comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
nem pectatorum. Accessit huc etiam quod tanꝙͣ
sarm̃tũ fruduofissimum ococooo si quod in eo fuerat᷑
emendand̾ purgauit pater falte passionis. Sari¬
tum enim dicit dominus qͣdin me dat fructum ꝓur¬
trat illud pater meus: ut maiorem fructum afferat.
Unde. nisi quia hens in diffusione uitis. radicẽ
non deseruit unitatis. ILam et si traderet
torpus suum ut arderet. caritatem autem non heret
nichil ei prodesset. Actende ad huc paululum in lras
typriam. ut aduertas qm̃ inexcusabilem ostenderit
qui se uolierit ab unitate eccl̃ie qͣm deus in omnib
gentibus promisit et reddidit quasi iusticie sue ca
separare: magisq intelligas qm̃ sit uera sententia
paulo ante me comeorata. Ifilius malus ip̃e iustu¬
se dicit: exitum &̾ sitũ non abluit ꝑouit in quad̾
epła sua qͣm scribit ad antoniamirem quanda
satis ⁊ei de qua minc agimus ncc̃iam Ded meli
derba eius inserimus. Antecessores inquit nostri

Expanded text:
nem peccatorum . Accessit huc etiam, quod tanquam nem peccatorum . Accessit huc etiam, quod tanquam sarmentum fructuosissimum, si quid in eo fuerat emendandentum enim, ait dominus, quod in me dat fructum, purgat illud pater meus, ut maiorem fructum adferat. unde, nisi quia haerens in diffusione uitis radicem non deseruit unitatis? nam etsi traderet corpus suum, ut arderet, caritatem autem non haberet, nihil ei prodesset. Adtende adhuc paululum in litteras Cypriani, ut aduertas, quam inexcusabilem ostenderit, qui se uoluerit ab unitate ecclesiae, quam deus in omnibus gentibus promisit et reddidit, quasi iustitiae suae causa separare, magisque intellegas, quam sit uera sententia paulo ante a me commemorata: Filius malus ipse se iustum dicit, exitum autem suum non abluit. ponit in quadam epistula sua, quam scribit ad Antonianum, rem quandam satis rei, de qua nunc agimus, necessariam; sed melius uerba eius inserimus. antecessores\', inquit, \'nostri
Abbreviated transcription (Latin):
tior. nr̃eq separationis presumptio. uidelz ne ma¬
cular emini pitis aliems cota facilitate subuertit᷑
ũ apparet in licteris cypriam comunicata esse cum
pccoribus sacramenta. cum admissi sunt in eccan
mum non habebant: et tñ eccłiam non perisse.
s in fui generis dignitate per totum orbem spsa
dominica fmenta mansisse. ac ꝑ ħ si per tuibati
tanꝙͣ ad aliquem portum sic ad auctoritatem cy¬
priam confugitis uidetis quem illic scopulum
ur error offendit. Si autem iam nec illuc confu
gere audetis: sine ullo luctamine naufragatis
Porro autem cyprianus aut non sensit omino
quod eum sensisse recitatis. aut ħ postea correxit
in regla ueritatis: aut hunc quasi nenum sui dan¬
didissim pectoris cooperuit ube̾ caritatis. dum uni¬
tatem etclie toto orbe crescentis. et copiosissime defen¬
dit: et per seuerantissime tenuit uinculum pacis.
scriptum est enim. Caritas cooperit multitudi¬

Expanded text:
tior uestraeque separationis praesumptio, uidelicet ne matior uestraeque separationis praesumptio, uidelicet ne macularemini peccatis alienis, tota facilitate subuertitur, cum apparet in litteris Cypriani communicata esse cum peccatoribus sacramenta, cum admissi sunt in ecclesmum non habebant, et tamen ecclesiam non perisse, sed in sui generis dignitate per totum orbem sparsa dominica frumenta mansisse. ac per hoc si perturbati tamquam ad aliquem portum sic ad auctoritatem Cypriani confugitis, uidetis, quem illic scopulum ugere audetis, sine ullo luctamine naufragatis. 40. Porro autem Cyprianus, aut non sensit omnino quod eum sensisse recitatis; aut hoc postea correxit in regula veritatis; aut hunc quasi naevum sui candidissimi pectoris cooperuit ubere charitatis, dum unitatem Ecclesiae toto orbe crescentis, et copiosissime defendit, et perseverantissime tenuit vinculum pacis: scriptum est enim, Charitas cooperit multitudi
Abbreviated transcription (Latin):
delectati sunt. et tanto uelut patrocino carere no¬
luerunt: qͣmqͣm non defunt qui ħ cypriamm
prorsus non sensisse contendant. Sz sub eius
nomine a presuptoribus atq mendacibus fuisse
confictum.Iieq enm sic potuit integritas atq
os quemadmodum seriptura canonica tot linggãda
ricteris et ordine ac successione celebrationis eccliastice
custoditur. Contraqͣm tamen non defuerunt. qͥ
sub nomnbus aplorum multa confingerent: frust
quid̃. quia illa sit comendata. sic celebrata. sic nota
est. uerum quid possit aduersus licteras non canoi¬
ca aucc̃e fundatas. etiam huic demonstrauit impie
conatus audacie quod et aduersus eas que tanta
noticie mole firmate sunt se se erigere non pt̾misit.
Ios tamen duas ob res non negamus illus sen¬
sisse cyprianuĩ. quod et stilus eius hec quandam
propriam faciem qua possit agnosti: et quod ibi
magis contra nos causa nra demonstratur inuic¬

Expanded text:
delectati sunt et tanto uelut patrocinio carere nodelectati sunt et tanto uelut patrocinio carere noluerunt. quamquam non desint, qui hoc Cyprianum prorsus non sensisse contendant, sed sub eius nomine a praesumptoribus atque mendacibus fuisse confictum. neque enim sic potuit integritas atque quem ad modum scriptura canonica tot linguarum litteris et ordine ac successione celebrationis ecclesiasticae custoditur, contra quam tamen non defuerunt qui sub nominibus apostolorum multa confingerent frustra quidem, quia illa sic commendata, sic celebrata, sic nota est; uerum quid possit aduersus litteras non canonica auctoritate fundatas, etiam hinc demonstrauit impiae conatus audaciae, quod et aduersus eas, quae tanta notitiae mole firmatae sunt, sese erigere non praetermisit. Nos tamen duas ob res non negamus illud sensisse Cyprianum, quod et stilus eius habet quandam propriam faciem, qua possit agnosci, et quod ibi magis contra uos causa nostra demonstratur inuic
Abbreviated transcription (Latin):
m ͫ est non contamiari iustos pccis aliens.
quando cum eis sacramenta comunitant. Ac per
hoc separationem qua existis ab unitate qua excu¬
satione possitis abluere non hetis. impleturq
in nobis sancte scripture illud oraculum. filius ma¬
lus ipe se inuiscum dicit: exitum autem suit no
abluit. meritis autem cipriam sic non equatur
qui propter propria uel paria sacramenta nec ipos
hereticos audet rebaptizare: sicut non equatur me¬
ritis petri quisquis non cogit gentes iudaizare.
Sedilla petri non tantum claudicatio. uerum etia
correptio scripturis canonis concinetur: cyprianͦ
autem sensisse aliter de bapo ꝙͣ anz forma et con¬
suetudo hab̾et eccłie non in canonicis. sed in suis et
in concilii lrĩs inuenitur: correxisse autem istam
sinam non inuenitur. Non incongruent̾ tñ
de cali uiro existimandum est quod correxit. et
fortasse supp̃ssum sit ab eis qui h errore nimiũ

