comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
luitẽ dare. nͥ p̃sens e̾ẽt & corpore. Si eiũ ꝑfecꝰte credidisfet: ꝓcul dubio sci¬
ret qͥa ñ eẽt locus. ubi ñ ẽẽt ds̃.Ex magna gͦ parte diffisus est: qͥa honorẽ
ñ dedit maiestati: secd p̃sentia corporali. Salutẽ itaq filio petiit: ettamen
infide dubitauit: qͥa eũ adquẽ uenerat. & potentẽ ad curandũ credidit:
et tam̃ morienti filio e̾e̾ absentẽ pucauit. Sed dñs qͥ rogat᷑ ut uadat.: qͥa
ñ desit ubi inuitat᷑ indicat. Solo uissu salutẽ reddidit: qͥ uoluntate omnia
creauit. Qua inre. hoc est nobis sollert̃ intuendũ: qͦd sicut euuangelista
alio testante didicimus. centurio ad dñm uenit dicens. Dñe : puer m̃s u¬
cet paraliticus indomo: & male torquet᷑. Cui a ihũ ꝓtinꝰ respondet᷑. Ego ue
ueniat. ettamen ire corporalit̾ recusat: ad seruũ uͦ centurionis ñ inuitat᷑.
ettamen se corporalit̾ ire pollicet᷑: Reguli filio ꝑ corporalem p̃sentiã ñ dignat᷑

Expanded text:
e. Si enim perfecte credidisset, procul dubio sciret quia non esset locus ubi non esset Deus. Ex magna ergo parte diffisus est, quia honorem non dedit majestati, sed praesentiae corporali. Salutem itaque filio petiit, et tamen in fide dubitavit, quia eum ad quem venerat, et potentem ad curandum credidit, et tamen morienti filio esse absentem putavit. Sed Dominus, qui rogatur ut vadat, quia non desit ubi invitatur indicat, solo jussu salutem reddidit qui voluntate omnia creavit. 2. Qua in re hoc est nobis solerter intuendum, quod, sicut evangelista alio testante didicimus, centurio ad Dominum venit dicens: Domine, puer meus jacet paralyticus in domo mea, et male torquetur. Cui a Jesu protinus respveniat, et tamen ire corporaliter recusat; ad servum vero centurionis non invitatur, et tamen se corporaliter ire pollicetur? Reguli filio per corporalem praesentiam non dignatur
Abbreviated transcription (Latin):
uid ꝓderit fr̃s mei si fidem qͥs dicat se habere: oꝑa aut̃ ñ habeat.
Nunqͥd poterit fides saluare eum.  Si aut̃ fr̃ aut soror nudi sunt. &
mndigeant uictu cotidiano: dicat aut̃ aliquis de uobis illis. ite in pace
caleficimini et saturamini: ñ dederitis aut̃ eis quȩ necessaria sunt
corꝑi. qͥd ꝓderit. Sic et fides si non habeat oꝑa: mortua est in semet
ips̃ Sed dicit qͥs. Tu fidem habes: et ego oꝑa hbeo. Ostende mͥ fidem
tuã sine oꝑibꝰ. et ego ostendam tibi ex oꝑibꝰ fidem meam. Tu credis qm̃
unus est ds̃: bene facis. Et demones credunt: et contremiscunt. Uis aut̃
scire o homo inanis: q̃m̃ fides sine oꝑibꝰ otiosa est.Abraham pat̾ nr̃
nonne ex oꝑibꝰ iustificatus est offerens ysiac filium suum suꝑ altare.
Uides qm̃ fides cooꝑabat᷑ oꝑibꝰ illius: et cer oꝑibꝰ fides consummata est:
et suppleta scriptura dicens. Credidit abraham deo: et reputatum est
illi ad iusticiam: et amicus dĩ appellatus est. S¬

Expanded text:
uid proderit, fratres mei, si fidem quis dicat se habere, opera autem non habeat? Nunquid poterit fides salvare eum? Si autem frater aut soror nudi sunt et indigent victu quotidiano, dicat autem aliquis de vobis illis: Ite in pace, calefacimini et saturamini, non dederitis autem eis quae necessaria sunt corpori, quid proderit? Sic es: tu fidem habes et ego opera habeo, ostende mihi fidem tuam sine operibus et ego ostendam tibi ex operibus funus est Deus: bene facis. Et demones credunt: et contremiscunt. Vis autem scire o homo inanis: quoniam fides sine operibus ociosa est. Abraam pater noster: nonne ex operibus justificatus est: offerens Isaac filium suum super altare. Vides quoniam fides cooperabatur operibus illius: et ex operibus fides consummata est? Et suppleta est Scriptura, dicens: Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam, et amicus Dei appellatus est.
Abbreviated transcription (Latin):
nerat: indertera sedebat. Quibene stola candida cooꝑtꝰ appa¬
ruit : qͥa festiuitatis nr̃a gaudia nuntiauit. Candor & enĩ
uestis. splendorẽ nr̃ae denuntiat sollẽpnitatis. Nr̃ae dicamꝰ
ansua : Sed ut fateam᷑ uerius. & suȩ dicamꝰ & nr̃ae. Illa qͥppe
redẽptoris nr̃i resurrectio. & nr̃a festiuitas fuit. qͥa nos ad in

Expanded text:
andida coopertus apparuit, quia festivitatis nostrae gaudia nuntiavit; candor etenim vestis splendorem nostrae denuntiat solemnitatis. Nostrae dicamus, an suae? Sed ut fateamur verius, et suae dicamus et nostrae. Illa quippe Redemptoris nostri resurrectio, et nostra festivitas fuit, q
Abbreviated transcription (Latin):
ncotidiana uobis sollempnitate B¬
Lectionis gͦ euũgłicae summatim sensũ statui ñ ꝑsingula u̾ba
discutere: ne dilectionẽ urãm ualeat sermo ꝓlirior expo¬
sitionis onerare. Ecce audistis fr̃s Rm̃i qͥa duob discipulis
apparuit: sed eis speciẽ quã rexognoscerent ñ ostendit. Hoc gͦ
egit foris dñs in oculis corꝑis: qͦd apud ipsos agebat᷑ ingus inocu¬
lis cordis. Ipsi nãq apud semetipsos intus & amabant. & dubita¬
bant. Eis aut̃ dñs foris & p̃sens aderat: & qͥs eẽt ñ ostendebat.
Dese aut̃ loquentib p̃sent iã er hibuit. sed dese dubitantib cog¬
nitionis suȩ speciem abscondit. Uerba qͥdem contulit.: du¬
ritiam intellectus increpauit. scͥpturȩ sacrae mysteria quȩ
deipso erant aperuit.¬

Expanded text:
otidiana vobis solemnitate Lectionis ergo evangelicae summatim sensum statui non per singula verba discutere, ne dilectionem vestram valeat sermo prolixior expositionis onerare. Ecce audistis, fratres charissimi, apparuit, sed eis speciem quam recognoscerent non ostendit. Hoc ergo egit foris Dominus in oculis corporis quod apud ipsos agebatur intus in oculis cordis. Ipsi namque apud semetipsos intus et amabant et dubitabant, eis autem Dominus foris et praesens aderat, et quid esset non ostendebat. De se ergo loquentibus praesentiam suam exhibuit, sed de se dubitantibus cognitionis suae speciem abscondit. Verba quidem contulit, duritiam intellectus increpavit, Scripturae sacra mysteria quae de seipso erant aperuit
Abbreviated transcription (Latin):
uitate angelus albis uestib apparuit: qͥa dũ nos ꝑresurrectio¬
nẽ dñicã ad suꝑna reducim᷑. celestis patria dãpna reparantꝰ.
Sed qͥd uenientes feminas affat᷑ audiamꝰ. Nolite expauescere.
Acsi aꝑte dicat. Paueunt illi qͥ ñ amant aduentũ suꝑnoꝵ ciuiũ.
ꝑtimescant qͥ carnalib desideriis pressi. ad eoꝵ se societatẽ

