comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
quoq miracula cum in illo populo.
fierent. prȩsentia quidem sed non
sine futurorum significatione ge¬
rebantur. Ideoq ut ostenderet
qui psallendo ista predicebat. ea¬
dem se uerbis agere. quȩ illic fi¬
guris a gebantur . : Vno eodemque
spũ operante. et illa facta et haec
dicta : ut id quod infine sȩculorum
mani festandũ. reseruabatur:
Figuris rerũ atq uerborũ recurren¬
tibus nuntiaretur : non omnino ea
dix̃ quae ibi gesta sunt: sed aliter
quȩdã quam illic lecta didicimus:
ne uere putaretur trans acta reco¬
lere : potius. quã uentura p̃uidere :¬
rimo enim: iordanem ipsũ. non re¬
uersum ẽẽ retrorsum. sed stetisse
legimus. ab ea parte. quae de super
in fluebat: cũ populus ille transi
De inde gestiens montes¬
colles que non legimus: quȩ sic ad¬
dit. ut etiã oma ista repeteret.
Iã cum dixisset. Mare iuidit
et fugit: iordanis conuersus ẽ
retrorsum. Contexuit: Mon¬
tes gestierunt uelut arietes: et
colles. uelut agni ouium.: fadẽq¬

Expanded text:
quoque miracula cum in illo populo fierent, praesentia quidem, sed non sine futurorum significatione gerebantur. Ideoque ut ostenderet, qui psallendo ista praedicebat, eadem se verbis agere quae illic factis agebantur, uno eodemque Spiritu operante et illa facta et haec dicta, ut id quod in fine saeculorum manifestandum reservabatur, figuris rerum atque verborum praecurrentibus nuntiaretur; non omnino ea dixit quae ibi gesta sunt, sed aliter quaedam quam illic lecta didicimus: ne vere putaretur transacta recolere, potius quam ventura praedicere. Primo enim Jordanem ipsum non reversum esse retrorsum, sed stetisse legimus ab ea parte, qua aquae desuper influebant, cum populus ille transiret; deinde gestientes montescollesque non legimus: quae sic addidit, ut etiam omnia ista repeteret. Nam cum dixisset, «Mare vidit et fugit, Jordanis conversus est retrorsum;» contexuit, «Montes gestierunt velut arietes, et colles velut agni ovium: eademq
Abbreviated transcription (Latin):
egimus quidem. notissimũ qu e
retinemus dilectissimi fr̃s. quod nar¬
ratur in libro exodi. populum israhel
liberatũ ab iniqua dominatione
aegyptiorum. inter diuisos fluctus
maris. transisse per siccũ. iordanẽ
quoq fluuium cum pereũ inter¬
rã promissionis intrarent. Tactũ
pedib sacerdotũ.: archã dñi portan¬
tium stetisse: desuper in frenato
lapsu : ab inferiore aũ parte de¬
fluxisse : quo currebat inmare. do¬
nec in sicco stantibus sacerdotib
transiret populus uniuersus.
Nouim haec: nec tam̃ arbitrari
nos oportet: in hoc psalmo cui nunc
alleliua pronuntiato cantatoq re¬
terita illa recolentes : nequaquam
futura talia cogitemus. ⁊ Illa enĩ
sicut dicit apostolus infigura con¬
tingebant cis : scripta suntꝰ ad cor¬
reptionem nrãm in quos finis secu¬
lorũ obuenit
Cum igitur au¬
diuimus in psalmo.: In exitu is
In exitu is¬
rahel exegypto. domus iacob de¬
populo barbaro
facta ẽ iudea
scĩ ficatio eius. israhel potestas eiꝰ.

Expanded text:
egimus quidem, notissimumque retinemus, dilectissimi fratres, quod narratur in libro Exodi, populum Israel liberatum ab iniqua dominatione Aegyptiorum inter divisos fluctus maris transisse per siccum : Jordanem quoque fluvium, cum per eum in terram promissionis intrarent, tactum pedibus sacerdotum arcam Domini portantium, stetisse desuper infrenato lapsu; ab inferiore autem parte defluxisse, quod currebat in mare, donec in sicco stantibus sacerdotibus transiret populus universis : novimus haec, nec tamen arbitrari nos oportet in hoc psalmo, cui nunc «Alleluia» pronuntiato cantatoque reum, ut praeterita illa gesta recolentes, nequaquam futura talia cogitemus. «Illa» enim, sicut dicit Apostolus, «in figura contingebant illis; scripta sunt autem ad correptionem nostram, in quos finis saeculorum obvenit» . Cum igitur audimus in Psalmo, «In exitu Isin exitu Israhel de Aegypto domus Iacob dpopulo barbaro facta est Iudaea sanctificatio eius Israhel potestas eius
Abbreviated transcription (Latin):
de ecistimo intellegi. secundum il¬
lud quod dictum est: quousq ius¬
titia conuertatur iniudicium: &iã
hic eos dictos beatos qui uidicium
custodiunt in fide. iustitiam faciunt
in operatione : Veni & enim tempus.
ut uidicium quod modo custo ditur
infide. &iam &erceatur in opere.
Cum iustitia conuersa fuerit iniudi¬
cium: Idest cumacceperint  potestatẽ

Expanded text:
existimo intelligi secundum illud quod dictum est, «Quousque justitia convertatur in judicium,» etiam hic eos dictos beatos qui judicium custodiunt in fide, justitiam faciunt in opere. Veniet enim tempus ut judicium quod modo custoditur in fide, etiam exerceatur in opere, cum justitia conversa fuerit in judicium, id est, cum acceperint justi potestate
Abbreviated transcription (Latin):
lantiũ. mortiferi seminant᷑ et mul¬
tiplicant᷑ errores. Alus itaq: locis.
et contra ista diuinȩ literae iugi¬
lant : nequis quã dicat cum inrisa
fuerint simulacra: non hoc uisibi¬
le colo: sed nom̃ quod illic in uisi¬
biliter habitat. ⁊ Ipsa ergo nomi¬
na in alio psalmo eadem scriptura
sic damnat : quõ du gentiũ inquit
demonia: dñs aũ celos fecit. Dic̃
et apostolus. Non qđ idolũ sit ali¬
quid: sed quȩ immolant gentes. de¬
monis immo

Expanded text:
lacia mortiferi seminantur et multiplicantur errores. Aliis itaque locis et contra ista divinae Litterae vigilant, ne quisquam dicat, cum irrisa fuerint simulacra: Non hoc visibile colo, sed numen quod illic invisibiliter habitat. Ipsa ergo numina in alio psalmo eadem Scriptura sic damnat: «Quoniam dii Gentium,» inquit, «daemonia; Dominus autem coelos fecit» . Dicit et Apostolus: «Non quod idolum sit aliquid, sed quoniam quae immolant Gentes, dmoniis imm
Abbreviated transcription (Latin):
esse religionis qui dicunt nec simula crũ
nec demoniũ colo: sed effigiem corpo¬
ralem eius rei signum in tueor quã co¬
lere debeo. Itaq interp̃tatur ut alio