Expanded text:
manifestum est non contaminari iustos peccatis alienis, manifestum est non contaminari iustos peccatis alienis, quando cum eis sacramenta communicant. ac per hoc separationem, qua existis ab unitate, qua excusatione possitis abluere, non habetis impleturque in uobis sanctae scripturae illud oraculum: Filius malus ipse se iustum dicit. exitum autem suum non abluit. Meritis autem Cypriani sic non aequatur, qui propter paria sacramenta nec ipsos haereticos audet rebaptizare, sicut non aequatur meritis Petri, quisquis non cogit gentes iudaizare. sed illa Petri non tantum claudicatio uerum etiam correctio scripturis canonicis continetur; Cyprianus autem sensisse aliter de baptismo, quam forma et consuetudo habebat ecclesiae, non in canonicis sed in suis et in concilii litteris inuenitur. correxisse autem istam sententiam non inuenitur: non incongruenter tamen de tali uiro existimandum est, quod correxerit et fortasse suppressum sit ab eis, qui hoc errore nimium
Abbreviated transcription (Latin):
tus ⁊xcitata est: cum fateatur in preteritũ sic esse
admissos in eccłiam qui fuerant alibi baptizati. ut
demo non baptizarentur. unde illos sine baptismo
fuisse arbitrantir. Tantũtamẽ ponit utilitatis et salubri¬
tatis in pace ecclie. ut propter illam non eos credat
ab ecclie mumibus separari. Quain re sicut in¬
genium tuum noui. facillime perspicis totam causa
uram penitus euersam et extinctam. Si eñĩ sac̃¬
menta cum pccoribus comunicando ficut putatis
periit ecclia que fuerat in orbe terrarum. Nam
uos ideo separa stis. iam prius tota perierat. cum
sicut dicit ꝙyprianus in eam sine baptismo admitte¬
banitur. at sic nec ip̃e cyprianus hebat in qua ecca
nastydetur/. quanto magis multo posterior uester¬
auctor paterq donatus: Di autem illo tempore cum¬
in eam sine bapo admictebantur ecclia erat tamen
ecclia que pareret cyprianum. pareret et donatum:

Expanded text:
tus recitata est, cum fateatur in praeteritum sic esse tus recitata est, cum fateatur in praeteritum sic esse admissos in ecclesiam, qui fuerant alibi baptizati, ut denuo non baptizarentur, unde illos sine baptismo fuisse arbitratur, tantum tamen ponit utilitatis et salubritatis in pace ecclesiae, ut propter illam non eos credat ab ecclesiae muneribus separari? Qua in re, sicut ingenium tuum noui, facillime perspicis totam causam uestram penitus euersam et extinctam. si enim sacramenta cum peccatoribus communicando, sicut putatis, periit ecclesia, quae fuerat in orbe terrarum — nam uos ideo separastis —, iam prius tota perierat, cum, sicut dicit Cyprianus, in eam sine baptismo admittebantur, ac sic nec ipse Cyprianus habebat, in qua ecclesia nasceretur, quanto magis multo posterior uesterauctor paterque Donatus! si autem illo temin eam sine baptismo admittebantur. erat tamen ecclesia, quae pareret Cyprianum, pareret et Donatum,
Abbreviated transcription (Latin):
.o. gen. sa. tuu. Deinde si cypriam santa Epi
et glosi martyris te deltat auit᷑as. quam quide
sicut dixi a canonis auc̃te distinguimius cur in
eo te non delettat. quod unitatem orbis terre atꝙ
ominũ gentium et diligendo tenuit. et disputado
defendit. ¶eos qui se tanq̃ iustos separare ab ea
se parare uoluissent arrogantissimos et superbis¬
simos iudicauit. irridens eos sibi ħ assumere quod
nec dominus concessit aplis. ut ante tempus zi¬
zama colligerent: aut tanꝙͣ ipis paleam ferre et
areain purgare concessum sit. paleas conarencur
atritico separare: Emod uiniquemq aliems p¬
catis maculari non posse monstrauit. quã sibi omes
impie fedicionis auctores solam causam separacois
assumunt. Quod in eo ipo in quo aliter sapuit.
collegas diuersa sentientes nec udicandos. nec
a iure cõmumonis amouendos esse decreuit. Q
in ecipa epla ad iubiami que in concilio cuius aut¬
toritatem ad rebaptizandum sequi uos dicitis primi¬

Expanded text:
e tuum. Deinde si Cypriani, sancti episcopi et gloriosi martylis, te delectat auctoritas, quam quidem, sicut dixi, a canonis auctoritate distinguimus, cur in eo te non delectat, quod unitatem orbis terrae atque omnium gentium et diligendo tenuit et disputando defendit, quod eos, qui se tamquam iustos ab ea separare uoluissent, adrogantissimos et superbissimos iudicauit inridens eos hoc sibi adsumere, quod nec apostolis concessit dominus, ut ante tempus zizania colligerent aut, tamquam ipsis paleam ferre et aream purgare concessum sit, paleas conarentur a tritico separare, quod unumquemque alienis peccatis maculari non posse monstrauit, quam sibi omnes impiae seditionis auctores solam causam separationis adsumunt, quod in eo ipso, in quo aliter sapuit, collegas diuersa sentientes nec iudicandos nec a iure communionis amouendos esse decreuit, quod in ea ipsa epistula ad Iubaianum, quae in concilio, cuius auctoritatem ad rebaptizandum sequi uos dicitis, primi
Abbreviated transcription (Latin):
uiuent sibi per ambitionẽ humane glorie nocent
qr glantur in dato fło .i. non meritis debito lundi
gins et prodigiis clarum posse fieri xpianum non
et perfectum et dei hominẽ fieri credimus recte ho.
Lullus sanctus et iustus caret peccato n ͨ tñ
ex hoc desmit esse iustus et sanctus cum affectu te¬
neat scitatem. non em nature uiribus s ꝓpositi
admmento per dei gr̃ãm acquirimꝰ scitatem. et ido̾
ueraciter se onmes sancti promiciant pctores. quia
in ueritate hent ꝙ plangant et si non rephensione
ante trunsgressum hyemalis equinocii et sexte deci¬
me lime mitium non potest celebrare eodem tamen
mense nate loi. Propter nouellos legio latores
qui ideo anmam tantum ad ymagine dei creatam
dicunt ut quia deus incorporeus uette creditur ecia
amma incorporea ẽe credatur. Libere confitemur y¬
maginem in eternitate similitudinem in moribus in¬