Expanded text:
a dum nos per resurrectionem Dominicam ad superna reducimus, coelestis patriae damna reparantur. Sed quid venientes feminas affatur audiamus. Nolite expavescere. Ac si aperte dicat: Paveant illi qui non amant adventum supernorum civium; pertimescant qui carnalibus desideriis pr
Abbreviated transcription (Latin):
ꝑ igne: qͥa omp̃s ds̃ & blandus iustis. & t̾ribilis apparebit in¬
iustis. Istos in iudicio ueniens ꝑ lenitatis mansuetudinẽ de.¬
mulcet. illos nͦ ꝑiusticiar clistrictionẽ t̾ret. Sed etiam qͥd
eloquio salutaris. id est saluator. int̾p̃tat᷑. At uero multi hoc
nomine tunc ihũ dici poterant: non tam̃ substancialit̾ sed
nuncupatiue. Ideo & locus subiungit᷑. ut deqͦ ihũ dictũ sit
manifestet᷑. Nazarenũ. Et causã ꝓtinꝰ subdit. Crucifirum.
Atq addidit. surrerit. ñ est hic. Non est hic dicit᷑ ꝑ p̃sentiã
carnis: qui tam̃ nusquã deerat ꝑ̃ p̃sentiã maiestatis. Sed ite
dicite discipłis eiꝰ & petro: qͥa precedet uos in galibeam. A¬
uerendũ nobis est. cur nominatis discipłis: petrus desig¬
nat᷑ ex nomine. Sedsi hunc angłs nominatim ñ ex pͥme¬
ret. qͥ magistrũ negauerat: uenire int̾ discipłos ñ auderei

Expanded text:
 omnipotens Deus et blandus justis et terribilis apparebit injustis: istos in judicio veniens per lenitatis mansuetudinem demulcet, illos vero per justitiae districtionem terret. Sed jam quid eloquio salutaris, id est, salvator interpretatur. At vero multi hoc nomine dici poterant tunc, non tamen substantialiter, sed nuncupative, ideo et locus subjungitur, ut de quo Jesu dictum sit manifestetur Nazarenum. Et causam potius subdit: Crucifixum. Atque addidit: Resurrexit, non est hic. Non est hic, dicitur per praesentiam carnis, qui tamen nusquam deerat per praesentiam majestatis. Sed ite, dicite discipulis ejus et Petro, quia praecedet vos in Galilaeam. Quaerendum nobis est, cur nominatis discipulis Petrus designatur ex nomine, sed si hunc angelus nominatim non exprimeret, qui magistrum negaverat venire inter discipulos non auderet.
Abbreviated transcription (Latin):
ȩc est inquã dies: inqua usq ad throni celsicudinẽ inteme¬
rata mat̾ & uirgo ꝓcessit: atq in regni solio sublimata.
post xp̃m głosa residet. Sic itaq ubiq confident̾ scã dĩ canit
ecła : qͦd de nullo alio scõꝵ fas est credere: ut ultra angłoꝵ
uł archangłoꝵ merita transcenderit : qͥa & si similitudo re-¬
ꝓmittit᷑ inscĩs ueritas ñ negat᷑. Hoc qͥppe pͥuilegium: non
naturȩ .ẽ. sed grae beatȩ uirginis mariȩ: dequa natus ẽ. ipse
ds & homo. Id circo & ipsa plus. est. meritis & ñ nat᷑a: quã uir¬
go a homo. Unde & sicȩter e uirgines imitant᷑ illã usq ad con-¬
ceptũ partus. & gabrielis nouȩ salutacionis obseqͥum .: demn

Expanded text:
ec est, inquam, dies in qua usque ad throni celsitudinem intemerata mater et virgo processit, atque in regni solio sublimata, post Christum gloriosa residet. Sic utique ubique confidenter sancta Dei canit Ecclesia, quod de nullo alio sanctorum fas est credere, ut ultra angelorum vel archangelorum merita transcenderit, quia et si similitudo repromittitur sanctis, veritas tamen negatur. Hoc quippe privilegium non naturae est, sed gratiae beatae virginis Mariae, de qua natus est ipse Deus et homo. Idcirco et ipsa plus est meritis, et non natura quam virgo et homo. Unde et si caeterae virgines imitantur illam usque ad contemptum partus, et Gabrielis novae salutationis obsequium: deince
Abbreviated transcription (Latin):
t nos igit᷑ contra euticheri dictis. ercarne:¬
extollamus uotẽ cũ ȩccła katholica cuiꝰ hȩc mulier
typum gessit: excollamꝰ et mentẽ demedio turbarũ dicamꝰq
saluatori. B̾eatꝰ uent᷑ qͥ te portauit. & ubera que suris ti.
Uere enĩ beatã pareas. quȩ sicut qͥdã ait. enira est puerpera

Expanded text:
t nos igitur his contra Euthicen dictis, extollamus vocem cum Ecclesia catholica, cujus haec mulier typum gessit. Extollamus et mentem de medio turbarum, dicamusque Salvatori: Beatus venter qui te portavit, et ubera quae suxisti. Vere enim beata parens, q
Abbreviated transcription (Latin):
Uide nunc etiã tres reatus: iudicii. concilii. & gehennȩ ignis. Nlam in iuidi¬
cio: adhuc defensioni datꝰ᷑ locus. Inconcilio aut̃ quãquã & iuditiũ e̾r
soleat : tam̃ qͥa int̾esse aliqͥd hoc loco fateri cogit ipsa distinctio. uidetꝰ
ad conciliũ ꝑtinere. sentenciȩ ꝓlatio: quando ñiam cũ ipso reo agit᷑.
utrũ dãpnandus sit. sed int̾ se qͥ iudicant conferunt. quo supplicio dãpi¬
nari oporteat. quem constat esse dampnandum.

Expanded text:
Unde nunc etiam tres reatus, judicii, concilii et gehennae ignis. Nam in judiUnde nunc etiam tres reatus, judicii, concilii et gehennae ignis. Nam in judicio adhuc defensioni datur locus; in concilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videtur ad concilium pertinere sententiae prolatio, quando non jam cum ipso reo agitur utrum damnandus sit, sed inter se qui judicant conferunt quo supplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum.
Abbreviated transcription (Latin):
et reum concilio. & reum gehennȩ ignis. Nam hoc postremũ grauissimũ
sonat: & ad monet gradus qͦsdã factos. aleuiorib ad grauiora: donec
ad gehennam ignis ueniretur.
radus sunt in istis peccatis: ut pͥmo qͥsq irascat᷑. et eũ motũ reti¬
neat corde conceptũ. Iam si extorserit uocẽ indignã ipsa cõmotio ñ
significantẽ aliqͥd: sed illũ animi motũ ipsa eruptione testantẽ. qua firia
ille cui irascim᷑: plus est utiq quã si surgens ira silentio p̃meret᷑. Si uͦ
ñ solũ uox indignantis audiat᷑. sed etiã uerbũ qͦd iam certã eiꝰ uitupera¬
tionẽ inquẽ ꝓfertꝰ designet & notet: qͥs dubitet ampliꝰ hoc ẽe quã
si solus in dignationis sonus ederet᷑. Itaq in pͥmo unũ est.: id est ira
sola. In scdõ duo: et ira et uox quȩ irã significat. Int̾cio tria. & ira et
uox quȩ irã significat: & in uoce ipsa certe uituperationis ex pressio

