comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
dictꝰ: ꝓpt̃ unitã cũ patre substan¬
tiam. Dñs autẽ: ꝓpt̾ seruientẽ cre¬
aturam. D̾s autem & homo: quia
u̾bum & caro. Unde & bis genitus
dicit᷑: siue qͥa pat̾ eum genuit. si¬
ne matre in et̾nitate: siue quia
mat̃ sine patre in tempore. Uigenitꝰ
autẽ uocatur. scđm diuinitatis excel¬
lentiã: quia sine fr̃ibus. Primoge¬
nitus: scđm susceptionẽ hominis in
qua ꝑ adoptionem gr̃ȩ fr̃s habere
dignatꝰ est. quib ẽẽt primogenitus.
Omousyon patͥ abunitate substantiȩ
appellatur. Substantia eiũ uł essentia
grece usya dicit᷑: omo. unũ. Utrumq
gͥ conuinctũ: sonat una substantia.
Hoc enĩ uocatur omousyon. qͦd est ego
& pat̾ unũ sumꝰ: hoc est eiusdem cũ
patre substantiȩ. Qd̾ nom̃ & si scͥptum
in sacris litt̾is ñ inueniat᷑. in asserti¬
one tam̃ totuis tͥnitatis defenditur:
quia dat᷑ racio unde recte dici ostendat᷑:
sicut & pat̃ in illis libris nusquã in¬
genttꝰ legitur: s tam̃ dicendus esse

Expanded text:
e substantiam. Dominus propter servientem creaturam. Deus autem et homo, quia Verbum et caro. Unde et bis genitus dicitur, sive quia Pater eum genuit sine matre in aeternitate, sive quia mater sine patre in tempore. Unigenitus autem vocatur secundum divinitatis excellentiam, quia sine fratribus; Primogenitus, secundum susceptionem hominis, in qua per adoptionis gratiam fratres habere dignatus est, quibus esset primogenitus. Homousion Patri ab unitate substantiae appellatur. Substantia enim vel essentia Graece οὐσία dicitur, ὁμο- unum. Utrumque igitur coniunctum sonat una substantia. Hoc enim vocatur Homousion, quod estIo hoc est, eiusdem cum Patre substantiae. Quod nomen etsi scriptum in sanctis litteris non inveniatur, in assertione tamen totius Trinitatis defenditur, quia datur ratio unde recte dici ostendatur; sicut et Pater in illis libris nusquam Ingenitus legitur, sed tamen dicendus esse
Abbreviated transcription (Latin):
ctus. ¶ħe hebraice. grece sother la¬
tine autẽ salutaris siuie saluator.
int̾pretatur: ꝓ eo qͦd cunctis gentib
salutifer uenit. Ethymologiã enĩ¬
huiꝰ nominis etiã euuangłista sig¬
nificat dicens. Uocabis nomen eiꝰ¬
uum faciet popłm suũ. Sicut enĩ
xp̃c significat regem: ita iħc signi¬
ficat saluatorem. Non itaq nos sal
uos qͥ cumque rex facit: s rex sal¬
uator: qͦd uerbũ latina lingua an¬
tea ñ habebat. s habere poterat sic̃
potuit quando uoluit. Emmanu¬
el ex hebreo in latinũ significat nob̃cỹ
d̾s: scilicet quia ꝑ uirginẽ natus ds
hominib in carne mortali apparuit.

Expanded text:
ctus. Iesus Hebraice, Graece σωτήρ, Lactus. Iesus Hebraice, Graece σωτήρ, Latine autem salutaris sive salvator interpretatur, pro eo quod cunctis gentibus salutifer venit. Etymologiam autem nominis huius etiam Evangelista significat, dicensMavum faciet populum suum.' Sicut enim Christus significat regem, ita Iesus significat salvatorem. Non itaque nos salvos facit quicumque rex, sed rex Salvator. Quod verbum Latina lingua antea non habebat, sed habere poterat, sicut potuit, quando voluit. Emmanuel ex Hebraeo in Latinum significat 'nobiscum Deus,' scilicet quia per Virginem natus Deus hominibus in carne mortali
Abbreviated transcription (Latin):
Urtis etiã modis: xp̃e ap¬
pellari in scͥpturis inuenit᷑
diuinis. Nam ipse dĩ patris unigeni¬
tus filius dum eẽt equalis ꝑatͥ: ꝓpt̃
salutem nram formã serui accepit.
Prouide quȩd̃a nomina in illo ex di¬
uinitatis substantia: quędam ex di¬
spensatione suscepte humanttatis
assumpta sunt. A ristus namq:
possent bii qͥ uocabant᷑ ad sacerdo¬
cium. uł ad regnũ. Et sicut nuine
regib indum̃tum purpure insig¬
ne est regiȩ dignitatis: sic illis un¬
ctio sacri unguenti nom̃ ac pote¬
statem regiã conferebat. Et inde
xp̃i ddicti: a crismate scilicet quod ẽ
unctio. Nam crisma grece: latine
unctio nuncupatur: quȩ etiam
dño nom̃ accõmodauit facta spiri
uisibili: s gr̃e dono qͦd ũ uisibili signifi¬
patio potestatis. Dũ enim dicit᷑ xp̃c: com¬
mune dignitatis nom̃ est: dũ iħe xp̃e:¬
ꝓpͥum ẽ uocabulũ saluatoris. Xp̃i aũ
nom̃. nusquã alibi om̃ino nec in ali¬
qua gente fuit: nͥ tantũ in illo regno

Expanded text:
ultis etiam modis Christus appellari in Scripturis invenitur divinis. Nam ipse Dei Patris Unigenitus Filius, dum esset aequalis Patri, propter salutem nostram formam servi accepit. Proinde quaedam nomina in illo ex divinitatis substantia, quaedam ex dispensatione susceptae humanitatis assumpta sunt. 2. Christus namque possent ii qui vocabantur ad sacerdotium, vel ad regnum; et sicut nunc regibus indumentum purpurae insigne est regiae dignitatis, sic illis unctio sacri unguenti nomen ac potestatem regiam conferebat, et inde christi dicti a chrismate, quod est unctio. 3. Nam chrisma Graece, Latine unctio nuncupatur, quae etiam Domino nomen accommodavit facta spiritvisibili, sed gratiae dono, quod visibili signifipatio potestatis; dum enim dicitur Christus, commune dignitatis nomen est; dum Jeum est vocabulum Salvatoris. Christi autem nomen nusquam alibi omnino nec in aliqua gente fuit, nisi tantum in illo regno
Abbreviated transcription (Latin):
quoꝵ unꝰ est septemtrionalis.
qui numquã occidit. appella¬
turq boreus. alt̾ australis qͥ nũꝗͣ
uidetur. & astro nothus dicitur.
his duob polis moueri speram cęli
dicunt. & cũ motu eiꝰ sydera in ea
fixa ab ouiente usq ad occidentem
cuciure septentrionib breuiores gyros
iuxta cadinem ꝑ agentibus. Xi. De¬

Expanded text:
onalis, qui numquam occidit, appellaturque Boreus; alter Australis, qui numquam videtur, et Austronotius dicitur. His duobus polis moveri sphaeram caeli dicunt, et cum motu eius sidera in ea fixa ab oriente usque ad occidentem ircuire, septentrionibus breviores gyros iuxta cardinem peragentibus.
Abbreviated transcription (Latin):
& montes &e flumina uł arbores lo¬
quentes inducimꝰ. ꝑsonam imꝑonen¬
tes rei quȩ ñ habet naturã loquen¬
di: quod & tragedis usitatũ. & in
orationib frequentissime inuenit᷑.