Expanded text:
esse religionis, qui dicunt: Nec simulacrum, nec daemonium colo; sed effigiem corporalem ejus rei signum intueor, quam colere debeo. Itaque interpretantur si
Abbreviated transcription (Latin):
ter iniustitias enim suas humiliati
sunt. quia sibi tribuebant non dõ. qui¬
asuam iustitiam constituebant: igno¬
rantes iustitiam dĩ humiliati sunt :
inuenerunt se non posse sine adiuto

Expanded text:
ter injustitias enim suas humiliati sunt.» Quia sibi tribuebant, non Deo: quia suam justitiam constituebant, ignorantes Dei justitiam, humiliati sunt. Invenerunt se non posse sine eju
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc in euangelio scriptum ẽ. Possent
hoc suspicari nisi hoc haber& in consue¬
tudine dñs: De his ergo quȩdabantur
&in loculos mittebantur : dabatur tamen
& illis pauperib quos ds̃ docuit non cõ¬
tempnendos: sedsi illum non contemp

Expanded text:
hoc in Evangelio scriptum est . Possent hoc in Evangelio scriptum est . Possent hoc suspicari, nisi hoc haberet in consuetudine Dominus? De his ergo quae dabantur et in loculos mittebantur, dabatur tamen et illis pauperibus, quos Deus docuit non contemnendos. Sed si illum non contem
Abbreviated transcription (Latin):
oculitui. &ih libro omnes scribent᷑ :
Sic & in loculis habendis & in exigendoc
quodam modo annona. non p&endo.
sed p̃bendo indigentiam suscepit: Sus¬
cepit eum Racheus & gaud&: Cui hoc
bonum : an zacheo: Uere sinon susci¬
per& Zacheus. nonerat ubi maner&
mundi fabricator: Aut si non pasce¬
r& Lacheus indiger& is qui qͣuinq pa¬
nibus totmilia hominum saturauit.
Cum ergo quisq scm̃ suscipit: non suscep¬
to sedsusceptori prestatur: Num quid
in illa fame non pascebatur helias.
nonne coruus afferebat panem &car¬
nem seruodĩ : Seruiente creatura:
missus ẽ tamen pascendus aduiduã.
N on ut militi : sedut ꝓuintiali aliquid
prestar&ur ., Ergo quia dicebamus
fr̃s & depascendis pauperibus: cum dñs
loculos haber& : tamen quando dix
udȩ eum tradituro : quod facis fac ue¬
lociter. non intellegentes cȩteri quid
dixiss& : arbitrati sunt dixisse eum. ut
aliquid p̃parar& quod dar&ur paupe¬
ribus. Ille enĩ loculos habebat.

Expanded text:
oculi tui, et in libro tuo omnes scribentur» : sic et in loculis habendis, et in exigenda quodam modo annona, non petenda, sed praebenda, indigentiam suscepit. Suscepit eum Zacchaeus, et gaudet . Cui hoc bonum? Christo, an Zacchaeo? Vere, si non susciperet Zacchaeus, non erat ubi maneret mundi fabricator? aut si non pasceret Zacchaeus, indigeret is qui de quinque panibus tot millia hominum saturavit? Cum ergo quisque sanctum suscipit, non suscepto, sed susceptori praestatur. Numquid in illa fame non pascebatur Elias? nonne corvus afferebat panem et carnem, servo Dei serviente creatura ? Missus est tamen pascendus ad viduam; non ut militi, sed ut provinciali aliquid praestaretur. 12. Ergo quia dicebamus, fratres, et de pascendis pauperibus; cum Dominus loculos haberet, tamen quando dixit Judae eum tradituro, «Quod facis, fac velociter;» non intelligentes caeteri quid dixisset, arbitrati sunt eum dixisse, ut aliquid praepararet quod daretur pauperibus. Ille enim loculos habebat,
Abbreviated transcription (Latin):
os & effundendo paruulorum a consen¬
sione illius sceleris alienorum. Vn de
dictum est. Effuderunt sanguinem
in nocentem: Ergo interfecta est terra
in sanguinib: & contam inata est in operi¬
bus corum : Cum interfecti sunt ipsi in a¬
nima : & contaminati sunt in operib suis.
& fornicati sunt in aduentionib: suis.
Hasdicit adinuentiones quaegreci epite¬
deumata appellant: Nam hoc uerbũ
est in co dicib grecis. & hocloco. & supe¬
rius ubi dictum est. in ritauerum eum
in aduentionib: suis. Cumillic & hic eas
dicat adinuentiones. inquib: alios imita¬
ti sunt. Nonitaq: sic dictas arbitremur
adinuentiones quasi ab ipsas institutas.
nullo in alius praecedente quod imitaren¬
tur exemplo. : Vnde alii inter p̃tes nr̃i.
non adinuentiones sed studia. Alu uero
affectiones. uel affectationes. alii uo¬
luntates maluerunt .: Etidem ipsiqui

Expanded text:
o sanguinem parvulorum a consensione illius sceleris alienorum: unde dictum est, «Effuderunt sanguinem innocentem.» Ergo, «Interfecta est terra in sanguinibus, et contaminata est in operibus eorum,» cum ipsi interfecti sunt in anima, et contaminati in operibus suis. «Et fornicati sunt in adinventionibus suis.» Has dicit adinventiones, quas Graeci ἐπιτηδεύματα appellant: nam hoc verbum est in codicibus graecis et hoc loco, et superius, ubi dictum est, «Irritaverunt eum in adinventionibus suis;» cum et illic et hic eas dicat adinventiones, in quibus alios imitati sunt. Non itaque sic dictas arbitremur adinventiones, quasi ab ipsis institutas, nullo in aliis praecedente quod imitarentur exemplo. Unde alii interpretes nostri, non adinventiones, sed studia; alii vero affectiones, vel affectationes, alii voluptates dicere maluerunt: et iidem ipsi qui
Abbreviated transcription (Latin):
noli obliuisci. siuis ut benedicat ani¬
matua dm̃. Qui coronatte in misera¬
tione & misericordia. Et quidagã
coronatus: Ecce adiuuabar. cum luc¬
tarer. finito cestamine coronabor:
lam nulla erit inimica suggestio. uel
corruptio : cum qualucter. Semper
enim in hacuita luctamur. cum corrup¬
tione ista: Sed quid scriptum est:
nouissima in imica destruet᷑ mors.
Post destructionem mostis: nullum
timebis inimicum. Id est absosta est
toria : tunccorona. Post cestamen
ergo coronabor. post coronam quid
agam. Qui satiat inbonis desideri¬
um tuum. Modo enim audis bonũ.
& anhelans. audis bonum & suspires:
Et hoc ipsum qđ foste peccas. eligendi
boni auiditate falleris.: Et in eore
quid contempnendum. & quid eligen¬
dumsit. quod foste neglegis discere.
Sun eligendo bono falleberis. ubi cum¬
q peccas. quasibonum quaeris. qua¬
si refectionem desideras.: Bona sunt
ista quae queris. sed mala tibi erunt.
desesto illo a quoilto bona facta sunt.

