comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
cęli & t̾rȩ. unussa uisibilis creatura
significata.ẽ : & nomure diei uniũ¬
sũ tẽpꝰ. & nomine uiridiũ & pabu¬
li agri creatura in uisibilis. T noe̾
fontis accedentis & irrigantis omnẽ
faciẽ tr̃ȩ in undatio ueritatis: ani¬
mã
sacians ante peccatũ. Dies aũ iste. cuiꝰ nõt
uniuersũ tẽpus significari dixximꝰ : insinu¬
at nob̃. ñ solũ uisibilẽ creaturã tẽpus posse
sentire. qđ de anima nob̾ manifestat᷑. quȩ
tã uarretate affectionũ suarũ. & ipso
lapsu qͦ misera facta .t̃. quã & reparatio¬
ne qua rursus ibratitudinẽ redit. tẽpo¬
re unitari posse c̃uincit᷑. Et ideo ñ dic¬
tũ .ẽ. cũ factus eẽt dies. qͦ die fecit dĩ cęlũ

Expanded text:
e universa visibilis creatura significata est; et nomine diei, universum tempus; et nomine viridium et pabuli agri, creatura invisibilis; et nomine fontis ascendentis et irrigantis omnem faciem terrae, inundatio veritatis animam satians ante peccatum. Dies autem iste, cujus nomine universum tempus significari diximus, insinuat nobis non solum visentire: quod de anima nobis manifestatur, quae tanta varietate affectionum suarum, et ipso lapsu quo misera facta est, et reparatione qua rursus in beatitatem redit, tempore mutari posse convincitur. Et ideo non dictum est, Cum factus esset d
Abbreviated transcription (Latin):
enĩ scriptũ. ẽ. Dimisit eũ dñs dĩ
de paradiso suauitatis. ut oparet᷑
t̾rã. de qua & sũptꝰ fuerat. Qde
suo loco reqͥremꝰ. Qđ nc̃ ad hoc cõ¬
memoraui. ut intelligeremꝰ labo¬
ranti homini in t̾ra. id .ẽ. inpeccato¬
ꝑ ariditate c̃stituto. necessariã. e̾ẽ.
de humanis uerbis diinã doctri¬
nã. tãquã de nubib pluuia. Talis
aũ scientia destruet᷑. U demꝰ enĩ
nc̃ in enigmate. tãquã innubilosa¬
genã quȩrentes : tc̃ aũ facie ad fa¬
ciẽ quando uniuersa facies t̾re
nr̃ȩ interiore fonte aquȩ salien¬
tis in rigabit᷑. Nã si fontẽ aliquẽ
huꝰ uisibilis aquȩ uoluerimꝰ intel¬
ligere. de qͦ dictũ. t̾. fons aũ ascen¬
debat de t̾ra. & irrigabat omnẽ
faciẽ t̾rȩ Subhis gͦ paucis uerbꝰ¬

Expanded text:
t: Et dimisit eum Dominus Deus de paradiso suavitatis, ut operaretur terram de qua et sumptus fuerat: unde suo loco requiremus . Quod nunc ad hoc commemoravi, ut intelligeremus laboranti homini in terra, id est in peccatorum ariditate constituto, necessariam esse de humanis verbis divinam doctrinam, tanquam de nubibus pluviam. Talis autem scientia destruetur. Videmus enim nunc in aenigmate, tanquam in nubilo saginam quaerentes: tunc autem facie ad faciem , quando universa facies terrae nostrae interiore fonte aquae salientis irrigabitur. Nam si fontem aliquem hujus visibilis aquae voluerimus intelligere, de quo dictum est, Fons autem ascendebat de terra, et irrigabat omnem facie
Abbreviated transcription (Latin):
t̾ra. necessariã hab& pluuiã de nu¬
bib. id .ẽ. doctrinã de inimanis
uerbis: ut &iã hoc mͦ possit ab illa
ariditate reuirescere. & iterũ fieri
iuride agri. Sed utinã uel pluuiã
euãgelii largissimũ infudit : ꝓmit¬
tens &iã. qđ siqͥs biberit de aqua eiꝰ.
redi& ad illũ intimũ fontẽ. ut form¬
secꝰ ñ quęrat pluiuã. Dic̃ enĩ. Fi&
in eo fons aquȩ salientis iniuitã xt̃nã.

Expanded text:
ra necessariam habet pluviam de nubibus, id est doctrinam de humanis verbis, ut etiam hoc modo possit ab illa ariditate revirescere, et iterum fieri viride agri. Sed utinam vel pluviam Evangelii largissimum infudit, promittens etiam quod si quis biberit de aqua ejus, rediet ad illum intimum fontem, ut forinsecus non quaerat pluviam. Dicit enim: Fiet in eo fons aqu
Abbreviated transcription (Latin):
la sola ñ manducares ex illa manducastiꝰ
Et dioc̃ adã. MMulter quã dedisti mͥ dedit
ut ederẽ: & manducaui. Et dix̃ ds̃ mulieri
Q uid hoc fecistiꝰ Et doc mulier. derpen
sedux̃ me: & manducauit. Et dix̃ dñs ds̃.
serpenti. Quia hoc fecisti. maledictꝰ tu ab
om̃i pecore. & om̃i genere bestiaꝵ. Pectore
& uentre repes: & crã manducabis om̃ib
dieb uitȩ tuȩ. Eit inimicitiã ponã int̾ te
& mulierẽ : & int̾ sem̃ cuũ & inc̾ sem̃ illius.
Ipsa tuũ obseruabit caput. & tu eiꝰ calcaneũ.
Et mulieri dixx̃. Alultiplicans multipli¬
cabo do lores tuos & suspiria tua: & indo¬
lorib paries filios. Et ad uirũ tuũ c̃uersi¬
otua: & ille tui dominabit᷑. Et tc̃ ds̃ dix̃
adada. Quia audisti uocẽ mulieris tuȩ. &
manducasti de ligno de qͦ p̃ceperã tͥ ex illo
solo ne ederes. maledicta t̾ra erit tͥ mom̃i

