comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
arguit dñs. ammonitionẽ autẽ
dni ne recuses. in fame liberabit
te amorte. in p̃lio de manu fer¬
ri liberabit te. & a flagello lin¬
ce sit domus tua. Alitigatis enĩ
carnis uiciis et passionibꝰ quȩ
militant aduersus animã solent.
tabernacula tua sine ꝑturbati¬
one erunt. domus sine offensione. semen
sine defectu. posteritas sine odor. agri
pleni. sepultura sicut messis. Siqui¬
dem qͣndo alii suũ fructum arbit᷑n¬
tur. tuno aceruus tritici tui suꝑnis
fenerat. iniquus indiget. Ille iustiti¬
as fenerat. fenerat mandatũ dĩ. pau¬
peribꝰ & egenis. At uͦ insipiens & q̃d
putat se habere : nequaquã possidet.
An putas possidere. qui thesauro suo
die noctuq incubans : auara & secu¬
ra torquetur sollicitudine : ille uͦ
eget. & si aliis diues uideat᷑ sibi ẽ
pauꝑ. quia ñ utit᷑ eo q̃d habet. qr
adhuc rapit alia. alia desiderit.¬
Ubi enĩ nullus cupiditati modus qͥ
fructus diuitiarũ : nemo ẽ diues.

Expanded text:
arguit Dominus. Admonitionem autem arguit Dominus. Admonitionem autem Dei ne recusaveris. . . . . In fame liberabit te a morte, in praelio de manu ferri liberabit te, et a flagello lince erit domus tua . Mitigatis enim carnis hujus vitiis, et passionibus, quae militare adversus animam solent, tabernacula tua sine perturbatione erunt, domus sine offensione, semen sine defectu, posteritas sicut odor agri pleni, sepultura sicut messis. Siquidem quando alii suum defectum arbitrantur, tunc acervus tritici tui supernijustus semper fenerat, iniquus indiget. Ille justitias fenerat, fenerat mandatum Dei pauperibus et egenis: at vero insipiens et quod putat se habere, nequaquam possidet. An putas illum possidere, qui thesauro suo die ac nocte incubans, avara et misera torquetur sollicitudine? Ille vero eget, et si aliis dives videtur, sibi pauper est; quia non utitur eo quod habet, qui adhuc alia rapit, alia desideratubi enim nullus cupiditati modus, qui fructus divitiarum? Nemo est dives,
Abbreviated transcription (Latin):
uere diues. qͥ in ꝯspectu dĩ potest di¬
ues uideri: in cuiꝰ ꝯ spectu terra exi¬
gua. mundus angustus ẽ. S solum
illum diuitẽ ds̃ nouit. qͥ sit diues
ȩt̃nitate. qui ñ opum s uirtutũ
fructu sibi recondat. Quis autem
ne tibi uidetur diues. qͥ habet pa¬
cem animi. tranquillitatẽ quietis.
ut nihil ꝯcupiscat. nullis exagite¬
t᷑ cupiditatũ ꝓcellis. nec uetera
fastidiat. noua querat. & semꝑ
desiderando fiat in summis diui¬
tus in ops: ea ẽ pax uera & diues.
quȩ superat omñe sensum. Diues pax.
diues modestia. diues fides. Fideli
enĩ totus mundus possessio ẽ. Diues
simplicitas. Sunt enĩ & diuitiȩ
simplicitatis. quȩ nihil discutit.
nihil contractum nihil suspectũ.
nihil fraudulentum putat. s pu¬
ro se fundit affectu. Diues boni¬
tas. qũa siquis seruauerit. pascet᷑
indiuitus cȩlestis hereditatis. &
ut antiquioribꝰ scripture utamͣ
exemplis : beatus inquit ur quẽ

Expanded text:
vere dives, qui in conspectu Dei potest divere dives, qui in conspectu Dei potest dives videri, in cujus conspectu terra exigua, mundus ipse angustus est: sed solum illum Deus divitem novit, qui sit dives aeternitate, qui non opum, sed virtutum fructus recondat. Quis autem ne tibi videtur dives, qui habet pacem animi, tranquillitatem quietis; ut nihil concupiscat, nullis exagitetur cupiditatum procellis, nec vetera fastidiat, et nova quaerat, et semper desiderando, fiat in summis divitiis inops? 4. Ea est pax vere dives, quae superat omnem mentem . Dives pax, dives modestia, dives fides; Fideli enim totus mundus possessio est : dives simplicitas; sunt enim et divitiae simplicitatis, quae nihil discutit, nihil contractum, nihil suspectum, aut frudulentum putat, sed puro se fundit affectu. 5. Dives bonitas, quam si quis servaverit, pascitur in divitiis coelestis haereditatis; et ut antiquiormur: Beatus, inquit, vir, quem
Abbreviated transcription (Latin):
idebam᷑ ꝓcime in disceptationos
incidisse phẏlosophiȩ. cum de apłi
pauli epła sumentes exordiũ . trac¬
taremꝰ qđ om̃is sapiens liber eẽt. Post¬
ea cũ petri apłi epłam legerem : ad¬
uerti q̃d om̃is sapiens ętiam diues.
nec seocum exceperit. qͥ feminas or¬
natum omñe non in p̃ciosis monili¬
bꝰ .s. in bonis moribꝰ habere scripse¬
rit. Non inquit extrinsecus capil¬
dis homo. Duo sunt gͥ. & eẽ ho¬
minẽ in homine. & illum eẽ diui¬
tem qui sibi nullarũ diuitiarũ
usum requirat. Pulchre autem
cordis hominẽ dixit. eo quod to¬
tus sapientiȩ absconditus. ficuit
ipsa sapientia. quȩ ñ uidetur .s
intelligit᷑. Nemo ante petrum
tali expressione usus est. ut diceret
cordis hominẽ. Exterior ⁊ homo
plurima inse m̃bra habet. interior
aut̃ cordis homo totus sapientiȩ ple¬
nus ẽ. plenus gr̃ẽ. plenus decoris.
In incorruptione in quit quieti et mo¬
desti sp̃s. qui ẽ ante dm̃ diues. Et

Expanded text:
idebamur proxime in disceptationes incidisse philosophiae, cum de apostoli Pauli epistola sumentes exordium, tractaremus quod omnis sapiens liber. Verum postea, cum Petri apostoli epistolam legerem, adverti quod omnis sapiens etiam dives: nec sexum exceperit, qui feminas ornatum omnem non in pretiosis monilibus, sed in bonis moribus habere scripserit: Non enim, inquit, extrinsecus capildis homo . 2. Duo sunt igitur et esse hominem in homine, et illum esse divitem, qui sibi nullarum divitiarum usum requirat. Pulchre autem cordis hominem dixit, eo quod totus sapientiae sit absconditus, sicut ipsa sapientia, quae non videtur, sed intelligitur. Nemo ante Petrum tali expressione usus est, ut diceret cordis hominem; exterior enim homo plurima in se membra habet: interior autem cordis homo totus plenus sapientiae est, plenus gratiae, plenus decoris. 3. In incorruptione, inquit, quieti et modesti spiritus, qui est ante Deum dives . Et
Abbreviated transcription (Latin):
orsRoSIySHyReneo
Saly t e or. Int̃ legendũ
cum paululum requieius¬
sem animo. quia ab elucubratio¬
ne destiteram: uersiculum illum
mecũ cepi uoluere quo uesperi in
uigiliis usi fueramꝰ. ueΟICΚaa¬

