comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Etsuꝑ omnes montes excelsos. et suꝑ omnes colles eleuatos.
Sicut in bonam partem ꝓuarietate uirtutum montes appel¬
lantur etcolles. sic inter impios prouarietate uitiorum et
maxime superbiae. alii montes sunt. alii colles. super quos
erit dies dñi . dequibus in hiez echiel scriptum ẽ. haec dicit
adonai dñs montibus et collibus. ecce ego inducã suꝑ uos gla¬
dium. et dissipabuntur excelsa ur̃a etconterentur arȩ urãe
etreliqua. Etsuꝑ omnẽ turrẽ excelsã et suꝑ omnem murũ
munitum. Quia aduespasiani adrianiq haec referunt tem¬
pora. corporaliter dicunt impleta quae scripta sunt. quod
nonturris excelsa. non firmissius murus. non ulla nauiũ mul¬
titudo etnegotiationis industria. aduersũ uim romani exerci¬
tus potuerit praeualere. sed intantã habitatores iudae uenis¬
se formidinẽ vtetipsi cum coniugibus ac liberis auro etargento.

Expanded text:
Et super omnes montes excelsos, et super omnes colles elevatos. Et super omnes montes excelsos, et super omnes colles elevatos. Sicut in bonam partem pro varietate virtutum, montes appellantur et colles: sic inter impios pro diversitate vitiorum, et maxime superbiae, alii montes sunt, alii colles, super quos erit dies Domini, de quibus 40 in Ezechiele scriptum est: Haec dicit Adonai Dominus montibus et collibus: ecce ego inducam super vos gladium, et dissipabuntur excelsa vestra, et conterentur arae vestrae, et reliqua . Et super omnem turrim excelsam, et super omnem murum munitum. Qui ad Vespasiani Adrianique haec referunt tempora, corporaliter dicunt impleta quae scripta sunt, quod non turris excelsa, non firmissimus murus, non ulla navium multitudo, et negotiationis industria, adversum vim Romani exercitus potuerit praevalere; sed in tantam habitatores Judaeae venisse formidinem, ut et ipsi cum conjugibus et liberis, auro et argento
Abbreviated transcription (Latin):
unt ignominiae atq inceno libidinum uolutantur. dñi uin¬
dicta consurg&. Quod si prudens lector quaesierit cur intem¬
plo dñi cedrina ligna sint posita. Etincentesimo tertio psal¬
mo legamus iuxta hebraicam ueritatem. saturabuntur lugna
dñi. et cedri libani quas tu plantasti ibi passeres nidificabunt.
Etincetera ligna. etiam cedri ad laudes dñi prouocentur. Etin
aduentu saluatoris. quando omnes arbores edigna campi ad¬
plaudent ramis suis. scriptum sit.ponam interra inaquosa ce¬
drum etbuxum. et cypressum. etpinum. etnunc diem dñi
super cedros libani sermo ꝓpheticus comminetur. Hoc dicen¬
dum ẽ quod exeodem genere hominũ. alii sublimentur ad
regnum. alu detrahantur ad poenam. etcedri libani quae
propter superbiam conterentur. eligantur cumboniodo¬
ris fuerint. etcum a postolo dixerint . xp̃ibonus odor sumusdõ.

Expanded text:
unt opera ignominiae, atque in coeno libidinum volutantur, Domini vinunt opera ignominiae, atque in coeno libidinum volutantur, Domini vindicta consurget. Quod si prudens lector quaesierit, cur in templo Domini cedrina ligna sint posita, et in centesimo tertio psalmo legamus juxta. Hebraicam veritatem, Saturabuntur ligna Domini, et cedri Libani, quas tu plantasti: ibi passeres nidificabunt ; et inter caetera ligna etiam cedri ad laudes Domini provocentur: et in adventu Salvatoris, quando omnes arbores, et ligna campi applaudent ramis suis, scriptum sit: Ponam in terra inaquosa cedrum et buxum, et cypressum et pinum : et nunc diem Domini super cedros Libani sermo propheticus comminetur? hoc dicendum est, quod ex eodem genere hominum, alii sublimentur ad regnum, alii detrahantur ad poenam, et cedri Libani, quae propter superbiam conterentur, eligantur, cum boni odoris fuerint, et cum Apostolo dixerint: Christi bonus odor sumus .
Abbreviated transcription (Latin):
in fantium etlactantium perficietur laus. utdestruatur
inimicus etultor.
Et super omnes cedros libani sublimes. eterectas. et super om̃s
quercus basan. Etinuicesimo octauo psalmo canitur. uox
dñi conterentis cedros. conter& dñs cedros libani. et cõmi¬
nu& eas quasi uitulum libani. etintricesimo sexto. uidi im¬
pium ex altatum eteleuatũ sicut cedros libani. et transiui
etecce nonerat etquaesiui eum etñest inuentus locus eius.
Quercus quoq basan. quas aquila. ApYac̃. symmachus et the¬
odotion. BAAN OΥC̃. inter praetati sunt. Glandiferas no¬
uimus. quae etsi fecerint fructus. porcorx sunt alimenta
non hominum. Ba san regio est arabiae cui imperauit
og̃. qui appellatus ẽ rex basan . et interp̃tatur aicxΥΝÑ
idest ignominia. quam si confusionẽ transferre uoluerim.
magis CΥXXΥCIN. idest babylonem significat quam ba¬
san.super omnes ego qui eriguntur insuperbiam et faci¬

Expanded text:
infantium et lactentium perficietur laus, ut destruatur infantium et lactentium perficietur laus, ut destruatur inimicus et ultor . Et super omnes cedros Libani sublimes et erectas, et super omnes quercus Basan. Et in vicesimo octavo psalmo canitur: Vox Domini conterentis cedros: conteret Dominus cedros Libani, et comminuet eas quasi vitulum Libani . Et in tricesimo sexto psalmo: Vidi impium exaltatum et elevatum quasi cedros Libani, et transivi, et non erat, et quaesivi eum, et non est inventus locus ejus . Quercus quoque Basan, quas Aquila δρύας, Symmachus, et Theodotio βαλάνους interpretati sunt, glandiferas novimus, quae etsi fecerint fructus, porcorum sunt alimenta, non hominum. Basan regio est Arabiae, cui imperavit Og, qui appellatus est rex Basan, et interpretatur αἰσχύνη, id est, ignominia, quam si confusionem transferre voluerimus, magis σύγχυσιν, id est, Babylonem significat quam Basan. Super omnes ergo qui eriguntur in superbiam, et faci
Abbreviated transcription (Latin):
intellegunt. quod omnis creatura conparatione diuinae glo¬
riae humilietur. etinturuetur et nihil eẽ sesentiat
Dies enim dñi exercituũ super omnem superbum etexcelsum.
et super omnem arrogantem. et reliqua.¬
Ethaec prioribus coniunguntur. indie illa inqua ex altabitur
dñs solus. hocẽ indie ultionis dominicae. excelsi quique et
arrogantes atq sublimes captiuitati et gladio subiacebunt.
METAG opi Rubc̃. aut̃ sermo designis est atq principibus.
quod quanto magis superbierint. tanto amplius depriman¬
tur. dñs enim superbis resistit ethumilibus dat gratiam.
quae dedie iudicii intellegunt. superbum. etexcelsum. et
sublimem. etarrogantem . diabolum dici putant. qui super¬
biens loquitur. Super stellas caeli ponam sedem meam. sede¬
bo inmonte excelso suꝑ omnes montes excelsos adaquilonem
ascendam super nubes ero similis altissimo. Quando exore