Expanded text:
la sola non manducare, ex illa manducasti? Et dixit Adam: Mulier quam dedisti mihi, dedit ut ederem, et manducavi. Et dixit Deus mulieri: Quid hoc fecisti? Et dixit mulier: Serpens seduxit me, et manducavi. Et dixit Dominus Deus serpenti: Quia hoc fecisti, maledictus tu ab omni pecore, et omni genere bestiarum. Pectore et ventre repes, et terram manducabis omnibus diebus vitae tuae. Et inimicitiam ponam inter te et mulierem, et inter semen tuum, et inter semen illius. Ipsa tuum observabit caput, et tu ejus calcaneum. Et mulieri dixit: Multiplicans multiplicabo dolores tuos, et suspiria tua, et in doloribus paries filios tuos; et ad virum tuum conversio tua, et ille tui dominabitur. Et tunc dixit Deus ad Adam: Quia audisti vocem mulieris tuae, et manducasti de ligno de quo praeceperam tibi, ex illo solo ne ederes, maledicta terra erit ti
Abbreviated transcription (Latin):
quȩ dicta st̃ sođm litterã acciꝑe. id
ẽ. ñ alic̃ intelligere quã littera so¬
nat. & pocuerit euitare. blasphemia..
& om̃ia c̃gruentia fidĩ catholicȩ
p̃dicare: ñ solũ ei ñ .ẽ. inuidendũ. sed
p̃cipuus multũq laudabilis incellector
habendus. ẽ. Si aũ nullus exxitꝰ dat᷑.
ut pix & dignȩ dõ quȩ scripta st̃ in¬
telligant᷑ nisi figurate atq in enigmatib
ꝓposita ista credamꝰ habentes aucto¬
ritatẽ apostolicã. aquib tã multa
de libris urteris testam̃ti soluunt᷑ e¬
nigmata : modũ quẽ incendimꝰ te¬
neamꝰ. adiuuante illo qͥ nos petere.
querere & pulsare adhortatur:
ut om̃s istas figuras rerũ scđm ca¬
tholicã fidẽ. siue quȩ adhystoriã.
siue quȩ ad ꝓphetiã ꝑtinent expli¬
cemꝰ : ñ p̃ udicantes meliori diligen¬
tioriq tractatui. siue ꝑ nos. siue ꝑ
alios. qͥb dñs reuesare dignat᷑.¬
Pactꝰ. ẽ gͦ dies. qͦ die fec̃ ds̃ cęlũ & t̾rã.

Expanded text:
quae dicta sunt, secundum litteram accipere, id est non aliter intelligere quam littera sonat, et potuerit evitare blasphemias, et omnia congruentia fidei catholicae praedicare, non solum ei non est invidendum, sed praecipuus multumque laudabilis intellector habendus est. Si autem nullus exitus datur, ut pie et digne Deo quae scripta sunt intelligantur, nisi figurate atque in aenigmatibus proposita ista credamus; habentes auctoritatem apostolicam, a quibus tam multa de libris Veteris Testamenti solvuntur aenigmata, modum quem intendimus teneamus, adjuvante illo qui nos petere, quaerere et pulsare adhortatur ; ut omtholicam fidem, siue quae ad historiam siue quae ad prophetiam pertinent, explicemus non praeiudicantes meliori diligentiorique tractatui siue per nos siue per alios, quibus dominus reuelare dignatt ergo dies, quo die fecit Deus coelum et terram,
Abbreviated transcription (Latin):
ritate allegoriarũ qͣsi aliqͣ caligie obducta
uelut nubrs fiunt. Quȩ dũ tractando ex¬
primunt᷑. bene intelligentib tãquã imb
ueritatis ostendit᷑. Sed hoc ñdũ erat an¬
teqͣ anima peccarer. id .ẽ. antequã iiride¬

Expanded text:
ritate allegoriarum quasi aliqua caligine obducta, ritate allegoriarum quasi aliqua caligine obducta, velut nubes fiunt: quae dum tractando exprimuntur, bene intelligentibus tanquam imber veritatis infunditur. Sed hoc nondum erat antequam anima peccare
Abbreviated transcription (Latin):
nominato cȩlo & t̾ra addidit uiride agri
& pabulũ. & tacuit cȩtera tã multa quȩ st̃
in cȩlo & in t̾ra. uł &iã in mari. nisi qͥa uiride
agri in uisibilẽ creaturã uult intelligi sic̃
.ẽ. anima: Ager enĩ sol& inscripturis.
figurate mundus appellari. Hã & ipse dñs.
Ager . ẽ. inqͥt hic mundus: cũ illã parabolã
exponer&. ubi bono semini sunt cõmixta
titania. Uiride gͦ agri spitalẽ atq inuisi¬
bilẽ creaturã dicit: ꝓpt̃ uigorẽ uitȩ. EIt
nomine pabuli utiq ꝓpt̾ uitã. bene hoc
ipsũ int̾p̃tam᷑. ¶ Se inde qđ addidit. anteqͣ
een̾t suꝑ t̾rã : intelligit᷑ anteqͣ anima pec¬
car&. Errenis enĩ cupiditatib sordidata.
dõq addidit. ñ dũ enĩ pluerat dĩ suꝑt̾rã¬
qͥa & nc̃ uiride agri. ds̃ fẽcit. sed pluendo
suꝑ trã. id. ẽ. facit animas reuirescere .ꝑ.
uerbuĩ suũ. sed de nubib eas irrigat. id . ẽ. in
ꝑcusso aere transeunt. Addita giã obscu¬

Expanded text:
ra, addidit, viride agri et pabulum, et tacuit caetera tam multa, quae sunt in coelo et in terra, vel etiam in mari; nisi quia viride agri invisibilem creaturam vult intelligi, sicut est anima? Ager enim solet in Scripturis figurate mundus appellari. Nam et ipse Dominus, Ager est hic, inquit, mundus , cum illam parabolam exponeret, ubi bono seminzizania. Viride ergo agri spiritualem atque invisibilem creaturam dicit, propter vigorem vitae, et nomine pabuli utique propter vitam bene hoc ipsum interpretamur. 5. Deinde quod addidit, antequam essent super terram, intelligitur antequam anima peccaret. Terrenis enim cupiditatibus sordidata, ideoque addidit, Nondum enim pluerat Deus supra nunc viride agri Deus facit, sed pluendo super terram, id est, facit animas revirescere per verbum suum; sed de nubibus eas irrigat, id est de Scpercusso aere transeunt, addita etiam obscu
Abbreviated transcription (Latin):
spes mea estu. portio mea in t̾ra uiuen¬
tiũ. Quxido aũ anima tali fonte riga
nitiũ enĩ suꝑbiȩ hominis. apostatare
tumescens cȩpit ñ irrigari fonte in¬
cimo. bene illi insultat᷑ uerbis ꝓphe¬

Expanded text:
Spes mea es tu, portio mea in terra viventium . Quando autem anima tali fonte irrigInitium enim superbiae hominis apostatare tumescens coepit non irrigari fonte intimo, bene insultatur illi verbis prophe
Abbreviated transcription (Latin):
catũ uͦ cũ uiride agri & pabulũ feciss&
ds̃. qͦ nomine inuisibilẽ creaturã signifi¬
cari didximꝰ. irrigabat eã fonte interiore
loquens in intellectu eiꝰ: ut ñ extrinsecus
uerba exxciper& tãquã de supradictis nu¬
bib pluuiã. sed fonte suo hoc .ẽ. de inti¬
mis suis manante ueritate saciaretur.