Expanded text:
noli oblivisci, si vis ut benedicat aninoli oblivisci, si vis ut benedicat anima tua Dominum, «qui coronat te in miseratione et misericordia.» 8. Et quid agam coronatus? Ecce adjuvabar cum luctarer, finito certamine coronabor; jam nulla residua erit inimica suggestio vel corruptio cum qua lucter. Semper enim in hac vita luctamur cum corruptione ista: sed quid scriptum est? «Novissima inimica destruetur mors.» Post destructionem mortis, nullum timebis inimicum: inde «absorpta est toria, tunc corona. Post certamen ergo coronabor, post coronam quid agam? «Qui satiat in bonis desiderium tuum.» Modo enim audis bonum, et anhelas; audis bonum, et suspiras: et hoc ipsum quod forte peccas, eligendi bona aviditate falleris; et in eo reuquid contemnendum et quid eligendum sit; quod forte negligis discere, si in eligendo bono fallebaris. Ubicumque peccas quasi bonum quaeris, quasi refectionem desideras. Bona sunt ista quae quaeris; sed mala tibi erunt, deserto illo a quo bona facta sunt.
Abbreviated transcription (Latin):
post labores om̃s expectat ipsam coro¬
nam. & dic̃. Bonum agonem cestaui
cursum consummaui. fidem seruaui.
Dec&ero repositaẽ mihi corona iustitiȩ
qua redd& mihi dñs in illadie iustus iu¬
dex: Quare quia agonem cesticui
Quare: quia cursum consummaui.
Quare : quia fidem seruaui: Vndecer¬
tasti. unde seruasti. Non ego autem
sed gratia dĩ mecum. Ergo & quod co¬
ronaris. illius misericordia coronaris.
Nus quamsis superbus : semꝑ laudadnm̃
Om̃s r&ributiones eius noli obliuisci.
Retributio ẽ. cum peccator &impius uo¬
catam est. ut iustificeris. Retribu¬
tio est. cum rectus & gubernatus es
necaderes.: Retributio est. cumtibi
uires subministratae sunt. &usq infi¬
nem ꝑseuerares. Retributio est. ut¬
&iam caro ista tua qua premebaris re¬
surgat. & nec capitis tui capillus inte¬
reat.: Retributio est. ut post resur¬
rectionem coroneris. Retributio est
ut in aeternum dm̃ ipsum. sinedefec¬
tulaudes. Om̃s r&ributiones eius

Expanded text:
post labores omnes exspectat ipsam coropost labores omnes exspectat ipsam coronam, et dicit, «Bonum agonem certavi, cursum consummavi, fidem servavi: de caetero superest mihi cor reddet Dominus in illa die justus judex» . Quare? Quia «agonem certavi.» Quare? Quia «cursum consummavi.» Quare? Quia «fidem servavi.» Unde certasti? unde fidem servasti? «Non ego autem, sed gratia Dei mecum.» Ergo et quod coronaris, illius misericordia coronaris. Nusquam sis superbus; semper lauda Dominum, omnes retributiones ejus noli oblivisci. Retributio est, cum peccator et impius vocatus es, ut justificareris. Retributio est, cum erectus et gubernatus es ne caderes. Retributio est, cum tibi vires subministratae sunt, ut usque in finem perseverares. Retributio est, ut etiam caro ista tua qua premebaris, resurgat, et nec capitis tui capillus intereat. Retributio est, ut post resurrectionem coroneris. Retributio est, ut in aeternum Deum ipsum sine defectu laudes. Omnes retributiones ejus
Abbreviated transcription (Latin):
plo qđ ꝓmisit in premio. Mostuus est
propter delictanrã : resurrexit prop¬
Eter iustificationem nram. Sperentmen¬
bra qđ in capite demonstratum est.
Noncurauit membra sua. quorum caput
leuauit in caelum: Ergo redim& decor¬
ruptione uitam tuam. qui coronatte
inmiseratione &misericordia. Iam
enim foste quasi arrogans eẽ coeperas
cum audires coronatte. Ergo magnꝰ
sum. luctatussum cuius uirib tuis.
an ab illo ministratis. Nam luctaris
manifestumẽ. &ideo coronaberis quia
uinces: Seduide quis prior uicerit.
Vide quis te faciat. &iam scđo uictorẽ.
Ego inquit uici scłm gaud&e. Et unde
guudemus si ille uic̃ seculum. quasinos
uiñ cerimus. Ita plane giid eamus.
qui a nos uincimus. Qui in nobis uicti su¬
mus. in illo uicimus.
Ergo coronatte
quia dona sua coronat. non meritatua.
Plus omnib illis laboraui a postolus¬
ait: sed uide quid ad iunx̃.
Non
ego cutem. sed gratia dĩ mecum. Et

Expanded text:
omisit in praemio. Mortuus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram . Sperent membra quod in capite demonstratum est. Non curabit membra sua, quorum caput levavit in coelum? Ergo «redimit de corruptione vitam tuam.» 7. «Qui coronat te in miseratione et misericordia.» Jam enim forte quasi arrogans esse coeperas, cum audires, «coronat te.» Ergo magnus sum, ergo luctatus sum. Cujus viribus? Tuis, sed ab illo subministratis. Nam luctaris, manifestum est; et ideo coronaberis, quia vinces: sed vide quis prior vicerit, vide quis te faciat etiam secundo victorem. «Ego,» inquit, «vici saeculum, gaudete» . Et unde gaudemus, si ille vicit saeculum? quasi nos vicerimus? Ita plane gaudeamus, quia nos vicimus. Qui in nobis victi sumus, in illo vicimus. Ergo coronat te, quia dona sua coronat, non merita tua. «Plus omnibus illis laboravi,» ait Apostolus: sed vide quid adjungit, «Non ego autem, sed gratia Dei mecum» . Et
Abbreviated transcription (Latin):
lens: tamen quia humani oculi aciẽ
fugit: est anima in uisibilis. propter¬
ea bene intellegimus animas. uentos.
Indeest quod & dr̃ insufflasse dicitur
spm̃uitae formato homini. & factus
esthomo in animam uiuentem. Ergo
uenti. animae. in allegoria. ñ absur¬
de accipiuntur.: Uidete autem nepu¬
tetis nominata allegoria pantonii ma

Expanded text:
lens, tamen quia humani oculi aciem fugit; est autem anima invisibilis, propterea bene intelligimus animas ventos. Inde est quod et Deus insufflasse dicitur spiritum vitae formato homini; «et factus est homo in animam viventem» . Ergo venti, animae in allegoria non absurde accipiuntur. Videte autem ne putetis nominata allegoria, pantomimi lens, tamen quia humani oculi aciem
Abbreviated transcription (Latin):
praesentem. Uelocitate motus. nihil
deserere : quiatu non noueras aliqͥd
uento uelocius: Ambulat inquit
superpennas uentorum. idest ueloci¬
tas eius superat uelocitatem uentorũ.
prima facie considerationis. pulsemꝰ
ad aliquid interius. Et figurate ali¬
quid nobis indicent istae literaȩ .: Uen¬
tos quid intellegimus infigura non ab¬
surde animas.: Non quia uentus est
anima. sed quia inuisibilis uentus.
Quamuis res corporea corpora impel¬
uis nbil

