comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Quia ille dicit deoperibus quae per fidem p̃cedunt. iste
dehis quae fidem secuntur. sicut &iam ipse paulus mul¬
tis locis ostendit.
XXIDETIMORE UTRUM PECCATUMSIT
mnis perturbatio. passio. Omnis cupiditas. ꝑturba¬
tio. Omnis igitur cupiditas. passio. Omnis aũ passio cũ ẽ
in nobis ipsa passione patimur. & inquantum passio est. pati¬
mur. Omnis igitur cum est in nobis ipsa cupiditate patimur.
& inquantum cupiditas est patimur. Omnis autem passio
inquantum ipsa passione patimur non eft peccatum. sic & si
patimur timorem non est peccatum. Tamquam sidicer&ur.
sibipes est. non est pecus. Siergo propterea hoc non est con¬
sequens. quia sunt multa pecora bipedia. propterea & illud
non est consequens quia multa peccata sunt quae patimur.
Hoc enim contra dicitur nonesse consequens utsipatimur
timorem. ideo non sit peccatum. Tu autem dicis consequens

Expanded text:
quia ille dicit de operibus quae fidem praecedunt, iste quia ille dicit de operibus quae fidem praecedunt, iste de iis quae fidem sequuntur; sicut etiam ipse Paulus multis locis ostendit. LXXVII. De timore, utrum peccatum sit. Omnis perturbatio, passio; omnis cupiditas, perturbatio: omnis igitur cupiditas, passio. Omnis autem passio, cum est in nobis, ipsa passione patimur; et in quantum passio est, patimur: omnis igitur cupiditas, cum est in nobis, ipsa cupiditate patimur; et in quantum cupiditas est, patimur. Omnis autem passio, in quantum ipsa passione patimur, non est peccatum: sic et si patimur timorem, non est peccatum. Tanquam si diceretur, Si bipes est, non est pecus. Si ergo propterea hoc non est consequens, quia multa sunt pecora bipedia; propterea et illud non est consequens, quia multa sunt peccata quae patimur. Hoc enim contra dicitur, non esse consequens ut si patimur timorem, ideo non sit peccatum. Tu autem dicis consequens
Abbreviated transcription (Latin):
sententiis manifestissime doc& non eos p̃terito bono opere
ad fidei iustificationem peruenisse. Nec meritis eorum istam
gratiam datam. quando dicit. & haec quidem fuistis.
Sedcum dicit qũo qui talia agunt regnum dĩ non posside¬
bunt. Satis ostendit iam ex quo crediderunt bene debere
operari. Quod &iacobus dicit . & multis omnino locis idem
ipse com memorat dicens. Non omnis quidicit mihi dñe
dñe in trabit in regnũ caelorum. sed qui facit uoluntatẽ
patris mei. Etalibi. Ut quid mihi dicitis dñe dñe & non faci
tis quaedico uobisꝰ Et omnis qui audit uerba mea haec
& facit ea. simi labo eum uiro prudenti qui aedificauit
domum suam super p&ram &c&. Et qui audit uerba mea
haec & non facit ea. sumlabo eum uiro stulto qui aedifica¬
uit domum suam super harenam &c&̃. Qua propter non
sunt sibi contrariae duorũ apostolorum sententiae pau¬
li & iacobi cum dicit unus iustificari hominem perfidẽ
sine operibus. & alius dicit nonesse fidem sine operibus:

Expanded text:
sententiis manifestissime docet non eos praeterito bono opere ad fidei justificationem pervenisse; nec meritis eorum istam gratiam datam, quando dicit, Et haec quidem fuistis: sed cum dicit, Qui talia agunt, regnum Dei non possidebunt; satis ostendit, jam ex quo crediderunt, bene operari debere. Quod et Jacobus dicit, et multis omnino locis idem Dominus commemorat, dicens: Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum coelorum; sed qui facit voluntatem Patris mei quitis quae dico vobis ? Et, Omnis qui audit verba mea haec et facit ea, similabo eum viro prudenti, qui aedificavit domum suam supra petram, etc. Et qui audit verba mea haec et non facit ea, similabo eum viro stulto, qui aedificavit domum suam super arenam, etc. . Quapropter non sunt sibi contrariae duorum apostolorum sententiae, Pauli et Jacobi, cum dicit unus justificari hominem per fidem sine operibus, et alius dicit inanem esse fidem sine operibus:
Abbreviated transcription (Latin):
mutatum esse uerbum susceptione hominis sicuti nec mem¬
bra ueste induta nutantur. quam quam illa susceptio in¬
effabiliter susceptum suscipienti copulauerit. S ed quantũ
uerba humana rebus ineffabilibus coaptari possunt. Ne
mutatus intellegatur ds̃. humanae fragilitatis ab sumptos
electum est ut grȩce schema. & latine habitus dicer&ur illa
susceptio.

Expanded text:
mutatum esse uerbum susceptione hominis, sicuti nec memmutatum esse uerbum susceptione hominis, sicuti nec membra ueste induta mutantur, quam quam illa susceptio ineffabiliter susceptum suscipienti copulauerit; sed, quantum uerba humana rebus ineffabilibus coaptari pmutatus intelligatur Deus humanae fragilitatis assumptor, electum est, ut Graece σχῆμα et Latine habitus diceretur illa susceptio.
Abbreviated transcription (Latin):
natura hominis. naturam dĩ commutauit. neq ex secundo.
N on enim &immutauit homo dm̃ & mutatus ab illo est
ipse mutar& dm̃ neq ab illo mutar&ur. Sed potius exter¬
tio. Sic enim assumptus est ut commutar&ur melius. &
abeo firmar&ur in effabiliter excellentius atq coniuncti¬
us. quam uestis ab homine cum induitur. Hoc ergo nomi¬
ne habitus satis significauit apłus. quem admodum dixerit
tione in hominẽ. sed habitu factus est cum indutus est ho¬
minem. quem sibi uniens quodam modo atq conformans.
in mortalitati a &ernitatiq: sociar&. Sed illum habitum
qui est inperceptione sapientiae & disciplinae grȩci ex iN
uocant. Hunc autẽ secundũ quem dicimus uestitũ uel ar¬
matũ. schema potius appellant. Ex quo intellegitur
deisto genere habitus locutum apostolum. quando quidem
ex grecis exem plaribus schemati scriptum ẽ. quod nos in lati¬
nis habitum habemus. Quo nomine oport& intelligi non