Expanded text:
 montes et flumina et arbores loquentes inducimus, personam imponentes rei, que non habet naturam loquendi; quod et tragedis usitatum est et in orationibus frequentissime invenitur.
Abbreviated transcription (Latin):
de adulterio martis & ueneris. Men¬
daciũ: tres habet species. Incredibile.
quod factum ñ esse credatur: ut adoles¬
centem qui de sicculo littore ingredien¬
tes affricã classes uideret. Impossibile
ẽ. ut clodius insidias miloni fecerit: &¬
idem occisus sit a milone. contrariũ
ẽ. Nam si insidias fecit. occidit: occisus
ñ fecit insidias. Hȩc distributio in con¬
trarium reformata. cathesceue ꝓde¬
rit. Oportebit tam̃ pͥncipia sic ordina¬
ri. ut aut credendum esse ueterũ
auctoritati. aut fabulis fidem ñ habendã
ẽe dicamus. & id postremũ in anasceua
requiramꝰ: ne quid aliud significare uo¬
luerint qui ista finxerunt ut scillam
ñ marinam s maritimã feminam.
nec succictã canibus. seu rapacẽ aliꝗͣ
&e in hospitalem uenientib extitisse.
xIII.De eros oꝑo pe ia.

Expanded text:
de adulterio Martis et Veneris. Mende adulterio Martis et Veneris. Mendacium autem tres habet species: incredibile, quod factum non esse credatur, ut adolescentem de Siculo littore egredientes Africa classes videre. 5. Impossibile est: « ut Clodius insidias Miloni fecerit, et idem occisus sit a Milone. » Contrarium est: « Nam si insidias fecit, occidit. Occisus est, non fecit insidias. » Haec distributio in contrarium reformata catascevae proderit. Oportebit tamen principia sic ordinare, ut aut credendum esse veterum auctoritati, aut fabulis fidem non habendam esse dicamus. 6. Et ad id postremum in anasceve recurramus, ne quid aliud significare voluerint qui ista finxerunt, ut si Scyllam non marinam, sed maritimam feminam, nec succinctam canibus, sed rapacem aliquam et inhospitalem venientibus exstitisse. CAPUT XIII. De Prosopopoeia.
Abbreviated transcription (Latin):
anasceua autẽ contraria suꝑiori ẽ.
Qeuincit enĩ omne ñ fuisse aut ñ esse qͦd
natũ aut factũ aut dictum ẽẽ ꝓponitur:
ut siquis chimerã negat fuisse. aut fu¬
isse confirmet. Int haᷤ & thesyn hoc int̾¬
ẽ: quod thesys quamius ce habeat ipsa¬
disputationẽ in utraque parte. scili.¬
uicertȩ rei quasi quȩda delib̾atio uel
cohortatio ẽ. Cathasceue autẽ & anasce¬
ue uihis reb quȩ ueri suiles ñ sunt.
si ꝓ ueris ꝓponuntur: plerũq uer¬
santur. Anasceue pͥma diuisio ẽ incon¬
ueniens & mendaciũ. Inconuenientiᷤ
species sunt: qͦd inhonestum ẽ & quod
inutile. Item in honestũ tractatur:
aut in dictis aut in factis. In dictis:
ut siquis indecora & ñ respondentia
auctoritati dixisse dicatur: uel ut si
aliqͥs infamet catonẽ illum censoriũ.
iuuentute illũ ad nequiciã & luxu¬
riam coarcatũ. In factis: ut siquis
abhorrens aliquid a scĩmonia & no¬
mine suo fecisse dicat᷑: ut est fabula

Expanded text:
traria superiori est. Revincit enim non fuisse, aut non esse, quod natum, aut factum, aut dictum esse proponitur; ut si quis Chimaeram neget fuisse, aut fuisse confirmet. Inter haec et thesin hoc interesse, quod thesis, quamvis et ipsa habeat disputationem in utramque parincertae rei quasi quaedam deliberatio vel cohortatio est. Catasceua autem et anasceua in his rebus, quae verisimiles non sunt, sed pro veris proponuntur, plerumque versantur. Anasceuae prima divisio est inconveniens et mendacium. Inconvenientis species sunt, quod inhonestum est et quinutile. Item inhonestum tractatur, aut in dictis, aut in factis. In dictis, ut si quis indecora et non respondentia auctoritati dixisse dicatur, velut si aliquis infamet Catonem illum Censorium juventutem ad nequitiam et luxuriam cohortatum. 4. 87 In factis, ut si quis abhorrens aliquid a sanctimonia et nomine suo fecisse dicatur, ut est fabula
Abbreviated transcription (Latin):
ormatio mundi: ita demonstra¬
tur. Nam quẽadmodum erigitur
nundus in septentͥonalem pla¬
gam: ita declinatur in australem.
Caput aitẽ eiꝰ. &e quasi facies orien¬
talis regio est: ultima pars septentrio¬
nalis es

Expanded text:
ormatio mundi ita demonstratur. Nam quemadmodum erigitur mundus in septentrionalem plagam, ita declinatur in Australem. Caput autem ejus, et quasi facies, orientalis regio est, ultima pars septentrionalis es
Abbreviated transcription (Latin):
edicina est
quȩ corporiᷤ
uł tuetur
uł restaurat
salutẽ: cuiꝰ
materia u̾¬
satur ĩ mor¬
bis & uul¬
neribꝰ. Ad hanc itaq ꝑtinent non ea
tantũ quȩ ars eoꝵ exhibet qui ꝓpͥe
medici nominant᷑: s etiam cibus. &
potꝰ. deginen. & teguinen. defensio
deniq omis atq munitio. qua nr̃m
seruatur .ii. De noĩs ciꝰ
omen autẽ medicinȩ. a modo
id est a temꝑamento impositũ
estimat᷑: ut ñ satis s paulatum ad¬
hibeat᷑. Nam in multo: contͥstatur
natura: medio cͥter autẽ gaudet:
unde &e qui pigm̃ta & antidota
satis uł assidue biberuit uexant᷑
mmoderatio enĩ om̃is: ñ salittẽ s ꝑicłm
affert .iii. De inuentoribus.

Expanded text:
Medicina est quae corporis vel tuetur vel restaurat salutem: cuius materia versatur in morbis et vulneribus. Ad hanc itaque pertinent non ea tantum quae ars eorum exhibet, qui proprie Medici nominantur, sed etiam cibus et potus, tegmen et tegumen. Defensio denique omnis atque munitio, qua sanumservatur. De nomine eius . Nomen autem Medicinae a modo, id est temperamento, inpositum aestimatur, ut non satis, sed paulatim adhibeatur. Nam in multo contristatur natura, mediocriter autem gaudet. Unde et qui pigmenta et antidota satis vel assidue biberint, vexantur. Inmoderatio enim omnis non salutem, sed periculum fert. De inventoribus
Abbreviated transcription (Latin):
Uoniunctio dicta: quod sensus
sententiasq coniungat. Hec
enim ꝑ se nichil ualet: s in copula¬
tione sermonũ quasi qͦddam ex hi¬
bet glutinũ. Aut enim nomina so¬
ciat ut augustinus & iheronimus:
aut uerba. ut scribit & legit. Una
autẽ uis om̃ium: siue copulent.
siue disiungant. Copulatiuȩ au¬
dem conunctiones dictȩ. eo qͦd sensũ
uł ꝑsonas conungant. ut ego et
tu eamꝰ ad forum: ipsũ & sensum
coniunxit. Disiunctiuȩ dictȩ. qͥa
disiungunt res aut ꝑsonas: ut ego
aut tu faciamꝰ. Subiunctiuȩ di¬
cuntur: quia subiunguntur utq
Dicimꝰ enum: regiq hominiq dõq
Non dicimus q regi.q homini: q dõ.
Expletiuȩ dicte. quia explent p̃
positam rem: ut puta. si hoc ñ ius
saltem illud fac. Communes nomi¬
dicuntur. a causa. eo qͦd aliquid cõgiten
facere: ut puta occido illũ quia habet
aurum. causa ẽ. Racionales dicun¬
tur a racione qua quisq utitur in
faciendo: ut qͦmͦ eum occidam ne ag¬
nominib p̃ponatur & uer¬

