarũt: sed magnitudine. Quod

Expanded text:
bant, animalia esse sidera putaverunt; tamquam pedibus, et sponte, non divina ratione procederent. Cur autem illa excogitaverit Deus, quis non intelligit? Scilicet ne solis lumine decedente, nimium caeca nox tetris atque horrentibus tenebris ingravesceret, noceretque viventibus. Itaque et coelum simul mira varietate distinxit, et tenebras ipsas multis minutisque luminibus temperavit. Quanto igitur Naso prudentius, quam illi, qui sapientiae studere se putant, qui sentit a Deo lumina illa, ut honorem tenebrarum depellerent, instituta! Is eum librum, quo Φαινόμενα breviter comprehendit, his tribus versibus terminavit: Tot numero, talique Deus simulacra figura Imposuit coelo, perque atras sparsa tenebras Clara pruinosae jussit dare lumina nocti. Quod si fieri non potest, ut stellae dii sint; ergo nec sol quidem, nec luna dii esse possunt, quoniam luminibus astrorum, non ratione differunt, sed magnitudine. Quod
Abbreviated transcription (Latin):
Item sancte lr̃e cõtinẽt. Deul gͦ ueri pris osticio fu¬
nctus ẽ ip̃e cõpus effaaxit: ip̃e aĩam qua spitamꝰ
infundit. illius eĩm totum quicꝗd sumus. quõ
id effecerit. si nos oporteret scire docuiss&: sic̃
docuit cetera que cognitionẽ nobis & pristini erxo¬
ris & ueri luminis attuleriĩt. Cum gͦ marẽ pͥmu
ad simłitudie suam finxissa tum etia fenimã cõ¬
figurauit. ad ip̃ius hõis effigiem: ut duo interse
ꝑmixti sexus propagatꝰ sobolem posset & om̃e tet¬
ra młntudĩe opplere. In ip̃ius aũt hõis fictione:
ignis & aque̾. cõclusit ꝑfecitq tõne. Ficto eĩ cor

Expanded text:
continent. deus ergo ueri patris officio functus est, ipse corpus effinxit, ipse animam qua spiramus infudit, illius est totum quidquid sumus. quomodo id fecerit si nos oporteret scire, docuisset, sicut docuit cetera quae cognitionem nobis et pristini erroris et ueri luminis adtulerunt. Cum ergo marem primum ad similitudinem suam finxisset, tum etiam feminam configurauit ad ipsius hominis effigiem, ut duo inter se permixti sexus propagare subolem possent et omnem terram multitudine opere. m ipsius autem hominis fictione iignis et aquae, conclusit perfecitque rationem. ficto euim cor
Abbreviated transcription (Latin):
ut ex eaꝵ uariis truc tib alexent᷑ expersq omĩum
laboꝵ deo pr̃i sũma deuotione seruiret. Tun
dedit ei certa mãdata: que si obseruass& immor¬
talis maneret: si transcendiss& moͣte afficeretur.
Id aũt preceptũ fuit: ut ex arbore una que fuit in
medio paradisi nõ gustaret: in qua posuerat intel¬
ligẽtiam boni & mali . Tum criminator ille inui-¬
dens operib dei: om̃s fallacias & cupiditates suas
ad decipiendum hoĩem intendit: ut ei adimeret
immortalitatẽ. Et primo mulierem dolo illesit.
ut uetitũ cibum sumeret. & pet eã ip̃i quoq hoĩ
persuasit: ut transcenderet dei legem. Percepta igͥ
scĩa boni & mali. puder̃ eũ nuditatis sue cepit. ab.¬
sconditq se a facie dei: qđ antea nõ solebat. tum
cdeus sententia inpeccatores data: eiecit hoĩem de
paradiso: ut uictum sibi labore cõquireret. ip̃mq para¬
disum igni circũuallauit: ne homo posset acceder̃. doñ

Expanded text:
ut ex earum uariis fructibus aleretur expersque omnium ut ex earum uariis fructibus aleretur expersque omnium laborum deo patri summa deuotione seruiret. tum dedit ei certa mandata, quae si obseruasset, inmortalis maneret, si transcendisset, morte adficeretur. id autem praeceptum fuit, ut ex arbore una quae fuerat in medio Paradiso non gustaret, in qua posuerat intellegentiam boni ac mali. tum criminator ille inuidens operibus dei omnes fallacias et calliditates suas ad deiciendum hominem intendit, ut ei adimeret inmortalitatem. et primo mulierem dolo inlexit ut uetitum cibum sumeret, et per ea.m ipsi quoque homini persuasit ut transcenderet dei legem. percepta igitur scientia boni et mali pudere eum nuditatis suae coepit absconditque se a facie dei, quod antea non solebat. tum deus sententia in peccatores data eiecit hominem de Paradiso, ut uictum sibi labore conquireret, ipsumque Paradisum igni circumuallauit, ne homo posset accedere, donec
Abbreviated transcription (Latin):
quasi uasculum quo tanꝗͣ domitilio tp̃ali spũs
hic cẽstis utat᷑. Uiciusq officia sũt: ut hoc qđ est
ex celo & deo: imperet: illud uoͣ qđ ex terra & dia¬
bolo seruiat. Quod quidem nõ fugit hoĩe nequã
salustiũ. qui ait. Sed nr̃a om̃is iu̾s in aĩo Rx
corpor si ita ẽ. animi imperio. corporis serui¬
tio magis utimur. Necte si ita uixiss& ut locu¬
tus ẽ: Teruiuit eĩ fidelissimis uoluptatib: suãq
ip̃e sentẽtiã uite prauitate dissoluit.Quod si
aĩa ignis est. ut õndimus: incelum debet eniti.
sit̃ ignis ne extinguat᷑. hoc est ad immoͬtalitatem
que incelo ẽ. nã & sicut arder̃ ac uiuere nõ pot
ignis: nisi in aliqua pingui mat̾ia teneat᷑: in qua
heat alimẽtum: sic aĩe mat̾ia ex cibiis eit : sola
iustitia qua tenet᷑ ad ruitam. Post hec deus homi-¬
in partib orientis. om̃i gñe ligni arboꝵꝗ cõseriit.

