comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ꝗ̃ debuit: qi noluit tenere iusticiã. s iõ uisticiã ñ tent ⁊
aluid uoluit qd̾ uolendo qd̾ uolendo illã deseruit. si c̃ in
possit. qͦmꝰ potuit diaboł uelle qd̵ ñ potuit cogtare: Hori
eñ ita obtunse m̃tis erat: ut nichil altud dõ simile cogitari
pose uesciret .m. ẜ tiã si noluit om̃ino ee par clĩ s aliqd ini¬

Expanded text:
 debuit, quia noluit tenere justitiam; sed ideo justitiam non tenuit, quia aliud voluit, quod volendo illam deseruit, sicut in possit, quomodo potuit diabolus velle quod non potuit cogitare? Non enim ita obtusae mentis erat, ut nihil aliud simile Deo cogitari posse nesciret. MAG. Etiamsi noluit omnino par esse Deo,
Abbreviated transcription (Latin):
quare ñ uoluit nͥ qi ñ habuit uolu̾̃tatẽ: Non dico uolutitẽ
ꝗ̃ pꝰ habuit cũ uoluit. s ꝗͣ ñ habuit cũ ñ uoluit. Hanc autẽ
uolũtatẽ quare ñ hubũit. nͥ qr ñ accepit: Quare aũ ñ accept.
nͥ qi ds̃ ñ dedit: m. iterũ dico qr ñ iõ ñ accepit qi ds̃ ñ decdit.
sit uolũtatẽ ꝗͣ habebat. ⁊ sic̃ accepit. habere qͦusq habuit: iti
potuit acciꝑe sẽꝑ cenere qd̾ deseruit. s qr deseruit ñ accepit.
Qđ gͦ iõ ñ accepit tenere qi deseruit: ñ iõ ñ accepit q ds̃ ñ dedit.

Expanded text:
ia non habuit voluntatem? Non dico voluntatem quam prius habuit, cum voluit; sed quam non habuit, cum non voluit. Hanc autem voluntatem quare non habuit, nisi quia non accepit? Quare autem non accepit, nisi quia Deus non dedit? MAG. Iterum dico quia non ideo non accepit, quia Deus non dedit; sit voluntatem, quam habebat: et sicut accepit habere quousque habuit; ita potuit accipere semper tenere, quod deseruit: sed quia deseruit, non accepit. Quod ergo ideo non accepit tenere, quia deseruit, non ideo non accepit, quia Deus non dedit;
Abbreviated transcription (Latin):
bonã uolũtatẽ pseuerantẽ aut ñ accepit qi ds̃ ñ dedit. s ĩõ
a ñ dedit. q ille uolendo qd̾ ñ debuit eã deseruit. ⁊ deseren
ã io uoluisse deserere q habebat qi ñ uoluit tenere. s iõ nõ
uoluise tenere. ꝙ ñ uoluit deserere : d. ñ dubito sic ee̾ posse . s.
ñaũ me fecisti certũ sic ẽẽ. Ptiꝰ g̃ ostende qͥd uoluit habere
mon habebut ut i lellet deserere qd̾ tenebat. sic̃ ianas
monstrasti. deude si nichil cont dici poterit. ita es aox
lubttare fatelor.M. Peccasse iliũ ñ cdubitas. qm̃ atubos¬

Expanded text:
cepit, quia Deus non dedit; sed ideo Deus non dedit, quia ille volendo quod non debuit, eam deseruit, et eam deserendo non ideo voluisse deserere quod habebat, quia non voluit tenere; sed ideo non voluisse tenere, quia voluit denondum fecisti me certum sic esse. Prius ergo ostende quid voluit habere quod non habebat, ut vellet deserere quod tenebat, sicut in avaro monstrasti. Deinde, si nihil contradici poterit ita esse, me non dubitare fatebor. MAG. Peccasse illum non dubitas; quo
Abbreviated transcription (Latin):
uolui: utiq s ñ ꝑseueraui in uoluitate ⁊ iõ ñ ꝑseueraui in
actione.M. Quare ñ ꝑseuerasti in uolũtate: d. Quia ñ uolu¬
I .M. Nonne ꝗͣ dui uoluisti ꝑseuerare in actione. uoluisti
pseuerare in ipsa uoluntate : d. Nõ possũ negare .m. Cur
gͦ dicis te ñ uoluisse ꝑseuerare in illa: d. lterũ responde¬
rẽ qi ꝑseuerare uolui s ñ ꝑseueraui in hac uolu̾tate nͥ
tem uiderẽ in infinitũ ꝓcedere. te sẽꝑ idem ipsũ int̾rogate.
socũ quert quare ñ pseuerasti in actione in qͣ u oluisti ⁊ pet¬
isti pseuerare. respondere potes ꝗ ñ ꝑseuerasti iuolaunt itr as

Expanded text:
avi in actione. MAG. Quare non perseverasti in voluntate? DISC. Quia non volui. MAG. Nonne quandiu voluisti perseverare in actione, voluisti perseverare in ipsa voluntate? DISC. Non possum negare. MAG. Cur ergo dicis te non voluisse perseverare in illa? DISC. Iterum responderem: Quia perseverare volui; sed non perseveravi in hac voluntate, nisi rem viderem in inficum quaeritur: Quare non perseverasti in actione, in qua voluisti et potuisti perseverare? respondere potes: quia non pers
Abbreviated transcription (Latin):
pit ⁊ iõ ñ habuit.d. Nonne dixisti dm̃ illi dedisse ⁊ illũ ac¬
episse uolu̾tatẽ ⁊ potestatẽ accipiendi ꝑseuerantiã: d. bixi
ł ñ dixi am̃ illi dedisse acciꝑe ꝑseuerantiã. s tm̃ uielle ⁊ pos¬
se ꝑseuerantiã accipe. d. Ergo si uoluit ⁊ potuit accepit ꝑse¬
uerantiã. o. Non ẽ necessariũ osequens. d. No uideo cur. nͥ mͥ
ostendas. o. lncepisti unꝗͣ aliqͥd cũ uolũtate ⁊ potestate ꝑfi¬

Expanded text:
dedisse, et illum accepisse potestatem et voluntatem accipiendi perseverantiam? MAG. Dixi; sed non dixi Deum illi dedisse accipere perseverantiam, sed tantum velle et posse perseverantiam accipere. DISC. Ergo, si voluit et potuit, accepit perseverantiam. MAG. Non est necessarium consequens. DISC. Non video cur non, nisi mihi ostendas. MAG. Incoepisti un
Abbreviated transcription (Latin):
nãq ñ solũ ñ ẽ aliqͣ alia e̾entia nͥ illo faciente .s nec aliq̃te¬
nus manere pot̾ qd̃ facta ẽ. nͥ eodẽ ipso seruante. cũ ipse de¬
sinit seruare qd̾ fec̃. ñ io id qd erat redit in ñ eẽ. qr ipse
fac̃ ñ eẽ. s qr cessat facẽ ee. Nam ⁊ cũ qͣsi uatꝰ destruendo
aliqͥd aufort eẽ: ñ ẽ ab illo ñ eẽ. s illo tollente uelitt sa¬