Expanded text:
natura hominis naturam dei commutauit. neque ex secundo; natura hominis naturam dei commutauit. neque ex secundo; non enim immutauit homo deum, ut mutatus ab illo est. ipse mutaret Deum, nec ab illo ipso mutaretur; sed potius ex tertio, sic enim assumptus est ut commutaretur in melius, et ab eo formaretur ineffabiliter, et excellentius atque conjunctius quam vestitus, cum ab homine induitur. Hoc ergo nomine habitus satis significavit Apostolus quemadmodum dixerit:tione in hominem, sed habitu factus inventus est, cum indutus est homine, quem sibi unions quodam modo atque conformans immortalitati aeternitatique sociaret sed illum habitum, qui est in perceptione sapientiae et disciplinae, Graeci f;tJl uocant, hunc autem, secundum quem dicimus uestitum uel armatum, axwa potius appellant. ex quo intellegitur de isto genere habitus locutum apostolum, quando quidem in graecis exemplaribus a%rjfia scriptum est, quod nos in latinis habitum habemus. quo nomine oportet intellegi non
Abbreviated transcription (Latin):
deunigenito dĩ filio loquer&ur quantum pertin& addiui¬
nitatem eius. secundum id quod uerissimus ds̃ efo aequalem
esse dixit patri quod non ei fuit tamquam rapina idest qua¬
si alienum app&ere. si semper manens in ea aeꝗualitate noll&
hominem indui . & hominibus ut homo apparere. sed sem & ipsũ
ex inaniuit. Non formam suam mutans. sed formam serui ac¬
cipiens. Neq conuersus & trans mutatus in hominem amis¬
sa in commutabili stabilitate. sed tam quam uerum homi¬
nem suscipiendo ipse susceptor. insimilitudinem hominũ
factus. non sibi sedeis quibus in homine apparuit. & habitu
inuentus uthomo. idest habendo hominem inuentus ut
homo est. Non enim poterat inueniri ut homo abhis qui
cor in mundum habebant. & uerbum apud patrẽ uidere
non poterant. Nisi hoc suscipiendo quod possint uidere.
& per quod ad illud lumen interius ducerentur. Iste autẽ
habitus . non est exprimo genere. Nonenim manens inse

Expanded text:
de unigenito filio loqueretur, quantum pertinet ad diuide unigenito filio loqueretur, quantum pertinet ad diuinitatem eius, secundum id, quod uerissime deus est, aequalem esse dixit patri, quod non ei fuit tamquam rapina, id est quasi alienum appetere, si semper manens in ea aequalitate nollet homine indui et hominibus ut homo apparere; sed semet ipsum exinaniuit, non formam suam mutans, sed formam serui accipiens, neque conuersus aut transmutatus in hominem amissa incommutabili stabilitate, sed tamquam uerum hominem suscipiendo ipse susceptor in similitudine hominum factus, non sibi, sed eis quibus in homine apparuit, et habitu inuentus est ut homo, id est habendo hominem inuentus ut homo est. non enim poterat inueniri ut homo ab his qui cor immundum habebant, et uerbum apud patrem uidere non poterant nisi hoc suscipiendo quod possent uidere et per quod ad illud lumen interius ducerentur. iste autem habitus non est ex primo genere; non enim manens in se
Abbreviated transcription (Latin):
Sicuti sapientia cum accidit homini. non ipsa mutatur. sed hom¬
nem mutat. quem destulto sapientem facit Quaedam uero sic
accidunt. ut mutent & mutentur. sicuti cibus. & ipse amittens
languore in robur atq ualentiã commutamur. Ter tium ge¬
nus est cum ipsa quae accidunt mutantur uthabitũ faciant.
& quodam modo formantur abeis quib habitũ faciunt. sicuti ẽ
uestis : Nam cum ꝓiecta uel reposita est . non hab& eam formã
quam sumit cum induitur. atq inducitur membris. Induta
ergo accipit formã quam non habebat exuta cum ipsa mem¬
bra &cum induuntus & cum exuuntur in suo statu maneant
Potest esse &iam quartum genus cum ea quae accidunt ad faci¬
endum habitum. nec mutant quib accidunt. nec abeis ipsa
mutantur sicut anulus digito si nonnimis subtiliter adten¬
datur. Uerum tamen hoc genus aut nullum est sidiligen¬
ter discutias. aut omnino rarissimum. Cumigitur apłus

Expanded text:
sicuti sapientia cum accidit homini, non ipsa mutatur, sed homisicuti sapientia cum accidit homini, non ipsa mutatur, sed hominem mutat, quem de stulto sapientem facit. quaedam uero sic accidunt, ut et mutent et mutentur: sicuti cibus et ipse amittens languore in robur atque ualentiam commutamur. tertium genus est, cum ipsa quae accidunt mutantur, ut habitum faciant, et quodam modo formantur ab eis quibus habitum faciunt, sicuti est uestis. nam cum proiecta uel proposita est, non habet eam formam, quam sumit, cum induitur atque inducitur membris. inducta ergo accipit formam, quam non habebat exuta, cum ipsa membra, et cum induuntur et cum exuuntur, in suo statu manent. potest esse etiam quartum genus, cum ea quae accidunt ad faciendum habitum nec mutant quibus accidunt nec ab eis ipsa mutantur, sicut anulus digito, si non nimis subtiliter attendatur. uerum tamen hoc genus aut nullum est, si diligenter discutias, aut omnino rarissimum. Cum igitur apostolus
Abbreviated transcription (Latin):
habitum corporis. secundum quem dicimus alium alio esse suculen¬
tiorem & ualidiorem. quaemagis proprie habitudo dici sol&
Uel habitum eorum quae membris nr̃is accommodantur extrin.¬
secus. secundum quem dicimus. uestitum. calciatum. armatum.
& siquid eius modi est. In quibus omnibus generibus siquidẽ
nomen hoc ductum est ab illo uerbo. quod eft habere. Mani¬
festum est in ea re dici habitum. quae accidit alicui. ita ut
eam possit &iam non habere. Nam & doctrina accidit
tus possit ẽẽ animus siei doctrina non acceder&. & exile atq
languidum corpus sine suco uiscerum & robore. & nudus sine
ueste . & inermis sine armis. & pede nudo sine calciamentis esse
homo potest. Habitus ergo in ea redicitur quae nobis utha¬
beatur accidit. Uerum tamen hoc inter est. quod quaedam eorũ
quae accidunt nobis ut habitum faciant non mutantur anobis.
sed ipsa nos mutant inse ipsa integra & in concussa manentia

Expanded text:
habitum corporis, secundum quem dicimus alium alio esse suculenhabitum corporis, secundum quem dicimus alium alio esse suculentiorem et ualidiorem, quae magis proprie habitudo dici solet; uel habitus eorum quae membris nostris commodantur extrinsecus, secundum quem dicimus uestitum, calciatum, armatum et si quid eius modi est. in quibus omnibus generibus — si quidem nomen hoc dictum est ab illo uerbo, quod est habere — manifestum est in ea re dici habitum, quae accidit eam possit etiam non habere. Nam et doctrina accidit tus posset esse animus, si ei doctrina non accederet accideret, et exile atque languidum corpus, sine succo viscerum et robore, et nudus sine veste, et inermis sine armis, et pede nudo sine calceamentis esse homo potest. Habitus ergo in ea re dicitur quae nobis utbeatur accedit. uerum tamen hoc interest, quod quaedam eorum quae accidunt nobis, ut habitum faciant. non mutantur a nobis, sed ipsa nos mutant in se ipsa integra et inconcussa manentia:
Abbreviated transcription (Latin):
ter. propter quem xp̃s mortuus est .⁊ Ut si illum in firmum
propter uitium quod infirmus est minus diligimus illum.
in eo consideremus qui mortuus est propter: ipsum.: Xpm̃
autem non diligere non infirmitas sed moyrs est .⁊ Qua¬
propter ingenti cura & implorata dĩ misericordia cogitan¬
dum est ne xp̃m neglegamus propter infirmum. cum
infirmum debeamus diligere propter xp̃m
paulo dictum sit ante tempora aeterna Si enim
ra neq addidiss& aeterna posset accipi ante quaedam tempora
quae ante sehaberent alia tempora. Aeterna aut̃ maluit dicere
quam omnia. fortassis ideo quiatem pus non coepit extempore
An aeterna tempora a euum sign ficauit interquod & tempus hoc
diftat. quod illud stabile est. tempus aut̃ mutabile
LXXIII. DEEO OUODSCRPTUMEST. ET HABITU
IN UENTUS UTHOMO
ULTIS OODIS HABITUOO DICIMOUS:¬
UELHABITUM ANIMI SICUTIEST CUINS CUMO
disciplinae perceptio usu roborata atq firmata Uel

