comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ti ꝑ illũ enĩ generatio transit ad abraham. Quidergo
an Inorũ septuaginta. genuit abraham & post ca
cũsuis omnib: mansit in carram & uixit annos ducen¬
tos quinq: in carrã & mortuus ẽ Et dixit dñs ad abra¬
ham ut exir& de carrã. Exut inde cũ ess& idem abra¬
ham septuaginta quinq: annorũ nisi qđ precapitula¬
tionẽ ostenditur. uiuo tara locutũ esse dñm. & abra¬
ham uiuo patre suo. secundũ preceptũ dñi ex isse de
carrã cũ ess& septuaginta quinq: annorui. centesimo
& quadragesimo & quinto anno uite patris sui. Sidies
uitȩ patris sui anni ducenti quinq fuerunt. vtideo
scriptũ sit. fuerunt anni uitȩ tara. ducenti quinq in car¬
ram qilia ibi compleuit omnes annos totius uitȩ suȩ
Soluitur ergo questio ꝑrecapitulationẽ. que in disso¬
lubilis remaner&. si post mortẽ tarȩ acciperemus locut
c̃ẽ dñm ad abra ham. vtexir& decarrã. quia non poterat
eẽ adhuc annorũ septuaginta quinq cũ pater eius iam

Expanded text:
 illum enim generatio transit ad Abraham. quid ergo annorum septuaginta, genuit Abram et postea cum suis omnibus mansit in Charran et uixit annos ducentos quinque in Charran et mortuus est, et dixit dominus ad Abram, ut exiret de Charran, et exiit inde, cum esset idem Abram septuaginta quinque annorum? nisi quia per recapitulationem ostenditur uiuo Tharra locutum esse dominum et Abram uiuo patre suo secundum praeceptum domini exisse de Charran, cum esset septuaginta quinque annorum, centesimo et quadragesimo quinto anno uitae patris sui, si dies uitae patscriptum sit, Fuerunt anni vitae Thara ducenti quinque in Haran, quia ibi complevit omnes annos totius vitae suae. Solvitur ergo quaestio per recapitulationem, quae indissolubilis remaneret, si post mortem Thare acciperemus locutum esse Dominum ad Abram, ut exiret de Haran, quia non poterat esse adhuc annorum septuaginta quinque cum pater ejus jam
Abbreviated transcription (Latin):
rationes hominũ fiant itauenia posse concedi Multa enim
mala intolerabilia & nimium de testanda istum consecun
Ton nocebis proximo. Siquid sit nocere & non nocere pater&
hominib. hoc generale preceptum ad innocentiam retinendam
fostasse sufficer&. Omnia enim quȩ prohibentur cõmitti in
praximum. ad hoc unum refferenda sunt quo dictum ẽ Non
nocebis proximo. Nam quod sequitur. non rapies nisi ad hoc
referatur nerapiendo noceatur. aliquando euenit ut non ra¬
piendo quisq noceat . Namgladius insanienti rapiendus est &
si non fecerit qͥd ut opostuerit magis nocuerit

Expanded text:
rationes hominum fiant, ita veniam posse concedi. Multa enim rationes hominum fiant, ita veniam posse concedi. Multa enim mala intolerabilia et nimium detestanda istum sequunturIb. XIX, 15. Non nocebis proximo. Si quid sit nocere et non nocere, pateret hominibus, hoc generale praeceptum ad innocentiam retinendam fortasse sufficeret. Omnia enim quae prohibentur committi in proximum, ad hoc unum referenda sunt, quod dictum est, Non nocebis proximo. Nam quod sequitur, Non rapies, nisi ad hoc referatur, ne rapiendo noceatur, aliquando evenit, ut non rapiendo quisque noceat. Nam gladius insanienti rapiendus est, et si non fecerit quis ut oportuerit, magis nocuerit.
Abbreviated transcription (Latin):
illis dsr&ribuit. Mentita ẽ raab pro explorantib terrae :¬
& ideo liberata ẽ. An ex quo dictum ẽ in lege non mentiemi¬
ni. Ex illo intellegendum ẽ. nec intali causa licere mendatiũ
in quali causa legitur raab ẽẽ mentita. sed magis credibile est
quia in iustum ẽrat mendatium. id eo prohibitum. non quia
prohibitum. Ideo factum iniustum. Postassis ergo sicut de obste¬
tricibus diximus non hoc in eis remuneratum quod mentite sunt.
sed quod infantes hebreos liberauerunt . ut propter hanc mise¬
ricordiam illito peccatum ueniale sit factum. Non tamen ex¬
istim&ur non fuisse peccatũ. Si &iam deraab intellegendum
est remuneratam. in illa liberatione exploratoꝵ. ut propt̃
eandem explorationem uenia sit data mendatio. Ubi autẽ
uenia datur manifestum est ẽẽ peccatum. sed illud cauendumẽ
ne itaquis quisq existim & &iam ceteris peccatis si propt̃ libe

Expanded text:
illis deus retribuit; mentita est Raab pro exploratoribus terrae eillis deus retribuit; mentita est Raab pro exploratoribus terrae et ideo liberata est. an ex quo dictum est in lege: non mentiemini, ex illo intellegendum est nec in tali causa licere mendacium, in quali causa legitur Raab esse mentita? sed magis credibile est. quia iniustum erat mendacium, ideo prohibitum. non quia prohibitum, ideo factum iniustum. fortassis ergo, sicut de obstetricibus diximus, non hoc in eis remuneratum, quod mentitae sunt, sed quod infantes Hebraeos liberauerunt. ut propter hanc misericordiam illud peccatum ueniale sit factum, non tamen existimetur non fuisse peccatum: sic etiam de Raab intellegendum est remuneratam in illa liberationem exploratorum, ut propter eandem liberationem uenia sit data mendacio. ubi autem uenia datur, manifestum est esse peccatum. sed illud cauendum est, ne ita quisque existimet etiam ceteris p
Abbreviated transcription (Latin):
aut non possumus dicere . Tunc tantum modo eẽ quando praximꝰ
lȩditur Cum enim falsum absciente dicitur. proculdubio menda¬
tium ẽ . siue illo quisquam siue nemo lȩdatur. pro inde magnaque¬
stio demendatio utrum possit aliquando iustum eẽ. Mendatiũ
facile soluer&ur. fostasse sisola prȩcepta intueremur non exem¬
pla. Numquid ifto precepto absolutio. nonmentiemin. Si enim dic¬
tum ẽ. quomodo non facies tibi idolum: quod factum non potest
aliquando iustum ẽẽ. Et quomodo dictum ẽ non me chaberios:
Quis autem dicat aliquando mechiam iustam eẽ posse. Et non fu¬
raberis secundum diffinitionem illam furti iustum ẽẽ numquam
fustum potest. Et non occides. quõ cum homo iustȩ occiditur.
lex eum occidit nontu Num quidiita dicipotest. cum homo
iuste mentitur lexmentitur sed ex empla faciunt Difficillimã
quaestionem mentitae sunt obst&rices aegyptiae. & bona