Expanded text:
 cum viride agri et pabulum fecisset Deus, quo nomine invisibilem creaturam significari diximus, irrigabat eam fonte interiore, loquens in intellectum ejus: ut non extrinsecus verba exciperet, tanquam ex supradictis nubibus pluviam; sed fonte suo, hoc est de intimis suis manante veritate, satiaretur.
Abbreviated transcription (Latin):
in paradiso. Et dix̃ mulier ad serpentẽ.
Eex om̃i ligno qđ ẽ. in paradiso edemꝰ.
a fructu aũ ligni qđ . ẽ. in medio paradi¬
dũ. & sup̾sit fructũ de ligno illo &r mandu¬
cauit. & dedit uiro suo. Et accepit adĩ:
& manducauit. Et aꝑtist̃ oculi eoꝵ : &
tc̃ scier̃ qͥa nudi erant. Et suer̃ sibi fo¬
lia fici: & fecer̃ sibi succinetoria. Et cũ

Expanded text:
in paradiso? et dixit mulier serpenti: ex omni ligno quod est in paradiso edemus, de fructu autem ligni quod est in medio paradidum; et sumpsit fructum de ligno illo, et manducavit, et dedit viro suo; et accepit Adam, et manducavit: et aperti sunt oculi eorum, et tunc scierunt quia nudi erant; et sumpserunt sibi folia fi
Abbreviated transcription (Latin):
arboris. uitȩ.  E secreta uerboꝵ
si ñ rep̃hendentes & accusantes. sed
quȩrentes & reuerentes. manichȩi
mallent discutere. ñ essent utiq ma¬
nichȩi. sed daret᷑ petentib. & quȩ¬
rentes muenirent. & pulsantib ape¬
riret᷑. Ulures enĩ quȩstiones in hoc
sermone ꝓponunt. qͥ diligentia pia
Sed hoc int̾ est qđ illi quȩr̃ ut in¬
ueniant: isti nihil laborant. nisi ñ
primꝰ scđm historũ discutiendus. ẽ:

Expanded text:
oni. 3. Haec secreta verborum si non reprehendentes et accusantes, sed quaerentes et reverentes Manichaei mallent discutere, non essent utique Manichaei; sed daretur petentibus, et quaerentes invenirent, et pulsantibus aperiretur. Plures enim quaestiones in hoc sermone proponunt, qui diligentia pia sed hoc interest, quod illi quaerunt ut inveniant, isti nihil laborant, nisi non primo secundum historiam discutiendus est,
Abbreviated transcription (Latin):
ereaturȩ: qͥcqͥd superiꝰ dic¬
cũ .x̃. cũ sit parua pars li¬
bri. Sed idõ sic meruit uocari:
qͥr uniuersitas scłi a capite usq
ad finẽ quasi breuis aliqua mͣ¬
go in his dieb septẽ figurata r̃.
Deinde incipit de homine diligentiꝰ
narrari. Quȩ om̃is narratio ñ aꝑte
sed figurate explicat᷑: ut exerceat
ñtes quȩrentiũ ueritatẽ. & spĩtali ne¬
gotio a negociis carnalib auoc&. Sic
enĩ se c̃tinae. Nic .ẽ. lib̾ creaturȩ cȩli& c̾rȩ

Expanded text:
errae, quidquid superius dictum est, cum sit parva pars libri: sed ideo sic meruit vocari, quia universi saeculi a capite usque ad finem quasi brevis quaedam imago in his diebus septem figurata est. Deinde incipit de homine diligentius narrari. Quae omnis narratio non aperte, sed figurate explicatur, ut exerceat mentes quaerentium veritatem, et spirituali negotio a negotiis carnalibus avocet. Sic enim se continet: Hic est liber creaturae coeli et terrae,
Abbreviated transcription (Latin):
.ẽ. idolis. nolite manducare ꝓpt̃ illũ qui in¬
dicat. & ꝓpt̃ c̃scientiã. Conscientiã aũ di¬
co: ñ cuã sed alterius. Ut quid enĩ lib̾tas
mea iudicat᷑ ab alia conscientia:ꝰ Si egͦ cũ
gr̃a participo. qͥd blasphemor. ꝓeo qd̾ gr̃as
ago Siue gͦ manducatis suit bibitis uł

Expanded text:
nolite manducare, propter illum qui indicavit, et propter conscientiam. Conscientiam autem dico non tuam, sed alterius. Utquid enim libertas mea judicatur ab alia conscientia? Si ego cum gratia participo, quid blasphemor pro eo quod gratias ago? Sive ergo manducatis, sive bibitis
Abbreviated transcription (Latin):
tuit uir acitissimꝰ atq humatussimꝰ
e doceit potuis quos patiebat᷑ male
doctos. quã docere quos dociles ñdu
arbitrabat᷑. Inde illa omĩa nata sunꝰ
quȩ noux academiȩ. tribuunt᷑. quia
eorũ necessitatẽ ueteres non Ha¬
bebant. Qđ si teno exꝑge faciꝰ rẽt
aliquando & uidisset neq quicquã
comp̃liendi posse nisi quale ipse defuue

Expanded text:
tuit uir acutissimus atque humanissimus tuit uir acutissimus atque humanissimus dedocere potius quos patiebatur male doctos quam docere quos dociles non arbitrabatur. inde illa omnia nata sunt, quae nouae Academiae tribuuntur, quia eorum necessitatem ueteres non habebant. Quodsi Zeno expergefactus esset aliquando et uidisset neque quicquam comprehendi posse nisi qua
Abbreviated transcription (Latin):
pectũ habitũ suspicor. nec talẽ uisũ cui
platonica illa uelud sacroscã dcereta su¬
cile prodo comittiq deberent: priusqͣm
didicisset ca quȩ in illam scołã ab alus
accepta detulerat: morit᷑ polemo. suc¬
cedit ei archiesilas. zenonis quidẽ desci¬
pulus. sed sub polemonis magisterio.
Quã obrẽ. cũ teno sua quadã demundo
& maxime de anima propt̃ quã uera
phulosoplia uigilat. sententia decdaret᷑.
dicens eã eẽ mortałe nec quicquã cẽ p̾¬
ter liunc sensibilem mundũ. nihulq in
eo agi nisi corpore. Nam & diñ ipsũ ignẽ
putabat. prudentissime atq ittilissimȩ
mihi uidet᷑ archesilas cũ illud late ser¬
peret. malũ occultasse ptenitꝰ achade¬
miȩ sententiã. & quasi aurũ inuenien¬
dũ quandoq posteris obrusse. Quare. cũ
infalsas opiniones ruere turba sit ꝓni¬
or. & consuetudine corporũ om̃ia tẽ cor¬
porea facillime sed noxie credat᷑: irsti¬