Expanded text:
namque non solum non est aliqua alia essentia, nisi illo faciente; sed nec aliquatenus manere potest, quod facta est, nisi eodem ipso servante. Cum ipse desinit servare quod fecit; non ideo id, quod erat, redit in non esse, quia ipse facit non esse; sed quia cessat facere esse. Nam et cum quasi iratus destruendo aliquid aufert esse, non est ab illo non esse; sed illo tollente, velut s
Abbreviated transcription (Latin):
qr so ñ clas qu illeiñ accipit .oi. hic gͦ ñ dare ñ ẽ eatisa ñ as¬
dipiendi. & tñ si pono me ñ dedisse eiusa ẽ ꝯsequendi ilb̾
tionẽ rei eẽ eausã ut sequat᷑ aliud. Cũ eñi incendisi ñst
carisa ignis s ignis incendii: positio tñ inoendii sẽꝑ eatili
ẽ ut sequat᷑ ignẽ ẽẽ. Si enĩ ẽ incendiũ: neceẽ ẽ ignẽ cẽ.¬
ego dedi: ñ tñ idcireo consequi illũ qͥ ñ accepit iõ ñ accepis¬
se qr ego ñ dedi. ⁊ tñ ꝯsequi qi si ego ñ dedi ille ñ accepit ..
uideo. ⁊ placet mͥ qr uideo.m. An ampliꝰ dabitas qr sic̃ an¬
głs qui stecit iõ accepit ꝑseuerantiã qi cds̃ dedit. ita non
stanti ideuto ds̃ ñ dedit qr ille ñ accepit: d. Hondũ mͥ hoc
ostendisti. s. illud tm̃ sufficient̃ monstrasti. scilicet no &e
o nꝰ dedise qr ñ accepit: quero cur ñ accepit. aut q nõ
potut᷑. auut qr ñ uolutt. Nam si ñ habuet potestatẽ ait
uoluntate accipiendi ãs ñ dedit. Si enĩ as adedisset. ꝓcet

Expanded text:
 non das, quia ille non accepit. MAG. Hic igitur non dare, non est causa non accipiendi; et tamen si pono me non dedisse, causa est consequendi illum tionem rei esse causam ut sequatur aliud. Cum enim incendium non sit causa ignis, sed ignis incendii, positio tamen incendii semper causa est ut sequatur esse ignem. Si enim est incendium, necesse est ignem essego dedi, non tamen idcirco consequi illum, qui non accepit, ideo non accepisse, quia ego non dedi; et tamen consequi quia si ego non dedi, ille non accepit. DISC. Video, et placet mihi quia video. MAG. An amplius dubitas quia sicut angelus, qui stetit, ideo accepit perseverantiam, quia Deus dedit, ita non stanti idcirco Deus non dedit, quia ille non accepit? DISC. Nondum mihi hoc ostendisti; sed illud tantum sufficienter demonstrasti, scilicet non esideo non dedisse, quia non accepit, quaero cur non accepit? Aut quia non potuit, aut quia non voluit. Nam si non habuit potestatem aut voluntatem accipiendi, Deus non dedit
Abbreviated transcription (Latin):
cũ in libro cur ds̃ hõ quẽ ut edem tu maxse int̾ alios me ĩpulisti. in
qͥ te mecũ disputantẽ assũpsi. legis aliã pret̃ ilła ꝗͣ ibi posui posse tu¬
am rationse. qͦmͦ ds̃ accepit hominẽ de massa pecatrice htimam gm̾is
sme pecc̃o: qr stueliosa mens tua adquerendũ que nã illa sit ñ pa¬
rũ ꝓuocatur. Quapp̃ inuistꝰ tͥ uideri timeo. si qd̾ inde mͥ uidetur di¬
lessiom tue abscondo. Dicã gͥ sic breuit̃ de hoc qd̾ sentio: ut nulliꝰ de
cadem re fidelem ĩꝑbem sententiã. nec meã si ueritati repugnare¬

Expanded text:
cum in libro: Cur Deus Homo quem ut ederem tu maxime inter alios me impulisti, in quo te mecum disputantem assumpsi legis aliam prae illam quam ibi posui, posse videri rationem, quomodo Deus accepit hominem de massa peccatrice humani generis sine peccato: quia studiosa mens tua ad quaerendum quaenam sit illa non parum provocatur. Quapropter injustus tibi videri timeo; si quid inde mihi videtur, dilectioni tuae abscondo. Dicam igitur sic breviter de hoc quod sentio, ut nullius de eadem re fidelem improbem sententiam: nec meam si veritati repugnare
Abbreviated transcription (Latin):
dlntias dictoꝵ atq factoꝵ neglecta honestate festiuũ. Q morãtis
añib: siqxilia surrigens. ⁊ bestiariꝰ ⁊̃ qͥera excitit. aliũ ferit. aliũ
figt. S. quis aridax impugnator tñ multa extͣ se ualentia ferre.
ĩpotent.S. aut miscnĩ oppetit fiunẽ. aut ert̾imosa sui memoriam
dereliqatt. Mensura gͦ magnanimitatis÷ nec timidũ ee hominẽ
Tontinentia deinde his tͣminis te astringat. Caue ne parcꝰ sis. ne
suspiciosꝰ ⁊ timide magnu̾ tontͣhas. Ne in minimis qͦ specultim
ponas. Pã talis ita circũcisa patebit inte gritas. Hac gͦ mediceritatis li¬
ua continentiã obferuabis. Ut nec uoluptati deditꝰ ꝓdigꝰ ⁊ luxuri¬
olas appareas. nec auara tenatitate sordadꝰ aut obscurꝰ existas. de ros¬
ductu iugit᷑ leui. Immo eã sẽꝑ animi rationẽ negligenti subse¬
quat᷑ dũ neq de maguis neq de minimis errantiũ uctes corrigen
lucientib ꝓt̾ue ꝓmittis. Neq rursũ nunte rigiditatis ⁊ asꝑitatis ni

Expanded text:
s omnibus supercilia subrigens, et bestiarius etiam quieta excitat, alium ferit, alium fugat. Sed quamvis audax sit impugnator, tamen multa extra se valentia ferre non poterit. Sed aut miserum appetit finem, aut aerumnosam sui memoriam derelinquit. Mensura ergo magnanimitatis est, nec timidum esse hominem, Continentia deinde his terminis astringat: cave ne parcus sis, ne speciose et timide manum contrahas. Ne in minimis quoque speculum ponas. Nam talis et tam circumcisa vilis putabitur integritas. Hac ergo mediocritatis linea continentiam observabis, ut nec voluptati deditus, prodigus et luxuriosus appareas nec avara tenacitate sordidus aut obscurus exsistas. turpiter levi immotam semper animi rationem negligentia subsequatur. Dum neque de magnis, neque de minimis errantium vitiis corrigenludentibus proterve permittis, neque rursus nimia rigiditate et asperitate, nil
Abbreviated transcription (Latin):
om̃ asposueris: tstis remanebis s cogitatio tua. stabilis ⁊ certa sit.
dnie delibet siuie querat. siue ꝯtẽplet᷑. ñ recedat a uero. Sermo ꝙͦ.
nus ñ sit inanis. s arit suadeat. aut moneat. aut ꝯsolet᷑. aui pci¬
out. Lauda parce. tuituꝑa parciꝰ. Ña similit̃ rephensibił ⁊ nimia
lndatio: ꝙ̃ in mod̾ata uitriꝑatio. Illa siꝗ̃ adulatione. ista maligni
Ni qͥ nich de pcito cogitat ꝑdit uitã. Q nicħ de fut̾o p̃meditatur. in
sine possis. ista moderari. sẽꝑ in actu sis. s intclũ animo tcio re¬
quiẽ dato. ⁊ requies ipsa plena sit sapientie studis ⁊ cogitatiõib
impeditoꝵ. ex aptis obseura existimat. ex paruulis magna. erꝑa¬
mis remot̾a ex partib tota. Non te moueat dicentis aucbolx
re qd̾ pot̃ intieniri. Id disce qd̾ pot̾̃ disci. Id opta qd optari coran