Expanded text:
autem non possumus dicere tunc tantummodo esse, quando proximus autem non possumus dicere tunc tantummodo esse, quando proximus laeditur; cum enim falsum ab sciente dicitur, procul dubio mendacium est, sine illo quisquam siue nemo laedatur. proinde magna quaestio de mendacio, utrum possit aliquando iustum esse mendacium, facile solueretur fortasse, si sola praecepta intueremur, non et exempla. nam quid isto praecepto absolutius: non mentiemini? sic enim dictum est quomodo: non facies tibi idolum — quod factum non potest aliquando iustum esse — et quomodo dictum est: non moechaberis — quia autem dicat aliquando moechiam iustam esse posse? — et: non furaberis — secundum definitionem illam furti iustum esse furtum numquam potest — et: non occides, quoniam cum homo iuste occiditur, lex eum occidit, non tu. numquid ita dici potest: cum homo iuste mentitur, lex mentitur? sed exempla faciunt difficillimam quaestionem. mentitae sunt obstetrices Aegyptiae et bona
Abbreviated transcription (Latin):
lunia sine mendatio fier potest quod falsi testimonii genera¬
litate concluditur. Sed utrũ hȩc aliqua conpensatione ammit¬
tenda sint. magna quȩstio ẽ. Sicut demendatio pene omnib
uid&ur quod ubi nemo leditur prosalutae mentiendum est
Vtrum ergo ita & defusto anfurtum fieri potest ubi nullusi ledi¬
tur quin immo fieri potest. &iam quando ei cuifit consulitur.
tam quam siquisq hominum uolentis eo occidere gladio fur&ur
Nam calumnia nescio utrum cuiquam ad eius. tilitatem fieri possit
nisi foste quod ad mauis gaudium fiebat. quo postea fruerentur
quod ioseph descypho calumniabatur fratribus suis quibus &iam
explorationis falsum crimen intenderat. quam quam sidefinitio¬
nibus ista determinare. Temptemus fostasse furtũ non est . nisiquan¬
do alieno occulte ablato praximus lȩditur . & calumnia non est
nisi quando falsi criminis obiectione proximus leditur. Menda

Expanded text:
lumnia sine mendacio fieri potest, quod falsi testimonii generalumnia sine mendacio fieri potest, quod falsi testimonii generalitate concluditur. sed utrum haec aliqua conpensatione admittenda sunt, magna quaestio est: sicut de mendacio paene omnibus uidetur, quod ubi nemo laeditur, pro salute mentiendum est. utrum ergo ita et de furto? an furtum fieri non potest, ubi nullus laeditur? quin immo fieri potest, etiam quando ei cui fit consulitur, tamquam si quisquam homini uolenti se occidere gladium furetur. nam calumnia nescio utrum cuiquam ad eius utilitatem fieri possit. nisi forte quod ad maius gaudium fiebat, quo postea fruerentur, quod Ioseph de scypho calumniabatur fratribus suis, quibus etiam explorationis falsum crimen intenderat. quamquam si definitionibus ista determinare tentemus, fortasse furtum non est, nisi quando alieno occulte ablato proximus laeditur; et calumnia non est, nisi quando falsi criminis obiectione proximus laeditur; mendacium
Abbreviated transcription (Latin):
ego sc̃ssum. Opostunissime &iam hic adiungit Ego dñs hoc utiq
ammonens quia illi soli deb&ur latria. io est ea seruitus qua
seruitur dõ¬
Quod dicit & ex horrebit tarra eos qui insident super eam propt᷑
mala facta eorũ quȩ superius commemorauit. Nonideo dictũ
putandum ẽ qd habeat terra sensum. quo itaq sentiat & ex¬
orreat. sed nomine terrȩ homnes significat qui sunt super terrã
Proinde cum hȩcmala faciunt homines inquinant taerram. quia
inquinantur homnes quia hȩc imitantur. et ex orr& terram
quia orr&nt homnes qui nec faciunt nec intantur¬
Von fustum faci&is. neq mentiemn neque calũ niam faciat unus¬
quisq proximo. Illud desurto positum ẽ idecalogo. Quod aũt dic̃
neq mentiemini neq calumiam faciat unus quisq proaeoimo
Mirum sinon eo prȩcepto contin&ur quod ibi positum ẽ: Neq fal¬
sum: testimonium dices aduersum proximum tuum. quo neq ca¬

Expanded text:
ego sanctus sum. oportunissime etiam hic adiungit: ego dominus, hoc utique ego sanctus sum. oportunissime etiam hic adiungit: ego dominus, hoc utique admonens, quia illi soli debetur Xatpsia, id est ea seruitus, qua seruitur deoQuod dicit: et exhorruit terra eos qui insident super eam. propter mala facta eorum, quae superius commemorauit, non ideo dictum putandum est, quod habeat terra sensum quo ista sentiat et exhorreat, sed nomine terrae homines significat, qui sunt super terram. proinde cum haec mala faciunt homines, inquinant terram, quia inquinantur homines qui haec imitantur; et exhorret terra, quia exhorrent homines qui nec faciunt nec imitanturNon furtum facietis neque mentiemini neque calumniam faciet unusquisque proximo. illud de furto positum est in decalogo. quod autem dicit: neque mentiemini neque calumniam faciet unusquisque proximo, mirum, si non eo praecepto continetur, quod ibi positum est: neque falsum testimonium dices aduersum proximum tuum, quoniam neque ca
Abbreviated transcription (Latin):
cunt uxores quarũ prohib& turpitudinẽ reuelari¬
Et asemine tuo non dabis seruire principi. hic non uideo quid
intellegatur. nisi principi qui prodõ colitur Non enim ait du¬
leum. sed latreum in greco quod latinos non fol& int᷑ p̃tari nisut
dicat seruire. Plurimum aut̃ diftat . na seruire homnib. sicut
serui seruiunt. quod non ẽ latreum. sed duleum: seriptura non
ꝓhibet. Seruire autem secundum id quod est latreum. non iu¬
betur hominbus nisi uuni uero dõ. Sicut scriptum ẽ. Dñm dmtu¬
um adorabis & illi soli seruies. Non solum aut hoc uerbo quoait
latreum. significat quem principem dicat. Id est cui cultus tamquã
dõ Edxibetur &iam eo quod adiungit. Et non ꝓfanabis nomen scm
siue dĩ. Decui populo datur. illomo doseruire principi siue no¬
men sc̃m ipsius populi isrł. Propt̃ quod dicitur. Sc̃i estis quõ &

