comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
gͦ s ip̃m cohitendi sũt iuuenes
ab auditõnetur ꝓũ. qr exhoc
de facili inclinantur ad opus.
so̾ adhibenda ẽ cautela ĩ ip̃is iu¬
uenibus quãtũ ad eos quos audi¬
unt. qr sic̃ decens est eos audi
re honesta ⁊ pulcra ⁊ ndecẽs¬
est audire cur ꝓia sit decet
eos audire uiros bonos ⁊ ho¬
nestos ⁊ cohibendi sunt neau¬
diant maliloquos ⁊ ⁊ ĩ honestos¬
.Cxi quot mõdis pcͨat᷑ cita ci
⁊ qualie se debeat hhe uuenes⁊

Expanded text:
sophum cohibendi sunt iuvenes ab auditione turpium: quia ex hoc de facili inclinantur ad opus Secundo, adhibenda est cautela in ipsis iuvenibus quantum ad eos quos audiunt: quia sicut decens est audire eos honesta, et pulchra, et indecens audire turpia: sic decet eos audire viros bonos et honestos, et cohibendi sunt ne audiant maliloquos et inhonestos. Quot modis peccatur circa cibum, et qualiter se debeant habere
Abbreviated transcription (Latin):
dicetur. ¶ sauia ad ostendẽd̾
hoc idem sin᷑ exadeptõne fins
ĩtenti. nã nõ sꝑ statim quis ha
ꝯtinuos labores deficiat a ꝯsetu¬
tõue finis expedit aliquos ludos
⁊ aliquas deductõnes int̾pon̾e
suis giris. ut ex hoc aliquã re¬
quie recipientes magis possẽt
laborare in ꝯsecutõne finis. uũ¬

Expanded text:
dicetur. Secunda via ad ostendendum hoc idem, sumitur ex adeptione finis intenti. Nam non semper statim quis hab propter continuos labores deficiat a consecutione finis, expedit aliquos ludos et aliquas deductiones interponere suis curis, ut ex hoc aliquam requiem recipientes, magis possint laborare in consecutione finis. U
Abbreviated transcription (Latin):
henda. oritur .n. luxuria ex
gula .q. filia ex matre si gͦ dixi¬
uius iuuenes instruendos eẽ.
ne suit gulosi restat dic̾e quõ
uistruendi sũt ne suit lasciui
cũ gͦ oĩs accꝰ uen̾eus excepto
matrimonio sit ꝯͣ rõnis dicta¬
iuẽ quia decet patrẽ sic sollici¬
tari erga filios ut suit uͥtuo¬
si iuuenes. ꝯtin̾e uolentes in¬
ducendi sũt ut ꝓpͥa ꝯuige sĩt
ꝯtẽti in qua ã etãte debeant
uti ꝯiuigio. ostendit pħs .uniͦ.
poł dicens ꝙ in nuliere requi¬

Expanded text:
henda. Oritur enim luxuria ex gula, quasi filia ex matre. Si ergo diximus, iuvenes ipsos instruendos esse, ne sint gulosi: restat dicere, quomodo instruendi sunt, ne sint lascivi. Cum ergo omnis actus venereus, excepto matrimonio, sit contra rationis dictamen, quia decet patrem sic solicitari erga filios, ut sint virtuosi, iuvenes continere nolentes, inducendi sunt ut propria coniuge sint contenti. In qua autem aetate debeant uti coniugio. ostendit Philosophus 7. Poli. dicens, quod in muliere requi
Abbreviated transcription (Latin):
tria ẽ adhibendã cͥta cibũ po¬
tũ ⁊ ueu̾ea. nã nõ solũ cibus
indebite sup̃tus. intẽꝑãciã
causat s ⁊̃ potus. dece̾t gͦ iu¬
uenes nõ solũ ẽẽ abstinẽtes
ne efficiantur gulosi ex sup̃tõ¬
ne cibi s ⁊̃ decet eos ẽẽ sobrios
ne efficiantur ebͥi ex sũp̃tõne
potus. uinũ .n. ⁊̃ mod̾ate sũptũ
quãtũ ad p̾ͥseus spectat tͥa.
ior fiat iicitatõ ad actus ue¬
u̾eos unũ ꝙ maxiẽ calorem
efficit inmod̾ate sup̃tũ in¬

Expanded text:
tria est adhibenda: circa cibum, potum, et venerea. Nam non solum cibus indebite sumptus intemperantiam causa, sed etiam potus. Decet ergo iuvenes non solum esse abstinentes, ut non efficiantur gulosi ex sumptione cibi: sed etiam decet eos sobrios, ut non efficiantur ebrii ex sumptione potus. Vinum enim immoderate sumptum quantum ad praesens spectat tria ior fiat incitatio ad actus venereos, vinum quod maxime calorem efficit immoderate sumptum, in
Abbreviated transcription (Latin):
sone ⁊ sꝰ statũ nobilitatis eius
exigat ⁊ ultra quã eiꝰ status
requirat delicata cibaria que¬
rat deluiquit qr ħ ÷ ex aliqua ĩ¬
temꝑancia uł ex aliquo uicio ꝓ¬
uenit. ¶ sexto delinquit᷑ si qͣ¬
rãtur abaria ninus studiose

Expanded text:
statum nobilitatis eius. exigat, et ultra quam eius status requirat, delicata cibaria quaerat, delinquit: quia hoc ex aliqua intemperantia, vel ex aliquo vitio provenit. Sexto delinquitur, si quaerantur cibaria nimis studiose
Abbreviated transcription (Latin):
p̾t̾ita. nã sic̃ uolens rectifica¬
re uirgã ñquã eã rectifica¬
re poss ñ cognosc̾et ex quaꝑ
te eẽt obligata. sic uoleus ali¬
os rectificore ñquõ oos ꝯgrue
rectificare poss nisi haberet
quõ obliquati eeñt . decet gͦ
alioꝵ directorẽ eẽ memorẽ¬
fucuroꝵ nã sic̃ alioꝵ director
ti fuerint qui abeo fũt diri¬
gendi sic debet puid̾e fucu¬
ra ut adhibrat medicamen¬
ta adea ꝑ q̃ iipostͥũ facilius o¬
bliquari possint ¶ t̾tio decet
ip̃m ẽẽ cautũ qr ut ĩ pͦ libro
tecigimꝰ sic̃ in cognoscendo ⁊ specu¬
bondo est adhibenda caute la ne

Expanded text:
praeterita. Nam sicut volens rectificapraeterita. Nam sicut volens rectificare virgam, nunquam eam rectificare posset nisi cognosceret ex qua parte esset obliquata: sic volens alios rectificare nunquam eos congrue rectificare posset nisi haberet quomodo obliquata essent. decet igitur aliorum directorem memorefuturorum. Nam sicut aliorum director ti fuerint qui ab eo sunt dirigendi: sic debet providere futura, ut adhibeat medicamenta ad ea, per quae in posterum facilius obliquari possint. Tertio decet ipsum esse cautum, quia ut in primo libro tetigimus, sicut in cognoscendo et speculando est
Abbreviated transcription (Latin):
ta ĩuenire uͥ tã de itellec¬
tis quã de inuentis nou̾it u¬
dicare q̃ sunt teuẽta ⁊ q̃ sũt
res puendi quãtũ gͦ ad sciam
talis debet q̃ri loctor quis sit
uui uentinus ex se intelligeus
alios ⁊ bene iudicatiuus tãde
ĩuẽtis quã de ĩtelleccis. nã
⁊ dato ꝙ filu nobiliũ ⁊ maxĩe
regũ ⁊ pͥncipũ noluit oĩo ad
ꝓfũditatẽ saiẽ ingredi. s su¬
sficiat eis aliqua de hus cogͦs¬
c̾e iuchiloꝰ tulem doctorẽ bene
scientem debent ĩ quirere eo
clare in telligit clare loquit᷑
ill gͦ modica q̃ scre cupiũt
facilius clarius ⁊ reccłꝰ intelli¬
gent asciente ꝙͣ ab ĩsco ¶ iui¬
so quał debet eẽ doctor ⁊̃ quõ
debet eẽ sciens ut toceat ĩ scĩã
restat iud̾e qualit debet eẽ pͥ
de prudencia tetignyus. susfi¬
ciat tñ ad p̾sens .iiiiͦ᷑ de illis
enu̾are doctor gͦ pueroꝵ no¬
biliũ debet eẽ sic prudens ĩ
agibilibus ut sit iueuior ꝑ¬
bet .ii. eẽ ienior recolleudo