Expanded text:
praesentem, velocitate motus nihil praesentem, velocitate motus nihil deserere, quia tu non noveras aliquid vento velocius, «Ambulat,» inquit, «super pennas ventorum,» id est, velocitas ejus superat velocitatem ventorum: prima facie considerationis: pulsemus ad aliquid interius, et figurate aliquid nobis indicent istae litterae. 13. Ventos quidem intelligimus in figura non absurde animas: non quia ventus est anima, sed quia invisibilis est ventus, quamvis res corporea, corpora impelvisibil
Abbreviated transcription (Latin):
ueni et iudex. Post dispensatorẽ
ueniet exactor. Qui ponit nubes¬
ascensum eius. Quiambula
superpennas uentorum: Hoc
iam periculo sum est accipere
adliteram: Ut quae sunt pen¬
nae uentorum: Aut uero quo¬
modo inpictura facturi nobis
sumus uentos uolantes. & a las
habentes . Uentus non est fratres.
nisi quem sentimus. motus quidã
& quasi flatus aerĩs. impellens
quod potest prouirib. Quae
pennae uentorum. sed & quaealȩ
dĩ. Ettamen dictum est: sub
umbra alarum tuarums perabunt.
Conemur ergo & hocaccipere ad
literam. uelut proprie factum increa¬
turaista Uelocitatem uerbi fortasse
commendat scriptura.: Dequa uelo¬
citate iam pridem in alio psalmo locuti
sumus. ubi scriptum est. usq in ueloci¬
tatem currit sermo eius. quia nihil
uentis uelocius.: Norunt omnes quo¬
modo illa facilitas commendabatur
inpelle : Nihilenim facilius ab homi¬
ne quam pellis extenditur. Sic&hic
insinuans dm̃. uel uerbum eius ubiq

Expanded text:
veniet judex, post dispensatorem veniet judex, post dispensatorem veniet exactor. «Qui ponit nubesascensum ejus.» 12. «Qui ambulat super pennas ventorum.» Hoc jam periculosum est accipere ad litteram. Aut quae sunt pennae ventorum? aut vero quomodo in pictura, facturi nobis sumus ventos volantes, et alas habentes? Ventus non est, fratres, nisi quem sentimus, motus quidam et quasi fluctus aeris, impellens quod potest pro viribus. Quae pennae ventorum sunt? Sed et quae alae Dei? Et tamen dictum est: «Sub umbra alarum tuarum sperabunt» . Conemur ergo et hoc accipere ad litteram, veluti proprie factum in creatura ista. Velocitatem verbi fortasse commendat Scriptura; de qua velocitate jampridem in alio psalmo locuti sumus, ubi scriptum est: «Usque in velocitatem currit verbum ejus» . Quia nihil ventis velocius norunt homines. Quomodo illa facilitas commendabatur in pelle; nihil enim facilius ab homine quam pellis extenditur: sic et hic insinuans Deum vel Verbum ejus ubique
Abbreviated transcription (Latin):
colam dm̃. ⁊ Nemo agricola
homo compluit uin eam suam
ecclesiȩ: pignera ecclesiae: filii
matris caelestis.: Audite cum
tempus est : Minatus est dr̃
illi uineae. atrocissima commi¬
natione: M andabo nubibus
meis inquit ne pluant super
eam & factum est. V enerunt
apostoli adiudeos. respue¬
runt eos & dixerunt illis.
Ad uos missi eramus. sed quia
reppulistis uerbum dĩ. imus ad
in eodem spũ dĩ illo iubente intrin¬
secus : qui habitat incordibus suo¬
rum. mandatum sit nubib dĩ.
ne compluerent uineam: Quȩ
cumex pectaretur ut faceret
uuam. fecit spinas.: Ideo & nu¬
bes fecit ascensum eius. & cae¬
lum tetendit sicut pellem .: Non
est quod qua eramini: auctori¬
tas scripturarum extenta est su¬
per orbem terrarum.: N ubes
non desunt predicatur uerbũ
ueritatis. ex ponuntur omnia
quae obscura sunt. ut cordaues¬
tra pernubes ascendant.: Uide¬
te quomodo recedatis. quid sus¬
cipiatis. : Post prȩdicatorem

Expanded text:
colam Deum. Nemo agricola colam Deum. Nemo agricola homo compluit vineam suam. Ecclesiae, pignora Ecclesiae, filii matris coelestis, audite, cum tempus est. Minatus est Deus illi vineae atrocissima comminatione: «Mandabo nubibus meis,» inquit, «ne piuant super eam.» Et factum est: venerunt Apostoli ad Judaeos, respuerunt eos; et dixerunt illis, Ad vos missi eramus: sed quia respuistis verbum Dei, imus ad in eodem Spiritu Dei, illo jubente intrinsecus qui habitat in cordibus suorum, mandatum sit nubibus Dei ne compluerent vineam, quae cum exspectaretur ut faceret uvam, fecit spinas. Ideo et nubes fecit ascensum ejus, et coelum tetendit sicut pellem. Non est quod queramini: auctoritas Scripturarum extenta est super orbem terrarum, nubes non desunt, praedicatur verbum veritatis, exponuntur omnia quae obscura sunt, ut corda vestra per nubes ascendant. Videte quomodo credatis, videte quid suscipiatis: post praedicatorem
Abbreviated transcription (Latin):
Sinecausa aliud atq aliud suspicami¬
ni. & opinamn nolentes intellegere
ut beneagatis. Nam & hoc scriptum
est. Noluit intellegere ut bene ager& :
Iollite omnes suspitiones urãs deme¬
dio. Vt uinea dnĩ sabaoth domus
is rahelest. & homo iuda nouellum di¬
lectum .⁊ Dilectum. cum plantatũ est:
Damnatum. cumspinas creauit. Er¬
go frr̃. forte uinea fuit domus is rahel.
& non sumus nos uinea: cumtimore
audiamus. quod iudeis dictum ui¬
demus Uidete quem ad modum¬
terreat apostolus. ramos insertos.
deramis fractis.⁊ Et in ramis frac¬
tis. commend& timendam seuerita¬
tem: In ramis insertis commend&
amandam bonitatem.: Noli es se
infructuosus in bonitate. ne steri¬
lis sentias seueritatem.: S ed non
sum uitis dicis mihi.. U bi est dñĩ
Ego sum uitis. Vos
estis sarmenta. pater meus a¬
gricola.: Ubi uox apostoli
Quis plantat uineam & defruc¬
tu eius non percipit. U in ea
ergo es o ecclesia. & habes agri¬

