comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
ñ sedet. qr illuc ꝓficiendo ꝑ laborẽ uenit. ubi ꝑ naturã man̾e̾ nͣ habuit.
Stare namq laborantis ÷ : sedere quiescentis. Et ideo suꝑ soliũ noᷤ stamꝰ.
dsͣ sedet. qr ibi ẽe incipiniꝰ ꝑ grãm: ubi ipse ÷ ꝑ nat᷑am. Similit᷑ si per
soliũ dĩ et̃nitatẽ intelligimus: nos suꝑ soliũ stamꝰ. qr ad eiꝰ inmortalita¬
teͣ nͣ nisi ꝑ mortis laborem ꝑuenire possumꝰ. ⁊ qr ex ꝯditio̾e fini obnoxii
sumꝰ. ex adoptiõe etͣnitatis heredes efficim᷑. Sex ale uni. ⁊ sex ale alteri.
id ÷ utrũq sex alas habebat: que uincte bine ⁊ bine tria paria alarũ
faciut. Utrũq duab alis corpus suũ tegit. nͣ dñi. hoc ⁊̃ pͥmũ par. Utͣrq
duas extendit. alterã ad tegendũ caput᷑ nͣ suũ s dñi: alt̾am ad tegen¬
dos pedes non suos s dñi. hoc ÷ scd̾m par. Utrq duab uolat. altͣ ad alte¬

Expanded text:
non sedet, quia illuc proficiendo per laborem venit, ubi per naturam manere non habuit. non sedet, quia illuc proficiendo per laborem venit, ubi per naturam manere non habuit. Stare namque laborantis est, sedere quiescentis, et ideo super solium nos stamus. Deus sedet, quia esse incipimus per gratiam, ubi ipse est per naturam. Similiter si per solium aeternitatem Dei intelligimus nos super solium stamus, quia ejus immortalitatem non nisi per mortis laborem pervenire possumus, et qui ex conditione fine obnoxii sumus, ex adoptione aeternitatis haeredes efficimur. Sex alae uni, et sex alae alteri , id est utrumque sex alas habebat, quae juncta binae et binae tria paria alarum faciunt. Utrumque duabus corpus suum tegit non domini, hoc est primum par. Utrumque duas extendit, alteram ad tegendum caput non suum sed Domini, alteram ad tegendos pedes non suos sed Domini, hoc est secundum par. Utrumque duabus volat alter ad alte
Abbreviated transcription (Latin):
attͥbui solet id qd̾ ipsa in cordib effic̾ audientiũ. hic dictũ ÷ seraphin sta¬
bant suꝑ illud. Surgit enuͣ cũ nos erigit. ambulat cũ nos ꝓficere facit.
stat cũ nos in bono ꝓposito figit. Sed inquirendũ ÷. quare suꝑ solium
ds̃ sed̾e dicit᷑: ⁊ seraphin suꝑ soliũ non sed̾e s stare ꝑhibent᷑. & qr suꝑius
duob modis hoc soliũ int̾pretati sumꝰ. scđ̾m utrũq modũ expon̾e̾ ⁊ ad¬
aptare debemꝰ. Si gͦ ꝑ soliuĩ dĩ fpu̾ales creaturas accepimꝰ. recte suꝑ soliũ
dsͣ sedens dicit᷑. qr diumitas dĩtatis ut sit suꝑ om̃ia. nec uirtute ꝓficit
nec sapientia crescit: cũ nec plenitudo augeri possit. nec etͣnitas uari¬
ari. Mens gͦ humana qͦtiens ꝑ cognitionẽ scͥpture sacre illuminata ad
celrsłia ꝯtẽplanda subleuatur. si ipsos qͦq angłoꝵ choros tͣnscendens.
usq ad pͣsentiã ꝯditoris sui ꝓfecerit suꝑ soliuĩ quidẽ ascendit: s tnͣ stat

Expanded text:
attribui solet quod ipsa in cordibus efficit audientium, hoc dictum est: Seraphim stabant super illud. Surgit enim cum nos erigit, ambulat cum nos perficere facit, stat cum nos in bono proposito figit. Sed inquirendum est quare super solium Deus sedere dicitur, et seraphim super solium non sedere, sed stare perhibentur. Et quia superius duobus modis hoc solium interpretati sumus, secundum utrumque modum expositionem adaptare debemus. Si ergo per solium Dei spirituales creaturas accipimus, recte super solium Deus sedens describitur quia dignitas deitatis ut sit super omnia nec virtute proficit, nec sapientia crescit, cum plenitudo augeri possit, nec aeternitas variari; mens vero humana quoties per cognitionem sacrae Scripturae illuminata ad coelestia contemplanda sublevatur, si ipsos quoque angelorum chorus transcendens usque ad praesentiam conditoris sui profecerit, super solium quidem ascendit, sed tamen stat
Abbreviated transcription (Latin):
tat etͣnitate᷑ ñ ꝙ aliud sit ds̃. ⁊ aliud et̾nitas eiꝰ: s qr soliũ regnantui ÷.¬

Expanded text:
tat aeternitatem , tat aeternitatem ,
Abbreviated transcription (Latin):
ne pacis. ⁊ ꝙr utrisq pͣsidet ds̃. ideo sedere ꝑhibet᷑ suꝑ solui excelsum
⁊ eleuatũ. Qd uͦ in sequentib dicit᷑ plena ÷ om̃is t̾ra marestate eiꝰ.¬
ꝑ t̾ram om̃is corporea creatura significat᷑. que plena ÷ maiestate di
qr diuina essentia sicͣ spuali creature ꝑ cognitione̾ p̃sidet. ita corpo¬
reã creaturã regendo atq disponendo implet. Qd ergo alibi dicitur.
celũ ⁊ t̾ram ego ipleo. ⁊rursũ. celũ mͥ sedes÷ ⁊ t̃ra scabellii pedũ
meoꝵ. hoc hic dicit᷑. Uidi dominũ sedentẽ suꝑ soliũ excelsũ et eleua¬
tũ. ⁊ deinde plena ÷ om̃is t̾ra maiestate eiꝰ. ⁊ ea que sub ipso erant
implebat tẽplum. Templũ ÷ angelici suit humani intellectus capaci¬
tas. ꝙ uidelic. tẽplũ implet᷑ ab his que sub ipso sunt: qr tanta: ddiui¬
noꝵ oꝑũ imensitas. ut ad ea ꝑfecte ꝯp̃hendenda nullius creature
sum ⁊ eleuatũ in qͦ sedet dz̃. et̾nitas sit d̾itatis: qr de ip̃o solo dr. qͥ habi¬

Expanded text:
ernae pacis. Et quia utrisque praesidet Deus, ideo sedere perhibetur super solium excelsum et elevatum. Quod vero in sequentibus dicitur: Plena est omnis terra majestate eatura significatur, quae plena est majestate Dei. Quia divina essentia sicut spirituali creaturae per cognitionem praesidet, ita corpoream creaturam regendo atque disponendo implet. Quod ergo alibi dicitur: « Coelum et terram ego impleo. » Et rursum: Coelum mihi sedes est, et terra scabellum pedum meorum ; hoc hic dicterra majestate ejus, et ea quae sub ipso erant replebant templum . Templum est angelici sive humani intellectus capacitas, quod scilicet templum impletur ab his quae sub eo sunt. Quia tanta est divinorum operum immensitas, ut ad ea perfecte comprehendenda nullius creaturae sum et elevatum, in quo sedet Deus, aeternitas sit deitatis, quia de ipso solo dicitur: Qui habi
Abbreviated transcription (Latin):
tẽ possut flecti. s ñ inde dr̃ lib̃m ut in loco suo ostendemus. s lib̾m idest
uoluntariũ ⁊ boni non necessitate cogente. s lib̾a uoluntate a malo absti¬
flecti uoluntatẽ suam. S qualit᷑ intelligendũ sit ex ipsis u̾bis ꝯsideri coni¬
&e possumꝰ. aAngłi mutabibes natura. inmutabiles gr̾a. Unde uidet᷑ ꝯceden¬
pugnat. nec tñ ꝯcedendũ ÷ boni angłi possut peccare. s potiꝰ ñ possũt pec¬
sint obstinatitn uiuace̾ sensum non amiserut. qr ut dic̃ ysidorꝰ tͥpli¬
ci acumine scientit iuiget. subtilitate nature. exꝑrentia tẽporũ. re¬
uelatioe suꝑiorum potestatũ. Ays. sp̾̃itib malis quedam uera de tẽpo¬

