comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
transit ad patrem de hoc saeculo. parare illis mansiones
regni caelorum. quas dabit eis in resurrectione mortuoꝵ
Quoniam transiturus ante omnes. primogenitus amor¬
tius factus ẽ. Gratiam uero suam In eo ipso ualde com¬
mendat. cum dicit: & uocabo nomine dñi Inconspe¬
ctu tuo. tam quam inconspectu populi israhel.
cuius moyses cum haec Audir&. tipum gerebat
In conspectu enim gentis ipsius ubique dispersae. Uoca¬
tur dñs xp̃c in omnibus gentibus. Uocabo autẽ dixit
non uocabor. Actiuum uerbum pro passiuo ponens.
genere locutionis inusitato. Inquoͫ mirum magnus sen¬
sus lat& Sic enim fortasse significari uoluit. se ipsum
hoc facere. Idest gratia sua fieri. ut uocetur dñs in
omnibus gentibus Quod uero addidit. & miserebor
cui misertus ero. & misericordiam praestabo cui misericor¬
diam praestitero. Ibi plane expressius ostendit. uoca¬
tionem qua nos uocauit. Insuum regnum &gloriam.

Expanded text:
transiit ad patrem de hoc saeculo parare illis mansiones transiit ad patrem de hoc saeculo parare illis mansiones regni caelorum, quas dabit eis in resurrectione mortuorum, quoniam transiturus ante omnes primogenitus a mortuis factus est. Gratiam uero suam in eo ipso ualde commendat cum dicit: et uocabo nomine domini in conspectu tuo, tamquam in conspectu populi Israhel, cuius Moyses cum haec audiret typum gerebat. in conspectu enim gentis ipsius ubique dispersae uocatur dominus Christus in omnibus gentibus. uocabo autem dixit, non" uocabor," actiuum uerbum pro passiuo ponens genere locutionis inusitato: in quo nimirum magnus sensus lahoc facere, id est gratia sua fieri, ut uocetur dominus in omnibus gentibus. Quod uero addidit: et miserebor cui misertus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero, ibi plane expressius ostendit uocationem, qua nos uocauit in suum regnum et gloriam,
Abbreviated transcription (Latin):
cabo nomine dñi inconspectu tuo. & miserebor cuimiser¬
tus ero & miseri cordiam praesto . cui miseri cordiam prae¬
stitero. Cum paulo ante dixiss&. Ipse antecedamte. &¬
requiem tibi dabo Quod moyses sic uidetur accepisse.
Ante cedam te. tamquam non ei populo qui praesens initi¬
nere futurus ess& Et ioeo ait Si non tu ipse simul uene¬
ris nobiscum. ne me educas hinc &cetera Dsautem neque
ei hoc negabit dicens: & hoc tibi uerbum quod dixisti fa¬
ciam Quomodo cum dixiss& ei moyses. ostende mihi glo¬
riam tuam rursus tamquam praecessurus & non cum eis
simul futurus uidetur dicere. ego transibo ante te. Nisi
quia hoc aliud ẽ Ille quippe intellegitur loqui & dicere.
transibo ante te. dequo dicit euangelium. Cum ueniss&
hora ut transir& ihs̃ de hoc mundo ad patrem: Qui trans¬
itus. etiam pascha inter pretari perhibetur. Haec itaq
magna omnino prophetia ẽ. Ipse enim ante omnes scos

Expanded text:
cabo nomine Domini in conspectu tuo; et miserebor cui misercabo nomine Domini in conspectu tuo; et miserebor cui misertus ero et misericordiam praestabo cui misericordiam praestitero, cum paulo ante dixisset: ipse antecedam et requiem tibi dabo. quod Moyses sic uidetur acce- 10 pisse "antecedam te," tamquam non ei populoque praesens in itinere futurus esset, et ideo ait: si non tu ipse simul ueneris nobiscum, ne me educas hinc et cetera. deus autem neque hoc ei negauit dicens: et hoc tibi uerbum quod dixisti faciam. quomodo ergo, cum dixisset ei Moyses: ostende mihi gloriam tuam, rursus tamquam praecessurus et non cum eis simul futurus uidetur dicere: ego transibo ante te, nisi quia hoc aliud est? ille quippe intellegitur loqui et dicere: transibo ante te, de quo dicit euangelium: cum uenisset hora, ut transiret Iesus de hoc mundo ad patrem: qui transitus etiam pascha interpretari perhibetur. haec itaque magna omnino prophetia est. ipse enim ante omnes sanctos
Abbreviated transcription (Latin):
spectu tuo. ofterde mihi tem &ipsum. manifeste uide
amte. ut sim inueniens gratiam inconspectu tuo Indilectione
Aũ proximi ubiait. & ut sciam quia populus tuus ẽ gens haec. CLII.
Numquid dsplus aliqua scit. &aliqua minus : Ansecundum
quod dicitur quibusdam in euangelio. non noui uos. Secundũ
hanc enim scientiam. qua ds dicitur. scire quae illi placent.
nescire quae disciplicent. Non quia ignorat ea. sed quia
non approbat. sicut. ars recte dicitur. nescire uitia. cum im¬
probet uitia. prae omnibus ds̃ moysensciebat. quia dõ
prae omnibus moyses placebat.
CLIII.
mihi. scio te prae omnibus. quod illi ds̃ postea quam hoc ipse
dixit legitur dixisse Ante autem non legitur. ut intelle¬
gamus non omnia eẽ scripta. quae cum illo ds̃ locutus ẽ
Sed diligentius requiren dum est inprioribus scripturae
partibus. anuere ita sit:
respondit ei dñs. Ego transibo antete gloria mea. &uo¬

Expanded text:
spectu tuo, ostende mihi temet ipsuspectu tuo, ostende mihi temet ipsuam te, ut sim inveniens gratiam in conspectu tuo; in dilectione autem proximi, ubi ait, Et ut sciam quia populus tuus est gens haec. CLII. numquid Deus plus aliqua scit, et aliqua minus? An secundum quod dicitur quibusdam in Evangelio, Non novi vos ? Secundum hanc enim scientiam, qua Deus dicitur scire quae illi placent, nescire quae displicent, non quia ignorat ea, sed quia non approbat, sicut ars recte dicitur nescire vitia, cum improbat vitia; prae omnibus Deus Moysen sciebat, quia Deo prae omnibus Moyses placebat. CLIII. mihi, Scio te prae omnibus; quod illi Deus posteaquam hoc ipse Deo dixit, legitur dixisse, ante autem non legitur; ut intelligamus non omnia esse scripta quae cum illo Deus locutus est? Sed diligentius requirendum est in prioribus Scripturae partibus, an vere ita sit. respondit ei Dominus, Ego transibo ante te gloria mea: et vo
Abbreviated transcription (Latin):
& ut sciam quia populus tuus ẽ gens haec. Quod hab&
grecus gnostos. hoc quidam latini interpraetati sunt
manifeste. cum scriptura non dixerit. phaneros
Potuit ergo fortasse an potius dici. si inueni gratiam in
conspectu tuo. oftende mihi tem&ipsum. scienter ui¬
deamte Quibus uerbis satis ostendit moyses. quod
nonita uidebat dm̃ in illa tanta familiaritate conspe¬
ctus. ut desiderabat uidere. quo illae omnes uisiones
di. quae mortalium praebebantur. aspectibus. ex quib
fiebat sonus quo mortalis attingeretur. auditus. sic
exhibebantur. assumpta. sicut ds̃ uolebat. specie
qua volebat . ut non in eis ipsa ullo sensu corporis sen¬
tiretur diuina natura. quae inuisibilis ubiq tota
ẽ & nullo continetur loco Et quia in duobus p̃ceptis.
hoc ẽ dilectionis dĩ & proximi tota lexpend&. Ideo
moyses inutrosq suum desiderium demonstrabat
ndilectione scilic& dĩ. ubiait. sinueni gratiam in con¬