Expanded text:
e intellectis quam de invenitis noverit iudicare quae sunt tenenda, et quae respuenda. Quantum ergo ad scientiam talis debet quaeri doctor, qui sit inventivus ex se, intelligens alios, et bene iudicativus tam de inventis quam de intellectis. Nam et dato quod filii nobilium, et maxime regum, et principum nolint omnino ad profunditatem scientiae ingredi, sed sufficiat eis aliqua de his cognoscere: nihilominus tamen doctorem bene scientem debent inquirere, eo clare intelligit, clare loquitur. Illa ergo modica quae scire cupiunt, facilius, clarius, et rectius intelligent a sciente, quam ab inscio. Viso qualis debet esse doctor, et quomodo debet esse sciens ut doceat in scientia: restat vidde prudentia tetigimus, sufficiat tamen ad praesens quatuor de illis enumerare. Doctor enim puerorum nobilium debet esse sic prudens in agibilibus, ut sit memor,bet enim esse memor, recolendo
Abbreviated transcription (Latin):
qr nõ possimlib̾e rõue uti
tũ turbat cerebrũ. Iude ẽ
g ͦ ꝙ aliqui plus offeudñtur
a uruo quã alu qui hñt debiliꝰ
caput ⁊ ciciꝰ turbatur eoꝵ ce¬
rebrũ ꝓhibendi sunt gͦ ĩiue¬
ues a muma sũptõne niui qr
pp̃ debilitatẽ cerehri ciciꝰ offẽ¬
ex unno ꝯfurgit ẽ lis ⁊ discẽ¬
cio. turbato .n. c̾ebro ex in¬
nua sũptõne unu ⁊ amisso
usu rõnis de facili ꝓrũpit᷑
dissensiones. ⁊ lites. Inmo.
liditatẽ inflamnat. sangui¬
nẽ reddit hoũꝵ hoiẽm aio¬
sũ ⁊ irascibilem quo fcõ fa¬
cilius ꝓuotatur ad sdissensi¬
ouẽ ⁊ lites. iuuenes gͦ qr st̃

Expanded text:
ti. tum turbat cerebrum. Inde est ergo quod aliqui plus offendiuntur a vino quam alii: quia habent debilius caput, et citius turbatur eorum cerebrum. Prohibendi sunt iuvenes a nimia sumptione vini, quia propter debilitatem cerebri citius offeex vino consurgit, est lis et dissensio: turbato enim cerebro ex nimia sumptione vini, et amisso usu rationis, de facili prorumpitur dissensiones et lites. immo liditatem inflammat sanguinem, reddat hominem animosum et irascibilem: quo facto facilius provocatur ad dissensiones et lites. Iuvenes ergo, quia sunt
Abbreviated transcription (Latin):
ipm̃ ꝓcreantur filu magis ꝑ¬
fectł. s qr uis gen̾atiua us su¬
la. qr si infra tale tempus utã¬
tur ꝯiugio ꝓuocãtur ad lasciui¬
am. ⁊ impẽdit᷑ eoꝵ augniẽ ut

Expanded text:
procreantur filii magis perfecti. Sed quia vis generativa ut sula: quod si infra tale tempus utantur coniugio, provocantur ad lasciviam, et impeditur eorum augmentum, ut
Abbreviated transcription (Latin):
ũ adult̾iorem ꝑuocare. E sd̾ ad¬
hibenda est cantela in niueuibus
lt iustruautur ꝙ palpebras o¬
dos. mclinatur .i. etas illa eo
ꝙ oĩa respiciat tãquã uoua
su uagatur ꝙ in regibus ⁊ pͥu

Expanded text:
um ad ulteriorem provocare. Secundo adhibenda est cautela in iuvenibus, ut instruantur quod palpebras oInclinatur enim aetas illa eo quod omnia respiciat tanquam nova su vagatur: quod in regibus, et
Abbreviated transcription (Latin):
exspectare nõ posse pot̾it.
illud̾ tẽpus anticipari ꝓut eis
iudebitur expedite. qualiter
ã se debeant hre iuuenes cum
uxore iã dicta ⁊ q̃ sunt ꝯsi¬
d̾anda ĩ uxore ducẽda supͣ. cũ
egiiꝰ de regi ane ꝯiugali dif¬
fusius diximus.C. xiii. qualit
inuenes se habe dereãt in ludis
in gestib ⁊ iuuestitu
stenso quõ unienes debẽt
ẽẽ abstinẽtes ĩ cibo sobrũ
in potu temꝑati ĩ uen̾eis
gͣhendo ꝯnignũ ĩ etate debita et
modeste sehrẽ ꝯuyore iã ducta
restat ostend̾e quõ c̾ta ludos cͥ¬
ca gestus ⁊ c̾ca uestitũ debeant

Expanded text:
on posse, poterit illud tempus anticipari prout eis videbitur expedire. Qualiter autem se debeant habere iuvenes cum uxore iam ducta, et quae sunt consideranda in uxore ducenda: supra, cum egimus de regimine coniugali, diffusius diximus. Qualiter iuvenes se habere debeant in ludis, et in gestibus, et in vestituo iuvenes debent esse abstinentes in cibo, sobrii in potu, temperati in venereis, contrahendo coniugium in aetate debita, et modeste se habere cum uxore iam ducta. Restat ostendere, quomodo circa ludos, circa gestus, et circa vestitum debeant
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ landabił t̾cio cohibõdi st̃
ue absq pͥmeditatõne loqͣ¬
tur.nã uiuenes sunt ĩ expti
⁊ pauca cognou̾ũt qr gͦ pau¬
ca cognoscũt ad pauca respi¬
cientes enũciant. facile .i.¬
enũciant cito. ⁊ debilit̾. qr̃ mo¬
nẽdi sũt ne ad int̾rogata statm¬

Expanded text:
o cohibendi sunt, ne absque praemeditatione loquantur. Nam iuvenes sunt inexperti, et pauca cognoverunt: quia ergo pauca cognoscunt, ad pauca respicientes enunciant facile, idenunciant cito et debiliter, quare monendi sunt, ne statim ad interrogata res
Abbreviated transcription (Latin):
sũt noua maiori ardore ferũ¬
tur ĩ ea q̃ uident qr᷑ si ꝯtĩgat
eos iud̾eturpia magis recor
pia inre. s ⁊̃ in picturis uł ĩ
ymaganib ut si nuilieres uade
eeñt depite uł stulte nõ eẽnt iu¬
uemibus ostendende. nã staum.

Expanded text:
sunt nova, maiori ardore feruntur in illa quae vident. quare si contingat eos videre turpia, magis recordpia in re, sed etiam in picturis et in imaginibus, ut si mulieres nudae essent depictae vel sculptae, non essent iuvenibu
Abbreviated transcription (Latin):
dicemus quot modis pͨcatur
cͥca sup̃tõnẽ cibi ⁊ qualit̾ se
deteant hre iuenes gͥca ipm̃n
¶cͥcã cibũ ã ꝯtĩgit sex mo
quarto si iu ordiuate. qm̃to¬
ꝙ si ninus lante uł delicate.
sexto si ninus studiose. ¶ delũi

Expanded text:
t modis pecca ut circa sumptionem cibi: et qualiter se debeant habere iuvenes circa ipsum. Circa cibum autem contingit sex modQuarto, si inordinate. Quinto, si nimis laute vel delicate. Sexto, si nimis studiose. Deli
Abbreviated transcription (Latin):
pħ̾s inuenes cohibẽdos
ẽẽ cͥca locutõm insionẽ
⁊ auditũ. nõ .i. decet pu̾os.
qualit̾ꝯ loqui nec decet eos
hibendus ꝯͣ locudõm. quidã
inuenes triplicit̾ pectarem
dentur pꝰ qr de facili locũtur