Expanded text:
et reum concilio, reumque gehennae ignis. Nam hoc postremum gravissimum sonat et admonet gradus quosdam factos a levioribus ad graviora, donec ad gehennam ignis veniretur. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur, et eum motum retineat corde conceptum. Jam si extorserit vocem indignanti ipsa commotio, non significantem aliquid, sed illum animi motum ipsa eruptione testantem, qua feriatur ille cui irascimur, plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur. Si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum, quod certam ejus vituperationem in quem profertur designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse quam si solus indignationis sonus ederetur. Itaque in primo unum est, id est ira sola, in secundo duo, et ira et vox, quae iram significat, in tertio tria, et ira et vox, quae iram signifieat, et in voce ipsa certa vituperationis expressio.
Abbreviated transcription (Latin):
hunt: & ꝑ hoc animas int̾ficiunt: quã qͥ eiꝰ mortalẽ carnem
mox p̃sertim resurrecturã seuiendo ꝑemerunt. Iuod uͦ ait.¬
ego aut̃ orabam: qͥd melius intelligimꝰ. quã pipsis : Crucifi¬
xo enĩ marime detrahebant. quando uelut homini quẽ
quasi uicerant illudebant. Dequa cruce. ipse dirit. Pater
ignosce illis: quia nesciunt qͥd faciunt. Ut qm̃ in ꝓfundo

Expanded text:
hunt, et per hoc animas interficiunt, quam qui ejus mortalem carnem, mox praesertim resurrecturam, saeviendo per emerunt. 5. Sed cum di quid orabat, sed quid melius intelligimus quam pro eis ipsis? Crucifixo enim maxime detrahebant, quando velut homini quem quasi vicerant illudebant, de qua cruce ille dixit: Pater ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Et paulo
Abbreviated transcription (Latin):
eũ dicentes. Dimicte eam: qͥa clamat post nos. Discipłi ad¬
huc illo tẽpr̃ misteria dñi nescientes. uel miscđĩa con moti:
rogabant ꝓ chananea muliere. quã alt̾ eu̾głista syrofenisam
appellat : uel importunitate eiꝰ carere cupientes: qͥa non
ut clementẽ sed ut durũ medicũ crebrius in clamaret.
pse aut̃ respondens ait. Nonsũ missus nisi ad ouesquȩ
illiꝰ ñ recipietites euugłium: iusta fieret ad gentes transini¬
gratio. At illa uenit: & adoraut eũ dicens. Dñe ad iuua
me. Oira sub ꝑsona mulieris chananitidis: ȩccłȩ fides.
pacientia. humilitas p̃dicat᷑. Fides: qua crediderit sana¬
ri posse filiã suã: pacientia: quotiens contẽpta in p̃cib
ꝑseuerat : humilitas: qua se catulis comparat.

Expanded text:
eum, dicentes: Dimitte eam, quia clamat post nos. Discipuli ileum, dicentes: Dimitte eam, quia clamat post nos. Discipuli illo adhuc tempore mysteria Domini nescientes, vel misericordia commoti, rogabant pro 116 Chananaea muliere, quam alter Evangelista Syrophoenissam appellat , vel importunitate ejus carere cupientes; quia non ut clementem, sed ut durum medicum crebrius inclamaret. Ipse autem respondens ait: Non sum missus nisi ad oves, quae illis non recipientibus Evangelium, juste fieret ad gentes transmigratio. At illa venit et adoravit eum dicens: Domine, adjuva me. Mira sub persona mulieris Chananitidis, Ecclesiae fides, patientia, humilitas, praedicatur. Fides, qua crediderit sanari posse filiam suam: patientia, qua toties contempta in precibus perseverat: humilitas, qua se catulis comparat.
Abbreviated transcription (Latin):
cribis & phariseis calũpniatorib derelictis: trans gredit᷑
in partes tẏri & sidonis: ut tyriossidoniosq curaret. Ecce¬
aut̃ chananea egredit᷑ definib pͥstinis: clamans ut filiȩ suȩ
impetret sanitatẽ. Obserua. qͦd inqͥnto decimo loco. filia cha¬
naneae sanat᷑ Miserere mei dñe fili dauid. filia mea male
ac fidei conmutacione dimiserat. Filia mea: male a demonio¬
go filiã ȩccłȩ puto animas. e̾e̾. credentiũ quȩ male
ademonio uerant᷑: ignorantes creatorẽ & ad orantes lapidẽ.
Iui ñ respondit ei uerbũ. Non desuꝑbia pharisaica. nec de scri¬
barũ suꝑcilio: sed neipse sentenciae sue uideret᷑ contrarius
ꝑ quã iusserat. in uiã gentiũ ne abieritis: & inciuitates sa.¬
maritanoꝵ ne. intraueritis. Nolebat enĩ occasionẽ calp̃mꝯ
niatorib dare: ꝑ fectãq salutẽ gentiũ passionis & resurrꝰ¬
tionis tẽpr̃ reseruabat. Et accedentes discipłi eiꝰ. rogabant

Expanded text:
cribis et Pharisaeis calumniatoribus derelictis, transgreditur in partes Tyri et Sidonis, ut Tyrios Sidoniosque curaret. Eautem Chananaea egreditur de finibus pristinis clamans, ut filiae impetret sanitatem. Observa quod in quinto decimo loco, filia Chananaea sanatur. Miserere mei, Domine, fili David, filia mea male ac fidei commutatione dimiserat. Filia mea male a daemonam Chananaeae, puto animas esse credentium, quae male a daemonio vexabantur, ignorantes Creatorem, et adorantes lapidem. Qui non respondit ei verbum. Non de superbia Pharisaica, nec de Scribarum supercilio; sed ne ipse sententiae suae videretur esse contrarius, per quam jusserat: In viam gentium ne abieritis, et in civitates Samariniatoribus dare perfectamque salutem gentium, passionis et resurrectionis tempori reservabat. Et accedentes discipuli ejus rogabant
Abbreviated transcription (Latin):
ua castitatis ampliori dilectione fecerat dignũ. Om̃s qͥppe
se diligere ꝓbat. qͥb ante passionẽ loqͥt᷑. Sicut dilerit me
pat̃ & ego dilexi uos: manete indilectione mea. Sed hunc