Expanded text:
quasi uasculum, quo tamquam domicilio temporali spiritus quasi uasculum, quo tamquam domicilio temporali spiritus hic caelestis utatur. utriusque officia sunt, ut hoc quod est ex caelo et deo, imperet, illut uero quod ex terra et diabolo, seruiat. quod quidem non fugit hominem nequam Sallustium, qui ait: sed nostra omnis uis in a.nimo et corpore sita, est: animi imperio, corporis seruitio magis utimur. recte, si ita uixisset ut locutus est. seruiuit enim foedissimis uoluptatibus suamque ipse sententiam uitae prauitate dissoluit. quodsi anima ignis est ut ostendimus, in caelum debet eniti sicut ignis, ne exstinguatur, hoc est ad inmortalitatem, quae in caelo est: et sicut ardere ac uiuere non potest ignis, nisi aliqua pingui materia teneatur in qua habeat alimentum, sic animae materia et cibus est sola iustitia, qua tenetur ad uitam. post haec deus homiin partibus orientis omni genere ligni arborumque conseuit,
Abbreviated transcription (Latin):
cepit: ut si aĩa superauerit que orgtur ex deo sit im¬
mortalis & imperpetua luce uerset᷑. si aũt coͬpuis ui¬
cerit aĩam dictioniq sue subiecerit. sit intenebris
sempiterms. & in morte cuius nõ ea iis ẽ: ut in¬
iustas aĩas extinguat. sed ut puniat ⁊neternu.
Mors ẽ nature dĩantiũ dissolutio: ul ita. Mors est
uite animeq seductio Secũdam nõ sic: MMors
ẽ eterni doloͬris perpessio. uł ita. Mors est cĩaꝵ
promeritis ad eterna supplicia dãnatio. Flec mu¬
tas pecudes nõ attingit. quaꝵ aĩe nõ exleo cõstan¬
tes: sed ex comuni aere morte soluũt᷑. In hac igit᷑
sotietate celi atq teͬre. quoꝵ esfigies ex pressa est in
hoĩe. superiorem partem tenent ea que sũt dei:
aĩa .s. que dominiu coͬporis ht̃. In feriorẽ aũt ea
que sũt diaboli: Cõpus quod quia teͬrenu ẽ. aĩe
debet ẽẽ subiectum. sic̃ terra celo. est eĩ terra¬

Expanded text:
cepit, ut si anima superauerit quae oritur ex deo, sit incepit, ut si anima superauerit quae oritur ex deo, sit inmortalis et in perpetua luce uersetur, si autem corpus uicerit animam dicionique subiecerit, sit in tenebris sempiternis et in morte. cuius non ea uis est ut iniustas animas extinguat omnino, sed ut puniat in aeternummors est naturae animantium dissolutio, uel ita: mors est corporis animaeque seductio; secundam uero sic: mors est aeterni doloris perpessio, uel ita: mors est animarum pro meritis ad aeterna supplicia damnatio. haec mutas pecudes non adtingit, quarum animae non ex deo constantes, sed ex communi aere morte soluuntur. in hac igitur societate caeli atque terrae, quorum effigies expressa est in homine, superiorem partem tenent ea quae sunt dei, anima scilicet quae dominium corporis habet, inferiorem autem ea quae sunt diaboli, corpus utique, quod quia terrenum est, animae debet esse subiectum sicut terra caelo. est enim
Abbreviated transcription (Latin):
simłitudinem gnͣet. constat cĩ ex aĩa & cõpore.
.i. quasi excelo & tera. quandoquidem dĩa qua uii¬
uimus uelut ecelo otit᷑ adeo cõpus ẽ teͬra: cuiꝰ
ilimo diximus c̃ẽ formatũ. ẜ mpedocles quem
nescial utcum ne int̾ poetas an int̾ pħos numetes.
quia de reꝵ natura uersib scripsit: ut apud
romanos lucretius & uarro quãtuoͬ elemẽta cori-
trismogistu secutus: qui nr̃a cõpora ixhis quatuo
elemẽtus cõsrituta c̃ẽ dix̃ adeo habere nãq mie
dem falsa nõ sũt nã t̾re rõ in cãne ẽ humoris
insanguine. aeris in spu. ĩgnis in calore uitali
sed neq sanguis acõpore secerni põt sic̃ humor at̾ra
neq calor uitalis a spñ¬
a sp̃u sic̃ ignis ab aere. Adeo reꝵ omĩu duo iola
repperiunt᷑ elementa: quoꝵ om̃is rõ & nr̃i cõpo¬
ris fictone cõclusa ẽ. Ex reb gͦ diuersis at repu
gnantib homo factus ͤ sic̃ ip̃e mũdus ex luce ac tenebris.
& uita & morte que duo int̾ se pugnare in hõie pre¬