Expanded text:
ROSIUS IRENAEO salutem. 1. Inter legendum, cum paululum requievissem animo, quia lucubratione destiteram, versiculum illum coepi mecum volvere, quo vesperi in vigiliis usi fueramu
Abbreviated transcription (Latin):
ipso adhuc nomine sonans. Ad le¬
uam appennini inculta miseratus
& florentissimoꝵ quondam popłoꝵ
castella c̃siderabas. atq affectu re¬
legebas dolenti. Tot gͥ semirutarũ
urbium cadauera. terrarũq sub
eodem conspectu excposita fupera.
ammirabilis feminȩ discessi onem
consolabiliorem habendam. p̾ser¬
tim cũ illa inꝑpetuum ꝓstrata ac
diruta sint. hȩc aut̃ ad tempus
crepta nobis meliorem illic uita
exigat: itaq non tam deploran¬
dam. quam ꝓsequendam oratio¬
nibꝰ reor. nec mestificandam la¬
crimis tius animam: s magis ob
bitror. Uerũ forte asseras securũ
te de meritis eius ad fidẽ. nequire ta¬
men ferre desiderium q̃d eam iam
non uideas sedm̃ carnẽ. Itaq tͥ sũmo
dolori sit. nec illud te mouet apłicũ
quod ait. qi neminẽ nouimus scdm̃¬

Expanded text:
ipso adhuc nomine sonans, ad laeipso adhuc nomine sonans, ad laevam Apennini inculta miseratus, et florentissimorum quondam populorum castella considerabas, atque affectu relegebas dolenti. Tot igitur semirutarum urbium cadavera, terrarumque sub eodem conspectu exposita funera admirabilis feminae, decessionem consolabiliorem habendam; praesertim cum illa in perpetuum prostrata ac diruta sint: haec autem ad tempus quidem erepta nobis, meliorem illic vitam exigat? 4. Itaque non tam deplorandam, quam prosequendam orationibus reor: nec moestificandam lacrymis tuis, sed magis oblbitror. 5. Verum forte asseras securum te de meritis ejus ac fide; nequire tamen ferre desiderium, quod eam jam non videas secundum carnem, idque tibi summo dolori sit. Nec illud te movet Apostolicum, quod ait: Quia neminem novimus
Abbreviated transcription (Latin):
manȩ tuȩ ñ ignorabam. ñ tam̃ ut
a nob te abnegares. s ut nob̾te red
Tu aut̃ abisti insecreta montiũ. int̃
ferarũ diuersaris spelea. om̃i hu¬
mane ꝯuersationis usu abdicato.
uita excedens. hoc se mulcebat sola
parentem eoc nepotibꝰ. p̃sulem paruui¬
lis. auxiliatorem destitutis. Iu uͦ¬
itate & nepotibꝰ & nobis abnegas. ut
consolationis ullius fructum ñ senti¬
amus. Illa te carapignora uocant.
ñ ad condolendum s ad ꝯsolandum.
ut cũ te uident : matr̃ẽ sibi ñ cre¬
dant abẽe. Inte eã recognoscant.
inte eiꝰ presentiã teneant. inte uita
eiꝰ sibi manere arbitrentur. Sed do¬
les. q̃d dudum florentissima repente
occiderit. Uerũ hoc nobis cõmune
ñ solum cũ hominibꝰ.s etiã cum ci¬
uitatibꝰ t̃risq ipsis ẽ. Aempe de bo¬
noniensi ueniens urbe. a tergo cla-¬
terniam: ipsam bononiam. mutti¬
num regiumde relinquebas. Indas¬
ter̃a erat brixillum. a fronte occuis¬
rebat placentia. ueterem nobilitatẽ

Expanded text:
manae tuae non ignorabam; non tamen ut a nobis te ablegares, sed ut nobis te reddTu autem abiisti in secreta montium, et inter ferarum diversaris spelaea, omni humanae conversationis usu abdicato, vita excedens, hoc se mulcebat solatparentem nepotibus, praesulem parvulis, auxiliatorem destitutis: tu ita te et nepotibus et nobis abnegas, ut consolationis illius fructum non sentiamus. Illa te chara pignora vocant non ad dolendum, sed ad consolandum; ut cum te vident, matrem sibi non credant obiisse: in te eam recognoscant, in te ejus praesentiam teneant, in te vitam ejus sibi manere arbitrentur. 3. Sed doles quod dudum florentissima repente occiderit. Verum hoc nobis commune non solum cum hominibus, sed etiam cum civitatibus, terrisque ipsis est. Nempe de Bononiensi veniens urbe a tergo Claternam, ipsam Bononiam, Mutinam, Rhegium derelinquebas, in dextera erat Brixillum, a fronte occurrebat Placentia, veterem nobilitatem
Abbreviated transcription (Latin):
iam ꝓ omnibꝰ mortuus erit. et om̃s
in illo mortur. S ut ꝑ ipsum reno¬
uati & uiuificati sp̃u:. iam ñ sibi sed
xp̃o uiuerent. Unde & alibi ait ide
rat scdm̃ carnẽ xp̃m. iam operationes eis
inuisibilit̾ agnoscens. & iam ñ carnẽ eius
s potentiã scrutans. qͥ ante ꝑ secutor dis¬
cipulos hominis e pedissequos carnis odi¬
is infestis urgebat. postea doctor gentiũ
factus. ueneratores matestatis eius ad p̃di¬
cationẽ eugłii instruere atq informare
ceperat. Et ido addidit. Si qua noua cre¬

Expanded text:
s in illo mortui; sed ut per ipsum renovati, et vivificati spiritu, jam non sibi, sed Christo vivant. Unde et alibi ait idemrat secundum carnem Christum, jam operationes ejus invisibiliter agnoscens, jam non carnem ejus, sed potentiam scrutans, qui ante persecutor discipulos hominis, et pedissequos carnis infestis odiis urgebat, postea doctor gentium factus, veneratores majestatis ejus ad praedicationem Evangelii instruere atque informare coeperat. Et ideo addidit: Si quis in C
Abbreviated transcription (Latin):
stultitia hominis audire ꝑ ostiũ.
script᷑a. Alia s̃ illa quȩ de gła futura
annunciarunt ꝓpħȩ. quibꝰ reuelatũ
ut ait apłs petrus. Alia sunt illa
in quibꝰ: mundi redemptio. peccatoꝵ
remissio. gr̃arum duusio. sacram̃¬
toꝵ participatio. Iuȩ cũ acceperis :
tc̃ miraberis tantũ donatũ eẽ homi¬
tante oꝑationis uidices ad salutẽ
fuisse. Iuud eñĩ qui cũq acceperunt
in deserto mortui s̃. p̃ter iħmnaue.