Expanded text:
pectum habitum suspicor nec talem uisum, cui pectum habitum suspicor nec talem uisum, cui Platonica illa uelut sacrosancta decreta facile prodi committique deberent, priusquam dedidicisset ea ea, quae in illam scholam ab aliis accepta detulerat. moritur Polemo, succedit ei Arcesilas, Zenonis quidem condiscipulus, sed sub Polemonis magisterio, quam ob rem cum Zeno sua quadam de mundo et maxime de anima, propter quam uera philosophia uigilat, sententia delectaretur dicens eam esse mortalem nec quicquam esse praeter hunc sensibilem mundum nihilque in eo agi nisi corpore — nam et deum ipsum ignem putabat — prudentissime atque utilissime mihi uidetur Arcesilas, cum illud late serperet malum, occultasse penitus Academiae sententiam et quasi aurum inueniendum quandoque posteris obruisse. quare cum in falsas opiniones ruere turba sit pronior et consuetudine corporum omnia esse corporea facillime sed noxie credatur, insti
Abbreviated transcription (Latin):
imaginẽ factum. Et idõ. de illo in ea que
se cognosceret anima ueluad expoliri &
quasi serenari ueritatẽ.: de hoc autẽ instul¬
torũ animis nonscientiã sed opinionẽ pos¬
segenerari. Quicqͥa tam̃ ageret᷑ in hoc
msando ꝑ eas uirtutes quascuules uoca.¬
bat: aliarũ uerarũ uirtutũ similes quȩ
nisi paucis sapienti. note cẽnt. non posse
nisi uerisimile nomnari. Nec & alia hu¬
ĩusmodi. mihii uident᷑ int̾ successores eiꝰ
quantũ poterant. eẽ seruata: & ꝓmisteris
custodita. Nonetũ aut facile esta ꝑcipiun ꝓ¬
t᷑mnisi abeis qͥ se ab om̃ib uitus mundan¬
tes maliã quandã plus quã humanã con¬
suctudin᷑ iundicarint : aut non grauit᷑
peccat. quisquis ea sciens quos libet homi¬
nes docere uoluerit. Itaq renonẽ prin-¬
cipẽ storcorũ. eu iã quibusdã auactis
& creditis in scolã relictã a platone ue¬
nisset quã tunc polemo retinebat. sus¬

Expanded text:
imaginem factum, et ideo de illo in ea quae imaginem factum, et ideo de illo in ea quae se cognosceret anima uelut expoliri et quasi serenari ueritatem, de hoc autem in stultorum animis non scientiam sed opinionem posse generari: quidquid tamen ageretur in hoc mundo per eas uirtutes, quas ciuiles uocabat, aliarum uerarum uirtutum similes, quae nisi paucis sapientibus ignotae essent, non posse nisi ueri simile nominari. Haec et alia huius modi mihi uidentur inter successores eius, quantum poterant, esse seruata et pro mysteriis custodita. non enim aut facile ista percipiuntur nisi ab eis, qui se ab omnibus uitiis mundantes in aliam quandam plus quam humanam consuetudinem uindicarint, aut non grauiter peccat, quisquis ea sciens quoslibet homines docere uoluerit. itaque Zenonem principem Stoicorum, cum iam quibusdam auditis et creditis in scholam relictam a Platone uenisset, quam tunc Polemo retinebat, sus
Abbreviated transcription (Latin):
phia noncontentꝰ. quȩ tunc aut penȩ
nulla erat. aut cexte occultissima. post¬
quã cõmotꝰ pherecide cuiusdã siridis.¬
putationib in mortalẽ ec̃ animũ credi¬
dit. multos sapientes etiã longe lateq
peregrinatꝰ audierat. Igit᷑ plato adici¬
ens lepori suptilitatiq socratice. quam
in morahb habuit. naturaliũ diuinarũ¬
q netũ peritiã. quã abcis quos cerinemo¬
ram. diligent̃ acceperat. subuingensq
quasi formatrice illarũ partiũ iudicẽq
dialecticã quȩ aut ipsa cet aut sine qua
om̃ino sapietitia ẽcł non posset. ꝑfectam
dicit᷑ cõposuisse phulosopluȩ disciplinã
De qua nunc disserere. temporis non. est.
S at est enĩ ad iad qđ uolo. platonẽ sensisse
duos cẽ mundos. Unũ intelligibilẽ. in qͦ
ueritas ipsa habitaret. istũ autẽ sensibilẽ
quẽ in anifestũ. t̃. nos uisu tactuq sentire.
tiq illũ uerũ. hunc uerisimiłẽ. & ad illiuꝰ

Expanded text:
phia non contentus, quae tunc aut pene phia non contentus, quae tunc aut pene nulla erat, aut certe occultissima, postquam commotus Pherecydae cujusdam Syri disputationibus, immortalem esse animum credidit, multos sapientes etiam longe lateque peregrinatus audierat. Igitens lepori subtilitatique Socraticae, quam in moralibus habuit, naturalium diuinarumque rerum peritiam, quam ab eis quos memoraui diligenter acceperat, subiungensque quasi formatricem illarum partium iudicemque dialecticam. quae aut ipsa esset aut sine qua omnino sapientia esse non posset, perfectam dicitur composuisse philosophiae disciplinam, de qua nunc disserere temporis non est. sat est enim ad id, quod uolo, Platonem sensisse duos esse mundos, unum intellegibilem. in quo ipsa ueritas habitaret, istum autem sensibilem, quem manifestum est nos uisu tactuque sentire; itaque illum uerum, hunc ueri similem et ad illius
Abbreviated transcription (Latin):
mino. sollertissime prudentissimẽq iude¬
runt. Nec mͥ ullo modo tantũ arrogaue¬
rim ut .in.tulliũ aliqua exparte sequar.
industria. uigilantia. ingenio. doctrina
Cui tamenasserenti nlil scire posse homi¬
nẽ. si hoc solũ diceretur. scio ita uideri
milii. unde id refelleret non haberet.
tinacib contentionib agere. ne inquenqͣm
cadere ueriscientia uideret᷑  Audite iã
paulo attentius. non quid sciã: sed quid
existimẽ. Hoc enĩ ad ultimũ reseruabam
ut explicarẽ si possem quale mͥ eẽ uideat᷑
astotũ academicorũ consilium. Plato uir
sapientissimꝰ & cruditissimꝰ tẽporũ suorũ.
qui & italocutꝰ est ut quecũq diceret
magna fierent. ẜ. ca locutꝰ. est ut quomo¬
do cũq diceret parua nonfierent. dicit᷑
post mortẽ socratis magistri sin qut̃ singu¬
larit᷑ dilexerat. apiliagoreis etiã multa
didicisse. Pydiagoras autẽ grȩca pluloso.¬