Expanded text:
oniunctio dicta, quod sensus sententiasque coniungat. Haec enim per se nihil valet, sed in copulatione sermonum quasi quoddam exhibet glutinum. Aut enim nomina sociat, ut 'Augustinus et Hieronymus': aut verba, ut 'scribit et legit'. Una autem vis omnium, sive copulent, sive disiungant. Copulativae autem coniunctiones dictae eo, quod sensum vel personas coniungant, ut 'ego et tu eamus ad forum'. Ipsud 'et' sensum coniunxit. Disiunctivae dictae, quia disiungunt res aut personas, ut 'ego aut tu faciamus'. Subiunctivae dicuntur, quia subiunguntur, ut 'que'. Dicimus enim 'regique hominique Deoque'; non dicimus, 'que regi, que homini'. Expletivae dictopositam rem, ut puta, si hoc non vis, saltem illud fac. Communes nomidicuntur a causa, eo quod aliquid cogunt facere, ut puta, occido illum quia habet aurum: Quia habet aurum causa est. Rationales dicuntur a ratione, 22 qua quisque utitur in faciendo, ut, quomodo eum occidam, ne agnominibus praeponatur, et ver
Abbreviated transcription (Latin):
uȩdam autẽ litterȩ in libͥs uiris.
uerboꝵ suoꝵ notȩ sunt: quo scͥp¬
tio celeriꝰ breuiorq fiat. Scribebatur
pupillus. ꝑ a. uerso capite pupilla.
ꝑ unũ .R. caput. ꝑ duo.Rk. iuncta:
generis plurimȩ consimiles notȩ
in libris antiquis inueniuntur
Has iuris notas. nouicii imꝑatores
a codicib legum abolendas sanx¬
erunt: quia multos ꝑ hec callidi
ingenio ignorantes decipiebant:
atq ita uisserunt scribendas in
legib litteras ut nullos errores.
nullas ambages afferant: s se¬
quenda & uitanda aꝑte demon¬
strent
De notis militaribus:

Expanded text:
edam autem litterae in libris iuris verborum suorum notae sunt, quo scriptio celeris breviorque fiat. Scribebatur is: zzz verso capite 'pupilla', per unum K 'caput', per duo KK iuncta generis plurimas consimiles notas in libris antiquis invenimus. Has iuris notas novicii imperatores a codicibus legum abolendas sanxerunt, quia multos per haec callidi ingenio ignorantes decipiebant, atque ita iusserunt scribendas in legibus litteras, ut nullos errores, nullas ambages afferant, sed sequenda et vitanda aperte demonstrarent. De notis militaribus
Abbreviated transcription (Latin):
ulgares notas: ennius primꝰ
nulle & centũ inuenit. Nota¬
rum usus erat. ut quicqͥd ꝓ conten¬
tione aut in iudiciis diceretur li¬
brarii scriberent: cũ plures simul
astantes diuisis int̾ se partib qͦd
quisq uerba & quo ordine exciꝑet.
Nome primꝰ tullius tiro ciceroniᷤᷤ
libertꝰ commentatꝰ est notas: s
tantum p̃positionum. Post eum
dipsammiꝰ filargius. & aquila li¬
bertus mecenatis. alii alias addi¬
derunt. Deinde seneca contractu
om̃ium. digestoq & acto nũme¬
ro. opus effecit in quinque nilia
Notȩ autẽ dicte. eo quod uerba uł¬
sillabas p̃fixis caracteribꝰ notent. & ad

Expanded text:
ulgares notas Ennius primus mille et centum invenit. Notarum usus erat ut, quidquid pro contentione aut in iudiciis diceretur, librarii scriberent conplures simul astantes, divisis inter se partibus, quot quisque verba et quo ordine exciperet. Romae primus Tullius Tiro Ciceronis libertus commentus est notas, sed tantum praepositionum. Post eum Vipsanius, Philargius, et Aquila libertus Maecenatis alius alias addiderunt. Deinde Seneca, contractu omnium digestoque et aucto numero, opus efficit in quinque milia. Notae autem dictae eo, quod verba vsyllabas praefixis characteribus notent et a
Abbreviated transcription (Latin):
nis uarius & purpureus. ꝑhunc
magi impositũ. lingue futura p̃-¬
nuntiare fingunt. Bronia acapite
testudinũ ⁊ etonitrib cadere putat᷑
& restinguere fulminis ictus.
Hienia lapis in oculis hienȩ bestiȩ
inuenit᷑. Qui si sublingua homi¬
nũ subditus fuerit. futura eos
predicere dñt. S & corallus tem¬
pestati & grandini resistere fertur.
Pontica ẽ gemina quędã liuore
ꝑlucida. habens stellas rubeas. in¬
terdũ & aureas. Hicunt ꝑ eã int̾¬
rogari demones & fugari. Inquib¬
dam geminarũ generib ueraᷤᷤ a falsis
discernere. magna difficultas est.
quippe cũ inuentũ sit ingenere
uero alterius in alia falsa transdu¬
cere. ut sardonices quȩ glutiant᷑¬
ternis gemniͥs. ita ut dep̾hendi
non possint. fingunt enĩeas ex
diu̾so genere. nigro. candido. in¬
ueoq colore. Nam & ꝓlapide pre¬
ciosissimo smaragdo quidã uitrũ
arte inficunt. & fallit oculos
sub sole queda falsa uiriditas qͦ¬

Expanded text:
nis, varius, et purpureus. Per hunc nis, varius, et purpureus. Per hunc magi impositum linguae futura praenuntiari fingunt. 24. Brontia a capite testudinum cum tonitruis cadere putatur, et restinguere fulminis ictus. 25. Hyaenia lapis in oculis Hyaenae bestiae invenitur, qui si sub lingua hominis subditus fuerit, futura eum praecinere dicunt. Sed et corallium tempestati et grandini resistere fertur. 26. Pontica est gemma quaedam livore perlucida, habens stellas rubeas, interdum et aureas. Dicunt per eam interrogari daemones, et fugari. 27. In quibusdam gemmarum generibus veras a falsis discernere magna difficultas est, quippe cum inventum sit ex vero genere alterius in alia falsa transducere, ut sardonices, quae ternis glutinantur gemmis, ita ut deprehendi non possint. Fingunt enim eas ex diverso genere, nigro, candido minioque colore. Nam et pro lapide pretiosissimo smaragdo quidam vitrum arte inficiunt, et fallit oculos subdole quaedam falsa viriditas, qu
Abbreviated transcription (Latin):
ori tanta inẽ ius ut aliȩ geminȩ
sculpantur fragmentis eiꝰ. Golosa¬
petra similis ẽ lingue humane. uñ
& nomen sumpsit. Fert᷑ autẽ defici¬
ente luna cȩlo cade. cui ñ modicã
magi tribuunt potestatẽ. Namex
eo lunares motus excitari putant.
Sunt & quedam gẽmarũ genera co¬
gnominata ab animalib. Ecithes
iuꝑeas maculas expͥmit. Carcini
marini cancri ẽ coloris. S corpitis
scorpionẽ & colore & effigie refert.
Mirmitis formice reptantis effigiẽ
imitat᷑. ẽ hauos pauoni similis ẽ.¬
Ierimacitis accipitris colore. Etitis
aquile. Egoptalmus capͥno oculo
similis. Licoptalmus. iiiͬ. colorũ
ex rutilo sanguineo in medio nigru
candido cingit. et lupoꝵ oculos¬
exprimit. Meconites papauer expͥmit.
utuntur. Liperea suffita om̃s bestias
euocare tradunt. Anamcitida in
idromantia demonũ imagines e¬
uocare dñr. Sinocitide umbras
inferoꝵ euocatas tenere dicunt.
Celonites oculus ẽ indice testudi¬