Expanded text:
stultitia hominis audire per ostiumstultitia hominis audire per ostiumScriptura . Alia sunt illa, quae de gloria futura annuntiarunt prophetae, quibus revelatum ut ait apostolus Petrus . Alia sunt illa, in quibus est mundi redemptio, peccatorum remissio, gratiarum divisio, sacramentorum participatio: quae cum acceperis, tunc mirabere tantum donatum esse homitantae operationis judices ad salutem fuisse. Illud enim quicumque acceperunt in deserto, mortui sunt, praeter Jesum Nave,
Abbreviated transcription (Latin):
actatum tẽ graui egritudine signifi¬
casti mͥ credidisse in dñm iħm. & iam
cepisse reualescere. Ad salutẽ gͥ ea
infirmitas fuit. plus auxilu quã pe¬
riculi ferens. qr diu promissum re¬
mordebas. Hoc est q̃d ait. ꝑ cutiam
& sanabo. Percussit infirmitate sa¬
nauit fide. Udit enim interiorẽ
maluit. ut salutẽ non lederet. &¬
deuotionẽ edccitaret. Quo modo
enim saluti noceret. qui solet dice¬
re sicuł leginus in engłio. ego ue¬
tauit ut inuitaret᷑ ut inuiseret do
liter inuiserit: dubitari ñ potest.
S uidisti eũ. qui credidisti ei. Uidisti
eum. qui recepisti eũ hospitio tuȩ
mentis. Uidisti eũ sp̃ũ. uidisti eũ
oculis interioribꝰ. Tene gͦ hospitẽ
noiũ. diui expectatum. s sero sus¬
exxordia. non fiat uerbum occultũ
in corde tuo. Hęc om̃is gr̃a est. hoc
omne munus. Nemo enm penetra¬
lia domꝰ de ingressu estimat. Si¬
quidem homnis fastus in interio¬
ribꝰ est. seq enim sapientis est a
fenestra respicere in domum. & ẽ

Expanded text:
actatum te gravi aegritudine significasti mihi credidisse in Dominum Jesum, et jam coepisse revalescere. Ad salutem igitur ea infirmitas fuit, plus aculei quam periculi ferens; quia diu promissum remorabaris. Hoc est quod ait: Percutiam, et sanabo . Percussit infirmitate, sanavit fide. Vidit enim interiorem ita ut salutem non laederet, devotionem excitaret. 2. Quomodo enim saluti noceret, qui solet dicere, ut legimus in Evangelio: Ego vetuis invitaretur, ut inviseret domliter inviserit, dubitari non potest. 3. Sed vidisti eum, qui credidisti ei; vidisti eum, qui recepisti eum hospitio tuae mentis: vidisti eum spiritu, vidisti eum oculis interioribus. Tene ergo hospitem novum, diu exspectatum, sed sero susexordia, non fiat verbum occultum in corde tuo. Haec omnis gratia est, hoc est omne munus. Nemo enim penetralia domus de ingressu aestimat, siquidem omnis fructus in interioribus est; neque enim sapientis est a fenestra respicere in domum, et
Abbreviated transcription (Latin):
ti hominũ. uel passionũ. Noneru¬
bescamꝰ peccatũ nr̃m ꝯfiteri. Uide
qũa liber. qui poterat dicere. non
sum reueritus multitudinẽ populi
Qui enim ꝯfitetur dño. exuit᷑ aser¬
uitute. lustus enĩ accusator. ẽ sui.
in pͥncipio sermonis. Nonsolũ liber
s etiam iustus. S iustitia in liber¬
tate ẽ. & libertas in ꝯfessione.Si¬
mul enĩ ꝯͣ fessus quis fuerit : absol¬
uit᷑. Deniq dixxi. ꝓnunciabo adu̾sum
me iniustitiã meã dño. e turemisisti
impietatẽ cordis mei. Mora gͦ ab solu¬
tionis. in ꝯfitendo ẽ. confessionẽ aut̃
peccatorũ sequit᷑ remissio. Sapiens
ẽ gͥ qui ꝯfitetur. Liber cui peccatũ
dimissum ẽ. nullaiam trahens ȩra
peccati. Y ALE. & nos dilige ut fa¬
cis. qr & ego te diligo. E& ꝑlicit ad

Expanded text:
ti hominum vel passionum. Non eruti hominum vel passionum. Non erubescamus peccatum nostrum fateri. Vide quam liber, qui poterat dicere: Non reveritus sum multitudinem populi;Qui enim confitetur Domino, exuitur a servitute; Justus enim accusator est sui in principio sermonis . Non solum liber, sed etiam justus: sed justitia in libertate est, et libertas in confessione; simul enim ac confessus quis fuerit, absolvitur. Denique Dixi, pronuntiabo adversum me injustitiam meam Domino, et tu remisisti impietatem cordis mei . Mora ergo absolutionis in confitendo est, confessionem sequitur peccatorum remissio. Sapiens est igitur, qui confitetur: liber, cui peccatum dimissum est, nulla jam contrahens aera peccati. Vale, et nos dilige, ut facis; quia et ego te diligo.
Abbreviated transcription (Latin):
amꝰ m̃bra nr̃a arma iniqͥtatis peccato
Siuideris mulierẽ ad concupis cendũ eã:
m̃bra tua arma peccati s̃. Si locutꝰ es
ad sollicitandũ eã: lingua tuã & os
tuũ arma peccati s̃. Si abstulisti t̃mi¬
nos a patribꝰ positos: m̃bra tua arma
peccati s. Si festinasti uelocioribꝰ pedi
Pad effundendũ innocentiũ sangui¬
nẽ: m̃bra tua arma iniquitatis sunt.
Econtra si uidisti egenũ & induꝑxisti
indomũ tuam: m̃bra tua arma iusti¬
tiȩ sunt. Si eripuisti iniuriam ae¬
capientẽ uel eũ qͥ ducebatur ad mor¬
tom : si scidisti cyro graphum debito¬
ris: menbͣ tua arma iustitiȩ sunt
Srna fessus es xp̃m. arma enĩ intellet sti
labia sapientiȩ. labia tua m̃bra iusti¬
tiȩ sunt. Iui potest dicere oculus erã
cȩcoꝵ. pes claudoꝵ. pat̾ infirmorũ
m̃bra eiꝰ menb᷑ iustitiȩ sunt. Ergo
liberati apeccato. quasi p̃cio empti
sanguinis xp̃i. ñ subiciam seruitu¬

Expanded text:
amus membra nostra arma iniquitatis peccato. amus membra nostra arma iniquitatis peccato. Si videris mulierem ad concupiscendum eam, membra tua arma peccati sunt. Si locutus es ad sollicitandam eam, lingua tua et os tuum membra peccati sunt. Si abstulisti terminos a patribus positos, membra tua arma peccati sunt. Si festinasti velocioribus pedibus ad effundendum innocentium sanguinem, membra tua arma iniquitatis sunt. 44. Contra, si vidisti egenum, et induxisti in domum tuam, membra tua arma justitiae sunt. Si eripuisti injuriam accipientem, vel eum qui ducebatur ad mortem, si scidisti chirographum debitoris, membra tua arma justitiae sunt. Si confessus es Christum arma enim intellectus labia sapientiae labia tua membra justitiae sunt. Qui potest dicere: Oculus eram caecorum, pes claudorum, pater infirmorum , membra ejus membra justitiae sunt. 941 45. Ergo liberati a peccato, quasi pretio empti sanguinis Christi, non subjiciamur servitu
Abbreviated transcription (Latin):
graue gͣuantur. & infligunt ani¬
mȩ cicatrices. & putrescere faci
ciemus luxuriȩ. ac delicis. quȩ
nos quib dam astringunt nexib
cupiditatũ. & uinculis ligant.
Nichil enĩ ꝓsunt delicie᷑. stulto.
& quicũq apuericia dederit se de¬
liciis : manebit inseruitute. ut
uiuens mortuus sit. Recidatur
gͦ luxeuries. deliciȩ resecentur
e siquis fuit luxuriosus. ualedi¬
cat superioribꝰ. Recisa enĩ iunea
fructum affert. semiputata fron¬
descit. neglecta luxuriat. Ideoq
scriptũ est. Tan quã agricultura
homo imprudens. & quasi uinea homo
Egens sensu. Si reliqueris eũ: desertus
erit. Colamꝰ gͦ hoc corpus nr̃m. castigeniꝰ
illud. redigamꝰ in seruitutẽ. ñ illud
uent᷑ arma iustitiȩ s̃. ut peccatũ nob̾
ñ dominet᷑. Si mortuũ fuerit copus
nr̃m peccato: non regnabit in eo culpa.
& er̃t m̃bra nr̃a a peccato libera. Non
obediamꝰ gͥ cupiditatib eiꝰ. neq exhibe¬