Expanded text:
cantur uxores, quarum prohibet turpitudinem reuelarcantur uxores, quarum prohibet turpitudinem reuelarEt a semine tuo non dabis seruire principi. hic non uideo quid intellegatur nisi principi qui pro deo colitur. non enim ait SooXsostv, sed Xatpeikiv in graeco, quod latinus non solet interpretari, nisi ut dicat seruire; plurimum autem distat. nam seruire hominibus sicut serui seruiunt, quod non est Xaxp=\'kiv sed SooXeustv, scriptura non prohibet; seruire autem secundum id quod est Xatpisusiv non iubetur hominibus nisi uni uero deo, sicut scriptum est: dominum deum tuum adorabis et illi soli seruies. non solum autem hoc uerbo, quod ait Xatpeueiv, satis significat quem principem dicat, id est cui cultus tamquam deo exhibetur, uerum etiam eo quod adiungit: et non profanabis nomen sanctum, siue dei, de cuius populo datur illo modo seruire principi, siue nomen sanctum ipsius populi Israhel. propter quod dicitur: sancti estis, quoniam et
Abbreviated transcription (Latin):
in munditiam. Hoc cum superius satis sufficienter ꝓhibuiss& :
Quid sibi uult quod &iam hic hoc isdem prȩceptis uoluit ad iun¬
gere. Anfoste ne in superiorib: quo dictum ẽ nefigurate acci¬
piendum putar&ur: Etiam hic positum eͣ ubitalia prohibita
sunt quȩ &iam tempore noui testamenti remota umbrarum
u& erum obseruatione sine dubio custodienda sunt. Quod uide¬
tur &iam ꝑ proph&am e rechielem significasse. qui inter illa
peccati quȩ non figurate sed manifeste iniquitatis sunt. &iam
ho cõmemorat admulierem menstruatam. Siquis accedit &
inter iuftitiȩ merita. sinon accedat . qua in re nonnatura damna¬
tur . sed concipiendȩ proli noxium perhib&ur
Et ad uxorem progimi tui non dabis concubitum semizs tui inqui¬
nari adeam Ecce ubi rursus ꝓhib& adulterium. Quod cum ali¬
ena uxore committitur. quod &iam tndecalogo prohib&ur
Vnde appar& illa ita ꝓhibita : ut &iam mostuis uiris suis. non du¬

Expanded text:
immunditiam. Hoc cum superius satis sufficienter prohibuisset , immunditiam. Hoc cum superius satis sufficienter prohibuisset , quid sibi vult quod etiam hic hoc eisdem praeceptis voluit adjungere? An forte in superioribus quod jam dictum est, ne figurate accipiendum putaretur, etiam hic positum est, ubi talia prohibita sunt, quae etiam tempore Novi Testamenti remota umbrarum veterum observatione, sine dubio custodienda sunt? Quod videtur etiam per prophetam Ezechielem significasse, qui inter illa peccata quae non figuratae, sed manifestae iniquitatis sunt, etiam hoc commemorat, ad mulierem menstruatam si quis accedat; et inter justitiae merita, si non accedat . Qua in re non natura damnatur, sed concipiendae proli noxium perhibeturXV. Ib. XVIII, 20 Et ad uxorem proximi tui non dabis concubitum seminari ad eam. ecce ubi rursus prohibet adulterium, quod cum aliena uxore committitur, quod etiam in decalogo prohibetur. unde adparet illa ita prohibita, ut etiam mortuis uiris suis non du
Abbreviated transcription (Latin):
Filiam filiȩ eius & filiam filiȩ eius non accipies. Etiam neptam
uxoris defilio uel defilia duci ꝓhibuit uxorem. Super sororẽ
eius non accipies inzelum: hic non prohibuit super ducere qdd
licebat antiquis propt᷑ abundantiam propagationis. sed soro¬
rem sorori noluit fuꝑ duci quod uid&ur fecisse ia cob:
siue quia nondum fuerat lege prohibitum. siue quia sub¬
positae alterius fravde deceptus ẽ. Et illa magis depla¬
cito ueniebat. quam posterius accepit:Sed iniustum
erat priorem diniti. pefacer& cam moechri Hloc aũ¬
quod ait inzelum utrum ideo positum ẽ. Nesit zelum in ter
sorores quȩ inter illas quȩ sorores non essent. condemnendum
fuit. anideo potius ne propt̃ hoc fiat . ioest ne hoc animo fiat
Vt in zelum sororis soror super ducatur
Et admulierem in segregatione inmunditiȩ eius. non accedes
reuelare turpitudinem eius. Id ẽ ad me nstruatam mulierem
non accetdes . Segregabatur enim secundum legem propter

Expanded text:
Filiam filii eius et filiam filiae eius non accipies. etiam neptem uxoris de filio uel de filia duci prohibuit. uxorem super sororem eius non accipies in zelum. hic non prohibuit superducere, quod licebat antiquis propter abundantiam propagationis. sed sororem sorori noluit superduci. quod uidetur fecisse Iacob, siue quia nondum fuerat lege prohibitum siue quia subpositae alterius fraude deceptus est et illa magis de placito ueniebat quam posterius accepit; sed iniustum erat priorem dimitti, nc faceret eam moechari. hoc auquod ait "in zelum", utrum ideo positum est, ne sit zelus inter sorores, qui inter illas quae sorores non essent contemnendus fuit? an ideo potius, ne propter hoc fiat, id est ne hoc animo fiat, ut in zelum sororis soror superducatur? . Ib. XVIII, 19. Et ad mulierem in segregatione immunditiae ejus non accedes revelare turpitudinem ejus: id est, ad menstruatam mulierem non accedes. Segregabatur enim secundum Legem, propter
Abbreviated transcription (Latin):
admonitus. quod scriptura eo loco tac&. hoc audere potiuisse
ille qui dictus est magni consilii angelus . & intellegitur
xeC Supra enim dixit . apparuit illi angelus dñi inflamma
bonam & multam. interram fluentem lac & mel. Utrum
terram fluentem lac & mel. spiritaliter accipere debemus.
quia secundum proprie tatem non hoc erat illa. quae data
est populo isra hel. anlocutionis ẽ. qua id ad laudem uberta¬
tis & suauitatis referatur
Et nunc ecce clamor
filiorum israhel uenit ad me. Nonsicut clamor sodomorũ.
quo iniquitassine timore. &sine uerecundia significatur¬
÷ Quod mandauit dñs hebreis ꝑmoysen. ut acciperent ab
aegyptiis uasa aurea & argentea & uestem atꝙ addidit
& p̃dabimini eos. mandati huius non potest iniustum ẽẽ ui¬
dicium Mandatum enim dĩ est. dequo non iudicandũ.
sed ei obtemperandum fuit. Ille enimnouit. quamius¬
te mandauerit. Ad seruum autem ꝑtin& oboedien¬