Expanded text:
tiae tanta inest vis ut aliae gemmae tiae tanta inest vis ut aliae gemmae sculpantur fragmentis eius. Glossopetra similis est linguae humanae; unde et nomen sumpsit: fertur autem deficiente luna caelo cadere. Cui non modicam magi tribuunt potestatem; nam ex eo lunares motus excitari putant. Sunt et quaedam gemmarum genera cognominata ab animalibus: echites vipereas maculas exprimit; carciniae marini cancri color est; scorpitis scorpionem et colore et effigie refert; myrmecitis formicae reptantis effigiem imitatur; taos pavoni est similis; hieracitis accipitris colore, aetitis aquilae; aegopthalmos caprino oculo similis; lycopthalmos quattuor colorum, ex rutilo sanguinea, in medio nigrum candido cingit, ut luporum oculi; meconites papaver exprimit. utuntur. Liparea suffita omnes bestias evocare tradunt. Anancitide in hydromantia daemonum imagines evocari dicunt. Synochitide umbras inferorum evocatas teneri aiunt. Chelonites oculus est Indicae testudi
Abbreviated transcription (Latin):
cofanus nigra ẽ. s lapidi illisa eris
tinnitũ reddit. Balanitis duo ge
nera sunt sub uirides & corinthei
aeris similitudinẽ mediã secante
flaminea uena. Sideritis a con¬
templatione ferri nichil dissonat
inmaleficiis quoquomͦ inferatur.
discordias excitat. Ideus dactilꝰ
ex insula creta ẽ. ferrei coloris.
Causa nominis eiꝰ quia pollicem
humanũ expͥmid. Bthiopicus
ferrei coloris ẽ. qui dum terit᷑ nigrỹ
succũ emitcit. Similantius in
eufrate alueo legitur ꝓ conexio
marmoris similis medio colore
glauco. ueluti oculi pupilla inter¬
nitescens. Arabica expatria dicta.
aspectu eburnea ẽ. Bfferstitis spe-¬
culi naturã ht̃ in reddendis una¬
ginib qmͣqm rutilet. Exꝑimentũ
eiꝰ si feruente aqua statim addita
refrigeret. aut si soli opposita aridã
matĩam accendat. Nascit᷑ incorico.
Ostracites lapidosus colore testatio.
Nurior altera acathe similis. nͥ qd̃
acathes politura pinguescit. Puri¬

Expanded text:
cophonos nigra est, sed lapidi illisa aeris cophonos nigra est, sed lapidi illisa aeris tinnitum reddit. 10. Balanitae duo sunt genera: subvirides et Corinthii aeris similitudine, mediam secante flammea vena. 11. Sideritis a contemplatione ferri nihil dissonat; verum maleficus, quoquo inferatur, discordias excitat. 12. Idaeus dactylus, ex insula Creta, est ferrei coloris; causa nominis ejus, quia pollicem humanum exprimit. 13. Aethiopicus ferrei coloris est, qui dum teritur, nigrum succum emittit. 14. Zmilaces in Euphratis alveo legitur Proconesio marmori simiglauco, veluti oculi pupilla internitens. Arabica ex patria dicta aspectu eburnea est. Hephaestitis speculi naturam habet in reddendis imaginibus, quamquam rutilet. Experimentum eius, si ferventi aqua statim addita refrigerat, aut si soli adposita aridam materiam accendat. Nascitur in Coryco. Ostracites lapidosus colore, testacio durior. Altera achatae similis, nisi quod achates politura pinguescit. Duri
Abbreviated transcription (Latin):
Crisolitus auro similis ẽ cũ mari¬
n coloris similitudine. hunc ethi¬
opia gignit. Criselectus similis
auro. s incolorẽ electri uergens.
matutino tantũ aspectu iocũdꝰ.
rapacissimus igniũ. & siuixta
fuerit celerrime ardescens. Criso¬
lansis exauro & igne uocata. Au¬
rea ẽ enim die. & nocte ignea. hac
ethiopia gignit. Ammocrissus
arenis auro intermixtis. nunc
bractearũ. nunc pulueris habet
crissus colore aureo interueniente
transluceat. Crisocolla gignitur
inindia. ubi formice eruunt au¬
rum. Est autẽ auro similis. et
ħt naturã magnetis. excepto
quod augere aurũ tradit᷑. Unde
& nuncupatur. Argirites similis
argento hñs stigiata aurea. An
drodama argenti nitorẽ ht̃. & pene
adamas. quadrata semꝑtesseris.
Magi putant ei nomen impositũ
ab eo quod animoꝵ impetus uł
iracundias domdea & refrenare
dicat᷑ sicredimus. gignit᷑ in mari
rubro. Calcitiᷤᷤ siderei coloris ẽ. C al¬

Expanded text:
Chrysotythus auro similis est cum mariChrysotythus auro similis est cum marini coloris similitudine, hunc Aethiopia gignit. 3. Chryselectrus similis auro, sed in colorem electri vergens, matutino tantum aspectu jucundus, rapacissimus ignium, et si juxta fuerit celerrime ardescens. 4. Chrysolampis ex auro et igne vocata. Aurea est enim die, et noctu ignea: hanc Aethiopia gignit. 5. Ammochrysus arenis auro intermistis, nunc bractearum, nunc pulveris habet . Leucochrysus colore aureo, interveniente transluceat. 7. Chrysocolla gignitur in India, ubi formicae eruunt aurum. Est autem auro similis, et habet naturam magnetis, nisi quod augere aurum traditur, unde et nuncupatur. Argyrites similis argento, habens stigmata aurea. 8. Androdamas argenti nitorem habet, et pene adamas, quadrata semper tesseris. Magi putant nomen impositum ab eo quod animorum impetus vel iracundias domare et refrenare dicatur, si credimus. Gignitur in mari Rubro. 9. Chalcites aerei coloris est. Chal
Abbreviated transcription (Latin):
asiȩ regione. cuiꝰ color ad calcedo¬
mũ uadit. s rarus. Oraconti¬
des ex cerebro draconis eruitur.
quȩ nisi uiuenti abscisa fuerit.
non ingẽmescit. Unde & eam
magi dormientib draconib am¬
putant. Audaces enĩuiri ex plo¬
rant draconũ pecꝰ. sparg̃t ibi gra¬
mina medicata. ad incitandum
araconũ soporem. atq insomno
sopitis capita desecant. & gem¬
mas detrahunt. Sunt autem
candore translucido. Usu earũ
orientis reges precipue głantur.
Crisopatius ethiopicus ẽ quẽ
lapidem lux celat ꝓdit obscurita ᷤ.
Nocte enĩ igneus ẽ. die aureus.
flogites exꝑsida ẽ ostentans intͣ
se quasi flammas estuantes quȩ
in parte lucanie. Color eiꝰ croceus
intus stellas continens langui¬
das. & subnubilo renitentes.
Er mition int̾ gratissimas as¬
picitur ex igneo colorẽ radians
auro. portantẽ secum in extremi¬
tatib candidam lucem. De au-
Crisopis aurũ tantũ iudetur ẽẽ.