Expanded text:
gravantur grave, et infligunt anigravantur grave, et infligunt animae cicatrices, et putrescere faciutiemus luxuriae ac deliciis, quae nos quibusdam astringunt nexibus cupiditatum, et vinculis ligant. Nihil enim prosunt deliciae stulto: et quicumque a pueritia dederit se deliciis, manebit in servitute: ut vivens mortuus sit. Recidatur ergo luxuries, deliciae recesentur: et si quis fuit luxuriosus, valedicat superioribus. Recisa enim vinea fructum affert, semiputata frondescit, neglecta luxuriat. Ideoque scriptum est: Tamquam agricultura homo imprudens, et tamquam vinea homo egens sensu; si reliqueris eum, desertus erit . Colamus ergo corpus hoc nostrum, castigemus illud, redigamus in servitutem, non illud vantur, arma justitiae sunt, ut peccatum in his non dominetur: si mortuum fuerit corpus nostrum peccato, non regnabit in eo culpa, et erunt membra nostra a peccato libera. Non obediamus igitur cupiditatibus ejus, neque exhibe
Abbreviated transcription (Latin):
libertate ruina uehementior est. Re¬
Recidenda ẽ gͥ insipienti potestas. ñ
adicienda libertas est. Seruitus it
ei conuenit. Idõq ad didit script᷑a.
Spinȩ nascunt᷑ in manu ebriosi. fer¬
uitus aut̃ inmanu imprudentis.
quia sicut ille suis uulnerat᷑ pocu¬
lis. ita insipiens suis factis. Ille biben¬
do sese peccato inserit. iste oꝑando
se culpȩ adiudicat. & factis suis tra¬
hitur inseruitit̃ẽ. Uidebat se pan¬
lus incaptiuitatẽ trahi a lege pecca¬
ti. s id̾o ut liberaret᷑ ꝯfugit adli¬
bertatis gr̃am. Non sunt gͥ liberi
insipientes. quibꝰ đr̃. Holite fieri
sic̃ equus & mulus. quibꝰ non ÷ in¬
tellectus. In freno & chamo maxil¬
las eoꝵ ꝯstringe. qͥ non appropin¬
quant tibi. multa flagella pecca¬
toꝵ. qui a multis flagellis opus est
ut eoꝵ imprudentia coerceatur.
Disciplina ħ eacigit. non inclem̃tia
enĩ sunt delictoꝵ pondera. grauia
criminũ uerbera. Sicut onus

Expanded text:
libertate ruina vehementior est. libertate ruina vehementior est. Recidenda igitur insipienti potestas, non adjicienda libertas est; servitus enim ei convenit. Ideoque addidit: Spinae nascuntur in manu ebriosi, servitus autem in manu imprudentis ; quia sicut ille suis vulneratur poculis, ita insipiens suis factis. Ille bibendo se peccato 940 inserit, iste operando se culpae adjudicat, et factis suis trahitur in servitutem. Videbat se Paulus in captivitatem trahi a lege peccati ; et ideo ut liberaretur, confugit ad libertatis gratiam. 41. Non sunt igitur liberi insipientes, quibus dicitur: Nolite fieri sicut equus et mulus, quibus non est intellectus. In freno et chamo maxillas eorum constringe, qui non appropinquent tibi. Multa flagella peccatorum ; quia multis flagellis opus est, ut eorum imprudentia coerceatur. Disciplina hoc exigit, non inclementiaenim delictorum pondera, gravia criminum verbera, sicut onus
Abbreviated transcription (Latin):
ximis periculis integritatis & uitȩ
nequaquã inclinata ẽ. At non ille¬
talis cui dominat᷑ ira. Subicit᷑ m̃
uigo peccati. homo it iracundus
peccatũ effodit. Iui aut̃ peccatũ
facit : seruus ÷ peccati. At non ille
liber. qui seruit auariciȩ. Non po¬
test eñi possidere uassuũ. Non ille
liber. qui seruiens desideriis &uo¬
luptatibꝰ: uago fluit errore. Non
ille liber. qͥ curuat᷑ ambitu. Ser¬
uit enĩ alieno imperio. S ille liber.
qͥ potest dicere. omnia michi licnt :
s non om̃a utilia. Om̃a mͥ licent
s ego sub nullius redigar potestate.
e sca uentri & uent̃ ęscis. Ille liber:
qui ait. Ut quid libertas nr̃a ui¬
dicatur ab insideli conscientia:
Libertas gͥ sapienti ñ insipienti c̃¬
uenit. qm̃ qui deligat lapidem
infundibalo. similis ÷ ei qͥ dat in¬
sipienti claritatẽ. Se ipsum uulne¬
rit. sibiq potius dum intorquet
iaculũ affert periculum. Certe si¬
cut tormento aceruat᷑ & geminat᷑
mali saxi ruina : sic insipientis in

Expanded text:
maxima pericula integritatis et vitae nequaquam inclinata est. 39. At non ille cui dominatur ira, subjicitur enim jugo peccati; homo etiam iracundus peccatum effodit : Qui autem peccatum facit, servus est peccati . At non ille liber, qui servit avaritiae; non potest enim possidere vas suum. Non ille liber, qui serviens desideriis et voluptatibus, vago fluitat errore. Non ille liber, qui curvatur ambitu; servit enim alieno imperio. Sed ille liber, qui potest dicere: Omnia mihi licent, sed non omnia mihi utilia; omnia mihi licent, sed ego sub nullius redigar potestate. Esca ventri, et venter escis . Ille liber, qui ait: Quid enim libertas nostra judicatur ab infideli conscientia ? 40. Libertas igitur sapienti, non insipienti convenit; quoniam qui deligat lapidem in fundibalo, similis est ei, qui dat imprudenti claritatem : se ipsum vulnerat, sibique potius, dum intorquet jaculum, affert periculum. Certe sicut tormento acerbatur, et geminatur malum saxi ruina; sic insipientis in
Abbreviated transcription (Latin):
Carnalis itaq non ÷ in xp̃o. s siquis in
xp̃o est. noua creatura ẽ. non naturȩ
nouitate formatus. s gr̃a. Uetera itaq¬
.id.ẽ quȩ sedm̃ carnem eruit transierunt.¬
⁊ facta sunt noua om̃a. Quȩ̃ illa. nisi
que scriba doctus in regno cȩloꝵ no¬
uit. similis illius patris familias. qui
ꝓfert de thesauro suo noua & uetera:
Neq uetera sine nouis. neq noua sine
ueteribꝰ. Idõ & eccła dicit. quia no¬
ua et uetera seruaui tͥ. S transier̃
uetera id est legis mysteria abscon¬
dita. in xp̃o facta sunt om̃a noua.
hȩc est noua creatura. de qua adga
inuenit gr̃ȩ.quȩ ante inueterati fla¬
gitii spinas habebat. Id ÷ gͦ quod
mereamus. si iam ad anim̃a dicitur
renouabit᷑ sicut aquilȩ iuuentus
tua : quid ÷ quod ingemiscamus pro
mortuis. cum iam reconciliatio
mundi apud dm̃ patrem facta sit
ut credas quod semꝑ credidisti. nec
nimio merore tuã indubium ad¬
ducas sententiam. quia ido peccatũ factis