Expanded text:
intelligunt, quod omnis creatura comparatione divinae glointelligunt, quod omnis creatura comparatione divinae gloriae humilietur, et incurvetur, et nihil esse se sentiat. Dies enim Domini exercituum super omnem superbum et excelsum, et super omnem arrogantem. Et haec prioribus conjunguntur. In die, inquit, illa in qua exaltabitur Dominus solus, hoc est, in die ultionis Dominicae, excelsi quique et arrogantes atque sublimes captivitati et gladio subjacebunt. Μεταφορικῶς autem sermo de magnis est atque principibus: quod quanto magis superbierint, tanto amplius deprimantur. Dominus enim superbis resistit, et humilibus dat gratiam . Qui de die judicii intelligunt, superbum et excelsum, et sublimem, et arrogantem, diabolum dici putant. Qui superbiens loquitur: Super stellas coeli ponam sedem meam: sedebo in monte excelso, super omnes montes 39 excelsos ad Aquilonem: ascendam super nubes, ero similis Altissimo : quando ex ore
Abbreviated transcription (Latin):
uero afacie dominicae maiestatis. praecipitur nobis
Utadsumamus petrae fortitudinem de qua dictum est.Petrare¬
fugium leporibus etinpetra exaltastime. morses quoq infora¬
mine petrae pontur utuideat posteriora dĩ. etbibebat popu¬
lus despiritali sequenti eos petra. Absconditurq inpetra qui in¬
greditur cubiculum suum. etclauso ostio adorat patrem.
Ut interreno corpore constitutus transeuntem mundi non sen¬
tiat tempestatem.
Oculi sublimes hominis humiliati sunt etincuruabitur altitu¬
do uirorum exaltabitur autem dñs solus indie illa.
Cum hostes uenerint etomnem prouinciam aut babylonus
aut romanus mucro uastauerit. Etcircum sederint agmina
bellatorum herusalem. tunc nec diuitiae nec nobilitas
generis. nec potentia dignitatum aliquem defendere pote¬
runt. sed omnium erit una captiuitas. et ds̃ solus exaltabitur.
Cuius iram nullus poterit declinare. multi haec dedie iudicui

Expanded text:
vero a facie Dominicae majestatis praecipitur nobis, vero a facie Dominicae majestatis praecipitur nobis, ut assumamus petrae fortitudinem, de qua dictum est: Petra refugium leporibus . et, In petra exaltasti me . Moses quoque in foramine petrae ponitur, ut videat posteriora Dei . Et, Bibebat populus de spiritali sequenti eos petra . Absconditurque in petra qui ingreditur cubiculum suum, et clauso ostio adorat Patrem, ut in terreno corpore constitutus, transeuntem mundi non sentiat tempestatem. Oculi sublimes hominis humiliati sunt, et incurvabitur altitudo virorum: exaltabitur autem Dominus solus in die illa. Cum hostes venerint, et omnem provinciam Babylonius aut Romanus mucro vastaverit, et circumsederint agmina bellatorum Jerusalem: tunc nec divitiae, nec nobilitas generis, nec potentia dignitatum aliquem defendere poterunt; sed omnium erit una captivitas, et Deus solus exaltabitur, cujus iram nullus poterit declinare. Multi haec de die judicii
Abbreviated transcription (Latin):
nis intellegimus. uerior interpͣtatio est. qui subuertentes tem¬
plum dĩ non eum adorauerunt qui uictoriam tribuit. sed ido¬
la manuum suarum. Sin aũt̃ de iudaeis prophetae truculen¬
ta sententia est. Utcontra populum suum orare uideatur:
Cui supra dixerat . domus ia cob uenite etambulemus inlumine
dñi. Ingredere inpetra abscondere fossa humo. a facie timo¬
ris dñi etagloria maiestatis eius. Ego quidem populum co
ortatus sum dicens. domus iacob uenite etambulemus in lu¬
mine dñi. sed quia ꝓiecit dñs populum suum iacob proiecit
aũt quia aut fecit aut passus est quae supra exposuimus. ideo
praenuntio uobis quae uentura sint mala. etortor utingre¬
dimini petras et abscondamini inspeluncis a facie babylonu
vel romani exercitus quando omnia uastabuntur. Iuxta il¬
lud quod in euangelio legimus. Tunc dicent montibus ca¬
dite super nos. et petris abscondite nos. Iuxta anagogen

Expanded text:
nis intelligimus, verior interpretatio est: qui subvertentes temnis intelligimus, verior interpretatio est: qui subvertentes templum Dei, non eum adoraverunt, qui victoriam praebuit, sed idola manuum suarum. Sin autem de Judaeis, Prophetae truculenta sententia est, ut contra populum suum orare videatur, cui supra dixerat: Domus Jacob, venite, et ambulemus in lumine Domini. Ingredere in petram: abscondere in fossa humo a facie timorus Jacob, venite, et ambulemus in lumine Domini. 38 Sed quia projecit Dominus populum Jacob: projecit autem, quia aut fecit, aut passus est, quae supra exposuimus; ideo praenuntio vobis quae ventura sint mala, et hortor ut ingrediamini petras, et abscondamini in speluncis a facie Babylonii vel Romani exercitus, quando omnia vastabuntur, juxta illud quod in Evangelio legimus: Tunc dicent montibus, cadite super nos; et petris, abscondite nos . Juxta anagogen
Abbreviated transcription (Latin):
rationale animal aes adorauit etlapidem. Sunt aũt qui haec
deiuda eis interp̃tentur. quod ante quã caperentur ab abylonus.
uniuersa fecerint. etideo dimissi sint adõ. Unde etinfine ca¬
pituli ponitur. Ne ergo dimittas eis. possumus secundum.
AVATΩTHÑ. ethoc dicere. quod omne dogma contrariũ
ueritati. ador& opera manuum suarum. Et constituat ido¬
la interra sua. etincuruetur homo ethumilietur uir: et se
erigere non possit. quia sit adiabolo conligatus nisi illũ erexe¬
rit dñs in exemplum illius mulieris quam satanas uinxerat
annis decem etocto. vtnequaquam caelum sed terram semꝑ
aspicer&. Ne ergo dimittas eis. proquo .lxx. interpraetati
sunt. et non dimittam eis. si ds̃ loquitur. ita intellegendum
est. quia tanta fecerunt non parcam eis. nec tam innumera¬
bilia peccata dimittam. si propheta. sic sentiendum. ne ergo
dimittas eis. qui tanta scelera perpetrarunt. Quod si deroma¬