Expanded text:
va castitatis ampliori dilectione fecerat dignum. Omnes quippe va castitatis ampliori dilectione fecerat dignum. Omnes quippe se diligere probat, quibus ante passionem loquitur: Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos. Manete in dilectione m
Abbreviated transcription (Latin):
am uͦ ab euugłista ñ subdit᷑. qͥd post hȩc dicta dñs & discipuli fe-¬
cerint . sed er eo tam̃ innuitur. qͦd subiungit. Conuersus pe¬
trus uidit illũ discipulũ quẽ diligebat ihcꝰ sequentẽ. Patet
namq qͥa cũ dirisset petro sequere me: id ẽ crucẽ paciendo
me imitare: surrerit deloco conuiuii & abire iam cepit.
Ieq enĩ arcendũ se aconsectatu xp̃i putabat: qͥ ñ minori se
grã dilectionis axp̃o cõplerũ nouerat. Neq incredibile est
ideo utrũq discipłm corꝑali gressu uestigia dñi secutũ. qͥa nec-
quẽ diligebat ihcꝰ: iohes uidelicet ipse cuiꝰ hodie natalicia
celebramus. qͥ hoc scripsit eugłm : atq ideo suã ꝑsonã maluit
indiciis rerũ accidentiũ: quã ꝓprio designare uocabulo.
Diligebat aut̃ eũ ihcꝰ ñ erceptis cȩteris singularit̾ solũ. sed p̃
ceteris qͦs diligebat familiarius unĩt: quẽ specialis p̃rogati¬

Expanded text:
vero ab evangelista non subditur quid post haec dicta Dominus et discipuli fevero ab evangelista non subditur quid post haec dicta Dominus et discipuli fecerint, sed ex eo tamen innuitur quod subjungit, Conversus Petrus vidit illum discipulum quem ditigenamque quia cum dixisset Petro: Sequere me, id est, 646 crucem patiendo me imitare, surrexit de loco convivii et abire jam coepit.Neque enim arcendum se a consectatu Christi putabat, qui non minori se gratia dilectionis a Christo complexum noverat. Neque incredibile est ideo utrumque discipulum corporali gressu vestigia Domini secutum, quia necduquem diligebat Jesus, Joannes videlicet ipse, cujus hodie natalitia festa celebramus, qui hoc scripsit Evangelium, atque ideo suam personam maluit indiciis rerum accidentium, quam proprio designare vocabulo. Diligebat autem eum Jesus non exceptis caeteris singulariter solum, sed prae caeteris quos diligebat familiarius unum, quem specialis praerogati
Abbreviated transcription (Latin):
nior cingebaste & aipbulabas ubi uolebas. Cũ aut̃ senueris exten
des manus euasite alrufte cinget & ducet quo nonuis.
nmanuũ nãq ertensione designauit. qͦd ꝑ mortẽ crucis martẏ¬
rio coronandus: incinctione alterius qͦd iunciendus aꝑsecutore.
inductu qͦ ñ uellet qͦd torm̃ta passionis c̃tra uoluntatẽ: eet. passu¬
rus humanȩ fragilitatis. Sed ne grauis forte uideret᷑ petro
ita p̃dicta acdño passio erucis: hanc suo c̃festim lenire curauit erẽ¬
plo: ut cruciatũ martyrii eo leuius ferret: qͦ sȩ meminisset
qͦd in huiꝰ capite lectionis audiuimꝰ. & dicit ei. sequere me.
Acsi aꝑte dicat. Quia ipse prius ꝓtua redẽptione crucis sup¬¬
pliciũ subire ñ timui: curtu ꝓmei confessione nominis
crucẽ pati formides. Qui eo gloriosiore martyrui palma
clarificaberis: qͦd in hac ꝓmerenda magistri it̾ sequeris. All

Expanded text:
nior, cingebas te, et ambulabas ubi volnior, cingebas te, et ambulabas ubi volmanus tuas, et alius te cinget et ducet quo non vis. In manuum namque extensione designavit quod per mortem crucis martyrio coronandus; in cinctione alterius, quod vinciendus a persecutore; in ductu quo non vellet, quod tormenta passionis contra voluntatem esset passurus humanae fragilitatis. Sed ne gravis forte videretur Petro praedicta a Domino passio crucis, hanc suo confestim lenire curavit exemplo, ut cruciatum martyrii eo lenius  Al., levius ferret, quo se meminisset quod in hujus capite lectionis audivimus. Et dicit ei: Sequere me. Ac si aperte dicat: Quia ipse prius pro tua redemptione crucis supplicium subire non timui, cur tu pro mei confessione nominis crucem pati formides? Qui eo gloriosiore martyrii palma clarificaberis, quod in hac promerenda magistri iter sequeris. Jam
Abbreviated transcription (Latin):
ectio scĩ eugłii que nobis lecta. ẽ fr̃s mei. tanto maiori a-
nobis intencione debet ꝑsingula uerba pensari. quant̾o magna
suꝑnȩ grae dulcedine tota redundat. Cõm̃dat enĩ nobis beatissi¬
tionis: qͦd ueritate diuina subnirũ. nulli fideliũ dubitare ꝑmit¬
tit᷑. Comm̃dat placidã sua carnis absolutionẽ: quã dño specia¬
liter se uisitante percepit.
ed ut ꝑferte lectionis huiꝰ pͥncipia considerare ualeumus
do tota nocte laborantib: & stans in littore. copiosa rete eq pisci-¬
um multitudine impleuit: moxq egressus ad t̾rã inuitauit
adprandium. E int̾ prandendũ t̾cio petrũ anse amaret int̾-¬
rogauit. iac t̾cio amorẽ c̃fitenti. quia ter eũ negauerat. &que
t̃cio pascendas suas oues cõmisit. Ac deinde quia ꝓ earundẽ ouiũ
id est animarũ fideliũ cura pastorali usq ad martyriũ crucis
esset ꝑ ibenturiis intimauit: dicens. Am̃ am̃ dico tͥ cũ esses ui-¬

Expanded text:
ectio sancti Evangelii quae nobis lecta est, fratres mei, tanto majori a nobis intentione debet per singula verba pensari, quanta magna gratiae supernae dulcedine tota redundat. Commendat enim nobis beatissifidelium dubitare permittitur: commendat placidam suae carnis absolutionem, quam Domino specialiter se visitante percepit. Sed ut perfectae lectionis hujus principia considerare valeamus, do tota nocte laborantibus, et stans in littore copiosa rete eorum piscium multitudine implevit, moxque egressos ad terram invitavit ad prandium, et inter prandendum tertio Petrum an se amaret, interrogavit; ac tertio amorem confitenti, quia ter eum negaverat, ei tertio pascendas suas oves commisit: ac deinde quia pro earumdem ovium, id est, animarum fidelium cura pastorali usque ad martyrium crucis esset perventurus, intimavit dicens: Amen amen dico tibi, cum esses ju
Abbreviated transcription (Latin):
& uitã ꝑcipit xt̾nã. Et hoc int̾ figurã distat & ueritatẽ. qͥa
ꝑ illã uita ꝓtelabit᷑ tẽꝑilis: ꝑ hanc uita donat᷑ si ne fine. man¬
sura. Sed curandũ sollerter ẽ. ut qͦd intellecꝰtꝰ bene sentit:
operatio condigna ꝑficiat: quatenꝰ confessio recte nostra
uita mereat᷑ adtinere. Uerũ qͥa hȩc de filio hominis dicun¬
tur. qͥ eraltari in cruce & mortẽ potuit ꝑati: ne putaret
nichodemꝰ filiũ tantũ hominis e̾ẽ eũ aqͦ uita esset erpec¬
tanda ꝑpetua: curauit ei dñs etiã diuinitatis sue pate¬
facere sacram̃tũ : unũq & eundẽ filiũ dĩ & filiũ hominis.
mundi ostendere saluatorẽ. Nam seqͥt᷑. Sic eiũ dilerit ds̃
defilio dĩ unigenito replicat: quȩ de filio hõĩs incruce
eraltato p̃miserat dicens: ut om̃is qͥ credit in eũ ñ ꝑeat sed
habeat uitã ȩt̃nã. Quia ꝓfecꝰto idẽ redẽptor nr̃ filiꝰ dĩ ante