Expanded text:
Carnalis itaque non est in Christo: sed si quis in Christo est; nova creatura est, non naturae novitate formatus, sed gratiae. Vetera itaque quae secundum carnem erant, transierunt: facta sunt nova omnia. Quae illa, nisi quae Scriba doctus in regno coelorum novit , similis illius patrisfamilias, qui profert de thesauro suo nova et vetera, neque vetera sine novis, neque nova sine veteribus? Ideo et Ecclesia dicit, quia nova et vetera servavi tibi . Sed transierunt vetera, id est, Legis mysteria abscondita, in Christo facta sunt omnia nova. 7. Haec est nova creatura, de qua Apostinvenit gratiae, quae ante inveterati flagitii spinas habebat . Quid ergo est quod moereamus, si jam ad animam dicitur: Renovabitur sicut aquilae juventus tua ? Quid est quod ingemiscamus pro mortuis, cum jam reconciliatio mundi apud Deum Patrem facta sit ut credas, quod semper credidisti: nec nimio moerore tuam in dubium adducas sententiam; quia ideo peccatum factus
Abbreviated transcription (Latin):
nem .s nunc iam ñ nouimꝰ. Caro it
nr̃a ꝑpetua ẽẽ & duitͣna non potest.
ecesse est occidat. ut resurgat : neces¬
seest ut resoluatur. ut requi escat¬
peccato. Et ideo multos cognonimnꝰ
dñm iħm cognouimꝰ inquit sedm̃¬

Expanded text:
ed nunc jam non novimus ? Caro enim nostra perpetua esse ac diuturna non potest; necesse est occidat, ut resurgat: necesse est resolvatur, ut requiescatpeccati. Et ideo multos cognovimus Dominum Jesum cognovimus, inquit
Abbreviated transcription (Latin):
uidetur. qui pecunia suffragium si¬
bi emit. qui plausum magis popłi
quã iudicium inquirit prudenti¬
umi  ille gͦ liber est. qui populari¬
bus auris mouet᷑  illeliber qui
reformidat sibilum uulgi S
non ista libertas. quã manuemis¬
sus accipit. & palma lictoris do¬
natus adquirit. Non eñĩ munifi¬
centiam : s uirtutẽ libertatem ẽẽ ar¬

Expanded text:
videtur, qui pecunia suffragium sividetur, qui pecunia suffragium sibi emit? qui plausum populi magis, quam judicium requirit prudentium? Ille ergo liber est, qui popularibus auris movetur; ille qui reformidat sibilum vulgi? Sed non ista libertas, quam manumissus accipit, et palma lictoris donatus acquirit. Non enim munificentiam, sed virtutem libertatem esse ar
Abbreviated transcription (Latin):
non habetis argentum ite emite. &
bibite & manducate. Liber ⁊̃ ille
qui ꝓgrediens inbellum si uiderit
mulierem bonam aspectu. & depre¬
datus opes inimicoꝵ suoꝵ reꝑtam
illic concupierit eã : demptis suꝑflu¬
is &s indum̃to captiuitatis detracto:
in uxorem sibi copulauerit. iam ñ
seruam s liberam. Intelligit enĩ
famulatui prudentiam & discipli¬
nam non subiacere. Idcoq lex dicit.
Non uenundabit᷑ pecunia. Omne i
p̃ciosum non est ea dignũ. Et iob
dicit. Attrahe sapientiam in interi¬
ora. Non cõparabitur ei aurum¬
de ethyopia. & topatium. quo d
uidit. s ille liber magis. qui intra
scriptam ẽẽ moribꝰ non conditioni¬
bus & mensura officioꝵ consentaneã
non hominis arbitrio. s nature
disciplinis. Ytrum igit᷑ iste liber t
tantum modo. n an quidam censor
udetur & p̃fectus moribꝰ: unde
uere ait scriptura. quia pauperes
diuitũ p̃positi erunt. & priuati
utiq ad ministrantium. Antibi liber

Expanded text:
non habetis argentum, ite, emite, et non habetis argentum, ite, emite, et bibite, et manducate . 16. Liber est ille, qui progrediens in bellum, si viderit mulierem bonam aspectu, et depraedatus opes inimicorum suorum, repertam illic concupierit eam, demptis superfluis, et indumento captivitatis detracto, in uxorem sibi copulaverit, jam non servam, sed liberam ; intelligit enim famulatui prudentiam et disciplinam non subjacere. Ideoque Lex dicit: Non venumdabitur pecunia ; omne enim pretiosum non est ea dignum. Et Job dicit: Attrahe sapientiam in interiora . Non illi comparabitur Aethiopiae topazion, quod vidit, sed ille magis liber, qui intra scriptam esse moribus, non conditionibus; et mensuram officiorum consentaneam non hominis arbitrio, sed naturae disciplinis. Utrum igitur iste liber tibi tantummodo, an quidam censor videtur, et praefectus moribus? Unde vere ait Scriptura quia pauperes divitum praepositi erunt, et privati utique administrantium . 18. An tibi liber
Abbreviated transcription (Latin):
gis liberum censes : Sola ÷ sapiesitia
libera. quȩ diuitibꝰ pauperes p̃fiait.
& quȩ Seruos ꝓpriis fencra¬
re
dominis facri. fenerare
non pecuniam: s intellec tum.
fenerare talentum illius dñioi et̃¬
nq thesauri. qui num quã cor¬
rumpitur cuins & usu¬
ra preciosa est. fenerare illud
intelligibile eloquior
argentum cęlestium. de quo
lex dicit. Fenerabis gentibꝰ. tuauto¬
ñ mutuaberis. quod hebreus fene¬
rauit gentibꝰ. ipse aut̃ non accepit a
populis doc̃trinam s tradidit. cui
aperuit dñs thesaurum suũ. ut g̃ts
pluuia sui sermonis faceret humes¬
cere. ꝓ fieret princeps gentiũ. ipse aũ
supͣ se principem ñ haberit. Liber
ẽ gͦ. qui sapiens est. p̃cio emptus ora¬
culoꝵ cęlestium. illo auro illo argen¬
to sermonis diuini p̃cio emptussan¬
giunis. Non enĩ minimũ est empto¬
rem agnoscere. p̃cio emptus gr̃ȩ
qͥ audiuit s intellexit dicentem
qui sititis ite ad aquã. & qui cũq

Expanded text:
gis liberum censes? Sola est sapientia gis liberum censes? Sola est sapientia libera, quae divitibus pauperes praeficit, et quae servos propriis fenerare dominis facit: fenerare non pecuniam, sed intellectum: fenerare talentum illius Dominici aeternique thesauri, qui numquam corrumpitur, cujus et usura pretiosa est: fenerare illud intelligibile eloquiorum argentum coelestium, de quo Lex dicit: Fenerabis gentibus, tu autem non mutuaberis . Quod Hebraeus feneravit gentibus, ipse autem non accepit a populis doctrinam, sed tradidit: cui aperuit Dominus thesaurum suum, ut gentes pluvia sermonis sui faceret 934 humescere, et fieret princeps gentium, ipse autem supra se principem nullum haberet. 15. Liber est ergo qui sapiens est, pretio emptus oraculorum coelestium, illo auro, illo argento sermonis divini: pretio emptus sanguinis non enim minimum est emptorem agnoscere pretio emptus gratiae, qui audivit et intellexit dicentem: Qui sititis, ite ad aquam; et quicumque
Abbreviated transcription (Latin):
dena ⁊ suo imponens uertici. palmis fa¬
ciem sinistramanii uerberans. quã rex
a ꝑto ore intuebat᷑ gaudens siquando ar¬
ruleret cimulier. Qđ si illa in dignaret᷑:
miserũ se & afflictum pitare. ut potesti¬
te submissa blandiens furorẽ obteceret.
magno allegamꝰ ambitu : non uidemus
plerũq in potestatẽ piratarũ ueł inma¬
nium barbaroꝵ redactos parentes a fili
situr pietas : plerumq emptores leonũi
sunt. & tam̃ non dominant᷑ leonibo
s ita subiciunt᷑ uersa uice. ut si exas¬
peratos eos ex citere ceruice thoros
uiderit: fugiant & delitescant.
Nichil gͦ p̃iudicat pecunia. q̃ plerũq
sibi dominos emit. nichil tabuls
actionales: quibꝰ emptor frequent̃
adiudicat᷑ atq addicit᷑. Contrae¬
tus non mutat genus. nec sapientie
libertatẽ adimit. Deniq famulo
sapienti. multi ut scriptũ e sacus¬
unt liberi. & est seruus intelligens
qͥ regat dominos staltos. Lũe gͦ ma¬