Expanded text:
rationale animal, aes adoravit, et lapidem. Sunt autem qui haec rationale animal, aes adoravit, et lapidem. Sunt autem qui haec de Judaeis interpretentur, quod antequam caperentur a Babyloniis universa haec fecerint, et ideo dimissi sunt a Deo. Unde et in fine capituli ponitur: Ne ergo dimittas eis. Possumus secundum anagogen et hoc dicere, quod omne dogma contrarium veritati adoret opera manuum suarum, et constituat idola in terra sua, et incurvetur homo, et humilietur vir, et se erigere non possit: quia sit a diabolo colligatus, nisi illum erexerit Dominus, exemplo illius mulieris, quam Satanas vinxerat annis decem et octo, ut nequaquam coelum, sed terram semper aspiceret . Ne ergo dimittas eis. Pro quo LXX interpretati sunt: Et non dimittam eis. Si Deus loquitur, ita intelligendum est: Quia tanta fecerunt, non parcam eis, nec tam innumerabilia peccata dimittam. Si Propheta, sic sentiendum: ne ergo dimittas eis, qui tanta scelera perpetrarunt. Quod si de Roma
Abbreviated transcription (Latin):
Et repleta est terra eius equis etinnumerabiles quadrigae eius.
non enim dignum est numero quod contra dĩ imperium pos¬
sidetur. Unde etinpsalmis dicitur. Fallax equus ad salutem.
Etinexodo. equum et ascensorem deiecit inmare. Etinalio psal¬
mo. Hi incurribus ethi inequis. nos aut innomine dñi dĩ nr̃i
inuocabimus. Potest aut̃ utrumq intellegi. quod et populus
iudaeorum contra praeceptum dĩ sibi equos etquadrigas mul¬
tiplicauerit . et terra iuda uictorum equis et currib sit repleta.
Et repleta ẽ terra eius idolis. opus manuum suarũ ad orauerunt
quod fecerunt digiti eorum. et incuruabit se homo ethumi¬
liatus est uir. Ubi quondam erat templum etreligio dĩ. ibi
adriani statua . etiniouis idolum collocatum est. quod multi
super illo testimonio interp̃tantur quod ineuangelio legi¬
mus. Cum aũt uideritis abominationẽ desolationis stantem

Expanded text:
Et repleta est terra ejus equis et innumerabiles quadrigae ejus. Et repleta est terra ejus equis et innumerabiles quadrigae ejus. Non enim dignum est numero quod contra Dei imperium possidetur. Unde et in Psalmis dicitur: Fallax equus in salutem . Et in Exodo: Equum et ascensorem dejecit in mare . Et in alio psalmo: Hi in curribus, et hi in equis: nos autem in nomine Domini Dei nostri invocabimus . Potest autem utrumque intelligi, quod et populus Judaeorum contra praeceptum Dei sibi equos, et quadrigas multiplicaverit, et terra Judaeae victorum equis et curribus sit repleta. Et repleta est terra ejus idolis: opus manuum suarum adoraverunt, quod fecerunt digiti eorum, et incurvavit se homo, et humiliatus est vir. Ubi quondam erat Templum et religio Dei, ibi Adriani statua, et Jovis idolum collocatum est. Quod multi super illo testimonio interpretantur, quod in Evangelio legimus: Cum autem videritis abominationem desolationis stantem
Abbreviated transcription (Latin):
plaudentiũ eandem cũ pueris turpitudinẽ demonstrauit
Repleta est terra argento etauro et nonẽ finis thesaurorx
eius. Intercetera uitia terrae domus iacob etiam auri et
argenti multitudo enumeratur. Inter om̃a etaugures.
equos. et quadrigas. quas ds̃ multiplicari ꝓhibuit regib
sa. etnefaciamus nobis thesauros dequibus fur possit eri¬
pere. adextremum inferens. non potestis dõseruire et
mãmone. pulchreaũt illud. RΩ M Mã. uersiculi semꝑ
auarus eg&. Aliis uerbis ꝓpheta significauit dicens. et ñ
est finis thesaurorũ eius. Nonquo thesauri finẽ non habe¬
ant. sed quo possidentium animus ñ impleatur. Utraque
aut gens etiudaeorũ etromanorũ. ꝑhaec uerba auaritiae
suggilatur. Quod historiae quoq tam grecae narrant quã
latinae. nihil iudaeorx etromanorũ gente ẽẽ auarus. Unde
rem iudicem arguit atq condemnat. iudex furacior.
inalio dese promens sententiam¬

Expanded text:
plaudentium, eamdem cum pueris turpitudinem demonstravit. Et plaudentium, eamdem cum pueris turpitudinem demonstravit. Et repleta est terra argento et auro, et non est finis thesaurorum ejus. Inter caetera vitia terrae domus Jacob, etiam auri et argenti multitudo numeratur. Inter omina et augures, equos et quadrigas, quas Deus multiplicari prohibuit regibus os in terra, et ne faciamus thesauros, de quibus fur possit eripere, ad extremum inferens: Non potestis Deo servire et mammonae . Pulchre autem illud comma versiculi: Semper avarus eget, aliis verbis Propheta significavit dicens: Et non est finis thesaurorum ejus. Non quod thesauri finem non habeant, sed quod possidentium animus non impleatur. Utraque autem gens et Judaeorum et Romanorum per haec verba avaritiae sugillatur. Quod historiae quoque tam Graecae narrant quam Latinae, nihil Judaeorum et Romanorum gente esse avarius. Unde rem judicem audit atque condemnat judex furacior, in alio de se promens sententiam
Abbreviated transcription (Latin):
filii multi alienigenae nati sunt eis. symmachus. etcum fi¬
liis alienis ad plauserunt. proquo scriptum est in hebraico.
iesphicũ. quod hebraei interp̃tantur . ec ΦHHΩONCΑΗ
Etnos uertimus ad heser̃ utuictorum ingentem iudaeam
turpitudo monstretur. Intantũ aũt greci etromani. hoc
quondam uitio laborauerunt. Utet clarissimi philosopho¬
rum graeciae haberent publice concubinos. Etadrianus
philosophiae artibus eruditus. antinoum consecraret in
dm̃. templumq ei ac uictimas et sacerdotes instituer&.
etexeo aegypti ciuitas. ac regio nomen acceperit. inter
scorta quoq infornicibus spectaculorx pueri steterint.
publice libidini expositi. donec sub constantiano impera¬
tore xp̃i euangelio coruscante . etinfelicitas uniuersarum
gentium etturpitudo deleta est. Porro lxx. coniuges eo¬
rum uiolatas eẽ significant. dum filios alienos iudaeis ge¬
nerant. symmachus. quodam circuitu ethonesto sermone.