Expanded text:
et ut sciam quia populus tuus est gens haec. Quod habet et ut sciam quia populus tuus est gens haec. Quod habet graecus γνωστῶς, hoc quidam latini interpretati sunt, manifeste, cum Scriptura non dixerit φανερῶς. potuit ergo fortasse aptius dici: si inueni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temet ipsum, scienter uideam te. quibus uerbis satis ostendit Moyses, quod non ita uidebat deum in illa tanta familiaritate conspectus, ut desiderabat uidere, quoniam illae omnes uisiones dei, quae mortalium praebebantur aspectibus et ex quibus fiebat sonus, quo mortalis adtingeretur auditus, sic exhibebantur adsumpta, sicut deus uolebat, specie qua uolebat, ut non in eis ipsa ullo sensu corporis sentiretur diuina natura, quae inuisibilis ubique tota est et nullo continetur loco. et quia in duobus praeceptis, hoc est dilectionis dei et proximi, tota lex pendet, ideo Moyses in utroque suum desiderium demonstrabat: in dilectione scilicet dei, ubi ait: si inueni gratiam in con
Abbreviated transcription (Latin):
eorum iurauit. tamquam & hic ostendens: hoc se ideo fa¬
cere quia illis patribus iustis promisit. non quod isti dig¬
niessent Quid ergo significant. nisi forte Ideo se non
ẽẽ cumeis qui dura ceruice sunt. quia non eum propitiũ
sed salubrem . nisi humilitas & pietas capit. Esse aũ dm̃cum
durae ceruicis hominibus. nihil ẽ aliud. quam vindicando
ad eẽ atque puniendo Unde cum eo modo malis non adest.
parcendo facit : quod pertin& illud quod dicitur Auer¬
te faciem tuam a peccatis meis . Quia si auertit. euertit
icut enim fluit cera a facie ignis. sic pereant peccatore safa¬
cie dĩ
Et dixit moyses ad dñm Ecce tu mihi dicis. deduc po¬
pulum hunc. tu autem non de monstrasti mihi quem
simul mittas mecum Tu autem dixisti mihi. scio te
prae omnibus. & gratiam habes apud me Si ergo inuen
gratiam inconspectu tuo. ostende mihiteꝰ ipsum ma¬
nifeste uideam te. ut sim Inueniens gratiam ante te.

Expanded text:
eorum iurauit, tamquam et hic ostendens hoc se ideo faeorum iurauit, tamquam et hic ostendens hoc se ideo facere, quia illis patribus iustis promisit, non quod isti digni essent. quid ergo significauit nisi forte ideo se non esse cum eis, quia dura ceruice sunt, quia non eum propitium et salubrem nisi humilitas et pietas capit? esse autem deum cum durae ceruicis hominibus nihil est aliud quam uindicando adesse atque puniendo: unde cum eo modo malis non adest, parcendo facit. quo pertinet illud quod dicitur: auerte faciem tuam a peccatis meis, U quia si auertit, euertit; sicut enim fluit cera a facie ignis, sic pereant peccatores a facie dei. Et dixit Moyses ad dominum: ecce tu mihi dicis: deduc populum hunc: tu autem non demonsimul mittas mecum. Tu autem dixisti mihi, Scio te prae omnibus, et gratiam habes apud me. Si ergo inveni gratiam in conspectu tuo, ostende mihi temetipsum, manifeste ut videam te, ut sim inveniens gratiam ante te,
Abbreviated transcription (Latin):
gello disciplinae populum dereliquit. Nescio. quo enim
modo ut sic eos diliger& ipse moyses. ds̃ illos occultius¬
diligebat. qui manifesta uoce terrebat
bi dicit dsad moysen Uade ascende hinc tu & populus
tuus quos eduxisti de terra aegypti . Interram quam lu¬
raui abraham isaac & lacob dicens. semini ur̃o dabo eam
Continuo tamquam ad ipsum moysen adhuc loquatur. oc¬
culta conuersione. quae grece apostrophe dicitur. Iam
ad ipsum populum loquitur dicens Et simul mittam an¬
gelum meum ante te. & eici& chananeum & amorreum.
& cetheum & fere ⁊eum & gergesseum & eueum & lebuseũ.
& introduc& te interram fluentem lac & mel. Non enim
ascendam tecum. quia populus durae ceruicis ẽ. Ut non
deleam te inuia. magna sacramenti & mira profunditas.
tamquam maiorem misericordiam poss& angelus habere
etiam per angelum suum. se quodammodo absente qui
nusquam ẽẽ absens potest: Implere sedicit quod patribis

Expanded text:
gello disciplinae populum dereliquit. Nescio quo enim gello disciplinae populum dereliquit. Nescio quo enim modo, ut sic eos diligeret ipse Moyses, Deus illos occultiusdiligebat, qui manifeste voce terrebats tuus quem eduxisti de terra Aegypti, in terram quam juravi Abraham, Isaac et Jacob dicens: Semini vestro dabo eam. Continuo tanquam ad ipsum Moysen adhuc loquebatur occulta conversione, quod Graece apostrophe dad ipsum populum loquitur dicens: et simul mittam angelum meum ante te et eiciet Chananaeum et Amorrhaeum etChettaeum et Pherezaeum et Gergesaeum et Euaeum et Iebusaeum, et introducet te in terram fluentem lac et mel. non enim ascendam tecum, quoniam populus dura ceruice es, ut non deleam te in uia. magna sacramenti et mira profunditas, tamquam maiorem misericordiam posset angelus habere etiam per angelum suum se quodam modo ab eis absente, qui nusquam esse absens potest, inplere se dicit quod patribus
Abbreviated transcription (Latin):
rebat. & dm̃ hoc afamulo uelut probeneficio petere. non
decebat. cum presertim poss& eos etiam illo nolente con¬
terere. Ille itaque ibi sensus in promptuẽ. quod his uerbis
significauit ds. plurimum apid se prodesse illi populo quia
sic ab illo uiro diligebantur. quem sic dñs diligebat. ut eo
modo admoneremur. cum merita nr̃a nos grauassent
ne diligamur adõ. releuari nos apud eum illorum meritis
posse quos diligit. Nam cum ab omni potente dicitur
homini sine me & conteram eos. Quid aliud dicitur :¬
quam contererem eos. nisi diligerentur. abste. Itaer¬
go dictum ẽ sine me acsi diceretur. noli eos diligere
& conteram eos. Quia ne rofaciam. dilectio tua in illos
Intercedit mihi Optemperandum autem ess& dño dicenti
noli eos diligere. si hoc lubendo dixiss&. & non potius ad¬
monendo & exprimendo quid illum ab eorum supplicio
reuocar& Nec tamen etiam illo intercedente. sine fla¬