Expanded text:
dema, et suo imponens vertici, palmis fadema, et suo imponens vertici, palmis faciem ejus sinistra manu verberans: quam rex aperto ore intuebatur, gaudens si quando arrideret ei mulier: quod si ea indignaretur, miserum se atque afflictum putaret; ut potestate submissa, blanditias obtexeret, magno allegamus ambitu? Non videmus plerumque in potestatem piraticam vel immanium barbarorum redactos parentes a filiisitur pietas? Plerique emptores leonum sunt, et tamen non dominantur leonibus: sed ita subjiciuntur versa vice, ut si exasperatos eos excutere cervice toros viderint, fugiant et delitescant. Nihil ergo praejudicat pecunia, quae plerumque sibi dominos emit: nihil tabulae auctionales, quibus emptor frequenter adjudicatur atque addicitur. Contractus non mutat genus, nec sapientiae libertatem adimit. Denique famulo sapienti multi, ut scriptum est , serviunt liberi: et est servus intelligens, qui regat dominos stultos. 14. Quem ergo ma
Abbreviated transcription (Latin):
nec herilis illecebrosȩ fleeus delinia¬
mento nec in merito flamias ñ sensit
libidinis. ꝙr maiori diuinȩ flagrabat
ardore gr̃ȩ. Inde hocspulchre de eo
dictum est. quia eloquiũ dñi inflã
mauit eũ. quo restinaeit ignitas dia¬
boli sagitas. Quomͦ hic ergo seruus¬
est. qͥ erudiuit principes popłi in illa
frum̃taria dispensatione. ut future
inopiȩ consulerent. ⁊ prouiderent :
ditionem seruitii ignobilis irroga¬
ret . s ut tributum ꝯstituerot. p̃tes
possessionẽ tam̃ sacerdotalem. quã
a tributis immunẽ reseruauit. ut
apud egyptios quoq inuiolabilis
haberetur religio sacerdotalis.
Nonfecit gͥ eum seruum uenditio Nam
utiq negociatoribꝰ erit uenditꝰ. Herũ si p̃¬
tium speetes : multos inuenies qui emerunt
sibi puellas formȩ elegantioris q̃rum cap¬
ti amore turpi scruitio sese deder̃. Uide
bat᷑ concubina daru regis sedens
ad dexteram eiꝰ. auferens de capite ciꝰ dia¬

Expanded text:
nec herilis illecebrae flexus est delininec herilis illecebrae flexus est delinimento, nec immerito flammas non sensit libidinis, quia 933 majore divinae flagrabat ardore gratiae. Unde et hoc pulchre de eo dictum est: Quia eloquium Domini ussit eum ; quo restinxit ignitas diaboli sagittas. 11. Quomodo hic servus, qui erudivit principes populi in illa frumentaria dispensatione; ut futurae inopiae consulerent et providerent? Aditionem servitii ignobilis irrogaret, sed ut tributum constitueret, praeter possessionem tamen sacerdotalem, quam a tributis immunem reservavit; ut apud Aegyptios quoque inviolabilis haberetur religio sacerdotalis. 12. Non fecit igitur eum servum venditio; nam utique negotiatoribus erat venditus: verum si pretium spectes, multos invenies qui emerunt sibi puellulas formae elegantioris, quarum amore capti, turpi servitio sese dederunt. Videbatur Apeme concubina Darii regis sedens ad dexteram ejus, auferens de capite ejus dia
Abbreviated transcription (Latin):
suit necessitatis. post ea benedictionem
a uoluntariȩ subiectionis imꝑtiuit.
Non gͥ naturi seruũ ficit. s insipientia.
nec manumissio liberũ: s disciplina.
Deniq esau liber natꝰ ÷. & seruus fac̾tus
ẽ. Ioseph uenditꝰ est in seruitutẽ. & e
lectus ÷ ad potestatẽ. ut suis emptoribꝰ
imperaret. Non dedignabatur tam̃ ob¬
sequi ũ sedulitatis . s tenebat uirtutis
fastigiũ. Conseruabat libertatẽ umo¬
centiȩ. integritatis auctoritatẽ. Unde
pulcre psalmista ait. Inseruum ue¬
nundatus ⁊ ioseph. humiliauer̃ in cõ¬
pedibꝰ pedes eiꝰ. In serũu inquit uen¬
ditus ẽ. ñ seruus factus. humiliauer̃
pedes eius. ñ animã eius. Quomͦ enim
humiligta ẽ anima eiꝰ. dequa dicit
ferrũ superauit anima eius. Nam cũ¬
alioꝵ animas peccatũ ꝑtranseat. ferrũ
enĩ pec catũ est. quod est penetrabile:
ioseph sc̃i anima ita ñ patuit peccato.
ut magis peccatũ ipsa penetraret. Denq

Expanded text:
suit necessitatis, postea benedictionem suit necessitatis, postea benedictionem ei voluntariae subjectionis impertivit. 9. Non igitur natura servum facit, sed insipientia: nec manumissio liberum, sed disciplina. Denique Esau liber natus est, et servus factus est: Joseph venditus in servitutem est , et electus est ad potestatem ; ut suis emptoribus imperaret. Non dedignabatur tamen obsequium sedulitatis, sed tenebat virtutis fastigium, conservabat libertatem innocentiae, integritatis auctoritatem. Unde pulchre psalmista ait: In servum venumdatus est Joseph: humiliaverunt in compedibus pedes ejus . In servum, inquit, venumdatus est, non servus factus. Humiliaverunt pedes ejus, non animam ejus. 10. Quomodo enim humiliata est anima, de qua dicit: Ferrum pertransivit anima ejus? Nam cuorum animas peccatum transeat ferrum enim peccatum est, quod est penetrabile Joseph sancti anima ita non patuit peccato, ut magis peccatum ipsa penetraret. Denique
Abbreviated transcription (Latin):
gere ñ poterit. nec spontaneũ gressum
ttollere: benedixit eũ ut seruret frĩ
suo. & ett ipsius seruus. ostendens itu
aeteriorẽ eẽ seruitute insipientiame
ut seruitus ei remedio sit. qr stultus re¬
gere se ñ potest. ⁊ nͥ moderatorẽ habe¬
it : p̃cipitat᷑ ꝓprus uoluntatibꝰ. Dili¬
gens gͦ pat̃ & consulens ei seruum eũ
ris sui fecit. ut eiꝰ regeret᷑ consilio
đo in consultis populis sapientes qꝙ ad¬
hibent᷑ rectores: qui plebeiam insipi¬
entiam uigore ꝓprio regant. & po¬
tentiȩ specie dominent᷑. quo uł inui
uigũ. & cui ingladio uiuendũ dixe¬
rat : libertat̾e negauit. ne temerita¬
te baberet᷑. Prefecit ei fr̃em. cuius
auctoritate ⁊ moderatione subiectꝰ
ꝓficeret ad conu̾sionẽ. Et qr seruitꝰ
habet discretionẽ. est eñi nec essitatis
infirmior. uoluntatis fortior. ꝙ pul¬
chrius ÷ bonũ qđ non ex necessitate fit.
s ex uoluntate. iđo pͥmo ei uigũ impo¬