Expanded text:
phus iuvenes cohibendos esse circa locutionem, visionem, et auditum: non enim decet pueros qualitercunque loqui, nec decet eos hibendus. Circa locutionem quidem iuvenes tripliciter peccare videntur. Primo, quia de facili loquuntur
Abbreviated transcription (Latin):
amphiorcura habenda quã de
ualde deberẽt eẽ solliciti ⁊ ꝯmo
gna diligencia attẽçere qua¬
lem magistrũ p̾pon̾ent in re¬
gimine filioꝵ. .C.x. qualit̾

Expanded text:
amplior cura habenda quam de valde deberent esse soliciti, et cum magna diligemtia attendere, qualem magistrum proponerent in regimine filiorum. Qualiter
Abbreviated transcription (Latin):
a sermonib tin pibus cohi
libus locutõmbus de faciliad
oꝑa turpia inclinãtur. ipã
.n. locutõ turpiũ facit ĩ nob̾
iuemoriã delectabiliũ illicito¬
rũ qua fcã augetur ꝯcupĩa

Expanded text:
a sermonibus turpibus prohiblibus locutionibus de facili ad opera turpia inclinantur: ipsa enim locutio turpem facit in nobis memoriam delectabilium illicitorum: qua facta, aug
Abbreviated transcription (Latin):
ria fac̾et unuenes illi eoꝵ exẽ¬
ploniducti de facili. ad illicita
declinarent. ¶patet gͥ talem
q̃rend̾ eẽ doctorẽ qͥ ꝙͣtũ ad sci¬
enciam speculabiliũ sit in¬
uẽcaus ex se intellectius a¬
lioꝵ iudicatius tã nntelle¬

Expanded text:
ria faceret, iuvenes illi exemplo inducti de facili ad illicita declinarent. Patet igitur talem quaerendum esse doctorem, qui quantum ad scientiam speculabilium sit inventivus ex se, intellectivus aliorum, et iudicativus tam inve
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ alit̾ instruẽdi ¶ talis gͦ
debet ẽẽ doctor unuenũ ut
eos ꝑ debitos smoues ⁊ per
cebitas monitõnes inducat
ad bonũ u̾ũ qr ad bonũ quis
inducitur non solñ monitõm
sit inuita bonus ⁊ honestus
nã qr etas unuenilis ualde est
ꝑna ad intemꝑanciã ⁊ lascan¬

Expanded text:
aliter instruendi. talis ergo debet esse doctor iuvenum, ut eos per debitos sermones, et per debitas monitiones inducat ad bonum. Verum quia ad bonum quis inducitur non solum monitionisit in vita bonus et honestus. Nam quia aetas iuvenilis valde est prona ad intemperantiam et lasciv
Abbreviated transcription (Latin):
s se mala suꝑficie ten̾ ꝯfid̾ita
libus sic decet eẽ diligẽtẽ ⁊ cau¬
tũ ut ꝓponas suis auditoribus.
d̾a sineadixtione fłoꝵ. sic
qui ułt iuiuenes dirig̾e debet
eẽ cantus ꝓponẽs eis bona si
to huiꝰ doctor debet ẽẽ cͥcum¬
est ꝑticularia cognost̾e. sic ⁊̃
hunis doctor debet cognos¬
c̾e ꝑticulares ꝯditõnes illo¬
rũ iuuenũ quos debet diri¬

Expanded text:
 se mala superficietenus considerata, libus, sic decet esse diligentem et cautum, ut proponat suis auditoribus vera sine admixtione falsorum. Sic qui vult iuvenes dirigere debet esse, cautus proponens eis bona sinto huiusmodi doctor debet esse circumest particularia cognoscere: sic et huiusmodi doctor debet cognoscere particulares conditiones illorum iuvenum, quos debet diri
Abbreviated transcription (Latin):
sit iudicatinus tã de ĩuẽtis.
quã de hus q̃ ab alus intellex¬
it. Inuentiuus .ii. eẽ debet qr
qui nullo modo scit ali qua iu¬
nenire s solũ nouit alioꝵ oi¬
cta referre. magas est recita¬
tor quã doctor. decet gͦ ipĩ¬

Expanded text:
iudicativus tam de inventis, quam de iis quae ab aliis intellexit. Inventivus enim esse debet: quia qui nullo modo scit aliqua invenire, sed solum novit aliorum dicta referre, magis est recitator, quam doctor. decet igi
Abbreviated transcription (Latin):
piscibilem sine seusua
cupiscibił indiget rõne diri¬
gẽte ⁊ regulante. sic puer ĩ¬
diget magistro ⁊ pedagogo
qr̃ sic̃ rõ sꝑ dep̾catur ad op¬
tnua ut ĩ eodem t̾cio etħ. dici¬
tur sic ⁊ magist̾ pueroꝵ sꝑ
debet eos ad optina ĩsuga¬
re si gͦ in doctrina pu̾oꝵ fi¬
nis uitentus ẽ instigatõ ad
optinia qr ex fine accipiẽda
dus ẽ iuagister qui posset
iuuenes sibi ꝯmissos ad op¬
tiua induc̾e. ¶o ꝑtiuiũ ã
⁊ bonũ ad qd̾ inducendi sũt
⁊ mores ad bonos aut̃ mores
ad p̾seus speccat magist̾ pu

Expanded text:
piscibilem sive sensualconcupiscibilis indiget ratione dirigente et regulante: sic puer indiget magistro et pedagogo. Quare sicu ratio semper deprecatur ad optima, ut in endem tertio Ethicorum dicitur: sic et magister puerorum semper debet eos ad optima instigare. Si igitur in doctrima puerorum finis intentus est, instigatio ad optima; quia ex fine accipienda dus est magister, qui possit iuvenes sibi commissos ad optima inducere. Optimum autem et bonum, ad quod inducendi sunt scilicet, et mores. Ad bonos autem mores a
Abbreviated transcription (Latin):
b̾e oẽm diligẽciã quõ possit
obsefsis ꝓhib̾e a quã. sos modꝰ
nã siue cibo durare nõ possimiꝰ
i̾o obsidentes ut uumitões op¬
tiueant passus mas ⁊ oiã lota
ꝑ q̃ possent obsessis ittualia
defri diligẽt̾ custodire debẽt
git faiues ꝙͣ gladius Inde est
ꝙ iułtocieus obsidentes uolen¬
tes cicius optin̾e nuuitões si
ꝯtingat eos caꝑe aliquos de
obsessis uõ occidũt illos s per
nuitilatõm mẽbroꝵ eos reddũt
ĩutiles ⁊ postea eõs renttũt
ad uunuutões obsessas ut ibi
una ꝯ alus cõuiedẽtes a pd̾ ipõs
obsessos maiorẽ fauiẽ ⁊ ĩopiã
inducãt. E ⁊̾ cius modus ꝯꝑtiñe¬
di uinutões ẽ ꝑ pugnã ut cũ
itur ad uiuros ⁊ aĩ ꝑ pugnã

Expanded text:
em diligentiam, quomodo possint obsessis prohibere aquam. Secundus modus Nam sine cibo durare non possumus; ideo obsidentes, ut munitiones obtineant, passus,vias et omnia loca per quae possent obsessis victualia deferri, diligenter custodire debent, git fames quam gladius. Inde est quod multotiens obsidentes volentes citius opprimere munitiones, si contingat eos capere aliquos de obsessis, non occidunt illos. sed per mutilationem membrorum eos reddunt inutiles, et postea illos remittunt ad munitiones obsessas, ut ibi una cum aliis comedentes apud ipsos obsessos maiorem famem et inopiam inducant. Tertius modus obtinendi munitiones est per pugna: ut cum itur ad muros
Abbreviated transcription (Latin):
autur obsessi ut faciliꝰ deuĩca¬
tur opid̾. est ã atcẽdẽd̾ ꝙ me¬
st̃t̾ranee sꝑ sũt unnuẽde tabu¬
lis ⁊ alnis artificus ne cadat t̾¬
ra ⁊ suffocet fodiẽtes. t̾ra ⁊̃
sis ⁊ rursus ꝯigtus appouitur
ad ligna sustinẽcia miurũ ap¬
ponẽs hiꝰ ignẽ ⁊ exristẽtes cum
eo debent se ad locũ tutũ fac̾e
ne ledãtur ꝙ lutroꝵ casum¬