Expanded text:
admonitus quod Scriptura eo loco tacet hoc audere potuisse. admonitus quod Scriptura eo loco tacet hoc audere potuisse. ille qui dictus est, Magni consilii angelus , et intelligitur Christus? Supra enim dixit, Apparuit illi angelus Domini in flammabonam et multam, in terram fluentem lac et mel: utrum terram fluentem lac et mel spiritualiter accipere debemus; quia secundum proprietatem non hest populo Israhel? an locutionis est, qua id ad laudem ubertatis et suauitatis referatur? Et nunc ecce clamor filiorum Israhel uenit ad me, non sicut clamor Sodomorum, quo iniquitas sine timore et sine uerecundia significatur. Quod mandauit dominus Hebraeis per Moysen, ut acciperent ab Aegyptiis uasa aurea et argentea et uestem atque addidit: et praedabimini eos, mandati huius non potest iniustum esse iudicium. mandatum enim dei est, de quo non iudicandum sed ei obtemperandum fuit. ille enim nouit quam iuste mandauerit: ad seruum autem pertinet oboedien
Abbreviated transcription (Latin):
non eos existimo linguae suae modum. quantum adue¬
ritatem promendam attin&. falsitatemq: uitandam.
exemplo illo obste tricum debere formare. Sed diligen¬
tius dehac quȩ stione disserendum ẽ. propter alia exem¬
pla. quae inscripturis reperiuntur
De facto moysi cum occidit aegyptium. addesandos
fratres suos. satis disputauimus in illo opere. quod de
uita patriarcharum aduersus faustum scripsimus. utru
indoles in eo laudabilis fuerit. qua hoc peccatum ad mi¬
serit. sicut sol& uber terra &iam ante utilia semina. qua¬
dam herbarum quamius in utilium feracitate laudari. a nom¬
nino ipsum factum iustificandum sit. Quod ideo non uid&ar
quia nullam adhuc legitimam poteftatem gerebat. nec ac¬
ceptam diuinitus. nec humana societate ordinatam:: ta¬
men sicut. stephanus dicit in actibus apostolorum. putabat
intellegere fratressuos. quod per eum ds̃ dar& illissalutem
Utper hoc testimonium. uideatur moyses iam diuinitus

Expanded text:
non eos existimo linguae suae modum, quantum ad uenon eos existimo linguae suae modum, quantum ad ueritexemplo illo obstetricum debere formare. Sed diligentius de hac quaestione disserendum est, propter alia exempla quae in Scripturis reperiuntur.. II, 12. De facto Moysi, cum occidit Aegyptium ad defendendos fratres suos, satis disputavimus in illo opere quod de vita Patriarcharum adversus Faustum scripsimus: utrum indoles in eo laudabilis fuerit, qua hoc peccatum admiserit, sicut solet uber terrae, etiam ante utilia semina, quadam herbarum quamvis inutilium feracitate laudari; an omnino ipsum factum justificandum sit . Quod ideo non videtur, quia nullam adhuc legitimam potestatem gerebat, nec acceptam divinitus, nec humana societate ordinatam. Tamen, sicut Stephanus dicit in Actibus Apostolorum, putabat intelligere fratres suos, quod per eum Deus daret illis salutem : ut per hoc testimonium videatur Moyses jam divinitus
Abbreviated transcription (Latin):
sint auetoritate diuina. quando quidem scriptumẽ.
dm bene fecisse obste tricibus Sed utrum promiseri¬
cordia ignoscebat mendacio. an &ipsum mendaciũ
dignum prȩmio iudicabat. Incertum ẽ. Aliud enim fa¬
ciebant obste trices. uiiiii ficando infantesparuulos.
aliud pharaoni mentiendo. Namin illis viuificandis
opus misericordiae fuit. mendacio vero illo prose ute¬
bantur : ne nocer& illis pharao. quod potuit non adlau¬
dem. sed adueniam pertinere Neque hinc auetori¬
tatem admentiendum ẽẽ propositam mihi uidetur. eis
de quibus dietum ẽ. & non est inuentum inore eorum
mendacium Quorundam enim utta. longe inferior a
professione sc̃orum. si habeat ista mendaciorum pecca¬
ta. prouectu ipso &indole feruntur. prȩsertim sibene¬
ficia diuina nondum norunt expectare caelestia.
sed circa terrena occupantur: Qui autem ita uiuun
ut eorum conuersatio sicut dicit apostolus incaelissit.

Expanded text:
sint auctoritate diuina, quandoquidem scriptum est sint auctoritate diuina, quandoquidem scriptum est deum bene fecisse obstetricibus: sed utrum pro misericordia ignoscebat mendacio an et ipsum mendacium dignum praemio iudicabat, incertum est. aliud enim faciebant obstetrices uiuificando infantes paruulos, aliud Pharaoni mentiendo; nam in illis uiuificandis opus misericordiae fuit: mendacio uero illo pro se utebantur, ne noceret illis Pharao, quod potuit non ad laudem, sed ad ueniam pertinere. neque hinc auctoritatem ad mentiendum esse propositam mihi uidetur eis, de quibus dictum est: et non est inuentum in ore eorum mendacium. quorundam enim uita longe inferior a professione sanctorum si habeat ista mendaciorum peccata, prouectu ipso et indole feruntur, praesertim si beneficia diuina nondum norunt expectare caelestia, sed circa terrena occupantur. qui autem ita uiuunt, ut eorum conuersatio, sicut dicit apostolus, in caelis sit,
Abbreviated transcription (Latin):
factum est ut intrar&. Toto quippe illo tempore
nasci & uiuere potuerunt omnes qui commemo¬
rantur. ut septuaginta quinque anime comple¬
antur. usq ad nepotes beniamin. Sicut enĩ di¬
cit. hi filii liȩ quos peperit ipsi ia cob in moso¬
potamia siriae. loquens etiam dehis qui non
erant nati. quia illic parentes eorum exquibus
nati sunt pepererat . ibi eos perhibens natos.
quõ causa qua nascerentur ibi nata est. id est
parentes eorum quos lia ibi peperit. Ita quõ
causam intrandi in aegyptum ia cob in ioseph ha¬
buit. totum tempus quo in egrpto uixit ioseph
in gressio erat ia cob in egyptũ per suam pro¬
geniem. quae illo uiuo propagabatur. per
quem factum est ut ingrederetur¬
EOBSTITRICUMMENDACIO. QUOFEFILLI .I¬
runt pharaonem ne occiderent masculos
israhelitas quando nascebantur. dicentes non ita
parere mulieres hebraeas. sicut pariebant aegy¬
ptiae. quaeri sol& utrum talia mendacia. approbata