Expanded text:
rebat, et deum hoc a seruo uelut pro beneficio petere non rebat, et deum hoc a seruo uelut pro beneficio petere non decebat, cum praesertim posset eos etiam illo nolente conterere. ille itaque ibi sensus in promtu est, quod his uerbis significauit deus plurimum apud se prodesse illi populo, quia sic ab illo uiro diligebmodo admoneremur, cum merita nostra nos gravant ne diligamur a Deo, relevari nos apud eum illorum meritis posse quos diligit. Nam cum ab Omnipotente dicitur homini, Sine me, et conteram eos, quid aliud dicitur quam, Contererem eos, nisi diligerentur abs te? Ita ergo dictum est, Sine me, ac si diceretur, Noli eos diligere, et conteram eos; quia ne id faciam dilectio tua in illos intercedit mihi. Obtemperandum autem esset Domino dicenti, Noli eos diligere, si hoc jubendo dixisset, et non potius admonendo et exprimendo quid illum ab eorum supplicio revocaret: nec tamen etiam illo intercedente sine fla
Abbreviated transcription (Latin):
aegypti Ds̃ lratus dicere uidetur. tu & populus tuus
quem eduxisti Aio quin dixiss&. tu & populus meus.
quem eduxisti de terra aegypti Sed illi quando loolum
poposcerunt. Ita locuti sunt Moyses enim hic homo
qui eduxit nos de terra aegypti. nonscimus quro factum
sit ei Liberationem suam in hominem constituendo. defe¬
cerant Hoc eis modo replicatur cum dicitur. tu & popu¬
lus tuus. quem eduxisti de terra aegypti. Quod illis est
criminis non moysi Non enim aliud uolebat. moyses. nisi
ut non illo sed indño spem ponerent. & dñi misericordia
se ingratiarum actione crederent ab illa seruitute libera¬
tos. Cuius tamen apud dm̃ tamquam fidelissimi famuli.
tantum erat meritum per illius gratiam. ut ei dicer& ds̃.
sine me & iratus contra eos Quod utrum lubentis sit
cum ait sine me. Anquasi petentis. utrumq: Videtur absur¬
dum Nam & silubebat ds̃. in oboedienter famulus non pa¬

Expanded text:
Aegypti. deus iratus dicere uidetur "t u et populus tuus, Aegypti. deus iratus dicere uidetur "t u et populus tuus, quem eduxisti;" alioquin dixisset: tu et populus meus, quem eduxi de terra Aegypti. sed illi quando idolum poposcerunt, ita locuti sunt: Moyses enim hic homo, qui eduxit nos de terra Aegypti, non scimus quid factum est ei. liberationem suam in homine constituendo defecerant. hoc eis modo replicatur cum dicitur: tu et populus tuus, quem eduxisti de terra Aegypti, quod illis est crimini, non Moysi. non enim aliud uolebat Moyses, nisi ut non in illo, sed in domino spem ponerent et domini misericordia se in gratiarum actione crederent ab illa seruitute liberatos. cuius tamen apud deum tamquam fidelissimi famuli tantum erat meritum per illius gratiam, ut ei diceret deus: sine me, et iratus ira conteram eos. quod utrum iubentis sit cum ait: sine me, an quasi petentis, utrumque uidetur absurdum. nam et, si iubebat deus, inoboedienter famulus non pa
Abbreviated transcription (Latin):
tam & redeuntibus occurriss& armatis. Neq cum postea
factum ẽ quod scriptura dicit. Et percus sit dñs populum
propter facturam uituli quem fecit aaron. Maxime quia
& hic hoc idem repetendo incultatum ẽ Non enim dictũ ẽ
&percussit dñs populum. propter facturam uituli quem fece¬
runt. sedquem fecit. Aaron. & tamen non ẽ percussus aaron
Quid etiam illud. quod desacerdotio eius ante peccatum eius
ds̃ prȩciebat. impletum ẽ Sed lussit & ipsum & filios ablui
& sic ordinati sunt Insacerdotio. Ita nouit ille cui parcat.
usque ad commutationem In melius. &cui parcat ad tempis.
quamuis eum praescierit. inmelius non mutari Etcui ñ
parcat ut mutetur inmelius. & cui non parcat ita ut nec
mutationem eius expect& Et totum hoc ad idredit. quod
apostolus dicit exclamans. quam inscrutabilia sunt iudi¬
cia eius. & Inuestigabiles uiae eius¬
ade ascende hinc tu &populus tuus quem eduxisti de terra

Expanded text:
tam et redeuntibus occurrisset armatis neque cum postea tam et redeuntibus occurrisset armatis neque cum postea factum est quod scriptura dicit: et percussit dominus populum propter facturam uituli quem fecit Aaron, maxime quia et hic hoc idem repetendo inculcatum est. non enim dictum est: et percussit dominus populum propter facturam uituli, quem fecerunt, sed: quem fecit Aaron. et tamen non est percussus Aaron; quin etiam illud quod de sacerdotio eius ante peccatum eius deus praecipiebat, inpletum est. sed iussit et ipsum et filios ablui; et sic ordinati sunt in sacerdotio. ita nouit ille, cui parcat usque ad commutationem in melius et cui parcat ad tempus, quamuis eum praescierit in melius non mutari, et cui non parcat, ut mutetur in melius, et cui non parcat, ita ut nec mutationem eius expectet. et totum hoc ad id redit. quod apostolus dicit exclamans: quam inscrutabilia sunt iudicia eius et inuestigabiles uiae eiusVade, ascende hinc tu et populus tuus, quem eduxisti de terra
Abbreviated transcription (Latin):
lus fecit. ipsi a aron tribuatur. quod eis consenserit Ad facien¬
dum quam male petiuerant Magis enim dictum ẽ. dissi¬
pauit eos aaron. quoniam cessit ebs. quam dissi pauerunt
se ipsi. qui tantum malum flagitauerunt CXLUI¬
catum magnum. & fecerunt sibi deos aureos. Et nunc
si quidem remit tes illis peccatum illorum . remitte. sinaũ
dele me delibro tuo quem scripsisti Securus quidem hoc
dixit. ut a consequentibus ratiotinatio concludatur: Ioest
ut quia ds̃moysen non deler& de libro suo. populo pecca¬
tum illud remit ter& Uerum tamen aduertendum est.
quantum malum in illo peccato ꝑspexerit moyses. quod
tanta cede crediderit expiandum. qui eossic diligebat.
Vt pro eis illa uerba dõfunder&
Uerito quaeritur cum superius populum dissi pass& dictus sit
Mron. cum in illum uindicta nulla processerit. neq cum
moyses interfici iussit omnem. qui leuitis euntibus ad por¬