Expanded text:
filii multi alienigenae nati sunt eis. Symmachus: Et cum fifilii multi alienigenae nati sunt eis. Symmachus: Et cum filiis alienis applauserunt. Pro quo scriptum est in Hebraico JESPHICU  , quod Hebraei interpretantur, ἐσφηνώθησαν, et nos vertimus, adhaeserunt, ut vitiorum in gente Judaea turpitudo monstretur. Intantum autem Graeci, et Romani hoc quondam vitio laboraverunt, ut et clarissimi philosophorum Graeciae haberent publice concubinos: et Adrianus philosophiae artibus eruditus, Antinoum consecrarit in Deum, templumque ei ac victimas, et sacerdotes 36 instituerit, et ex eo Aegypti civitas ac regio nomen acceperit. Inter scorta quoque in fornicibus spectaculorum pueri steterint publicae libidini expositi: donec sub Constantino imperatore, Christi Evangelio coruscante, et infidelitas universarum gentium, et turpitudo deleta est. Porro LXX conjuges eorum violatas esse significant, dum filios alienos Judaeis generant. Symmachus quodam circuitu, et honesto sermone
Abbreviated transcription (Latin):
re ꝓiecerit ds̃ populum suũ domum iacob. quia repletis
inquit ut fuerunt in principio auguribus ethominib cunc¬
tisq sordibus idolatriae. non adtendenda somnia nec augu¬
ria. morse scribente cognoscimus. Quae habuerunt gentes
quas eiecit dñs a facie isrł. chananeorũ a morraeorx etcettheo¬
rum. Hunc locum ecclesiae tractatores. aliteratq aliter
disserunt. Quidam enim uolunt hoc significari quod ꝓiecto
populo iudaeorum. ingressus sit terram quondam reꝓmissio¬
nis romanus exercitus . Etiectis iudaeis habitauerint iniudae¬
a alienigenae qui detoto orbe diuersarum gentium acco¬
lae sunt ad ducti atito etuespasiano. et adriano ceterisq prin¬
cipibus Alu aut̃ putant hoc non ꝑtinere adromana tempo¬
ra sed et ad superiora. priusquam ab abylonus uastarentur.
quod sub impus regibus fecisse narrantur. et ad ño derelicti s̃.
Etpueris alienis adheserunt: ꝓquo.lxx. transtulerunt. et

Expanded text:
re projecerit Deus populum suum domum Jacob: quia repleti sunt, re projecerit Deus populum suum domum Jacob: quia repleti sunt, inquit, ut fuerunt in principio, auguribus, et ominibus, cunctisque sordibus idololatriae. Non attendenda omina nec auguria, Mose scribente, cognoscimus, quae habuerunt gentes, quas ejecit Dominus a facie Israel, Chananaeorum, Amorrhaeorum, et Chethaeorum. Hunc locum Ecclesiae tractatores aliter, atque aliter edisserunt. Quidam enim volunt hoc significari, quod projecto populo Judaeorum, ingressus sit terram quondam repromissionis Romanus exercitus; et ejectis Judaeis, habitaverint in Judaea alienigenae, qui de toto orbe diversarum gentium accolae sunt, adducti a Tito, et Vespasiano, et Hadriano, caeterisque principibus. Alii autem putant hoc non pertinere ad Romana tempora, sed ad superiora, priusquam a Babyloniis vastarentur, quod sub impiis regibus fuisse narrantur, et a Domino derelicti sunt. Et pueris alienis adhaeserunt. Pro quo LXX transtulerunt: Et
Abbreviated transcription (Latin):
populi mei. Uenite mecum et pariter amlulemus inlumi¬
ne dñi. recipiamus euangelium xp̃i. Inluminemur ab eo
qui dicit. Ego sum lux mundi. Cumq hoc locutus eẽt ad
populum iudaeorum cernens inpenitens cor eorũ. etani¬
mam incredulitate durissimam facit. AtT OCTΡΟΦMA
ad dñm etdicit. ideo eos ortor utadte ueniant etmecũ tuo
lumine ꝑfruantur. Quia ꝓmerito peccatorũ suorx reliquis¬
ti populum tuum domum quondam iacob.
Quia repleti sunt vtolim. etaugeres habuer̃ ut phylistim.
Prophylistim. semꝑ lxx. alienigenas interpraetati sunt. no¬
men commune ꝓproprio. quae ẽ hodie gens palestinorũ
quasi phylistinorum. quia.pe. litterã sermo hebraicus non
habet. sed ꝓea. pħ̃i. greco vtitur. Unde etillud quod in
psalmis legitur. cum enumeratione ceterarum gentium.
mihi alienigenae subditi sunt. Non omnes externas natio¬
nes. sed ꝓprie palestinos significat. Reddiditq causas qua¬

Expanded text:
populi mei, venite mecum, et pariter ambulemus in lumipopuli mei, venite mecum, et pariter ambulemus in lumine Domini: recipiamus Evangelium Christi, illuminemur ab eo qui dicit: Ego sum lux mundi . Cumque hoc locutus fuisset ad populum Judaeorum, cernens impoenitens cor eorum, et animam incredulitate durissimam, facit apostropham ad Dominum, et dicit: Ideo eos hortor, ut ad te veniant, et mecum tuo lumine perfruantur, quia pro merito peccatorum suorum reliquisti populum tuum, domum quondam Jacob. Quia repleti sunt olim, et augures habuerunt, 35 ut Philisthiim. Pro Philisthiim semper LXX alienigenas interpretati sunt, nomen commune pro proprio, quae est hodie gens Palaestinorum, quasi Philisthinorum, quia P litteram sermo Hebraicus non habet; sed pro ea PHI Graeco utitur. Unde illud quod in Psalmis dicitur, cum enumeratione gentium caeterarum: Mihi alienigenae subditi sunt , non omnes exteras nationes, sed proprie Palaestinos significat. Redditque causas qua
Abbreviated transcription (Latin):
exercebantur ad proelium. sed ad agrorum cultum. militi¬
bus tantum legionibusq romanis contra barbaras nationes
bellandi studio delegato. quando impletus est angelorum
ille concentus. Gloria in excelsis dõ. et suꝑ terram pax in ho¬
minibus bone uoluntatis. etindiebus eius orta est iustitia
etmultitudo pacis. Domus iacob uenite etambulemus
inlumine dñi. proiecisti enim populum tuum domum
iacob. Post uocationem enim gentium etostensionem
montis dni super uerticem montium. ad populum suum
idest populum iudaeorum qui appellatur domus iacob
ꝓpheta conuertitur etortatur eos. Utqui intenebris uer¬
santur erroris. lumen suscipiant ueritatis etambulent in lu¬
mine dñi. et quodam modo illud dauid cum canit: Accedi¬
te ad eum etinluminamini . et facies ur̃ae non confundent᷑.
Omnis enim qui operatur. odit lumen. etnonuenit adlu¬
men ne opera eius arguantur . Uos aũt domus iacob domus