Expanded text:
immo sollertissime prudentissimeque uideimmo sollertissime prudentissimeque uiderunt, nec mihi ullo pacto tantum adrogauerim, ut Marcum Tullium aliqua ex parte sequar industria uigilantia ingenio docui tamen asserenti, nihil scire posse hominem, si hoc solum diceretur, Scio ita videri mihi; unde id refelleret non haberet. ertinacibus contentionibus agere, ne in quemquam cadere veri scientia videretur? Audite jam paulo attentius, non quid sciam, sed quid existimem: hoc enim ad ultimum reservabam, ut explicarem, si possem, quale mihi videatur esse totum Academicorum consilium. Plato vir sapientissimus et eruditissimus temporum suorum, qui et ita locutus est, ut quaecumque diceret, magna fierent, et ea locutus est, ut quomodocumque diceret, parva non fierent ; dicitur post mortem Socratis magistri sui, quem singulariter dilexerat, a Pythagoreis etiam multa didicisse. Pythagoras autem graeca philoso
Abbreviated transcription (Latin):
uerbis & qđ est grauius apud sapientissi¬
mos udices defendunt᷑. Nihil consensi.
⁊ idõ non erraui. Quomodo autẽ non fa¬
cerẽ. qđ ꝓbabile uisum. est: Qui autẽ
non putant ista ꝓbabilit̾ posso ꝑsuaderi.
legant orationẽ catileͥne qua patrie par¬
ricidiũ. quo uno continent᷑ om̃ia scele¬
ra. ꝑsuasit. Iam illud quis non ridit
psidicunt. nilul se in agendosequi nisi
ꝓbabile. & querunt magnoꝑe ueritatẽ.
cũ eissit ꝓbabile non posse inueniri.
Emurũ monstrũ. Sed hoc omatamꝰ. Almꝰ
id ad nos. minꝰ ad uitȩ nr̃e discrimen.
minꝰ ad fortunarũ periculũ ꝑtinet.
llud . ẽ. capitale. illud formidolosum.
illud optimo euiq metuendũ qđ nefas
om̃e si hȩc ratio ꝓbabilis erit. cũ ꝓbabile
ciuquã iuisũ fuerit ẽt̃ faciendũ. tantũ
nulli quasi uero assentiat᷑. non solũ sine
sceleris sed itiã sine erroris uttuperatione
cõmitat. Quid ergo: Hȩc illi ñ uiderun:

Expanded text:
uerbis et, quod est grauius, apud sapientissiuerbis et, quod est grauius, apud sapientissimos iudices defenduntur: nihil consensi et ideo non erraui; quomodo autem non facerem quod probabile uisum est? qui autem non putant ista probabiliter posse persuaderi, legant orationem Catilinae, qua patriae parricidium, quo uno continentur omnia scelera, persuasit. iam illud quis non ridet? ipsi dicunt nihil se in agendo sequi nisi probabile et quaerunt magnopere ueritatem, cum eis sit probabile non posse inueniri. o mirum monstrum! sed hoc omittamus; minus id ad nos, minus ad uitae nostrae discrimen, minus ad fortunarum periculum pertinet. illud est capitale, illud formidolosum, illud optimo cuique metuendum, quod nefas omne, si haec ratio probabilis erit — cum probabile cuiquam uisum fuerit esse faciendum, tantum nulli quasi uero assentiatur — non solum sine sceleris sed etiam sine erroris uituperatione committat. quid ergo? haec illi non uiderunt?
Abbreviated transcription (Latin):
rantes uerisimilit̾ hominẽ ꝓbabilit̾q
dãnabunt. ut iã qͥd agat iste patronꝰ
ꝓrsus ignoret. Cui eiũ succenseat non
habebit. cũ om̃is se uilul errasse dicant.
quando non assentientes iã qđ uisũ ẽ.
ꝓbabile fecerint. Ponet igit᷑ ꝑsoriã pa¬
troni. & phulosophi consolatoris susci¬
piet. Ita facile adolesoeiꝗ qͥũ tantũ¬
in academia ꝓfecerit ꝑsuadebit.: ut se
tanquã in somnis putet cẽ damnatũ.
Ded̃ uos. me iocari arbitramin. Liquet
deicrare ꝑ omẽ diuinũ. nescire me ꝓrsus
quomodo istt peccauerit. si quis quis id ege¬
rit qđ ꝓbabile uidet᷑ non peccat: nisi for¬
de in totũ aliud cẽ dicunt errare. aliud
peccare. sequȩ illis p̃ceptis egisse ne erre¬
mꝰ. peccare autẽ niliil magnũ cẽ duxisse.
aceo de homicidis. pafricidus. sacrilegiis.
om̃ib ꝙ: om̃ino quȩ fieri aut cogitari pos¬
sunt flagitus ac facinorib quȩ paucis

Expanded text:
rantes uerisimiliter hominem probabiliterque rantes uerisimiliter hominem probabiliterque damnabunt, ut iam quid agat iste patronus prorsus ignoret. cui enim suscenseat non habebit, cum omnes se nihil errasse dicant, quando non assentientes id quod uisum est probabile fecerint. ponet igitur personam patroni et philosophi consolatoris suscipiet; ita facile adulescenti, qui iain Academia profecerit, persuadebit, ut se tamquam in somnis putet esse damnatum. sed uos me iocari arbitramini. liquet deierare per omne diuinum nescire me prorsus, quomodo iste peccauerit, si quisquis id egerit quod probabile uidetur non peccat, nisi forte in totum aliud esse dicunt errare, aliud peccare seque illis praeceptis egisse, ne erremus, peccare autem nihil magnum esse duxisse. Taceo de homicidiis parricidiis sacrilegiis omnibusque omnino quae fieri aut cogitari possunt flagitiis ac facinoribus, quae paucis
Abbreviated transcription (Latin):
pbabile est. Namsi ex alicno ꝓbabili
siimꝰ. uec debussti tu administrare
reꝰ p. quia cpicuro iusũ. est norieẽ facien¬
dũ. A dutterabit igit᷑ ille uuieius. cor¬
uigt̃ alierã. Quidep̃hiensus si fuerit. ubi
te muernurt. aquo defendat᷑. Quãqua
etiã si uiueniat. qͥd dicturus. es: Hega¬
bis ꝓfecto. Quid si tim clarũ. est. ut frus¬
tra insitiere: ꝑsuadebis ninurũ tanqͣm
ingynnasio cumano: atq adeo neapo¬
litano rnlul eũ procasse. Immo etĩã ne
errasse quidẽ. Nontiũ faciendũ eẽ
adulteriũ. ꝓuero sibi ꝑsuastt. Probabile
occurrit. Secutꝰ. est. fecit. Aut fortasse
non fecit: sea fecisse sibi uisus. est. Iste
autẽ maritꝰ. homofatiuiꝰ. ꝑturbat
omĩalitib ꝓuxoris castitate ꝓclamans.
Cũ quaforte nunc dormit. & uescit.
Hoc illi uidices. si intellexeruit. aut ne¬
gligent acadenucos & tanquã crimen
uerissimũ puuent: aut eisdẽ optẽpe¬