Expanded text:
factum est, ut intraret. toto quippe illo tempore factum est, ut intraret. toto quippe illo tempore nasci et uiuere potuerunt omnes qui commemorantur, ut septuaginta quinque animae compleantur usque ad nepotes Beniamin. sicut enim dicit: hi filii Liae. quos peperit ipsi Iacob in Mesopotamia Syriae, loquens etiam de his qui non erant nati, quia illic parentes eorum ex quibus nati sunt pepererat, ibi nos perhibens natos, quoniam causa qua nascerentur ibi nata est, id est parentes eorum. quos ibi Lia peperit: ita. quoniam causam intrandi in Aegyptum Iacob in Ioseph habuit, totum tempus quo in Aegypto uixit Ioseph ingressio erat Iacob in Aegyptum per suam progeniem, quae illo uiuo propagabatur, per quem factum est ut ingredereturobstetricum mendacio, quo fefellerunt Pharaonem, ne occiderent masculos Israhelitas quando nascebantur, dicentes non ita parere mulieres hebraeas sicut pariebant aegyptiae, quaeri solet, utrum talia mendacia adprobata
Abbreviated transcription (Latin):
& filii machir & filii manasse nati sunt super fe¬
mora ioseph. Cum hos filief filios filiorũ. uel ne¬
potes filiorum dicat scriptura ioseph uiuendo
uidisse. quomodo eos iungit illis septuaginta quinq
hominibus. cum quib ia cob dicit aegyptũ intrasse.
quando quidem ioseph senescendo peruenit. ut eos
natos uider&. Ia cob autem cum ingressus est in
aegyptum. iuuenis erat ioseph. & eum pater mo¬
riens. quinquagesimum & sextum fere etatis annũ
agentem reliquit. Vnde constat certi mysterii
causa. illum numerum. idest septuagenarium
& quintum. scripturam commendare uoluisse
Si aũ quisquam exigit. quomodo etiã secundũ
animis in egrptũ intrasse . non illo uno die quo uenit.
eius ingressum oport& intellegi. Sed quia infiliis suis
plerumq appellatur ia cob. hoc est in posteris suis. & ꝑ
ioseph eum constat in aegyptum intrasse. introitus
eius accipiendus est. quam diu uixit ioseph perquẽ

Expanded text:
et filii Machir filii Manasse nati sunt super feet filii Machir filii Manasse nati sunt super femora Joseph. cum hos filios filiorum uel nepotes filiorum dicat scriptura Ioseph uiuendo uidisse, quomodo eos iungit illis septuaginta quinque hominibus, cum quibus Iacob Aegyptum dicit intrasse, quandoquidem Ioseph senescendo peruenit, ut eos natos uideret, Iacob autem cum ingressus est in Aegyptum, iuuenis erat Ioseph et eum pater moriens quinquagesimum et sextum fere aetatis annum agentem reliquit? unde constat certi mysterii causa illum numerum, id est septuagenarium et quintum scripturam commendare uoluisse. si autem quisquam exigit, quomodo etiam secundum animis in Aegyptum intrasse, non illo uno die quo uenit eius ■ ingressum oportet intellegi; sed quia in filiis suis plerumque appellatur Iacob, hoc est in posteris suis, et per Ioseph eum constat in Aegyptum intrasse, introitus eius accipiendus est quamdiu uixit Ioseph, per quem
Abbreviated transcription (Latin):
nis causa factum ẽẽ credendum ẽ. quod per iordanem
uenturus erat adeas t̃ras. postea isrł infilus suis . CLXXII¬
Et fecit luctum patri suo septem dies. Nescio utrum
inueniatur alicui scorũ inscripturis celebratũ ẽẽ luctũ
nouem dies. qđ apud latinos nouẽ dial. appellant: unde
mihi uidentur abhac consu&udine ꝓhibendi. si qui xp̃i¬
anoꝵ istum inmostus suis numerũ seruant. qui magis ẽ
ingentilium c̃ su& udine: septimus uero dies auctoritatem
in scripturis hab& Vnde alio loco scriptũ est. Luctus
mortui septem dierum. fatui autem. omnes dies
uitae eius. Septenarius autem numerus propter
sabbati sacramentum. precipue quietis indicium est
Vnde merito mortuis. tam quam requi escentibus
exhibetur. Quem tamen numerum. in luctu ia cob
decuplauerunt aegyptii. qui eum sep tuaginta
diebus luxerunt.
Et uixit ioseph annos centum decem. & uidit
ioseph efrem filios usque ad tertiam generationem

Expanded text:
nis causa factum esse credendum est, quod per Iordanem nis causa factum esse credendum est, quod per Iordanem uenturus erat ad eas terras postea Israhel in filiis suis. Et fecit luctum patri suo septem diebus. nescio utrum inueniatur alicui sanctorum in scripturis celebratum esse luctum nouem dies, quod apud Latinos nouendial appellant. unde mihi uidentur ab hac consuetudine prohibendi, si qui christianorum istum in mortuis suis numerum seruant, qui magis est in gentilium consuetudine. septimus uero dies auctoritatem in scripturis habet. unde alio loco scriptum est: luctus mortui septem dierum, fatui autem omnes dies uitae eius. septenarius autem numerus propter sabbati sacramentum praecipue quietis indicium est: unde merito mortuis tamquam requiescentibus exhibetur. quem tamen numerum in luctu Iacob decuplauerunt Aegyptii, qui eum septuaginta diebus luxerunt. Et uixit Ioseph annos centum decem. et uidit Ioseph Ephraem filios usque ad tertiam generationem;
Abbreviated transcription (Latin):
Qud sibi uult qđd rum ꝑgerent ad sepeliendũ iacob. scriptura
dicit . & aduener̃ adaream atad. quȩ ẽ trans iordanem.
prȩter gressi sunt eñi locũ inquo erat mostuus sepeliendus.
milia sicut ꝑhibent qui nouer̃ : plus quam quinquaginta
Tantum quippe spatii ẽ plus minus abeo loco ubi sepul ti
sunt patriarchȩ. inquib: & ia cob: usq: ad hunc locũ quo
eos aduenisse narratur : Nampost factũ ibi luctũ & plan¬
ctum magnum. redierunt ad locum quem prae te¬
rierant rursus iordane traiecto Nisi foste quis dicat.
aliquoꝵ hostium uitandorum causa. ꝑheremũ eos uenisse
cũ corpore. qua &iam populus isrł . ductus ẽ per morsen
ab egypto liberatus : Illo quippe itinere & plurimũ circui¬
tur. & ꝑ iordanẽ uenitur adbrahamium. ubi sunt cor¬
pora patriarcharum.id est adterram chnaan Sed quomo
do factum sit. ut trans illa loca ad orientem uersus tantũ
ir&ur & inde ad ea ꝑ iordanem uenir&ur. significatio¬