Expanded text:
exercebantur ad praelia; sed ad agrorum cultum, militiexercebantur ad praelia; sed ad agrorum cultum, militibus tantum legionibusque Romanis contra barbaras nationes bellandi studio delegato: quando impletus est Angelorum ille concentus: Gloria in excelsis Deo, et in terra pax hominibus bonae voluntatis ; et in diebus ejus orta est justitia et multitudo pacis. Domus Jacob venite, et ambulemus in lumine Domini: projecisti enim populum tuum domum Jacob. Post vocationem gentium, et ostensionem montis Domini super verticem montium, ad populum suum, id est, populum Judaeorum, qui appellatur domus Jacob, Propheta convertitur, et hortatur eos, ut qui in tenebris versantur erroris, lumen suscipiant veritatis, et ambulent in lumine Domini. Et quodammodo illud Davidicum canit: Accedite ad eum, et illuminamini: et facies vestrae non confundentur . Omnis enim qui operatur malum, odit lumen, et non venit ad lucem, ne opera ejus arguantur. Vos autem domus Jacob, domus
Abbreviated transcription (Latin):
cent. quod quidem et spiritaliter intellegi potest. quando
omnis duriuia cordis nr̃i xp̃i uomere frangitur . et eradi¬
cantur spinae uitiorũ. ut sementis sermonis dĩ crescat infru¬
ges. etpostea labores manuũ nr̃arx manducemꝰ. quando ueni¬
entes uenient in exultationẽ portantes manipulos suos.
Non leuabit gens contra gentem gladium. neq exercebun
tur ultra ad proelium. Ueteres resoluamus hystorias etinue¬
niemus usq ad uicesimum octauum annũ caesaris augusti.
cuius quadragesimo anno primo xp̃s natus est iniudaea. into¬
to orbe terrarum fuisse discordiam. et singulas nationes con¬
tra uicinas gentes arsisse studio proeliandi. ita utcederent
etcederentur. orto aũt dño saluatore quando subpraeside
syriae crrino. primaẽ in orbe terrarum facta descriptio.
eteuangelicae doctrinae pax romani imperii praeparata.
tunc om̃a cessauerunt etnequaquam per oppida etuicos

Expanded text:
cent. Quod quidem et spiritualiter intelligi potest, quando cent. Quod quidem et spiritualiter intelligi potest, quando omnis duritia cordis nostri Christi vomere frangitur, et eradicantur spinae vitiorum, ut sementis sermonis Dei crescat in fruges: et postea labores manuum nostrarum manducemus, quando venientes venient in exultatione, portantes manipulos suos . Non letur ultra ad praelium. Veteres revolvamus historias, et inveniemus usque ad vicesimum octavum annum Caesaris Augusti cujus quadragesimo primo anno Christus natus est in Judaea in toto orbe terrarum fuisse discordiam, et singulas nationes contra vicinas gentes arsisse studio praeliandi, ita ut caederent et caederentur. Orto autem Domino Salvatore, quando sub Praeside Syriae Cyrino prima est in orbe terrarum facta descriptio, et Evangelicae doctrinae pax Romani imperii  Sup. pace praeparata; tunc omnia bella cessaverunt, et nequaquam per oppida et vicos
Abbreviated transcription (Latin):
dñi. sed egredietur: ut de illo fonte omnes nationes doctrina
dĩ significet ingratas. Etiudicabit gentes etargu& popu¬
los multos. Ergo etintergentes etgentes iudicandũ est. nec
omnes increduli pari sententia condemnandi. sed ꝓdiuersita¬
te meritorum diuersa passuri sunt. Post quam aũt iudica¬
uerit gentes. tunc argu& populos multos. Siue utlxx. trans¬
tulerunt. populũ multum. etnota ordinem. gentes iudican¬
tur . quia crediturae sunt. qui enim non credit iam iudicatus
est. populus aũt multus qui intellegitur isrł. nequaquam
iudicabitur . sed arguetur. quia ad se missũ filium dĩ non re¬
ceperit. Et conflabunt gladios suos inuomeres. etlance¬
as suas infalces : Omne bellandi studium uertetur ad pacẽ.
etꝓdiscordia erit in toto orbe concordia. Gladii mutabun¬
tur inuomeres. etlanceae infalces:vtomisso furore bellan¬
di . agri culturae seruiant. e tuberrimas falcibus messes se¬

Expanded text:
Domini; sed egredietur, ut de illo fonte omnes nationes doctrina Domini; sed egredietur, ut de illo fonte omnes nationes doctrina Dei significet irrigandas. Et judicabit gentes, et arguet populos multos. Ergo et inter gentes judicandum est: nec omnes increduli pari sententia condemnandi, sed pro diversitate meritorum diversa passuri sunt. Postquam autem judicaverit gentes, tunc arguet populos multos, sive ut LXX transtulerunt, populum multum. Et nota ordinem: gentes judicabuntur, quia crediturae sunt: Qui enim non credit, jam judicatus est . Populus autem multus, qui intelligitur Israel, nequaquam judicabitur, sed arguetur, quia ad se missum Filium Dei non receperit. Et conflabunt gladios suos in vomeres, et lanceas suas in falces. Omne bellandi studium vertetur ad pacem, et pro discordia erit in toto orbe concordia. Gladii mutabuntur in vomeres, et lanceae in falces, ut omisso furore bellandi, agriculturae serviant, et uberrimas falcibus messes se
Abbreviated transcription (Latin):
Omnes gentes et populi multi id circo se mutuo ortabun¬
tur etdicent. venite ascendamus usque ad montem dñi et
cetera quae sequuntur. quia desion egredietur lex. etuer¬
bum dñi dehierusalem. nequaquam desinai. et desolitudine.
etdemonte choreb sed demonte sion inquo aedificata est
hierusalem. et dehierusalem inqua templum est etreligio
dĩ. Legimus quod saepe dñs docuerit intemplo. et quod
non oportuerit mori prophetam extra hierusalem. et
supra uerbum etlegem pariter nominatam. uerbum
principes iubentur audire legem populus auribus per¬
cipere. qui enim prius legemfecerit. postea uenit ad
sermonem dĩ . sed et inhierusalem. primum fundata eccle¬
sia totius orbis ecclesias seminauit. Ethoc dicendum.
quod quicumque inspecula etinuisione pacis fuerit.
in hoc etlex etuerbum dñi constitutum sit. et pulchre non
dixit. insion ethierusalem erit et manebit uerbum eclex