Expanded text:
e non dicitur liberum arbitrium, ut in loco suo ostendemus, sed liberum, id est voluntarium; et boni non necessitate cogente, sed libera voluntate a malo absti Sed qualiter hoc intelligendum sit ex his verbis Isidori conjicere possumus: « Angeli mutabiles natura, immutabiles gratia. » Unde concedenc non repugnat; nec tamen concedendum est, boni angeli possunt peccare, sed potius non possunt pecsint obstinati, tamen vivacem sensum non amiserunt, quia, ut dicit Isidorus, triplici acumine scientiae vigent, subtilitate naturae, experientia temporum, revelatione superiorum potestatum. Augus
Abbreviated transcription (Latin):
aliqͥ m narrari pot᷑. Queri sol cũ genatio filii a patre. nec pͥnciptuᷤ h̾nit nec
tuis qr nec cepit nasci nec desiit: dicamꝰ ueriꝰ semꝑ natus. Non autͥ possimius

Expanded text:
aliquo modo enarrari potest. Quaeri solet, cum generatio Filii a Patre nec principium habeat, nec aliquo modo enarrari potest. Quaeri solet, cum generatio Filii a Patre nec principium habeat, nec tius quia non coepit nasci nec desiit, dicamus verius semper natus. Non autem possumus
Abbreviated transcription (Latin):
filius ⁊ a patrt ꝑcedit. ut ipse os tendit: in ioh̾e dicens. Ego ex dõ ꝓcessi et
ueni. Et ita filiꝰ a patre ÷ ꝓcedendo ⁊ nascendõ. sps a patre nͥ nascendo s ꝓce¬
dendo. Ut̃q enĩ ꝓcedit a patre. s mostabili. ⁊ dissimilimͦ. Non ⁊̃ itaq spiritꝰ
sc̃s genit᷑ꝰ. qr cũ sit a patre ⁊ filio. sigenitꝰ ect. iam haba. duos ꝓatres .⁊ sic m
trinitate e̾et ꝯfusio. in qua ⁊ duo patres. ⁊ duo filii essent. Qͥa aut̃ sit sig.¬
hac genit᷑ura dic̃ Non aliud ÷ illi ẽe de patre .i. nasci de patre q̃ uid̾e patrem
aut auid ude patitẽ oꝑanteꝰ. ꝙͥ parit᷑ epari. S quis hoc intelligit : Ambse
de t̾nitite. ꝯmodo filiuis a patre sit genitus impossibile ÷ sere. mens dle¬
ors in sacs scͥpturis sepissime. ñ ꝓ inpossibili s: ꝓ difficili poitur. Ut ibi. Ge
natione᷑ xiꝰ.q.e. S ħ intellex̾ ieroniniꝰ. de generatiõe que scd̾m carneͣ que

Expanded text:
Filius etiam a Patre, ut ipse ostendit in Iohanne dicens: Ego ex Deo processi et veni, et ita Filius a Patre est procedendo, et nascendo Spiritus a Patre, non nascendo sed procedendo: uterque enim procedit a Patre sed ineffabili et dissimili modo; non est itaque Spiritus Sanctus genitus, quia cum sit a Patre et Filio, si genitus esset iam haberet duos Patres, et sic in trinitate esset confusio, in qua sic et duo patres et duo filii essent. Quid autem sit gighac genitura dicit: Non aliud est illi esse de patre, aut aliud videre Patrem operantem, quam pariter operari; sed quis hoc intelligit? Ambrosius de Trinitate: Quomodo Filius a Patre sit genitus, impossibile est scire: mens dequi in sacris Scripturis saepissime non pro impossibili, sed pro difficilinarrabit? » Sed hoc intellexit Hieronymus de generatione quae est secundum carnem, quae
Abbreviated transcription (Latin):
moralib. Angło nuntiante ⁊ adueniente spñ. mox u̾bũ in ut̾o. mox int᷑
uterũ u̾bũ caro. Ay̾s in libͦ de tͥnitate. Non dĩ c̾e̾t hoiũq mediator. nisi
idem ds̃ idẽ hõ. in utͦq ⁊ unꝰ eẽt ⁊ uerꝰ. Quã seruile᷑ formã a solo filio sus¬
ceptam. tota tͥnitas cuiꝰ una uoluntas ÷ ⁊ oꝑatio fecͣ. Non aute̾ in ut̾o
sic debilitauit. ꝙ postea non peccasse credit᷑. Ays de nat᷑a ⁊ g̾r̾a. Excepta
s oraria uirgͣ de qua pp honorẽ dñi nullã ꝓrsus cũ de peccatis agit᷑ haberi

Expanded text:
 mox Verbum in utero, mox intra uterum Verbum caro. Augustinus in lib. De Trinitate: Non esset Dei hominumque mediator, nisi idem Deus, homo, idem in utroque et unus esset et verus; quam servilem formam a solo Filio susceptam tota Trinitas, cujus una est voluntas et opera, fecit. Non autem in utero sic debilitavit, ut postea non peccasse credatur. Augustinus De natura et gratia: Excepta  Maria, de qua, propter honorem Domini, nullam prorsus cum de peccatis agitur, haber
Abbreviated transcription (Latin):
cui nicħ deest: ꝙ ÷ solus dĩ. Quales fuerunt angłi in cationem hoc
diximus. statim posł c̾ationem quidã sunt ꝯuersi ad creatorẽ. suũ
quasi in speculo reluce̾ ds̃ cepit. sapiã dei qua illi illuminati sunt.
au̾si excecati sunt nec reluxit in eis diuina sapi̾a. qr auulsi sunt a lu¬
mine. tãꝙͣ. speculũ a facie uidentis. Illis instantib ⁊ istis tuentib
discreuit ds̃ lum̃ a tenebris. luce̾ fec̃ ⁊ discreuit. qr ꝙ boni erant

Expanded text:
cui nihil deest quod est solius Dei. Quales fuerint angeli in creatione, hoc cui nihil deest quod est solius Dei. Quales fuerint angeli in creatione, hoc diximus. Statim vero post creationem, quidam sunt conversi ad Creatorem suum, quasi in speculo relucere 1057 coepit Dei sapientia, qua ipsi illuminati sunt. Aversi excaecati sunt, nec reluxit in eis divina sapientia, quia aversi sunt a lumine, tanquam speculum a facie videntis. Illis stantibus, et illis ruentibus discrevit Deus lucem a tenebris
Abbreviated transcription (Latin):
b̃i arbitͥi non ÷. Non igitur erat libi arbitrii. ut tc̃ essent boni. ꝙ erãt
ex catione. uł mali ꝙ non erant. s in posterum tm. Sicuti aliquis
sedens in potestate ht ut stet. s ñ tunc. non enim potest ut tunc
essent qr sine iitio erant. ⁊ cũ essent sine uitio ñ erant miseri. cũ
pena non pͣced̾at culpam: nec tn brati qi non sunt c̾ati in btatitud̾is
s ad bratitudine̾. Si tñ aliqua auctoritas dicat eos in ipsa c̾atiõe iustoᷤ
uł beatos fuisse. beatitudinẽ uł iusticiam uocat illum statu̾ sine
miseria. ⁊ sine uitio. Oppo̾i̾tur a quibdam hoc modo. si in pͥncipio catio¬
nis non huerunt uirtutẽ ⁊ beatitudine̾. tc̃ fec̾ eos ds̃ imꝑfectos. s non
namq ꝑfectum trib modis: scd̾m tepus. ẜ naturã. ⁊ uniu̾salit̾ ꝑfectũ
ꝑfecti pꝰ ꝯfirmationẽ. ⁊ sc̾i pꝰ resurrectionẽ. Uniu̾salit᷑ ⁊ sũme ꝑfectũ