Expanded text:
c inter figuram distat et veritatem: quia per illam vita protelabatur temporalis, per hanc vita donatur sine fine mansura. Sed curandum solerter est ut quod intellectus bene sentit: operatio condigna perficiat: quatenus confessio recte nostrae vitae mereatur attingere. Verum quia haec de Filio hominis dicuntur, qui exaltari in cruce, et mortem potuit pati, ne putaret Nicodemus Filium tantum eum hominis esse, a quo vita esset exspectanda perpetua, curavit ei Dominus etiam divinitatis suae patefacere sacramentum, unumque et eumdem Filium Dei, et Filium hominis mundi ostendere salvatorem. Nam sequitur: VERS. de Filio Dei unigenito replicat, quae de filio hominis in cruce exaltato promiserat, dicens: « Ut omnis qui credit in ipso, non pereat, sed h
Abbreviated transcription (Latin):
nis. Licet enĩ mortiuis sit dñs ur saul: tam̃ me unxit domus iuda regẽ sibi.
Abner aut̃ filiꝰ ner pͥnceps exercitus saultulit his boseth filiũ saul & circũ¬
& suꝑ ephrai. & suꝑ beniamin: & suꝑ isrł uniuersũ. Quadraginta annoꝵ
erat his boseth filiꝰ saul cũ regnare cepisset suꝑ isrł. & duob annis regna-¬
unt. sola aut̃ domus iuda sequebatur dauid.¬

Expanded text:
nis: licet enim mortuus sit Dominus vester Saul, tamen me unxit domus Juda in regem snis: licet enim mortuus sit Dominus vester Saul, tamen me unxit domus Juda in regem sAbner autem filius Ner, princeps exercitus Saul, tulit Hisboseth filium Saul, et circumet super Ephraim et super Beniamin et super Israhel universum quadraginta annorum erat Hisboseth filius Saul cum regnare coepisset super Israhel et duobus annis regnavit sola autem domus Iuda sequebatur David
Abbreviated transcription (Latin):
filiũ suũ ita te diligebã. Quomͦ cecidert̃ robusti & piert̃ arma bellica.
Igit᷑ post hȩc consuluit dauid dñm dicens. Num ascendã in unã deciuita¬
tib iucla: &̾ait dñs ad eũ. Ascende. Piritq datud. Quo ascendã. Erespondit
ei. In hebron. Ascendit gͦ dauia & duȩ urores eiꝰ achinoem iez rahelites.
& abigail uror nabal carmeli: sed & uiros qͥerant cũ eo duxit daud singu¬
los cũ domo sua. & manserunt in oppidis hebron. Ueneruntq iuri ui-¬
da & unrerunt ibi dauid: ut regnaret suꝑ domum iuda
t nunciatũ est dauid qͦd uiri iabez gala ad sẽpelissent saul. Misit
ergo dauid nuntios ad uiros iabes galaad dixitq ad eos: Benedicti
uos dño qͥ fecistis miscdiam hanc cũ dño ur̃o saul: & sepelistis eũ. Et
nunc retribuet qͥdẽ uobis dñs miscdiam & ueritatẽ. sed et ego reddã grãm
eoqͦd feceritis u̾bũ istud. Confortent᷑ manꝰ ur̃ae. & estote filii fortitudi¬

Expanded text:
ilis super amorem mulierum quomodo ceciderunt robusti et perierunt arma bellica igitur post haec consuluit David Dominum dicens num ascendam in unam de civitatibus Iuda et ait Dominus ad eum ascende dixitque David quo ascendam et respondit ei in Hebron ascendit ergo David et duae uxores eius Ahinoem Iezrahelites et Abigail uxor Nabal Carmeli sed et viros qui erant cum eo duxit David singulos cum domo sua et manserunt in oppidis Hebron veneruntque viri Iuda et unxerunt ibi David ut regnaret super domum Iuda et nuntiatum est David quod viri Iabesgalaad sepelissent Saul misit ergo David nuntios ad viros Iabesgalaad dixitque ad eos benedicti vos Domino qui fecistis misericordiam hanc cum domino vestro Saul et sepelistis eum nunc retribuet quidem vobis Dominus misericordiam et veritatem: et ego reddam gratiam, eo quod feceritis verbum istud. Confortentur manus vestrae, estote filii fortitudi
Abbreviated transcription (Latin):
uado scitis: & uiã scitis. Qu mͦ uadit & p̃ꝑat locũ: si iam mi
siones multȩ sunt. Si quominus dirisset: uado parare. Aut
si adhuc parandȩ sunt. curñmerito dirisset: uado parare.
Anistȩ mansiones. & sunt. & parandȩ sunt : Si quominus enim
essent: dirisset uado parare. Et tam̃ qͥa ita sunt ut ꝑande sint:
non eus uadit parare sicut sunt. sed si abierit & parauerit sicutꝰ
futurȩ st̃: iterũ ueniens accipiet eos ad seipsum: ut ubi. ẽ. ipse:
sint etiam ipsi. Quomͦ gͦ mansiones indomo patͥs. ñ aliȩ sed ipse:
& sine dubio iam sunt sicut parandȩ st̃. & nonclũ sunt sic̃ parau¬

Expanded text:
s sitis. Quomodo vadit et parat locum, si tam multae mansiones sunt? Si quominus dixisset, Vado parare; aut si adhuc parandus est, cur non merito dixisset, Vado parare? An istae mansiones et sunt, et parandae sunt? Si quominus enim essent, dixisset, Vado parare; et tamen quia istae sunt ut parandae sint, non eas vadit parare sicut sunt; sed si abierit, et praeparaverit sicut futurae sunt, iterum veniens accipiet suos ad semetipsum: ut ubi ipse est, sint etiam ipsi. Quomodo ergo mansiones in domo Patris non aliae, sed ipsae, et sine dubio jam sunt sicut parandae non sunt? Quomo
Abbreviated transcription (Latin):
qui fecit quȩ futura sunt. Ergo & fecit ea: & facturus et ea.
Nam neq facta st̃ si ipse ñ fecit: neq futura st̃ si ipse ñ fecerit.
Fecit gͦ ea p̃destinando. facturꝰ. ẽ. oꝑando. Sic̃ discipłos quando
elegerit satis indicat eugłm. tunc utiq quando eos uocauit.
& tam̃ ait apłs: elegit nos ante mundi c̃sticurionẽ: p̃desti¬

Expanded text:
nt . Ergo et fecit ea, et facturus est ea. Nam neque facta sunt, si ipse non fecit: neque futura sunt, si ipse non fecerit. Fecit ergo ea praedestinando, facturus est operando. Sicut discipulos quando elegerit, satis indicat Evangelium; tunc utique quando eos vocavit : et tamen ait Apostolus, Elegit nos ante mundi constitutione
Abbreviated transcription (Latin):
reliqͥsset: nec uir eũ iustus ase discedere passus fuisset. Quomͦ
aut̃ dñs diuortium p̃cepisset. cũ ipsi sit sentencia: qͥa nemo
dimittere debet urorẽ. excepto causa fornicationis. Pulchra
aut̃ docuit scs matheus. qͥd facere debet iustus. qͥ ohꝓbrũ