Expanded text:
sine causa aliud atque aliud suspicamisine causa aliud atque aliud suspicamini et opinamini, nolentes intelligere ut bene agatis. Nam et hoc scriptum est: «Noluit intelligere ut bene ageret» . Tollite omnes suspiciones vestras de medio: «Vinea Domini Sabaoth, domus Israel est; et homo Juda, novellum dilectum» . Dilectum, cum plantatum est; damnatum, cum spinas creavit. Ergo, fratres, forte vinea fuit domus Israel, et nos non sumus vinea? Cum timore audiamus quod Judaeis dictum videmus. Videte quemadmodum Apostolus terreat ramos insertos de ramis fractis, et in ramis fractis commendet timendam severitatem, in ramis insertis commendet amandam bonitatem . Noli esse infructuosus in bonitate, ne sterilis sentias severitatem. Sed non sum vitis, dicis mihi. Ubi est Domini «Ego sum vitis, vos estis sarmenta; Pater meus agricola» ? Ubi vox Apostoli: «Quis plantat vineam, et de fructu ejus non percipit» ? Vinea ergo es, o Ecclesia, et habes agri
Abbreviated transcription (Latin):
gis in aquis superiora eius. Hoc
idpsum quod dictum est. qui pones
nubes ascensumeius. Ecce iam in¬
tellectum est quantum dns̃ donauit.
praedicantib: nobis. Non enimnu¬
bes desuo munere pluunt.: U os
intellegendo ascendite : in intellec¬
tu ipso fructificate.: Nescitis qua¬
lis. illa uinea dequa dicitur. apud
prophetam. Man dabo nubibus
meis nepluant super eam.: Ac cu¬
sabatur enim quae dam uinea. qđ
prouua spinas dederat. non red¬
diderat dignam gratiam: dulciplu
Non est ut suspicctur frr̃ dealiqua
terrena & ista uisibili uinea dnm̃
locutum. Namq ibi ne sub obscu¬
ritate sermonis lateret ex cusatio
iniquitatis . Ipse dñs per ipsum
prophetam exposuit. Cui uineae¬
loqueretur. & dequa uinea ista dicit.
Vinea inquit dnĩ sabaoth. domus isrł
est. Quiduagantur. O iniqui.
carourã permontes & colles uinitorũ:
Noui inquit dequa uinea loquar. : No¬
ui ubi querebam uuam. & inueni spinas.

Expanded text:
git in aquis superiora ejus.» Hoc git in aquis superiora ejus.» Hoc ipsum quod dictum est, «Qui ponit nubes ascensum ejus;» ecce jam intellectum est, quantum Dominus donavit, praedicantibus nobis; non enim nubes de suo munere pluunt. Vos intelligendo ascendite, in intellectu ipso fructificate; ne sitis qualis illa vinea, de qua dicitur apud prophetam: «Mandabo nubibus meis ne pluant super eam.» Accusabatur enim quaedam vinea, quod pro uva spinas dederat, non reddiderat dignam gratiam dulci pluvNon est ut suspicemur, fratres, de aliqua terrena et ista visibili vinea Dominum locutum. Namque ibi ne sub obscuritate sermonis lateret excusatio iniquitatis, ipse Dominus per ipsum prophetam exposuit cui vineaeloqueretur, et de qua vinea ista diceret: «Vinea,» inquit, «Domini Sabaoth, domus Israel est.» Quid vagantur, o iniqui, corda vestra per montes et colles vinitorum? Novi, inquit, de qua vinea loquar, novi ubi quaerebam uvam, et inveni spinas;
Abbreviated transcription (Latin):
set. nubes suscepit eum: Habes item
deresurrectione nr̃a praedictum.
& mortui inquit in xpõ resurgent
primi.: Deindenos quiuiuimus.
simulcum illis rapiemur innubibus.¬
dnõ erimus.. Habes nubes. ascensũ
caeli: Ostendam &nubes. Ascensu ũ
caelihuius. idest diuinarumscriptu¬
rarum: quid est hoc frs̃: Utinam
me dns̃ dr̃ meus. inter illar quales¬
cunq nubes numerare dignetur.:
Uiderit quam nebulosa nubes sim.
Omnes tamen p̃dicatores uerbi.
ueritatis nubes accipipossur& ui¬
cumq ergo infirmi. non possunt
ascendere in hoccaelum. idest ad
intellectum scripturarum: pernu¬
bes ascendant: forte enim & modo
fit uobis.: Si aliquid agimus. si
labor sudorq noster non est infruc¬
tuosus. ascenditis incaelum serip¬
turarum diuinarum. hoc est ad in¬
tellectum earum. per p̃dicationẽ
nram.: Quam altum erat caelum
in psalmo isto : Nemo enimurm̃ ui
debat quid es s& infigura: Exten¬
dit caelum sicut pellem. qui prote¬

Expanded text:
set, nubes suscepit eum» . Habes item set, nubes suscepit eum» . Habes item de resurrectione nostra praedictum: «Et mortui», inquit,» in Christo, resurgent primi; deinde et nos qui vivimus, simul cum illis rapiemur in nubibusper cum Domino erimus» . Habes nubes ascensum coeli: ostendam et nubes ascensum coeli hujus, id est divinarum Scripturarum. Quid est hoc, fratres? Utinam me Dominus Deus meus inter illas qualescumque nubes numerare dignetur; viderit quam nebulosa nubes sim: omnes tamen praedicatores verbi veritatis nubes accipite. Quicumque ergo infirmi non possunt ascendere in hoc coelum, id est ad intellectum Scripturarum, per nubes ascendant. Forte enim et modo fit vobis; si aliquid agimus, si labor sudorque noster non est infructuosus, ascenditis in coelum Scripturarum divinarum, hoc est in intellectum earum per praedicationem nostram. Quam altum erat coelum in psalmo isto! Nemo enim vestrum videbat quid esset in figura: «Extendit coelum sicut pellem, qui prote
Abbreviated transcription (Latin):
glorificatus.: Ergo frĩ si propter¬
ea s ps̃ non erat datus. quia ihr̃ non¬
dum erat glorificatus. Glorificato
ihũ & ascendente in caelos. missus est
stoli diffusa in cordib eorum per
superiora caeliaquis proteguntur:
Et bene. quiad nr̃.i
incȩlos ascen¬
dit. ut superior esset caelis. Etinde
mitter& caritatem : Non enim sic dr̃
protegit. ut quasi uetur abeo quẽ¬
protegit.: Subleuat quem protegit.
onerat. Itaergo caelos aquis
protegit. ut magir ilẽ diuinos pũ
subleuetur. Quod s ubleuat. sursũ
est. Quod sub leuatur. infraest. Ii
hoc caelum scripturarum ex caritate
pendet. Duosunt nempe illa notis¬
sima p̃cepta. dilectionis. In his duob:
preceptis totalex pendet & pro¬
phetae.: Qui protegis in aquis su¬
periora eius. qui ponis nubes ascen¬
sum eius. Accipitur & hoc bene ad
literam. Dnr̃ uisibiliter ascendit
in caelum Quomodo positae sunt nu¬
bes ascensus caeli: Haeccum dixis¬