Expanded text:
ter, propter quem Christus mortuus est, ut, si illum infir. mum ter, propter quem Christus mortuus est, ut, si illum infir. mum propter uitium, quo infirmus est, minus diligimus, illum in eo consideremus qui mortuus est propter ipsum. Christum autem non diligere, non infirmitas, sed mors est. quapropter ingenti cura et implorata dei misericordia cogitandum est, ne Christum neglegamus proptinfirmum debeamus diligere propter ChrisPaulo dictum sit, Ante tempora aeterna . Si enique addidisset, aeterna; posset accipi, ante quaedam tempora, quae ante se haberent alia tempora. Aeterna autem maluit dicere quam omnia, fortassis ideo, quia tempus non coepit ex tempore. An tempora aeterna aevum significavit; inter quod et tempus, hoc distat, quod illud stabile est, tempus autem mutabile ? LXXIII. De eo quod scriptum est: Et habitu inventus ut homo . 1. Multis modis habitum dicimuel habitum animi, sicuti est cuiusque disciplinae perceptio usu roborata atque firmata; uel
Abbreviated transcription (Latin):
Caepe autem illa quae bona sunt prius apparent in quibus
&iam temerarium beniuolentiae iudicium cauendum est.
ne cum totum bonum putaueris ea quae postea mala apparu¬
erint. securum &imparatum te inueniant. & grauius offendant .
Ut eum quem temere dilexeras. a cerbius oderis quod nefas est.:
Q uia etiam sinulla eius praecederent. & haec quae post quã¬
apparuerunt mala prius eminerent. toleranda tamen erant.
donec omnia cum illo ageres quibustalia sanari solent. quan¬
to magis cum ea bona praecesserint. quae tam quam pigno¬
ra nos debent adposteriora toleranda constringere ::
Ipsa est ergo lex xp̃i. ut inuicem onera nostra portemus.⁊
Xp̃m autem diligendo. facile sustinemus infirmitatem alteri¬
us. etiam quem nondum proptersua bona diligimus :
Cogitamus enim quia ille quem diligimus. dñs propter eum
mortuus est. Quam caritatem nobis apostolus paulus in¬
gessit. cum dicer& : Et peribit infirmus. in tua scientia fra¬

Expanded text:
aepe autem illa quae bona sunt prius apparent; in quibus etiam temerarium beniuolentiae iudicium cauendum est, ne, cum totum bonum putaueris, ea quae postea mala apparuerint securum et imparatum te inueniant et grauius offendant, ut eum quem temere dilexeras, acerbius oderis. quod nefas est, quia etiam si nulla eius bona praecederent et haec quae post apparuerant mala prius eminerent, toleranda tamen erant, donec omnia cum illo ageres, quibus talia sanari solent; quanto magis, cum ea bona praecesserunt, quae tamquam pignera nos debent ad posteriora toleranda constringere ? Ipsa est ergo lex Christi, ut inuicem onera nostra portemus. Christum autem diligendo facile sustinemus infirmitatem alterius, etiam quem nondum propter sua bona diligimus. cogitamus enim, quia ille quem diligimus, dominus propter eum mortuus est. quam caritatem nobis apostolus Paulus ingessit, cum diceret: et peribit infirmus in tua scientia fra
Abbreviated transcription (Latin):
tulerit dñs : Hinc enim ammonens ait apostolus. : Hoc sen¬
tite in uobis quod & in xpo ihũ: Qui cum informa dĩ esse
non rapina arbitratus est esse aequalis dõ. sed sem&ipsum

Expanded text:
tulerit Dominus. Hinc enim admonens ait Apostolus: Hoc sentulerit Dominus. Hinc enim admonens ait Apostolus: Hoc sentite in vobis quod et in Christo Jesu. Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se a
Abbreviated transcription (Latin):
tur caritate portare
Par quippe infirmitas in duobus
si uno accidat tempore. tolerare se in uicem non ualent.
cum aduersum se intenditur. Nam aduersus aliquẽ ter¬
tium & duo irati sibi conueniunt. & se tolerant quã quã
nec tolerare se inuicem dicendi sunt. sed potius se in uicẽ
consolari. Sicut & tristes derẽ una magisse portant. &¬
quasi incumbunt sibi quã si unus tristis ess& & alius gau¬
deret: Si autẽ aduersusse tristes sint. prorsus se tolerare
non possunt Et ideo in huius modi affectionib suscipi¬
enda est aliquantulũ ipsa egritudo. dequauis perte aliũ
liberari. Et sic suscipienda. ut ad auxiliũ non adȩqua
litatem miseriae ualeat. Quẽ ad modũ seinclinat. qui
manũ iacenti porrigit: non enĩ seproicit ut ambo iaceant.
sed incuruat tamen se ut iacentẽ erigat. Neq illa rẽs
officiosũ istũ laborem adportanda onera aliorũ facit
libenter inpendi: nisi cum cogitamus quanta pronobis per¬