Expanded text:
ilitudinem gereret. constat enim ex anima et corpore id est quasi ex caelo et terra, quandoquidem anima qua uiuimus uelut e caelo oritur a deo, corpus e terra, cuius e limo diximus esse formatum. Empedocles, quem nescias utrumne inter poetas an inter philosophos numeres, quia de rerum natura uersibus scRomanos Lucretius et Varro, quatuor elementa constiTrismegistum secutus, qui nostra corpora ex his quatuor elementis constituta esse dixit a Deo: habere namque in se dem falsa non sunt. Nam terrae ratio in carne est; humoris, in sanguine; aeris, in spiritu; ignis, in calore vitali. Sed neque sanguis a corpore secerni potest, sicut humor a terra; neque calor vitalis a spiritu, sicut ignis ab aere: adeo rerum omnium duo sola reperiuntur elementa, quorum omnis ratio in nostri corporis fictione conclusa est. Ex rgnantibus homo factus est sicut ipse mundus ex luce ac tenebris, ex uita et morte: quae duo inter se pugnare in homine prae
Abbreviated transcription (Latin):
illaq intemplis adorant᷑. quod pleꝵq coram cultorib
suis facũt: nõ utiq in obprobxium religionis. sed ho¬
noris sui quia nec deo per quẽ adiurant᷑: nec iustis
quoꝵ uoce torquent᷑ mẽtiri possũt. Itaq maximis ulu-
latib editis. uerberari se & ardete: & iam iamq
exire proclamãt. tantũ hẽ dei cognitio ac iustitia
potestatis. Cui ergo nocere possũt. nisi his quos h̃t
uerĩt deũ nõ tm̃ ab incutsib demonũ tutos ẽẽ: ueꝵ
etiã ne fato quidẽ teneri Una. inquit Ci

Expanded text:
illa, quae in templis adorantur, et quod plerumque coram cultoribus illa, quae in templis adorantur, et quod plerumque coram cultoribus suis faciunt; non utique in opprobrium religionis et honoris sui, quia nec Deo per quem adjurantur, nec justis, quorum voce torquentur, mentiri possunt. Itaque maximis, saepe ululatibus editis, verberari se et ardere, et jam jamque exire proclamant: tantum habet Dei cognitio ac justitia potestatis! Cui ergo nocere possunt, nisi iis, quos habverint Deum, non tantum ab incursibus daemonum tutos esse, verum etiam ne fato quidem teneri. Μία inquit,
Abbreviated transcription (Latin):
ip̃i faciũt. & itrigãt. Qui qm̃ spiaꝰ sũt tenues &
in cõpeehẽ sibiles insmuãt se coͬpotib houim &
occulte iniscerib operti: ualetudinẽ uitiãt. moꝵ¬
bos citant somnis. uos terret. mẽtes furoribus
quatult᷑: ut hoĩes his malis cogant ad deoꝵ dicilia
decurres: Quaꝵ oĩum fallatiaꝵ rõ expartib ueri¬
tatis obscura est prodesse eni putat᷑ eos cũ nocere
delinũt. qui nihil possũt aliud nisi nocere. Dicat
fortasse aliquis colendos ergo ẽẽ ne noceat: si quidem
possũt nocere. hoc etiã illi quidem sed his aquib ti¬
ment᷑. quos manus dei põt & excelsa. nõ protegit.¬
qui profani sũt a sacramẽto ueritatis. Iustos aũt
id est cultores dei metuut. cuius noĩe ad uirati de
corporibus abscedũt. quoꝵ uerbis tanꝙ̃ fragris uerberati.
nõ modo demonas ẽẽ cõfitent᷑. sed ẽtiã noĩa sua edũt.

Expanded text:
ipsi faciunt et mroga.ut. qui quomam spiritus sunt tenues et ipsi faciunt et mroga.ut. qui quomam spiritus sunt tenues et inconprehensibiies, insinuant se corporibus hominum et occulte in uisceribus operati ualetudinem uitiant, morbos citant, somniis animos terrent, mentes furoribus quatiunt, ut homines his malis cogant ad eorum auxilia decurrere. Quarum omnium fallaciarum ratio expertibus ueritatis obscura est. prodesse enim putant eos, cum nocere desinunt, qui nihil possunt aliut quam nocere. dicat fortasse aliquis colendos ergo esse, ne noceant, siquidem possint nocere. nocent illi quidem, sed iis a quibus timentur, quos manus dei poqui profani sunt a sacramento veritatis. Justos autem, id est cultores Dei, metuunt, cujus nomine adjurati de corporibus excedunt: quorum verbis, tanquam flagris verberati, non modo daemonas se esse confitentur, sed etiam nomina sua edunt,
Abbreviated transcription (Latin):
tum est qm̃i custodes cos humano gni deus imsat:
sed ip̃i cũ sint perditores hoĩum: custodes tam̃ se
lunposito exprimere conatui eit. & locrates ętĩa cixca
se assiduum demona loquebat᷑ qui puero sibi adihe¬
sisse. cuius nutu & arbitrio sua uita regeret᷑. Ma-¬
gorũ quo ars ois & potentia hoꝵ aspirationib cõstat.
aquib inuocati uisus hõium prestigus obcecantibu
fallũt: ut nõ uideãt ea que sũt & uiderͣ le putent
ea que nõ sũt.hi ut dico sp̃us contaminati ac per¬
diti. per om̃em terram uagant᷑. & in solatiũ perditi-¬
onis sue: perdendis hoĩbus opetant᷑. itaq oĩa insidus.
staudibus. erroxib cõplent Adherẽt̃ enis singulis
hõibus . & hom̃es hostiatim domos occupãt: ac sibi ge¬
nioꝵ nom assumũt. Sic eni latino ẜinone demo¬
nas nũcupant᷑. hos insuis penetralib cõsecrãt᷑: his
cotidie profundũt: & icientes demonas uenerantur.
qiͣ texresites deos: & quasi depulsores maloꝵ. que