Expanded text:
probabile est. Nam si ex alieno probabili probabile est. Nam si ex alieno probabili uiuimus. nec tu debuisti amministrare rem publicam, quia Epicuro uisum est non esse faciendum. adulterabit igitur ille iuuenis coniugem alienam; qui deprehensus si fuerit, ubi te inueniet, a quo defendatur? quamquam etiamsi inueniat, quid dicturus es? negabis profecto. quid, si tam clarum est, ut frustra infitiere? persuadere uis nimirum tamquam in gymnasio Cumano atque adeo Neapolitano nihil eum peccasse, immo etiam nec errasse quidem. non enim faciendum esse adulterium pro uero sibi persuasit; probabile occurrit, secutus est. fecit; aut fortasse non fecit, sed fecisse sibi uisus est. iste autem maritus, homo fatuus, perturbat omnia litibus pro uxoris castitate proclamans, cum qua forte nunc dormit et nescit. hoc illi iudices si intellexerint, aut neglegent Academicos et tamquam crimen uerissimum punient aut eisdem obtempe
Abbreviated transcription (Latin):
talia in istos uenerunt inmentẽ. ut ĩã
non riderẽ sed parti stomacharer partĩ
dolerẽ. homines doctissimos ẜ. acutissimoᷤᷤ
intanta scclera sententiarũ & flagitia
aeuolitos. Certe ciñ. non fortasse omis p
qͥeriat peccat. Om̃is tam̃ qͥprccat. aut
errare concedit᷑: aut aliqͥd peius. Quid
si ergo aliquis ad oloscentiũ cũ hos audi¬
erit dicentes turpe. est errare & ideo
nulli rei consentire debemꝰ. sedtam̃ cũ
agit quisq qđ ei uident᷑ ꝓbabile nec
cessat nec trrat: illud tantũ memi¬
nerit. quicquid occurrit uł animo
uł sensib non ꝓuero cẽ approbandũ:¬
a igit᷑ audiens adolescens: insidiabit᷑
prdititiȩ uxoris alienȩ. Te te consulo.
m. tusli. De adolescentiũ morib uitaq
tractamꝰ. Cui educande atq instituen¬
dȩ om̃is illȩ laterȩ tuȩ uigila uerun.¬
Quid aliud dicturꝰ.es. quã nontib cẽ
ꝓbabile ut id faciat ad olescens: At illi

Expanded text:
talia in istos uenerunt in mentem, ut iam talia in istos uenerunt in mentem, ut iam non riderem sed partim stomacharer partim dolerem homines doctissimos et acutissimos in tanta scelera sententiarum et flagitia deuolutos. Certe enim non fortasse omnis, qui errat, peccat. omnis tamen, qui peccat, aut errare conceditur aut aliquid peius. quid, si ergo aliquis adulescentium, cum hos audierit dicentes: \'turpe est errare et ideo nulli rei consentire debemus; sed tamen, cum agit quisque, quod ei uidetur probabile, nec cessat nec errat, illud tantum meminerit, quidquid occurrit uel animo uel sensibus, non pro uero esse approbanduId igitur audiens adolescens, insidiabitur pudicitiae uxoris alienae, Te, te consulo, M. Tulli; de adolescentium moribus vitaque tractamus, cui educandae atque instituendae omnes illae litterae tuae vigilaverunQuid aliud dicturus es, quam non tibi esse probabile ut id faciat adolescens? At illi
Abbreviated transcription (Latin):
monstrationẽ istã tanquã uerã inquit
approbo. sed quia. est uerisimilis. Eluc
otiosũ eẽ. nec lionestũ. nec utile est. Hac
eam. Interea iã ille qͥ assentiendo erra.¬
uit. tã cito existimans uera eẽ uerba
pastoris. in loquo illo quo tendebant.
iã se reficiebat. Iste autẽ non errans. si
quidẽ ꝓbabile sequit᷑. circũ it siluas
nescio quas. nec iã cui locꝰ ille notꝰ sit
ad que uenirt ꝓposuerat uiuent
U ae uebis dicam. Cum ista cogitarẽ riu
⁊ nert non potui. fieri ꝑ academieorum a¬
uerba nescio quomodo. ut erret ille qͥuera
uiã uił casu tenet. ille autẽ qͥꝑ auios mon¬
tes pbuabilit᷑ ductus est. nec prtitã regio¬
neꝰ inuenit non uideat᷑ crrare. Ut eiũ
temeraria consensionẽ uire condẽnem:
facilius amboerrant. quã iste nonerrat.
Nine iã aduersũ uerba ista iugilantior
ipsafacta homuniũ & mores considerare
coepi. lũ uero. tã multa milii cͣtiã capi¬

Expanded text:
monstrationem istam tamquam ueram, inquit, monstrationem istam tamquam ueram, inquit, approbo, sed quia est ueri similis, et hic otiosum esse nec honestum nec utile est; hac eam. interea ille, qui assentiendo errauit tam cito existimans uera esse uerba pastoris, in loco illo, quo tendebant, iam se reficiebat, iste autem non errans, si quidem probabile sequitur, circumiit siluas nescio quas nec iam cui locus ille notus sit, ad quem uenire proposuerat. inuenit. uere uobis dicam, cum ista cogitarem, risum tenere non potui, fieri per Academic-orum uerba nescio quo modo, ut erret ille, qui ueram uiam uel casu tenet, ille autem, qui per auios montes probabiliter ductus est nec petitam regionem inuenit, non uideatur errare. ut enim temerariam consensionem iure condemnem, facilius ambo errant, quam iste non errat. hinc iam aduersum ista uerba uigilantior ipsa facta hominum et mores considerare coepi. tum uero tam multa mihi et tam capi
Abbreviated transcription (Latin):
credulus sit. Uentũ. est ad aliqđ̃biuiũ.
Hic ille credulus pastori qͥ aderat. uł cui¬
piã rusticano. salue frugiliomo. Dic
queso quabene in illũ locũ ꝑgat᷑. Res¬
pondet᷑. Siliac ibis. nilul errabis. Et ille
ad comnt̃. Uerũ dicit. Hac eamꝰ. Ridet
uir cautissimꝰ. & tã cito assensũ facetissi¬
me illudit. Atq utterea illo disceden¬
te : inbuuofigitur. Et iã incipit uide.¬
riturpe. cessare. Cũ ecce ex alio iue cor¬
nu. lautꝰ quidã & urbanꝰ equo insidens
eminet. & ꝓpinquare occipit. Gratu¬
lat᷑ iste. lum aduenienti & salutato. in¬
dicat ꝓpositũ. Querit uiã. Dicit enͣire.¬
mansionis suȩ causã. quo beniuolenti¬
onẽ reddat pastori eũ p̃ferens. Ille autẽ
casu scductor planꝰ erat. delus quos samar¬
dagos ĩa uulgꝰ uocat. Tenuit suũ morẽ
homo pessunꝰ etiã gratis. Hac ꝑge ait.
Namego inde uenio. Decepit atq abit.
Sed quando iste deciperet᷑ Non enim