Expanded text:
juvent, sibi per ambitionem humanae gloriae nocent; juvent, sibi per ambitionem humanae gloriae nocent; quia gloriantur in dato falso, non meritis debito. CAPUT LXXXV. Signis et prodigiis clarum posse fieri Christianum, non et perfectum Dei hominem fieri, recte credimus. Nullus sanctus et justus caret peccato, nec tamen ex hoc desinit esse justus vel sanctus, cum affectu teneat sanctitatem. Non enim naturae viribus, sed propositi adjuvamento per Dei gratiam acquirimus sanctitatem: et ideo veraciter se omnes sancti pronuntiant peccatores, quia in veritate habent, quod plangant, et si non reprehensione ante transgressum vernalis aequinoctii, et sextae decimae lunae initium non potest celebrari: eodem tamen mense natae. Propter novellos legislatores, qui ideo animam tantum ad imaginem Dei creatam dicunt: ut quia Deus incorporeus recte creditur, etiam anima incorporea esse credatur: libere confitemur, imaginem in aeternitate: similitudinem in moribus in
Abbreviated transcription (Latin):
uite. si tp̃s xeditur sine supplici confessione si conti¬
nuo uita extidit᷑ uenia pccorum fideliter p̃sumatur
ab illo qui non uult mortem pitoris s ut couertat᷑
a perdicione penitendo: et saluatus miseratione doͥ
uiuat. Si quis aliter de iustissima dei pietate secit
non xpĩanus s nonacianus est .l. In ternas aie
cogitationes dyabolum non uidere certi sumus: s
motibus eas cordibus ab illo et affectionu indiciis
colligi exeperimento didicimꝰ. In. Secreta aut
cordis solus ille nouit ad ꝙ̃ dicitur tu solus nosti
corda filiorum hominu. Non ommes male cogita¬
tiones nr̃e semper diaboli instinctu excitantur: S
aliquotiens ex nr̃i arbitrii motu emergunt. Bone at
cogitationes semper a deo sunc. ln Demones ꝑ
et oppressione uniri. Illabi autem menti illi tantum
possibile est qui creauit: qui natura subsistens incor¬
digia et sanitates et pic̃ores in nominẽ dm facere
ab ip̃o deo discimus: et tamen alios hac p̃sumptoe

Expanded text:
itae, si tempus conceditur, sive supplici confessione, si continuo vita exceditur, venia peccatorum fideliter praesumatur ab illo, qui non vult mortem peccatoris: sed ut convertatur a perditione poenitendo, et salvatus miseratione Domini vivat. Si quis aliter de justissima Dei pietate sentit, non Christianus, sed Novatianus est. Internas animae cogitationes diabolum non videre, certi sumus: sed motibus eas corporis ab illo, et affectionum indiciis colligi et experimento, didicimus: secreta autem cordis solus ille novit, ad quem dicitur: Tu solus nosti corda filiorum hominum. Non omnes cogitationes nostrae malae semper diaboli ialiquoties ex nostri arbitrii motu emergunt. Bonae autem cogitationes semper a Deo sunt. CAPUT LXXXIII43 et oppressione uniri. Illabi autem menti illi soli possibile est qui creavit: qui natura subsistens incorSigna et prodigia et sanitates, etiam peccatores in nomine Domini facere, ab ipso Deo didicimus; et cum alios hac praesumptione
Abbreviated transcription (Latin):
mercede Ipã est eñi que stabit ante tribunal xp̃i:
in qua refert anima propria corporis prout gessit
tuis sexus forma non mutabitm. Sed uir mortuus¬
resurget in forma uiri. et femina in forma femme: ca¬
rens sexiu tm̃ in hac uita condictone nec spe naturali
ne non sit uera resurrrectio si non id resurgit ꝙͦ cadit.
in inferno sub debito p̃uaricatois adam tenebantu .
donec aucte d̾m̃ per indebitam eius mortem de ẜuili
conditione liberarentur. xluni Post ascensionem
exeuntes de corpore ad xp̃m uadunt: expectantes re¬
surrectione corporis, ut ad integram et perpetuam
btitudinem cum ip̃o pariter muittentur. Sic et p¬
catorum anme in inforno sub timore poite expeccãt
resurrectõe sui corꝑis: ut cum ipo ad penam couer¬
tantur eternam xlumi Penitencia aboleri peccata

Expanded text:
mercede. Ipsa enim est quae stabit ante tribunal Christi, mercede. Ipsa enim est quae stabit ante tribunal Christi, in quo perferat anima propria corporis, prout gessittuis sexus forma non mutabitur; sed vir mortuusresurget in forma viri et femina in forma feminae, carens tamen sexuum in hac vita conditione, non specie naturali, ne non sit vera resurrectio, si non id resurget quod caditorum in inferno sub debito praevaricationis Adae tenebantur, donec auctoritate Domini per indebitam ejus mortem a servili conditione libexeuntes de corpore ad Christum vadunt, exspectantes resurrectionem corporis sui: ut ad integram et perpetuam beatitudinem cum ipso pariter immutentur: sicut et peccatorum animae in inferno sub timore positae exspectant resurrectionem sui corporis, ut cum ipso ad poenam convertorum venia. Poenitentia aboleri peccata
Abbreviated transcription (Latin):
nichil confusum ut sabellius. sed totum per feccum. qr
totum ex uno et unum. non tamen solitãium ut presu¬
mit siluanus et pͣxeas pantapolitana dampnabilis
ista doctrina⁊ Capłm Quintum.
Monsius ergo .i. essentialis in diuinitate prĩ
filius. o monsius pri et filio spiritus sanctꝰ
o monsius deo et hommi unus filius. manẽs
semelͬ non prima iustorum et sc̃da pectatoꝵ¬
ut fabula scmnatue. sed inna om. Et id refurgere dicie¬
cadit: et non secundum origenem ĩmutacio corporũ eet .i.
aliud corpus nouum pro carne. fed cadem caro ĩcorrupti ͤ.
Tam iustorum ꝙͣ inustorũ caro incorrupͭ pesurget: ut ẽ
penas sufferre possit pro pitis. uel in gloria eterna ma¬
nere pro meritis/. Ommũ hominũ erit resurreccio : si
ronem maxima ꝑatru turba tradente suscepimꝰ. Uerũqr
sinit et alii eque catholici et erudici uiri qui credunt aĩa