Expanded text:
glorificatus.» Ergo, fratres, si propterglorificatus.» Ergo, fratres, si propterea Spiritus nondum erat datus, quia Jesus nodum erat glorificatus; glorificato eo et ascendente in coelos, missus est stoli, diffusa in cordibus eorum per ia superiora coeli aquis proteguntur. Et bene, quia Dominus in coelos ascendit, ut superior esset coelis, et inde mitteret charitatem. Non enim sic Deus protegit, ut quasi sustentetur ab eo queprotegit: sublevat quem protegit, non onerat. Ita ergo coelum aquis protegit, ut magis illud divino Spiritu sublevetur. Quod sublevat, sursum est; quod sublevatur, infra est: ilhoc coelum Scripturarum ex charitate pendet. Duo sunt nempe illa notissima praecepta dilectionis: «In his duobus praeceptis tota Lex pendet et Prophetae . Qui protegit in aquis superiora ejus.» 11. «Qui ponit nubes ascensum ejus.» Accipitur et hoc bene ad litteram. Dominus visibiliter ascendit in coelum. Quomodo positae sunt nubes ascensus coeli? «Haec cum dixis
Abbreviated transcription (Latin):
Super eminentẽergo uiã caritatis te¬
caelorum. Ergo preceptum carita¬
tis. supercaelos. super omnes libros:
Itenim subducuntur libri ei militat
omnis linguas cõrum. & omnis motꝰ
dis pensatorum dĩ. & animi . & corpo¬
ris.: Supereminens est ergo uia.
& merito protegit inaquis superi ora
caeli: qui anihil inuenis eminentius
caritate. indiuinis libris. Sed ad¬
huc euidentiur audi. qued aquasit:
teis discurrant aquae tuae.: It ait
mihi aliquis. N onibi ex presse dic¬
tum est. utrum caritatem intellegere
debeam: Quid si alius. aliud aliquid
intellegat.: Tantum memento quid
ait apostolus. Caritas dĩ diffusa est in
cordibus nostris.. Vnde: Perspm̃
magistrum a postolorum : Si quis sitit
uenet & bibat: Dicat adhuc. qui
credit inme. flumina aquae uiuae
fluunt deuentre eius.: Quid est hoc:
Exponat euangelista. Hocautem di¬
cebat inquit despũ quem accepturi
erant credenter ineum. Sps̃ enim
non erat datus. quia ihr̃ non erat

Expanded text:
Supereminens ergo via charitatis teSupereminens ergo via charitatis tecoelorum. Ergo praeceptum charitatis super coelos, super omnes libros: ei enim subduntur libri, ei militat omnis lingua sanctorum, et omnis motus dispensatorum Dei, et animi et corporis. Supereminens est ergo via, et merito protegit in aquis superiora coeli; quia nihil invenis eminentius charitate in divinis Libris. 10. Sed adhuc evidentius audi quid aqua sit. teis discurrant aquae tuae.» Et ait mihi aliquis, Non ibi expresse dictum est, utrum charitatem intelligere debeam: quid si alius aliud aliquid intelligat? Tantum memento quod ait Apostolus, «Charitas Dei diffusa est in cordibus nostris.» Unde? «Per magistrum Apostolorum: «Si quis sitit, veniat, et bibat.» Dicat adhuc: «Qui credit in me, flumina aquae vivae fluent de ventre ejus.» Quid est hoc? Exponat Evangelista: «Hoc autem dicebat,» inquit, «de Spiritu quem accepturi erant credentes in eum. Spiritus enim nondum erat datus, quia Jesus nondum erat
Abbreviated transcription (Latin):
illis dicetur: Mentimini: sed di¬
cetur. non nouiuos.: Rec edite ame
qui o peramini iniquitatem. : Quia
si habeam omnem prophetiam. cari¬
tatem autem non habeam nihil sum.
Prophetauit autem & saul. sed opera¬
batur iniquitatem. Quis opera
batur iniquitatem: Hisi quinon
enim legis. caritas. Ergo prote¬
gis in aquis. superiora eius .: Quid
dixit in omnibus scripturis super¬
eminentis simam uiam. superemi¬
nentis simum locum caritas optin&.
Non adeam s pirant nisiboni: Hanc
nobiscum non communi cant mali.
Possunt communicare baptis mũ.
possunt communicare caetera sa¬
cramenta. possunt communicare
orationem: Possunt communicare
istos parietes. & istam coniunctionẽ.
caritatem nobis cum non communi¬
cant.: Ipse est enim fons proprius
bonorum. proprius scõrum. dequo
dicitur.: Nemo alienus. communi¬
Qui sunt alieni : omr̃
qui audiunt. non noui uos. Si
enim sui agnos cuntur. utiq alie¬
nisunt quibus dicitur. non noui uos.

Expanded text:
illis dicetur, Mentimini; sed diillis dicetur, Mentimini; sed dicetur, «Non novi vos; recedite a me, qui operamini iniquitatem» . Quia «si habeam omnem prophetiam, charitatem autem non habeam, nihil sum» . Prophetavit et Saül, sed operbatur iniquitatem. Quis autem operatur iniquitatem, nisi qui non enim Legis charitas . Ergo «protegit in aquis superiora ejus,» quid dixit? In omnibus Scripturis supereminentissimam viam, supereminentissimum locum charitas obtinet; non ad eam aspirant nisi boni, hanc nobiscum non communicant mali: possunt communicare Baptismum, possunt communicare caetera Sacramenta, possunt communicare orationem, possunt communicare istos parietes, et istam conjunctionem; charitatem nobiscum non communicant. Ipse est enim fons proprius bonorum, proprius sanctorum, de quo dicitur: «Nemo alienus communiQui sunt alieni? Omnes qui audiunt, «Non novi vos.» Si enim non cognoscuntur, utique alieni sunt, quibus dicitur, «Non novi vos.»
Abbreviated transcription (Latin):
tiam gessit & di gnus fuit spũ. pro¬
phetiae dĩ. N onpersecutus. neq
persecuturus. Persequens prophe¬
tauit: Misit ad comprehendum da¬
uid ministros suos. Dauid uero eo
tempore inter prophetas erat. ubi
erat & scr̃ samuhel. Impletisunt
spũ prophetiȩ quimissi sunt. &
prophecauerunt. Sed forte bono
illi animo uenerant. uel obnecessi¬
tatem officii sui. uel non facturi
quodius sum est.: Misit & alios: Hoc
& in eis factum est. Et eorum hoc
modo animum inter p̃temur.:
Cum illi tardarent. uenit ipse fu¬
rens. anhelans cedem. sanguinem
sitiens in nocentis. scĩ. cui etiam in¬
gratus erat. & ipse impletus est
spũ prophetandi. & prophetauit :
Nonse ergo iactitent. qui forte si¬
ne caritate habuerint hoc munꝰ dĩ. :¬
Scm̃munus. sicut scm̃ baptis mum :
Seduideant qualem rationem habitu¬
risunt cum dõ. qui scir̃ non seẽ utun¬
tur.: Ex his erunt quidicturi sunt.
In nomine tuo prophetauimꝰ: Non