Expanded text:
gere non poterat, nec spontaneum gressum gere non poterat, nec spontaneum gressum attollere, benedixit eum, ut serviret fratri suo, et esset ipsius servus, ostendens ita deteriorem esse servitute insipientiam, ut remedio ei servitus sit; quia stultus regere se non potest, et nisi moderatorem habeat, praecipitatur propriis voluntatibus. 8. Diligens ergo pater et consulens, servum eum fratris sui fecit, ut ejus regeretur consilio. Ideo inconsultis populis sapientes quique adhibentur rectores, qui plebeiam insipientiam vigore proprio regant; ut potentiae specie dominentur, quo vel invitjugum, et cui in gladio suo vivendum dixerat, libertatem negavit; ne temeritate laberetur, praefecit ei fratrem, cujus auctoritate et moderatione subjectus proficeret ad conversionem. Et quia servitus habet discretionem est enim necessitatis infirmior, voluntatis fortior; quia pulchrius est bonum, quod non ex necessitate fit, sed ex voluntate ideo ei primo jugum impo
Abbreviated transcription (Latin):
dicatus haritate. Sapienꝰ gͦ de¬
fectus rerũ ignorat. & uarius eẽ
animui nescit. s fulgebit sicut sol iusti
qui¬
ne sin regno patris sui fulget. Unde ta
patrũ disciplina et prudentia : ple¬
nius ꝯsideremꝰ. Vonne primꝰ noe cũ
aduertis set quã insipient̃ filius siuis
cham riserat nudatũ patrem. maleditꝰ
ei dicens. maledictus cham. seruus
domesticus erit fr̃ibꝰ suis : preposuit
et fr̃s suos dominos. qui sapient̃ patri
senectutẽ honorandã putarunt. Non¬
ne etiã fons ille disciplinarũ omnium
ucob ubertatẽ disputationis huius
omniũ pectoribꝰ infudit. qui sapien¬
tie merito p̃latus ẽ fr̃i seniori : deniq
pat̃ prus qui mnt̃ duos filios affectu
certaret pat̾no s discreparet uidici¬
o. affectus eni nec essitudine defert᷑
merits aut̃ uidicia formant᷑. cũ di¬
ideret alteri gr̃am: alteri miscđiam
sapienti gr̃am. insipienti miscđiam
qui ad uirtutẽ se ꝓpri is uiribꝰ eri¬

Expanded text:
dicatus fide. Sapiens ergo dedicatus fide. Sapiens ergo defectus rerum ignorat, et varios animi casus nescit: sed fulgebit sicut sol justitiae, qui in regno Patris sui fulget . 6. UndePatrum disciplina et prudentia, consideremus. Nonne primus Noe, cum advertisset quia insipienter filius suus Cham riserat nudatum patrem, maledixit ei, dicens: Maledictus Cham, servus domesticus erit fratribus suis ; et praeposuit ei fratres ejus dominos, qui sapienter patris senectutem honorandam putarunt? 7. Nonne etiam fons ille disciplinarum omnium Jacob, ubertatem disputationis hujus omnium pectoribus infudit, qui sapientiae merito praelatus est fratri seniori ? Denique pater pius, 932 qui inter duos filios affectu certaret paterno, sed discreparet judicio affectus enim necessitudine defertur, meritis autem judicia formantur cum divideret alteri gratiam, alteri misericordiam: sapienti gratiam, insipienti misericordiam; quia ad virtutem se propriis viribus eri
Abbreviated transcription (Latin):
xionẽ. ut pluribꝰ fortasse alis. tibi
certe amanti nr̃i non improbem᷑. licꝙ
difficilius sit tuo iudicio quã plu¬
rium disciplicere. s uidicii pon
ossendit de sententiis pauli est
apłi. qui nos a serautute in liber¬
tatẽ uocat dicons. Precio empti estĩ
nolite ficri serui hominũ ostendens
nr̃am in cognitione ẽẽ sapiertas
Que sententia magno a philosophis
fluctuata atq iactata ẽ disputa¬
tionis molimine. dicentibꝰ. qui aom¬
nis sapiens sit liber om̃is autẽ insi¬
piens seruiat. S multo hoc prius Ed salomon
dixit. qͥ ait. Stultus sicut lunamu¬
tatur.  Sapiens onuĩ non metu frangi¬
t᷑. non potestate mutat᷑. ñ atcollitur
ꝓsperis. ñ tristib mergit᷑. Ubie¬
nim sapientia : ibi uirtus animi.
ibi constantia. ⁊ fortitudo. Sapi¬
ens gͦ idem ẽ animo. ñ minuit᷑
ñ angit᷑ rerũ mutationibꝰ. ñ ut
paruuilus fluctuat. ut circũ fera¬
tur om̃i uento doctrinȩ . s manet

Expanded text:
xionem, ut pluribus fortasse aliis, tibi xionem, ut pluribus fortasse aliis, tibi certe amanti nostri non improbemur; licet difficilius sit tuo judicio, quam plurium non displicere: sed judicii pondoffendit, de sententiis Pauli est apostoli, qui nos a servitute in libertatem vocat dicens: Pretio empti estis, nolite fieri servi hominum , ostendens ram in cognitione esse sapientiae. Quae sententia magno a philosophis fluctuata atque jactata est disputationis molimine, dicentibus quia omnis sapiens liber, omnis autem insipiens serviat. 5. Sed multo hoc prius David filius dixit, qui ait: Stultus sicut luna mutatur . Sapiens enim non metu frangitur, non potestate mutatur, non attollitur prosperis, non tristibus mergitur; ubi enim sapientia, ibi virtus animi, ibi constantia et fortitudo. Sapiens ergo idem est animo, non minuitur, non augetur rerum mutationibus: nec ut parvulus fluctuat, ut circumferatur omni vento doctrinae, sed manet
Abbreviated transcription (Latin):
Roxime cũ ueteris amoris usu fa¬
miliaris int̃ nos sermo cederet᷑:
delectarite insinuasti mͥ. cũ aliqͥd
de pauli apłi scriptis corã populo
ad disputandum assumerem. quod¬
erigat. disputantẽ accendat tũ
quia in plerisq ita se ipse suis ex¬
ponat sermonibꝰ. ut is qui tractat
nichil inueniat quod adiciat suũ
acsi uelit aliquid dicere. gramina¬
tici magis quã disputatoris fun¬
ueteris affectum amiciciȩ. & quod
plus est paternȩ gr̃ȩ amorẽ recognosco.
nam uetustas habet aliquid cum pluri¬
bus consociabile. & patruus amor non
habet. tum quia ñ ieuine me fecisse iam
qđ postulas arbitratus es. parebo uo¬
uintati taꝵ. ad monitꝰ presertim &
puocatus exemplo me qđ mͥ non diffi¬
cillimum. quia ñ magnũ aliquẽ ss
me ipsum imitabor. cum in meos non¬
in magnos aliquos usus reuertor. Et
de consili is quidem cum beatȩ̨ uite
imago atq effigies nr̃o sermone ex¬
primeret᷑ : putamꝰ eam factam cõple¬