Expanded text:
beri arbitrii non est. Non igitur erat liberi arbitrii, ut tunc essent boni, quod erat beri arbitrii non est. Non igitur erat liberi arbitrii, ut tunc essent boni, quod erat ex creatione, vel mali, quod non erat; sed inposterum tantum, sicut aliquis sedens in potestate habet ut stet, sed non tunc; non enim potest ut tunc essent, quia sine vitio erant; et cum essent sine vitio, non erant miseri, cum poena non praecedat culpam. Nec tamen beati, quia non sunt creati in beatitudine, sed ad beatitudinem. Si tamem aliqua auctoritas dicat eos in ipsa creatione justos vel beatos fuisse, beatitudinem, vel justitiam vocat statum illum sine miseria, et sine vitio. Opponitur a quibusdam hoc modo. Si in principio creationis suae non habuerunt virtutes, vel beatitudinem, tunc fecit eos Deus imperfectos. Sed non namque perfectum tribus modis: secundum tempus, secundum nionem. Universaliter, et summe perfectum,
Abbreviated transcription (Latin):
corpoream machinam in ciuus suꝑiori parte facti sũt angłi. s sim celo
erant quomͦ ut legitur in ẏsaia. dicet lucifer. ascendam in celum. ponã
einde restat uide̾. quales facti fuerint. In prima uonis.¬
ꝯditiõe tria uidentur e̾ẽ. atͥbuta. essentia indiuisibił. ⁊ in mat̾i¬
alis. ⁊ ideo indeficiens ꝑ ronem nat᷑aliter insitam. Intelligentia spũ¬
alis. lib̾m qͦ arbitriũ. quo pot̾ant sine iuolentia ad utrũlib ꝓpria
uoluntate deflecti. Sol a quib dam queri. utrũ boni uł mab. iusti
uł inusti. brati uł miseri. creati sint. eos fuisse bonos in pͥmo exor¬
dio c̾ationis ꝯstare deb& .i. sine uitio. Non it. c̾ator optimus pot̾at
auctor mali eẽ. s nec iusti nec inuisti tc̃ fuerut᷑. nec aliqͥ uirtutẽ
tuns habuerunt. Eet enum om̃is uirtus meritum. ⁊ om̃e mitum ex
lib̾o arbitrio. s lib̾m arbitrium semꝑ ÷ ad futurũ. ⁊ ñ ad pͣsens. uł ad

Expanded text:
corpoream machinam, in cujus superiori parte facti sunt coeli, id est angeli. Sed si in coelo erant; quomedo, ut legitur in Isaia, diceret Lucifer; Ascendam in coelum, ponamDeinde restat dicere quales facti fuerint angeli. In prima conditione tria videntur eis esse attributa. Essentia indivisibilis et immaterialis, et ideo indeficiens per rationem naturaliter insitam; intelligentia spiritualis; liberum quoque arbitrium, quo poterant sine violentia ad utrumlibet propria voluntate deflecti. Solet a quibusdam quaeri, utrum boni, vel mali; justi vel injusti; liberi vel miseri creati fuerint. Eos fuisse bonos in primo exordio creationis constare debet, id est sine vitio. Non enim Creator optimus poterat auctor esse mali. Sed nec justi, nec injusti tunc fuerunt, nec aliquam virtutem tunc habuerunt. Est elibero arbitrio; sed liberum arbitrium semper est ad futurum et non est ad
Abbreviated transcription (Latin):
scł illã mat̾iam. iiͦiͬi. elementoꝵ adhuc ꝯfusam que dicła ÷ chaos. ⁊ hoc
tinxit. sic̃ ingenesi dr̾. pͥmo die facta ÷ lux. quidam expositores dicunt ꝙ
illa lux fuit ꝙdam splendidũ corpus quasi lucida nubes quedam. q̃ sicͣ sol mͦ¬
cͥcũferebat᷑ ortu ⁊ occasu suo diem faciens ⁊ noctẽ. Alii uͦ dicut᷑ ꝙ lux ista
q̃ facta ÷ pͥma die fuit angłica nat᷑a ad c̾atorẽ ꝯu̾sa sic̃ iã diximꝰ. Scd̾a die¬
factũ ÷ firmam̃tũ ut diuide̾t aquas ab aqͥs. Beda dic̃ ꝙ firmam̃tũ sit de
aqͥs solidatis qͣsi cͥstallmus lapis ꝙ satis ui̾ simile ÷ cũ ⁊ color euis ħ indicet.¬
quales sint aque ille ñ ÷ nob̾ certũ. s ut dicut̃ expositores uł glacialiter
solidate sutͣ. aut uaporalit᷑ suspense ad similitudine̾ uaporis .s. fumi. ꝙ¬

Expanded text:
 illam materiam quatuor elementorum adhuc confusam, quae dicta est chaos: et hoc tinxit. Sicut in Genesi dicitur: Prima die facta est lux . Quidam expositores dicunt quod lux illa fuit quoddam splendidum corpus quasi lucida nubes quaedam, quae sicut sol circumferebatur ortu et occasu suo diem et noctem faciens. Alii dicunt, quod lux illa quae facta est prima die, fuit angelica creatura ad Creatorem conversa, sicut jam diximus; secunda diefactum est firmamentum, ut divideret aquas ab aquis. Beda dicit quod firmamentum sit de aquis solidatis quasi crystallinus lapis; quod verisimile videtur, cum color ejus hoc vi benedicite Domino . Quales sint aquae illae nobis non est certum. Sed ut dicunt expositores, vel glacialiter solidatae sunt; aut vaporaliter suspensae ad similitudinem vaporis, id est fumi,
Abbreviated transcription (Latin):
Cor ĩpenitens caurat: nec alit̾ penitentia ꝓdesse credat᷑: nͥ ut teneatur
eccłia uͥ remissio peccatoꝵ ditur. ⁊ societas sp̃s in pacis uincło custoditur.
Ut potui difficillimã q̃stionẽ si tñ aliqͣtenus potui. domino miserante atq
adiuuante tract aui.

Expanded text:
cor impaenitens caueatur nec aliter paenitentia prodesse credatur, nisi ut teneatur cor impaenitens caueatur nec aliter paenitentia prodesse credatur, nisi ut teneatur ecclesia, ubi remissio peccatorum datur et societas spiritus in pacis uinculo custoditur. Ut potui, difficillimam quaestionem, si tamen aliquatenus potui, Domino miserante atque adjuvante, tractavi.
Abbreviated transcription (Latin):
ipsius autẽ sp̃s blasphemia illa que fit in corde ĩpenitenti huic tanto
dono dĩ nsq in finem uite istuis resistat᷑ ñ remittet᷑. Nam ⁊ si qͥsquã
ita fit ꝯtrarius ueritati. ut dõ loqͣnti ñ in ꝓphetis s in unico filio cum¬
ꝓptͣ nos eũ ut nob̾ ĩ eo loq̃ret᷑ filiũ hominis eẽ uoluit reluctet᷑. remitte¬
tur ei cũ penitendo ꝯu̾sus fuerit ad dĩ benignitatẽ᷑ qͥ mortẽ impii nol¬
eo peccata dimitt̾&. dimittent᷑ ei. Qiuuͦ huc dono extiterit inimicus.
ut ñ illud ꝑ penitentũ petat. s ei ꝑ inpenitentia̾ ꝯtradicat fit ĩ remis¬
sibile ñ ꝙ cumq peccatũ s ꝯtepͣta uł etiã obpugnata ipsa remissio peccatoꝵ¬
tẽpore quo uelut area cũ palea trituratur. sic oꝑatur: ut nulliꝰ uerã ꝯfessio¬
ne̾ asꝑnetur. nulliꝰ simulatio̾e. fallat᷑: atq ita reꝓbos fugiat. ut ꝑ eoꝵ minil
terium ꝓbos colligat. Unũ gͦ suffragiũ ÷: ne sit ĩremissibilis blasphemia.