Expanded text:
tiam gessit, et dignus fuit spiritu protiam gessit, et dignus fuit spiritu prophetandi. Non persecutus, neque persecuturus, sed persequens prophetavit. Misit ad comprehendendum David ministros suos: David vero eo tempore inter prophetas erat, ubi erat et sanctus Samuel; impleti sunt spiritu prophetiae qui missi sunt, et prophetaverunt. Sed forte bono illi animo venerant, vel ob necessitatem officii sui, vel non facturi quod jussum est. Misit et alios: hoc et in eis factum est; et eorum hoc modo animum interpretemur. Cum illi tardarent, venit ipse furens, anhelans caedem, sanguinem sitiens innocentis sancti, cui etiam ingratus erat; et ipse impletus est spiritu prophetandi, et prophetavit . Non ergo se jactent qui forte sine charitate habuerint hoc munus Dei sanctum, sicut sanctum baptismum; sed videant qualem rationem habituri sunt cum Deo, qui sanctis non sancte utuntur. Ex his erunt qui dicturi sunt: «In nomine tuo prophetavimus.» Non
Abbreviated transcription (Latin):
mur dedonis aliis. forisquȩ donaha¬
bent omnes homines: qui facit solẽ
suumoriri superbonos & malos. do¬
nadĩ sunt: It non tantum bonis &
malis communia. sed etiambestiis &
pecoribus. ⁊ Ipsum esse uidere sen¬
tire. audire. & ceteris fungisen¬
suum muneribus. donadĩ sunt: Sed
uidete cumqualib: & quammul¬
tis communia. & cum eis quos no¬
lis imitari: ꝓpsum ingenium acutum
habent: & pessimi homines . sollertẽ
artium industriam. Habent. x tur¬
pissimi scenici diuitias habent &
latrones coniugia. Filios. multima¬
li habent: Pulchra donadiomnia.
nemonegat. Sed uide cum quibus
communia. : Respice admunera
ipsius eclesiae. ⁊ Munus sacramen¬
torum inbaptismo. in eucharistia:
incaeteris scis sacramentis. quale
munus est. Hoc munus adeptus
est & si monmagus: Prophetia qua¬
lemunus. prophetauit & saulmalus
rex : & tunc proph etauit. cum dauid
s. c̃mpers equeretur.. Intendite.
Non dixi cum persecutus fuiss&.
Fortassis enim eopersecuto peniten¬

Expanded text:
mur de donis aliis foris, quae dona habent omnes homines, quia facit solem suum oriri super bonos et malos : dona Dei sunt, et non tantum bonis et malis communia, sed etiam bestiis et pecoribus. Ipsum esse, vivere, videre, sentire, audire, et caeteris fungi sensuum muneribus, dona Dei sunt: sed videte cum qualibus et quam multis communia, et cum eis quos nolis imitari. Ipsum ingenium acutum habent et pessimi homines, solertem artium industriam habent et turpissimi scenici, divitias habent et latrones, conjugia, filios, multi mali habent. Pulchra dona Dei omnia, nemo negat; sed vide cum quibus communia. Respice ad munera ipsius Ecclesiae. Munus Sacramentorum in Baptismo, in Eucharistia, in caeteris sanctis Sacramentis, quale munus est? Hoc munus adeptus est et Simon magus . Prophetia quale munus est? Prophetavit et Saül malus rex, et tunc prophetavit, cum David sanctum persequeretur. Intendite: non dixi, cum persecutus fuisset. Fortassis enim eum persecutus poeniten
Abbreviated transcription (Latin):
Ortus ẽ sol quia occidit sol. sed non ex¬
tinctus ẽ sol: Adhuc eis qui non intel¬
legunt xp̃m. ipsa noxẽ: Ad huc eis sol
ortus nonẽ: Instent ut intellegant.
nerapiantur a rugiente leone: Nam
ecce quibus ortus ẽ. non eos audent
inuadere catuli leonum: Sequitur
enĩ. Ortus ẽ sol & congregati sunt &
in cubilibus suis cubabunt Magis

Expanded text:
«Ortus est sol,» quia occidit sol, sed non ex«Ortus est sol,» quia occidit sol, sed non exstinctus est sol. Adhuc eis qui non intelligunt Christum, ipsa nox est; adhuc eis sol ortus non est: instent, ut intelligant, ne rapiantur a rugiente leone. Nam ecce quibus ortus est, non eos audent invadere catuli leonum. Sequitur enim: «Ortus est sol, et congregati sunt, et in cubilibus suis cubabunt.» Magis
Abbreviated transcription (Latin):
dixi superius bestĩȩ siluȩ significare
gentes: modo aũt dicõ bestias siluȩ
significare demonia. Etangelos
p̃uaricationis : put&isme aliquid
contrarium dicere: Similitudines
enĩ sunt. & in quocumq loco sunt.
circum stantia sua exponuntur.
Illic ꝑtransibunt omnes bestiȩ siluȩ:
Vbi in noctem quam posuit dñs. quia
solagnouit oc casum suum: Catuli
leonum rugientes utrapiant que¬
rentes adõ escam sibi: Merito dñs
uenturus ad occasum. ipse soliustitiȩ
agnoscens occasunosuum. ait discipu¬
lis tamquam tenebris futuris: Cir¬
cuiturõ leonẽ ut querer& quem deuo¬
rar&. Et qui dille leo. neminẽ deuo¬
rar& nisi p&er&: hac nocte inquit
postulauit satanas uexare uos sicut
triticum : &egorogaui ꝓte p&re ne
gauit. iaminter dentes leonis erit :
Catuli leonum rugientes utrapiant &
quidixit. potestatem habeo ponendi a¬
nimam meã. & potestatem habeo iterũ
sumendi eam: Agnouit occasum suũ.

Expanded text:
dixi superius bestias silvae significare dixi superius bestias silvae significare Gentes, modo autem dico bestias silvae significare daemonia et angelos praevaricationis, putet iis me aliquid contrarium dicere. Similitudines enim sunt, et in quocumque loco sunt, circumstantia sui exponuntur. «Illic pertransibunt omnes bestiae silvae.» Ubi? In nocte quam posuit Dominus, quia «sol agnovit occasum suum. Catuli leonum rugientes, ut rapiant, quaerentes a Deo escam sibi.» Merito Dominus venturus ad occasum suum, ipse sol justitiae agnoscens occasum suum, ait discipulis, tanquam tenebris futuris, circuituro leone, ut quaereret quem devoraret, quod ille leo neminem devoraret, nisi peteret: «Hac nocte,» inquit, «postulavit satanas vexare vos sicut triticum; et ego rogavi pro te, Petre, ne gavit , jam inter dentes leonis erat? «Catuli leonum rugientes, ut rapiant,Qui dixit, «Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam; agnovit occasum suum,»
Abbreviated transcription (Latin):
lis agnus : quiuicerat lupum. uincer&
leonem: Ipse p&ra. ipse pastor ipse
ianua: Pastor intrat ꝑianurim & dic̃
Ego sum pastor bonus. & dĩc. ego sumia¬
nua: Ipsum leonis nomen dnm sugni¬
ficat . quia uicit leo detribu iutda: &
diabolum. qui cõculcat leonẽ & dra¬
conẽ : Discite sic intellegere cumfi¬
gurate ista dicuntur. neforte ubi
atq alia sicut littera quolo coponatur
Vide ibi intellegis eius uim: Si audieris
literam primam in nomine dĩ &pu¬
taberis eam semꝑ ibi ponendam : dele¬
bis eam in nomine diaboli. Abeadẽ
enĩ literan incipit nomendĩ: a qua
incipit nomen diaboli: Etnihil tã
dis iunctum quam dr̃ & diabolus.
Videergo quã absurdus ẽ arebus. & hu¬
manis & diuinis quidixerit. non de
Etcum quesiȩris quare. respondeat.
Ego in nomine dĩ legi istam litteram:
Rid&ur iste . Namnec talis ẽ cui dig¬
neris reddere rationẽ: Nolite ergo
tum pueriliter sapere &iam ista
diuina: ut forte aliquis ur̃m quia