Expanded text:
omnia disposueris, tristis remanebis: sed cogitatio tua stabilis, et certa sit; sive deliberet, sive quaerat, sive contempletur, non recedat a vero. Sermo quoque tuus non sit inanis, sed aut suadeat, aut moneat, aut consoletur, aut praecipiat. Lauda parce, vitupera parcius. Nam similiter reprehensibilis est nimia laudatio, ut immoderata vituperatio. Illa siquNam qui nil de praeterito cogitat, perdit vitam, qui nil de futuro praemeditatur, in stinere possis et ista moderari. Non semper in actu sis, sed interdum animo tuo requiem dato: et requies ipsa plena sit sapientiae studiis, et cogitationm peritorum, ex apertis obscura aestimat, ex parvulis magna, ex proximis remota, ex partibus tota. Non te moveat dicentis auctoritaere quod invenire possis. Id disce, quod potes scire. Id o
Abbreviated transcription (Latin):
ni massa peccatrice sine pecc̾o. p̾mũ de originali pecẽo necee÷ inuesti¬
gur: qi de hoc solo nascit᷑ hec questio. Nam si uidet᷑ qͥmͦ xͦ hinc subiac̾e¬
lpotuit: palam erit qualtt̃ assũptio siue conceptio illiꝰ hõis ab om̃i
mine nat᷑e. qd ÷ ab eiꝰ initio origmale. eo qd̾ ab ipsa htimane nat̾e
origine t̾hat̾. aut ab origine. hoc ẽ ab inntio uniꝰcuiꝰq ꝑsone qm̃¬

Expanded text:
ni massa peccatrice sine peccato, primum de originali peccato necesse est investigare, quia de hoc solo nascitur haec quaestio. Nam si videtur quomodo Chripotuit, et qualiter assumptio sive conceptio illius hominis ab ommanae naturae, quod est ab ejus initio originale, eo quod ab ipsa humanae naturae origine trahatur; aut ab origine, hoc est, ab initio uniuscujusque
Abbreviated transcription (Latin):
ponte. Contẽpnenti facile cede. Nec obiurgia olexec̃tionesq dis¬
cbas. Si continens es ⁊ animi tui ⁊ corpis ꝯotꝰ obserua. ne inde¬
coi sinit. Nec iõ illos ꝯtẽpnas ꝙi latent. nã nicħ differt si nemo
uideat. cũ ipse illos tudeas. Nobił esto. ñ leuis. Constans ñ ꝑtinax.
Aliꝰ rei scientiã te habere nec ignotũ sit. nec molestũ. Om̃s tͥ pa¬
tes fecias. Si inferior es: suꝑbiendo ñ ꝯtẽpnas. Suꝑiores recte u¬
uendo ñ timeas. In reddenda officiositate neq negligꝰ neq ex¬
icda appireas. Cuinctis esto benigoꝰ. nemini blandus. paucis
farliaris. om̃ib equiis. Seuerior esto iuidicio ꝗͣ sermone us

Expanded text:
ponde, contemnenti facile cede: ne in jurgia exsecrationesque disponde, contemnenti facile cede: ne in jurgia exsecrationesque discedas. Si continens es, animi tui motus corporisque observa, ne indecori sint. Nec illos ideo contemnas quia latent; nam nil differt, si nemo videat, cum tu ipse illos videas. Mobilis esto, non levis; constans, non pertinax. Alicujus rei scientiam habere te nec ignotum sit, nec molestum. Omnes tibi pares facies: sed inferiores superbiendo non contemnes. Superiores, recte vivendo, non metuas. In reddenda officiositate, neque negligens, neque exactor appareas. Cunctis esto benignus, nemini blandus, paucis liaris, omnibus aequus. Severior esto in judicio quam sermone, vita
Abbreviated transcription (Latin):
sarnls s g̃a urbanitas. Sales tui sine dentes sint. loci sine
ustate. Raifꝰ si ne cachinno. Uox sie clamore. Incessꝰ sine
anmaltu. Qiues t se ñ defidia erit. & cũ ab aliis ludit᷑. tu sc̃i
aliaos honestiq t̃statieris. Si ꝯtinens es: adulationẽ euita. Sit qn
asplices malis. & maloꝵ de ce existimationes malas: uerã tui lati¬
dionẽ ascribe. Dificillimũ ꝯtinentie opꝰ⁊ assentationes adulantũl
apllere q̃ꝵ sermones ammũ q̃dã uoluptate resoluunt. Nulliꝰ
pastutationẽ ami ÷ ciciã merearis nec tuã ꝓmerendi ad te aeditũ¬
ilus pandas. Nõ eris aridax. ñ arrogans. Sũmit tes te ñ ꝓicies.
iutate seruata. Amoneberis libent᷑. Rep̃henderis patient᷑. Si me¬
nto er obuirgabat aliqͥs: scito qi ꝓfuit. Si merito: scito q ꝓdeł
noluit. No acerba s blanda u̾ba timebis. Esto uitioꝵ fugax ispe¬
isto tacitꝰ uiditor. audientiũ ꝓiitꝰ p̃ceptor. Requirenti facile res¬

Expanded text:
sed grata urbanitas. Sales tui sint sine dente, joci sine vilitate, risus sine cachinno, vox sine clamore, incessus sine tumultu: quies tibi, non desidia erit; et cum ab aliis luditur, tu sancti aliquid honestique tractabis. Si continens es, adulationes evita: sitque displices malis, et malorum de te existimationes malas, veram tui laudationem ascribe. Difficillimum continentiae opus est, assentationes adulatione repellere, quarum sermones animum voluptate resolvunt. Nullius per assentationem amicitiam merearis, nec ad tuam promerendam per hanc aditum pandas. Non eris audax, nec arrogans: submittes te, non projicies; gravitate servata, admoneberis libenter, et reprehenderis patienter. Si merito objurgabit aliquis, scito quia profuit; si immerito, scito quia prodesse voluit. Non acerba, sed blanda timebis verba. Esto vitiorum fugax ipesto tacitus auditor, audientium promptus receptor. Requirenti facile res
Abbreviated transcription (Latin):
nireris. Si continentiã diligis turpia fugito anteq̃ accedant.
aine drele. a cierb̃ qͦ turpib abstine te. qr licentia eoꝵ impu¬
antiã niterit. Sermones utiles magis ꝗͣ facetos ⁊ affabiles ama.
reatio ports q̃ obsecundantes. Miscebis int̾dũ serꝰ ioeds. tepatos

Expanded text:
mireris. Si continentiam diligis, turpia fugito ante quam accedanmireris. Si continentiam diligis, turpia fugito ante quam accedandinem crede. A verbis quoque turpibus abstineto, quia eorum licentiam imprudentiam nutrit. Sermones utiles magis quam facetos et amabiles ama, rectos potius quam obsecundantes. Miscebis interdum seriis jocos
Abbreviated transcription (Latin):
undicta ee ignoscere. Neminẽ susurro appetas. Nemnñe sufo¬
dias. Palã egredere. ñ geres ꝯfiliũ consfictũ ñ indixeris. ħã frnias
⁊ doli in becillẽ decent. Eris magnanimꝰ. si ꝑicła nec appetis ut at¬
merariꝰ. nec formides ut timidꝰ. Nã timidũ ñ fac̃ animũ nͥ rep̃bet̃¬
ontinentiam uͦ si diligis: circu̾idae suꝑfluia ⁊ in artũ desid̾ia
tua ꝯstringe. Consid̾a tecũ qͣntũ natura poscat. ñ qͣntũ coneu¬
piscat expecta. Si continens fueris usq eo ꝑuenies ut te ipse p¬
so contẽptꝰ sis. Nã qͥ sibi ipsi satis ÷. tũ diuitus natꝰ : lp̃o ne cõca¬
trahunt: reice. Ede citͣ crud. litatẽ. Bibe citͣ ebrietatẽ. obsertu¬
q̃ ne inconuuuo. ne in qͣlibet uite ꝯmunitate. qͦs ñ immitabe
Palatĩt tuũ fames excitet ñ sapores. Desid̾ia tua partio redine q
hec tr̃i curare debes ut desinant. atq ita quasi ad exẽplar diui
simonia sordida. nec simplicitas neglecta. nec lenitas langiuda.