Expanded text:
tur, caritate portare. tur, caritate portare. par quippe infirmitas in duobus si uno accidat tempore, tolerare se inuicem non ualent, cum aduersum se intenditur. nam aduersus aliquem tertium et duo irati sibi conueniunt et se tolerant, quamquam nec tolerare se inuicem dicendi sunt, sed potius se inuicem consolari. sicut et tristes de re una magis se portant et quasi incumbunt sibi, quam si unus tristis esset et alius gauderet; si autem aduersum se tristes sint, prorsus se tolerare non possunt. et ideo in huius modi affectionibus suscipienda est aliquantulum ipsa aegritudo, de qua uis per te alium liberari, et sic susclitatem miseriae valeat, quemadmodum se inclinat, qui manum jacenti porrigit. Non enim se projicit, ut ambo jaceant, sed incurvat tamen, ut jacentem erigat. Neque ulla res officiosum istum laborem ad portanda onera aliorum facit libenter impendi, nisi cum cogitamus quanta pro nobis
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ sic ꝓbat amicũ quẽ ad modũ oneris amici portatio. Nec tam̃
inuicẽ portaremus onera nr̃a. siunũ tempus esset infirmitatis ambo¬
rũ qui onera sua sustinent. aut unum infirmitatis genus. Sed diuersa
tempora & diuersa genera infirmitatis faciunt. ut onera nr̃a inui¬
cem portare ualeamus Verbi gratia iram fr̃is tunc portabis cũ tu
aduersus eũ non irasceris. Vt rursum eo tempore quote ira prae¬
occupauerit. ille te lenitate & tranquillitate sub port&
Hoc exemplum adid pertin&. cum diuersa sunt tempora
portantium onera sua. quamuis ipsa diuersa non sit infir
mitas. In ambobus enim. ab inuicem ira portatur. Ad
diuersum autẽ infirmitatis genus. aliud exemplum ui¬
dendum est Ueluti siquis in se loquacitatẽ uicerit
& pertinatiã non dum uicerit. Alius uero adhuc loquax
sediam pertinax nonsit Deb& ille huius loquacitatem
&iste illius pertinaciã. donec illud in illo. & hoc inisto sane¬

Expanded text:
enim sic probat amicum, quemadmodum oneris amici portatio. Nec tamen enim sic probat amicum, quemadmodum oneris amici portatio. Nec tamen invicem portaremus onera nostra, si unum tempus esset infirmitatis amborum qui onera sua sustinent, aut unum infirmitatis genus; sed diversa tempora, diversa genera infirmitatis faciunt ut onera nostra invicem portare valeamus. Verbi gratia, iram fratris tunc portabis, cum tu adversus eum non irasceris, ut rursum eo tempore quo te ira praoccupaverit, ille te lenitate et tranquillitate supportet. Hoc exemplum ad id pertinet, cum diversa sunt opera portantium onera sua, quamvis ipsa diversa non sit infimitas; in ambobus enim ab inuicem ira portatur. ad diuersum autem infirmitatis genus aliud exemplum uidendum est; ueluti si quis in se loquacitatem uicerit et pertinaciam nondum uicerit, alius uero adhuc loquax, sed iam pertinax non sit, debet ille huius loquacitatem et iste illius pertinaciam, donec illud in illo et hoc in isto sane
Abbreviated transcription (Latin):
nã in qua nulla ȩrunte nr̃a quȩ in uicẽ portare iubeamur: Nunc
uero cũ in hacuita idẽ in hac uia sumꝰ. onera inuicẽ nr̃a portemus.
ut ad eã uitã quȩ car& omni onere ꝑuenire possimꝰ: Sicut enĩ decer¬
uis ñ nulli taliũ cognitionũ studiosi scripser̃ . Cũ fretũ ad insulã
transeunt pascuarũ gratia: sic se ordinant ut onera capitũ suorũ
quȩ gestant in cornib suꝑ inuicẽ portent: Ita ut posterior suꝑan
teriorẽ ceruice ꝓiecta caput colloc& Et quia necesse ẽ unũ eẽ
qui c&eros prȩcedens ñ ante sehabeat cui caput inclinet. uicib
dicuntur idagere. ut lassatus sui capitis onere ille qui p̃cedit. post
om̃s redeat. et ei succedat cuius ferebat caput cũ ipse prȩir& Ita
in uicẽ onera sua portantes fr&ũ transeunt. donec ueniant ad terrȩ
stabilitatẽ. Istã ceruorũ naturã fortasse intenderat salomon cũ ait
Ceruus amiciciȩ & pullus gratiarũ tuarũ conloquat᷑ tecũ Nihil

Expanded text:
nam, in qua nulla erunt onera nostra quae invicem portare jubeamur. Nunc vero cum in hac vita, id est in hac via sumus, onera nostra portemus, ut ad eam vitam quae caret omni onere perveniamus. Sicut enim de cervis nonnulli talium cognitionum studiosi scripserunt, cum fretum ad insulas transeunt pascuorum gratia, sic se ordinant, ut onera capitum suorum, quae gestant in cornibus, super invicem portent, ita ut posterior super anteriorem cervice projecta caput collocet; et quia necesse est unum esse qui caeteros praecedens, non ante se habeat cui caput inclinet, vicibus dicuntur id agere, ut lassatus sui capitis onere ille qui praecedit post omnes redeat, et ei succedat cujus ferebat caput, cum ipse praeiret: ita invicem onera sua portantes fretum transeunt, donec veniant ad terrae stabilitatem . Istam cervorum naturam fortasse intenderit Salomon cum ait: Cervus amicitiae et pullus gratiarum tuarum colloquatur tecum . Nihil
Abbreviated transcription (Latin):
homine ausi sumus temerariam prae iudicii ferre sententiam.
non timentes quod dictum est.⁊ Nolite iudicare ne iudicemi¬
ni. &in qua mensura mensi fueritis. in eadem remiti&ur uobis

Expanded text:
homine ausi sumus temerariam praeiudicii ferre sententiam, homine ausi sumus temerariam praeiudicii ferre sententiam, non timentes quod dictum est: nolite iudicare, ne iudicemini, et: qua mensura mensi fueritis, remetietur nobis
Abbreviated transcription (Latin):
ferendum illi quadam comitate & sum missione animi. quod
p&ere perse ipsum non audet ⁊ Sane quam uis rarius. tam̃
aliquotiens accidit. ut eius quem uolumus in amicitiam reci¬
pere prius nobis in notescant mala quam bona. : Quibus of¬
fensi & quodam modo repercussi. relinquimus eum. & ad bo¬
norum eius quae forte occultiora sunt indagationem non ꝑ
imitatores suos. ut eius infirma toleremus. ut ad quaed am
sana in quorum delectatione ad qui escamus. percaritatis
tolerantiam perducamur.⁊ Nit enim. non est opussanis me¬
dicus sed aegrotantibus : Ideoque si propter xp̃i caritatẽ
&iam eum qui omni ex parte fortassis aegrotat repellere ab
animo non debemus. quõ sanari potest peruerbum dĩ. quanto
minus eum qui propter nos uideri potest totus aegrotus. quia
quaedam eius saucia in primo ingressu amicitiae. non potui¬
mus sustinere. & quod est grauius cum offensione animi de toto