Expanded text:
reliquisset, nec uir eam iustus a se discedere passus esset. quomodo reliquisset, nec uir eam iustus a se discedere passus esset. quomodo autem dominus diuortium praecepisset, cum ipsius sit sententia quia nemo dimittere debet uxorem excepta causa fornicationis ? pulchre autem docuit sanctus Matthaeus quid facere debeat ius
Abbreviated transcription (Latin):
documento. Si enĩ cognouissent: nũquã dñm maiestatis
crucifixissent. Demonũ enĩ malitia: facile etiã occulta de-¬
p̃hendit : at uero qͥ scłarib uanitatib occupant᷑. scire diui
ene aut̃ sibi diuiserunt euũgłistȩ. XII na ñ possunt:¬
ut sc̃s matheus ioseph ab angelo moneri inducer& ma
Hec ipsa maria fatet᷑: cũ dicit angło. Quomͦ fiet istud. qm̃
uirũ ñ cognoui: Sed & ipse scꝰs lucas uirginẽ declarauit
dicens: & nom̃ uirginis maria. Et ꝓpħa manifeste docuit:
qͥait. Ecce uirgo in uto accipiet. & ioseph designauit: qui
qm̃ pregnantẽ uidebat: quã ñ cognouerat dimittere gesti¬
ebat. Et dñs ipse incruce positus: manifestauit cũ dicit. matri.
Mulier : ecce filiꝰ tuus. Deinde discipło dicit. Ecce mater tua.
Etiam ut̾q testatus est discipłs & mat̾: qͥa ex illa hora suscepit
eam discipłs in sua. Utiq si conuenisset: nũquã uirũ ꝓpriũ

Expanded text:
documento: si enim cognouissent, numquam dominum maiestatis documento: si enim cognouissent, numquam dominum maiestatis crucifixissent? daemonum enim malitia facile etiam occulta deprehendit, at uero qui saecularibus uanitatibus occupantur scire diuiene autem sibi diuiserunt euangelistae, ut sanctus Matthaeus Ioseph ab angelo moneri induceret nehic ipsa Maria fateretur, cum dicit angelo: quomodo fiet istud, quoniam uirum non cognoui? sed et ipse sanctus Lucas uirginem declarauit dicens: et nomen uirginis Maria, et propheta edocuit, qui ait: ecce uirgo in utero accipiet, et Ioseph designauit, qui quoniam praegnatem uidebat quam non cognouerat dimittere gestiebat, et dominus ipse in cruce positus manifestauit, cum dicit matri: mulier, ecce filius tuus, deinde discipulo: ecce mater tua. etiam uterque testatus est, discipulus et mater, quia ex illa hora suscepit eam discipulus in sua. utique si conuenissent, numquam uirum proprium
Abbreviated transcription (Latin):
ieret pͥncipẽ mundi: qͥcũ desꝑonsatã uiro cerneret. partũ
ñ potuit habere suspectum. Fallendi ut diri pͥncipis mun¬
di fuit c̃siliũ: ut ipsiꝰ dñi uerba declarant: cũ apłi uibent᷑
tacere de xp̃o: cũ sanati ꝓhibent᷑ głari de remeddio de dei¬
sapientiã in mysterio absconditã: quã nemo pͥncipũ hiuuꝰ scti
cognouit. Si enĩ cognouissent: nũ quã dñm maiestatis eru¬
cifirissent : hoc est: nũ quã merredimi dñi morte fecissent.
Fefellit gͦ ꝓ nobis. fefellit ut uinceret : fefellit diabolũ cũ
tẽptaret. cũ rogaret᷑: cũ dĩ filiꝰ diceret᷑: ut nusquã diuinita¬
tẽ ꝓpriã fateret᷑ : sed tam̃ magis fefellit pͥncipẽ seculi.
Diabolus enĩ & si aliquando dubitauit cũ diceret. si fuiꝰ dĩ es
mitte te deorsum: tam̃ uł sero cognouit & discessit abeo.
qͥa p̃cognitũ habebant esse uenturũ. Princeps aut̃ scłi ñ cog¬
nouisse : quo maiore possumꝰ quã apłic& sentenciae ꝓbare

Expanded text:
eret principem mundi; qui cum desponsatam viro cerneret, partum non potuit habere suspectum. Fallendi, ut diximus, principis mundi fuisse consilium ipsius domini uerba declarant, cum apostoli iubentur tacere de Christo, cum sanati prohibentur gloriari de remedio,  quam nemo principium istius saeculi cognouit. si enim cognouissent, numquam dominum maiestatis crucifixissent, hoc est: numquam me redimi domini morte fecissent. fefellit ergo pro nobis, fefellit ut uinceret, fefellit diabolum, cum temtaretur, cum rogaretur, cum dei filius diceretur, ut nusquam diuinitatem propriam fateretur. sed tamen magis fefellit principem saeculi; diabolus enim etsi aliquando dubitauit, cum diceret: si filius dei es, mitte te deorsum, tamen uel sero cognouit et discessit ab eo. quia praecognitum habebant esse uenturum. principes autem saeculi non cognouisse, quo maiore possumus quam apostolicae sententiae probare
Abbreviated transcription (Latin):
est indicium. Hominis nãq est ad offerenda deo sacrificioꝵ
spiritaliũ uota concurrere: & auctorẽ suũ orationib lacrimisq
sibi conciliare ꝓfusis. Fecit gͦ dñs int̾ homines humanitus: qͦd
faciendũ hominib ꝑ angelos imperauerat diuinitus. Seruauit
ipse legẽ quã dedit: ut nobis qͥ puri homines sumus. seruandũ
ꝑomĩa quicqͥd ds iubet ostenderet. Sequam᷑ gͥ iter humanȩ
conuersationis eiꝰ. si deitatis głam delectamur intueri: si opta¬
mus habitare indomo eiꝰ et̾na incęlis. omĩb dieb uitȩ nr̃ae : si
uiuat uidere uoluntatẽ dñi: & ꝓtegi atemplo scõ eiꝰ. Et ne ulla
in ȩt̾nũ maloꝵ aura pulsemur: meminerimus p̃sentis aeccłȩ
domũ necessariis. precũ mundarũ frequentare muneribus.

Expanded text:
Deo sacrificiorum spiritualium vota concurrere, et auctorem suum orationibus lacrymisque sibi conciliare profusis. Fecit ergo Dominus inter homines homo natus quod faciendum hominibus per angelos imperaverat Deus. Servavit ipse legem quam dedit, ut nobis qui puri homines sumus, servandum per omnia quidquid Deus jubet, ostenderet. Sequamur igitur iter humanae conversationis ejus, si divinitatis gloriam delectamur intueri, si optamus habitare in domo ejus aeterna, in coelis omnibus diebus vitae nostrae, si juvat videre voluptatem Domini, et protegi a templo sancto ejus . Et ne ulla in aeternum malorum aura pulsemur, meminerimus praesentis Ecclesiae domum necessariis precum mundarum frequentare muneribus.
Abbreviated transcription (Latin):
git me. Iui aut̃ diligit me. diliget᷑ apatre meo: & ego diligã
eũ & manifestabo ei meipsũ. Meipsũ inqͥt manifestabo. id est
ñ qualẽ me om̃s conspicere. qualem etiã infideles uidere pos¬
sunt & crucifigere : sed qualẽ indecore suo regẽ scłoꝵ. soli
uidere possunt oculi mundi scõꝵ: talem me ad rependendã
uicem dilectionis. his qͥ me diligunt ostendam.
git᷑ sꝑemus nos ut dirimus ꝑhumanitatis eiꝰ sacram̃ta. ad uiden¬
dam diuinitatis spetiem posse conscendere: si tam̃ eadẽ sacra¬
menta digno iusticiȩ. & scĩtatis. & ueritatis honore: ut acce¬
pimus illibata seruamus: si humane c̃uersationis eiꝰ exẽpla: si
doctrinȩ quã ꝑ hominẽ nobis ministrauit: humilit̃ dicta sequa¬
mur. Nam qͥ humilitatis eiꝰ uestigia sequi dedignat᷑: qua te-¬
neritate sperat se ad intuenda claritatis eiꝰ posse gaudia ꝑe¬