Expanded text:
ndictae esse ignoscere. Neminem susurro appetas, neminem suffodias, palam aggredere. Non geres, conflictum nisi indixeris; nam fraudes et doli imbecillum decent. Eris magnanimus, si pericula nec appetas, ut temerarius, nec formides, ut timidus; nam nil timidum facit animum, nisi reprehenContinentiam vero si diligis, circumcide superflua et in arctum desideria tua constringe. Considera tecum, quantum natura poscat, et non quantum cupiditas expetat. Si continens fueris, eo usque pervenies, ut te ipso contentus sis. Nam qui sibi ipsi satis est, cum divitiis natus est. Impone concuruditatem, bibe citra ebrietatem. Observa ne in convivio aut in qualibet vitae communitate, quos non imitaberPalatum tuum fames excitet, non sapores. Desideria tua parvo redime, quia hoc tantum curare debes, ut desinant: atque quasi ad exemplar compocimonia sordida, nec simplicitas neglecta, nec lenitas languida;
Abbreviated transcription (Latin):
adeptũ e̾e scientiã de qͣ agit᷑ qr ille peccauit.  No debes dr̃e ĩo bo¬
nũ angłm adscientiã hanc ꝓfecisse qr malis peccauit. s botũ an¬
angłm iõ ꝓfecisse ad hanc scientiã exemplo cadentis qr ille pecca¬
uit. Si enĩ neuter peccasset: utriq daturꝰ erat ds̃ eandẽ seienci¬
ani merito ꝑseuerantie alio mͦ sine alicuiꝰ cadentis exẽplo. Nullꝰ
enĩ dicet dm̃ ñ alio mͦ potuisse angłis siis hanc dare scientiam.
Cũ gͦ ille peccauit. exẽplo eiꝰ istũ docuit qd̾ docturꝰ erat. ñ ĩpo¬
tentia qr alio mͦ ñ potuit. s maiori potentia qͣ de inalo bonũ fa

Expanded text:
adeptum esse scientiam, de qua agitur, quia ille peccavit. MAG. Non debes dicere ideo boadeptum esse scientiam, de qua agitur, quia ille peccavit. MAG. Non debes dicere ideo bonum angelum ad scientiam profecisse hanc, quia malus peccavit; sed bonum angelum ideo profecisse ad hanc scientiam exemplo cadentis, quia ille peccavit. Si enim neuter peccasset, utrique daturus erat Deus eamdem scientiam merito perseverantiae, alio modo sine alicujus cadentis exemplo. Nullus enim dicet Deum non alio modo potuisse angelis suis hanc dare scientiam. Cum ergo ille peccavit, exemplo ejus istum docuit quod docturus erat; non impotentia, quia alio modo
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pot̾ at iusticiã redire: ita iste laudandꝰ ÷ qr ñ pot̾ abire. Si¬
cut eñ ille iã redire ñ pot̾. qi sola mala tiolũtate abit.
sic iste iã abire ñ pot̃. qr sola bona uolu̾tate ꝑmansit. Palam gͥr
b sic̃ illi ñ posse recuꝑare q̃ deseruit ẽ pena peccati. ita huic
ñ posse deserere qd tenuit est p̾miũ iusticie .d. Ualde pulcra¬
e̾et huiꝰ soientie atq impotentie ista tua ꝯtẽplatio. si quẽ admo
ꝯtigissent. Nõ enĩ eas adeptꝰ e̾e tudet᷑ qr ipse ꝑseuerauit. s qi deser¬
tor ñ ꝑseuerauit. m. Si ita ÷ ut dicis. gaudere pot̾ bonꝰ angłs de
casu apostate angłi ut pote cui expediebat ut ille caderet. qm̃
adeptꝰ ÷ hanc scientiã. ꝗͣ nec peccare nec miser e̾e̾t ampliꝰ possit ñ q
ipse bene mertiit. s qr aliꝰ male meruit. Que omĩa nimia st̃ ab¬
surditate plena. d. Quanto absurdiꝰ uidet᷑ sic̃ tu monstras. stanti an¬

Expanded text:
n potest ad justitiam redire; ita iste laudandus est, quia non potest abire. Sicut enim ille jam redire non potest, quia sola mala voluntate abiit; sic iste jam abire non potest, quia sola bona voluntate permansit. Palam igitur est quia sicut illi non posse recuperare, quod deseruit, est poena peccati, ita huic non posse deserere quod tenuit, est praemium justitiae. CAPUesset hujus scientiae atque impotentiae tua ista contemplatio, si quemadmoduveravit, contigissent. Non enim eas adeptus esse videtur, quia ipse perseveravit; sed quia desertor non perseveravit. MAG. Si ita est ut dicis, gaudere potest bonus angelus de casu apostatae angeli, utpote cui expediebat ut ille caderet; quoniam adeptus est hanc scientiam, qua nec peccare, nec miser esse amplius possit; non quia ipse bene meruit, sed quia alius male meruit: quae omnia sunt nimia absurditate plena. DISC. Quanto absurdius videtur, sicut tu monstras, stanti an
Abbreviated transcription (Latin):
sit. sic̃ ruius mag̃ illi uidet᷑ ꝓoecse de fonte ꝗͣlac̾ de riuo. ne
in epła ad uienetabił memoriȩ urlanũ paꝑam de incarna¬
tione u̾di scripsi inueniuntur. que uni dõ ⁊ trib psoms
ꝑ quantã simiitutinẽ aptant᷑. Constat qi una ⁊ eadẽ aqͣ
c̃ que ⁊ fons ⁊ riuus ⁊ lacꝰ dr̃. ñ tres aque:qͣuis tres sint
fons riuius: iacꝰ. Pisceruamꝰ itaq int̾ fontẽ ⁊ riuũ i lacũ. &
undeamꝰ qͥo singĩa uec cũ tͥa sint in una intelligant᷑ aqua.
In foste qiutde deadysso ascentens a qua ełulit in ritio. cloy
fonte descendens fluit. ilacu colligit᷑ ⁊ manet. ł fontee. gui
telligit᷑ a qua te abysso ebulliẽns ꝑtutũ qi de fonte fitit. ꝓ¬

Expanded text:
; sicut rivus magis illi videtur procedere de fonte quam lacus de rivo: ne in epistola ad venerabilis memoriae Urbanum papam de incarnatione Verbi scripsi, inveniuntur quae uni Deo et tribus personis per quamdam similitudinem aptantur. Constant, fons, rivus et lacus. Discernamus itaque inter fontem, rivum et lacum; et videamus quid singula haec, cum tria sint, in una intelligantur aqua. In fonte quidem aqua de abysso ascendens ebullit; in rivo de fonte descendens fluit; in lacu colligitur et manet. Per fontem ergo intelligitur aqua de abysso ebuliens; per rivum, quia de fonte f
Abbreviated transcription (Latin):
uina ꝓfert atictoritas ĩo ñ ẽẽ dicentuam: dicatur simi¬
lit̾ qr nusꝗͣ illam negat. nec aliquid dic̃ qđ repugnet
a et negandam. Dicimꝰ etiã qr satis illam affirmat cũ
aserit illa unde ꝓbatur. ⁊ nullo mͦ aliquit significat

Expanded text:
ina auctoritas, ideo non esse dicendam. Dicatur simiina auctoritas, ideo non esse dicendam. Dicatur similiter, quia nusquam illam negat, nec aliquid dicit quod repugnet, non esse negandam. Dicimus etiam quia satis illam affirmat, cum illa asserit, unde probatur; et nullo modo aliquid significat,
Abbreviated transcription (Latin):
do. foce uidimꝰ de qͣnta ueritate ⁊ qͣnta necessitate sequa
xp̃ianã fidem ꝗ̃ cũ grecis tenemꝰ. auit ñ consequent᷑ con¬
cltisimꝰ. qd̾ ostendi nequit. Quare si uerũ ñ ẽ: fides xp̃iana
destruitur. Palam etiã ẽ intelligenti si falsũ ẽe ponitur.
qr nulla inde ueritas nascitur. Consideremꝰ qͦ qͥd euemat
sic̃ apatre: sequitur qi filii sp̃ẽ ẽ. sic̃ patris.
⁊ mittitur ⁊ dat᷑ a filio sic̃ apatre que diui¬
na docet auctoritas. ⁊ nulla penitꝰ sequitur
tantam inducat falsitatem ut illa ex quib
eam consequi monstrauimꝰ destruat contra fidem
xp̃ianam. nec ullam generet uirtutem. ⁊ asserta tan¬
tam ꝓbet ueritatem sicut ostendimus. nec aliquam
ullatenus secum trahat falsitatem: cogitet cor ratio¬
nale qua ratione illam excludat a fide xpiana.
ex quib hec sequit᷑ ꝓcessio ⁊ que illã secuntur nos do¬
cet. nec alicubi aut illam negat. aut qđ illi repug¬
net aliqͦm ꝓnuntiet. Si gͦ opponitur qr nusꝙͣ eam di¬