Expanded text:
Omnes gentes et populi multi, idcirco se mutuo hortabunOmnes gentes et populi multi, idcirco se mutuo hortabuntur et dicent: Venite, ascendamus ad montem Domini, et caetera quae sequuntur: Quia de Sion egredietur lex, et verbum Domini de Jerusalem: nequaquam de Sinai, et de solitudine, et de monte Oreb: sed de monte Sion, in quo aedificata est Jerusalem: et de Jerusalem, in qua Templum est et religio Dei. Legimus quod saepe Dominus docuerit in Templo : et quod non oportuerit mori Prophetam extra Jurusalem: et supra verbum et legem pariter nominata. Verbum principes jubentur audire: legem populus auribus percipere. Qui enim prius legem fecerit, postea venit ad sermonem Dei. Sed et in Jerusalem primum fundata Ecclesia totius orbis Ecclesias seminavit. Et hoc dicendum quod quicumque in specula et in visione pacis fuerit, in hoc et lex et verbum Domini constitutum sit. Et pulchre non dixit: in Sion et in Jerusalem erit, et manebit verbum et lex
Abbreviated transcription (Latin):
Etdicent uenite etascendamus admontem dñi etaddomum
dĩ iacob. et docebit nos uias suas. et ambulabimus insemitis
eius. Gentes et populi nequaquam propria salute contenti
se mutuo ortabuntur etdicent. venite etascendamus ad
montem dñi etad domum dĩ iacob dequibus supra diximus.
qui sit mons dñi praeparatus etquae domus dñi super uer¬
ticem montium. domus autem dñi dicitur domus dĩ ia cob.
Utrecipiamus uetus instrumentum . etnonsecundum ma¬
nicheum aliam extra domum dĩ iacob quaeramus domum.
Cum autem fuerimus indomo dĩ iacob tunc docebit uias su¬
as per quas gradiamur adeum. etambulabimus insemitis
eius quas triuerunt et alii. denique etiũs ascendens In
montem docebat discipulos suos. octo beatudines. etcete¬
ra quae euangelicus sermo conplectitur. prius ergo dis¬
cendae sunt uiae dñi. et postea ambulandũ insemitis eius.
Quia desion exibit lex. etuerbum dñi dehierusalem.

Expanded text:
Et dicentEt dicentDei Jacob: et docebit nos vias suas: et ambulabimus in semitis ejus. Gentes et populi nequaquam propria salute contenti, se mutuo hortabuntur, et dicent: Venite, ascendamus ad montem Domini et ad domum Dei Jacob. De quibus supra diximus, qui sit mons Domini praeparatus et quae domus Domini super verticem montium. Domus autem Domini dicitur domus Dei Jacob, ut recipiamus vetus Instrumentum, et non secundum Manichaeum aliam extra domum Dei Jacob quaeramus domum. Cum autem fuerimus in domo Dei Jacob, tunc docebit nos vias suas, per quas gradiamur ad eum, et ambulabimus in semitis ejus, quas tribuerunt et alii. Denique et Jesus ascendens in montem, docebat discipulos suos octo beatitudines, et caetera quae Evangelicus sermo complectitur . Prius ergo discendae sunt viae Domini; et postea ambulandum in semitis ejus. Quia de Sion exibit lex, et verbum Domini de Jerusalem.
Abbreviated transcription (Latin):
transtulerunt. quod testimonium hisdem uerbis etmi¬
cheas propheta posuit. quae in suo loco exposui.
Et eleuabitur super colles. qui incapitibus montium ostensus
est et paratus. iste super colles eleuabitur. dequibus monti¬
bus etcollibus incanticocanticorum sponsa loquitur. Uox
fratruelis mei ecce hic uenit saliens super montes transili¬
ens colles. similis est fratruelis meus capreae. vel inhinnulo
ceruorum inmontibus bethel.
Etfluent ad eum omnes gentes. etibunt populi multi. omnes
enim gentes seruient ei cui dictum est. Postula ame et
dabo tibi gentes hereditatem tuam et possessionem tuam
terminos terrae . Vtseruiant ei iuxta sophoniam subiugo
uno. dequibus idem propheta testatur. Exfinibus fluuio¬
rum aethiopiae adferent tibi hostias. et septuagesimo pri¬
mo psalmo legimus. Inconspectu eius procident aethiopes.
ln nomine enim uũ omne genu flectetur. caelestium et
terrestrium et infernorum.

Expanded text:
transtulerunt. Quod testimonium eisdem verbis et Mitranstulerunt. Quod testimonium eisdem verbis et Michaeas propheta posuit: quae in suo loco exposui . Et elevabitur super colles. Qui in capitibus montium ostensus est et paratus, iste super colles elevabitur. De quibus montibus et collibus et in Cantico canticorum sponsa loquitur: Vox fratruelis mei: ecce hic venit saliens super montes, transiliens colles: similis est fratruelis meus capreae vel hinnulo cervorum in montibus Bethel . Et fluent ad eum omnes gentes: et ibunt populi multi. Omnes enim gentes servient ei, cui dictum est: Postula a me, et dabo tibi gentes haereditatem tuam, et possessionem tuam terminos terrae : ut serviant ei juxta Sophoniam sub jugo uno, de quibus idem propheta testatur: Ex finibus fluviorum Aethiopiae afferent tibi hostias . Et in septuagesimo primo psalmo legimus: In conspectu ejus procident Aethiopes . In nomine enim Jesu omne genu flectetur, coelestium, terrestrium, et infernorum .
Abbreviated transcription (Latin):
mentum ueritatis. haec domus aedificata est super funda¬
mentum a postolorum et prophetarum. qui etipsi montes
sunt quasi imitatores xp̃i. Et debac domo hierusalem psal¬
mista conclamat dicens. Qui confidit indño sicut monssion
non commouebitur in aeternum qui habitat in hierusalem.
Montes incircuitu eius. et dñs incircuitu populi sui. Unde etsu¬
per unum montium xp̃s fundat ecclesiam etloquitur adeũ.
tues petrus. et super hanc petram aedificabo ecclesiam meam.
etportae inferi non praeualebunt aduersum eam. Simile
quid ad desiderantem animam suam. etinpatienter domum
dĩ uidere cupientem sc̃s loquitur: Quare tristis es anima
mea etquare conturbas me. etiterum. Haec recordatus sũ
eteffudi inme animam meam. quõ transibo in locum taber¬
naculi admirabilis usque addomum dĩ. Inuoce exultatio¬
nis et confessionis sonus aepulantium. Septuaginta manifes¬
tum dñi montem etdomum dĩ super capita montium