Expanded text:
nihil confusum, ut Sabellius; sed totum perfectum, quia nihil confusum, ut Sabellius; sed totum perfectum, quia 5 totum ex uno, et unum ex toto: non tamen solitarium, ut praesumunt Praxeas et Sylvanus, Pentapolitana damnabilis illa doctrina. CAPUT V. μοούσιος ergo, id est, coessentialis in divinitate Patri Filius; ὁμοούσιος Patri et Filio Spiritus sanctus; ὁμοούσιος Deo et homini unus Filius, manens semel. Non prima justorum, et secunda peccatorut fabula est somniatorum; sed una omnium. Et si id resurgere dicicadit: et non secundum Origenem immutatio corporum erit, id est, aliud novum corpus pro carne: sed eadem caro corruptibilis tam justorum quam injustorum caro incorruptibilis resurgit: ut vel poenam sufferre possit pro peccatis, vel in gloria aeterna manere pro meritis. Omnium enim hominum erit resurrectio. Si em maxima Patrum turba tradente suscepimus. Verum quia sunt et alii aeque catholici et eruditi viri, qui credunt anima
Abbreviated transcription (Latin):
uiuendu uel ad uiuificandum anmet corpus terciũ
ut integra perseueret in nobis. nec nro uitio aut mi¬
miatur aut fugetur a nobis: quia spus st̃o effugiet
statim prima conditione: ut sola uigillantia mentis
serpentis per euam cecidit. nature bonum perdidit
pariterq iugorem arbitrii: non tamen elationẽ. ne
non esset suum ꝙ emendaret pc̃cm. nec merito inde¬
geretur ꝙͦ non arbitrio du̾usset. monet gͦ ad salute

Expanded text:
vivendum, vel ad vivificandum animet corpus. Tertium vivendum, vel ad vivificandum animet corpus. Tertium ut integra perseveret in nobis , ne nostro vitio aut minuatur aut fugetur a nobis, quia Spiritus sanctus efstatim in prima conditione, ut, sola vigilantia mentis m vero seductione serpentis per Evam cecidit, naturae bonum perdidit, pariter et vigorem arbitrii; non tamen electionem, ne non esset suum quod evitaret peccatum, nec merito indulgeretur quod non arbitrio diluisset. Manet itaque
Abbreviated transcription (Latin):
Ieque duas ammas dicimus in uno homme :
que rom ministret. sed dicimus unam esse eandem
aiam in homine que et corpus sua societate iuiuificet
et semet ip̃am sua ratione disponat. hens in se liber¬
tatem arbitrii ut in sua sba eligat cogitatoe ꝙͦ uult
Dolum homine credimus ħere aĩam substantiua:
que et exuta corpore uiuit et sensus suos atq ingemia
uiuatiter tenet/. neq cum corpore moritur. sicut arabs
asserit: nec post modum interitura. sicut zeno dic.
te nascuntur: et in carnis morte fimuntur. et ido
n ͨ ratione reguntur sicut plato et alexander putant:
¶uabus sbaniis constat homo. amimia tantum
et corpore: amma cu ratione sua. et corpore cum sen¬
sibus suis. Quos tamen sensus absq amme societa¬
te non het corpus: anima uero et sine corpore rato¬
hominis spiritus ut didimus concendic: sed spũs ip̃e
est anima pro spuali natura. uel pro eo ꝙ spiret in cor¬
pore Spus appellatus est. Amma bero ex eo uocari ꝙ ad

Expanded text:
eque duas animas esse dicimus in uno homine, quae rationem ministret; sed dicimus unam esse eamdemque animam in homine, quae et corpus sua societate vivificet, et semetipsam sua ratione disponat, habens in se libertatem arbitrii, ut in suae substantiae eligat cogitatione quod vultSolum hominem credimus habere animam substantialem, quae et exuta corpore vivit, et sensus suos atque ingenia vivaciter tenet: neque cum corpore moritur, ut Arabs asserit: neque postmodum interituram, sicut Zenon dicte nascuntur: et cum carnis morte finiuntur: et ideo nec ratione reguntur, sicut Plato et Alexander putant: uabus substantiis constat homo, anima tantum et carne. Anima cum ratione sua, et carne cum sensibus suis. Quos tamen sensus absque 324 animae societate non movet corpus. Anima vero et sine corpore ratiohominis spiritus, sicut Didymus contendit, sed spiritus ipsa est anima; pro spirituali natura, vel pro eo quod spiret in corpore, spiritus appellatur. Anima vero ex eo vocatur, quod ad
Abbreviated transcription (Latin):
reprehensorum. qui diulnas scripturas uel reuera bñ
tractant uel bene tractare sibi eas uidentur. Qui q̃m
muillis huiusmodi obseruatiombus lectis quales mit
cradere institui facultatem exponendorũ sanctorum
librorum se assecutos uel iudint uel putant. nemini
esse ista precepta necessara. sea potius totum quod de

Expanded text:
reprehensorum, qui divinas Scripturas vel revera bene reprehensorum, qui divinas Scripturas vel revera bene tractant, vel bene tractare sibi videntur: qui quoniam nullis hujusmodi observationibus lectis, quales nunc tradere institui, facultatem exponendorum sanctorum Librorum se assecutos vel vident, vel putant, nemini esse ista praecepta necessaria, sed potius totum quod de
Abbreviated transcription (Latin):
unt presepla quedam tractandr¬
scripturarum. que. scudiosis earum uideo non
incommode posse tradi. ut non solum legendo
lilios qui deuinarũ literaꝵ opera aperuerũt.
¶Detiam ipi aperiendo proficiant. Mec tradere in¬
stitui uolentibus et ualentibus discere. si dñs ac deus
nr̃ ea que de hac re cogitanti solet silgerere etiam michi¬
scribenti non deneget. Quod anteꝙͣ exordiar. uidet᷑
michi respondendu esse his qui hec reprehensuri funt :
aut reprehensuri essent si eos non ante placaremus.
Eruod si non nulli etiam post ista reprehenderint sal¬
tim alios non mouebut. nec ab utili scudio ad imperitie
pigriciam reuocabunt: quos mouere possent insi pre
sumus non intellexerint. quidam uero cum intellectis
uti uoluerint conatiq fuerint scripturas diuinas se¬
cundum hec precepta tractare. neq ualuerint aperrde
atq explicare quod cupiunt maniter me laborasse ar¬
bitrabuntur. Et qr ip̃i non adiuuabuntur hoc opere.
nullu adiuuari posse censebunt. Tercui genus est

Expanded text:
unt praecepta quaedam tractandaScripturarum, quae studiosis earum video non incommode posse tradi; ut non solum legendo alios qui divinarum Litterarum operta aperuerunt, sed et aliis ipsi aperiendo proficiant. Haec tradere institui volentibus et valentibus discere, si Deus ac Dominus noster ea quae de hac re cogitanti solet suggerere, etiam scribenti mihi non deneget. Quod antequam exordiar, videtur mihi respondendum esse his qui haec reprehensuri sunt, aut reprehensuri essent, si eos non ante placaremus. Quod si nonnulli etiam post ista reprehenderint, saltem alios non movebunt, nec ab utili studio ad imperitiae pigritiam revocabunt, quos movere possent, nisi praemsumus non intellexerint. Quidam vero cum intellectis uti voluerint, conatique fuerint Scripturas divinas secundum haec praecepta tractare, neque valuerint aperire atque explicare quod cupiunt, inaniter me laborasse arbitrabuntur; et quia ipsi non adjuvabuntur hoc opere, nullum adjuvari posse censebunt. Tertium genus est
Abbreviated transcription (Latin):
tria relaturus: ad tcͣtactione illorum librorum securꝰ
accedat. Cum em diteret karitas: addidit de corde
Conscienciam bonam uers comungxit propter spem.
Ile enim se ad id quod credit⁊ diligit peruenturũ esse
desperat: cui male constientie scrupul iest. Tertio ⁊
tunc et non diligimus quod non est diligendum et
recte iuuendo id speramus. Ut nullo modo spes nra fal¬
latur. Propcerea de rebus continentibus fidem
quantu pro tempore satis esse arbitratus sum dice
uolui: quia in aliis uoluminbus siue per alios. sine ꝑ
nos multa iam dicca sunt. ¶Iodus itaq fit iste
bbri huius. Cetera de signis quantum deus dederit
disserenns.