Expanded text:
tum est, quoniam custodes eos humano generi deus miserat; si, cum sint perditores hominum, custodes tamen seSymposio exprimere conatus est et Socrates esse circa se adsiduum daemona loquebatur, qui puero sibi adhaesisset, cuius nutu et arbitrio sua uita regeretur. ma.gorum quoque ars omnis ac potentia horum adspirationibus constat, a quibus inuoca-ti uisus hominum praestigiis obcaecantibus fallunt, ut non uideant ea quae sunt et uidere se putent illa quae non sunt. hi ut dico spiritus contaminati ac perditi per omnem terram uagantur et in solacium perditionis suae perdendis hominibus operantur. itaque omnia insidiis fra.udibus dolis erroribus conplent: adhaerent enim singulis hominibus et omnes ostiatim domos occupant ac sibi geniorum nomen adsumunt; sic enim latino sermone daemonas interpretantur. hos in suis penetralibus consecrant, his cotidie uina. profundunt, et scientes daemonas uenerantur quasi terrestres deos et quasi depulsores malorum quae
Abbreviated transcription (Latin):
dixit sed argute cõsultorẽ fefellit sacramẽtum
ueritatis penitꝰ nesciẽtem. Uidet᷑ enĩ negasso illũ
deũ: sed cũ fatet᷑ secundũ canem fuisse moͣtalem
quod cata. nos predicamus cõsequẽs t̃ ut secũdum
spũm deus fuerit. quod nos affirmamꝰ. Quid
eni fuerit necesse carnis facere mẽtionẽ. cũ satii
eet dicere fuisse moͣtilem. Sed ueritate pressus
negare nõ potuit. quẽ ad mõ ues se haberet: sic̃ illđ
qđ ait sapientẽ fpusie. Quid ad hoc apollo respon¬
des: Si sapiens ergo doctrina eius sapia ẽ. nec
ulla alia: & iapientes qui secunt᷑: nec ulli alii. Cur
igit᷑ uulgo prostultis & uanis & ineptis habemur:
qui sectamur magistrũ & iam ip̃oꝵ deoꝵ cõfessio.¬
fecisse: quo maxime diuinitatis fidem meriit.
assentiri nõb̾iam uidet᷑. cum dicit᷑ quib nos glo-

Expanded text:
dixit: sed argute consultorem fefellit, sacramentum veritatis penitus nescientem. Videtur enim negasse illum Deum. Sed cum fatetur secundum carnem fuisse mortalem, quod etiam nos praedicamus, consequens est, ut secundum spiritum Deus fuerit, quod nos affirmamus. Quid enim fuerat necesse carnis facere mentionem, cum satis esset dicere fuisse mortalem? Sed veritate pressus, negare non potuit quemadmodum res se haberet; sicut illud, quod ait, fuisse sapientem. Quid ad hoc, Apollo, respondes? Si sapiens est; ergo doctrina ejus sapientia est, nec ulla alia, et sapientes, qui sequuntur, nec ulli alii. Cur igitur vulgo pro stultis, et vanis, et ineptis habemur, qui sectamur magistrum, etiam ipsorum deorum confessiofecisse, quo maxime divinitatis fidem meruit, assentiri nobis jam videtur, cum dicit eadem, quibus nos glo
Abbreviated transcription (Latin):
te ac diligentex cõsulat᷑. amisla he extincta
exit. Sed tam̃ quia singuli quoq cetus hereti¬
coꝵ se potissimũ xp̃ianos & suam iẽ catholitã
icclesia putãt. sciendũ c̃. illã et uerã: in qua
t̃ cõfessio & penutẽtia. que peccata &x uulne¬
ra quibus subiecta ẽ inbecillitas carnis salu¬
briter curat. ł lec interim paucis ad monẽdi
gr̃a retuli. ne quis errot̃ẽ fugere cupiẽs ma¬
iore implicet᷑ exrore: dum p̾enetrale ueritatis
ignorat. Postea plenius & uerius cõtra om̃i
mẽdatioꝵ sectas ꝓprio seperatoq opere pu¬
gnabimus. Ecquit᷑ ut qm̃ satis dereligiones
uera. & uera sapientia loquuti sumus. in pro¬
ximo libro de iustitia disseramus.

Expanded text:
te ac diligenter consulatur, amissa et extincta te ac diligenter consulatur, amissa et extincta erit. Sed tamen quia singuli quique coetus haereticorum se potissEcclesiam putant, sciendum est illam esse veram, in qua est confessio et poenitentia, quae peccata et vulnera, quibus subjecta est imbecillitas carnis, salubriter curat. Haec interim paucis admonendi gratia retuli, ne quis errorem fugere cupiens, majori implicetur errore, dum penetrale veritatis ignorat. Postea plenius et uberius contra omnes mendaciorum sectas proprio separatoque opere pugnabimus. Sequitur, ut, quoniam satis de religione vera et sapientia locuti sumus, in proximo libro de justitia disseramus.
Abbreviated transcription (Latin):
noua sibi doctrinã sine ulla radice ac stabilitate
componerẽt. Nõ nulli aũt falioꝵ propħaꝵ illecti
p̃dixerat. exciderũt a doctrina dei R traditionẽ
uexã reliquerũt. Sed illi om̃es demonicis frau-¬
dib irretiti quas prospicẽr & cauer̃ debuerant.
diuinũ nom̃ & cultum pex imprudentiã perdi¬
derũt. Cum enĩ phr̃iges aut nouatiani aut ua¬
lentiniani: aut marcionite. aut anthropiani.
aut arriani: seu quilibet alii noĩant᷑. xp̃iani ẽẽ
desiuerũt. qui xp̃i nõit amisło: humana & ex-¬
terna uocabula induerũt. Sola igit᷑ Catholica¬
ẽ eccl̃ia: que uerũ cultum retinet᷑. Hic ẽ fons
ueritatis. hoc domiciliũ fidei: hoc templum dei:
quo siquis uł nõ intrauerit. uł a quo siquis
exierit. a spe uite. ac salutis ete̾ne alienus eit.
Ieminẽ sibi oportet pertinati cõcertatione blati¬
diri. Agit᷑ enĩ de uita at salute: cui nisi cau¬