Expanded text:
autem diligit me, diligetur a Patre meo, et ego diligam eum, et manifestabo ei meipsum . Meipsum, inquit, manifestabo, id est, non qualem me omnes conspicere, qualem etiam infideles videre possunt et crucifigere, sed qualem in decore suo regem saeculorum soli videre possunt oculi mundi sanctorum, talem me ad rependendam vicem dilectionis his qui me diligunt, ostendam. Igitur speremus nos, ut diximus, per humanitatis ejus sacramenta ad videndam divinitatis speciem posse conscendere, si tamen eadem sacramenta digno justitiae et sanctitatis et veritatis honore, ut accepimus, illibata servemus, si humanae conversationis ejus exempla, si doctrinae, quam per hominem nobis ministravit, humiliter dicta sequamur. Nam qui humilitatis ejus vestigia sequi dedignatur, qua temeritate sperat se ad intuenda claritatis ejus gaudia
Abbreviated transcription (Latin):
rebant ab eo. Uel in montẽ heliȩ ignẽ desublimi uenire
cupiebat. uł insimilitudinẽ samuhelis tẽpr̃ aestiuo mugire
tonitrua: choruscare. fulgura: ẏmbres ruere: quasi ñ possint
& illa calũpniari & dicere er occultis & uariis aeris passionib
accidisse. At tu qͥ calũ pniaris ea quȩ oculis uides: manu te¬
nes: utilitate sentis: qͥd facies dehisquȩ decęlo uenerint.
Utiq respondebis: & magos in agypto multa signa fecisse de
cęlo. Ipse aut̃ ut uidit cogitaciones eoꝵ: dixit eis. Omẽ reg¬
nũ inseipso diuisũ desolabit᷑. & domus supra domũ cadet.
Non addicta sed ad cogitata respondit: ut uel sic cõpellerent
credere potenciã eiꝰ: qui cordis uidebat occulta..
i aut̃ omẽ regnũ inseipso diuisũ desolat᷑. gͦ patris& filii¬

Expanded text:
eo. Vel in morem Eliae ignem de sublimi venire cupiebant , vel in similitudinem Samuelis tempore aestivo mugire tonitrua, coruscare fulgura, imbres ruere , quasi non possint et illa calumniari, et dicere ex occultis et variis aeris passionibus accidisse. At tu qui calumniaris ea quae oculis vides, manu tenes, utilitate sentis, quid feceris de iis quae de coelo venerint? Utique respondebis, et magos in Aegypto multa signa fecisse de coelo . Ipse autem ut vidit cogitationes eorum, dixit eis: Omne regnum in seipsum divisum desolabitur, et domus supra domum cadet. Non ad dicta, sed ad cogitata respondit, ut vel sic compellerentur credere potentiae ejus, qui cordis videbat occulta. Si autem omne regnum in seipso divisum desolatur, ergo Patris,
Abbreviated transcription (Latin):
lias aut̃ qͦmͦ impleuisse credit᷑ qͦd in lege ipse p̃cepit: honora
inqͥt patrẽ tuũ & matrẽ : Porro qͦd patrẽ honorauerit ipse
sibi cestis. ẽ. cũ ad iudeos ait. Ego głam meã ñ quero: est qui
querat & iudicet. Sed ego honorifico patrẽ meũ: & uos in
ens nazareth: erat subditꝰ illis. Sed alia.ẽ. nat᷑a qua ds̃ pater
afilio scđm se honorat᷑: alia qua idem parentib subditur.
anc qͥppe unitionẽ diuinitatis atq¬

Expanded text:
lias autem quomodo implevisse creditur, quod in lege ipse praecepit? Honora, inquit, patrem tuum et matrem . Porro quod patrem honoraverit, ipse sibi testis est, cum ad Judaeos ait: Ego gloriam meam non quaero, est qui quaerat et judicet, sed ego honorifico Patrem meum, et vos inait, Nazareth, erat subditus illis . Sed alia est natura qua Deus Pater secundum se honoratur, alia qua idem parentibus subditur: Hanc quippe unionem divinitatis atq
Abbreviated transcription (Latin):
laiora qͥdem sunt impendia diuitũ: & minora medio¬
crum sed ñ discrepat fructus operũ: ubi idem .ẽ. affec¬
tus operantiũ. In ista aut̃ dilectissimt erercendarum
oportunitate uirtutũ. sunt & aliarũ insignia uirtutũ.
one capiant᷑ si repellat᷑ lasciuia. si abdicet᷑ ebruetas &
carnalis concupiscentia castitatis legib edomet᷑: si odia
transeant indilectionẽ : si in imicitia conuertant᷑ inpacẽ :
si tranqͥllitas extinguat iram: si mansuetudo remittat iniu¬
riam: si dominoꝵ deniq atq seruoꝵ tam ordinati mores sint
ut & illoꝵ potestas micior: & istoꝵ sit disciplina deuotior.
Hac igit᷑ obseruantia dilectissimi obtinebit᷑ miscđia dĩ: & abolito
peccatoꝵ reatu. religiose uenerandũ pascha cȩlebrabitur.

Expanded text:
ajora quidem impendia sunt divitum, et minora mediocrum; sed non discrepat fructus operum, ubi idem est affectus operantium. CAP. V. In ista autem, dilectissimi, exercendarum opportunitate virtutum, sunt et aliarum insignia coronarum, ae capiantur; si repellatur lascivia, si abdicetur ebrietas, et carnalis concupiscentia 152 castitatis legibus edometur; si odia transeant in dilectionem, si inimicitiae convertantur in pacem, si tranquillitas exstinguat iram, si mansuetudo remittat injuriam, si denique dominorum atque servorum tam ordinati sint mores, ut et illorum potestas mitior, et istorum sit disciplina devotior. Hac igitur observantia, dilectissimi, obtinebitur misericordia Dei, et abolito peccatorum reatu, religiose venerandum Pascha celebrabitur.
Abbreviated transcription (Latin):
humanitatis: in confusam indiuisamq fides katholica ser¬
uat : quã sane intelligendo cognoscit naturalis atq scđm sub
sistenciam conuentio unitatis: ut neq c̾uersio in alterutram
duarũ substanciarũ partẽ recipiat᷑ neq diuisio. Sic namq
credere: honorare est matrẽ dñi: quȩ & nobis dm̃ genuit &
hominẽ. Neq hominẽ sine deo. neq sine homine dm̃: sed

Expanded text:
humanitatis inconfusam atque indivisam fides catholica servat: quem sane intelligendo cognoscit naturalis, atque secundum substantiam conventio unitatis, ut neque conversio in alterutram duarum substantiarum partem recipiatur, nec divisio. Sic namque credere, honorare est matrem Domini quae Deum nobis genuit et hominem: neque hominem sine Deo, neque sine homine Deum, sed
Abbreviated transcription (Latin):
suscepto semine peꝑisset filiũ: in munda e̾e̾t septẽ dieb.
& indie octaua circũcideret infantulũ nom̃q aptaret: de-¬
inde etiã alios triginta tres dies ab ingressu templi. ac uiri
thoro abstineret : donec quadragesimo natiuitatis die: filiũ
cũ hostiis ad tẽplũ dñi deferret. Primogenitũ aut̃ omẽ mas-¬
culini serusi scm dño uocari:. atq idõ munda queq offerri
peꝑisset mulier: in munda fieri iussa est quatuordecim dieb.
& seragintu & ser dieb aliis atẽpli ingressu suspendi: donec
octogesimo natiuitatis die. quȩ dies purgationis eiꝰ uoca¬
bat᷑. illo se suãq sobolem hostus scificatura ueniret: ac sic
demum ad thorũ uiri libera redire deberet.