Expanded text:
tria relaturus, ad tractationem illorum Librorum securus tria relaturus, ad tractationem illorum Librorum securus accedat. Cum enim diceret, charitas, addidit, de corde Conscientiam vero bonam conjunxit propter spem: ille enim se ad id quod credit et diligit perventurum esse desperat, cui malae conscientiae scrupulus inest. Tertio, et tunc et non diligimus quod non est diligendum, et recte vivendo id speramus, ut nullo modo spes nostra fallatur. Propterea de rebus continentibus fidem, quantum pro tempore satis esse arbitratus sum, dicere volui, quia in aliis voluminibus, sive per alios sive per nos multa jam dicta sunt. Modus itaque sit iste libri hujus. Caetera de signis, quantum Dominus dederit, disseremus.
Abbreviated transcription (Latin):
diligitur adeptum ꝙͣ amdesideratum. Nulli enim
desideranti conceditur plus de illo existimare quam
se habet. ut ei uilestat cum minus inuenerit. Sed
quantu quisqz ueniens. existimare potuerit: plus ꝑ¬
ueniens inuenturus est. Lomo itaq fide. et spe. et
karitate subixus. eaq inconcusse retinens. non in¬
diget scripturis. nisi ad alios instruendos.Itaq
multi per hec tria etiam in solitudine sine codicibus
uiuunt. unde millis arbitror iam impletum esse. siue¬
nis tanta fidei et spei et karitatis in eis surrexit
instructio. ut perfectum aliquid tenentes ea que suc
ex parte non querant. Perfectum sane quantum
in hac uita potest. Nam in comparatione future uite
nullius iusti et sancti est nita ista perfecca Ideo ma.¬
ad eterna peruemĩt: duobus istis decedetibus caritas
quisquis cognouerit finem precepti esse caritatem
de corde puro et conscientia bona. et fide non ficta.
omnemq intellectum diuinaꝵ scripturaꝵ ad ista

Expanded text:
diligitur adeptum quam desideratum. nulli enim diligitur adeptum quam desideratum. nulli enim desideranti conceditur plus de illo existimare quam se habet, ut ei uilescat, cum minus inuenerit, sed quantum quisque ueniens existimare potuerit, plus perueniens inuenturus est. Homo itaque fide, spe et caritate subnixus eaque inconcusse retinens non indiget scripturis nisi ad alios instruendos. itaque multi per haec tria etiam in solitudine sine codicibus uiuunt. unde in illis arbitror iam impletum esse qunis tanta fidei et spei et charitatis in eis surrexit instructio, ut perfectum aliquid tenentes, ea quae sunt ex parte non quaerant: perfectum sane, quantum in hac vita potest; nam in comparatione futurae vitae nullius justi et sancti est vita ista perfecta. Ideo maad aeterna pervenerit, duobus istis decedentibus charitas quisque cognoverit finem praecepti esse charitatem, de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta , omnem intellectum divinarum Scripturarum ad ista
Abbreviated transcription (Latin):
cillet auctoritas. Porro fide titubante. karitas
etiam ipa languestit. Nam si a fide quisq cecidit.
a karitate etiam necesse est cadat. Non em potest
diligere quod esse non credit. Porro si et credit et
diligit bene agendo. et preceptis morum bonorui ob¬
temperando: efficit ut etiam speret se ad id quod di¬
ligit esse uenturu Itaq triahet sunt. quibus et
scientia omnis et prophetia militat. fides. spes ka
spei succendit beatitudo ip̃a ad quam ꝑuenturi sumꝰ
karitas autem etiam istis decedentibus augebitur
potius. Si em credendo diligimꝰ quod nondum
iudennis: quanto magis cum iudere ceperimus
et si sperando diligimus quo nondum ꝑerueniimus.
quanto magis cum peruenerimus. SInter tpralia
quippe atq eterna hoc interest. quod temporale alũs¬
plus diligitur antequam habeatur: iulestit autem
cum aduenerit. Aion enim satiat anima. cui uera
est et certa sedes eternitas. Etermi autem ardentiꝰ

Expanded text:
cillat auctoritas: porro fide titubante, charitas cillat auctoritas: porro fide titubante, charitas etiam ipsa languescit. Nam si a fide quisque ceciderit, a charitate etiam necesse est cadat; non enim potest diligere quod esse non credit: porro si et credit et diligit, bene agendo et praeceptis morum bonorum obtemperando efficit, ut etiam speret se ad id quod diligit esse venturum. Itaque tria haec sunt, quibus et scientia omnis et prophetia militat, fides, spes, chspei succedit beatitudo ipsa, ad quam perventuri sumus: charitas autem etiam istis decedentibus augebitur potius. Si enim credendo diligimus quod nondum videmus, quanto magis cum videre coeperimus? et si sperando diligimus quo nondum pervenimus, quanto magis cum pervenerimus? Inter temporalia quippe atqplus diligitur, antequam habeatur, uilescit autem, cum aduenerit — non enim satiat animam, cui uera est et certa sedes aeternitatis — aeternum autem ardentius
Abbreviated transcription (Latin):
turis aluid sentit ꝙͣ am ille qui scripsit: illis non
mentientibus fallitur. Sed tamen ut dicere ceperam
si ea sententia fallitur que edificet caritatem. que
sins precepti est: ita fallitur ac si quisquam errore
deserens uiam. eo tamen per agru pergat quo etiam
illa uĩa perducit.  orrigendus est tamen/ et quamꝙͣ
sit utilius uiam non deserere demonstrandum est. ne
con suetudine deiandi etiam intransuersum ant ꝑu¬
sum roc cogatur. Asserendo em temere quod ille no
sensit quem legit: plerumq incurritur in alia. q̃
illi sententie contexere nequeant. Que si uera et
certa esse consentit: illud non possit uerum esse q̃d
senserat. Fitq in eo nestio quomodo: ut amando
sententiam suam scripture incipiat offensior esse ꝙͣ¬
quam sibi. Quod malum si seipere siuerit: euerte
tur ex eo. Per fidem eni ambulamꝰ. non ꝑspecie.
Ti titbabit antem fides. si diuinaru scriptinaꝵ ua¬