Expanded text:
nouam sibi doctrinam sine ulla. radice ac stabilitate nouam sibi doctrinam sine ulla. radice ac stabilitate conponerent. nonnulli autem falsorum prophetarum dixerat, exciderunt a doctrina Dei, et traditionem veram reliquerunt. Sed illi omnes daemoniacis fraudibus irretiti, quas prospicere et cavere debuerant, divinum nomen et cultum per imprudentiam perdideruat. Cum enim Phryges, aut Novatiani, aut Valentiniani, aut Marcionitae, aut Anthropiani, aut Ariani, seu quilibet alii nominantur, christiani esse desierunt, qui Christi nomine amisso, humana et externa vocabula induerunt. Sola igitur catholica Ecclesia est, quae verum cultum retinet. Hic est fons veritatis, hoc domicilium fidei, hoc templum Dei, quo si quis non intraverit, vel a quo si quis exiverit, a spe vitae ac salutis aeternae alienus est. Neminem sibi oportet pertinaci concertatione blandiri. Agitur enim de vita et salute: cui nisi cau
Abbreviated transcription (Latin):
lubrica. cũ deum nosse se & coler̃ simularẽt.
augendis opibus. & honori studentes. affecta¬
bant maximũ sacerdotiũ: & apotiorib iuicti:
succedere cũ suffractoribus suis malugxũt
ꝙͣ eos ferre. prepositos. quib cõcupierãt ĩp̃i
ante p̃poni. Quidã uo̾ nõ satis celestib lr̃is eruditi.
cũ ueritatis accusatorib respõdex̃ nõ possẽt. obicien¬
tib uł impossibile: uel ĩ cõgrues eẽ. ut deus inuteꝵ
se mulieris includẽtur: nec celestem illã maiestatẽ
ad tantã infirmitatẽ potuisse deduci: ut homĩbus
cõtentui. derisui. cõtumeliȩ: ludibrio eẽt. Postre¬
mo etĩã cruciamẽta perferret. atq execrabili pa¬
tibulo figeret᷑. Que omĩa cũ neq ingenio neꝗ
doctrina defender ac refutare possent: nõ enim
uim rõnẽq penitus peruidebãt: deprauati sunt
ab itinere recto & celestes lr̃as cõruperũt. ut

Expanded text:
lubrica, cum deum nosse se et colere simularent, lubrica, cum deum nosse se et colere simularent, augendis opibus et honori studentes adfectabant maximum sacerdotium. et a potioribus uicti secedere cum suffragatoribus suis maluerunt quam eos ferre praepositos quibus concupierant ipsi ante praeponi. quidam uero non satis caelestibus litteris eruditi cum ueritatis accusatoribus respondere non possent, obicientibus uel inpossibile uel incongruens esse ut deus in uterum se mulieris includeret nec caelestem illam maiestatem ad tantam infirmitatem potuisse deduci, ut hominibus contemtui derisui contumeliae ludibrio esset, postremo etiam cruciamenta perferret atque exsecrabili patibulo figeretur, quae omnia cum neque ingenio neque doctrina defendere ac refutare possent — nec enim uim rationemque penitus peruidebant —, deprauati sunt ab itinere recto et caelestes litteras corruperunt, ut
Abbreviated transcription (Latin):
haurire: nõ ad detritos lacus deferat᷑ qui nõ
hñt uenã. led ubertimũ dei nouerit fontem:
quo perigatus. peremni luce potiat᷑. Ante oĩa¬
scire nos cõuenit. &x ip̃m. & legatos ciui pre¬
dixisse. quod plurime secte & hereses habe¬
rẽt exister. Que cõcordia sancti corporii rum¬
perent: ac monuisse. ut sũma prudentia ca¬
ueremus. ne quãdo in laqueos & fraudes illiꝰ
aduersaris nei. cũ quo noi deus luctari uõ¬
luit incideremus. Tum dedisse certa madata.
que in perpetuum custodire deberemui. quoꝵ
pleriq simemores deserto itinere celesti ui¬
as sibi deuias per amfras tui d precipitia con¬
diderũt. Per quas partẽ ꝓlebis in cautam
& simplicem ad teniebras mortẽq deducexẽt.¬
Quod quatenus acciderit. ex pona. Euerũt ꝗdã
ncoꝵ uel minus stabilita fide: uł minus docti.
uł minus cauti: qui dissidiũ facete̾t unitatis
R eccł̃am dissiparẽt. Sed hi quoꝵ fides fuit

Expanded text:
haurire, non ad detritos lacus deferatur qui non haurire, non ad detritos lacus deferatur qui non habent uenam, sed uberrimum dei nouerit fontem quo inrigatus perescire nos convenit, et ipsum, et legatos ejus praedixisse, quod plurimae sectae et haereses haberent existere, quae concordiam sancti corporis rumperent, ac monuisse, ut summa prudentia caveremus, ne quando in laqueos et fraudes illius adversarii nostri, cum quo nos Deus luctari voluit, incideremus. Tum dedisse certa mandata, quae in perpetuum custodire deberemus: quorum plerique immemores, deserto itinere coelesti, vias sibi devias per anfractus et praecipitia condiderunt; per quas partem plebis incautam et simplicem, ad tenquod quatenus acciderit exponam. fuerunt quidam nostrorum uel minus stabilita fide uel minus docti uel minus cauti, qui discidium facerent unitatis et ecclesiam dissiparent. sed ii quorum fides fuit
Abbreviated transcription (Latin):
poss& dicer preter nos. Sed fas nõ erat plucali
nũo seperationẽ tante necessidunis fieri. Unus
ẽ enĩ liber solus deus. simus. carens origine:
quia ip̃t otigo reꝵ & in eo simul & filius &
om̃ia cõtinent᷑. qua propter cũ mens alterius¬
& uoluntas in altero sit. uł potius una in utͦꝗ
pr̃e a pr̃e descendit. Nõ põt igit᷑ sumus ille
ac singularis deus nisi per filiũ coli: qui solũ
se pr̃em coler̃ putat. Sicut filium nõ colit.
ita ne pr̃em quidẽ colit: qui aũt filiũ susci¬
pit & nom̃ eius gerit. is uõ cũ filio: & sĩł
& pr̃em colit. q̃m legatus & nĩtius & sacer¬
dos sũmi pr̃is ẽ filius. hic templi maximi ia¬
nua ẽ. hic lucis uia. hic dux salutis. hic ho¬
stium uite Sed qm̃ multe hereses extiterũt᷑.¬
& in funtib demonũ poprilus dei scissus ẽ. de¬
terminãda ẽ nob̃ ueritas hreuit. & in suo pͥo
domicilio collocãda: ut siquis aquã uite cupiat