Expanded text:
ristus. Ipsius autem Spiritus blasphemia illa, qua fit ut corde impoenitenti huic tanto Dei dono usque in finem vitae istius resistatur, non remittetur. Nam etsi quisquam ita sit contrarius propter nos eum, ut nobis in eo loqueretur filium hominis esse voluit reluctetur, remittetur ei, cum poenitendo conversus fuerit ad Dei bonitatem: qui cum mortem impii noleo peccata dimitteret, dimitterentur, ei. Qui vero huic dono exstiterit inimicus, ut non illud per poenitentiam petat, sed ei per impoenitentiam contradicat, fit irremissibile; non quodcunque peccatum, sed contempta vel etiam oppugnata ipsa remissio peccatotempore, quo uelut area cum palea trituratur, sic operatur, ut nullius ueram confessionem \'aspernetur, nullius simulatione fallatur atque ita reprobos fugiat, ut etiam per eorum ministerium probos colligat. unum ergo suffugium est, ne sit inremissibilis blasphemia:
Abbreviated transcription (Latin):
manifestat ÷ scĩ sp̃c potestatẽ s a patre ⁊ filio plane indiu̾iduã: Sigͦ hec
ita dicunt᷑ ut tnͣ inseꝑabilis intelligat᷑ oꝑatio trinitatis. ita ut cũ oꝑatio
patͥs dicit᷑ ñ ea sine filio ⁊ spũ sco intelligatur oꝑari. ⁊ cũ oꝑacio filii ñ sine¬
patre ⁊ spu scõ. ⁊ cũ oꝑatio sp̃s scĩ nͣ sint patre ⁊ filio: satis notũ ÷ recte cre¬
dentib uł ⁊ ut possut intelligentib ⁊ illud idõ dictũ ee̾ de patre ipse
cũ qͦ illi ꝯmunis ÷ idem spͣe. Et illud ꝙ ait dñs si oꝑa ñ fecissem in eis que
nemo alius fec̾ non ad patrẽ ł spm retulisse. ꝙ ei ñ sint in illis oꝑib cooꝑa¬
ti: s ad homines a quib legunt᷑ multa facta miracła. ⁊ tn a nullo q̃ filiꝰ¬

Expanded text:
ancti Spiritus potestatem, sed a Patre et Filio plane individuam? Si ergo haec ita dicuntur, ut tamen inseparabilis intelligatur operatio Trinitatis; ita ut cum operatio Patris dicitur, non eam sine Filio et Spiritu sancto intelligatur operari; et cum operatio Filii, non sipiritu sancto; et cum operatio Spiritus sancti, non sine Patre et Filio, satis notum est recte credentibus, vel etiam ut possunt intelligentibus. Et illud ideo dictum est de Patre, ipse um quo illi communis est idem Spiritus: et illud quod ait Dominus, Si opera non fecissem in eis, quae nemo alius fecit, non ad Patrem vel Spiritum retulisse, quod ei non sint in illis operibus cooperati; sed ad homines, a quibus leguntur multa facta miracula, et tamen a nullo quae Fili
Abbreviated transcription (Latin):
ritatis: si qua societas sp̃s. Propt᷑ hauc secietatẽ illi in quos primitꝰ uenit.
ris humani. Qd̾ autẽ ipse sp̃s sit patris. ipse filiꝰ dic̃: qr de patre ꝓcedit.
Et alio loco. Non eniͣ uos estis qui loqͥmini s sps patris urͣi qui loquit᷑ ĩ uob.
Qd uͦ ipse sit ⁊ sp̃c filii: apłs dic̃. Misit dẽ spm filii sui in corda nr̃a clamantẽ¬
abba pat᷑: hoc ÷ clamare facientẽ. Nos enĩ clamamꝰ s in illo: idẽ ipso diffun¬
dente caritatẽ in cordib nrͣis. sine qua inanit᷑ clamat : quicũq clamat.
gati: uidas apłs aꝑtissime. declarauit dicens. Iui sem& ipsos segregant
anunales: spm non habentes. S nec ille dicendus ÷ e̾e in eccłi ⁊ ad istã
societatẽ sp̃s ꝑtine̾: qui ouib xp̃i corporali tantũ ꝯmixtiõe ficto corde
miscetuir. Sc̃s enĩ spͣs: discipline effugiet fictum. Qua ꝓptͣ quicũq ĩ scis¬

Expanded text:
ritatis, si qua societas Spiritus . Propter hanc societatem illi in quos primitus venit, ritatis, si qua societas Spiritus . Propter hanc societatem illi in quos primitus venit, is. Quod autem ipse sit spiritus patris, ipse filius dicit: de patre procedit; et alio loco: non enim uos estis, qui loquimini, sed spiritus patris uestri, qui loquitur in uobis. quod uero ipse sit spiritus filii, aAbba, Pater : hoc est, clamare facientem. Nos enim clamamus; sed in illo, id est, ipso diffundente charitatem in cordibus nostris, sine qua inaniter clamat quicumque clamat.gati, Judas apostolus apertissime declaravit, dicens: Qui se ipsos segregant, animales, Spiritum non habentes . societatem Spiritus pertinere, qui ovibus Christi corporali tantum commixtione ficto corde miscetur. Sanctus enim Spiritus disciplinae fugiet fictum . Quapropter quicumque in schis
Abbreviated transcription (Latin):
miracło ad solũ spm scmͣ ꝑtinente cooꝑationẽ patris ⁊ u̾bi unigeniti
seꝑare nͣ possumus: ita singłoꝵ qͦ in t̾rmitate oꝑa tͥnitas oꝑatur. uni¬
cuiq oꝑanti cooꝑantib duob ꝯueniente in tͥbus agendi ꝯcordia. nͣ
ĩ uno deficiente efficatia ꝑagendi. Que cũ ita sint: hinc ÷ ꝙ dñs ihc
illud ad iutoriũ tãqͣ. huic oꝑi ñ sufficies assumebat. s spmͣ diuisũ in
semet ipsũ eo spũ ꝯgruebat expelli. quẽ patͣ ⁊ filiꝰ ñ diuisi in semet¬
ipsis ꝯmunit᷑ habent. Sic ⁊ peccata qr pͣter eccłam ñ dimittunt᷑: in eo
spũ dimitti oportebat. qͦ in unũ eccłia ꝯgregatur. Itaq cũ remissione̾ pec
enĩ sp̃s adoptionis filioꝵ in quo clamamꝰ abba pater: ut ei possimiis dic̾e
dimitte nob̾ debita mrͣa. Et in hoc cognoscimꝰ sic̃ dic̃ apłs iohannes qm xpͣs
unici filii dei. Unde scͥptũ ÷. Si qua igit᷑ exortacio in xp̃o si ꝙ solatui ca¬