Expanded text:
turis aliud sentit quam ille qui scturis aliud sentit quam ille qui scmentientibus fallitur, sed tamen, ut dicere coeperam, si ea sententia fallitur, qua aedificet caritatem, quae finis praecepti est, ita fallitur, ac si quisquam errore deserens uiam eo tamen per agrum pergat, quo etiam uia illa perducit. corrigendus est tamen et quam sit utilius uiam non deserere demonstrandum est, ne consuetudine deuiandi etiam in transuersum aut peruersum ire cogatur. Asserendo enim temere quod ille non sensit quem legit, plerumque incurrit in alia quae illi sententiae contexere nequeat. quae si uera et certa esse contendit, illud non possit . uerum esse quod senserat fitque in eo nescio quomodo, ut amando sententiam suam scripturae incipiat offensior esse qtur ex eo. Per fidem enim ambulamus, non per speciem ; titubabit autem fides, si divinarum Scripturarum va
Abbreviated transcription (Latin):
ficande caritati sit utilis. nec tamen hoc dixerit quod
quem legit eo loco sensisse probabitur: non pernicio¬
se fallitur nec ommo mentitur. Inest quippe menti¬
enti. uoluntas falsa coccoro dicendi. Et ideo multos
inuenimus qui mentiri uelint: qui autem falli ne
minem. Cum igitur hoc sciens homo faciat illud.
nesciens patiatur: satis apparet in una eademq re il¬
lum qui fallitur es qui mentitur esse meliorem Qñ¬
doquidem pati melius est iniquitatem qͣm facere ois
qui mentitur inique facit. Et si cuiqua udetur u¬
tile aliquando esse mendatui: potest inderi utile aliqu
esse iniquitatem. Uemo eni mentiens in eo quod
mentitur seruat. Nam hoc utiq nult ut cui mentit̾
fidem sibi habeat: ꝙͣ tamen ei mentiendo non ẜuat.
umis autem fidei uiolator. imquus est. Aut im
quitas est aliquando utilis. quod fieri non potest: ant
mendacium semper imutile est. Sed quisquis in st̃p¬

Expanded text:
ficandae caritati sit utilis, nec tamen hoc dixerit quod ille ficandae caritati sit utilis, nec tamen hoc dixerit quod ille quem legit eo loco sensisse probabitur, non perniciose fallitur nec omnino mentitur. inest quippe in mentiente uoluntas falsa dicendi, et ideo multos inuminem. Cum igitur hoc sciens homo faciat, illud nesciens patiatur, satis apparet in una eademque re, illum qui fallitur eo qui mentitur esse meliorem; quandoquidem pati melius est iniquitatem quam facere. Omnis autem qui mentitur, inique facit, et si cuiquam videtur utile aliquando esse mendacium, potest videri utilem aliquando esse iniquitatem. Nemo enim mentiens, in eo quod mentitur servat fidem: nam hoc utique vult ut cui mentitur fidem sibi habeat, quam tamen ei mentiendo non servat. Omnis autem fidei violator iniquus est. Aut igitur iniquitas aliquando est utilis, quod fieri non potest, aut mendacium semper inutile est. Sed quisquis in Scrip
Abbreviated transcription (Latin):
rauit et collocauit ad dextera pris prouehi atq per¬
uehi mereannur. Omiu igitur que dicta fuit.
ex quo de rebus tractauimus hec sumia est. ut
intelligatiu legis et omniu diuinaꝵ scriptiarum
plenitudo et finis esse dilectio uei qua fruendu est:¬
et rei que nobiscum ea re frui potest. quia ut se quisq
diligat precepto non opus est. L. oc ergo ut nossemꝰ
atq possennuis: facta est pro cota pro nr̃a salute per
diuina prouidencia dispensatio temporis. qua de¬
bemus uti non quasi mansura quadam dilettione
et delectatione. sed transitoria pocius tanꝙͣ uehicu
si quid congruentius dici potest. ut ea quibus fermĩ
propter illud ad quod fermuir diligamus. Quisqͥs
igicur scripturas diuinas uel quamlibet eaꝵ partem
intellexisse sibi uidetur. ita ut eo intellettu non edificet ista
geminam caritatem dei et proximi: nondum incellexit.
Quisquis inde talem sententiam duxerit. ut huic edi¬

Expanded text:
rauit et collocauit ad dexteram patris, prouehi atque perrauit et collocauit ad dexteram patris, prouehi atque peruehi mereamur. Omnium igitur, quae dicta sunt, ex quo de rebus tractamus, haec summa est, ut intellegatur legis et omnium diuinarum scripturarum plenitudo et finis esse dilectio et rei quae nobiscum ea re frui potest; quia ut se quisque diligat, praecepto non opus est. Hoc ergo ut nossemus atque possemus, facta est tota pro salute nostra per divinam providentiam dispensatio temporalis, qua debemus uti, non quasi mansoria quadam dilectione atque delectatione, sed transitoria potius, tanquam viaesi quid congruentius dici potest; ut ea quibus ferimur, propter illud ad quod ferimur, diliigitur scripturas diuinas uel quamlibet earum partem intellexisse sibi uidetur, ita ut eo intellectu non aedificet istam geminam caritatem dei et proximi, nondum intellexit. quisquis uero talem inde sententiam duxerit, ut huic aedi
Abbreviated transcription (Latin):
perne uocationis sequeretur uocante deum: tamẽ
ea que retro sunt obliuiscens. et in ea que ante sie
extentus iam principut uarũ transierat. hoc est
eo non indigebat. a quo tñ adgrediendũ et exordi¬
endum iter est om̃ibus qui ad ueritatem ꝑuenire
et in uica eterna permanere desiderant. Sic em̃
ait. Ego sum uia. et ueritas et uita. Noc est per me
uenitur: in me permanetur. Cum enim ad ipsum
gnostitur: uinciente et tanqua adglutinante nos
sco spu. quo in summo atq incomutabili bono per¬
manere possimus. Ex quo intelligicur ꝙͣ am ulla
res in uia tenere nos debeat: quando nec ipe dns in
quantu uia nra esse dignatus est tenere nos uoluerit.
sed transire ne rebus temporalibus quauis ab illo
pro saluce nra susceptis et gestis hereanns infir¬
miter. sed per eas potius curranius alacriter. ut ad
eum ipsum qui inam naturam a temporalibus libe¬