Expanded text:
roxime cum veteris amoris usu familiaris inter nos sermo caederetur, delectari te insinuasti mihi, cum aliquid de Pauli apostoli scriptis coram populo ad disputandum assumerem; quoderigat, disputantem accendat: tum quia in plerisque ita se ipse suis exponat sermonibus, ut is qui tractat, nihil inveniat quod adjiciat suum; ac si velit aliquid dicere, grammatici magis quam disputatoris funuoniam et veteris affectum amicitiae, et quod plus est, paternae gratiae amorem recognosco nam vetustas habet aliquid cum pluribus consociabile, patrius amor non habet tum quia non jejune me fecisse jam, quod postulas, arbitratus es, parebo voluntati tuae, admonitus praesertim, et provocatus exemplo meo, quod mihi non difficillimum; quia non magnum aliquem, sed me ipsum imitabor, cum in meos non magnos aliquos usus revertor. 3. Et de consiliis quidem, cum beatae vitae imago atque effigies nostro sermone exprimeretur, putamus eam factam comple
Abbreviated transcription (Latin):
nr̃a cum indorũ gẏmnosophistis con¬
feramus: quod ille uerbis gloriatus
ẽ. sc̃s layRentiUs factis ꝓbauit.
ut uiuus excureret᷑. & flaminis suꝑstes
diceret. Uersa & manduca. haud
nebant. alii cum exurerentur. ñ
rogabant ut parceret᷑ sibr. s inuehe¬
bant᷑ ut ampluis ꝑsecutor inflamina¬
retur. Liber gͥ sapiens. Quid aut̃ subli¬
mius sc̃a pelagia. quę uallata a ꝑse¬
cutoribꝰ prius ꝗͣ tamen in eoꝵ conspec¬
tum ueniret. aiebat. Uolens morior
nemo me ꝯtinget manu. nemo oculo
ꝓteruo iuolabit uirginem. Mecum
feram pudorem. inecum in columem
uerecundiam. nullum p̃dones lucr̃u
suȩ capient insolentiȩ. Pelagia xp̃m

Expanded text:
nostra cum Indorum gymnosophistis connostra cum Indorum gymnosophistis conferamus, quod ille verbis gloriatus est, sanctus Laurentius factis probavit; ut vivus exureretur, et flammis superstes diceret: Versa, manduca. Haud nebant: alii cum exurerentur, non rogabant, ut parceretur: sed invehebantur, ut amplius persecutor inflammaretur . Liber igitur sapiens. 38. Quid autem sublimius sancta Pelagia, quae vallata persecutoribus; priusquam tamen in eorum conspectum veniret, aiebat: Volens morior, nemo me continget manu, nemo oculo protervo violabit virginem, mecum feram pudorem, mecum incolumem verecundiam: nullum praedones lucrum suae capient insolentiae. Pelagia Chris
Abbreviated transcription (Latin):
plenus auc̃toritatis sermo s magis
mens plena lib̾tatis. Deniq & eplãm scri¬
bit calanus alexandro. Amici inquit
ꝑsuadent tͥ manus & necessitatẽ inferre
indorum phylososcho. nec in sominis ui
dentes nr̃a oꝑa. Corpora enĩ transferens
de loco ad locum : animas cogis facere qđ
nolunt. ñ magis quã saxa & ligna uo¬
cẽ emittere. Maximus ignis uiuentibꝰ
corporibꝰ dolorẽ nutrit E gignit cor¬
reptionẽ. Suꝑ hunc nos sumus. Uiuen¬
tes enim edeurim᷑. Non ẽ rex neq prin¬
cips. qui extorqueat nobis facere qđ
ti sunt. ad opinionis celebritatem
Nobis res sociȩ uerbis. & uerba rebus.
Apud nos aut̃ & puellȩ de mortis
appetentia. sublimes usq ad clum
erexere uirtutũ gradus. Quid te¬
elam. quid agnen. quid pelagiam
loquar. quȩ tanqũa nobilia uitula¬
mina pullulantes. ad mortẽ quasi
ad immortalitatẽ festinarunt : int̃
leones uirgo exultauit. & rugientus
bestias expectauit intrepida. Et ut

Expanded text:
plenus auctoritatis sermo, sed magis plenus auctoritatis sermo, sed magis mens plena libertatis. Denique et epistolam scripsit. « Calanus Alexandro. 35. « Amici persuadent tibi manus et necessitatem inferre Indorum philosophis, nec in somnis quidem videntes nostra opera. Corpora enim transferes de loco ad locum: animas non coges facere, quod nolunt, non magis quam saxa et ligna vocem emittere. Maximus ignis viventibus corporibus dolorem inurit, et gignit corruptionem: super hunc nos sumus; viventes enim exurimur. Non est rex, neque princeps, qui extorqueat nobis facere, quod ti sunt ad opinionis celebritatem: nobis res sociae verbis, et verba rebus: Apud nos autem et puellae de mortis appetentia sublimes usque ad coelum erexere virtutum gradus. Quid Theclam, quid Agnem, quid Pelagiam loquar, quae tamquam nobilia vitulamina pullulantes, ad mortem quasi ad immortalitatem festinaverunt? Inter leones virgo exsultavit, et rugientes bestias spectavit intrepida. Et ut
Abbreviated transcription (Latin):
openi s plena ponderis atq uirtutiᷤ.
non nutantis animi nec titubantis
affectu .s fundatȩ m̃tis stabilitate
ssapiens extendit manꝰ suas. Eultus
aut contrahit. sic̃ scribtũ est. quia
stultus cõplexxus ẽ manus suas. &. uo¬
rauit uiscerasua. carnalia magis co¬
gitans qua sp̃alia. At ñ filia uida
que expandens manus clamauit
ad dm̃. tu scis qu falsum testimoniũ
aduersum me dicunt. melius arbi¬
trata ñ peccare & incidere incalump¬
nias accusantiũ. qua petcato succũ¬
bere sub impunitatis uelamine.¬
cggo illa seruauit conteptu mortis
innocentiã. S nec filia iepthȩ. quȩ
uotũ patris de immolatione sui. ꝓ¬
prio atq hortatorio firmauit ser¬
mones assensu. Non ena ego de con¬
temptu mortis libros phylophoꝵ depro¬
mo. aut gymno sophistas indoꝵ. quorũ
dro. cũ eum iuberet sequi. Quame in¬
quit laude dignũ gretiam petere poscis.
si possum cogifacere qđ nolo : & uere

Expanded text:
opera, sed plena ponderis atque virtutis, opera, sed plena ponderis atque virtutis, non nutantis animi, nec titubantis affectu, sed fundatae mentis stabilitate . Ergo sapiens extendit manus suas, stultus autem contrahit, sicut scriptum est: Quia stultus complexus est manus suas, et voravit viscera sua , carnalia magis cogitans quam spiritalia. At non filia Juda, quae expandens manus, clamavit ad Dominum: Tu scis quia falsum testimonium adversus me dicunt . Melius est arbitrata non peccare, sed et incidere in calumnias accusantium, quam peccatum subire sub impunitatis velamine. Ea ergo contemptu mortis servavit innocentiam. Sed nec filia Jephte, quae votum patris de immolatione sua proprio atque hortatorio firmavit assensu . 34. Non enim ego de contemptu mortis libros philosophorum depromo, aut gymnosophistas Indorum, quorum dro, cum eum juberet sequi: Qua me, inquit, laude dignum Graeciam petere poscis, si possum cogi facere quod nolo? Et vere