Expanded text:
ferendum illi quadam comitate et submissione animi, quod ferendum illi quadam comitate et submissione animi, quod petere per se ipse aliquotiens accidit, ut eius quem uolumus in amicitiam recipere prius nobis innotescant mala quam bona, quibus offensi et quemadmodum repercussi relinquimus eum et ad bonorum eius, quae forte occultiora sunt, indagationem non peimitatores suos, ut eius infirma toleremus, ut ad quaedam sana, in quorum delectatione adquiescamus, per caritatis tolerantiam perducamur. ait enim: non est opus sanis medicus, sed aegrotantibus. ideoque si propter Christi caritatem etiam eum qui omni ex parte fortassis aegrotat repellere ab animo non debemus, quoniam sanari potest per uerbum dei, quanto minus eum qui propter nos uideri potest totus aegrotus, quia quaedam eius saucia in primo ingressu amicitiae non potuimus sustinere et, quod est grauius, cum offensione animi de toto
Abbreviated transcription (Latin):
quid occultum in alio quo nobis superior sit. &iam sibonum
nostrũ quo illo uidemur superiores esse non sit occultum.
Istae cogitationes deprimentes superbiam. & acuentes caritatẽ
faciunt onera fraterna in uicem non solum aequo animo sed
&iam libentissime sustineri : Nullo modo autem dequoquã
homine in cognito ferenda sententia est. & nemo nisi per ami¬
citiam cognoscitur. &ideo amicorum mala firmius sustine¬
mus quia bona eorum nos delectant & tenent.⁊ Nullius iaq
repudianda est amicitia se se ingerentis ad amicitiam copu¬
landam non ut statim recipiatur. sed ut recipiendis optetur
atq ita tractetur ut recipi possit ⁊ Illum enim receptum
in amicitiam possumus dicere. ciu omnia nostra consilia re¬
fundere audemus : Et siquisquam est qui se non audet ingerere
ad amicitiam faciendam cum aliquo nostrũ. temporali honore
aut dignitate reuocatur. descendendum est ad eum. & of¬

Expanded text:
quid occultum in alio quo nobis superior sit, etiamsi bonum quid occultum in alio quo nobis superior sit, etiamsi bonum nostrum, quo illo videmur superiores esse, non sit occultum. Istae cogitationes deprimentes superbiam, et augentes charitatem, 62 faciunt onera fraterna invicem non solum aequo animo, sed etiam libentissime sustineri. Nullo modo autem de quoquam homine incognito ferenda sententia est, et nemo nisi per amicitiam cognoscitur. Et ideo amicorum mala firmius sustinemus, quia bona eorum nos delectant et tenent. Nullius itaque repudianda est amicitia, sese ingerentis ad amicitiam copulandam, non ut statim recipiatur, sed ut recipiendus optetur, atque ita tractetur, ut recipi possit. Illum enim receptum in amicitiam possumus dicere, cui omnia consilia nostra refundere audeamus. Et si quisquam est qui se non audet ingerere ad amicitiam faciendam, cum aliquo nostro temporali honore aut dignitate revocetur; descendendum est ad eum, et of
Abbreviated transcription (Latin):
Omnibus omnia factussum. ut omnes lucrificarem: Cogi¬
tando scilic& in eo uicio etiã se esse potuisse: unde cupiebat
alium liberari: Conpatiendo enim potius id agebat non
mentiendo sicut quidam suspicantur & hi maxime qui
mendaciis suis defendendis quae negare non possunt. ali¬
cuius magni exempli patrocinium requirunt. ⁊ De inde
etiam illud cogitandum nullum esse hominem qui non pos¬
sit habere aliquod bonum. quod tu nondum habes. etiam¬
si lateat. in quo sine dubio possit te esse superior .⁊ Quae co
gitatio ad contundendam & ẽdomandam superbiam ual&
ne arbitreris quõ tua quȩ dam bona eminent & apparent. Ideo
alterum nulla habere quae lateant. & fortasse maioris ponde¬
ris bona quibus te superat nescientem.⁊ Non enim falli nos
aut adulatione potius uti. a postolus iub& cum dicit: Nihil
percontentionem neq perinanem gloriam. sed inhumilitate
mentis. alter alterum existimantes superiorem sibi : Non hoc

Expanded text:
Omnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem . CogiOmnibus omnia factus sum, ut omnes lucrifacerem . Cogitando scilicet, in eo vitio etiam se esse potualium liberare. Compatiendo enim potius id agebat, non mentiendo, sicut quidam suspicantur, et hi maxime qui suis mendaciis defendendis, quae negare non possunt, alicujus magni exempli patrocinium quaerunt. 5. Deinde etiam illud cogitandum, nullum esse hominem qui non possit habere aliquod bonum quod tu nondum habes, etiamsi lateat, in quo sine dubio possit te esse superior. Quae cogitatio ad contundendam et edomandam superbiam valet, ne arbitreris quoniam tua quaedam bona eminent et apparent, ideo alterum nulla habere quae lateant et fortasse majoris ponderis bona, quibus te superat nescientem; non enim falli nos, aut adulatione potius uti, Apostolus jubet, cum dicit: Nihil per contentionem, neque per inanem gloriam, sed in humilitate mentis; alter alterum existimantes superiorem sibi: non hoc
Abbreviated transcription (Latin):
factus. & habitu inuentus ut homo. humiliauit sem&ipsũ
factus oboediens usq ad mortem. mortem autẽ crucis.:
Cuperius enĩ dixerat. non quae sua sunt unus quisq intendens.
sed & quae aliorũ. : Huic sententiae contexuit quod dictũ est:
N am ita sequitur. ⁊ Hoc sentite in uobis quod & in xp̃o ihũ:
Ad hoc dum taxat. ut quem ad modum ille in eo quod uerbũ¬
caro factum est & habitauit in uobis. & sine peccato cum ess&
peccata nr̃a suscepit. non adtendit sua sed nr̃a, Ita & nos
libenter ad eius imitationẽ in uicem onera nr̃a portemus:
Huic cogitationi accidit &iam illa cogitatio. quia ille suscepit
hominem: Nos autẽ homines sumus & considerare debemus
quod aegritudinem siue animi siue corporis quã in homine
alio uidemus. &iam nos habere potumus aut possumus. ⁊¬
Hoc ergo exhibeamus ei cuius infirmitatem portare uolumus.
quod ab illo nobis uelimus exhiberi si forte nos in ea essemus
& ipse non essor.⁊ Ad hoc pertinet quod ipse apostolus ait

Expanded text:
ut homo; humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Superius enim dixerat, Non quae sua sunt unusquisque intendens, sed ea quae aliorum . Huic sententiae contexuit quod dictum est; nam ita sequitur: Hoc sentite in vobis, quod et in Christo Jesu. Ad hoc duntaxat, ut quemadcaro factum est et habitavit in nobis , et sine peccato cum esset, peccata nostra suscepit, non attendit sua, sed nostra: ita et nos libenter ad ejus imitationem invicem onera nostra portemus Huic cogitationi accedit etiam illa cogitatio, quia ille suscepit hominem, nos autem homines sumus: et considerare debemus quod aegritudinem sive animi, sive corporis, quam in homine alio videmus, etiam nos habere potuimus aut possumus. Hoc ergo exhibeamus ei, cujus infirmitatem portare volumus, quod ab illo nobis vellemus exhiberi, si forte nos in ea essemus, et ipse non esset. Ad hoc pertinet quod ipse Apostolus ait:
Abbreviated transcription (Latin):
nebrae oculis non uidendo. Ita peccata mente ignoran¬
do sentiuntur. ⁊ Ex ista locutione dictũ arbitror inpsal¬
mis: Delicta quis intellegit.⁊ Non enĩ quod uolo hoc
ago sed quod odi illud facio.⁊ Si aut̃ quod nolo hoc ago
consentio legi quõ bona est.⁊ Nunc aũ iam non ego ope
ror illud. sed quod in me habitat peccatum. ⁊ Scio enĩ
quia non habitat in me hoc ẽ incarne mea bonum. uelle
enĩ adiac& mihi. ꝑ ficere aut̃ bonum non.⁊ Non enĩ
quod uolo facio bonum. sed quod nolo malum hoc ago.
Si autẽ quod nolo hoc facio. iam ego non operor illud.
sed id quod inhabitat in me peccatum.⁊ Inuenio enĩ