Expanded text:
Asiae regione, cujus color ad carchedoAsiae regione, cujus color ad carchedoniam vadit, sed rarus. 7. Dracontites ex cerebro draconis eruitur, quae nisi viventi abscisa fuerit, non ingemmescit; unde et eam magi dormientibus draconibus amputant. Audaces enim viri explorant draconum specus, et spargunt ibi gramina medicata ad incitandum draconum soporem, atque ita somno sopitis capita desecant, et gemmas detrahunt. Sunt autem candore translucido. Usu earum Orientis reges praecipue gloriantur. 8. Chrysoprasus Aethiopicus est, quem lapidem lux celat, prodit obscuritas. Nocte enim igneus est, die aureus. 9. Phlogites ex Persida est, ostentans intra se quasi flammas aestuantes, quae nta primum est in parte Lucaniae. Color ejuscroceus, intus stellas continens elanguidas, sub nubilo renitentes. 11. Hormesion inter gratissimas aspicitur, et igneo colore radians auro portante secum in extremitatibus candidam lucem. CAPUT XChrysopis aurum tantum videtur esse.
Abbreviated transcription (Latin):
int̾ mortuos extinguit᷑. at contra
aquis ꝑfusus exardescit. San¬
dafirus nascit᷑ in indis loco eiꝰdem
nominis. species eiꝰ quȩ ueluti intͣ¬
lucido igne intus fulgente aureȩ
gutte. Constat autẽ int̾ om̃s qntꝰ
numerus stellarũ accedit. tanto
& precio accedere. Lignes ex eod̾e
genere ardentiũ ẽ appellata. a
lucernarũ flagrantia. Gignitur
inmultis locis. s ꝓbatissima
apud indos. Quidã eã remissiorẽ
carbumculũ dixerunt. Huius
dupplex facies. una quȩ purpure
radiat. altera quȩ cocei rubores
a sole excalefacta. aut digitoꝵ
actritu paleas. & cartarũ folia
ad se raꝑe dr̃. sculpturis resistit.
ac si qñ sculpta ẽ dum signa
imprimit. quasi quodã animał
morsu partẽ cere temptat. Ge¬
nera eiꝰ quatuor. Calcedonia
citur apud nasomonas imbre.¬
& ut fertur diuino inuenit᷑ ad
reꝑeussũ lunȩ plene. Om̃ia autẽ
genera eius sculpturȩ resistunt.
A labandina dicta ab alabando

Expanded text:
intermortuus extinguitur, at contra intermortuus extinguitur, at contra aquis perfusus exardescit. Sandasirus nascitur in Indis, loco eiusdem nominis. Species eius quod veluti in tralucido igne intus fulgent aureae guttae. Constat inter omnes, quantus numerus stellarum accedit, tanto et pretium accedere. Lychnis ex eodem genere ardentium est, appellata a lucernarum flagrantia: gignitur in multis locis, sed probatissima apud Indos. Quidam eam remissiorem carbunculum esse dixerunt. Huius duplex facies: una quae purpura radiat; altera quae cocci rubore. 279 A sole excalefacta, aut digitorum attritu paleas et chartarum fila ad se rapere dicitur. Scalpturis resistit, ac si quando scalpta fuerit, dum signa imprimit, quasi quodam animali morsu partem cerae retentat. Genera ejus quatuor. 5. Carchedonia citur apud Nasamonas imbre, ut ferunt, divino. Invenitur ad repercussum lunae plenae. Omnia autem genera scalpturae resistunt. 6. Alabandina dicta ab Alabanda
Abbreviated transcription (Latin):
coloris cristallini sexangulata. dic¬
ta exargumento iris. Nam subte¬
cto ꝑcussa solis species & colores ar¬
cus cȩlestis. inproximos parietes
imitatur. Astrion ex india ẽ cris¬
tallo ꝓpinqua. in cuiꝰ centro stella
lucet. fulgore lunȩ plenȩ Sũpsit
autẽ nom̃ quod astris opposita.
fulgorem rapit ac regit. Elect᷑a
quasi electoria. Inuendriculis enĩ
gallinariis inuenit᷑. cristallina
specie magnidudine fabe. ac in
certaminib inuictos fieri magi
uolunt si credimus. Enidros
ab aqua uocata exundat enim
aqmͣ. ita ut clausam in ea putes
carbo. Cuius fulgor. nec nocte
uincit᷑. Lucet enĩ intenebris. ad¬
eo ut flammas ad oculos iubret.
Senera eius duodecim. s p̃stan¬
tiores qui uident᷑ fulgere. & ue¬
lut ignẽ effundere. Carbuncłs
inlibia apud trogoditas. Antra-¬
citis uocatus quod sit & ipse co¬
loris ignei ut carbunculus. S
candida uena precinctus. Cuiꝰ
ꝓprium ẽ quod iactatus igni uelut

Expanded text:
coloris crystallini, sexangulata, diccoloris crystallini, sexangulata, dicta ex argumento iris. Nam sub tecto percussa sole species et colores arcus caelestis in proximos parietes imitatur. Astrion ex India est, crystallo propinqua, in cuius centro stella lucet fulgore lunae plenae. Sumpsit autem nomen quod astris opposita fulgorem rapit ac regerit. Electria, quasi alectoria: in ventriculis enim gallinaciis invenitur, crystallina specie, magnitudine fabae. Hac in certaminibus invictos fieri magi volunt, si credimus. Enhydros ab aqua vocata; exundat enim aquam, ita ut clausam in ea putes carbo, cuius fulgor nec nocte vincitur; lucet enim in tenebris adeo ut flammas ad oculos vibret. Genera eius duodecim, sed praestantiores qui videntur fulgere et veluti ignem effundere. Carbunculus in Libya apud Trogodytas. Anthracitis vocatus quod sit et ipse coloris ignei ut carbunculus, sed candida vena praecinctus; cuius proprium est quod iactatus igni velut
Abbreviated transcription (Latin):
randisq utuntur. hic autẽ dissi¬
det cum magnete lapide intan¬
tũ ut iuxta positus. ferrũ ñ patiat᷑
abstrahi magnetẽ. aut s admotus
magnes comprehendit. rapiat atq
auferat. fertur quoq in electri simi¬
litudine uenena deprehendere.
metus uanos expellere. malefi¬
cis resistere artib. Genera eiꝰ .ui.
Gelatia grandinũ & candorem
& figurã ad amantine duritie ht̃.
etiam inigne positus manere su¬
um frigus. Ceraunioꝵ duo genera
sunt. Unũ quẽ germania mittit.
cristallini simile. splendet tam̃
ceruleo. & si subdiuo positus fu¬
erit. fulgorẽ rapit siderũ. Cerau¬
nium alterũ hispaniã inlusita-¬
niis lictorib gignit. con color piro¬
po rubenti. & qualitas ut ignis.
hȩc aduersus uim fulgurũ opitu¬
lari fert᷑ si credimus. Dicta autẽ
ceraunia qm̃ alibi non inuenit᷑.
quã in loco fulminis ictiꝑximo.
Grece enĩ fulmen ceraunos dr. Iris
apud arabiã inmari rubro nascit᷑.