Expanded text:
credulus sit. uentum est ad aliquod biuium. credulus sit. uentum est ad aliquod biuium. hic ille credulus pastori, qui aderat, uel cuipiam rusticano: salue, frugi homo! dic quaeso, qua bene in illum locum pergatur. respondetur: si hac ibis, nihil errabis. et ille ad comitem: uerum dicit, hac eamus. ridet uir cautissimus et tam cito assensum facetissime inludit atque interea illo discedente in biuio figitur. et iam incipit uideri turpe cessare, cum ecce ex alio uiae cornu lautus quidam et urbanus equo insidens eminet et propinquare occipit. gratulatur iste, tum aduenienti et salutato indicat propositum, quaerit uiam, dicit etiam remansionis suae causam, quo beniuolentiorem reddat pastori eum praeferens. ille autem casu planus erat de his, quos samardocos iam uulgus uocat. tenuit suum morem homo pessimus etiam gratis. hac perge, ait; nam ego inde uenio. decepit atque abiit. sed quando iste deciperetur? non enim
Abbreviated transcription (Latin):
Ohominiẽ rusticũ. Et ubi. ẽ. ꝓbabile
U bi est ueri simile: Hoc uolebatis.
Auditisne. ut sonent scuta grecanica:
Exceptũ ẽ. qđ robustissimũ quidẽ. sea
quia manu iaculatisumꝰ. & nilul mi¬
hi potentius isti mei suggeruns. nec ali¬
quid ut uideo uulneris fecimꝰ. conuer¬
tã me ad ea quȩ uilla & ager ministrat.
Onerant me potius maiora. quã p̃parans.
Nã cũ onosus diu cogitassẽ in istorure.
quo nã modo possit istuc ꝓbabile aut
uerisimile actꝰ nr̃os ab errore defende.
primo usũ ẽ mulu ut solet uideri cũ
ista uendebã. belle tectũ & munitũ.
Deinde ubi totũ cautius circũspexi. ui¬
sus sũ mͥ uidisse unũ aditũ qua inse¬
curos etror irrueret. Nonsolũ enĩ puto
eũ errare. qͥfalsã uiã sequit᷑. sed etiã eui.
qͥ uerã non sequit᷑. faciamꝰ enĩ duos ui¬
atores: ad unũ locũ tendentes. Quon
alt̃ instituerit nulli credere. alt̾ nimis

Expanded text:
o hominem rusticum! et ubi est probabile? o hominem rusticum! et ubi est probabile? ubi est ueri simile? hoc uolebatis. auditisne, ut sonent scuta Graecanica? exceptum est quod robustissimum quidem, sed qua manu iaculati sumus! et nihil mihi potentius isti mei suggerunt nec aliquid, ut uideo, uulneris fecimus. conuertam me ad ea, quae uilla et ager ministrat; onerant me potius maiora quam praeparant. Nam cum otiosus diu cogitassem in isto rure, quonam modo possit istuc probabile aut ueri simile actus nostros ab errore defendere, primo uisum est mihi, ut solet uideri, cum ista uendebam, belle tectum et munitum, deinde ubi totum cautius circumspexi, uisus sum mihi uidisse unum aditum, qua in securos error inrueret. non solum enim puto eum errare, qui falsam uiam sequitur, sed etiam eum, qui ueram non sequitur. faciamus enim duos uiatores ad unum locum tendentes, quorum alter instituerit nulli credere, alter nimis
Abbreviated transcription (Latin):
Cũ igit᷑ & scit sapientiã & assentit᷑ sapientic.
neq nilul scit. neq nulli rei sapiens assen¬
titur. Quid. amplius uultis: Ande illo
errore aliquid quęrimꝰ. quẽ dicunt pe¬
nitꝰ euitari. si in nullã rem animũ de¬
clinet assensio: Errat enĩ inquiunt
quisqͥs non solũ rẽ falsam. sed etiã dubiã
quã uis uera sit approbat. Nilul autẽ
qđ dubiũ non sit. inueruo. At. inuenit
sapiens. ipsã ut dicebamꝰ sapientiã. Sed̃
huinc iã uultis me fortasse discedere.
Ionsunt facile securisima relinquenda.
Cũ uersutissimis hominib agunꝰ. Mlorẽ
tam̃ uobis geram. Sed quid hc dicam.
Quic quid nã. illud nimirũ uetꝰ dicen
dũ est. ubi & ipsi habent qđ dicant.
Cũ quib si superare nequeo. nimius
pudebit fortasse superari: Iaciã igit᷑
quib uirib possum fumosũ quide
ĩã & scabrũ. sed nisi fallor ualidis sunu
telũ. Qui niluil approbat. nilul agit.

Expanded text:
cum igitur et scit sapientiam et assentitur sapientiae, cum igitur et scit sapientiam et assentitur sapientiae, neque nihil scit neque nulli rei sapiens assentitur. quid amplius uultis ? an de illo errore aliquid quaerimus, quem dicunt penitus euitari, si in nullam rem animum declinet assensio ? errat enim, inquiunt, quisquis non solum rem falsam sed etiam dubiam, quamuis uera sit, approbat. nihil autem quod dubium non sit inuenio. at inuenit sapiens ipsam, ut dicebamus, sapientiam. Sed hinc iam uultis me fortasse discedere. non sunt facile securissima relinquenda; cum uetamen vobis geram. Sed quid hic dicam? quid? quidnam? illud nimirum vetus dicendum est, ubi et ipsi habent quod dicantcum quibus si superare nequeo, minus pudebit fortasse superari? iaciam igitur quibus uiribus possum fumosum quidem iam et scabrum sed, nisi fallor, ualidissimum telum: qui nihil approbat, nihil agit.
Abbreviated transcription (Latin):
redis ad illud absurdũ. sapientẽ nescire
sapientiã. Disapientẽ. ipsum negas posse
inueniri. non iã cũ academicis. sed tecũ
quisquis hoc sentis sermone alio disseremꝰ.
lli enĩ. cũ hȩc disputant: de sapiente
ꝓfecto disputant. Clamat cicero se ipsũ
magnũ eẽ opinatorẽ. sed de sapiente
se quȩrere. Qđ si ad huc uos ad olescen¬
tes ignotũ habetis: certe in hortensio le¬
gistis. Diigit᷑ nec certi est. quicqͣm. nec
opinari sapientis: nihul unquã sapiens
approbabit. Unde manifestũ est eos. de
sapiente illis suis disputationib contra
quas nitim᷑. quęrere. Ergo arbitror ego
sapienti certã eẽ sapientiã. idẽ. sapien¬
tẽ ꝑcepisse sapientiã: & obhoc eũ non
opinari cũ assentit᷑ sapientiȩ. Assentit᷑
enĩ ei rei. quã si non ꝑtepisset sapiens non
eẽt. Nec isti quenquã non debere assen¬
tiri. nisi reb quȩ non possunt ꝑcipi af¬
firmant. Nonautẽ sapientia nihil. est.