Expanded text:
emine peperisset filium, immunda esset septem diebus, et in die octavo circumcideret infantulum nomenque aptaret. Deinde etiam aliis triginta tribus diebus ab ingressu templi ac viri toro abstineret, donec quadragesimo nativitatis die filium cum hostiis ad templum Domini deferret. Primogenitum autem omnem masculini sexus sanctum Domino vocari, atque ideo munda quaeque offerri peperisset mulier, immunda fieri jussa est quatuordecim diebus, et sexaginta sex aliis diebus a templi ingressu suspendi, donec octogesimo nativitatis die, quae dies purgationis ejus vocabatur, illa se suamque sobolem hostiis sanctificatura veniret, ac sic demum ad torum viri libera redire deberet.
Abbreviated transcription (Latin):
eiusdẽ dñi ac saluatoris nr̃i. simul & intemerate genitricis
eiꝰ humilitate dedicatã sacra eugłii lectio designat: erponens
eos qͥ legi nichil debebant: implendis se legalib ꝑ omĩa subdi-¬
disse decretis. Sicut enĩ mͦ cũ eugłm legeret᷑ audiuimꝰ. postqͣm
impleti st̃ dies purgationis eiꝰ uł dñi uidelicet uł matris illiꝰ

Expanded text:
genitricis ejus humilitate dedicatum sacra Evangelii lectio designat, exponens eos qui legi nihil debuerant, implendis se legalibus per omnia subdidisse decretis. Sicut enim modo cum Evangelium legeretur, audivimus, Postquam impleti sunt dies purgationis ejus videlicet
Abbreviated transcription (Latin):
qͥsq in c̃fessione scẽ tͥnitatis baptizet: ñ ualet ille qͥ ita baptizatus
est a bonis katholicis rebaptizari. ne confessio uł in uocatio tanti no¬
minis uideat᷑ ad nullari. Et qͥa nichodemꝰ ad pͥmã dñi responsionẽ
sollicitꝰ qͦmͦ sit intelligenda diligent̾ in qͥrit: meret᷑ etiã plenius in

Expanded text:
quisque in confessione sanctae Trinitatis baptizet, non valet ille, qui ita baptizatus quisque in confessione sanctae Trinitatis baptizet, non valet ille, qui ita baptizatus est, a bonis catholicis rebaptizari, ne confessio vel invocatio tanti nominis videatur annullari. Et quia Nicodemus ad primam Domini responsionem sollicitus quomodo sit intelligenda diligenter inquirit, meret
Abbreviated transcription (Latin):
ed nichodemꝰ qͥ nocte uenit ad ihm: necdũ lucis misteria nouerat
caꝑe: nã et nox inqua uenit ipsã eiꝰ qua p̃mebatꝰ᷑ ignorantiã desig¬
nat. Necdũ enĩ eoꝵ numero sociatus erat. qͥb ait apłs. fuistis aliqͣncdo
tenebrȩ nunc aut̃ lux in dño: sed int̾ eos potius remanebat. qͥb loqͥt᷑
orta est. Respondit nichodemꝰ gͦ dño & ait. Qmͦ potest homo nasci e
sit sener: Numqͥd potest in uentrẽ matrissuȩ iterato introire & nas¬
ei.ͦQͥa enĩ sodẽ natiuitatis adhuc nescius ꝑseuerabat: desalute aut̃
sua iam sollicitꝰ extiterat : necessario deuna quã nouerat natiuitate
an posset iterari. uel qͦ ordine regeneratio posset impleri querebat
ne. huiꝰ expers remanendo. uitȩ celestis particeps esse nequiret.
otandũ aut̃ qͥa qͦd decarnali dirit: hoc etiã despiritali est ge.¬
neratione sentiendũ: nequaquã uidelicet eã postquã semel expleta
fuerit posse repeti. Siue hereticus. siue scis maticus. siue facinorosus.

Expanded text:
m, necdum lucis mysteria capere noverat. Nam et nox, in qua venit, ipsam ejus qua premebatur ignorantiam designat. Necdum enim eorum numero sociatus erat quibus ait Apostolus: Fuistis aliquando tenebrae, nunc autem lux in Domino , sed inter eos potius remanebat, quibus loquitur orta est . Respondit ergo Domino, et ait Quomodo potest homo nasci, cum sit senex? Nunquid potest in ventrem matris suae iterato introire, et renasci? Quia enim secundae nativitatis adhuc nescius perseverabat, de salute autem sua jam sollicitus exstiterat, necessario de una quam noverat nativitate, an posset iterari, vel quo ordine regeneratio posset impleri, quaerebat, ne hujus expers remanendo, vitae coelestis particeps esse nequiret. Notandum autem quia quod de carnali dixit, hoc etiam de spiritali est regeneratione sentiendum: nequaquam videlicet eam, postquam semel expleta fuerit, posse repeti. Sive enim haereticus, sive schismaticus, sive facinorosus
Abbreviated transcription (Latin):
uirũ placari ei potest ds̃. si aut̃ indño peccauerit uir. qͥs orabit ꝓ eo.
& ñaudiert̃ uocẽ patͥs sui. qͥa uoluit ds occidere eos. Pueraut̃ samuhel
ꝓficiebat atq crescebat. & placebat tam deo quã hominib. dñ ũ. pꝰot¬

Expanded text:
s: si autem in Dominum peccaverit, quis orabit pro eo? Et non audierunt vocem patris sui: quia voluit Dominus occidere eos. Puer autem Samuel proficiebat, atque crescebat, et placebat tam Deo quam hominibus. R\. Amen. Hy
Abbreviated transcription (Latin):
uel incaldariã aut in ollã siue in cacabũ. & omẽ qͦd leuabat fuscinula tollebat
sacerdos sibi. Sic faciebant uniuerso israheli uenientiũ insylo: etiã anteqͣm
ad olerent ad ipẽ ueniebat puer sacerdotis & dicebat immolanti. Da mͥ car¬
nẽ ut coquã sacerdoti. Non eni accipiã ate carnẽ coctã sed crudã. Dice¬
bat illi immolans. Immolat᷑ pͥmũ iurta morẽ hodie adeps. & tolle tͥ quan-

Expanded text:
at fuscinula, tollebat sacerdos sibi. Sic faciebant universo Israeli venientium in Silo. Etiam antequam adolerent adipem, veniebat puer sacerdotis, et dicebat immolanti: Da mihi carnem, ut coquam sacerdoti: non enim accipiam a te carnem coctam, sed crudam. Dicebatque illi immolans: Incendatur primum juxta morem hodie