Expanded text:
. Ecce vidimus de quanta veritate et quanta necessitate sequatChristianam fidem, quam cum Graecis tenemus; aut non consequenter conclusimus; quod ostendi nequit. Quare si verum non est, fides Christiana destruitur. Palam etiam est intelligenti, si falsum esse ponitur, quia nulla inde veritas nascitur. Consideremus quoque quid evsicut a Patre, sequitur quia Filii spiritus est sicut Patris, et mittitur et datur a Filio sicut a Patre; quod divina docet auctoritas, et nulla penitus sequitur tantam inducat falsitatem, ut illa ex quibus eam consequi monstravimus, destruat contra fidem Christianam, nec ullam generet veritatem, et asserta tantam probet veritatem, sicut ostendimus, nec aliquam ullatenus secum trahat falsitatem, cogitet cor rationale qua ratione illam excludat a fide Christiana. ex quibus haec sequitur processio et quae illam sequuntur, nos docet; nec alicubi aut illam negat, aut quod ille repugnet aliquo modo pronuntiat. Si ergo opponitur, quia nusquam
Abbreviated transcription (Latin):
noũit nͥ sp̃c dĩ qͣuis uideatur scriptitra qd de una dic̃ ꝑso¬
na negare de aliis. cõmune tñ ẽ om̃ib qd̾ singłis qͣsi ꝓrcũ
sidens ꝓlatinis contͣ grecos scribere. ⁊ ea occasione de unita¬
te dĩtatis ⁊ de trinitate ꝑsonaꝵ aliqͥd addere p̾sũpsi. qͣuis
maumerabiles sint inter illos qui latinis utuntur lit¬
teris. qui hoc melius facere quam ego possint. Quicqͥd
gͦ dixi qđ suscipiendum sit. non mͥ attribuatur. s spũ
ueritatis. si autem aliquio ꝓtuli quod aliquatenus cor¬
rigendum sit: mͥ impitetur non sensui latinitatis.¬
PES TRACTATUS ETNENTES
at studiũ sacrȩ scripture quondam feci diuersis tp̃ib
consimiles in hoc qr facti sunt ꝑ int̾rogationẽ ⁊ responsi¬
onem ⁊ ꝑsona int̾rogantis nomine notatur discipłi. respõ¬
dentis uͦ nomine magistri. Quartũ enĩ quẽ simili mo¬
do edidi ñ initilem ut puto introducendis ad dialecti¬
cam. cuiꝰ initiũ est de gammatico. qm̃ ad litiersum ab

Expanded text:
Cor. II. 11. Quamvis videatur Scriptura quod de una dicit persona, negare de aliis; commune tamen est omnibus, quod singulis quasi proprium fidens, pro Latinis contra Graecos scribere; et ea occasione de unitate Deitatis et de Trinitate personarum aliquid addere praesumpsi quamvis inumerabiles sint inter illos qui Latinis utuntur litteris, qui hoc melius quam ego facere possint. Quidquid ergo dixi quod suscipiendum sit, non mihi attribuatur, sed Spiritui veritatis. Si autem aliquid protuli quod aliquatenus corrigendum sit, mihi imputetur, non sensui Latinitatises tractatus pertinentes ad studium sacrae Scripturae quondam feci diversis temporibus, consimiles in hoc quia facti sunt per interrogationem et responsionem; et persona interrogantis nomine notatur discipuli, respondentis vero nomine magistri. Quartum enim, quem simili modo edidi, non inutilem, ut puto, introducendis ad dialecticam, cujus initium est: De grammatico, quoniam ad diversum ab
Abbreviated transcription (Latin):
onẽ sine aliquo misterio factam ee. & ã gͥ rectꝰ hic inde¬
ligi pot̃ aut aptiꝰ. q̃ hoc iõ illũ fecisse ut intelligerens
ciu aiguifie de secieto ditatis mee ⁊ de mea ꝑsona per¬
dere. tã em̃ ꝑsonã u̾bi ⁊ hominis. ⁊ in ea duas natis
Diliã seilicet ⁊ humanã creclimꝰ ⁊ confitem̃. S dicett
frsitan. Flatꝰ utiq ille ñ erat de substantia humana
E cũ quasi suũ illũ imittebat. Quapp̃ docem᷑ ꝑ hnu¬

Expanded text:
ionem sine aliquo mysterio factam esse. Quid igitur rectius hic intelligi potest, aut aptius, quam hoc ideo illum fecisse ut intelligeremustum significo, de secreto deitatis meae et de mea persona procedere. Unam enim personam Verbi et hominis, et in ea duas naturas, divinam scilicet et humanam, credimus et confitemur. Sed dicent forsitan: Flatus utique ille non erat de substantia humana, et tamen quasi suum illum emittebat. Quapropter docemur per huju
Abbreviated transcription (Latin):
uenient᷑ asserttur. Qm̃ tã sic ht̃ eẽ de patre fiuliꝰ ut om̃ino
ẽẽ maior ł minor se ipso. nec pͥor aut posterior. nec aliqͥt
inse ht̃ cdiu̾̃sũ. sic filiꝰ nec pͥor nec posterior. nec maior nec
minor ẽ patre. nec ht̃ aliquid in se cliu̾sũ ab eo. s sic̃ habet
ab illo ꝑfecte eẽ: ita ht̃ ꝑ omĩa ab eodem equalẽ isli ⁊ simi¬
lem immo io ipsũ ee. Quapp̃ sic̃ pat̾ ñ ẽ mag̾ds̃ ꝗͣ filiꝰ ha
licet filiꝰ a patre habeat ut de illo sit sp̃c sc̃s. In eo enĩ in qͦ
ẽ unꝰ idemq cũ patre id ẽ in eo qd̾ ds̃ ẽ.: ñ taliꝰ ille ⁊ alius¬

Expanded text:
us, ut omnino esse major vel minor seipso, nec prior nec posterior, nec aliquid in se habet diversum; sic 60 Filius nec prior nec posterior, nec major nec minor est Patre, nec habet aliquid in se diversum ab eo; sed sicut habet ab illo perfecte esse, ita habet per omnia ab eodem aequalem illi et similem, imo idipsum esse. Quapropter sicut Pater nlicet Filius a Patre habeat, ut de illo sit Spiritus sanctus. In eo enim in quo est unus idemque cum Patre, id est in eo quod Deus est, non est alius ille, et aliu
Abbreviated transcription (Latin):
pluralitate suã. nec unitas relationib singłatitatẽ suã.
tes nominib lo est hr̃e patr̃ẽ non hr̃e pattẽ. hr̃e filiũ. ñ hte
Harũ diferentiaꝵ siugͥꝰ quisq ht una ꝓpriam. qua difert
ab aluis duob. ⁊ diuas ita communes ⁊ ꝓpͥas: ⁊t ꝗ cõmunt¬
cit uni. ea differat ab alto. Pat̾ namq ht̃ filiũ solus. quo

Expanded text:
pluralitatem suam; nec unitas relationibus singularitatem suam.tes nominibus, id est habere Patrem et non habere Patrem; habere Filium, eHarum differentiarum singulus quisque habet unam propriam, qua differt ab aliis duobus; et duas ita communes et proprias, ut qua communicat uni, ea differat ab altero. Pater namque habet Filium solus, quo
Abbreviated transcription (Latin):
qͣq̃ egeat illo qd̾ de se ẽ : Ad qd̾ respondendũ
qr sic̃ eẽntia dĩ ualde diu̾sa ⁊ aliena ẽ acrea¬
ł ꝓcedendo. longe alit̾ intelligenda ẽ ista natiuitas.
siue ꝓcessio. ꝗ̃cũ dm̃s in aliis reb aliquid nasci ł ꝓoedere:
Ibiem̃ nicħ aut natura aut qpr̃ aut in aliqͣ pͥꝰ aut posterꝰ.
magis aut minꝰ. aut ulla ratione aliqͦ indigens. s totil qd̾
ẽ ñ tã eqͣle ⁊̃ simile sibi ⁊ coet̾uũ ꝗͣ idem sibi ipsi. ⁊ ꝑse sibi
ipsi om̃ino sufficiens. uec nascit᷑ ł ꝓcedit ibi aliqͥd quasi
de ñ ẽe ꝓficiens ad e̾e. Sic̃ gͥ intellectꝰ nr̃ ñ pot̾ transire utt
ȩtnitatẽ. ut qͣsi de pͥncipio eiꝰ uroicet: sic ñ pot̾ de hac na¬
tiuitate ł ꝓcessione. nec debet ad similitudinẽ creature.