Expanded text:
iritum sanctum pertinente, cooperationem Patris et Verbi unigeniti separare non possumus. Ita singulorum quoque in Trinitate opera Trinitas operatur, unicuique operanti cooperantibus duobus, conveniente in tribus agendi concordia, non in uno deficiente efficacia peragendi. Quae cum ita sint, hinc est quod Domiillud adjutorium tanquam huic operi non sufficiens assumebat; sed spiritum divisum in semetipsum, eo Spipsis communiter habent. Sic et peccata, quia praeter Ecclesiam non dimittuntur, in eo Spiritu dimitti oportebat, quo in unum Ecclesia congregatur. + Jam vero si, secspiritus adoptionis filiorum, in quo clamamus: abba pater, ut ei possimus dicere: dimitte nobis debita nostra. et in hoc cognoscimus, sicut Iohannes aposunici Filii Dei. Unde scriptum est: Si qua igitur exhortatio in Christo, si quod solatium cha
Abbreviated transcription (Latin):
nabit᷑ cũ spũ qui in se ipsum diuisus ÷ diuisus ⁊ ip̃se ꝯtͣ spm̃ scmͣ qͥ in se¬
ipsũ duiisus non ÷. Hoc ⁊ ipsa testimonia euuangłica nos admonet᷑. si ea
ꝑscruttm᷑ attentius. Nam scd̾m lucã quidẽ ñ ibi hoc dic̃ dñs uͥ respond
eis qͥ dixerut᷑ ꝙ in pͥncipe demonũ eicit demones. ñ ei remitti qͥ blasphe¬
mauerit in spm scm. Unde appara. hoc ñ semel a dño dictũ: s ibi quoq
ñ negligent᷑ p̃tereundũ qͦ loco dictũ sit. Loquebat᷑ eũ de his qͥ eũ ꝯfes¬
si sut. ł negaret᷑ coram hominib: ubi ait. Dico aut̾ uob̃̾ quicũq ꝯfessus
fuerit me coram hominibus: ⁊ filius hominis ꝯfitebitur illum corã
angłis dei. Qui autͣ negauerit me corã hominib: negabitur coram

Expanded text:
nabitur cum spiritu qui in seipsum divisus est, divisus et ipse contra Spiritum snabitur cum spiritu qui in seipsum divisus est, divisus et ipse contra Spiritum sipsum divisus non est. Hoc et ipsa evangelica testimonia nos admonent, si ea perscrutemur attentius. Nam secundum Lucam quidem non ibi hoc dicit Dominus, ubi respondet eis qui dixerunt quod in principe daemoniorum ejicit daemones, non ei remitti qui blasphemaverit in Spiritum sanctum. Unde apparet, non semel hoc a Domino dictum: sed ibi quoque non negligenter praetereundum quo loco dictum sit. Loquebatur enim de his qui eum confessi essent, vel negassent coram hominibus, ubi ait, Dico autem vobis, Quicumque confessus fuerit me coram hominibus, et Filius hominis confitebitur in illo coram Ang
Abbreviated transcription (Latin):
ñ pͣter uitẽ: s iuisibilis uita radicis haberi ñ pot̾ nͥ in uite. quẽ admodũ¬
peccati sp̃s qui in se ipsũ diuisus ÷ regnet in nobis: ut eruti a potestate
nec filius sine patre ⁊ spũ scõ. nec sine illis pater. Inseꝑabilis ÷ qͥppe habitacu
quoꝵ inseꝑabilis oꝑatio. S singillatĩ plerũq ꝑ creature significationes
ñ ꝑ suã substantiã demons trantur : sicut sua tẽpoꝵ spatia sillabis occupantib
feꝑatĩ uoce ꝓnuntiant᷑ nec tnͣ a se ipsis ullis int̾uallis momentisq tempoꝵ
seꝑant᷑. Non enĩ uͭquã dici possũt simul. cũ ẽe ñ possint nisi semꝑ simul. s ut
iam ñ semel diximꝰ ideo remissio peccatoꝵ qua in se diuisi sp̃c euertit᷑ ⁊ expel¬
fuerit ĩpenitentie ꝯtra spm scm̃ in quo unitas ⁊ societas ꝯmumio̾i̾s ꝯgre¬
gat᷑ eccłie nũꝗͣ. illi remitii t᷑. qr hoc sibi clausit ubi remittit᷑. ⁊ merito dap¬

Expanded text:
etiam praeter vitem; sed invisibilis vita radicis haberi non potest, nisi in vite. Propeccati, spiritus qui in se ipsum divisus est, regnet in nobis, ut eruti a potestate nec filius sine patre et spiritu sancto nec sine illis pater. inseparabilis est quippe operatio, quia inseparabilis habitatio; sed singillatim plerumque per creaturae significationes, non per suam substantiam demonstrantur, sicut sua temporum spatia syllabis occupantibus separatim uoce pronuntiantur, nec tamen a se ipsis ullis interuallis momentisque temporum separantur: non enim umquam dici possunt simul, cum esse non possint nisi semper simul. sed, ut iam non semel diximus, ideo remissio peccatorum, qua in se diuisi spiritus euertitur et expelfuerit impoenitentiae contra Spiritum, in quo unitas et societas communionis congregatur Ecclesiae, nunquam illi remittetur, quia hoc sibi claudit clausit ubi remittitur, et merito dam
Abbreviated transcription (Latin):
dicã ipsi domus eiꝰ sut. qr eos ꝑ dilectionẽ in habitans possidet ⁊ regit.
Om̃s in domo eiꝰ sumꝰ ꝑ ꝯditionẽ qͣ creauit nos. in domo eiꝰ sumꝰ per
fidt᷑ qͣ uocauit nos. In domo eiꝰ sumꝰ ꝑ dilectionẽ qua iuistificauit
es ꝑfidt᷑. ⁊ palea cũ granis in area ÷. Si autẽ in domo dei fueris ꝑ
caritatẽ. beatꝰ es: qr ñ solũ tu in domo dĩ. s tu domꝰ dĩ e̾ẽ cepisłi.
ut ip̃e tecũ habitet in te: qui fecit te. hec ÷ salutaris mansio. hec
sũt tab̾nacła iustoꝵ. in quib uox leticie ⁊ exultaciõis semꝑ ꝑsonat.
uͥ habitat beati cuiꝰ decorẽ ꝓpħa ꝯcupiuit. cuiꝰ inhabitationem op¬
tauit. cuiꝰ desid̾io flagrauit᷑. Si ergo hec mansio in nob̾ ee cepit. intre¬
niꝰ ⁊ habitemꝰ cũ eo. ubi pacẽ inueni̾emꝰ ⁊ requie᷑. uͥ ille habitare dig¬

Expanded text:
 thalamo, et ut verius dicam ipsi domus ejus sunt, quia eos per dilectionem inhabitans possidet et regit.  thalamo, et ut verius dicam ipsi domus ejus sunt, quia eos per dilectionem inhabitans possidet et regit. Omnes in domo ejus sumus per conditionem, qua creavit nos; in domo ejus sumus per fidem qua vocavit nos in domo ejus; sumus per dilectionem, qua justificavit etiam palea cum granis in area tua est. Si autem in domo Dei fueris per charitatem, beatus es, quia non solum tu in domo Dei, sed tu domus Dei esse coepisti, ut ipse tecum hab vox laetitiae et exsultationis semper personat, ubi habitant beati, cujus decorem, propheta concupivit, cujus inhabitationem optavit, cujus desiderio flagravit. Si ergo haec mansio in nobis esse coepit, intremus et habitemus cum eo. Ibi pacem inveniemus et requiem ubi ille habitare dig
Abbreviated transcription (Latin):
si humilis ÷. amore dignꝰ ÷. Si domꝰ sue curã bene agit᷑: prudens estł.
Si seruientes sibi fraudare nͣ nouit: fidelis ÷. Si peccatorib libenter
parcit. puis ÷. Si afflictis ꝯpatit᷑. misericors ÷. Si subiectos nͣ p̃mendo
s uuiando regit: humilis ÷. S fortassis intͣrogas uͥ ista domus dĩ que¬
renda sit. ubi inueniri possit. Pomus dĩ totus ÷ mundꝰ. Domꝰ dĩ eccłia
catholica ÷. Domꝰ dĩ etiã ÷ qͣlib&. fidelis anima. S alit mundũ inhabitat.
alit̃ eccłam. aliter unãquãq fidelẽ animã. In mułdo ÷ ut imꝑator ĩ regno
In eccła ÷ ut pater familias in domo. In anima ÷ ut sponsus in thalamo.
Pagani ⁊ infideles qͥq in domo eiꝰ sũt. id ÷ in regno. qr ipͣe om̃e ꝙ ꝯdi¬
dit ꝑ diuinitatis sue potentiã tenet ⁊ regit᷑. Enlsi fideles in domo
eiꝰ suͣt id ÷ in eccła qr ipse omĩb qͦs ad fidem uocauit sacramentoꝵ
suoꝵ participacione̾ credit. Fideles uero in domo eiꝰ sũt ⁊ ut ueriꝰ