Expanded text:
mentum veritatis . Haec domus aedificata est super fundamentum veritatis . Haec domus aedificata est super fundamentum Apostolorum et Prophetarum, qui et ipsi montes sunt, quasi imitatores Christi . De hac domo Jerusalem Psalmista conclamat dicens: Qui confidunt in Domino sicut mons Sion, non commovebitur in aeternum, qui habitat in Jerusalem. Montes in circuitu ejus: et Dominus in circuitu populi sui . Unde et super unum montium Christus fundat Ecclesiam, et loquitur ad eum: Tu es Petrus, et super hanc petram aedificabo Ecclesiam meam: et portae inferi non praevalebunt adversus eam . Simile quid ad desiderantem animam suam, et impatienter domum Dei videre cupientem, sanctus loquitur: Quare tristis es, anima mea, et quare conturbas me ? Et iterum: Haec recordatus sum et effudi in me animam meam: quoniam pertransibo in locum 32 tabernaculi admirabilis usque ad domum D Manifestum montem Domini, et domum Dei super capita montium,
Abbreviated transcription (Latin):
quod uocante ia cob filios suos atq dicente. Uenite ut ad¬
nuntiem uobis quid futurum sit in nouissimis diebus.
postea ad iudam decuius semine ortus est xp̃s dixerit.
nondeficiet princeps deiuda neque dux exfemoribus
eius . donec ueniat. cui repositum est. etipse erit expecta¬
tio gentium. In his nouissimis diebus erit hora nouissima.
dequa iohannes apostolus loquitur. Filioli mei nouissi¬
ma hora est. inqua abscisus est lapis demonte sine ma¬
nibus creuit inmontem magnũ etrepleuit omnem
terram. a quo et princeps thyri in hiez echiele dicitur uulnera¬
tus. hic mons indomo dñi est. quam propheta suspirat dicens.
Unum petiui ad nõ hoc requiram utinhabitem indomo dñi
omnes dies uitae meae. Etde qua paulus scribit ad thimothe¬
um. sin aũt tard auero ut scias quomodo te oporteat conuersa¬
ri indomo dĩ quae est ecclesia dĩ uiuentis. columna et firma¬

Expanded text:
quod, vocante Jacob filios suos atque dicente: Venite ut anquod, vocante Jacob filios suos atque dicente: Venite ut annuntiem vobis quid futurum sit in novissimis diebus : postea ad Judam, de cujus semine ortus est Christus, dixerit: Non deficiet princeps ex Juda, neque dux de femoribus ejus, donec veniat cui repositum est: et ipse erit exspectatio gentium. In his novissimis diebus erit hora novissima, de qua Joannes Apostolus loquitur: Filioli mei, novissima hora est ; in qua abscisus lapis de monte sine manibus, crevit in montem magnum, et replevit omnem terram: a quo princeps Tyri in Ezechiele dicitur vulneratus . Hic mons in domo Domini est, quam Propheta suspirat, dicens: Unum petivi a Domino, hoc requiram: ut inhabitem in domo Domini, omnes dies vitae meae ; et de qua Paulus scribit ad Timotheum: Sin autem tardavero, ut scias quomodo te oporteat conversari in domo Dei, quae est Ecclesia Dei viventis, columna et firma
Abbreviated transcription (Latin):
tuam iudices tuos ut fuerunt prius. et consiliarios tuos
sicut antiquitus. post haec uocaberis ciuitas iusti urbs
fidelis. etinista post prospera. truculenta sit comminatio¬
Ecce dominator ds̃ exercituum aufer& ab hierusalem et abiu¬
da ualidum et fortem. omne robur panis. e tomne robur aquȩ¬
sermone quem uidit esaias filius amos. deiuda ethierusalem
intellegendum est. non contra iudam ethierusalem. uel
pro iuda ethierusalem. ut symmachus transtulit. sed absolu¬
te deiuda etherusalem. inquo possumus etlacta ettristia
contineri. ethoc considerandum. quia ubi uisionem uide¬
at. hic uerbum quod erat in principio apud dm̃. etin illa
iudaeis comminans ad gentium ueniat salutem. in ista
gentium salute incipiens punito israhel. et exutraque
uocatione credens in xp̃i ecclesiam congreg&.
Eterit innouissimis diebus. praeparatus mons domus dñi in
uertice montium. Nouissimos dies etingenesi legimus

Expanded text:
tuam judices tuos, ut fuerunt prius, et consiliarios tuos tuam judices tuos, ut fuerunt prius, et consiliarios tuos sicut antiquitus: post haec vocaberis civitas justi, urbs fidelis; et in ista, post prospera, truculenta sit comminatioenim Dominator Deus exercituum auferet ab Hierusalem et ab Iuda validum et fortem omne robur panis et omne robur aquasermone, quem vidit Isaias, filius Amos, de Juda et Jerusalem intelligendum est: non contra Judaeam et Jerusalem: vel pro Juda et Jerusalem, ut Symmachus transtulit: sed absolute, de 31 Juda et Jerusalem, in quo possunt et laeta et tristia contineri. Et hoc considerandum, quia ibi visionem videat; hic Verbum, quod erat in principio apud Deum: et in illa Judaeis comminans ad gentium veniat salutem; in ista a gentium salute incipiens, punito Israel, ex utraque vocatione credentes in Christi Ecclesiam congreget. Et erit in novissimis diebus praeparatus mons domus Domini in vertice montium. Novissimos dies et in Genesi legimus,
Abbreviated transcription (Latin):
Ierbum quod uidit esaias filius amos super udam ethierusalẽ.
Etpriore uisione quam iam exposuimus. ubi septuaginta
interpraetati sunt. quam uidit contra iudaeam et contra
hierusalem. in hebraico scriptum est. al. iuda . hu. hierusalẽ.
etinhac quae secunda est. inhebraico similiter continetur.
etmiror. cur.lxx. interpretes. in illa dixerint. contra iu¬
daeam ethierusalem. et inhac de iudaea ethierusalem
Nisi forte quia ibi appellatur gens peccatrix populus plenus
peccatis. semen pessimum filii iniquitatis. et principes sodo¬
morum ac populus gomortae . ecciuitas meretrix. etcetera
istius modi. sensum magis quam uerbum interpretati sunt.
ethic quia statim prospera promittuntur.
Eterit innouissimis diebus manifestus mons dñi. etdomus dĩ
in summitate montium. Non contra uidaeam ethierusalẽ
sed de iudaea ethierusalem prophetam intellexerint. cũ
et in illa legerimus post comminationem prospera. resti¬