Expanded text:
posset dicere \'praeter nos\': sed fas non erat plurali posset dicere \'praeter nos\': sed fas non erat plurali numero separationem tantae necessitudinis fieri. unus est enim, solus, liber, deus summus, carens origine, quia ipse est origo rerum et in eo simul et filius et omnia continentur. quapropter cum mens et uoluntas ilio, a patre descendit. non potest igitur summus ille ac singularis deus nisi per filium coli. qui solum patrem se colere putat, sicut filium non colit ita ne patrem quidem. qui autem filium suscipit et nomen eius gerit, is uero cum filio simul et patrem colit, quoniam legatus et nuntius et sacerdos summi patris est filius. hic templi maximi ianua est, hic lucis uia, hic dux salutis, hic ostium uitae. Sed quoniam multae haereses extiterunt et instinctibus daemonum populus dei scissus est, determinanda est nobis ueritas breuiter et in suo proprio domicilio conlocanda, ut si quis aquam uitae cupiet
Abbreviated transcription (Latin):
domo & in manu pr̃is. licẽt ei nom̃ dñi pote¬
statẽꝗ cõcedat. ciuili tam̃ iure &x domus ima.
& unus dñs nõiat᷑ sic hicmũdus. una dei do¬
mus est. & filius ac pt̃ unanimes incolũt mũ-¬
dum. Deus unus quia unus ẽ tanꝙͣ duo: & duo
tanꝙͣ unus. neq idinirum cũ filus sit in pr̃e.
quĩa pr̃ diligit᷑ filiũ: & pr̃ in filio: quia uo¬
luntati pr̃is fideliter paret. nec unꝙͣ faciat᷑
aut. fecerit: nisi qd p̃r aut uoluit᷑ aue iussit.
Deniq unũ deũ ẽt tam pr̃em ꝙͣ filiũ. Isaias in
illo exꝰ quod superius ex posuimus ostendit.
eũ deus eternus. Ego pximus & ego nouissimus
& preter me nõ ẽ dcus. Cum duãs personas pro¬
posuiss& dei regis .⁊ cristi. & dei pr̃is. qui cum
post passionẽ ab inferis excitauit: sic ostendille
diximus. O see ꝓpħa qui ait. Et de manu in¬
feroꝵ eruam eum. tam̃ ad utranq personam
referens intulit. & preter me nõ est deus. cum

Expanded text:
domo et in manu patris, licet ei nomen domini potedomo et in manu patris, licet ei nomen domini potestatemque concedat, ciuili tamen iure et domus una et unus dominus nominatur. sic hic mundus una dei domus est et filius ac pater, qui unanimes incolunt mundum, deus unus, quia et unus est tamquam duo et duo tamquam unus. neque id mirum, cum et filius sit in patre, quia pater diligit filium, et pater in filio, quia uoluntati patris fideliter paret, nec umquam faciat aut fecerit nisi quod pater aut uoluit aut iussit. denique unum deum esse tam patrem quam filium Esaias in illo exemplo quod superius posuimus ostendit, eum deus aeternus: ego primus et ego nouissimus et praeter me non est deus. cum duas personas proposuisset, dei regis, id est Christi, et dei patris, qui eum post passionem ab inferis excitauit, sicut ostendisse diximus Osee prophetam qui ait: et de manu inferorum eruam eum, tamen ad utramque personam referens intulit: et praeter me non est deus, cum
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ: nõ diuersũ dicimꝰ. nec utrunq secexni¬
mus. quia nec pr ĩt sine filio põt: nec filius
filio nec filius põt sine pr̃e gnͣari. Cum igit᷑ &
p̃r filiũ fatiat. & filius prem: una utriꝗͣ me¬
ns unus spus. una uox una substantia est
ed ille quasi exuberans foni ẽ. Hic tanꝙͣ deflu¬
ens ex eoriuus: Ille tanꝙͣ sol: hic tanꝗ̃ radius &
esole porrectus: qui qͣm sumo pr̃i & fidelis
& carus est nõ seperat᷑. sic̃ nec riuus a forite.
nec radiui a sole. quia & aqua fontis &x eriuo
tͥ & solis lum̃ in radio: eque net uox ab ore
se iungi. nec uictus aut manus a corpore diuel¬
li potꝰ. Cum igit᷑ aprophetis manus dei id est
uirtus & serm̃o dicatur: utiq nłła discreptio
t̃. quia & lingua sermonis ministra ẽ: & manꝰ
inqua uirtus est indiuidue sũt corporis por¬
tiones. Propriore utiq exemplo libet: Cũ ꝗs.
ht filium quẽ unice diligat. qui tam̃ sit in