Expanded text:
 humilis est, dignus est. Si domus suae curam bene agit, prudens est. Si servientes sibi fraudare non novit, fidelis est. Si peccantibus libenter parcit, pius est. Si afflictis compatitur, misericors est. Si subjectos non premendo, sed juvando regit, humilis est. Sed fortassis interrogas ubi ista domus Dei quaerenda sit, ubi inveniri possit? Domus Dei totus est mundus, domus Dei Ecclesia catholica est, domus Dei etiam est quaelibet fidelis anima. Sed Deus aliter mundum inhabitat, aliter Ecclesiam, aliter unamquamque fidelem animam; in mundo est, ut imperator in regno; in Ecclesia est, ut paterfamilias in domo; in anima est, ut sponsus in thalamo. Pagani et infideles quique in domo ejus sunt, id est in regno quia ipse omne quod condidit per divinitatis suae potenejus sunt, id est in ecclesia quia ipse omnibus quos ad fidem vocavit, sacramentorum suorum participationem credit; fideles vero in domo ejus sunt, id est in
Abbreviated transcription (Latin):
gaudeat. ⁊ ea q̃ diligit semꝑ mansura ꝯfidat. Ecce ostendimus
morbũ. cor fluctuans. cor instabile. cor inquietũ. & causã morbi. scił
amorẽ mundi : Et remediũ morbi amore̾ diͣ. qͥb necessario quartũ
adiungit᷑ adeptio remedii. scił qͣlit᷑ possimꝰ ꝑtinge̾ ad amorẽ dĩ.
sine qͦ cͥetera agnouisse aut parũ aut nicħ ꝓderit.
Inteꝵ amorẽ huiꝰ mundi ⁊ amorẽ dĩ: ħ ÷ diffe̾ntia. ꝙ huiꝰ mundi
amor in pͥncipio dulcis ẽe uidet᷑. s fine̾ habet amaruͭ. Amor uͦ
dĩ ab amaritudine incipit. s ultima eiꝰ dulcedine plena suͣt. Quod
pulcherruna similitudine euuangłicus sermo nob̾ ostendit. cũ de
sponsi nrͣi nuptiis decantar& dicẽs. Om̃is homo pͥmũ bonũ uinuͣ ponit.
⁊ cũ inebriati fuerit: tcͣ id ꝙ deteriꝰ ÷. Tu autẽ seruasti uinũ bonũ

Expanded text:
gaudeat, et ea quae diligit semper mansura confidat. Ecce ostendimus gaudeat, et ea quae diligit semper mansura confidat. Ecce ostendimus morbum cor fluctuans, cor instabile, cor inquietum. Et causam morbi, amorem videlicet mundi, et remedium morbi amorem Dei, quibus necessario quartum adjungitur, adeptio remedii, scilicet qualiter possimus pertingere ad amorem Dei, sine quo caetera agnovisse aut parum, aut nihil proderit.Inter amorem hujus mundi et amorem Dei haec est differentia, quod hujus mundi amor in principio esse dulcis videtur, sed finem habet amarum; amor vero Dei ab amaritudine incipit, sed ultima ejus dulcedine plena sunt. Quod pulcherrima similitudine evangelicus sermo nobis ostendit, dicens cum de Sponsi nostri nuptiis decantaret: Omnis homo primum bonum vinum ponit, et cum inebriati fuerint, tunc id quod deterius est. Tu aute
Abbreviated transcription (Latin):
uagus ⁊ ꝓfugus suꝑ t̾ram. uagus scilic ꝑ inordinatã ꝯcupiscentiã
profugus ꝑ peccatrice̾ conscientiã. Cuius uoce etiã illud apte sub¬
uingitur. quisqͥs inuenerit me occidet me. Quia mentẽ diuino
desertã auxilio. quecũq tẽptacio ĩpetierit subu̾tit. Cor ergo homi¬
nis qd̾ prius amori diuino affixũ stabile ꝑstitit. ⁊ unũ amando.
unũ ꝑmansit. pꝰquã ꝑ desideria tͣrena difflue̾ cepit. qͣsi in tot diui¬
suͣ ẽ quot ea sunt que ꝯcupiscit. Sicq fit ut mens que uerum
bonũ amare nescit. nũquã ualeat ẽe. stabilis. quia desiderii sui fi¬
neͣ in his que amplectitur nͣ inueniens dũ semꝑ se desiderio extendit.
sequẽs qͦs ꝯseqͥ ñ ual&. nũquã reqͥescit. Hinc igit᷑ nascit᷑ motꝰ sine sta¬
bilitate. labor sine requie. cursꝰ sine ꝑuentione. ita ut semꝑ inquie¬
tũ sit cor nrm donec illi adhere̾ ceꝑit. ubi ⁊ desid̾io suo nicb̾ deesse

Expanded text:
am. Vagus videlicet per inordinatam concupiscentiam profugus per peccatricem conscientiam. Cujus voce etiam illud apte subjungitur. Quisquis enim invenerit me, occidet me . Quia mentem divino desertam auxilio quaecunque tentatio impetierit, subvertit. Cor ergo hominis, quod prius divino amori affixum stabile praestitit, et unum amando unum permansit, postquam per desideria terrena difluere coepit; quasi in tot divisum est, quod ea sunt quae concupiscit. Sicque fit, ut mens quae verum bonum amare nescit, nunquam valeat esse stabilis, quia desiderii sui finem in his quae amplectitur non inveniens, dum semper se desiderio extendit sequens quod consequi non valet, nunquam requiescit; hinc igitur nascitur motus sine stabilitate, labor sine requie, cursus sine perventione, ita ut semper sit inquietum cor nostrum, donec illi adhaerere coeperit; ubi et desiderio suo nihil deesse
Abbreviated transcription (Latin):
stabiliet corda nr̃a: ipse pace̾ restituet ⁊ ꝯtinuã p̃stabit leticia.
Nemo aute᷑ amare potest ꝙ nescit. ⁊ ideo si dm̃ amare cupimus.
pͥmũ eũ cognosce̾ satagamꝰ. Precipue cũ ipͣe talis sit. qͥ nequeat sci¬
ri ⁊ n amare᷑. tanta ⁊ eniͣ spetres pulchritudinis eiꝰ. ut qui potu̾it
eũ uide̾ nͣ possit nͣ dilig̾e. Homo qͥ uult alt̾iꝰ hominis mores et¬

Expanded text:
ra, ipse pacem restituet, et continuam praestabit laetitiam. Nemo autem amare potest quod nescit, et ideo si Deum amare cupimus primum eum cognoscere satagamus, praecipue cum ipse talis sit, qui nequeat sciri, et non amari. Tanta est enim species pulchritudinis ejus, ut qui eum potuerit videre, non possit non dilig
Abbreviated transcription (Latin):
acceꝑat. non scđ̾m illam quã post ꝑactam obedientiam accep¬
turus erat. S ꝓiectus ÷ a facie dñi quando ꝓptͣ peccatũ cecita¬
te ignorantre ꝑͣcussus ab intima ꝯtẽplatiõis ulius luce foras irenit.