Expanded text:
acto terreantur obsessi, ut facilius devincatur oppidum. Est etiam attendendumterraneae semper sunt muniendae tabulis et aliis artificiis, ne cadat terra et suffocet fodientes: terra etsis. Et rursus cum ignis apponitur ad ipsa ligna sustinentia murum, apponens huiusmodi ignem et existentes cum eo debent adlocum tutum fugere, ne laedantur
Abbreviated transcription (Latin):
ꝓuiso ut eos uuadant qñ ci¬
sunt securi existentes ĩermes uacã¬
tes discalciati distractis equis non
suspicãtes eoꝵ aduẽtũ quĩto d
diligẽt̾ explorare qũ hostes mag¬
nã fec̾ũt deietã suut fatigati hũt
lassatos equos. tũc .ii. si eos ĩnad̾e
pot̾ũt defacili t̾ga u̾tent ¶Sexto

Expanded text:
roviso; ut eos invadant quando ciroviso; ut eos invadant quando cisunt securi existentes inermes, vacantes, discalcenti, distractis equis, non suspicantes eorum adventum. Quinto debet diligenter explorare quando hostes magnam fecerunt dietam, sunt fatigari habent laxatos equos:tunc enim, si eos invadere poterint, defacili terga vertent. Sexto
Abbreviated transcription (Latin):
bellãtes suos hostes ĩuad̾e debe¬
aut. nã cũ .uni. modis enu̾atis.
hostes fortores existãt ꝯ moto
oppoĩto sehũt siuit ĩuadẽdi et
debellandi ¶ꝓ gͥ dux belli per
diligẽt᷑ adn̾t̾e᷑ qñ hostes sũt
habebũt poiͣ resistendi. sode
bet diligeut̾ explorare eoꝵ
itiu̾a ut ad trãsitus flimoꝵ ad
p̾cipicia mõtiũ ad angustias
siluaꝵ ad difficultates palud̾
⁊inaꝵ se hostib opponat qr
sis fac̾ilius deuincentar. ter¬
cio debet asꝙit̾e ad ipm̃ tẽpus
ut qũ sol reu̾b̾at ad oculos ho¬
stiũ. pulius ⁊ uentus reꝑpici¬
ũt ad eoꝵ uultus tũc d eos ĩ¬
uad̾e qr oculis ip̃oꝵ dis d̾gatis
a sol̃e ⁊ offensis ꝑuẽtũ ⁊ pul¬
u̾em nõ beue nid̾e pot̾ũt qua¬
lit̾ debeaut diuicare pp̃ qd̾
oppottebit eos fugã eligere
quarto dux ex̾citus si se tẽ¬
porare dy ut tali hora faciat
suos ꝯuilitones cibũ caꝑe ⁊
requiesc̾e ⁊ eoꝵ equos pausare
ut possut ĩuad̾e hostes ex mi¬

Expanded text:
bellantes suos hostes invadere debeant. Nam cum septem modis enumeratis hostes fortiores existant; cum modo opposito se habent, sunt invadendi et debellandi. Primo igitur dux belli per  hostes sunt habebunt potentiam resistendi. Secundo debet diligiter explorare eorum itinera. ut ad transitus fluviorum, ad praecipitia montium, ad angustias sylvarum, ad difficultates paludum et viarum se hostibus opponant: quia sic facilius devincentur. Tertio debet aspicere ad ipsum tempus: quando sol reverberat ad oculos hostium, pulvis ventus repercutiunt ad eorum vultus: tunc debet eos invadere, quia oculis eorum disgregatis a sole, et offensis perventum et pulverem, non bene videre poterunt, qualiter debeant dimicare: propter quod oportebit eos fugam eligere. Quarto dux exercitus sic se temperare debet: ut tali hora faciat suos commilitones cibum capere, et requiescere: et eorum equos pausare, ut possint invadere hostes ex imp
Abbreviated transcription (Latin):
belloꝵ ⁊ quot modis deuĩtẽde
st̃ nuuctões obsesse. restat
ostend̾e quo tẽpore melius ÷
obsid̾e ciuirates ⁊ castra. sci¬
end̾ itaq ꝙ tẽpore estiuo añ¬
ꝙͣ sinit recollecta blada iiua
fac̾e Illo .ii. tẽpore oĩm denĩ¬
ceudi muelius deiuĩcũt᷑ obsessi
nã si ꝑ sitim sũt uunutões
optinẽde meluis est fac̾eob¬
sessionem tẽpore estiuo eo ꝙ
tũc magis desiccãtur aquẽ
luri obsessis rursus si ꝑ famẽ
est castrũ uł auitas obsessa
obtiuẽda uielius ẽ obsessionẽ
fac̾e estiuo tẽpore añꝙͣ uies¬
ses ⁊ una siut recollecta qr¬

Expanded text:
ot modis devincendae sunt munitiones obsessae: restat ostendere, quo tempore melius est obsidere civitates et castra. Sciendum itaque quod tempore aestivo antequam sint recollecta blada, vinafacere. Illo enim tempore omni modo devincendi, melius devincuntur obsessi. Nam si per sitim sunt munitiones obtinendae, melius est facere obsessionem tempore aestivo, eo quod tunc magis desiccantur aquae, nire obsessis. Rursus si per famem est castrum, vel civitas obsessa obtinenda, melius est obsessionem facere aestivo tempore, antequam messes et vina sint recollecta: q
Abbreviated transcription (Latin):
ua si obsessi faciãt se ad muros.
⁊ ad ꝓpugnacula stiteĩ iubpugnãt
eos ꝯ balistis ⁊ arcubus iaciũt ꝯͣ ipõs
lapides cũ uauib uł ꝯfũdis appo¬
uũt scalas ad uiuros ut si possurt
modos ĩpugnatõnis aꝑtos ÷ dare
triplicẽ impugnatõis mod̾ non

Expanded text:
a, si obsessi faciunt se ad muros et ad propugnacula, statim impugnant eos cum ballistis et arcubus: faciunt contra ipsos lapides cum manibus vel cum fundis; apponunt scalas ad muros, ut si possint modos impugnationis apertos, est dare triplicem impugnationis modum non
Abbreviated transcription (Latin):
dd̾ de pugͥna obsessiua.cũ ꝑ huiꝰ¬
pugnã ꝯtĩgat optib̾i ⁊ deuĩ¬
ci uumitões ⁊ urbau̾ctates.
restat. dic̾e quot modis talia
deuĩci possũt. ¶ est a̾ t̾plex.
modus optiuõdi uunitões
⁊ castra uidel ꝑ sitim famẽ
siti pertre uł munitões red¬
d̾e . qͥr diligẽt᷑ excognare debẽt
obsidentes munitões aliquas
utrũ ꝑ aliqua ingema uł ꝑ
aliquã industriã possint ab ob¬
sessis acciꝑe a quã nã uiultoai¬
euss eueuit aquã a reioto pͥnͦ
deriari us ad muuitões obsses¬
sas qr si ĩ tello illo foutali pͥnͦ¬

Expanded text:
 de pugna obsessiva: cum per huiupugnam contingat obtineri et devinci munitiones et urbanitates: restat dicere quot modis talia devinci possunt. Est autem triplex modus obtinendi munitiones et castra. videlicet, per sitim, famem, siti perire, vel munitiones reddere. Quare diligenter excogitare debent obsidentes munitiones aliquas, utrum per aliqua ingenia, vel per aliquam industriam possint ab obsessis accipere aquam. Nam multotiens evenit, aquam a remoto principio derivari, usque ad munitiones obsessas: quare si i
Abbreviated transcription (Latin):
obsidẽtes negligẽtes suerĩt¬
et nõ diligẽt̾ se muniãt ab
obsessis molestari pot̾uut
uã ꝯ ꝯtĩgat obsessiones ꝑ iułta
alũ durare tẽpora nõ ẽ possibile
obsidentes sꝑ eque paratos eẽ.
ĩo nisi suut niuucti ꝯtĩgit ꝙ exi¬
stẽtes in castris cĩ su̾iut occupa¬
ti obsidentes sĩp̃no uł cibo uł ocio