Expanded text:
filium, non diuersum dicimus nec utrumque secernifilium, non diuersum dicimus nec utrumque secernimus, quia nec pater a filio potest nec filius ncupari nec filius potest sine patre generari. cum igitur et pater filium faciat et filius patrem, una utrique mens, unus spiritus, una substantia est: sed ille quasi exuberans fons est, hic tamquam defluens ex eo riuus, ille tamquam sol, hic quasi radius ex sole porrectus. qui quoniam summo patri et fidelis et carus est, non separatur, sicut nec riuus a fonte nec radius a sole, quia et aqua fontis in riuo est et solis lumen in radio; aeque nec uox ab ore seiungi nec uirtus aut manus a corpore diuelli potest. cum igitur a prophetis idem manus dei et uirtus et sermo dicatur, utique nulla discretio est, quia et lingua, sermonis ministra, et manus, in qua est uirtus, indiuiduae sunt corporis portiones. propiore uti exemplo libet. cum quis habet filium quem unice diligat, qui tamen sit in
Abbreviated transcription (Latin):
penates. Nã qui nouos sibi ritus assumebãt.
ut dioꝵ uice mortuos honoratẽt. quos ex hoĩb
iacclum receptos putabãt. hos superstitiosos uo¬
cabãt. Cos uoͣ qui priblitos & antiquos dios
colerẽt. religiosos nõĩabãt. Uinde Pregilius
Uana superstitio ueteꝵq ignara deoꝵ. Sed cũ
ueteres quoq deos inueniamꝰꝰ. codẽ modo cõse¬
cratos t̃e põt obitum. Superstitiosi ergo qui
młtos ac falsos deos colũt. Nos aũt religiesi
qui uno & ueco deo supplicamus. Fortasle
querat aliquis. quõ cũ deũ unũ tolere dica¬
mus. nos tam̃ duos asseueremus deũ prem
& deũ filiũ. que asscueratio plerosꝗ in maxi¬
mũ impegit exxotẽ: quib cũ probabilia ui¬
deant᷑ esse que dicimꝰ: in hoc uno labar nos
arbitrant᷑. quod & alteꝵ & moͬtalẽ deũ fate-¬
amur. De mortalitate iam diximus. nuc de
unitate doceamꝰ. Cũ dicimꝰ deũ pr̃em & deũ

Expanded text:
penates. Nam qui novos sibi ritus assumebant, penates. Nam qui novos sibi ritus assumebant, ut deorum uice mortuos honorarent quos ex hominibus in caelum receptos putabant, hos superstitiosos uocabant, eos uero qui publicos et antiquos deos colerent, religiosos nominabant. unde Vergilius: uana superstitio ueterumque ignara deorum. sed cum ueteres quoque deos inueniamus eodem modo consecratos esse post obitum, superstitiosi ergo qui multos ac falsos deos colunt, nos autem religiosi qui uni et uero deo supplicamus. Fortasse quaerat aliquis quomodo, cum deum nos unum colere dicamus, duos tamen esse adseueremus, deum patrem et deum filium. quae adseueratio plerosque in maximum inpingit errorem. quibus cum probabilia uideantur esse quae dicimus, in hoc uno labare nos arbitrantur, quod et alterum et mortalem deum fateamur. de mortalitate iam diximus: nunc de unitate doceamus. cum dicimus deum patrem et deum
Abbreviated transcription (Latin):
ligiosoꝵ nom̃ amittant. cũ młto utiq diligẽ¬
fus ex assiduitate: ip̃a relegat: ea quib digs
colunt᷑. Quid ergo ẽ nimirũ religio ueri
cultus ẽ superstitio falsi. Et ideo quid colas
interest: nõ quẽ ad modũ colas: aut quid pre¬
cere. Sed quia dioꝵ cultores religiosos se pu-¬
tant. cum sint superstitiosi nec religionem
possũt asuperstitone discernẽe: nec signiti¬
cantiũ nominũ exprimẽt. Diximus nom̃
religiosus a uinculo pietatis r̃e deductum.
quod hõĩem sibi deus religauerit: & pietate
costrinxerit: quia nos serurẽ ti ut dño &
obsequi ut pr̃i neceste ẽ. Melius gͦ id nom̃
luccetius interpetratus ẽ qui ait. Religioriũ
se nodos soluer̃. Superstitiosi aũt uocant᷑: non
qui filios suos superstites optãt: om̃s enĩ op
tamus sed aut hi qui supẽsttẽ memoriã de¬
functoꝵ colut. aut qui parentib suis super¬
stites colebãt imagines coꝵ domi: tanꝙͣ deos

Expanded text:
ligiosorum nomen amittant; cum multo utique diligenligiosorum nomen amittant; cum multo utique diligentius ex assiduitate ipsa relegant ea, quibus dii coluntur? Quid ergo est? Nimirum religio veri cultus est, superstitio falsi. Et omnino quid colas interest, non quemadmodum colas, aut quid precere. Sed quia deorum cultores religiosos se putant, cum sint superstitiosi, nec relipossunt a superstitione discernere nec significantiam nominum exprimere. diximus nomen religionis a uinculo pietatis esse deductum, quod hominem sibi deus religauerit et pietate constrinxerit, quia seruire nos ei ut domino et obsequi ut patri necesse est. eo melius ergo id nomen Lucretius interpretatus est, qui ait religionum se nodos soluere. superstitiosi autem uocantur non qui filios stamus; sed aut ii, qui superstitem memoriam defunctorum colunt, aut qui parentibus suis superstites, colebant imagines eorum domi tanquam deos
Abbreviated transcription (Latin):
E tota die. Si una hosta placabilis platãbi¬
liores utiq hostie plurime: quia m̃łtiplicata
obsequia deum merent᷑. potusqͣ offendunt.
Non enĩ nobis odiosi uident᷑ hi famuli qui
assidui & feequẽtes ad obsequiũ fuerit sed
magis cari. Cur igit᷑ sit culpe &x nom̃ pepre-¬
hensibile suscipiat qui aut filios suos magis di
ligit. aut deos satis honorat: Iaudetͣ aũt quii
minus satis. Quod argumẽtũ etiã ex contrario
ualg. Si enĩ totos diẽs precari & ĩmolar̃ cri¬
minis ẽ ergo & semel: si superstites flios sub¬
inde optare. uitiosum ẽ. Superstinosus igit᷑
ẽ & ille qui ȩtiã raro id optauerit. aut cur
uitii nom̃ sit ex eo tractum: quo nihil hone¬
stius. nihil iustius optari põt. Nam qđ ait.
religiosos a xelegendo appellatos qui retractẽt᷑
ea diligentꝭ quẽ ad cultum deoꝵ pertineant.
cur ergo & illi qui lepe hoc indie faciãt re¬