Expanded text:
acceperat, non secundum illam quam post peractam obedientiam accepacceperat, non secundum illam quam post peractam obedientiam accepturus erat. Sed projectus est a facie Domini quoniam propter peccatum caecitate ignorantiae percuss
Abbreviated transcription (Latin):
humana reduci. qualiterq in radẽ stabilitate sua conseruari pos¬
sit insinuandũ. Et licet hoc ꝓpriũ diuine gr̾e opus e̾e ñ du¬
sue pietatis dona p̾stat. ut ingͣtis ea etiã que pͣstiterit sẽpe sub¬
trahat. Pret̾ea etiã idcirco ñ pnutile ÷ ⁊ infirmitatis nr̃e magni¬
tudinẽ. & reꝑationis modũ agnoscere. quia qͥ quanta sibi gratia col¬
lata sit nescit. quantas largitori grates debeat non intelligit.
Primus itaq ħo ad hoc condiꝰtus fuit. ut si ñ peccasset ꝑ ꝯtẽplatiõis
pͣsentiã uultui creatoris semꝑ assisteret. ut eũ semꝑ uuendo
semꝑ amaret. semꝑ amando semꝑ ei adhereret. semꝑ adberendo¬
ei qui inmortalis ⁊÷ etiã ipse uitã sure tͣmino possideret. Hoc erat
ergo unũ et uerũ bonũ hominis. plena uidelicet ⁊ ꝑfecta cognitio
suiꝰ conditoris. Plena scilicet scd̾m illam plenitudine̾ quã creatus

Expanded text:
humana reduci, qualiterque in eadem stabilitate sua conservari poshumana reduci, qualiterque in eadem stabilitate sua conservari possit insinuandum. Et licet hoc proprium divinae gratiae opus esse non dus pietatis suae dona praestat, ut ingratis ea etiam, quae prahat. Praeterea etiam idcirco non inutile est, et infirmitatis nostrae magnitudinem, et reparationis modum agnoscere, quia qui quanta sibi gratia collata sit nescit, quantas largitori grates debeat non intelligit. Primus itaque homo ad hoc conditus fuit, ut si non peccasset, per contemplationis praesentiam vultui Creatoris sui semper assisteret, ut eum semper videndo, semper amaret, semper amando, semper ei adhaereret, semper ei adhaerendo, qui immortalis est, etiam in ipso vitam sine termino possideret. Hoc ergo erat unum et verum bonum hominis, plena videlicet et perfecta cognitio sui conditoris, plena scilicet secundum illam plenitudinem, quam creatus
Abbreviated transcription (Latin):
um sederem aliquando in conuentu fratrum et illis inter¬
rogantib meq respondente multa in mediũ ꝓlata fuis¬
sent. ad hoc tande̾ deducta sunt uerba. ut de humani¬
quidẽ potissimũ cordis instabilitate & inquietudine admirari si¬
mul om̃s et suspicari inciperemus. Cumq magno qͥdem desiderio
exposceret demonstrari sibi que causa in corde hominis tantas
cogitacionũ fluctuationes ageret. ac deinde siqua arte sine la¬
bors cuius libet exercitacione huic tanto malo obuiari possẽ sũ¬
moꝑe doceri flagitarent. & nos quãtũ dõ aspirante ualiumus. i utͦ¬
q caritati frmͣ satis facere uolentes. utriꝰq questionis nodum
ductis tã ex auctoritate quã ex ratione firmamentis soluimus.
In qua collatione quia quedã specialit᷑ fr̃ib scio placuisse ea potis¬
cognoui. Primo igitur demonstrandũ ÷. unde tanta iñ corde homi¬
nis uicissitudo oriatur. ac deinceps qͦmodo ad pacẽ stabile̾ mens

Expanded text:
um sederem aliquando in conventu fratrum, et illis interrogantibus, meque respondente, multa in medium prolata fuissent, ad hoc tandem deducta sunt verba, ut de humani potissimum cordis instabilitate et inquietudine admirari omnes simul, et suspirare inciperemus; cumque magno quidem desiderio exposcerent, demonstrari sibi quae causa in corde hominis tantas cogitationum fluctuationes ageret, ac deinde si qua arte, sive laboris cujuslibet exercitatione huic tanto malo obviam iri posset, summopere doceri flagitarent; nos quantum Deo inspirante valuimus, in utroque charitati fratrum satisfacere volentes, utriusque quaestionis nodum ductis tam ex auctoritate quam ex ratione firmamentis solvimus. In collatione autem, quia quaedam specialiter placuisse fratcognovi. Primo igitur demonstrandum est, unde tanta in corde hominis vicissitudo oriatur, ac deinceps quomodo ad pacem stabilem mens
Abbreviated transcription (Latin):
hic suꝑfluum esse uidetur. suꝑfluum esse dico .i. non necessariuni. ad emulatio¬
nem faciendan. aliqͥ̾ndo talis : lxetera. ut nisi ualiam resoluatur. nich signifi¬
care uł incongrua t̾e uideatur. Ut ⁊ ilud. dominus in celo sedes eius .i. sedes dũ ĩn
celo ⁊ filis hominum dentes eoꝵ arma ⁊ sagitte .i. filioꝵ hominũ adeutes. uhosieut¬
fenũ dies eius .i. dies hominis. Nominatiuus .s. nominis. ⁊ genitiuus ꝓnominis.
in possibilis aliuis absurdꝰ alius falsus. Quita hiui̾modi inuenus in scͥpturis.
Ut illudꝰ. comederut᷑ iacob. ⁊ illud. sub quo curuantur hii qui portant oibem. Et
illud. esegit suspendium anima nrea. ⁊ multa alia. Sunt loca quedam in diuina
se ptura ubi licet sit aꝑta u̾boꝵ significatio. nullus tam̃ sensus uidetur eẽ. re¬

Expanded text:
hic superfluum esse videtur, superfluum dico, id est non necessarium ad enuntiatiohic superfluum esse videtur, superfluum dico, id est non necessarium ad enuntiationem faciendam. Aliquando talis est littera, ut nisi in aliam resolvatur, nihil significare, vel incongrua esse videatur, ut est illud: Dominus in coelo sedes ejus , id est sedes Domini in coelo; et filii hominum, dentes eorum arma et sagittae , id fenum dies ejus, id est dies hominis . Nominativus scilicet nominis, et genitivus pronominis, impossibilis, alius absurdus, alius falsus. Multa hujusmodi invenies in Scripturis, ut illud: Comederunt Jacob . Et illud: Sub quo curvantur hi qui portant orbem . Et illud: Elegit suspendium anima mea ; et multa alia. Sunt loca quaedam in divina Scriptura, ubi licet aperta sit verborum significatio; nullus tamen sensus esse
Abbreviated transcription (Latin):
narratione simul inueniuntur. Quedam ht litteram ⁊ sensuni tantum. Que¬
dam litteram ⁊ sententiam. Quedam hec tria simul ꝯtinet. Om̃is autem narra-¬
tio ad minus duo habere debet. Illa narratio litteram ⁊ sensum tmͣ ht̃. ubi ꝑ ip
gendum. Illa uero litteram ⁊ sententiam tantum habe t. ubi ex sola ꝓnuntia-¬
tione nichil ꝯcipere potesł auditor. nisi addatur expositio. Illa sensum ⁊ senten¬
tiam ht̃ ubi ⁊ aꝑte aliquid significatur. ⁊ aliquid aliud subintelligendo relin¬
quitur quod expositione aperitur.
ittera aliquando ꝑfecta ⁊̃ qͣndo ad significandum id ꝙ dicitur. nichil pre¬
terea que posita sunt. uł addere uł minuere oportet. Ut om̃is sapientia a domi¬
no deo ÷. Aliqͣndo ĩminuta qͣudo aliquid subaudiendun relinquatur. Ut senior
nem idem repetitur. uł aluid necessarium adiungitur. ut paulus in fine epłe
ad romanos dicit. Ei ⁊ postea multis interpositis infert. cui ÷ honor ⁊ gła. Aluid