Expanded text:
nebrae oculis non videndo, ita peccata mente ignorannebrae oculis non videndo, ita peccata mente ignorando sentiuntur. Ex ista locutione dictum arbitror in Psalmis, Delicta quis intelligit ? Non enim quod volo, hoc ago; sed quod odi, illud facio. Si autem quod nolo, hoc ago, consenror illud, sed quod habitat in me peccatum. Scio enim quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum. Velle enim adjacet mihi, perficere autem bonum non. Non enim quod uolo facio bonum, sed quod nolo malum, hoc ago. si autem quod nolo ego hoc facio, iam non ego operor illud, sed quod habitat in me peccatum. iunenio ergo
Abbreviated transcription (Latin):
or est cum ad est ꝓhibitio : siue quia etiam siquid homo
fecerit secundũ ussa legis. si adhuc non sit fides quae
ingratia ẽ. sibi hoc uult tribuere non dõ. sed superbien¬
bonum mihi factum ẽ mors. absit. Sed peccatũ ut ap¬
pareat peccatum. ꝑbonum mihi operatum ẽ mortem.
ut fiat supra modum peccator. aut peccatũ delinquens
ꝑ mandatum. Scimus aũ quia lex spiritalis est. ego
autẽ carnalis sum id est carne consentio. nondum spi¬
ritali gratia liberatus.: Uenundatus sub peccato.
id est peccans preuaricatione temporaliũ uoluptatũ⁊
Quod enim operor ignoro. id est non agnosco eẽ in prae¬
ceptis ueritatis. ubi ẽ uersa sententia. Secundũ hanc
locutionem dicit dñs peccatorib Non noui uos: Non
enĩ aliquid eum latet. sed quia peccata non in ueniun¬
tur in regulis praeceptorũ quas habet ueritas. ideo ipsa
ueritas dicit peccatoribus. non noui uos.⁊ Sicut enĩ te¬

Expanded text:
or est, cum adest prohibitio; sive quia etiam si quid homo or est, cum adest prohibitio; sive quia etiam si quid homo fecerit secundum jussa legis, si adhuc non sit fides, quae in gratia est, vult sibi hoc tribuere, non Deo, et superbienbonum est, mihi factum est mors? Absit: sed peccatum ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem, ut fiat supra modum peccator, aut peccatum delinquens per mandatum. Scimus autem quia lex spiritualis est, ego autem carnalis sum, id est, carni consentio, nondum spirituali gratia liberatus: venumdatus sub peccato, id est, peccans pretio temporalium voluptatum. Quod enim operor, ignoro: id est, non agnosco esse in praeceptis veritatis, ubi est vera scientia. Secundum hanc locutionem dicit Dominus peccatoribus, Non novi vos. Non enim eum aliquid latet, sed quia peccata non inveniuntur in regulis praeceptorum, quas habet veritas, ideo ipsa Veritas peccatoribus dicit, Non novi vos. Sicut enim te
Abbreviated transcription (Latin):
in carne: passiones peccatorũ quae ꝑ legem sunt operaban¬
tur in membris nrĩs. ut fructũ ferrent morti : Et illud:
Quid ergo dicimus: lex peccatũ est: absit : Sed peccatum
non cognoui. nisi ꝑlegem.: Nam concupiscentiam nescie
bam nisilex dicer&. non concupisces. ⁊ Occasione autẽ
accepta. peccatũ ꝑ mandatũ operatum ẽ in me omnem
concupiscentiã .⁊ Et paulo post: Adueniente inquit
mandato: peccatũ reuixit. Ego aut̃ mortuus sum:
Et inuentũ est mihi mandatũ quod erat aduitã: hoc esse
ad mortem. ⁊ Peccatum enĩ occasione accepta ꝑmanda¬
tum: fefellit me. & ꝑ illud occidit.⁊ Quod ergo ait.
mortuus sum. uult intellegi mortuũ me esse cognoui.⁊
Quia iam &iam prȩuaricatione peccat. qui uid & ꝑ legem
quid facere non debeat. & tamen facit.⁊ Quod aũ ait.
fefellit me peccatũ occasione accepta per mandatum.
siue quia suasio delectationis ad peccandũ uehementi¬

Expanded text:
in carne, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabanin carne, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Et illud: Quid ergo dicemus? Lex peccatum est? Absit: sed peccatum non cognovi nisi per legem. Nam concupiscentiam neautem accepta, peccatum per mandatum operatum est in me omnem concupiscentiam Et paulo post: Adveniente, inquit, mandato peccatum revixit. Ego autem mortuus sum, et inventum est mihi mandatum quod erat ad vitam, hoc esse ad mortem. Peccatum enim occasione accepta per mandatum, fefellit me, et per illud occidit. Quod ergo ait, Mortuus sum; vult intelligi, mortuum me esse cognovi: quia jam etiam praevaricatione peccat, qui videt per legem quid facere non debeat, et tamen facit. Quod autem ait, Fefellit me peccatum, occasione accepta per mandatum: sive quia suasio delectationis ad peccatum vehementi
Abbreviated transcription (Latin):
induerit inmortalitatẽ .: Ad primam actionem demons¬
trandam : ista testimonia interim occurrunt: Perunum
non deputabatur. cum lex non esset. Et iterum: Sine
lege enĩ peccatum mortuũ est. ego aũ uiuebam aliquando
sine lege.: Quod enĩ hic dicit mortuũ est. hoc superius
dicit non deputabatur. id ẽ latebat .⁊ Quod manifestat
in consequentib ubi dicit. Sed peccatum ut appareat pec¬
catum : ꝑ bonũ mihi operatum ẽ mortem: id est perlegem
quia lex bona ẽ. siquis ea legitime utatur.: Si ergo hic ait
ut appareat peccatũ. manifestum ẽ quia superius ideo di¬
cebat mortuũ. & non deputari quia non apparebat ante¬
quã lege ꝓhibente ostender&ur : ad secundã actionẽ
ista testimonia conueniunt.: Lex aut̃ sub intrauit ut abun¬
dar& delictũ ⁊ Accessit enĩ & preuaricatio: quae non erat.
& illud quod iam commemoratũ est. Cum essemus enim