Expanded text:
lus fecit, ipsi Aaron tribuatur, quod eis consenserit ad facienlus fecit, ipsi Aaron tribuatur, quod eis consenserit ad faciendum quod male petierant. magis enim dictum est "dissipauit eos Aaron", quoniam cessit eis, quam dissipauerunt se ipsi, qui tantum malum flagitauerunt. Ccatum magnum, et fecerunt sibi deos aureos. et nunc, si quidem remittis illis peccatum illorum, remitte: sin autem, dele me de libro tuo quem scripsisti, securus quidem hoc dixit, ut a consequentibus ratiocinatio concludatur, id est, ut, quia deus Moysen non deleret de libro suo, populo peccatum illud remitteret. uerum tamen aduertendum est quantum malum in illo peccato prospexerit Moyses, quod tanta caede crediderit expiandum, qui eos sic diligebat. t pro eis illa uerba deo funderet. Merito quaeritur, cum superius populum dissipasse dictus sit Aaron, cur in ipsum uindicta nulla processerit neque cum Moyses interfici iussit omnem qui Leuitis euntibus ad por
Abbreviated transcription (Latin):
propopulo ad dm̃ supplicatione laborauerit. qui tam sȩue¬
rus in eos uindicando extitit Quod aũ in ignem missum
uitulum fusilem contriuit. & in aquam sparsit. quam po¬
pulo potum dedit. quid nobis uideatur significare. lam
alibi scripsimus. in opere contra faustum manicheum CxLV¬
t dederunt mihi & misi inignem. & exit uitulus Hic com¬
pendio locutus ẽ non dicens quod ipse formauerit. ut ex¬
ir & uitulus fusilis. An excusationis causa timendo menti¬
tus ẽ. tamquam ipse inignem periturum aurum proiecerit.
atque ipso non idagente. forma uituli exierit. Qvod Ideo
non ẽ credendum hoc eum animo dixisse. quia nec latere
moysen poss& quid ess& inuiro. cum quo ds̃ loquebatur¬
& fratrem demendatio non redarguit
Et cum uidiss& moyses populum quia dissipatus est. dissipauit
enim eos aaron. Vt ingaudium uenirent. aduersarus sius
Notandum ẽ quemad modum illito totum mali quod popu¬

Expanded text:
pro populo ad deum supplicatione laborauerit, qui tam seuepro populo ad deum supplicatione laborauerit, qui tam seuerus in eos uindicando extitit. quod autem in ignem missum uitulum fusilem contriuit et in aquam sparsit, quam populo potum dedit, quid nobis uideatur significare, iam alibi scripsimus in opere contra Faustum Manichaeum. Et dederunt mihi; et misi in ignem et exiit uitulus hic. conpendio locutus est non dicens quod ipse formauerit, ut exiret uitulus fusilis. an excusationis causa timendo mentitus est, tamquam ipse in ignem periturum aurum proiecerit atque ipso non id agente forma uituli exierit? quod ideo non est credendum hoc eum animo dixisse, quia nec latere Moysen posset quid esset in uiro, cum quo deus loquebaturt fratrem de mendacio non redarguit. Et cum uidisset Moyses populum, quia dissipatus est; dissipauit enim eos Aaron, ut in gaudium uenirent aduersariis suis. notandum est quemadmodum illud totum mali, quod popu
Abbreviated transcription (Latin):
uitam ae ternam diuinitus fieri. uel aequo animo tolera¬
ri Iubeantur
ñs indicans moysi quid fecerit de uitulo populus. hoc
ẽ de idolo quod exauro suo fecerant. dicit eos dixisse
hi dii tui israhel. qui eduxerunt te de terra aegypti.
Quod eos dixisse non legitur: sed animum eorum hunc
fuisse ds ostendit Horum quippe uerborum gerebant
incorde sententiam. quae dm̃ latere non poterat. Exlui
tpropitiatus ẽ dñs de malitia. quam dixit facere populo
suo Malitiam hic poenam intellegi voluit sicuti ẽ aestima¬
ta ẽ malitia exitus eorum Secundum hanc dicitur & bonũ
& malum ado non secundum malitiam qua homines mali sunt.
Malus enim ds̃ non ẽ sed malis ingerit mala quia iustus ẽ Exliuii.¬
ratus quidem moyses. uidetur tabulas testimonii digito
dĩscriptas. collisisse atq fregisse Magno ta men mysterio
figurata ẽ iteratio testamenti. quõ uetus fuerat abolen¬
dum & constituendum nouum Notandum sane quanta

Expanded text:
uitam aeternam diuinitus fieri uel aequo animo tolerauitam aeternam diuinitus fieri uel aequo animo tolerari iubeatur. nus indicans Moysi quid fecerit de uitulo populus, hoc est de idolo quod ex auro suo fecerant, dicit eos dixisse: hi dii tui, Israhel, qui eduxerunt te de terra Aegypti. quod eos dixisse non legitur, sed animum eorum hunc fuisse deus ostendit. horum quippe uerborum gerebant in corde sententiam, quae deum latere non poterat. Et propitiatus est dominus de malitia quam dixit facere populo suo. malitiam hic poenam intellegi uoluit, sicuti est: et aestimata est malitia exitus illorum. secundum hanc dicitur et bonum et malum a deo, non secundum malitiam qua homines mali sunt. malus enim deus non est; sed malis ingerit mala, quia iustus est. Iratus quidem Moyses uidetur tabulas testimonii digito dei scriptas conlisisse atque fregisse; magno tamen mysterio figurata est iteratio testamenti, quoniam uetus fuerat abolendum et constituendum nouum. notandum sane quanta
Abbreviated transcription (Latin):
ficatur aeterna ueris israhelitis. hoc ẽ filus promissionis
& uisuris dm̃ facie ad faciem sicuti est
CxL.
Et dedit moysi statim ut cessauit loqui ad eum inmonte syna.
duas tabulas testimonii. tabulas lapideas. scriptas digito di
Cum tam multa locutus sit ds. duae tamen tabulae dantur
moysi la pideae. quae dicuntur tabulae testimonii figurȩ
Inarca. nimirum omnia cȩtera quae precepit ds̃. ex illis
decem preceptis quae duabus tabulis conscripta sunt. pen¬
dere intelleguntur : Si diligenter quaerantur. & bene
intellegantur. quomodo haec ipsa rursus decem precepta
tota lex pend& & prophetae¬
uod iub& aaron Inaures demi abauribus uxorum atque
filiarum Vnde illis facer& deos : Non absurde intellegi¬
tur difficilia prȩcipere uoluisse. ut hoc modo eos abilla
intentione reuocar&: factum tamen illud ipsum diffici¬
le. ut ess& aurum ad faciendum idolum. propter eos no¬
tandum putaui. qui contristantur siquid tale propter