Expanded text:
pernae vocationis sequeretur vocantem Deum, tamen pernae vocationis sequeretur vocantem Deum, tamen ea quae retro sunt obliviscens, et in ea quae ante sunt extentus , jam principium viarum transierat; hoc est, eo non indigebat, a quo tamen aggrediendum et exordiendum iter est omnibus qui ad veritatem pervenire, et in vita aeterna permanere desiait: ego sum uia et ueritas et uita, hoc est "per me peruenitur, ad me peruenitur, in me permanetur". cum enim ad ipsum gnoscitur uinciente et tamquam agglutinante nos sancto spiritu, quo in summo atque incommutabili bono permanere possimus. ex quo intellegitur, quia nulla res in uia tenere nos debeat, quando nec ipse dominus, in quantum uia nostra esse dignatus est, tenere nos uoluerit, sed transire, ne rebus temporalibus, quamuis ab illo pro salute nostra susceptis et gestis haereamus infirmiter, sed per eas potius curramus alacriter, ut ad eum ipsum, qui nostram naturam a temporalibus libe
Abbreviated transcription (Latin):
et te fouar tantum dixisset: in eo conscituisset spẽ
beatitudinis sue quamqua etiam uicmissime dicitur
frui. cum delectattione uti. Cum em ad est quod
diligitur: eciam delectatione secum necesse est gerat.
Per quam si tranfieris eamq ad illud ubi perma¬
nendum est uetuleris: uteris ea et abusue non ꝓpͥe
diceris frui. Si uero inheseris atq permanserib. fi¬
nem in ea ponens letitie tue: tunt uere et proprie
fruu dicendus es. Cuod non faciendu est. nisim
illa crinitate id est summo et inconutabili bono.
Uide quemadmod cum ip̃a ueritas et uerbum ꝑ
quod facca sunt omma caro factum esset ut habi
qui non solum peruementib possessionẽ. sed etiam
uiam se uoluit prebere ueniencibus ad principium
uiarum uoluit caynem assumere. unde est etiam
illud. Dñs creauit me in pricipio marũ suarum.
ut inde inciperent qui uellent uenire. Apłus igit᷑
quaius ad huc ambularet in ma. et ad palmam su¬

Expanded text:
et te fruar tantum diet te fruar tantum dibeatitudinis suae. quamquam etiam uicinissime dicitur frui cum dilectione uti. cum enim adest quod diligitur, etiam delectationem secum necesse est gerat, per quam si transieris eamque ad illud ubi permanendum est rettuleris, uteris ea et abusiue, non proprie diceris frui. si uero inhaeseris atque permanseris, finem in ea ponens laetitiae tuae, tunc uere et proprie frui dicendus es: quod non faciendum est nisi in illa trinitate, id est summo et incommutabili bono. Vide quemadmodum, cum ipsa ueritas et uerbum, per quod facta sunt omnia, caro factqui non solum pervenientibus possessionem, sed etiam viam praebere se voluit venientibus ad principium viarum, voluit carnem assumere: unde est etiam illud, Dominus creavit me in principio viarum suarum ; ut inde inciperent, qui vellent venire. Apostolus igitur quamvis adhuc ambularet in via, et ad palmam su
Abbreviated transcription (Latin):
ganter sibi atq in se aliorum spem gandent consti¬
tui. Sanctus autem homo et con sanctus anges ꝯ
etiam fessos nos atq in se adquiescere et ueman̾e
cupientes reficuint potuis: ut eo sumptu quem
propter nos. aut illo etiam quem propter se accepe¬
runt. Acceperunt tamen atq ita refectos. in illu
ire compellunt. quo fruentes pariter beati sumꝰ.
Nam apłus clamat . Numquid paulus crucifixꝰ
est pro uobis. aut in nomme pauli baptizati estꝭ
Et neq qui plantat est aliquid. neq qui ⁊igat
sed qui incrementu dat deus. Et anglus honime
se adorantem monet ut illum potius adoraret. sub
quo ei dno etiam ipe seruus est. Cum autem hoie
in deo frueris. deo potius ꝙͣ ant homine frueris.
IIllo em frueris quo efficieris beatus. et ad eum
ce ꝑuenisse lecaberis: in quo spem pois ut uenias.
Inde ad philemonem paulus. Ita frater inquid ego
te fruar in dommo. Quod si non addidisset in dño :

Expanded text:
gant sibi, atque in se aliorum spem gaudent constigant sibi, atque in se aliorum spem gaudent constitui. Sanctus autem homo et sanctus angelus etiam fessos nos atque in se acquiescere et remanere cupientes, reficiunt potius, aut eo sumptu quem propter nos, aut illo etiam quem propter se acceperunt, acceperunt tamen; atque ita refectos in illum ire compellunt, quo fruentes pariter beati sumus. Nam et Apostolus clamat: Numquid Paulus crucifixus est pro vobis? aut in nomine Pauli baptizati estis ? et, Neque qui plantat est aliquised qui incrementum dat Deus. Et angelus hominem se adorantem monet, ut illum potius adoret, sub quo ei Domino etiam ipse conservus est. Cum autem homine in Deo frueris, Deo potius quam homine frueris. Illo enim frueris quo efficieris beatus; et ad eum te pervenisse laetaberis, in quo spem ponis ut venias. Inde ad Philemonem Paulus: Ita, frater, inquit, ego te fruar in Domino. Quod si non addidisset, in Domino,
Abbreviated transcription (Latin):
et in quantu mali sumus in tantum mimus fumus.
Ille eni summnus ac primitus est. qui ommo incom¬
mutabilis est: et qui plenissime potuit dicere. Ego
sum qui sum. Et dices eis. Qui est: misit me ad uos
ut cetera que sunt et insi ab illo esse non possint. et in
tantum bona sint: in quantũ acceperunt ut sint.
Ille igitur ufus qui dicitur dei. quo nobis utitur. nõ
ad eius sed ad nr̃am utilitatem refertur: ad autem¬
eius tantumiuꝰ conitatem. Cuius autem miserenur.
et cui consulimus ad eius quidem utilitatem id facunꝰ.
eamq intuemiur Sed nestio quomodo etiam ma fit cõ¬
sequens: cum eam misericordiam quam impendinius ege
sine mercede non reliquit deus. Let autem mertes
summa est. ut ipo perfruamur: et omnies qui eo frui
si in nobis id faciamus. remanemus in iua. et spem
beatitudimis nre in homme aut in angelo collotam
quod et homo superbus et angelus superbus ario¬