Expanded text:
Quid sibi vult quod cum pergerent ad sepeliendum Jacob, Scriptura dicit, Et advenerunt ad aream Atad, quae est trans Jordanem? Praetergressi sunt enim locum in quo erat mortuus sepeliendus, millia sicut perhibent qui noverunt plusquam quinquaginta: tantum quippe spatii est, plus minus, ab eo loco ubi sepulti sunt Patriarchae, in quibus et Jacob, usque ad hunc locum, quo eos advenisse narratur. Nam post factum ibi luctum et planctum magnum redierunt ad locum quem praeterierant, rursus Jordane transjecto. Nisi forte quis dicat, aliquorum hostium vitandorum causa per eremum eos venisse cum corpore, qua etiam populus Israel ductus est per Moysen ab Aegypto liberatus. Illo quippe itinere et plurimum circuitur, et per Jordanem venitur ad Abrahamium, ubi sunt corpora Patriarcharum, id est, ad terram Chmodo factum sit, ut trans illa loca ad orientem uersus tantum iretur et inde ad ea per Iordanem ueniretur, significatio
Abbreviated transcription (Latin):
Quod de aqua illa quȩ de p&ra pro fluxcit. dictum ẽ. Hȩc
aqua contradictionis. quia maledixerunt filui isrł ante
dñm. & sc̃ificatus ẽ in ipsis Prius maledixerunt. quando
locutisunt contra beneficium dñi. quod edueti erant de ȩ¬
gypto & postea scĩficatus ẽ in ipsis: Cum illo miraculo pro¬
fluentis aquȩ eius sc̃itas declarata ẽ. Anfoste duo gene¬
ra hominum demonstrauit & contra dicentium gratiȩ xp̃i.
& percipi entium gratiam xp̃i. Vt illis sit aqua contradic¬
tioni. Iftis scificationis. Nam & de ipso dño in eu angelio
legitur . & insignum cui contradic&ur
Quod intermandata moyses ad regem edom dicit interc&e¬
ra Neq bibemus aquam de lacutuo: In tellegendum ẽ gra¬
tis. Id est quia non gratis bibemus. quod post ea manifestat
dicens. Si autem de aqua tua bibemus ego & pecora mea
dabo pre tium tibi
XXUIII

Expanded text:
. Ib. XX, 13. Quod de aqua illa quae de petra profluxit dictum est, Haec . Ib. XX, 13. Quod de aqua illa quae de petra profluxit dictum est, Haec aqua contradictionis, quia maledixerunt filii Israel ante Dominum, et sanctificatus est in ipsis: prius maledixerunt, quando locuti sunt contra beneficium Domini, quo educti erant de Aegypto; et postea sanctificatus est in ipsis, cum illo miraculo profluentis aquae ejus sanctitas declarata est. An forte duo genera hominum demonstravit, et contradicentium gratiae Christi, et percipientium gratiam Christi; ut illis sit aqua contradictionis, istis sanctificationis? Nam et de ipso Domino in Evangelio legitur, Et in signum cui contraQuod inter mandata Moyses ad regem Edom dicit inter caetera, Neque bibemus aquam de lacu tuo, intelligendum est gratis, id est, quia non gratis bibemus: quod postea manifestat, dicens, Si autem de aqua tua bibemus, ego et pecora mea, dabo pretium tibi. XXXVII
Abbreviated transcription (Latin):
mnis qui t&igerit suꝑfaciem campi uulneratum aut
mostuum aut os hominis aut monumentum. Quȩri potest
quid dictum sit . uulneratum aut mostuum Si enim aliud
uoluit intellegi uulneratum. aliud mostuum. Cauendum
neput&ur inmundum eẽ Etiam qui t&igerit uulneratũ
uiuum. quod utiq absurdum ẽ: sed quia possunt & mostui
ẽe uulnerati. Ipsos mostuos intellegitur discreuisse. ut &
uulneratum mostuum intellegamus . Io est uulnere perem¬
ptum. ait mostuum sine uulnere¬
Quod dep&ra aqua educta ẽ. Apostolus paulus quid ess&
exposuit. Ubi ait. Et omnes eundem potum spiritalem
biberunt. Bibebant enim despiritali consequentieos
p&ra. P&ra autem erat xp̃s Significata ẽ ergo de xp̃o
profluens gratia spiritalis. qua interior sitis iñ rigar&ur.
Sed quod uirga p&ra ꝑcutitur. crux xp̃i figuratur.
gno enim accedente ad p&ram. gratia manauit & quod bis
percutitur. euidentius significat crucem. Duo quippe
ligna sunt crux.

Expanded text:
mnis qui tetigerit super faciem campi uulneratum aut mortuum aut os hominis aut monumentum. quaeri potest quid dictum sit ,.uulnel\'atum aut mortuum". si enim aliud uoluit intellegi uulneratum, aliud mortuum, cauendum est, ne putetur inmundus esse etiam qui tetigerit uulneratum uiuum, quod utique absurdum est. sed quia possunt et mortui esse uulnerati, ipsos mortuos intellegitur discreuisse, ut et uulneratum mortuum intellegamus, id est uulnere peremptum aut mortuum sine uulnereQuod de petra aqua educta est, apostolus Paulus quid esset exposuit. ubi ait: et omnes eundem potum spiritalem biberunt. bibebant enim de spiritali sequenti petra; petra autem erat Christus. significata est ergo de Christo profluens gratia spiritalis, qua interior sitis inrigaretur. sed quod uirga petra percutitur, crux Christi figuratur. ligno enim accedente ad petram gratia ista manauit; et quod bis percutitur, euidentius signifligna sunt crux.
Abbreviated transcription (Latin):
inter cȩtera. coram omni populo tuo faciam gloriosa. non dum
dignatur dicere coram omni populo meo: anita dixit populo
tuo quomodo cuilib& homini eiusdem populi diceretur. idest ex quo
populo es. quomodo ciuitati tuae dicimus non cui dominaris. uel
quam constitiusti. sed unde ciuis es. Sic enim & paulo post dicit.
omnis populus inquibus es Alio modo quid dictum ẽ. nisi populus
tuus. quodaũ non dixit inquoes. consue tudo locutionis est

Expanded text:
inter cetera: coram omni populo tuo faciam gloriosa. nondum inter cetera: coram omni populo tuo faciam gloriosa. nondum dignatur dicere: coram omni populo meo. an ita dixit populo tuo, quomodo cuilibet homini eiusdem populi diceretur, id est: ex quo populo es, quomodo "ciuitati tuae" dicimus, non cui dominaris uel quam constituisti, sed unde ciuis es? sic enim et paulo post dicit: omnis populus, in quibus es. alio modo quid dictum est nisi "populus tuus"? quod autem non dixit: in quo es, consuetudo locutionis est
Abbreviated transcription (Latin):
runt quanto scelere xp̃m crucifixerint. & quia receperunt
consilium utagerent penitentiam. & inbaptismo remissionẽ
acciperent peccatorum. Dixi inquit. pronuntiabo aduersum
me delictum meum dño. & tu remisisti impie tatem cordis mei.
Hanc autem prophetiam. potius fuisse quã locutus ẽ dnsadmoy¬
sen. fatis resipsa indicat. quando quidem depetra vel cauerna
eius. &de manus eius super positione. de uisione posteriorum ens.
nihil postea uisibili opere subsecutum legitur. Mox enim a diun¬
git interposito articulo scriptura. Et dixit dñs admoysen
Lum ipse dñs utique etiam illa quae supra sunt loqueretur. atq
inde contexit. quid deinceps dñs dicat. Excide tibi duas tabulas
la pideas. sicut & primas. & cȩtera¬
uidẽ quod dictum ẽ de dño & reum non purificabit . nisi non eum
dic& innocentem.
s̃ inmonte duas rursus lapideas tabulas conscripturo dicit moysi