Expanded text:
randisque utuntur. Hic autem dissirandisque utuntur. Hic autem dissidet cum magnete lapide in tantum ut iuxta positus ferrum non patiatur abstrahi magnetem, aut si admotus magnes conprehenderit, rapiat atque auferat. Fertur quoque in electri similitudine venena deprehendere, metus vanos expellere, maleficis resistere artibus. Genera eius sex. Chalazias grandinum et candorem et figuram adamantinae duritiae habet. Etiam in ignes posita manere suum frigus. Cerauniorum duo genera sunt. Unum, quod Germania mittit, crystallini simile, splendet tamen caeruleo, et si sub divo positum fuerit, fulgorem rapit siderum. Ceraunium alterum Hispania in Lusitanis litoribus gignit, cui color e pyropo rubenti, et qualitas ut ignis. Haec adversus vim fulgurum opitulari fertur, si credimus. Dicta autem ceraunia quoniam alibi non inveniatur quam in loco fulmine icto proximo; Graece enim fulmen κεραυνὸς dicitur. Iris apud Arabiam in mari Rubro nascitur,
Abbreviated transcription (Latin):
resplendens & aquosus
colorẽ. tradit᷑ quod nix sit glatiȩ
ei greci dederunt. Gignit᷑ autẽ in
asia & cipro. maxime inseptentri¬
onũ alpib ubi nec estate sol fer¬
uentissimus inuenit᷑. ideoq ipsa
diuturna & annosa duritia red¬
dit hanc speciem quȩ cristallus
đr. Hic oppositus radiis solis. adeo
rapit flãmã ut aridis fungis. uł
foliis ignẽ prebeat. Usus eiꝰ etiã
ad pocula destinat᷑. Nichil aliud
qmͣ frigidum pati potest. Ndamas
indicus lapis pariis &. in decorus
ferrugineũ habens colorem. et
splendorẽ cristalli. nunqmͣ autẽ
ultra magnitudinẽ nuelei auella¬
ni reꝑtus. Hic nulli cedit mat̾iȩ
nec ferro quidẽ. nec igne nec unqmͣ
incalescit. unde & nomen inter¬
pretatione greca indomita uis
accepit. S dum sit inuictus fer¬
ri ignisq contemptor. hircino rũ¬
pitur sanguine recenti & calido
maceratꝰ. sicq multis ictib ferri
ꝑfrangit᷑. Cuius fragments scul¬
tores ꝓgemimis insigniendis ꝑfo¬

Expanded text:
resplendens aquosus colore dicitur, quod nix sit glacie de et nomen ei Graeci dederunt. Gignitur autem in Asia, et Cypro, et maxime in septentrionum Alpibus, ubi nec aestate sol ferventissimus invenitur. Ideoque ipsa diuturna et annosa duritia reddit hanc speciem qua crystallus dicitur. Hic oppositus radiis solis, adeo rapit flammam, ut aridis fungis vel foliis ignem prad pocula destinatur: nihil autem aliud quam frigidum pati potest. Adamans Indicus lapis parvus et indecorus, ferrugineum habens colorem et splendorem crystalli, numquam autem ultra magnitudinem nuclei Avellani repertus. Hic nulli cedit materiae, nec ferro quidem nec igni, nec umquam incalescit; unde et nomen interpretatione Graeca indomita vis accepit. Sed dum sit invictus ferri ignisque contemptor, hircino rumpitur sanguine recenti et calido maceratus, sicque multis ictibus ferri perfrangitur. Cuius fragmenta sculptores pro gemmis insigniendis perfo
Abbreviated transcription (Latin):
adulterant ad mixto ciprino
oleo uel melle. S sincerus ꝓbat᷑
a melle sicũ lacte coagulauerit.
ab oleo si instillatus aquȩ aut
admixtus facile fuerit resolutꝰ.
Preterea & si lanee uestes ex ipso
pollute nonmaculant᷑. Adultera¬
tus quidem neq cũ lacte coagu¬
latur & ut oleũ in aqua suꝑ natat.
& uestem maculat. Balsama aut̃
si pura fuerint. tantam uim ħnt
ut si sol excanduerit. sustineri
inmanu non possint.
De herbis
aromaticis. siue communib . ix.

Expanded text:
adulterant admixto Cyprino adulterant admixto Cyprino oleo vel melle. Sed sincerus probatur a melle si cum lacte coagulaverit, ab oleo, si instillatus aquae aut admixtus facile fuerit resolutus, praeterea et si laneae vestes ex ipso pollutae non maculantur. Adulteratus quidem neque cum lacte coagulat et ut oleum in aqua supernatat et vestem maculat. Balsama autem si pura fuerint, tantam vim habent ut, si sol excanduerit, sustineri in manu non possint. De herbis aromaticis sive communibus . Ex
Abbreviated transcription (Latin):
liis ut piꝑis. Est autẽ uirtutis
cinnamomi similis. s potentia
inferior. Unde & ꝓcinnamomi ui¬
ce duplex eiꝰ pondus in medicam̃¬
tis admiscetur. C alamus aroma¬
ticus a similitudine calami usua-¬
lis uocatur. G ignitur inindia
multis nodis geniculatus. ful¬
uus. fraglans sp̃c suauitate. qui
cũ frangitur in multas fit par-¬
tes scissilis. si mi lans gustu cas¬
siam cũ leui acrimonia remor¬
intra tm̃inos tantũ iuginti iuge¬
rum erat. Postea qmͣ eandẽ regi¬
onem romani potiti sunt. etiam
latissimis collib ꝓpagata ẽ. stipite
similis uitis. folus similis rute.
s albidiorib semꝑq manentib.
Arbor autẽ balsamũ. lignum
eius. xilo balsamũ dr. fructus
siue semen carpobalsamũ. sucus
opobalsamũ. quod ideo cũ adiecti¬
one significatur eo quod ꝑcussus
ferreis ungulis cortex ligni per
cauernas eximii odoris guttam
distillat. Cauerna enĩ greco ser¬
mone ope dr. Cuius guttam

Expanded text:
liis, ut piperis. Est autem virtutis liis, ut piperis. Est autem virtutis cinnamomi similis, sed potentia inferior; unde pro cinnamomi vice duplex ejus pondus in medicamentis admiscetur. 13. Calamus aromaticus a similitudine calami usualis vocatur. Gignitur in India multis nodis geniculatus fulvus, fragrans spiritus suavitate. Qui cum frangitur, in multas fit partes scissilis, simulans gustu casiam cum levi acrimonia remorintra terminos tantum viginti jugerum erat: postea quoniam eadem regione Romani potiti sunt, etiam latissimis collibus propagata est: stirpe similis viti, foliis similis rutae, sed albidioribus semperque manentibus. Arbor autem balsamum, lignum eius xylobalsamum dicitur, fructus sive semen carpobalsamum, sucus opobalsamum. Quod ideo cum adiectione significatur, eo quod percussus ferreis ungulis cortex ligni per cavernas eximii odoris guttam distillat; caverna enim Graeco sermone ὀπὴ dicitur. Cuius guttam
Abbreviated transcription (Latin):
ẽ uetustũ ẽ. si graue: nouellum.
Uitanda ẽ aute mercatoꝵ fraus.
Solent enĩ uetustissimo piꝑi.
humecti argenti spumã aut
gignitur. arbor odoris suauissimi
ac sũmi. Deniq lignũ ipsius uice
thimiamatũ altarib adoletur:
unde & nomen traxisse creditur.
Cinnamomũ dictũ qd̃ cortex
eiꝰ inmodũ canne sit rotundus
& gracilis. Gignitur autẽ inindie
& ethiopie regionib fructice bre¬
subnigro. uel cinereo. denuissimaꝵ
uirgarũ. Nam quod in crassitudine
extenditur despectui ẽ. quod uͦ
gracilius ꝓuenerit eximiũ. Quod
cum frangit᷑ uisibile spiramen¬
tum enutcit: adimaginẽ nebule
seu pulueris. Ammoniũ uocatũ
quod ueluti odorẽ cinnamomi re¬
ferat. Nascitur insiria & armenia
frutex botruosum. semen reodeis
sibi conexũ. flore albo. ueluti ui¬
ole. folus similib brionͥe. odore
etiam bono somnos suauificat.
Cassia nascitur in arabia. uir¬
ga robusti corticis & purpureis fo¬