Expanded text:
et in quantum mali sumus, in tantum etiam minus sumus. et in quantum mali sumus, in tantum etiam minus sumus. Ille enim summe ac primitus est, qui omnino incommutabilis est, et qui plenissime dicere potuit: Ego sum qui sum; et, Dices eis, Qui est, misit me ad vos . Ut caetera quae sunt, et nisi ab illo esse non possint, et in tantum bona sint, in quantum acceperunt ut sint. Ille igitur usus qui dicitur Dei, quo nobis utitur, non ad ejus, sed ad nostram utilitatem refertur, ad ejus autem tantummodo bonitatem. Cujus autem nos miseremur, et cui consulimus, ad ejus quidem utilitatem id facimus, eamque intuemur; sed nescio quomodo etiam nostra fit consequens, cum eam misericordiam quam impendimus egenti, sine mercede non relinquit Deus. Haec autem merces summa est ut ipso perfruamur, et omnes qui eo fruimsi in nobis id facimus, remanemus in via, et spem beatitudinis nostrae in homine vel in angelo collocamus. Quod et homo superbus et angelus superbus arro
Abbreviated transcription (Latin):
adhuc ambigiui uidetur esse. cum dicimus ea re nos
perfrui ue qua diligunus propter se ipain: et ea re no¬
bis fruendum esse tantum qua efficimr beati. Cet̾is
uers utendu est. Diligit eni nos dominus: et multu
nobis dilectionem eius erga nos diuina scriptura com¬
mendat. Quomodo ergo diligit. ut nobis utatur. an
ut fruatur: sed si fruitur: eget bono nr̃o. quod nemo
sanis dixerit. Ome en bonum nrm. uel ipe uel ab
ipo est. Cui autem obscurum uel dubium est non eg̾e
lucem ommin uerum harum uitore quas ipa illustra¬
uerit: dicit apertissime etiam piopheta. Dixi dño
deus meus es tu. qui bonorum meoru non indiges.
Non ergo fruitur nobis. sed utitur. Nam si neq
fruitur neq utitur: non inuenio quemadiodum di
bus utimur ad id referimius. ut dei bonitate fruanur.
Deus uero ad suam bonitatem. usum nrni refeit. Q
enĩ bonus est: sumus. et in quantu sumus: bom sumꝰ.
Porro quia etiam iustus est: non impune mali sumꝰ

Expanded text:
adhuc ambiguum esse videtur, cum dicimus ea re nos adhuc ambiguum esse videtur, cum dicimus ea re nos perfrui, quam diligimus propter seipsam, et ea re nobis fruendum esse tantum, qua efficimur beati, caeteris vero utendum. Diligit enim nos Deus, et multum nobis dilectionem ejus erga nos divina Scriptura commendat: quomodo ergo diligit? ut nobis utatur, an ut fruatur? Sed si fruitur, eget bono nostro, quod nemo sanus dixerit. Omne enim bonum nostrum vel ipse, vel ab ipso est: cui autem obscurum vel dubium est, non egere lucem rerum harum nitore quas ipsa illustraverit? Dicit etiam apertissime propheta: Dixi Domino, Deus meus es tu, quoniam bonorum meorum non eges . Non ergo fruitur nobis, sed utitur. Nam si neque fruitur neque utitur, non invenio quemadmodum dilbus utimur ad id referimus, ut Dei bonitate perfruamur; Deus vero ad suam bonitatem usum nostrum refert. Quia enim bonus est, sumus; et in quantum sumus, boni sumus. Porro autem quia etiam justus est, non impune sumus mali;
Abbreviated transcription (Latin):
infestum est omñe hommne proxnni esse deputandum
qr erga neminem operandu est malum.Iam uero si
nel cui ꝑrebendum. uel a quo nobis prebendu est offici¬
um miscdie. recte proximus dicitur: manifestum est
sanctos angelos contineri: a quibus tanta nobis mie
naru locis ammaduertere facile est. So quo et ipse
dñs et deus nr proximũ se nr̃m dici uoluit. Nlam
et seipsum significat dñs iħus xpus opitulatum esse
senmuuo iacenti in uia afflicto et relicto a latromn¬
bus. ut ꝓpheta in oratione ait. Sicut proximũ sic̃
fiem nrm ita complacebam. Sed qm̃ excellentior ac
supra nram naturam est diuina substantia: p̾cep¬
tum quo diligamus deum a pioxii dilectione di¬
stinctum est. Ille eni nobis prebet miẜicordia ꝓpter
suam bonitatem: nos autem nobis inuicem ꝓpt̾ illius. Id
Ille .o. nnĩ miseretur: ut se ꝑfruannur. nos uero in¬

Expanded text:
nifestum est omnem hominem proximum esse deputandum, nifestum est omnem hominem proximum esse deputandum, quia erga neminem operandum est malum. 33. Jamvero si vel cui praebendum est, vel a quo nobis praebendum est officium misericordiae, recte proximus dicitur; manifestum est am sanctos Angelos contineri, a quibus tanta nobis misepturarum locis animadvertere facile est. Ex quo et ipse Deus et Dominus noster proximum se nostrum dici voluit. Nam et seipsum significat Dominus Jesus Christus opitulatum esse semivivo jacenti in via afflicto et relicto a latronibus. Et propheta in oratione ait: Sicut proximum, sicut fratrem nostrum, ita complacebam . Sed quoniam excellentior ac supra nostram naturam est divina substantia, praeceptum quo diligamus Deum, a proximi dilectione distinctum est. Ille enim nobis praebet misericordiam propter suam bonitatem, nos autem nobis invicem propter illius: id est, ille nostri miseretur, ut se perfruamur; nos vero in
Abbreviated transcription (Latin):
cui uel exhibendum est officium misericordie si indiget
uel exlubendum esset si indigeret. Ex quo est iam con¬
sequens ut etiam ille aquo nobis uicissim hoc exhibe¬
dum est proximus sitnr. Proximi em nomen ad
aliquid est: nec quisquam esse proximus insi proxi¬
mo pocest. Nullum autem exceptum esse cui miẜ¬
cordie denegetur officium quis non uideat. quando
adusq inimicos. etiam prorectum est. eodem dño di
nam non adulteraberis. non homicidium facies. no
finaberis. non concupistes. et si quod est aliud man¬
datum in hoc sermone recapitulatur. Diliges ꝓxi¬
mum tuum tanqua teipsum. Dilectio proximi ma¬
lum non operatur. Ouisquis gͦ arbitratur non de
omi homine apłmi precepisse: cogetur fateri. quod
absurdissimum et sceleratissimũ est. iusum fuisse
aplo, non esse peccatu si quis aut non xpiani aut mi¬
mici adulteraret uxorem. aut eum occideret. aut eius
rem concupiuerit. Quod si dementis esse dicere ma¬

Expanded text:
cui uel exhibendum est officium misericordiae si indiget, cui uel exhibendum est officium misericordiae si indiget, uel exhibendum esset si indigeret. Ex quo est iam consequens ut etiam ille a quo nobis hoc vicissim exhibendum est, proximus sit noster. Proximi enim nomen ad aliquid est, nec quisquam esse proximus nisi proximo potest. Nullum autem exceptum esse cui misericordiae denegetur officium, quis non videat, quando usque ad inimicos etiam porrectum est, eodem Domino dNam non adulterabis, non homicidium facies, non furaberis, non concupisces, et si quod est aliud mandatum, in hoc sermone recapitulatur: Diliges proximum tuum tanquam teipsum. Dilectio proximi malum non operatur . Quisquis ergo arbitratur non de omni homine Apostolum praecepisse, cogitur fateri, quod absurdissimum et sceleratissimum est, fuisse visum Apostolo non esse peccatum si quis aut non christiani, aut inimici adulteraverit uxorem, aut eum occiderit, aut ejus rem concupierit: quod si dementis est dicere, ma