Expanded text:
ficatur aeterna veris Israelitis, hoc est filiis promissionis ficatur aeterna veris Israelitis, hoc est filiis promissionis et visuris Deum facie ad faciem sicuti est. CXL. Et dedit Moysi statim ut cessavit loqui ad eum in monte Sina, duas tabulas Testimonii, tabulas lapideas scriptas digito Dcum tam multa locutus sit deus, duae tamen tabulae dantur Moysi lapideae, quae dicuntur tabulae testimonii futurae in arca. nimirum omnia cetera, quae praecepit deus ex illis decem praeceptis, quae duabus tabulis conscripta sunt, pendere intelleguntur, si diligenter quaerantur et bene intellegantur, quomodo haec ipsa rursus decem praecepta tota lex pendet et prophetaeQuod iubet Aaron inaures demi in auribus uxorum atque filiarum, unde illis faceret deos, non absurde intellegitur difficilia praecipere uoluisse, ut hoc modo eos ab illa intentione reuocaret; factum tamen illud ipsum difficile, ut esset aurum ad faciendum idolum, propter eos notandum putaui, qui contristantur, si quid tale propter
Abbreviated transcription (Latin):
inter & filios israhel Anquia sabbatum requiem
significat. & requies nobis non nisi in illo. Nam profecto
filios israhel uniuersum populum suum dicit. Id est se¬
men abraham. & est israhel secundum carnem. & secun¬
dum spm̃ Nam susrahel non ess& dicendus. nisi exge¬
nere carnis. nondiceret a postolus. Uidete israhel
secundum carnem Ubi profecto significat. israhel¬
eẽ secundum spm. qui in abscondito ludeus ẽ & circũ¬
cisio cordis Sic ergo melius fortasse distinguitur
testamentum ae ternum inme. ut inde alius sensus
Vuomodo petra erat xp̃c̃. quia petram significabat
xp̃cͣ. N on ergo ita lungendum ẽ testamentum ae¬
ternum in me &filiis israhel. tamquam in dõ & filiis
israhel sit hoc testa mentum. sed testamentum ȩter¬
num in me quia in illo promissa ẽ requies ae terna
a filiis israhel signum ẽ ae ternum Quia filii israhel
acceperunt obseruandum signum. quo requies sign

Expanded text:
inter me et filios Israhel. an quia sabbatum requiem inter me et filios Israhel. an quia sabbatum requiem significat et requies nobis nonnisi in illo ? nam profecto filios Israhel uniuersum populum suum dicit, id est semen Abraham. et est Israhel secundum carnem et secundum spiritum; nam si Israhel non esset dicendus nisi ex genere carnis, non diceret apostolus: uidete Israhel secundum carnem. ubi profecto significat esse Israhel secundum spiritum qui in abscondito Iudaeus est et circumcisione cordis. sic ergo melius fortasse distingitur: testamentum aeternum in me, ut deinde alius sensus quomodo petra erat Christus, quia petra significabat Christum. non ergo ita iungendum est: testamentum aeternum in me et filiis Israhel, tamquam in deo et filiis Israhel sit hoc testamentum, sed: testamentum aeternum in me — quia in illo promissa est requies aeterna — et filiis Israhel signum est aeternum, quia filii Israhel acceperunt obseruandum signum, quo requies sign
Abbreviated transcription (Latin):
inscã scõrum erit uobis incensum Ecce iterum hoc incen¬
sum. quia in tus ponebatur In altari incensi. quod intus
erat scm̃scõrum dicitur. & tabernaculum testimonii
proprie dicitur illud ipsum interius ubi arca erat:
Adhibita sane differentia. Cum ait: unde innotescam
tibi inde Sic enim dixerat primum de propreiatorio
quod utiq: intus ẽ. Io est Intra uelum super arcam exxvIII.
uid ẽ quod beselehel cumiuber& adhiberi operibus
tabernaculi faciendis. dixit eum se repleuisse spũ
diuino. sapientiae & Intellectus & scientiae. In omni
opere excogitare & architectonari. & cetera: utrum
sp̃sscĩ muneri etiam ista opera tribuenda sunt.
quae pertinere adopificium uidentur. An & hoc
significatiue dictum ẽ. ut ea pertineant addiuinum spm̃
sapientiae & intellectus & scientiae. quae his rebus signi¬
ficantur: tamen etiam hic cum spũ repletus dicatur.
iste diuino sapientiae & scientiae. nondũ legitur spsscs

Expanded text:
Sanctum sanctorum erit vobis incensum. Ecce iterum hoc incenSanctum sanctorum erit vobis incensum. Ecce iterum hoc incensum, quia intus ponebatur in altari incensi quod intus erat, sanctum sanctorum dicitur: et tabernaculum testimonii proprie diciadhibita sane differentia cum ait: unde innotescam tibi inde. sic enim dixerat primum de propitiatorio, quod utique intus est, id est intra uelum super arcam. Quid est quod Beselehel cum iuberet adhiberi operibus tabernaculi faciendis, dixit eum se repleuisse spiritu diuino sapientiae et intellectus et scientiae in omni opere excogitare et architecto nari et cetera? utrum spiritus sancti muneri etiam ista opera tribuenda sunt, quae pertinere ad opificium uidentur? an et hoc significatiue dictum est, ut ea pertineant ad diuinum spiritum sapientiae et intellectus et scientiae, quae his rebus significantur? tamen etiam hic cum spiritu repletus dicatur iste diuino sapientiae et intellectus et scientiae, nondum legitur spiritu
Abbreviated transcription (Latin):
Vnguentum ad usus suos similiter simile confecerit. uel
cuiquam hinc dederit exterae nationi Acper hoc quod
ait scĩficatio erit uobis. cum hoc populo israhel uniuerso
dici lubet. Non uideo quid intellegam. nisi quia licebat
eis quando ueniebant cum suis quisq muneribus. tange
re tabernaculum. & tangendo scĩficabatur. propter
illud oleum quo cuncta peruncta sunt: & hinc dietum
omnis qui tangit. scĩficabitur Non tamen sic quem ad modum
sacerdotes. qui etiam ut sacerdotio fungerentur . unguebanti
uod precepit quibus aromatis fiat tymiama. Id est incensum
& dicit unguentario more coctum opus unguentarii. Non
Ideo putare debemus unguentum fieri . Idest unde aliquid
unguatur . sed ut dictum ẽ tymiama uel incensum. quod
Imponatur illi altari incensi ubi non licebat sacrificari. &
Et concides de illis minutum. & pones contra testimonia
in tabernaculo testimonii. unde innotescam tibi inde.