Expanded text:
est, vetustum; si grave, novellum: est, vetustum; si grave, novellum: vitanda est autem mercatorum fraus. Solent enim vetustissimo piperi humecto argenti spumam aspegignitur, arbor odoris suavissimi, ac summi. Denique lignum ipsius, vice thymiamatum altaribus adoletur, unde et nomen traxisse creditur. 10. Cinnamomum dictum, quod cortex ejus in modum cannet gracilis. Gignitur in Indiae et Aethiopiae regionibus, frutice bresubnigro vel cinereo, tenuissimarum virgarum. Nam quod in crassitudinem extenditur, despectui est; quod vero gracilius provenerit, eximium; qcum frangitur, visibile spiramentum emittit ad imaginem nebulae, seu pulveris. 11. Amomum vocatum, quod veluti odorem cinnamomi referat. Nascitur in Syria et Armenia: frutex ejus botrosum semen reddens sibi connexum, flore albo veluti violae, foliis similibus brioniae, odore etiam bono, somnos suavificat. 12. Casia nascitur in Arabia, virga robusti corticis, et purpureis fo
Abbreviated transcription (Latin):
dicunt. Grece autẽ stiria.
latine stirax dr. Bi della indie
& arabie arbor. cuiꝰ lacrima me¬
lior arabica. Est enim lucida. sub¬
albida. leuis. pinguis. & equalit̾
cerea. & que facilȩ molliat᷑. neq
ligno uel terre cõmixta. amara
odoris boni. Nam exindia sordi¬
da ẽ. & nigra & maiori gleba. ad
ħgrano mastix dicta ẽ. quia in
modũ granoꝵ ẽ. Melior autẽ
inchio insula gingnit᷑ odoris bo¬
ni. candoris cere punice. unde
& splendorẽ guttis pulcrificat.
Adulterat᷑ interdũ resina ł thu¬
re. Piꝑis arbor nascit᷑ inindia¬
& in latere montis caucasi quod
soli obuersum ẽ. folia diumiperi
similitudinẽ. cuius siluas ser¬
pendes custodiunt. S in cole
regionis illius cũ mat᷑e fuĩnt
incendunt. & sic serpentes ig¬
ne fugantur. & inde exflãma
maturũ ẽ piper longum uocat᷑.
quod incorruptũ abigne piꝑ
albũ. quod uͦ cute rugosa &. hor¬
rida fuerit. ex calore ignis trahit
& colorem & nomen. Piꝑ si leue

Expanded text:
dicunt, Graece autem στύραξ, dicunt, Graece autem στύραξ, Latine storax dicitur. Bdellium Indiae et Arabiae arbor, cuius lacrima melior Arabica. Est enim lucida, subalbida, levis, pinguis, aequaliter cerea, et quae facile molliatur, neque ligno vel terrae commixta, amara, odoris boni. Nam ex India sordida est et nigra et maiore gleba. Adu. Haec granomastix dicta, quia in modum granorum est. Melior autem in Chio insula gignitur, odoris boni, candoris cerae Punicae. Unde et splendorem cutis pulchrificat. Adulteratur interdum resina vel ture. Piperis arbor nascitur in India, in latsoli obversum est: folia juniperi similitudinem habent, cujus silvas serpentes custodiunt: sed incolae regionis illius, cum maturae fuerint, incendunt: et sic serpentes igne fugantur, et inde ex flamma maturum est, piper longum vocatur: quod incorruptum ab igne, piper album: quod vero cute rugosa et horrida fuerit, ex calore ignis trahit et colorem et nomen. Piper si leve
Abbreviated transcription (Latin):
bor arabie altitudinis quinq
cubitoꝵ similis spine qmͣ acan¬
tum dñt. Cuiꝰ gutta uiridis atq
amara. unde & nomen accepit
mirra. G utta eiꝰ sponte manans
preciosior ẽ: elicita corticis uul¬
nere uilior iudicat᷑. Sarmenta
eius arabes ignib fouent. quoꝵ
fumo satis noxio. nisi adodorem
storacis occurrant. plerumq in¬
sanabiles morbos contrahant.
Mirra autẽ trogodita abinsula
arabie dicta: ubi melior colligit᷑
& purior. Stirax arbor arabie si¬
milis. malocidonii cuiꝰ iuirgulȩ
inter caniculȩ ortum cauernatim
lacrimã fundunt. Distillatio eiꝰ
interrã cadens munda non ẽ.
s cũ ꝓprii corticis scrobȩ seruat᷑.
Illa autẽ quȩ uirgis & calamis
inheserit munda ẽ & albida.
de hinc fulua fit sołcausa. &. ipsa
stirax calamites. pingius resino¬
sa. odoris iocundi humecta. &
ueluti mellosũ liquorem emit¬
tens. Stirax autẽ dicta. quod sit
gutta arboris ꝓfluens & con¬
gelata. Nam greci stiria guttã

Expanded text:
bor Arabiae altitudinis quinque bor Arabiae altitudinis quinque cubitorum, similis spinae quam ἄκανθον dicunt: cuius gutta viridis atque amara; unde et nomen accepit myrra. Gutta eius sponte manans pretiosior est, elicita corticis vulnere vilior iudicatur. Sarmentis eius Arabes ignes fovent, quorum fumo satis noxio, nisi ad odorem storacis occurrant, plerumque insanabiles morbos contrahunt. Myrrha autem TrogodytArabiae dicta, ubi melior colligitur, et purior. 5. Storax arbor Arabiae, similis malo Cydonio, cujus virgulae inter Caniculae ortum cavernatim lacrymam fluunt. Distillatio ejus in terram cadens munda non est, sed cum proprii corticis scrobe servatur. Illa autem quae virgis et calamis inhdehinc fulva fit solis causa. Et ipsa storax calamites, pinguis, resinosa, odoris iucundi, humecta et veluti mellosum liquorem emittens. Storax autem dicta quod sit gutta arboris profluens et congelata. Nam Graeci stiriam guttam
Abbreviated transcription (Latin):
queq fraglantis odorisquȩ
india uel arabia mittit. siue
alie regiones. Nomen autẽ aro¬
mata traxisse uidentur. siue
quod aris imposita diuinis inuo¬
cationib apta uideant᷑. siue
quod sese aeri inserere ac miscere
ꝓbantur. Nam quid ẽ odor. nisi
aer contractus: Thus arabie
arbor inmensa. atq ramosa. le¬
nissimi corticis. ramis adaceris.
qualitatẽ. amigdale modo sucũ
aromaticũ fundens album. &
ad masticationẽ uelut inpulue¬
rem resolutũ. & cũ frangitur intꝰ
pingue & igni appositum facile
ardescens. & appellatur apud
nos masculus. eo quod sit nat᷑a
rodundũ inmodũ testiculoꝵ
reliquũ planũ. & pene scabro¬
sum minus optimũ. Ad ultera¬
tur autẽ admixta resina siue
gũmi : s dinoscit᷑ sua ꝓprietate
Nam thus igni impositũ ardescit.
resina fumescit. gum̃ uͦ liquescit
calefactum. Thus autẽ atunden¬
do dictum. hoc & libanũ dictũ.
a monte arabie ubi sabei sunt.
Nam mons eoꝵ libanus dr. ubi
thura colliguntur. Mirra ar¬