Expanded text:
et toto die, si una hostia placabilis, placabiet toto die, si una hostia placabilis, placabiliores utique hostiae plures, quia multiplicata obsequia demerentur potius quam offendunt. non enim nobis odiosi uidentur ii famuli qui adsidui et frequentes ad obsequium fuerint, sed magis cari. cur igitur sit in culpa et nomen reprehensibile suscipligit, aut deos magis honorat, laudetur autem qui minus? Quod argumentum etiam ex contrario valet. Si enim totos dies precari et immolare criminis est; ergo et semel. Si superstites filios subinde optare vitiosum est, superstitiosus igitur est et ille, qui etiam raro id optaverit. Aut cur vitii nomen, si ex eo tractum, quo nihil honestius, nihil justius optari potest? Nam quod, ait religiosos a relegendo appellatos, qui retractent ea diligenter, quae ad cultum deorum pertineant, cur ergo illi, qui hoc saepe in die faciant, re
Abbreviated transcription (Latin):
interpetratꝰ est arelegẽdo. qui in libro de
na deoꝵ secũdo ita dicit. No enĩ pħi solũ. uerũ
etiã maiores nr̃i: superstitionẽ. ac religionẽ se¬
perauert. Nam qui totos dies precabant᷑ & ĩm¬
molabat. ut sui sibi liberi iupersites ẽẽnt:
supersticionti sũt appellati. Qui aũt om̃ia que
ad cultura deoꝵ pertineret. retractarẽt & taꝙ
relegerẽt. hi sũt dicti religiosi ex relendo tanq
ex eligendo eligentes. & diligendo diligẽtes.
& intelligendo intelligentes. His enĩ uerbis
om̃ibus inest uis legendi eademꝗ in xeligioso
Ita factũ ẽ in supertncioso & religiolo: alterum
uitis nom̃ alteꝵ laudis. Flec interpetratio ꝙͣ
ineꝑta sit ex re ip̃a licet dinoscet: Nam t
inhisdem dus colendis & superfiitio & religio
semel religiosi. & decies facere: fuperstitiosi
ẽẽ hõĩs arbitret᷑. Si enĩ semel facere optimũ
ẽ. quãto magis sepius. Si hora prima ergo

Expanded text:
interpretatus est a relegendo, qui libro de interpretatus est a relegendo, qui libro de natura deorum secundo ita dixit: non enim philosophi solum, uerum etiam maiores nostri superstitionem a religione separauerunt. nam qui totos dies precabantur et immolabant, ut sibi sui liberi superstites essent, superstitiosi sunt appellati, qui autem omnia quae ad cultum deorum pertinerent, retractarent et tamquam relegerent, ii sunt dicti religiosi ex relegendo, tamquam ex eligendo elegantes, ei diligendo diligentes, ei intellegendo intellegentes. his enim uerbis omnibus inest uis legendi eadem quae in religioso. ita factum est in superstitioso et religioso alterum uitii nomen, alterum laudis. haec interpretatio quam inepta sit, ei re ipsa licet noscere. nam si in isdem diis colendis et superstitio et religio semel religiosi et idem decies facere superstitiosi esse hominis arbitretur? si enim semel facere optimum est, quanto magis saepius? si hora prima, ergo
Abbreviated transcription (Latin):
& intẽrogati loquent᷑ & de se ac dio fatebũ¬
tur. Pos̾t hec iuocẽt cristum: nõ aderit nõ
apparebit. quia nõ amplius ꝙͣ biduo apud
inferos fuit. Quid hac probatione certius
ꝓferri põt: Ego uõ nõ dubito ꝗn ad ueri¬
tte trismegistus hac aliqua r̃one peruene¬
rit: quin de deo pr̃e omĩa: & de filio loguu-¬
tus est multa: que diuinis cõtinent᷑ archa¬
nis. Que cũ ita fe hẽant ut ostendimus:
apparet nullã aliam sꝑem uite hõĩ ẽẽ pro¬
positã. nisi ut abiectis uanitatibus & expor̃
mserabili: deũ cognoscat. E deo seruiat.
nisi huic tp̃ali renũtiet uite. ac se rudimẽ¬
tis iustitie: ad cultum uere religionis insti¬
tuat. Hac eĩ cognitione gingim᷑: ut gnͣanti
nos dio: iusta & debita obsequia prebeamꝰ.
uc solum noueximus: hũc sequam: hoc uin¬
culo pietatis Astricti. deo religati sumus.
unde ip̃a religio nom̃ accepit᷑. nõ ut cicero

Expanded text:
et interrogati loquentur et de se ac deo fatebunet interrogati loquentur et de se ac deo fatebuntur. post haec euocent Christum: non aderit, non adparebit, quia non amplius quam biduo aput inferos fuit. quid hac probatione certius proferri potest? ego uero non dubito quin ad ueritatem Trismegistus hac aliqua ratione peruenerit, qui de deo patre omnia, de filio locutus est multa quae diuinis continentur arcanis. Quae cum ita se habeant ut ostendimus, apparet nullam aliam spem uitae homini esse propositam, nisi abiectis uanitatibus et errore miserabili deum cognoscat et deo seruiat, nisi huic temporali renuntiet uitae ac se rudimentis iustitiae ad cultum uerae religionis instituat. hac enim condicione gignimur, ut generanti nos deo iusta et debita obsequia praebeamus, hunc solum nouerimus, hunc sequamur. hoc uinculo pietatis obstricti deo et religati sumus: unde ipsa religio nomen accepit, non ut Cicero