Expanded text:
geat eo quod de se est? Ad quod respondendum quia sicut essentia Dei valde diversa et aliena est a creaendo vel procedendo, longe aliter intelligenda est ista nativitas sive processio, quam cum dicimus in aliis rebus aliquid nasci vel procedere. Ibi enim nihil est aut natura, aut tempore, aut in aliquo prius aut posterius, magis aut minus, aut ulla ratione aliquo indigens: sed totum quod est non tam aequale vel simile sibi et coaeternum, quam idem sibi ipsi, et per se sibi ipsi omnino sufficiens; nec nascitur vel procedit ibi aliquid, quasi de non esse proficiens ad esse. Sicut igitur intellectus noster non potest transire ultra aeternitatem, ut quasi de principio ejus judicet; sic non potest de hac nativitate vel processione nec debet ad similitudinem creaturae
Abbreviated transcription (Latin):
ñ ibi dr̃ dñs ad infernũ descendisse. qđ tñ parit̃ ⁊ nos &
greci credimꝰ. Si aũ dñt nullomͦ debuisse corrũpi simbo¬
lũ tanta auctoritate taxatum: nos ñ iudicamꝰ ẽ̾e corrup¬
tionẽ. ubi nicħ addimꝰ qd iis que ibi dicta s̃ adt̾setur.
Et qͣuis deffendere possimꝰ hanc adiectionẽ ñ e̾e corruip¬
tionẽ. si qͥs tñ hoc contentiose uoluerit asserere. respõ
seruamꝰ ⁊ tieneram̃. istud aĩi qd fieqtientiꝰ in popłi ardiontia
utusꝰ. latino more dictatũ cũ editam̃to sup̃dieto edidimis.
silentũ de hac re colligere. nec erat necesse unde ñ dubi¬
rectam fidem constituere. qd̾ in concientu popłi ittilit̃
legat᷑ aut cantet᷑ : Quanto gͦ mag̃ licuit latinis hoc
constant᷑ ꝓferre in qͦ om̃s gt̾s ⁊ omĩa regna que latinis
utunt᷑ litteris. parit̾ concordant: Uolligamꝰ breuit᷑¬
qd supͣ plarib rationib effectũ ẽ. Constat inexpuigna
tñ ee. quasi de duob dicisis. s quasi de uno. Exeo em̃

Expanded text:
dicitur Dominus ad infernum descendisse; quod tamen pariter et nos et Graeci credimus. Si autem dicunt nullo modo debuisse corrumpi Symbolum tanta auctoritate taxatum, nos non judicamus esse corruptionem, ubi nihil addimus quod his, quae ibi dicta sunt, adversetur. Et quamvis defendere possemus hanc adjectionem non esse corruptionem, si quis tamen hoc contentiose voluerit asserere, respondservamus et veneramur; istud autem, quo frequentius in populi audientia utimur, Latino more dictatum cum addimento supradicto edidimus.  episcopos ad consulendum de hac re colligere; nec erat necesse unde non dubirectam fidem constituere, quod in conventu populi utiliter legatur aut cantetur? Quanto ergo magis licuit Latinis hoc constanter proferre, in quo omnes gentes et omnia regna, quae Latinis utuntur litteris, pariter concordant. CAPUTquod supra pluribus rationibus effectum est. Constat inexpugnabitamen esse quasi de duobus diversis, sed quasi de uno. Ex eo enim,
Abbreviated transcription (Latin):
hoc ñ legamꝰ. qm̃ ex iis que parit̃ credimꝰ hoc consequi
monstramꝰ. S si cessant ab hac sua assercione: cre.
disinunt: fateant᷑ nob̾cũ hoc unde cognoscunt nos rep¬
responsũ sufficiens habemꝰ. Ham si querit᷑ cur factũ sit
dñs qr necesse erat ꝓpt̾ quosdã minꝰ intelligentes qui ñ
animaduertebant in illis que uniuersa credit eccłia
tineri. ⁊ ex his sequi spm̃ scm̃ de filio ꝓceclere ne forte h
credere cdubitarent. Qđ quã necessariũ fuerit. ꝑ illos qui
aomittebat: fiducialit̾ asseruit latinitas qđ creclendũ
& confitendti ẽẽ cognoscebat. Scimꝰ enĩ qd̾ ñ om̃ĩa que
credẽ ⁊ confiteri debemꝰ ilbi dicta s̃. nec illi qͥ fimbolũ
illito dictatiert̃ uoluert̃ fidẽ xp̃ianã ẽe contentã ea tm̃imꝰ

Expanded text:
hoc non legamus, quoniam ex his, quae pariter credimus, hoc consequi monstramus. Sed si cessant ab hac sua assertione, credadesinunt, fateantur nobiscum hoc, unde cognoscunt nos rep. Nam si quaeritur cur factum sit, dicimus quia necesse erat propter quosdam minus intelligentes, qui non animadvertebant in illis, quae universa credit Ecclesia, contineri, et ex his sequi Spiritum sanctum de Filio procedere; ne forte hoc credere dubitarent. Quod quam necessarium fuerit, per illos qui admittebat; fiducialiter asseruit Latinitas, quod credendum et confitendum esse cognoscebat. Scimus enim quod non omnia, quae credere et confiteri debemus, ibi dicta sunt; nec illi qui Symbolum illud dict
Abbreviated transcription (Latin):
Et qm̃ pat̾ ñ ⁊ pͥor aut posterior filio. aut maior aut mi
nec minor. est existens de patre ꝗͣ existens de filio. nec
magis nec minꝰ ẽ de uno: ꝗͣ de altero. Nam si pͥꝰ aut pꝰ.
de hoc in quo unũ suit iut̃ ⁊ fuł. aut ipsũ um̃i ñ eet ꝑ fes¬
te ⁊ simplioit̾ unũ.s. eẽt ibi aliqͣ diu̾sitas de qua illa quã
ñ ẽẽt de dõ. nec credi debet qđ in ipso uno sit. sccinqd ẽ ai
qua diu̾sitas. Quare nec pꝰ nec pꝰ. nec maior atit minor
Tõ toto. magis ⁊ minꝰ pot̾ eẽ de uno ⁊ st̃me simpliei dõ. Qa̾¬

Expanded text:
er non est prior aut posterior Filio, aut major aut minnec minor est existens de Patre, quam existens de Filio; nec magis nec minus est de uno, quam de altero. Nam si prius aut post, de hoc, in quo unum sunt Pater et Filius; aut ipsum unum non esset perfecte et simpliciter unum, sed esset ibi aliqua diversitas, de qua illa, quam non esset de Deo. Nec credi debet quod in ipso uno sit, secundum quod est, aliqua diversitas. Quare nec prius nec post, nec major aut minor, Deo toto, magis aut minuspotest esse de uno et summe simplici Deo. CA
Abbreviated transcription (Latin):
aut dm̃ d̾õ : S neq in illo simbolo in quo ñ ÷ ꝓlata ꝓcessio
his que legunꝰ hec aꝑtissime sequuntur. constant̃ ea ⁊ cor¬
de credimꝰ. ⁊ ore confitemur. Quare ñ tm̃ sisciꝑe cũ certi¬
tudine debemꝰ. que insac̃ scriptura leguntur. s etiã ea que
ex his nulla alia contͣdicente ratione rationabili necessitate