Expanded text:
que fragrantis odoris, quae India, vel Arabia mittit, sive aliae regiones. Nomen autem aromata traxisse videntur, sive quod aris imposita divinis invocationibus apta videantur, seu quod sese aeri inserere ac miscere probantur. Nam quid est odor, nisi aer contactus? 2. Thus arbor Arabiae, immensa atque ramosa, leniqualitatem, amygdalae modo succum aromaticum fundens album, et ad masticationem velut in pulvere resolutum: et cum frangitur intus, pingue, et igni appositum facile ardescit: et appellatur apud nos masculus rotundum in modum testiculorum. Reliquum planum et pene scabrosum, minus optimum. Adulteratur autem admixta resina sive gummi, sed dinoscitur sua proprietate. Nam tus igni inpositum ardescit, resina fumescit, gummi vero liquescit calefactum. Tus autem a tundendo dictum. Hoc et libanum vocatum a monte Arabiae, ubi Sabaei sunt. Nam mons eorum Libanos dicitur, ubi tura colliguntur. Myrra ar
Abbreviated transcription (Latin):
omponit᷑ autem instruiturq om̃is
& ꝑiodon. Comma particula est
sentencie: cholon membrũ: periodꝰ
ambitꝰ uł circuitꝰ. fit autẽ ex conuin¬
ctione uerboꝵ comma: ex cõmate.
cholon: ex cholon. periodus. Cõma
iuncturȩ ẽ finitio: ut puta. & si ue¬
reor. uidices. Ecce unũ comina. Seqͥ¬
tur & aliud comina: ne turpe sit
lectum sensui p̃stat. s adhuc pendet
oracio: sic ꝙ deuide ex pluribꝰ mem¬
bris fit ꝑiodus. id ẽ extrema senten¬
tiȩ clausula. Ita ueterẽ udiciorum
morem requirunt. Periodus autẽ
longior. ẽẽ ñ debet: quã ut uno sp̃u
proferatur.
.x .ix. De uiciis litte¬
rarum. uerborum. & sentenciarum.

Expanded text:
omponitur autem, instruiturque omnis periodo. Comma particula est sententiae; colon, membrum; periodus, ambitus vel circuitus. Fit autem ex conjunctione verborum comma, ex commate colon, ex colis periodus. 2. Comma est juncturae finitio, ut puta, et si vereor, judices, ecce unum comma; sequitur et aliud comma, ne turpe sit lectum sensui praestat, sed adhuc pendet oratio; sicque deinde ex pluribus membris fit periodus, id est, extrema sententiae clausula, ita: veterem judiciorum morem requirunt. Periodus autem longior esse non debet, quam ut uno spiritu proferatur CAPUT XIX. De vitiis litterarum, et verborum, et sententiarum
Abbreviated transcription (Latin):
quia leuitate animi plerumq decipi¬
untur. Unde & equũ erat eas uiri au¬
ctoritate repͥmi. Proinde & ueteres
uoluerunt feminas innuptas qͣuis
ꝑfectȩ etatiᷤᷤ ẽẽnt. ꝓpt̾ ipsam animi le¬
uitatem in tutela consistere:¬

Expanded text:
quia levitate animi plerumque decipiquia levitate animi plerumque decipiuntur. Unde et aequum erat eas viri auctoritate reprimi. Proinde et veteres voluerunt feminas innuptas, quamvis perfectae aetatis essent, propter ipsam animi levitatem in tutela consistere
Abbreviated transcription (Latin):
est uelut casse ñitis & effluxe nec stabilis.
ꝓpͥȩ autẽ friuola uocant᷑ fictilia uasa in¬
itilia. Tribꝰ autem ex causis ducitur
uxor. Prima est causa ꝓlis. de qua legi
uitorii. de qua ibi in genesi dictt᷑ ñ est
bonum ẽẽ homunem solum: faciamꝰ ei
aduitorem similem. Tercia causa in¬
continentie. Unde dicit apls: ut qui se
ñ continet nubat. In eligendo mari¬
to. uͦiii. expectari solent: uirtꝰ. genus.
pulchritudo. sapientia. Ex his sapi¬
entia potentior. est: ad amoris affectũ.
Refert hȩc .iͦũ. uirgilius de enea: qd̾¬
ex his dido impulsa est in amorem eiꝰ
Pulchritudine: quã sese ore ferens.
Uirtute: quã forti pectore & armis. Ora¬
bella exhausta canebat. Genere: cre¬
do equidem nec uana fides genus ẽẽ
deorum. Idem in eligenda uxore: uͣu.
res impellunt hominẽ ad amorem:
pulchritudo. genꝰ. diuicie. mores. Me¬
tur: quas aut diuiciȩ aut forma. non
femine sub uiri potestate consistunt:

Expanded text:
est velut quassae mentis et fluxae, nec stabilis. est velut quassae mentis et fluxae, nec stabilis. Proprie autem frivola vocantur fictilia vasa inutilia. 27. Tres autem ob causas ducitur uxor: prima est causa prolis, de qua legit causa adjutorii, de qua ibi in Genesi dicitur: Non est bonum esse hominem solum, faciamus ei adjutorium simile ; tertia causa incontinentiae; unde dicit Apostolus ut qui se non continet, nubat. 28. In eligendo marito quatuor spectari solent: virtus, genus, pulchritudo, sapientia. Ex his sapientia potentior est ad amoris affectum. Refert haec quatuor Virgilius de Aenea, quod his Dido impulsa est in amorem ejus. Pulchritudine: Quem sese ore ferens Virtute: Quam forti pectore, et armis. Orabella exhausta canebat! Genere: Credo equidem, nec vana fides, genus esse deorum. 29. Item in eligenda uxore, quatuor res impellunt hominem ad amorem: pulchritudo, genus, divitiae, mores. Metur, quas, aut divitiae, aut forma, non feminae sub viri potestate consistunt,
Abbreviated transcription (Latin):
uel a iuigo quo in nuptiis copulant᷑.
ne resolui aut seꝑari possint. Co¬
nubiũ autẽ: ñ a nupta s a nuben¬
do formatũ. Dicitur autẽ conubiũ
cũ equales in nuptias coeunt: ut
puta ciues romani pari utiq digni¬
tate. Conubiũ autem ñ est: cũ cuus
romanus cũ latina uingit᷑. Qͦtiens
autẽ conubium ñ est: filii patrem
ñ sequunt᷑ I meneus dicitur a qͦdã
ẏmeneo qui pͥmus ꝓsꝑe usus ẽ nup¬
brana uirginitatis est claustrum.
ontub̾nium est: ad tempꝰ coeundi
conuentio. Unde & tab̃naculum:
quod mͦ huc mͦ illuc p̃figitur. R e¬
pudiũ est: qͦd sub testimonio testiũ
uł p̃senti uł absenti mittit᷑. Oiuor¬
tium est quotienscũq dissoluto matͥ¬
monio alt̃ eoꝵ alteras nuptias seqͥt᷑.
diuortũi autem dictũ a flexu uiarũ:
hoc ẽ uias in diu̾sa tendentes. Fri¬
uolum est: cũ eo animo separant᷑ ut rur¬
sum ad se inuicem reu̾tantur. Nã friuolꝰ

Expanded text:
vel a iugo quo in nuptiis copulantur, vel a iugo quo in nuptiis copulantur, ne resolvi aut separari possint. Conubium autem non a nupta, sed a nubendo formatum. Dicitur autem conubium, cum aequales in nuptias coeunt, ut puta cives Romani, pari utique dignitate. Conubium autem non est, cum civis Romanus cum Latina iungitur. Quotiens autem conubium non est, filii patrem nHymenaeo, qui primus prospere usus est nupbrana virginitatis est claustrum. Contubernium est ad tempus coeundi conventio; unde et tabernaculum, quod modo huc, modo illuc praefigitur. Repudium est quod sub testimonio testium vel praesenti vel absenti mittitur. Divortium est quotienscumque dissoluto matrimonio alter eorum alteras nuptias sequitur. Divortium autem dictum a flexu viarum, hoc est, viae in diversa tendentes. Frivolum est cum eo animo separantur, ut rursum ad se invicem revertantur. Nam frivolus