Expanded text:
induerit immortalitatem . 4. Ad primam actionem demonsinduerit immortalitatem . 4. Ad primam actionem demonstrandam ista testimonia interim occurrunt: Per unumnon deputabatur, cum lex non esset . Et iterum: Sine lege enim peccatum mortuum est; ego autem vivebam aliquando sine lege. Quod enim hic dicit, mortuum est; hoc est quod superius dicit, non deputabatur, id est, latebat. Quod manifestat in consequentibus dicens, Sed peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem: id est, per legem; quia bona est lex, si quis ea legitime utatur . Si ergo hic ait, ut appareat peccatum; manifestum est quod superius ideo dicebat mortuum et non deputari, quia non apparebat antequam lege prohibente ostenderetur. 5. Ad secundam actionem ista testimonia conveniunt: Lex autem subintravit, ut abundaret delictum . Accessit enim et praevaricatio, quae non erat. Et illud quod jam commemoratum est: Cum essemus enim
Abbreviated transcription (Latin):
postea quã natura nr̃a peccauit : amissa beatitudine
spiritali quae paradisi nomine signicatur : animales carna¬
lesq: nascerentur. ⁊ Prima est actio ante legem. secunda
sublege. tertia subgratia. quarta in pace. Ante legemẽ
cum peccatũ ignoramus. & sequimur carnales concupiscen¬
eius consuetudine uicti peccamus. quõ nos nondũ ad iu¬
uat fides : Tertia actio est : quando iam plenissime cre¬
dimus liberatori nr̃o. nec nr̃is meritis aliquid tribuimus.
sed eius misericordiã diligendo. iam non uincimur de¬
lectatione consu&udinis malae : cum adpeccatũ nos du¬
cere nititur.: Sed tamen adhuc eam interpellantem
patimur. quã uis ei nos ñtradamus .: Quarta est. cum
omnino nihil ẽ in homine quod resist& spũ. sed omnia
sibim& concorditer uincta & conexa : unũ aliquid firma pa¬
cae custodiunt.: Quod fi& mortali corpore uiuificato: cũ
corruptibile hoc induerit incorruptionem. & mortale hoc

Expanded text:
posteaquam natura nostra peccavit, amissa beatitudine posteaquam natura nostra peccavit, amissa beatitudine spirituali, quae paradisi nomine significatur, animales carnalesque nasceremur; prima est actio ante Legem, secunda sub Lege, tertia sub gratia, quarta in pace. Ante Legem actio est, cum peccatum ignoramus, et sequimur carnales concupiscen consuetudine ejus victi peccamus, quoniam nos nondum adjuvat fides. Tertia actio est, quando jam plenissime credimus Liberatori nostro, nec meritis nostris aliquid tribuimus, sed ejus misericordiam diligendo, jam non vincimur delectatione consuetudinis malae, cum ad peccatum nos ducere nititur; sed tamen adhuc eam interpellantem patimur, quamvis ei non tradamur. Quarta est actio, cum omnino nihil est in homine quod resistat spiritui, sed omnia sibimet concorditer juncta et connexa unum aliquid firma pace custodiunt: quod fiet mortali corpore vivificato, cum corruptibile hoc induerit incorruptionem, et mortale hoc
Abbreviated transcription (Latin):
quia ubi non ẽ lex. nec praeuaricatio.: Has dicit passio¬
nes quae ꝑlegem sunt operatas in membris nr̃is. ut fructum
ferrent morti.⁊ Sub istis passionib: tamquã sub uiro dominan¬
te. agebat anima ante quã uenir& gratia ꝑfidem: His
ergo passionibus moritur : qui iam seruit mente legi dĩ.
quamuis ipsae passiones nondum mortuae sint : quã diu ser¬
uit carne legi peccati: Restat ergo adhuc aliquid ei qui
est sub gratia : quod eum non uincat nec captiuũ ducat.
donec mortific&ur totum. quod consuetudine praua ro¬
boratum est. & unde corpus &iam nunc mortuũ esse dicitꝰ.
quã diu non ꝑfecte seruit spuũ. Conting& autẽ. ut ꝑfec¬
te seruiat : cum fuerit & ipsum mortale corpus uiui ficatũ.:
Exquo conprehendimus quatuor esse differentias &iam
inuno homine : quibus gratia peractis inuita aeterna ma¬
nebitur. ⁊ Et quia enĩ oportebat atq id iustum erat. ut

Expanded text:
quia ubi non est lex, nec praevaricatio. Has dicit passioquia ubi non est lex, nec praevaricatio. Has dicit passiones, quae per legem sunt, operatas in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Sub istis passionibus, tanquam sub viro dominante, agebat anima antequam veniret gratia per fidem. His ergo passionibus moritur, qui jam servit mente legi Dei; quamvis ipsae passiones nondum mortuae sint, quamdiu carne servit legi peccati. Restat ergo adhuc aliquid ei qui est sub gratia, quod eum non vincat, nec captivum ducat, donec mortificetur totum quod consuetudine prava roboratum est et unde corpus etiam nunc mortuum esse dicitur, quamdiu non perfecte servit spiritui. Continget autem ut perfecte serviat, cum fuerit et ipsum mortale corpus vivificatum. 3. Ex quo comprehendimus quatuor esse differentias etiam in uno homine, quibus gradatim peractis in vita aeterna manebitur. Quia enim oportebat atque id justum erat, ut
Abbreviated transcription (Latin):
tiam liberatoris aliquando conuertat. Cum ergo tria quȩ¬
dam in illa similitudine uideamus: mulierem &uirum. &
legem. & rursum in hacre propter quã similitudo adhibi¬
ta est tria : animã. peccatũ. & legem peccati.: Hoc solũ
hic diuersum est. quod in illa similitudine uirmoritur.
ut nubat mulier cui uol&. & alege uiri soluatur.⁊ Hic aũ
ipsa anima moritur peccato: ut nubat xp̃o: Cum autẽ
moritur peccato. moritur &iam legi peccati. ⁊ Itaq ait
fr̃s mei & uos mortui estis legi ꝑcorpus xp̃i : ut sitis alterius
qui exmortus resurrexit. ut fructificemus dõ.: Cum enĩ
essemus incarne inquit: id est carnalib: desiderus obstric¬
ti teneremur. passiones peccatorũ quae perlegem sunt ope¬
rabantur in membris nr̃is. ut fructum ferrent morti. auc¬
ta concupiscentia quã lex ꝓhib&. ubi non erat fides: &
adcumulũ peccatorũ preuaricationis crimen adiectum.