Expanded text:
runt quanto scelere Christum crucifixerint. Et quia receperunt runt quanto scelere Christum crucifixerint. Et quia receperunt consilium ut agerent poenitentiam, et in Baptismo remissionem acciperent peccatorum; Dixi, inquit, pronuntiabo adversum me delictum meum Domino, et tu remisisti impietatem cordis mei . Hanc autem prophetiam potius fuisse, quam locutus est Dominus ad Moysen satis res ipsa indicat; quandeius et de manus eius superpositione, de uisione posteriorum eius nihil postea uisibili opere subsecutum legitur. mox enim adiungit interposito articulo scriptura: et dixit dominus ad Moysen, cum ipse dominus utique etiam illa, quae supra sunt, loqueretur. atque inde contexit quid deinceps dominus dicat: excide tibi duas tabulas lapideas sicut et primas et ceteraQuid est quod dictum est de domino: et reum non purificabit, nisi: non eum dicet innocentem? s in monte duas rursus lapideas tabulas conscripturo dicit Moysi
Abbreviated transcription (Latin):
mea super te. donec transeam Unde psalmus dicit. Qvoniam
die ac nocte grauata ẽ super me manus tua. Diem appellans
quando xp̃s diuina miracula faciebat. Noctem quando sicut¬
homo moriebatur quando etilli titubauerunt qui indie credide¬
rant. hoc ẽ ergo cum transiero tunc uidebis posteriora mea¬
Cum transiero de hoc mundo ad patrem. posterius in me credituri
sunt. quorum typum geris. Tnc enim compuncto corde dixeruã¬
U Uro faciemus : & iuissi sunt aba postolis agere paenitentiam. & bapti¬
iari in nomine iħu xp̃i. ut dimit terentur illis peccata eorum
Q uod inpsalmo illo sequitur cum dictum ess&. die ac nocte graua¬
ta ẽ super me manus tua. idest ut non cognoscerem. sienim
cognouissent. numquam dñm gloriȩ crucifixissent. Sequitur
& iungit. conuersus sum inerumnam dum configeretur spina
loest cumessem corde compunctus. Deinde addidit. peccatum.
meum cognoui. & facinus meum non operui. postea quam vide¬

Expanded text:
mea super te donec transeam. unde psalmus dicit: quoniam mea super te donec transeam. unde psalmus dicit: quoniam die ac nocte grauata est super me manus tua, diem appellans, quando homo moriebatur, quando et illi titubauerunt qui in die crediderant. hoc est ergo "cum transiero, tunc uidebis posteriora mea": transiero de hoc mundo ad patrem; posterius in me credituri sunt quorum typum geris. tunc enim compuncti corde dixerunt: quid faciemus? et iussi sunt ab apostolis agere paenitentiam et baptizari in nomine Iesu Christi, ut dimitterentur illis peccata eorum. quod in psalmo illo sequitur, cum dictum esset: die ac nocte grauata est super me manus tua — id est ut non cognoscerem; si enim cognouissent, numquam dominum gloriae crucifixissent — sequitur et iungit: conuersus sum in aerumnam, dum configeretur spina, id est cum essem corde compunctus. deinmeum cognovi, et facinus meum non operui: posteaquam vide
Abbreviated transcription (Latin):
transitum: sed recapitulatio intellegenda ẽ rei praetermis sȩ.
quali sol& uti scriptura inmultis locis: postea quippe dixit.
quod ordine temporis prius ẽ. qui ordo ita se hab&. tegam
manu mea super te donec transeam. et tunc uidebis posterio¬
ra mea Namfacies mea non uidebitur tibi. etstabis super petr̃a
statim vt transi& gloria mea. et ponam te incauerna petrie
Hoc enim factum ẽ in eis quos tunc significabat persona moysi.
id est israhelitis qui indm̃ ihm. sicut actus apostolorum indican
postea crediderunt. idest statim vt transiit eius gloria. Nam
postea quam surrexit amortus &ascendit incaelum. misso de¬
super sp̃u sco cum linguis omnium gentium a postoli loqueren¬
tvr compuncti sunt corde multi exeis qui crucifixerant xp̃m.
quem nonut cognouissent. & dnm̃ gloriae crucifixissent. cȩcitas
exparte israhel facta ẽ. sicut dictum fuerat tegam manu

Expanded text:
transitum. sed recapitulatio intellegenda est rei praetermissae, transitum. sed recapitulatio intellegenda est rei praetermissae, quali solet uti scriptura in multis locis; postea quippe dixit quod ordine temporis prius est. qui ordo ita se habet: tegam manu mea super te, donec transeam, et tunc uidebis posteriora mea; nam facies mea non uidebitur tibi; et stabis super petram, statim ut transiet gloria mea, et ponam te in cauerna petrae. hoc enim factum est in eis quos tunc significabat persona Mosi, hoc est Israhelitis, qui in dominum Iesum, sicut Actus apostolorum indicant, postea crediderunt, id est statim ut transiit eius gloria. nam posteaquam resurrexit a mortuis et ascendit in caelum, misso desuper spiritu sancto cum linguis omnium gentium apostoli loquerentur, compuncti sunt corde multi ex eis qui crucifixerant Christum; quem ut non cognouissent et dominum gloriae crucifixissent,. caecitas ex parte Israhel facta est, sicut dictum fuerat: tegam manu
Abbreviated transcription (Latin):
quia post transitum xp̃i. idest post passionem & resur¬
rectionem xp̃i. ftetit populus fidelis super petram
It ponam te inquit incauerna terrae. Munimenfir¬
mis sum significat:. Aii autem interpretati sunt in
specula petrae Sed grecus hab& open. hoc autem fora¬
men uel cauernam rectus interpretamus. Et tegamm¬
nu mea super te donec transeam. &auferam manum
meam. &tunc uidebis posteriora mea. facies autem mea.
non uidebitur tibi Cum lam dixiss&. stabis super
petram. statim ut transi& gloria mea. Ubi lntellegitir.
post transitum suũ promisisse super petrã stabilitatẽ:
Quomodo accipiendum ẽ quod ait. ponam te incauerm
petrae. & tegam manu mea super te donec transeam.
& auferam meam manum. & tunc ui debis posteriora mea.
Quasi lam illo inpetra confittuto. tegat manu sua super
eum. & deinde transeat. cum ẽẽ inpetra non possit. nisi post ens