Expanded text:
obsidentes negligentes fuerintet non diligenter se muniant, ab obsessis molestari poterunt. Nam cum contingat obsessiones per multa aliquando durare tempora, non est possibile obsidentes semper esse paratos aeque. Ideo nisi sint muniti, contingit quod existentes in castris cum fuerint occupati
Abbreviated transcription (Latin):
ges ⁊ pͥncipes pugnare oĩb modis
hus pugnãdi.nã alũ ꝯmittũt cam¬
pestre bellũ alũ u̾o obsident muni¬
uti pugna defeusnia. amplius i
t̾ras marrtnnas uixͣ mare sitas pp̃
qd̃ ne portus destruãt᷑.⁊ ue fiat
regib ⁊ pͥncipibꝰ alũ ordiuare bel¬
⁊ de cautelis belloꝵ inRta discuftm aĩ¬

Expanded text:
ges, et principes pugnare omnibus his modis pugnandi. Nam aliquando committunt campestre bellum. Aliquando vero obsident muniuti pugna defensiva. Amplius interras maritimas iuxta mare sitas: propter quod ne portus destruantur, et ne firegibus et principibus aliquando ordinare belet de cautelis bellorum multa discuti
Abbreviated transcription (Latin):
ũt qr̾ obsidentes ut tica ꝑmane¬
aut lõge a uiuutõe obsessa sal¬
tẽ ꝑ ictũ teli uł iaculi debent ca¬
stra iuetari ⁊ c̾ta se fac̾e fossas
⁊ fig̾e ibi ligua ⁊ ꝯstruere ꝓpue¬
uacula ut si opidã eos repen̾te.
uellent ĩuad̾e resistẽciã ĩuenirẽt
¶uiso quõ se luuiure debẽt obfi¬
deutes ue ab opideunis molestẽt᷑

Expanded text:
unt. Quare obsidentes ut tuti permaneant, longe a munitione obsessa saltem per ictum teli vel iaculi debent castrametari, et circa se facere fossas, et figere ibi ligna, et construere propugnacula: ut si oppidani eos repente vellent invadere resistentiam invenirent. Viso quomodo se munire debent obsident
Abbreviated transcription (Latin):
iustrã possiꝰ quiesc̾e ⁊ moui dext᷑
tũ ẽ aptõr ad mouẽd̾. ⁊ siuistra ad
quiescẽd̾. ĩo ꝑcucientes a remotis
dedemꝰ qͥesc̾e suꝑ siustrũ prdem añ
missũ ⁊ elõgate nos ꝯdextro ut pos¬
re iaculũ. ¶s qñ manu ad manũ
pugnatur gladio debemꝰ eꝯͣtio
uos hr̃e ita ꝙ pedem dextrũ teue¬
auiꝰ aũ ⁊ siuĩstrũ post. nã qr latꝰ
dextrũ apous est ad motũ si iłiud
sit hosti ꝑpniquius rõe motus po¬
t̾it ineltus ictus effug̾e uehemẽ
¶: misus si dextrũ latus sit hosti
debent .ni. bellatores cũ ad ma¬
nũ pugnãt teu̾e pedẽ sinistrũ¬
pede degtro debẽt se aũfac̾e. ⁊
cũ uolũt uctꝰ fug̾e ꝯ eodẽ pade
debent se recuiħe. sic itaq te¬
nẽdo pedeu frinstrũ ñobile
tcũ dextro se mouẽdo potͥũt

Expanded text:
istram possumus quiescere et moveri, dextra tamen est aptior ad movendum, et sinistra ad quiescendum. Ideo percutientes a remotis debemus quiescere super sinistrum pedem ante missum, et elongare nos cum dextro, ut posre iaculum. Sed quando manu ad manum pugnatur gladio: debemus e coos habere, ita quod pedem dextrum teneamus ante, et sinistrum post. Nam quia latus dextrum aptius est ad motum, si illud sit hosti propinquius, ratione motus poterit melius ictus effugere: vehemeod movetur. Rursus, si dextrum latus sit hosti Debent enim bellatores, cum ad manum pugnapede dextro debent se antefacere, et cum volunt ictus fugere, cum eodem pede debent se retrahere. sic itaque tenendo pedem sinistrum immobilem, et cum dextro se movendo, poterunt
Abbreviated transcription (Latin):
teuẽt clausos ⁊ suffict eis ꝙ pos¬
suit iunitões defend̾e. si ꝯñgat
eas ab hostib ĩpugnari tale geu
pugue quo quis de fendit nui¬
uitões ⁊ castra dr̃ defensuũ nã
⁊ si ĩ oĩ pugna est aliquo mͦ ĩua

Expanded text:
tenet clausos, et sufficit eis quod possint munitiones defendere, si contingat eas ab hostibus impugnari. Tale genus pugnae quo quis defendit munitiones et castra, dicitur defensivum. Nam etsi in omni pugna est aliquo modo inv
Abbreviated transcription (Latin):
uõ iułtũ ÷ app̾ciãda qr uiͦ repug¬
nare boiis morib. ¶Septimo d
diligẽt̾ explorare ꝯditões hosti¬
um qualit᷑ se g̾ant. qualit̾se habe¬
aut quis ẽ dux eoꝵ de quo dux
ille uagis ꝯfidit qͥuos mores hẽat
uã explozatis ꝯditõuib siugnlis
faciluis ĩuenietur uia qͣlt̾ possit
quõ hnei uellatores stare debeãt
si ueriit hostes ꝑ cut̾e ⁊ quõ de
fliuare aꝓugͣ si ñ fit hoũ pugnã quute¬

Expanded text:
non multum est appretianda: quia repugnaret bonis moribus. Septimo debet diligenter explorare conditiones hostium: qualiter se gerant, qualiter se habeant, quis est dux eorum, de quo dux ille magis confidit, quos mores habeat. Nam exploratis conditionibus singulis facilius invenitur via, qualiter possit homines bellatores stare debeant, si velint hostes percutere, et quomodo declinare a pugna, si n
Abbreviated transcription (Latin):
to iacula uł missila adu̾sarios
f̾iũt. aliiis a̾ ꝯ adeo appinquãt
aꝰ debent stare bellatores uiri ꝯare
niotis iacula iaciũt ⁊ alit̾ cũ ex ꝑꝑiu¬
quo se f̾iũt. nã iaciendo iacula are¬
motis detent hre pedes siuistros aũ¬

Expanded text:
 missilia adversarios feriunt. Alius autem cum adeo appropinquant, autem debent stare bellatores viri, cum a remotis iacula iaciunt, et aliter cum ex propinquo se feriunt. Nam iacendo iacula a remotis, debent habere ipsos pedes sinistros a
Abbreviated transcription (Latin):
dãdisunt hostes ĩ pugnapu¬
blica ꝙ uõ pareat eis aliquis
aditꝰ fugiendi. qr tũt desꝑãtes
.q. ncc̃itate ꝯpulsi efficiũtur.
audaces. uide̾ntes .n. se ncͣcio
inorituros possiuit młta ia¬
la ꝯuutt̾e ĩ eos qui ꝯͣ pugnãt
uide ẽ ꝙ laudatur scipionis.
aditus fugien̾di. nã fugiẽtib
hostib miltũ ẽ ꝑiculũ ⁊ ĩ fuga
ꝑiclitãtur iut ni abs uocumẽ¬
clusos q. coaca feriũt ĩcdudẽ
hoc qd̾ melius includant᷑ ⁊ c̾cũ¬
dẽtur nõ sit intelligẽd̾ ⁊ qd̾
ita debeant acũdati ꝙ nullus
pateat addłtus abscedendi uͥ