Expanded text:
edam habet litteram et sententiam tantum. Quaedam omnia haec tria simul continet. Omnis autem narratio ad minimum duo habere debet. Illa narratio litteram et sensum tantum habet, ubigendum. Illa vero litteram et sententiam tantum habet, ubi ex sola pronuntiatione nihil concipere potest auditor, nisi addatur expositio. Illa sensum et sententiam habet, ubi aperte aliquid significatur, et aliquid aliud subintelligendum relinquitur, quod expositione non aperitur. CAP. IX. De littera. Littera aliquando perfecta est, quando ad significandum id quod dicitur, nihil praeter ea quae posita sunt, vel addere, vel minuere oportet. Ut, Omnis sapientia a Domino Deo est . Aliquando imminuta, quando subaudiendum aliquid relinquitur, ut: Senior nem idem repetitur, vel aliud non necessarium adjungitur, ut Paulus in fine Epistolae ad Romanos dicit: Ei autem; et postea multis interpositis infert: cui est honor et gloria . Aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
tiis. in nullam tamen earum nos precipiti affirmatione ita ꝓmamus. ut
si forte diligentius discussa ueritas eam labefactauerit corriamus. non ꝓ
sententia duimarum scripturarum. s ꝓ nostra ita dimicantes. Lut
eam uelimus scripturarum ee. que nostra ÷ cum potius eam que scriptu¬
parum est nostram esse debeamus.
odus legendi in diuidendo ꝯstat. diuisio fit ⁊ particione ⁊inuestiga¬
tione. Parciendo diuidimus. quando ea que confusa sunt dist ingui
Inues tigando diuidimus quãdo ea que occulta sunt. reseramus.
tuimus explicata sunt. Ue reliqua parte doctrine .i. meditacione aliqͥd
in presenti dicere. omitto. qr res tanta sp̃ali tractatu indiget. ⁊ dignum ÷ mag̃
tiam. ut radiare dignetur in cordibus nr̃is. ⁊ illuminare nobis insemitis
suis. ut introdiicat nos ad puram ⁊ sine aminalibus cellao.

Expanded text:
tiis; in nullam earum tiis; in nullam earum si forte diligentius discussa ueritas eam recte labefactauerit, corruamus, non pro sententia diuinarum scripturarum, sed pro nostra ita dimicantes, ut eam uelimus scripturarum esse, quae nostra est, cum potius eam, quae scripturarum est, nostram esse uelle debeamus.in dividendo constat. Divisio fit et partitione et investigatione. Partiendo dividimus, quando ea quae confusa sunt, distinguimus. Investigando dividimus, quando ea quae occulta sunt, reseramus. tuimus, explicata sunt. De reliqua vero parte doctrinae, id est meditatione aliquid in praesenti dicere omitto, quia res tanta speciali tractatu indiget; et dignum magis est tiam, ut radiare dignetur in cordibus nostris, et illuminare nobis in semitis suis, ut introducat nos ad puram, et sine animalibus coenam.
Abbreviated transcription (Latin):
repugnantum. semꝑ ꝯgrua ÷ semꝑ uera. aliquando unuis enuntiationis. una ÷
sententu. Aliquando unius enuntiationis. plures sunt sententie: Aliquando plu¬
paucis erudiuntur uerbis ⁊ sanitate catholice fidei murimur id potissimũ
diligamus ꝙ certum apparuerit eum sensisse quen legimus. Si autẽ idlat
id certe ꝙ circunstantia scripture non impedit. ⁊ eum sana fide ꝯcordat. Si
autẽ scripture circums tantia ꝑtractari ac discuti non potest. saltim id solũ
quod fides sana prescribit. Aliud ÷ enim ꝙ potissimum lectoer senserit dinos¬
cere. aliud a regula pietatis uitare. Si utrumq uitetur ꝑfecte se hab̾e sen¬
serit fructus segentis. Si uero utrumq uitari non potest. ⁊ si uoluntas sc̃p¬
toris incerta sit. sane fidei ꝯgruam non inutile ÷ emisse sententiam. Itẽ
in rebus obscuris. atq a mentis ocłis remotissimis si qua inde scriptura
etiam diuma legerimus que possint salua fide aliis atq aliis parere senten¬

Expanded text:
t, semper vera. Aliquando unius enuntiationis una est sententia, aliquando unius enuntiationis plures sunt sententiae, aliquando plupaucis eruuntur verbis, et sanitate Catholicae fidei muniuntur, id potissimum eligamus, quod certum apparuerit, eum sensisse quem legimus. Si autem hoc latet, id certe quod circumstantia scripturae non impedit, et cum sana fide concordat. Si autem et Scripturae circumstantia pertractari ac discuti non potest, saltem id solum quod fides sana praescribit. Aliud est enim quod potissimum scriptor senserit, non dignoscere, aliud a regula pietatis errare. Si utrumque vitetur, perfecte se habet fructus legentis. Si vero utrumque vitari non potest, etsi voluntas scriptoris incerta sit, sanae fidei congruam non inutile est eruisse sententiam. Item in rebus obscuris, atque a nostris oculis remotissimis, si qua inde scripta etiam divina legimus, quae possint salva fide aliis atque aliis parere senten
Abbreviated transcription (Latin):
sobeant. tunc mulieres ꝯuerso more uiros rogabunt. Et ne forte. unus uir
Uii. mulieres simul ducẽ formidaret. cũ unde. eas pasceret.⁊ uestiret. ñ haberet.
steriles.⁊ sine semine moriamur. ꝙ eo tempore magnum opprobrium erat.
sint. nichil apud nos significare uideatur.

Expanded text:
soleant, tunc converso more mulieres viros rogabunt. Et ne forte unus vir soleant, tunc converso more mulieres viros rogabunt. Et ne forte unus vir septem mulieres ducere simul formidaret, cum unde eas pasceret et vestiret, non haberet, steriles, et sine semine moriamur, quod eo tempore magnum opprobrium fuit. sint, nihil apud nos significare videntur.
Abbreviated transcription (Latin):
oꝑiemur. tm̃ inuocetur nom̃ tuũ suꝑ nos: aufer opprobriũ nr̃m. Piana sunt et
a opprobriũ nr̃m. S fortasse qͥd hoc totũ simul significare uelit intelligerȩ non
potes. Qd dicẽ uoluerit ppħa bonum ne ꝓmiserit. an malũ minatus furt ⁊ ig¬
noras. un euenit ut spaliter tm̃ intelligendum credas. ꝙ qualit᷑ ad litteram
uirũ acceꝑunt .i. xp̃m. in quo omẽm plenitudine᷑ grẽ placuit inhabitare. q
ipse solus sine m̃sura spm accepit. Qui solus earũ opprobriũ aufert. ut inue¬
niant in quo requiescant. nullo alio uiuente ut spͣs scĩ dona poscebant. Eoce
spaliter int᷑pretatus ÷ ⁊ qͥd sit dice̾ ad litterã non intelligis. Potuit tmͣ ꝓph̃a
ricatoris ppłi locutus fuerat adiungit. nc̃ tantam in eod̾ ppło cladem futusd̃
n usq adto uiroꝵ genus delendum. ut iix.uii. mulieres uirũ unum inueni¬
ant. cum modo una unum hab̾e soleat. ⁊ cum mulieres nunc a uiris rogari

Expanded text:
modo invocetur nomen tuum super nos, aufer opprobrium nostrum . Plana sunt et asse quid hoc totum simul significare velit, intelligere non potest. Quid dicere voluerit propheta, bonum promiserit, an malum minatus fuerit, ignoras. Unde evenit, ut spiritualiter tantum intelligendum credas, quod qualiter ad litteram id est Christum, in quo omnem plenitudinem gratiae placuit inhabitare, quia ipse solus sine mensura Spiritum sanctum accepit. Qui solus earum opprobrium aufert, ut inveniant in quo requiescant; nullo alio vivente, ut Spiritus sancti dona poscebant. Ecce spiritualiter interpretatus es, et quid sit dicere ad litteram non intelligis. Potuit tamen propricatoris locutus fuerat, subjungit nunc tantum in eodem populo cladem futuram; et usque adeo virorum genus delendum, ut vix septem mulieres virum unum inveniant, cum modo una unum habere soleat. Et cum mulieres nunc a viris rogari