Expanded text:
tiam Liberatoris aliquando convertat. 2. Cum ergo tria quaetiam Liberatoris aliquando convertat. 2. Cum ergo tria quaedam in illa similitudine videamus, mulierem, virum, et legem; et rursum in hac re propter quam similitudo adhibita est, tria, animam, peccatum, et legem peccati: hoc solum hic diversum est, quod in illa similitudine vir moritur, ut nubat mulier cui volet, et a lege viri solvatur; hic autem ipsa anima moritur peccato, ut nubat Christo; cum autem moritur peccato, moritur etiam legi peccati. Itaque, ait, fratres mei, et vos mortui estis legi per corpus Christi, ut sitis alterius qui ex mortuis resurrexit, ut fructificemus Deo. Cum enim essemus in carne, inquit, id est, carnalibus desideriis obstricti teneremur, passiones peccatorum quae per legem sunt, operabantur in membris nostris, ut fructum ferrent morti. Aucta concupiscentia, quam lex prohibet, ubi non erat fides, et ad cumulum peccatorum praevaricationis crimen est adjectum:
Abbreviated transcription (Latin):
cedente aut̃ gratia ad ipsum. quod lex onerose iusserat.
iam sine onere ac libentissime implemus . : Lex ergo pec¬
cati & mortis. id est quae imposita ẽ peccantib atq mori¬
entibus. iub& tantũ ne concupiscamus. & tamen concu¬
piscimus .⁊ Lex autẽ sp̃s uitae quae ꝑtin& adgratiam &
liberat alege peccatis & mortis. & facit ut non concupisca¬
mus &impleamus iussa legis. non iam serui legis ꝑtimorẽ
sed amici ꝑcaritatem & serui iustitiae. unde illa lex ꝓmul¬
gata est. : Iustitiae aut non seruiliter sed liberaliter ser¬
uiendum est. id est caritate potius quã timore.⁊ Ideoq
uerissime dictum est: Legem ergo euacuamus ꝑfidemꝰ
absit. sed legem statuimus.: Hoc enim efficit fides. quod
lex iub&.: Statuitur ergo lex perfidem: Quae fidessinon
sit. iubet tantum lex : & non implentes uissa reosten&. ut
eos gementes & non ualentes implere quae iussa sunt. ad gra¬

Expanded text:
cedente autem gratia, idipsum quod lex onerose jusserat, cedente autem gratia, idipsum quod lex onerose jusserat, jam sine onere ac libentissime implemus. Lex ergo peccati et mortis, id est, quae imposita est peccantibus atque morientibus, jubet tantum ne concupiscamus, et tamen concupiscimus. Lex autem spiritus vitae, quae pertinet ad gratiam, et liberat a lege peccati et mortis, facit ut non concupiscamus, et impleamus jussa legis, non jam servi legis per timorem, sed amici per charitatem, et servi justitiae unde illa lex promulgata est. Justitiae autem non serviliter, sed liberaliter serviendum est, id est, charitate potius quam timore. Ideoque verissime dictum est, Legem ergo evacuamus per fidem? Absit: sed legem statuimus . Hoc enim efficit fides, quod lex jubet. Statuitur ergo lex per fidem: quae fides si non sit, jubet tantum lex, et non implentes jussa, reos tenet, ut eos gementes et non valentes implere quae jussa sunt, ad gra
Abbreviated transcription (Latin):
dem dicit datam ut liberar& apeccato. sed ut demonstrar&
peccatum. cui seruiens anima deb& se ad gratiã liberato¬
ris conuertere. ut apeccato liber&ur. ⁊ Perlegem enim
liberatoris. auget peccandi desiderium prohibitio pecca¬
torum ⁊ Quodquidem aedhoc utile est. ut sentiat anima
seipsam non sufficere ad extrahendum se deseruitute pec¬
cati. atq hoc modo detumescente atq extincta omni suꝑ¬
bia subdatur liberatori suo. sinceriterq homo dicat .:
Adhesit anima mea postte.: Quod est iam non esse sublege
peccati. sed in lege iustitiae.: A ex peccati autem dicitur.
non quia lex ipsa peccatum ẽ. sed quia peccatorib in poni¬
tur .⁊ Ideo &iã lex mortis quia stipendiũ peccati mors.
aculeus mortis peccatum. uirtus aut̃ peccati lex. : Peccan¬
do enim ad mortem  labimur.: Uehementius aut̃ pecca¬
mus legẽ ꝓhibente. quã sinulla lege prohiberemur .: Ac¬

Expanded text:
 dicit datam, ut liberaret a peccato; sed ut demonstraret  dicit datam, ut liberaret a peccato; sed ut demonstraret peccatum, cui serviens anima debet se ad gratiam Liberatoris convertere, ut a peccato liberetur. Per legem enim Liberatoris, auget peccandi desiderium prohibitio peccatorum. Quod quidem ad hoc utile est, ut sentiat anima se ipsam non sibi sufficere ad extrahendum se de servitute peccati; atque hoc modo detumescente atque exstincta omni superbia, subdatur Liberatori suo, sinceriterque homo dicat, Adhaesit anima mea post te : quod est jam non esse sub lege peccati, sed in lege justitiae. Lex autem peccati dicitur, non quia lex ipsa peccatum est, sed quia peccatoribus imponitur. Ideo etiam lex mortis, quia stipendium peccati, mors ; aculeus mortis, peccatum; virtus autem peccati, lex . Peccando enim ad mortem labimur. Vehementius enim peccamus lege prohibente, quam si nulla lege prohiberemur. Ac
Abbreviated transcription (Latin):
Si autẽ mortuus fuerit uir eius. euacuata est alege uiri.
Igitur uiuente uiro: uocabitur adultera. si fuerit cũ alio
uiro : Si aut̃ mortuus fuerit uir eius: liberata est alege:
ut non sit adultera. si fuerit cũ alio uiro. Huc usq simi¬
litudo est.⁊ De inde incipit rem loqui : cui explanandȩ
ac probandae. similitudinem induxit .: Inqua etiã re
tria similiter adtendenda sunt. homo peccatum. lex. ⁊¬
Tam diu enim dicit esse sublege homionem. quã diuuiuit
peccato.: Quem ammodũ tam diumulier sublege uiri est.
quã diu uiuit uir.⁊ Hoc autẽ peccatum hic intellegendũ ẽ
quod accessit perlegem. quod peccatum dicit supra modũ
esse. quõ iam cum appareat esse peccatum. fittamen: &
adiuncta praeuaricatione cumulatur. Ubi non est lex.
nec praeuaricatio. Et hoc est quod dicitur. ut fiat supra
modum. peccator aut peccatum. ꝑmandatum.⁊ Qua prop¬
ter legem quã uis apeccato prohibeat. non tamen sic ean¬

Expanded text:
si autem mortuus fuerit vir ejus, evacuata est a lege viri. si autem mortuus fuerit vir ejus, evacuata est a lege viri. Igitur vivente viro vocabitur adultera, si fuerit cum alio viro: si autem mortuus fuerit vir ejus, liberata est a lege, ut non sit adultera, si fuerit cum alio viro. Huc usque similitudo est. Deinde incipit rem loqui, cui explanandae ac probandae similitudinem induxit. In qua etiam re tria similiter attendenda sunt; homo, peccatum, lex. Tamdiu enim dicit sub lege esse hominem, quamdiu vivit peccato; quemadmodum tamdiu mulier sub lege viri est, quamdiu vivit vir. Hoc autem peccatum hic intelligendum est, quod accessit per legem. Quod peccatum dicit supra modum esse; quoniam cum jam appareat esse peccatum, fit tamen, et adjuncta praevaricatione cumulatur. Ubi enim non est lex, nec praevaricatio . Et hoc est quod dicit, Ut fiat supra modum peccator, aut peccatum per mandatum. Quapropter legem, quamvis a peccando prohibeat, non tamen sic