Expanded text:
cumdandi sunt hostes in pugna publica, quod non pateat aliquis aditus fugiendi: quia desperantes quasi necessitate compulsi efficiuntur audaces, videntes enim se necessario moriendos, possunt multa mala committere in eos qui contra pugnant. Inde est quod laudatur Scipionis aditus fugiendi. Nam fugientibus hostibus nullum est periculum, et in fuga periclitantur multi absque nocument includenthoc quod melius includantur et circundentur. Non sic intelligendum est, quod ita debeant circumdari, quod nullus pateat aditus abscindenti, nisi
Abbreviated transcription (Latin):
hostes uelit arcius dinutare
¶sã cautela adhibenda ẽ ee
ꝑte ex̾citꝰ hostiũ nã sic debet
decliuare bellũ ut ħ hostes
lateat io ufe tempore notuir¬
no potnuis ꝙͣ diur uo hot agũt ⁊
płes hant habuere cautelam
ꝙ milites stãtes u acie ex oppo¬
sito hosciũ ꝓhibẽt eos ne pedi¬
tes ind̾e possint pp̃ qsd̾ pedests
pugna latẽt̾ recedit qua re¬
cedente equites post ea meliꝰ
possunt uitare hostiũ ꝑoussio
debent dund̾e qr si ꝯtiug̾et hos¬
tes iusenu fugientes a bello płes
octid̾ent ⁊ mauis nociiẽtũ eis
⁊ bellarent ¶dẽrẽt ⁊̃ due belli ĩ qui¬
rere utrũ sit aliquis locus ppu¬
qus ad ꝙ̃ poss ꝯfug̾e ex̾citũs si fu¬
garet᷑. ab hostib ẽ. xui quot st̃
geu̾a belloꝵ ⁊ quot modis deiucẽ¬

Expanded text:
hostes velit acrius dimicare. Secunda cautela adhibenda est ex parte exercitus hostium. Nam sic debet deducere bellum, ut hoc hostes lateat. Ideo multi tempore nocturno potius quam diurno hoc agunt: et plures hanc habuere cautelam, quod milites stantes in acie ex opposito hostium, prohibent eos ne pedites videre possint: propter quod pedestris pugna latenter recedit, qua recedente, equites postea melius possunt vitare hostium percussiondebent dividere: quia si contingeret hostes insequi fugientes a bello, plures occiderent; et maius nocumentum eis et bellarent. Debet etiam dux belli inquirere, utrum sit aliquis locus propinquus, ad quem posset confugere exercitus, si fugaretur ab hostibus. Quot sunt genera bellorum, et quot modis devincen
Abbreviated transcription (Latin):
tũ a ÷ debita ⁊ mod̾ata quieratõ
nã qñ hostes siuit lassati labori¬
sitũt ĩ uadantur facilius deun¬
cũtur. qm si de bite qui e uissent.
debita gͦ quies hostes potẽtõtes
reddit. sextũ quidem ẽ amor et
ꝯtordia ip̃ox. nã si hostes diuisi
corporalit̾ facilius deuinc̃tur
niłto magis dnusi auimo ⁊ uo¬
stes nõsut sparsi s sunt cox¬
poralit̾ ꝯiũcti potẽtõres sunt
a d telland̾ ⁊ mr̃to magis si se di¬
tate qr de se ipĩs magis ꝯfidẽt
erũt uirilores ⁊ ꝓmptõres ad
unitino ⁊ plus amor unit amã¬
ciũ corda ꝙͣ loci unitas exñcip̃
coxpora qtͦ si unitas loci ⁊ ꝯg̾ga¬
tõ bellanciũ eos potẽtõre facit
auior ⁊ unitas cordrũ eos in¬
riliores reddit ¶se pauum
ꝙ facit hostes potẽtõxes ad re¬

Expanded text:
t debita et moderata quietatio. Nam quanto hostes sunt lassati laborisi tunc invaduntur, facilius devincuntur, quam si debite quievissent. debita ergi quies hostes potentiores reddit. Sextum quidem, est amor et concordia ipsorum. Nam si hostes divisi corporaliter facilius devincuntur, multo magis divisi animo et vostes non sunt sparsi, sed sunt corporaliter coniuncti, potentiores sunt ad bellandum, et multo magis si se ditate: quia de se ipsis magis confident, et erunt viriliores et promptiores ad unitiva, et plus amor unit amantum corda, quam loci unitas existentium corpora. Quare si unitas loci et congregatio bellantium eos potentiores facit, amor et unitas cordium eos viriores reddit. Septimum, quod facit hostes potentiores ad re
Abbreviated transcription (Latin):
e ꝯ. q̃ꝯ gͥ reddũt hostes for¬
tõres ad resistend̾ bellantib qr illa
sunt eis ꝓficua eoꝵ oppõĩta sunt
eis uocua ⁊ reddũt eis debiliores ne
possuit ĩpugnãtib resist̾e ꝙͣtum
ã ad p̾sens spectat possumꝰ. unͦ. e
numhare ꝑ q̃ hostes sũt fortõres ꝯͣ

Expanded text:
e igitur reddunt hostes fortiores ad resistendum bellantibus, quia illa sunt eis proficua, eorum opposita sunt eis nociva, et reddunt eos debiliores ne possint impugnantibus resistere. Quantum autem ad praesens spectat, possumus septem enumerare, per quae hostes sunt fort
Abbreviated transcription (Latin):
fortõres ad resistẽd̾ ÷ locꝰ. uã ĩ uuo
loto hostes faciłiꝰ se tuentur quã
ĩ alio. nã ĩ trãsitu flinuoꝵ ĩt̾ pͥci¬
picia nõciũ ⁊ ĩt̾ difficultates maꝵ
si ꝯtĩgat hostes in tali situ reꝑiri
sparsu incxd̾e qr sic̃ locus ĩeptus
defeusioui. si ĩ eo hostes ĩuematur
reddit eos debiliores ad bellãdum
sic locus aptus facit eas potẽtõeres
ad resiste̾dũ ¶tciũ ẽ ipm̃ tẽpus uã
pulius facies eoꝵ ꝑtutit ⁊ ĩ qͦ sola¬
res radu ogponũtur eoꝵ oculis. di¬
fficibius possinit hostes resilła tẽꝑo¬
stes ħihiores sunt ad pugnãd̾. qr
tũꝙ reddit hostes magis aĩosos ⁊
migis ꝓiptos ad reuitẽd̾. ẽ pͥusio¬

Expanded text:
fortiores ad resistendam, est locus. Nam in uno loco hostes facilius se tuentur, quam in alio. Nam in transitu fluviorum inter praecipitia montium, et inter difficultates viarum si contingat hostsparsim incedere. Quare sicut locus ineptus defensioni, si in eo hostes inveniantur, reddit eosdebiliores ad bellandum: sic locus aptus facit eos potentiores ad resistendum. Tertium, est ipsum tempus. Nam pulvis facies eorum percutit, et in quo solares radii opponuntur eorum oculis, difficilius possunt hostes resistere: tempostes habiliores sunt ad pugnandum. Quartum quod reddit hostes magis animosos et magis promptos ad renitendum, est praevisio
Abbreviated transcription (Latin):
aliou mobili ut si mouet᷑ mauꝰ ĩui¬
tit᷑ brachio stãti ⁊ si mouetur haa¬
chiũ ĩ uitit᷑ corpori quiescẽti. ⁊ si ino¬
pedi. nõ motõ. o cũ moͦ ꝑs dextra
ĩuitatur parti sinistrẽ quiescẽte
trũ elongatur optiue disponitur
hõ ad iaciend̾ iacula ⁊ missilia qr
tũc qͥescit ĩ fissist᷑ ⁊ mouet᷑ dextra

Expanded text:
alicui immobili, ut si movetur manus, innitur brachio stanti, et si movetur brachium, innititur corpori quiescenti: et si mopedi non moto: oportet quod pars dextra innitatur parti sinistrae quiescenti.trum elongatur, optime dipsonitur homo ad iacendum iacula et missilia: quia tunc quiescit in sinistra, et movetur in dextra
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ salus regui plus sollicita¬
ri debẽt quã alii. ¶ sõ ĩt̾ bo¬
na corporis q̃renda ẽ ĩ ueore
formositas ⁊ pulc̾tudo nã ⁊
hoc facit ad bonũ ꝓlisinau
sic̃ ut płunũ ex magnis nas¬
cũtur magni. sic ⁊ ex pulcͥs
nascũtur pulcri. qr̃ si decet
oẽs ciues ⁊ magiẽ reges et
pͥncipes solicitari ut polleãt
eos in suis uxorib q̃rere uag¬
nitu diuẽ ⁊ puscͥtudiuẽ corpo¬