Expanded text:
cessio his quae legimus haec apertissime sequuntur, constanter ea et corde credimus, et ore confitemur. Quare non tantum suscipere cum certitudine debemus quae in sacra Scriptura leguntur, sed etiam ea quae ex his, nulla alia contradicente ratione, rationabili necessitate
Abbreviated transcription (Latin):
sunt ea que insimilib dictis tacent᷑ similit̾ inntelligit̾re. pre¬
sertm cũ ex his que dñr nullaratione contͣdicente ea que nõ
dñr rationabili uecessitate consequi aꝑtissime uiderimus
dic̃ filiꝰ de spũ sc̃o sic̃ de se ipso: Itẽ cũ dic̃ pat̾ in me ẽ. ⁊ ego
in patre. ⁊ qui uidet me uidet ⁊ patrẽ. annegabimꝰ spm¬

Expanded text:
sunt, ea, quae in similibus dictis tacentur, similiter intelligere; praesertim cum ex his quae dicuntur, nulla ratione contradicente, ea, quae non dicuntur, rationabili necessitate consequi apertissime viderimus.dicit Filius de Spiritu sancto, sicut de seipso. Item cum dicit: Pater in me est, et ego in Patre. Et: Qui videt me, videt et Patrem , an negabimus Sp
Abbreviated transcription (Latin):
noluntatis. at q̃ seruantum ẽ dlita creature tationali. a
quo naturalẽ tantũ fortitiroinẽ uioluntatis adseruan¬
dam acceptã reditudinẽ. ñ quomͦ necesiariũ ad hoc ip¬
sũ illi sit ut gr̃ã subsequatur ostendi. Tercius aũ ẽ de que¬
stione qtia querttur qtiio peccauit diaboliis ꝙ ñ stett in
uenttate cũ as ñ dederit ei pseterantiam. q̃ nͥ eo dante hr̃e¬
habuerunt qr os illis debit. Que trictatũ qͣuis ibi de con¬
trmatione bonoꝵ angloꝵ dixerim de casu &iaboli ttiula
iti. am̃ alis. contingens suit quos dixi de bonis angis
iebet scripsi de malis ex ꝓposito fuit questionis. Qiꝰ tide¬
lieet tactatꝰ q̃ ius nulla contiuatione dictaminis cohedo
mul eo quo illos commemorati ordine conseriuntur. licet
itaq a quibda festinantib alio sint ordine transctipti.
anteq̃ pfectient: sic tñ eos ut hie posuu uolo orcdinari.:¬

Expanded text:
voluntatis, ad quam servandam est data creaturae rationali; in quo naturalem tantum fortitudinem voluntatis ad servandam acceptam rectitudinem; non quomodo necessarium ad hoc ipsum illi sit, ut gratia subsequatur, ostendi. Tertius autem est De quaestione qua quaeritur quid peccavit diabolus, quia non stetit in veritate: cuam, quia illis dedit Deus. Quem tractatum, quamvis ibi de confirmatione bonorum angelorum dixerim, de casu diaboli titulavi: quoniam illud contingens fuit, quod dixi de bonis angelis; quod autem scripsi de malis, ex proposito fuit quaestionis. Qui videlicet tractatus, quamvis nulla continuatione dictaminis cohaeremul eo, quo illos commemoravi, ordine conscribantur. Licet itaque a quibusdam festinantibus alio ordine sint conscripti, antequam perfecti essent, sic tamen eos, ut hic posu
Abbreviated transcription (Latin):
gat lacũ e̾e de riuo. qm̃ priꝰ ẽ le fonte riuus: dicat se ñ ẽe
de patre suo. s de adam. qm̃ ꝑ patrẽ suũ ẽ de adam. Bicat
etiã filiũ uirginis ñ ẽẽ de maria nec de dd̾. nec de abraham
qm̃ isti pꝰ fuerunt de atum. ⁊ dicat falsũ R̾e. qd̾ dictũ est
abrahe. in semine tuo bñdicent᷑ om̃s gtͣs. a addł. De fru¬

Expanded text:
gat lacum esse de rivo quoniam prius est de fonte rivus: dicat se non esse gat lacum esse de rivo quoniam prius est de fonte rivus: dicat se non esse de Patre suo, sed de Adam, quoniam per Patrem suum est de Adam. Dicat etiam Filium virginis non esse de Maria, nec de David, nec de Abraham; quoniam isti prius fuerunt de Adam: et dicat falsum esse quod dictum est Abrahae: In semine tuo benedicent
Abbreviated transcription (Latin):
scm̃ a pat᷑ ꝓcedere ꝑ u̾bũ. cũ ñ ꝓcedat a patre nͥ de hoc ⁊ ꝑhoc
qd̃ idem ẽ illi cũ filio quãius ñ ut creatura s ut id ipsũ de
eodem ipso: Uicleamꝰ qͥd sequatur si hoc dm̃s. ⁊ pax sit int̾
nos. Hempe que facta sunt a patre ꝑuibũ. facta sunt ab ipso
u̾bo. Ipsũ namq u̾ͥdũ clic̃. Quecũq enĩ pat̾ fecerit hec ⁊ filuĩ
similit᷑ fac̃. Dicamꝰ gͥ q sp̃c sõs cũ ꝓcedit apatre ꝑ filiũ. ꝓcedit
& afilio fimilit.: sic̃ que facta sunt a patre ꝑ u̾bũ. facta sunt
similit᷑ ad ipso u̾bo. Nisi forte intelligunt spm scm̃ ꝓcecłe de pua
tur in lacũ. dr̃ lacꝰ eẽ de fonte ꝑruũ. S ibi ñ ẽ riuiis in fon¬
te s extͣ fontẽ. sic̃ ẽ filiꝰ inpatre ⁊ ñ extͣ patrẽ. Quare ñ sic ẽ¬
negari nequit ẽẽ de filio qu̾aus sit de patre. ꝑfiliũ. sic̃ faten¬
dũ ẽ lacu ee de riuo. qu̾auis sit de fonte ꝑriuũ. Qui enĩ ne¬

Expanded text:
m a Patre procedere per Verbum cum non procedat a Patre, nisi de hoc et per hoc quod idem est illi cum Filio quamvis non ut creatura, sed ut idipsum de eodem ipso? Videamus quid sequatur, si hoc dicimus; et pax sit inter nos. Nempe quae facta sunt a Patre per Verbum, facta sunt ab ipso erbo: ipsum namque Verbum dicit: Quaecunque enim Pater fecerit, haec et Filius similiter facit . Dicamet a Filio similiter; sicut quae facta sunt a Patre per Verbum, facta sunt similiter ab ipso Verbo, nisi forte intelligunt Spiritum sanctum procedtur in lacum, dicitur lacus esse de fonte per rivum. Sed ibi non est rivus in fonte, sed extra fontem sicut est Filius in Patre, et non extra Patrem. Quare non sic enegari nequit esse de Filio quamvis sit de Patre per Filium; sicut fatendum est lacum esse de rivo quamvis sit de fonte per rivum. Qui enim ne
Abbreviated transcription (Latin):
sp̃c sc̃s s in hoc disfert a filio. Filuis solus ht̃ patrẽ. in q̃ dif
solus ẽ. de quo alius ñ ꝓcedit. Commune ẽ illi cũ patre
ut dixi ñ hr̃e patrẽ. in quo dissimilis ẽ filio. Cũ filio quoq
ẽ illi cõmune ut iam monstratũ ẽ ñ hr̃e filiũ. unde pa¬
tri ñ concordat. Solus itaq patͣ ẽ. qui ẽ de nullo. ⁊ de
nullus solus filius qͥ de nͣullo ⁊ de q̃ unus. Est aũ tribus