Expanded text:
unguentum ad usus suos similiter simile confecerit, vel unguentum ad usus suos similiter simile confecerit, vel cuiquam hinc dederint exterae nationi. Ac per hait: sanctificatio erit uobis, cum hoc populo Israhel uniuerso dici iubeat, non uideo quid intellegam, nisi quia licebat eis, quando ueniebant cum suis quisque mre tabernaculum, et tangendo sanctificabatur. Proillud oleum, quo cuncta peruncta sunt; et hinc dictum, Omnis qui tangit sanctificabitur: non tamen sic quemadmodum sacerdotes, qui etiam ut sacerdotio fungerentur, ungebantur ex. Ib. XXX, 34. Quodpraecepit quibus aromatibus fiat thymiama, id est incensum, et dicit unguentario more coctum opus unguentarii: non ideo putare debemus unguentum fieri, id est unde aliquid ungatur, sed ut dictum est thymiama, vel incensum quod imponatur illi altari incensi, ubi non licebat sacrificari, et XVII. Ib. XXX, 36. Et concides de illis minutum, et pones contra testimonia in tabernaculo testimonii, unde innotescam tibi inde.
Abbreviated transcription (Latin):
ut eiliceat. tangere. si tamen non licebat. tangere populo
tabernaculum : quando afferebant hostias. uel quaecumq
ab eis allata offerebantur. dõ Nam consequenter non so
lis sacerdotibus. neque solis leuitis dicendum admon&.
quod ait ad moysen. Et filiis is rahel loquere. Dicens utiq
filus israhel totus ille populus erat. Iub& autem illis dici
Oleum linitio unctionis. scm̃ erit hoc uobis in progenies
Vr̃as. super carnem hominis non linietur . & secundum
compositionem hanc non facietis uobis in ipsis. similiter
scm̃ ẽ & scĩficatio erit uobis Quicumq fecerit similiter
& quicumq dabit exeo exterae nationi. Interibit de popu¬
lo suo lub& igitur non solis sacerdotibus. sed uniuerso po¬
pulo israhel. ut non faciant tale unguentum in usus hu¬
manos Hlocẽ enim quod ait. super carnem hominis
non linietur. Prohib& ergo simile fieri in usus suos. & in¬
teritum minatur si quisquam similiter fecerit Idest

Expanded text:
ut ei liceat tangere: si tamen non licebat tangere populo ut ei liceat tangere: si tamen non licebat tangere populo tabernaculum, quando afferebant hostias, vel quaecumque ab eis allata offerebantur Deo. Nam conseqlis sacerdotibus, neque solis levitis dicendum admonet, quod ait ad Moysen: Et filiis Israel loquere dicens. Utique filii Israhel totus ille populus erat; iubet autem illis dici — oleum linitio unctionis sanctum erit hoc uobis in progenies uestras. super carnem hominis non linietur, et secundum compositionem hanc non facietis uobis ipsis similiterst et sanctificatio erit uobis. quicumque fecerit similiter et quicumque dabit de eo exterae nationis, interibit de populo suo. iubet igitur non solis sacerdotibus, sed uniuerso populo Israhel, ut non faciant tale ungentum in usus humanos. hoc est enim quod ait: super carnem hominis non linietur. prohibet ergo simile fieri in usus suos et interitum minatur, si q
Abbreviated transcription (Latin):
uid ẽ quod ait si acceperis computationem filiorũ israhel
Inusitationem eorum. nisi quia iub& eos aliquando uisi¬
tari & computari Id est numerari Quod indauid prop¬
o crismatis omnia lussit ungi. tabernaculum scilic&.
&ea quae in illo erant Et deinde erunt sc̃ã scorum.
omnia scilic& cum fuerint uneta. erunt sc̃ã scoͬrum
Quid igitur distabit lam inter illa interiora quae uelo
teguntur. &cȩtera: si omnia cum uncta fuerint
erunt scã scõrum diligentius requirendum. Haec ta¬
men notanda credimus. ubi etiam meminerimus. sicut
de illo de altari sacrificiorum. quod post unctionem
appellari uoluit scm̃ scĩ. continuo dictum ẽ Omnis
qui tangit illud scĩficabitur. Ita de omnibus postea
quae de illo unguento uncta dicta sunt scã scõrum
eadem sententia subsecuta ẽ ut diceretur. omnis
qui tangit ea scĩficabitur: Quod duobus modis in¬
tellegi potest. siue tangendo scĩficabitur : siue scĩficatur.

Expanded text:
uid est quod ait, Si acceperis computationem filiorum Israel in visitatione eorum; nisi quia jubet eos aliquando visitari et computari, id est numerari? Quod in David propto chrismatis omnia jussit ungi, tabernaculum scilicet et ea quae in illo erant, et deinde erunt sancta sanctorum. Omnia scilicet cum fuerint uncta, erunt sancta sanctorum. Quid igitur distabit jam inter illa interiora, quae velo teguntur, et caetera, si omnia cum uncta fuerint erunt sancta sanctorum, diligentius requirendum: haec tamen notanda credidimus. Ubi etiam meminerimus, quod sicut de illo altari sacrificiorum, quod post unctionem appellari voluit sanctum sancti, continuo dictum est, Omnis qui tangit illud, sanctificabitur: ita de omnibus postea, quae de illo unguento uncta, dicta sunt sancta sanctorum, eadem sententia subsecuta est, ut diceretur, Omnis qui tangit ea, sanctificabitur. Quod duobus modis intelligi potest; sive tangendo sanctificabitur, sive sanctificabitur
Abbreviated transcription (Latin):
in exordio libri legitur. Faciamus hominẽ adimaginẽ
lari numero qđ ibi confudit dñs labia terre. sic & illic
cũdictũ ess&. faciamus adimaginẽ nr̃ãm. In consequen

Expanded text:
in exordio libri legitur, Faciamus hominem ad imaginemin exordio libri legitur, Faciamus hominem ad imaginemcitur singulari numero, quia ibi confudit Dominus labia terrae: sic et illic cum dictum esset, Faciamus ad imaginem nostram; in consequen
Abbreviated transcription (Latin):
ueritur quid sit & heber nati sunt filii duo. no¬
mea unus falehe quia in dieb eius diuisa ẽ terra nisi
forte in dieb eius linguarũ illa diuersitas extiterit. ꝑ
qũa factũ est. ut gentes diuiderentur
rat omnis terra labiũ unũ. quomodo hoc potest in¬
tellegi. quando superius dictũ ẽ. qđ filii noe. uel filiorũ
eius distributi essent ꝑterrã secundũ tribus. & secundũ
gentes & secundũ linguas suas nisi qđ ꝑrecapitulationẽ
postea cõmemorat. qđ prius erat. Sed obscuritatẽ facit
qđ eo genere locutionis ista contexit . quasi narratio
erit usq incelũ. Si hoc se posse crediderunt. nimiũ stul¬
ta audacia & impi&as dep̃henditur & qđ obhoc dĩuin¬
dicta secuta ẽ. uteorũ linguȩ diuiderentur . non absur¬
de hoc cogitasse creduntur
Venite descendamus. consundamus linguas eorũ ne
audiat unusquisq uocẽ ꝓximi. Utr̃u adangelos dñs hoc
dixisse intellegitur. ansecundũ illud accipiendũ ẽ. qđ