Expanded text:
lis agnus? Qui vinceret lupum, vinceret leonem. Ipse petra, ipse pastor, ipse janua. Pastor intrat per januam: et dicit, «Ego sum pastor bonus;» et dicit, «Ego sum janua» . Ipsum leonis nomen Dominum significat; quia, «Vicit leo de tribu Juda» , et diabolum; quia, «Conculcavit leonem et draconem» . Discite sic intelligere, cum figurate ista dicuntur; ne forte ubi atque alia, sicut littera quo loco ponatur vide, ibi intelligis ejus vim. Si audieris litteram primam in nomine Dei, et putaveris eam semper ibi ponendam, delebis eam in nomine diaboli. Ab eadem enim littera incipit nomen Dei, a qua incipit nomen diaboli; et nihil tam disjunctum, quam Deus et diabolus. Vide ergo quam absurdus est a rebus et humanis et divinis, qui dixerit de et cum quaesieris, quare? respondeat: Ego in nomine Dei legi istam litteram. Ridetur iste; nam nec talis est cui digneris reddere rationem. Nolite ergo tam pueriliter sapere etiam ista divina, ut forte aliquis vestrum, quia
Abbreviated transcription (Latin):
Eloquium dñi igniuit eum.
Merito sanctus spiritus. quando
adomino missus est. uisȩ sunt
illis lingue diuisȩ uelut ignis.
Etaposto lus dicit
Spiritu feruentes: aquo igne
descendunt
descendunt Dequibus dicitur.
refriges cet caritas multorum:¬
Denique misit rex & soluit eum.
princeps populorum & dim isit
eum.
Ipse est rex princepspo¬
pulorum: soluit compeditum. dimisit
conclusum.
& principem omnis possessionis suae.
V terudiret principes eius sicut sem&¬
ipsum & seneseius prudentiam doce¬
ret Grecus hab& ius seniores eius.
sapientiam doceret. quod omnimo¬
do aduerbum ita dici poss& erudi¬
rẽ principes eius sicut sem& ipsum.
& seniores eius sapientes facer&.¬
lemus seniores. nongerontas. idest se¬
nes: sophise aũt quod uno uerbo lati¬
no dici non potest. a sapientia dictũ
est. quaesophia grece ddicitur. non a

Expanded text:
Eloquium Domini ignivit eum.» Eloquium Domini ignivit eum.» Merito Spiritus sanctus quando a Domino missus est, visae sunt illis linguae divisae velut ignis : et Apostolus dicit, «Spiritu ferventes» . A quo igne discedunt, de quibus dicitur: «Refrigescet charitas multorume. Misit rex et solvit eum, princeps populorum, et dimisit eum. Ipse est rex, qui princeps populorum: solvit eum compeditum, dimisit inclusum. et princUt erudiret principes ejus sicut semetipsum, et senes ejus prudentiam doceret.» Graecus habet, «Et seniores ejus sapientiam doceret.» Quod omnimodo ad verbum ita dici posset: «Erudiret principes ejus sicut semetipsum, et seniores ejus sapientes facerlemus seniores, non γέροντας, id est senes; σοφίσαι autem, quod uno verbo latine dici non potest, a sapientia dictum est, quae σοφία graece dicitur, non a
Abbreviated transcription (Latin):
positus hic inruinam & resurrectio¬
nẽ multorũ in israhel & signũ cui
contradicet᷑ &tuã ipsius animã ꝑtran¬
si et gladius : utreuelent᷑ exmultis
cordib: cogitationes: Passio quippe
dnĩ quȩ multis ruina fuit. & inqua
multorum cordium occulta
patuerunt.
Quoniam ex pres sum est quid
dedõ sentiebant : & ipsam
eius matrem grauiter car¬
nali orbitate percussam: si¬
ne dubio contriuit: Inillau
rotribulatione fuit ioseph donec
ueniret uerbum cius. quo fuerat in¬
ter pretatus ueraciter somnia :
Vnde commen datus est regi. ut
etiam illi desomniis eius futura prę¬
diceret. sed quoniam dixit donec
ueniret uerbum eius. n eomnimo¬
do eius sic intellegeremus. ut quis¬
quis remtantam homini tribuen¬
dam putaret : Continuo subiecit.
Eloquium dñi in flammauit eum:
uel quod magis degreco ex pres¬
sum alii codices habent.
Eloquium dñi igniuit eum: ut &i¬
am ipse intereos conputaretur
quibus dictum est
Laudamini in nomine scõ eius.

Expanded text:
hic in ruinam, et in resurrectionem multorum in Israel, et in signum cui contradicetur; et tuam ipsius animam pertransiet gladius, ut revelentur ex multis cordibus cogitationes . Passio quippe Domini, quae multis ruina fuit, et in qua multorum cordium occulta patuerunt, quoniam expressum est quid de Domino sentiebant, et ipsam ejus matrem graviter carnali orbitate percussam sine dubio contristavit. In illa vero tribulatione fuit Joseph, «donec veniret verbum ejus,» quo fuerat interpretatus veraciter somnia: unde commendatus est regi, ut etiam illi de somniis ejus futura praediceret . Sed quoniam dixit, «donec veniret verbum ejus,» ne omni modo «ejus» sic intelligeremus, ut quiquam rem tantam homini tribuendam putaret; continuo subjecit, «Eloquium Domini inflammavit eum:» vel, quod magis de graeco expressum alii codices habent, «Eloquium Domini ignivit eum;» ut etiam ipse inter eos computaretur, quibus dictum est, «Laudamini in nomine sancto ejus.
Abbreviated transcription (Latin):
dixerunt ad inuentiones: alio loco stu¬
dia posuerunt. Hoc com memorare
uolui. nequestionem faceret nomen
ad inuentionis in eare. quam non ase¬
ipsis e cogitauerunt: sed alios imitati sunt .:¬
Noluerunt quidam inter pretes ñri ira
ponere : in eo quod grecus hab& thi¬
m̃os. sedquidam posuerunt : quidam
uero indignationem: quidam animũ
inter pretati sunt.: Quod lib& aũt̃
horum dicatur : perturbatio non cadit
indm̃ : sed consuetudine trans latum

Expanded text:
dixerunt adinventiones, alio loco studia posuerunt. Hoc commemorare volui, ne quaestionem faceret nomen adinventionis in ea re, quam non a seipsis excogitaverunt, sed alios imitati sunt.Noluerunt quidam interpretes nostri iram ponere, in eo quod graecus habet θυμὸς: sed quidam posuerunt mentem; quidam vero indignationem, quidam animum interpretati sunt. Quodlibet autem horum dicatur, perturbatio non cadit in Deum; sed de consuetudine translatum
Abbreviated transcription (Latin):
modo ergo intellegis. qui reciperit
iustum in nomine iusti. mercedem iusti
accipi& : sic intellege qui receperit
peccatorem. in nomine peccatoris. ꝑ¬
Ergo fr̃s exercete
am: Extendetedilectionẽ usq ad ini¬
micos. securi estote.: Ideo uenit xp̃s.
cuitant᷑um ante dictum est. Ex ore in

Expanded text:
modo ergo intelligis, Qui recipit modo ergo intelligis, Qui recipit justum in nomine justi, mercedem justi accipiet; sic intellige: qui recipit peccatorem in nomine peccatoris, fratres, exercete am; extendite dilectionem usque ad inimicos: securi estote. Ideo venit Christus, cui tanto ante dictum est, «Ex ore in