Expanded text:
sanctus, et in hoc differt a Filio. Filius solus habet Patrem, in quo diffsolus est de quo alius non procedit: commune est illi cum Patre, ut dixi, non habere Patrem, in quo dissimilis est Filio; cum Filio quoque est illi commune, ut jam monstratum est, non habere Filium unde Patri non concordat. Solus itaque Pater est qui est de nullo, et de s, et de quo nullus. Solus Filius qui de uno, et de quo unus. Est autem tribus
Abbreviated transcription (Latin):
io ipsũ ẽẽ de eotẽ ipso. In sole uͦ ñ dmĩs solem ẽẽ de sole. cũ
splentror aut cũ calor ẽ de sole. nec it ipsũ ẽẽ solẽ & qd̾ ẽ de sole. nec
illa tͥa unũ ẽe̾ solẽ. N lam si sol ⁊ splendor unꝰ e̾e̾t sol. aut si sol &
calor similit̾ sol unꝰ ee̾t: necc̃e e̾e̾t aut splendorẽ et de sołe cũ eet
de toto sole qͥ ro ipsũ ee̾t qd̾ calor. aut calorẽ de splentiore et̃. cũ
de sole hr̃et eẽ. qͥ ñ asplencloris differt e̾entia. sonamꝰ tñ filiũ

Expanded text:
mus solem esse de sole, cum splendor aut calor est de sole; nec idipsum esse solem et quod est de sole; nec illa tria unum esse solem. Nam si sol et splendor unus essent sol, aut si sol et calor similiter unus sol essent, necesse esset aut splendorem esse de calore, cum esset de toto sole, qui idipsum esset quod calor; aut calorem de splendore esse, cum de sole haberet esse, qui non a splendoris differret essentia. Ponamus tamen Fil
Abbreviated transcription (Latin):
ẽe filii. ⁊ filiũ negant e̾e spẽ sc̃i : Nam sic̃ nulla tatio admit¬
tit ut calor sit splendoris aut splentor caloris: ita ñ patit᷑ ueri¬
parit̾ de solo patre. sic̃ sunt splendor ⁊ calor de. uno sole. Qua¬
re si hoc nob̾ obiciunt qd dixi de splendore ⁊ calore solis:. nec
ũ apat̾s cõmumone in hac sc̃ĩ spẽ ꝓcessione: asserunt eũ de pa¬
tre ꝑfiliũ ꝓoedere. S hoc qͦmͦ intelligi possit ñ uidet᷑. p̃serã cũ
nusꝙͣ legant unde hoc aꝑte ꝓbare queant. Nam si hoc suffraga¬
ri sibi existimant qd legimꝰ de tõ. qr ex ipso & ꝑ ipsũ ⁊ in ipso
sunt om̃ia. ut ex quo sunt omĩa sit pat̾. & ꝑ quẽ filiꝰ. & in qͦ¬

Expanded text:
esse Filii, et Filium negant esse Spiritus sancti? Nam, sicut nulla ratio admittit ut calor sit splendoris, aut splendor caloris; ita non patitur veripariter de solo Patre, sicut sunt splendor et calor de uno sole. Quare, si hoc nobis objiciunt quod dixi de splendore et calore solis, nec  asserunt eum de Patre per Filium procedere. Sed hoc quomodo intelligi possit, non videtur; praesertim cum nusquam legant, unde hoc aperte probare queant. Nam, si hoc sibi suffragari existimant quod legimus de Deo: Quia ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia , ut ex quo sunt omnia sit Pater et per quem Filius et in q
Abbreviated transcription (Latin):
mis ẽ scrupulosũ asserere. Impossibile nãq ẽ unã ꝗͣlibet de
illis ttib ꝑsonis int̾ illa om̃ia melud̾e. ⁊ cluas alias excludere.
ipso. ⁊ ꝑ ipsũ & inipso. sicut aliut ex alio ⁊ ꝑ aliut & in alio. Qͥc¬
ostendere possuit spm scm̃ ꝑfiliũ de pat᷑ sic̃ aiunt ꝓcedere.
dut de clĩtate patͥs ꝑdĩtatẽ. filii. & ñ de eiusdẽ fili deitate. nisi

Expanded text:
mis est scrupulosum asserere. Impossibile namque est unam quamlibet de illis tribus personis inter illa omnia includere, et duas alias excludere. ipso, et per ipsum, et in ipso, sicut aliud ex alio, et per aliud, et in alio. QuiSpiritum sanctum per Filium de Patre sicut aiunt procedere. dat de deitate Patris per deitatem Filii, et non de ejusdem Filii deitate; nisi
Abbreviated transcription (Latin):
itis ñ nͥ de illo sit. Ita qͦ nos qͥ dnĩs spm scm̃ de filio e̾e̾. siue
ꝓcełe. nec minorẽ nec posteriorẽ eũ filio fatelnur. Nempe qͣuis
splendor ⁊ calor de sole ꝓoetant. nec possint ee nͥ sit ille de qͦ sũt.
nicħ tã ꝓpͥꝰ aut posteriꝰ in trib sole scilicet ⁊ splentore ⁊ calore
intesligmꝰ. Multo itaq minꝰ cũ hec inreb tp̃alib ita sint: in

Expanded text:
 de Filio esse sive procedere nec minorem nec posteriorem eum Filio fatemur. Nempe quamvis splendor et calor de sole procedant, nec possint esse nisi sit ille de quo sunt; nihil tamen prius aut posterius in tribus, in sole scilicet, et splendore, et calore intelligimus: multo
Abbreviated transcription (Latin):
suĩ eentiã. s llud forsitan qd̾ dix̃ fulł de meo accipiet a
annuntiabit uob̾. alit̃ conabtintur intellig̾e q̃ ego ex posu¬
erim. S qͥ dicent ubi ait. nemo nouit filiũ nͥ pat̃. neq
patre qͥs nouit nͥ filiꝰ. aut cui uoluerit filłꝰ reuelare:
Anoimꝰ qi nento nouit patr̃e aut faliũ. nͥ pat̾ aut full. et
nouit: in hac monosilła dictione uidelicet qͥs ñ magis
intelligt᷑ humana ꝙ̃ quelibet ꝑsona. Om̃ino gͥ nulluis¬
Aut itaq spc̃ sẽs ñ cognoscit patrẽ ⁊ filiũ. qd impiũ est
filiꝰ qͣntũ ad ꝓnũtiationẽ attinet. nullũ ad hac dinit
aut abilla sepatũ aut illam afilio accipe fatentũ ẽ.¬

Expanded text:
 etc. Illud forsitan, quod dixit Filius: De meo accipiet, et annuntiabit vobis , aliter conabuntur intelligere quam ego exposuerim. Sed quid dicent, ubi ait: Nemo novit Fillum nisi Pater; neque Patrem quis novit, nisi Filius, aut cui voluerit Filius revelare? Audimus quia nemo novit Patrem, aut Filium, nisi Pater, aut Filius, et atrem quis novit in hac monosyllaba dictione videlicet, quis, non magis intelligitur humana, quam quaelibet persona. Omnino igitur nullus et Filius, quantum ad pronuntiationem attinet, nullum ad hanc admitaut ab illa separatum, aut illam a Filio accipere fatendum e
Abbreviated transcription (Latin):
lor parit̃ sunt de uno sole. nec splendor a calore ẽ. nec calor a
splendore. si iꝗͣ hoc aliqͥs nr̃e obicit asserciom. resporrdemus.
Nos nec gͣdus cdignitatis ponimꝰ indõ qͥ unꝰ ẽ. nec inexistendo fi¬

Expanded text:
lor pariter sunt de uno sole, nec splendor a calore est, nec calor a lor pariter sunt de uno sole, nec splendor a calore est, nec calor a splendore; si, inquam, hoc aliquis nostrae objicit assertioni, respondemus: Nos nec gradus dignitatis ponimus in Deo, qui unus est; nec in existendo Fi