Expanded text:
eritur quid sit: et Heber nati sunt filii duo; nomen unius Phalec, quia in diebus eius diuisa est terra, nisi forte in diebus eius linguarum illa diuersitas extiterit, per quam factum est, ut gentes diuiderentur. Et erat omnis terra labium unum. quomodo hoc potest intellegi, quando superius dictum est, quod filii Noe uel filiorum eius distributi essent per terram secundum tribus et secundum gentes et secundum linguas suas, nisi quia per recapitulationem postea commemorat quod prius erat? sed obscuritatem facit, quod eo genere loerit usque in coelum. Si hoc se posse crediderunt, nimium stulta audacia et impietas deprehenditur. Et quia ob hoc Dei vindicta secuta est, ut eorum linguae dividerentur, non absurde hoc cogitasse creduntur.. Ib. XI, 7. Venite descendamus, et confundamus ibi linguam eorum, ne audiat unusquisque vocem proximi: utrum ad Angelos Dominus hoc dixisse intelligitur? an secundum illud accipiendum est, quod
Abbreviated transcription (Latin):
tiam nolens peccauerit. ariem iub& offerri. Non ca¬
pram aut feminam ex ouibus. sicut superius intali
peccatoꝵ generalitate conftituerat: quod sibi
ergo uult ista permixtio : nisi forte quod hic dicit
deliquit enim delicto delictum ante dñm. hoc
quod ait ante dñm. in his uoluit delictum intellegi
quȩ fiunt ante dnm. idest quibus dño intaber¬
naculo deseruitꝰ. Unde & aliquid paulo ante dix¬
erat cumait. peccauit a sc̃ĩs . & intelleximus usur¬
pauit aliquid scorum. quia &iam reftitui prȩce¬
paerat : acꝑ hoc non sictantum peccari potest in
his rebus. si aliquid inde per obliuionem usurpetur.
sed &iam multis aliis modis potest quisq perigno¬
rantiam delinquere. in his quȩ seruituti dñi exhiben¬
tur: hoc uoluit postea genus delictorum generali¬
ter commemorare. &ideo & illic & hic ari&em
iussit offerri Plenȩ sunt autem scripturȩ. cũ dici¬
tur ante dnm & non intellegitur: nisi illud quod

Expanded text:
tiam nolens peccauerit, arietem iubet offerri, non catiam nolens peccauerit, arietem iubet offerri, non capram aut feminam ex ouibus, sicut superius in tali peccatorum generalitate constituerat. quid sibi ergo uult ista permixtio? nisi forte quod hic dicit: deliquit enim delicto delictum ante dominum, hoc quod ait .,ante dominum-, in his uoluit delictum intellegi, quae fiunt ante dominum, id est quibus domino in tabernaculo deseruitur: unde aliquid paulo ante dixerat, cum ait: peccauit a sanctis, et intelleximus "usurpauit aliquid sanctorum", quia etiam restitui praeceperat. ac per hoc non sic tantum peccari potest in his rebus, si aliquid inde per obliuionem usurpetur, sed etiam multis aliis modis potest quisque per ignorantiam delinquere in his quae seruituti domini exhibentur. hoc uoluit postea genus delictorum generaliter commemorare et ideo et illic et hic arietem iussit offerri. plenae sunt autem scripturae cum dicitur: ante dominum et non intellegitur nisi illud quod
Abbreviated transcription (Latin):
tulum. principi caprum. & cuicumq animȩ hoc est
cuicũq homini capram. uelsi uoluerit ouem. tamen fe¬
minum pecus: deinde coepit excepta facere quȩdam
genera peccatorum . & nominatim ex primere . proqui¬
bus quid offerendum sit. uelut de audito & tacito
cuius quam per iurio & detacto mosticino. & inmun¬
do. & iuratione falsa ꝑ ignorantiam. & deouibus agnã
aut capram decapris. aut par turturum. aut duos
pullos columbinos. aut decimam pastem ephi simi¬
laginespro eo autem peccante quiper obliuionem
aliquid sc̃oꝵ usurpauit. ari&em. & eiusdem rei res¬
titutionẽ. quintis adiectis : Nunc uero non ex pressa
specie peccati. generaliter audiens anima quȩ cumq
deliquerit . & fecerit unum abomnibus prȩceptis
dñi quȩ non opost& fieri. sic in illa generalitate .¬
dicebant unum exprȩceptis dñi quod non fi&. &
non cognouerit. & deliquerit: id est per ignoran¬

Expanded text:
tulum, principi caprum et cuicumque animae, hoc est tulum, principi caprum et cuicumque animae, hoc est cuicumque homini capram uel si uoluerit ouem, tamen femininum pecus. deinde coepit excepta facere quaedam genera peccatorum et nominatim exprimere pro quibus quid offerendum sit; uelut de audito et tacito cuiusquam periurio et de tacto morticino et inmundo et iuratione falsa per ignorantiam de ouibus agnam aut capram de capris aut par turturum aut duos pullos columbinos aut decimam partem oephi similaginis; pro eo autem peccante, qui per obliuionem aliquid sanctorum usurpauit, arietem et eiusdem rei restitutionem quintis adiectis. nunc uero non expressa specie peccati generaliter addens: anima quaecumque deliquerit et fecerit unum ab omnibus praeceptis domini quae non oportet fieri - sic in illa generalitate dicebat: unum ex praeceptis domini quod non fiet — et non cognouerit et deliquerit, id est per ignoran
Abbreviated transcription (Latin):
arum. uel quicquid huius modi: UI Et anima quȩ¬
cumq peccauerit . & fecerit unum ab omnibus preceptis
dñi quȩ non opost& fieri & non cognouerit & delique
rit . & non cognouerit peccatũ suum. & affer& arie¬
tem sine macula deouibus. precio argenti. indelictũ
ad sacerdotem . & ex orabiit proeo sacerdos. propter
ignorantiam eius quam ignorauit . & ipse nonsciuit.
assiduam repetitionem debent ẽẽ nouissimȩ. totus
iste sensus obscurus ẽ. quõ queritur quo modo dis¬
cernatur hoc genus delicti ab eis quȩ superius quȩ dã
generalitate conplexus est. Uid&ur enim hoc ratio
poscere . ut certis generibus peccatorum. certa genera
quibus expientur sacrificiorum adhibenda sint
Hoc autem quod modo commemoraui. non specialiter
ex primit peccatum. sed in ea uid&ur generalitate
uersari. dequa ante cum dicer&. conftituit sacrificium
sacerdoti uitulum. & uniuersȩ sinagogȩ similiter ui¬