Expanded text:
 salus regni, plus solicitari debent, quam alii. Secundo inter bona corporis quaerenda est in uxore formositas et pulchritudo. nam et hoc facit ad bonum prolis. Nam sicut ut plurimum ex magnis nascuntur magni: sic et ex pulchris nascuntur pulchri. quare si decet omnes cives, et maxime reges et principes solicitari, ut polleant eos in suis uxoribus quaerere magnitudinem, et pulchritudinem corpo
Abbreviated transcription (Latin):
⁊ iuchoiloꝰ ad debitã ꝓlis ꝓdu¬
Iumo pͥncipalius uiͦ ordinari ꝯ¬
sibi fidem seruẽt quã ẜuãdo
foriucatõmn uitãt ⁊ bonũ ꝑlis
magis directe ꝑtin̾e udentur
ad ꝯiugiũ q̃ ea q̃ inp̾cedẽti ca¬

Expanded text:
inus ad debitam prolis produimmo principalius videtur ordinari csibi fidem servent, quam servando fornicationem vitant et bonum prolis magis directe pertinere videntur ad coniugium, quam ea q
Abbreviated transcription (Latin):
primo libro diffusus dixis
ipãs pasfiones mod̾et ad qͣs
cũ tradenda ÷ aliqua naptiu
potissime inquirend̾ ẽ ut po¬
lleat tẽꝑaucia eo ꝙ ad ĩtem

Expanded text:
primo libro diffusius diximus ipsas passiones moderet, ad quas cum tradenda est aliqua nuptui, potissime inquirendum est, utrum polleat temperantia, eo quod ad intem
Abbreviated transcription (Latin):
amitoꝵ ¶ somuestigare debent
quõ polleant corporalib bonis
ut quõsuit mague statura et
ꝙ habeant formositatẽ ⁊ pulcͥ¬
tudinẽ corporalem ¶t̾çio qr uõ
sufficit affluere bonus exc̾iorib
⁊ pollere corporalib touis nisi
ĩquirere quõ uxores ducẽde st̃¬

Expanded text:
o investigare debent, quomodo polleant corporalibus bonis: ut quod sint magnae statura, et quod habeant formositatem et pulchritudinem corporalem. Tertia, quia non sufficit affluere bonis exterioribus, et pollere corporalibus bonis, nisi inquirere, quomodo uxores ducendae s
Abbreviated transcription (Latin):
nescit ociosa ẽt̃ statuy gͦ cã
quis nõ dat se bonis ⁊ licitis ex¬
cus eius mens uagatur cͣtͣ alia
⁊ occupatur cogitatur tõnib
turpib p gͦ ex iã dc̃is quale
debet eẽ ꝯiugiũ ⁊ qualit̾ oẽs ci¬
ues ⁊ max̾iẽ reges ⁊ pͥncipoes se
hre debeant inducendis uxori¬
bus nã pͥnsꝙͣ eas ducãt diligẽ¬
t̾ debent inquirete. pͥmo qua¬
lit̾ suit ornate ext̾ioribus bo¬
nis ut quõ sunt nobiles gon̾e

Expanded text:
cit ociosa esse. statim ergo cum aliquis non dat se bonis et licitis exercitiis, eius mens vagatur circa alia et occupatur cogitationibus turpibus. Patet ergo ex iam dictis, quale debet esse coniugium, et qualiter omnes cives, et maxime reges et principes se habere debent in ducendis uxoribus. Nam priusquam eas ducant, diligenter debent primo inquirere, qualiter sint ornatae exterioribus bonis: ut q
Abbreviated transcription (Latin):
⁊̃ ÷ cã ꝙ sibi ꝯiuges fidem nõ
seruenͣt ut si muns nobilis
nubat iguobili. nõ erit ĩter
cos digna societas s unꝰ alt̾i
ultra quã leges ꝯuign requi¬
inis senes uuẽcule nubat qr

Expanded text:
est causa ut sibi coniuges fidem non servent. Ut si nobilis nubat ignobili, non erit inter eos digna societas, sed unus alteri, ultra quam leges coniugii requinimis senes iuvencul
Abbreviated transcription (Latin):
tudo coporis facit ad bonũ ꝓł
nã filu ni quãtitate corporis
ut płimũ matrizant qr totã
corpulentã sc̾am quodã uo¬
in hoĩb si parentes magui exi¬
stant filu ut płi rgũ magni
nascũtur. decet gͦ õẽs ciues
pp̃ tomĩ ꝓlis ut filii eoꝵ polle¬
aut maguitudine coxporali
q̃rere ĩ sius uxorib magm¬
tudinẽ corporis. tãto tñ hoc

Expanded text:
tudo corporis facit ad bonum prolis. Nam filii in quantitate corporis ut plurimum matrizant, quia totam corpulentam substantiam quodammoin hominibus, si parentes magni existant, filii ut plurimum magni nascuntur. Decet omnes cives propter bonum prolis, ut filii polleant magnitudine corporali, quaerere in suis uxoribus magnitudinem corporis: tanto tamen
Abbreviated transcription (Latin):
tut ĩ quãtã societatẽ debitam
⁊ uaturalẽ. cũ gͦ debite ⁊ ꝯgͥe¬
nobił uobili societ᷑ reges et
pͥncipes quos ꝯstat ẽẽ nobiles
ĩ societatẽ diguã ⁊ ꝯgruam de¬
beut sibi uxores q̃rere q̃ sint

Expanded text:
tur in quandam societatem debitam et naturalem. Cum ergo debite et congrue nobili societur: reges et principes, quos constat esse nobiles in societatem dignam et congruam, debent sibi uxores quaerere quae sint
Abbreviated transcription (Latin):
ꝙ̃ ex tali ꝯiugio acquiratur
iułtitudo nũuusmatis. ¶ uiso
quõ reges ⁊ pͥncipes iu fuis
ꝯiugib debent q̃rere ext̾ior¬
a bona de leurps quales ꝯuiges
siuguli caues acciꝑe debeant
nã si reges ⁊ pͥncipes decet ac¬
ciꝑe ꝯuiges nobiles ut ĩt̾ eos
sit pax ⁊ digna societas n
oĩ ꝯuigio niuua imparitas

Expanded text:
o acquiratur multitudo numismatis. Viso quomodo reges, et principes in suis coniugibus debent quaerere exteriora bona: de levi patet quales coniuges singuli cives accipere debeant. Nam si reges, et principes decet accipere nobiles coniuges, ut inter eos sit pax et digna societas; in omni coniugio nimia imparitas
Abbreviated transcription (Latin):
ligũt ut magis sit cure regi
de louo regni expedit statuere
regnũ succed̾e pͥmogenito ut
pat̾ ampliori sollicitudine curet
de bouo regni. sciens ipm̃ ꝑuemi
cili respũdetur. qr fcã hua̾na
⁊ gesta ꝑticularia oĩo sbͥ recta
futurus . dici debet ꝙ uix sunt a¬
liqua gesta hũq̃ua q̃ ex aliqua ꝑ¬
te uõ exponãt᷑ ꝑ iculis. illa tñ st̾
pła inala oxiri ni ciuitatib et
regnis. ubi nõ ẽ dñs aliquis n¬
lis. uã ꝯtĩgit ea alũ diu carere
gub̾natore. ⁊ cũ gub̾uatorẽ hũt

Expanded text:
ligunt; ut magis sit curae regi de bono regni, expedit statuere regnum succedere primogenito: ut pater ampliori solicitudine curet de bono regni, sciens ipsum pervenircili respondetur: quia facta humana et gesta particularia omnino sub recta futurus. Dici debet quod vix sunt aliqua gesta humana, quae ex aliqua parte non exponantur periculis. Illa tamen plura mala oriri in civitatibus et regnis, ubi non est dominus aliquis naturalis: nam contingit ea aliquando diu carere gubernatore, et cum gubernatorem habent
Abbreviated transcription (Latin):
cliuatur ut obediat iusionibus
uare ꝑ sapiã ex qua p̾ficiẽdus
nã. Nam sic̃ oriũt᷑ disseusiones
⁊ lites. si ignoret᷑ ex qua ꝓsapia
assiuẽdus sit rex sic ⁊̃ lig. liti¬
gia orm̃tur si nõ det̾ nimetur
q̃ ꝓsona ĩ illa ꝓsapia debeat pͥn¬
cipari. talem a detͥimiare ꝑso¬
nai difficultatẽ nõ h. nã si dig¬
iitas regia ꝑ h̾editatẽ. trãsfera¬
tur ad postos o eã trãfferre
tatis filii parẽtib magiẽ sunt
ꝯũca. oportet ã talem digm¬
tatẽ magis trãff̾re ad mascu¬
los ꝙͣ ad fenimias. qr masculus
ẽ feminia rõe p̾stãcior corde a¬
urmosior passionũ miꝰ nisecuter