Expanded text:
quia post transitum Christi, id est post passionem et resurquia post transitum Christi, id est post passionem et resurrectionem Christi, stetit populus fidelis super petram. et ponam te, inquit, in cauerna petrae: munimen firmissimum significat. alii autem interpretati sunt: in specula petrae. sed graecus habet dnyv; hoc autem foramen uel cauernam rectius interpretamur. Et tegam manu mea super te, donec transeam; et auferam manum meam, et tunc uidebis posteriora mea; facies autem mea non uidebitur tibi. cum iam dixisset: stabis super petram, statim ut transiet gloria mea — ubi intellegitur post transitum suum promisisse super petram stabilitatem — quomodo accipiendum est quod ait: ponam te in cauerna petrae et tegam manu mea super te, donec transeam; et auferam manum, et tunc uidebis posteriora mea? quasi iam illo in petra constituto tegat manu sua super eum et deinde transeat, cum esse in petra non possit nisi post eius
Abbreviated transcription (Latin):
Vt &ipsi miseri cordiam consequantur. Concdusit enĩ
ds̃ omnes in incredulitate. ut omnium misereatur.
Deinde post haee suae misericordiae commendationẽ
respond& ad illud quod ei dictum fuerat. oftende
mihi gloriam tuam. uel quod supra petiuerat mo¬
yses dicens. Oftende mihi teme tipsum. manifeste vi¬
deam te. Non poteris inquit uidere faciem meam
Non enim uidebit homo faciem meam. & uiu&. Osten¬
dens huic uitae quae agitur. insensibus mortalib
corruptibilis carnis. dm̃ sicuti ẽ apparere ñ posse¬
Idest sicut ẽ auideri in illa uita potest. ubi ut uiuatur.
huic uitae moriendum ẽ. Item interpostto asticulo di¬
cente scriptura. Etait dñs. sequitur & loquitur
ecce locus penes me Quis enim locus non penes dm̃
ẽ. qui nusquam ẽ absens : Sed ecclesiam significat
dicendo. ecce locus penes me. tamquam templũ suũ
comendans Et stabis inquit super petram. quia
super hanc petram ait dñs. aedificabo ecclesiam meam

Expanded text:
ut et ipsi misericordiam consequantur. conclusit enim ut et ipsi misericordiam consequantur. conclusit enim deus omnes in incredulitatem, ut omnium misereatur. Deinde post hanc suae misericordiae commendationem respondit ad illud quod ei dictum fuerat: ostende mihi gloriam tuam, uel quod supra petiuerat Moses dicens : ostende mihi temet ipsum, manifeste uideam te: non poteris, inquit, uidere faciem meam; non enim uidebit homo faciem meam et uiuet: ostendens huic uitae, quae agitur in sensibus mortalibus corruptibilis carnis, deum sicuti est apparere non posseest, sicut est uideri in illa uita potest, ubi ut uiuatur huic uitae moriendum est. Item interposito articulo dicente scriptura: et ait dominus, sequitur et loquitur: ecce locus penes me. quis enim locus non penes deum est, qui nusquam est absens? sed ecclesiam significat dicendo: ecce locus penes me, tamquam templum suum commendans. et stabis, inquit, super petram — quia super hanc petram, ait dominus, aedificabo ecclesiam meam
Abbreviated transcription (Latin):
ricors fuero. Analiquid intersit. nescio. Quod enim
greca lingua duobus uerbis dictum ẽ eleeson &cicto
ireso. quod unum atque idem videtur significare.
non potuit latinus diuersis uerbis dicere. & diuersis
modis eandem misericordiam repetiuit. Si autem
diceretur miserebor cui misereor . & miserebor. cui
misertus ero. aut miserebor cui misertus ero. misere¬
bor non satis commode dici videretur. & ta menforti¬
us ille ipse sibi sensus ẽ. quod aut ipsius misericordiae
suae firmitatem. ds̃ ifta repetitione monstrauit.¬
Sicut amen amen. sicut fiat fiat. sicut repetitio som¬
nii pharaonis. pluraque similia. Aut in utrisq popu¬
lis idest gentibus & hebreis. hoc modo ds̃ praenuntiauit.
misericordiam se eẽ facturum Quod apostolus dicit.
sicut. enim uos aliquando non credidiftis dõ. Nunc aũ
miseri cordiam consecuti estis. illorum Incredulitate.
sic & ipsi nunc noncrediderunt in ur̃a misericordia.

Expanded text:
ricors fuero, — an aliquid intersit nescio. quod enim ricors fuero, — an aliquid intersit nescio. quod enim in graeca lingua duobus uerbis dictum est, ε̉λεήω et οι̉κτειρήϭω — quod unum atque idem uidetur significare — non potuit latinus diuersis uerbis dicere et diuersis modis eandem misericordiam repetiuit. si autem diceretur: "miserebor cui misereor et miserebor cui misereor", aut "miserebor cui misertus ero", non satis commode dici uideretur. et tamen fortius ille ipse ibi sensus est, quod aut ipsius misericordiae suae firmitatem deus ista repetitione monstranit-sicut: "amen, amen" sicut: "fiat. fiat" sicut repetitio somnii Pharaonis pluraque similia — ant in utrisque populis, gentibus et Hebraeis, hoc modo deus praenuntiauit misericordiam se esse facturum. quod apostolus ita dicit: sicut enim uos aliquando non credidistis deo, nunc autem misericordiam consecuti estis illorum incredulitate: sic et ipsi nunc non crediderunt in uestra misericordia,
Abbreviated transcription (Latin):
non promeritis nr̃is. sed promisericordia sua Qvonĩa
enim segentes introducturum pollicebatur dicens.
Uocabo nomine dñi inconspectu tuo. commendauit
hoc se misericorditer facere Sicut apostolus dicit.
Dico enim xẽu ministrum fuisse circum cisionis. propter
ueritatem dĩ ad confirmandas promissiones patrum
gentes autem super misericordia glorificare dm̃
Hoc ergo praedictum ẽ miserebor cui misertus ero. &
misericordiam praestabo. cui misericordiam praestite¬
ro Quibus verbis prohibuit hominem velut de pro¬
priarum uistutum meritis gloriari. Ut qui glorratur.
indño glorietur: Nonenim ait miserebor talibus
vel talibus. sed cui misericors fuero. Vt neminem prȩ¬
cedentibus bonis operibus suis. miseri cordiam tantȩ
is mortuus ẽ : sed utrum hocidem repetere uoluerit cum
addidit misericordiam prȩstabo cui misericordiam.
praestitero. uel sicut alii interpretati sunt. cuimise¬

Expanded text:
non pro meritis nostris, sed pro misericordia sua. quoniam non pro meritis nostris, sed pro misericordia sua. quoniam enim se gentes introducturum pollicebatur dicens: uocabo nomine domini in conspectu tuo, commendauit hoc Se misericorditer facere, sicut apostolus dicit: dico enim Christum ministrum fuisse circumcisionis propter ueritatem dei ad confirmandas promissiones patruGentes autem super misericordia glorificare Deum . Hoc ergo praedictum est: Miserebor cui misertus ero, et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero. Quibus verbis prohibuit hominem, velut de propriarum virtutum meritis gin domino glorietur. non enim ait: "miserebor talibus uel talibus", sed: cui misericors fuero: ut neminem praecedentibus bonis operibus suis misericordiam tantae mpiis mortuus est. Sed utrum hoc idem repetere uoluerit, cum addidit: misericordiam praestabo cui misericordiam praesti-IO tero - uel, sicut alii interpretati sunt: cui mise