Expanded text:
arum uel quidquid huius modi. Et anima quaearum uel quidquid huius modi. Et anima quaecumque peccauerit et fecerit unum ab omnibus praeceptis domini quae non oportet fieri et non cognouarietem sine macula de ouibus pretio argenti in delictum ad sacerdotem; et exorabit pro eo sacerdos propter ignorantiam eius quam ignorauit et ipse non sciuit eassiduam repetitionem debent esse notissimae, totus iste sensus obscurus est, quoniam quaeritur quomodo discernatur hoc genus delicti ab eis, quae superius quadam generalitate complexus est. uidetur enim hoc ratio poscere, ut certis generibus peccatorum certa genera quibus expientur sacrificiorum adhibenda sint. hoc autem quod modo commemoraui non specialiter exprimit peccatum, sed in ea uidetur generalitate uersari, de qua ante cum diceret constituit sacrificium sacerdoti uitulum et uniuersae synagogae similiter ui
Abbreviated transcription (Latin):
turem & nondixit duos: hicuero ideo duos dicit. quia
sacrificium propeccato. sine holocaus tomate non infere¬
batur. Quodergo superius dicebat . & inponens super
holo caustomata. non est dubium quod prius holocau¬
stomata. deinde illud suꝑ inponebatur . Nunc uero
de auibus aliter dicit. Ut prius offeratur propeccato
una auis. de inde altera inholocaustomate
Quod autem ait . anima silatuerit eum. ab libio est ei id est
si obliuione factum fuerit. ut lateat eum. uel eam si ad
animam refens. quo eum dicendo. ad hominem r&ule¬
rat: animãs quippe hic hominis dicit: UI. Et peccaue¬
rit nolens a scĩs dñi uid&ur obscure positum. hoc pec¬
cati genus: sed inconsequentibus aperitur. ubidicit.
post oblatum deari&e sacrificium. rescitu& illud. &
quintas adici& ubi enim intellegitur hoc ẽẽ ascĩs obli¬
uione peccare. aliquid per obliuionem usurpare. quod
deb& scĩs. siue sacerdo tibus. siue oblationib uel primici¬

Expanded text:
turem, et non dixit duos : nunc vero ideo duos dicit, quia turem, et non dixit duos : nunc vero ideo duos dicit, quia sacrificium pro peccato sine holocaustomate non offerebatur. Quod ergo superius dicebat, Et imponet super holocaustoma , non est dubium quod prius holocaustoma, deinde illud superinponebatur; nunc uero de auibus aliter dicit, ut prius offeratur pro peccato una auis, deinde altera in holocaustoma. Quod autem ait: anima si latuerit eum obliuione, id est: si obliuione factum fuerit, ut lateat eum uel eam, si ad animam refers, quoniam eum dicendo ad hominem retulit. animas quippe hic homines dicit. Et peccauerit nolens a sanctis domini. uidetur obscure positum hoc peccati genus, sed in consequentibus aperitur, ubi dicit post oblatum de ariete sacrificium: restituet illud et quintas adiciet. ibi enim intellegitur hoc esse a sanctis obliuione peccare "aliquid per obliuionem usurpare", quod debetur sanctis siue sacerdotibus siue oblationibus uel primiti
Abbreviated transcription (Latin):
lictum ẽe didicerit: an potius conuerso ordine dictum
est quia & alia genera locutionis habet scriptura. quod
peralia loca similia recto ordine dicebantur: Nam cũ
a libi totiens scriptum sit. & deliquerit & cognitum fu¬
erit ei. hic tantum cognouero ut dixi. ordine prius
dictum ẽ. cognouerit. deinde & deliquerit: ordine
t&igerit omnem rem inmundam. aut mosticini. aut
a fera capti inmundi. aut eorum quȩ sunt morticina
abominationũ inmundarum. morticinum iumentoꝵ
rit. post hoc autem cognouerit . IIII. Si autem non
ual& manus cius quod satis est inouem. affe r& pro
peccato suo quod peccauit. duos turtures aut duos
pullos columbinos dño. unum propeccato. & unum
inholocaustomata: Certe hic aperit quȩftionem.
dequa superius cum loquer&ur. ambigebamus
Ideo quippe uid&ur dicere unum propeccato alterũ
pro holocaustomate. qũo non offerebatur sacrificiũ
propeccato. nisi cum holo causto: Deniq cum prius seor¬
sum deholocaustis loquer&ur. cum memorauit tur

Expanded text:
lictum esse didicerit". an potius conuerso ordine dictum est — quia et talia genera locutionis habet scriptura — quod per alia loca similia recto ordine dicebatur? nam cum alibi totiens scriptum sit: et deliquerit et cognitum fuerit ei, hic tantum conuerso, ut dixi, ordine prius dictum est cognouerit. deinde et deliquerit. ordine tetigerit omnem rem inmundam aut morticini aut a fera capti inmundi aut eorum quae sunt morticina abominationum inmundarum, morticinum iumentorum rit, post hoc autem cognouerit. Si autem non ualet manus eius quod satis est in ouem, offeret pro peccato suo quod peccauit duos turtures aut duos pullos columbinos domino, unum pro peccato et unum in holocaustoma. certe hic aperit quaestionem, de qua superius cum loqueretur ambigebamus. ideo quippe uidetur dicere: unum pro peccato, alterum in holocaustoma, quoniam non offerebatur sacrificium pro peccato nisi cum holocausto. denique cum prius seorsum de holocaustis loqueretur, commemorau
Abbreviated transcription (Latin):
rum non sufficiunt: nisi quemad modum nusquam nonẽ.
qui in loco nullo non ẽ
facietis uobis Ipsis. repetitur. quod in primo prȩ¬
cepto inculcatum ẽ: ex diis argente is & aureis. utique
omnia simulacra intelleguntur. sicut in illo etiampsal¬
mo. Idola gentium argentum &aurum
seruiat & dimittatur liber gratis. ne serui xp̃ian
hoc flagitarent adominis sus. a postolica auctoritas
iub& seruos dominis suis eẽ subditos. ne nomen dĩ & doctri¬
na blasphemetur. Illud exhoc satis constat inmysterio
preceptum. quia &ꝑtundi subula eius aurem ad postem

Expanded text:
rum non sufficiunt; nisi quemadmodum nusquam non est, rum non sufficiunt; nisi quemadmodum nusquam non est, qui in loco nullo est? LXfacietis vobis ipsis. Repetitur quod in primo praecepto inculcatum est; et ex diis argenteis et aureis utique omnia simulacra intelliguntur, sicut in illo etiam psalmo, Idola gentium argentum et auruserviat, et dimittatur liber gratis, ne servi Christiani hoc flagitarent a dominis suis, apostolica auctoritas jubet servos dominis suis esse subditos, ne nomen Dei et doctrina blasphemetur . Illud enim ex hoc satis constat in mysterio praeceptum, quia et pertundi subula ejus aurem ad postem