Expanded text:
II Verbum quod vidit Isaias, filius Amos super Judam et Jerusalem. II Verbum quod vidit Isaias, filius Amos super Judam et Jerusalem. Et in priori Visione, quam jam exposuimus, ubi LXX interpretati sunt, quam vidit contra Judaeam et contra Jerusalem, in Hebraico scriptum est AL JUDA UJERUSALEM  : et in hac quae secunda est, in Hebraico similiter continetur. Et miror cur LXX Interpretes in illa dixerint, contra Judaeam et Jerusalem, et in hac de Judaea et de Jerusalem; nisi forte quia ibi appellatur gens peccatrix, populus plenus peccatis, semen pessimum, filii iniquitatis, et principes Sodomorum, ac populus Gomorrhae, et civitas meretrix, et caetera istiusmodi, sensum magis quam verbum interpretati sunt: et hic quia statim prospera promittuntur: Erit in novissimis diebus manifestus mons Domini, et domus Dei in summitate montium, non contra Judaeam et Jerusalem, sed de Judaea et Jerusalem prophetiam intellexerunt: cum et in illa legerimus post comminationem prospera: Resti
Abbreviated transcription (Latin):
quidem affert. Dequibus apostolus loquitur. Qui aũt¬
infirmus est holera manduc&. et siccatis radicibus om¬
nis uiror in ariditatem uersus est ac squalorem
Et erit fortitudo ur̃a ut fauilla stuppae. Pro fauilla.
ANOTINAT MA. Interpretatus est symmachus. quando
stuppa pectitur. Et quicquid sordium hab& ꝓicitur
Omnis igitur fortitudo & superbia peccatorum. et scele¬
ratorum isrł. qui dereliquerunt dñm. etidcirco con¬
sumpti sunt:. et sacrificauerunt idolis. et erubescent inhor¬
tis quos elegerunt. redigentur inpurgamenta stuppae.
quae leui uorantur incendio. sequitur enim etopus eius.
idest fortitudinis uestrae. siue idolatriae. Inqua erraue¬
ratis. paruula scintilla consum &.
ethierusalem inqua idolum fuit. et suecendente dño nul¬
lus extinguere poterit. quae omnia decontrariis quoque
dogmatibus accipere possumus. quod et magistri et discipu¬
li pariter pereant. ecomne opus eorum ignis pabulum sit.

Expanded text:
quidem affert, de quibus Apostolus loquitur: Qui quidem affert, de quibus Apostolus loquitur: Qui infirmus est, olera manducet : et siccatis radicibus, omnis viror in ariditatem versus est, ac squalorem. Et erit fortitudo vestra ut favilla stupae. Pro favilla, ἀποτίναγμα interpretatus est Symmachus: quando stupa pectitur, et quidquid sordium habet, projicitur. Omnis igitur fortitudo et superbia peccatorum et sceleratorum Israel, qui dereliquerunt Dominum, et idcirco consumpti sunt: et sacrificaverunt idolis, et erubescent in hortis, 30 quos elegerunt; redigentur in purgamenta stupae, quae levi vorantur incendio. Sequitur enim: Et opus ejus, id est, fortitudinis vestrae, sive idololatriae, in qua erraveratis, parvula scintilla consumet. et Jerusalem, in qua idolum fuit: et succendente Domino, nullus exstinguere poterit. Quae omnia de contrariis quoque dogmatibus accipere possumus: quod et magistri et discipuli pariter pereant, et omne opus eorum ignis pabulum sit. Cap.
Abbreviated transcription (Latin):
omnes redimentur. nec omnes salui fient. sed reliquiae. de
quibus et supradictum est. Reducetur autem iniustitia.
Cum scelerati et peccatores contriti fuerint. etqui dñm re¬
liquere consumpti. Cumq saluati fuerint. confundentur
qui prius idolis sacrificauerant. eterubescent inhortis.
quos elegerant. significat autem loca luxuriae lucos etnemora
Erunt enim quasi terebintus. defluentibus foliis. & uelut
hortus siue paradysus. sine aqua. Usq hodie udaei legant
scripturas sc̃as. Terebintus sunt. siue quercus . ut interpre¬
tatus est symmachus. etiuxta euangelium. ficus quae
aruit. inqua cum dñs poma quaesiss& et non inueniss&.
aeterna ei ariditate maledixit. sed etipsa folia et poma
uerborum. nunc apud eos esse cessauit. Hortus quoq in¬
riguus. idest scientia scripturarum. siue paradysus diuer¬
sarum arborum. qui absque spitali gratia est. ne holera

Expanded text:
omnes redimentur, nec omnes salvi fient, sed reliquiae, de omnes redimentur, nec omnes salvi fient, sed reliquiae, de quibus et supra dictum est. Reducentur autem in justitia, cum scelerati et peccatores contriti fuerint, et qui Dominum reliquere, consumpti. Cumque salvati fuerint, confundentur qui idolis prius sacrificaverant: et erubescent in hortis, quos elegerant. Significat autem loca luxuriae, lucos et nemora. Erunt enim quasi terebinthus defluentibus foliis; et velut hortus, sive paradisus, sine aqua. Usque hodie Judaei legentes Scripturas sanctas, terebinthus sunt, sive quercus, ut interpretatus est Symmachus. Et juxta Evangelium , ficus quae aruit, in qua cum Dominus poma quaesisset, et non invenisset, aeterna ei ariditate maledixit. Sed et ipsa folia et poma verborum nunc apud eos esse cessarunt: hortus quoque irriguus, id est, scientia Scripturarum, sive paradisus diversarum arborum, qui absque gratia spirituali est, nec olera
Abbreviated transcription (Latin):
babel. et etram. &ncemiam. etceteros principes. qui usq adhyrca¬
num populo praefuerunt. Cui herodes successit in regnum. uel
certe uerius etrectius apostolos. etqui per apostolos crediderunt
ecclesiarumq principes constituti sunt. sicut in principio huuis
diximus uisionis. quod et conminatio et repromissio pertineat
ad tempus dominicae passionis. et adfidem quae post passi¬
onem enis fundauit ecclesiam.
Post haec uocaberis ciuitas iusti. urbs fidelis Haec perspicue
de ecclesia quae indñm creditura est. tam de iudaeis quam de
gentibus propheticus sermo conplectitur. Urbs autem iusti.
hoc est dñi saluatoris. siue ipsa iusta uocabitur. dequa dictũ
est. Non potest ciuitas abscondi. super montem posita. Fidelẽ
quoq appellans. uel metropolin. luxta septuaginta. ostendit
abhis esse appellandam qui indño credituri sunt
Sion iniudicio redimetur. etreducent eam iniustitia. Non¬

Expanded text:
babel, Esdram, et Neemiam et caeteros principes, qui usque ad Hircababel, Esdram, et Neemiam et caeteros principes, qui usque ad Hircanum populo praefuerunt, cui Herodes successit in regnum: vel certe verius et rectius, Apostolos, et qui per Apostolos crediderunt, Ecclesiarumque principes constituti sunt, sicut in principio hujus diximus visionis, quod et comminatio et repromissio pertineat ad tempus Dominicae passionis, et ad fidem, quae post passionem ejus fundavit Ecclesiam. Post haec vocaberis civitas justi, urbs fidelis. Haec perspicue de Ecclesia, quae in Dominum creditura est tam de Judaeis, quam de gentibus, propheticus sermo complectitur. Urbs autem justi, hoc est, Domini Salvatoris, sive ipsa justa vocabitur, de qua dictum est: Non potest civitas abscondi supra montem posita . Fidelem quoque appellans, vel metropolim juxta LXX ostendit ab his esse appellandam, qui in Domino credituri sunt. Sion in judicio redimetur, et reducent eam in justitia