Expanded text:
clinatur ut obediat iussionibus inare prosapiam, ex qua praeficiendus nam. Nam sicut oriuntur dissensiones et lites, si ignoretur ex qua prosapia assumendus sit rex: sic etiam litigia oriuntur, si non determinetur quae persona in illa prosapia debeat principari. talem autem determinare personam, difficultatem non habet. nam si dignitas regia per haereditatem transferatur ad posteros, oportet eam transferre consanguinitatis filii parentibus maxime sunt coniuncti: oportet autem talem dignitatem magis transferre ad masculos quam ad foeminas, quia masculus est foemina ratione praestantior, corde animosior, passionum minus insecutor
Abbreviated transcription (Latin):
dic̾e gͦ possumꝰ ꝙ expedit reguo
filiũ succed̾e ĩ regĩe patͥs ⁊ si aͥc
deb̾et regia cura ꝑuenite. suple¬
ri pot̾it ꝑ sapieutes ⁊ tonos quos
tãquã manꝰ ⁊ oculos debet sibirex
ĩ societatẽ ꝯiũg̾e. ¶Ualde tñ re¬
p̾hẽsibiles funt reges ⁊ pͥncipes
si nõ ĩ ua cura sollicitẽtur ꝙ si
lu ab ipã iifaucia disciplina et
bonis morib suit ĩbuti cũ tonũ
ꝯẽ ⁊ tociꝰ regni ĩ hec ꝯsistat. uec
sufficit ꝙ qr solus pͥmogenitus
regnare detet ut de eo solo cura

Expanded text:
 expedit regno, filium succedere in regimine patris: et si aliquis deberet regia cura pervenire, suppleri poterit per sapientes et bonos, quos tanquam manus et oculos debet sibi rex in societatem coniungere: valde tamen reprehensibiles sunt reges et principes, si non nimia cura solicitentur quod filii ab ipsa infantia et disciplina et bonis moribus sint imbuti; cum bonum commune et totius regni in hoc consistat. Nec sufficit quod quia solus primogenitus regnare debet, ut de eo solo cura
Abbreviated transcription (Latin):
suetudinem obediuit patͥbus
nerosum ⁊ difficile ut libẽtius
⁊ faciluis obediat ppłs mãdatis
regis expedit regie dignitati
regͥ domiũ ⁊ ꝓsapiã es qua assu¬
uondus ast res sedat lelitigia
tollit tp̃rãudem. efficit .q. di
untũ naturale. litigia .ii. sedat
qr iułtociens int̾ eligentes dis¬
sensiones oriũt᷑ pp̃ electõm pͥn¬

Expanded text:
onsuetudinem obedivit patribusnerosum et difficile, ut libentius et facilius obediat populus mandatis regis, expedit regiae dignitati r domum et prosapiam, ex qua assumendus est rex, sedat litigia, tollit tyrannidem, efficit quasi dominium naturale. Litigia enim sedat, quia multotiens inter eligentes dissensiones oriuntur propter electionem prin
Abbreviated transcription (Latin):
diat regale reguyeu in filios ꝑ
heditatẽ succede. ¶sã uia ad iu¬
uestigãd̾ hoc idẽ siuͣ ex ꝑte filii
ad ꝙ̃ spectat susoꝑe curã regiu
nãu sicut uores iuqꝑ dicatoꝵ ut
płñ peiores sunt morib eoꝵ
qui fuerũt diuites ab autiquo.
sic mores iper potentũ ⁊ de
lis potẽcie peiores sunt muorib
alioꝵ. uescunit .ii. tales foxtunas

Expanded text:
e regimen in filios per haereditatem succedere. Secunda via ad investigandum hoc idem, sumitur ex parte filii, ad quem spectat suscipere curam regni. Nam sicut mores nuper ditatorum ut plurimum peiores sunt moribus eorum, qui fuerunt divites ab antiquo: sic mores nuper potentum et de ilis potentiae, peiore, sunt moribus aliorum. nesci
Abbreviated transcription (Latin):
nitatis. tales quidem ut płiuũ
tyrãmzãt ⁊ ĩflati corde ĩ eru¬
dice regnãt. s si regele regim̃
ꝑ heditatẽ uadat silu ex hoc nõ
inflantur. nec esficiũtut elati
qr nõ teputãt magnũ si uld̾ ix¬
teant ꝙ patres ꝓͥpi possid̾ũt ar̾
ex ꝑte fĩnoꝵ derenciũ succed̾e ĩ
h̾editatẽ ꝓpat̾nã expedit res¬
no ne ĩ herudite regatur ⁊ ue
regale regniẽ ꝯu̾tat᷑ ĩ tyran¬
uidem ut regia digntas ꝑ h̾e¬
ditatẽ trascatur ad postos
ttia ua siuͦ ex ꝓte ꝓpopuli quid
ꝑ talem regimẽ gub̾nari. nã¬

Expanded text:
nitatis. tales quidem ut plurimum tyrannizant, et inflati corde et inerudite regnant. Sed si regale regimen per haereditatem vadat. filii ex hoc non inflantur nec efficiuntur elati. quia non reputant magnum, si illud habeant quod patres possiderant: quare ex parte filiorum debentium succedere in haereditatem paternam, expedit regno ne inerudite regatur, et ne regale regimen convertatur in tyrannidem, ut regia dignitas per haereditatem tranferatur ad posteros. Tertia via sumitur ex parte populi qui debet per tale regimen gubernar
Abbreviated transcription (Latin):
tem in ꝓpͥis filus magis reputabit
bonũ re̾gu ẽẽ bonũ suũ ⁊ ardencĩ
soslicitabitur ctͣ tale bonũ. ĩmo
qs tota spes pat̾s reqͥesat ĩ filus
et in uno artore mouẽt ᷑ patres
erga dilectõm filioꝵ. ĩo rex oĩ cu¬
ra qua pot̾it mouebit᷑ ad ꝓcurã¬
dũ bonũ statũ regni si cogitet
ipm̃ ꝑuenire ad diũũ filioꝵ pħs¬

Expanded text:
tem in propriis filiis, magis reputabit bonum regni esse bonum suum, et ardentius solicitabitur circa tale bonum. Immo quia tota spes patris requiescit in filiis et nimio ardore moventur patres erga dilectionem filiorum: ideo omni cura qua poterit movebitur ad procurandum bonum statum regni, si cogitet ipsum provenire ad dominium filio
Abbreviated transcription (Latin):
industͥor. s si ꝑ heditatẽ hos fiat
exponit᷑ regnixs .q. forti casui
at ẽẽ filius ad ꝙ̃ spectabit hrẽ re¬
giã dignitatẽ. absolute gͦ laꝙ̃¬
do ieluis est pͥucipẽ p̾stituend̾¬

Expanded text:
industrior. Sed si per haereditatem hoc fiat, exponentur regnum quasi forti, casui, at esse filius, ad quem spectabit habere regiam dignitatem. Absolute ergo loquendo, melius est principem praestituend
Abbreviated transcription (Latin):
d̾o ĩ ꝯpossibilia. nã statutum
de distintõe cuuũ stare nõ po¬
t̾at ꝯ statuto de electone pͥn
stingui debebat nitres ꝑtes
uidel in tres ꝓtes bellatores
artifices ⁊ agrĩcolas. ⁊ soli
bellatores habebãt armau
possent seditões ⁊ uirgia fa¬
cta ĩ aiuitate remon̾e ⁊ pa¬
triã ab hostib defend̾e opor¬
tebat tellatores hr̃e maigrẽ¬

Expanded text:
do impossibilia. nam statutum de distinctione civium stare non poterat cum statuto de electione prim ipsum distingui debeat in tres partes, videlicet in bellatores, artifices, et agricolas; et soli bellatores habeant arma, ut possent seditiones et iurgia facta in civitate removere, et patriam ab hostibus defendere: oportebat bellatores habere maiore