Expanded text:
redis ad illud absurdum, sapientem nescire redis ad illud absurdum, sapientem nescire sapientiam. si sapientem ipsum negas posse inueniri, non iam cum Academicis sed tecum, quisquis hoc sentis, sermone alio disseremus. illi enim cum haec disputant, de sapiente profecto disputant. clamat Cicero se ipsum magnum esse opinatorem, sed de sapiente se quaerere. quod si adhuc uos, adulescentes, ignotum habetis, certe in Hortensio legistis: si igitur nec certi est quidquam nec opinari sapientis est, nihil umquam sapiens approbabit. unde manifestum est eos de sapiente illis suis disputationibus, contra quas nitimur, quaerere. Ergo arbitror ego sapienti certam esse sapientiam, id est sapientem percepisse sapientiam et ob hoc eum non opinari, cum assentitur sapientiae; assentitur enim ei rei, quam si non percepisset, sapiens non esset. nec isti quemquam non debere assentiri nisi rebus, quae non possunt percipi, affirmant; non autem sapientia nihil est:
Abbreviated transcription (Latin):
certamen. Sapiens & sapientia. secũ pug¬
nant. Sapiens non uult consentire sapien¬
tiȩ. Ego uobiscũ securꝰ expecto. Quiseñ ñ
credat inuictã eẽ sapientiã: Iam̃. nos
aliqua cõplexione muniamꝰ. Aut enĩ in
hoc certamine academicꝰ uincat sapienti a¬
ã. ẜ a me uncet᷑ quia nonerit sapiens.
aut ab ea suꝑabit᷑. & sapientẽ sapientiȩ con-¬
sentire docebimꝰ. Aut igit᷑ sapiens academi a¬
cꝰ non. ẽ: aut non nulli reisapiens assenti¬
etͣ. Nififorte quẽ dicere puduit sapientẽ
nescire sapientiã: sapientẽ non consen¬
tire sapientiȩ. dicere non pudebit. At.
siiã ueri simile ẽ. cadere in sapientẽ. uł ip¬
suis sapientiȩ ꝑceptionẽ. & nulla causa est
cut non ei qđ potest ꝑcipi assentiat᷑: uideo
qdđ uolebã eẽ ueri simile. Dapientẽ scilic&.
assensurũ cẽ sapientiȩ. Si queris ubi in¬
ueniat ipsam sapieritiã. respondebo. in
semet ipso. Si dicis eũ nescire qđ habeat:

Expanded text:
certamen: sapiens et sapientia secum pugcertamen: sapiens et sapientia secum pugnant. sapiens non uult consentire sapientiae. ego uobiscum securus exspecto. quis enim non credat inuictam esse sapientiam? tamen nos aliqua complexione muniamus. aut enim in hoc certamine Academicus uincet sapientiam et a me uincetur, quia non erit sapiens, aut ab ca superabitur et sapientem sapientiae consentire docebimus. aut igitur sapiens Academicus non est aut nonnulli rei sapiens assentietur, nisi forte, quem dicere puduit sapientem nescire sapientiam, sapientem non consentire sapientiae dicere non pudebit. at si iam ueri simile est cadere in sapientem uel ipsius sapientiae perceptionem et nulla causa est, cur nquod uolebam esse ueri simile, sapientem scilicet assensurum esse sapientiae. si quaeres, ubi inueniat ipsam sapientiam, respondebo: in semet ipso. si dicis eum nescire quod habeat,
Abbreviated transcription (Latin):
dcrẽ nihil habeo. siiã ꝓbabile. est: nilul
scire sapientẽ. Non enĩ alia causa ueri
simile uidebat᷑ eũ assensionẽ sustinere de¬
bere. nisi quia erat ueri simle nibil posse
cõp̃hendi. Quosublato. ꝑcipit eni sapiens
uł ipsam ut iã concedit᷑ sapientiã. nulla
ĩa causa remanebit cur non assentiatur
sapiens uł ipsi sapientiȩ. Est eni sine dubi¬
musstatione monstrosius sapientẽ non appro¬
bare sapientiã. quã sapientẽ nescire
sap̃ien. tiã. Nã queso paululũ qͣsi
ante oculos tale spectaculũ constituamꝰ
si possumꝰ. rixã quandã sapientis & sapien¬
tiȩ. Quid aliud dicit sapientia. quã se
eẽ sapientiã: At contra iste: noncredo
inquit. Quis ait sapientiȩ. non credo ẽe
sapientiã : Quis. nisi is. cũ quo illa loqui
potuit & in quo habitare dignata est.
Scilicet sapirns: Ite nunc & me quęrite
qͥcũ academicis pugnẽ. Habetis iã nouũ

Expanded text:
derem, nihil habeo, si iam probabile est nonnihil derem, nihil habeo, si iam probabile est nonnihil scire sapientem. non enim alia causa ueri simile uidebatur eum assensionem sustinere debere, nisi quia erat ueri simile nihil posse conprehendi. quo sublato — percipit enim sapiens uel ipsam, ut iam conceditur, sapientiam — nulla iam causa remanebit, cur non assentiatur sapiens uel ipsi sapientiae. est enim sine dubitatione monstrosius sapientem non approbare sapientiam quam sapientem nescire sapientiam. Nam quaeso paululum quasi ante oculos tale spectaculum constituamus, si possumus, rixam quandam sapientis et sapientiae. quid aliud dicit sapientia quam se esse sapientiam ? at contra iste: non credo, inquit. quis ait sapientiae: non credo esse sapientiam? quis, nisi is, cum quo illa loqui potuit et in quo habitare dignata est, scilicet sapiens? ite nunc et me quaerite, qui cum Academicis pugnem; habetis iam nouum
Abbreviated transcription (Latin):
inuentũ quo cogim᷑ confiteri. multo eẽ
ꝓbabilius sapientẽ scire sapientiã : magis
est assensio coluberida. Noc ipso enĩ osten¬
dit᷑. nihil qualibet copiosissimis subtilis¬
simisq argumentis posse suaderi cui non
exparte contraria si assit ingeniũ non
minꝰ acrit uł fortasse acrius resistat᷑. Eo¬
.S. fit. ut cũ sit uictꝰ academicꝰ uicerit. Duti¬
nã iuincat᷑. Nunquã effitiet qua uis arte
pelasga. ut simulame uictꝰ uictorq dis¬
cedat. Cer te nibl aliud mueniat᷑ qđ ad¬
uersũ ista dici possit. & ultro me uictũ
eẽ ꝓfiteor. Non enĩ de gła cõparanda:
sed de inuenienda uerctate tractamus.
Hichi satisest. quo quomodo molẽ istam
transcendere. quȩ intrantib ad pluloso¬
pluã sese opponit. & nescio quib recepti¬
culis tenebrascens talẽ cẽ plulosopliã to¬
tã minat᷑. nillq in ealucis inuentũ iri
sperare ꝑmittit. Quid autẽ amplius desi¬

Expanded text:
inuentum, quo cogimur confiteri multo esse inuentum, quo cogimur confiteri multo esse probabilius sapientem scire sapientiam, magis est assensio cohibenda. hoc ipso enim ostenditur nihil quamlibet copiosissimis subtilissimisque argumentis posse suaderi, cui non ex parte contraria, si assit ingenium, non minus acriter uel fortasse acrius resistatur. eo fit, ut, cum sit uictus Academicus, uicerit.s o utinam uincatur! numquam efficiet quauis arte Pelasga, ut simul a Ille uictus uictorque discedat. certe nihil aliud inueniatur, quod aduersum ista dici possit, et ultro me uictum esse profiteor. non enim de gloria comparanda, sed de inuenienda ueritate tractamus. mihi satis est quoquo modo molem istam transcendere, quae intrantibus ad philosophiam sese opponit et nescio quibus receptaculis tenebras tegens talem esse philosophiam totam minatur nihilque in ea lucis inuentum iri sperare permittit. quid autem amplius desi
Abbreviated transcription (Latin):
in aliquib teb latet penitꝰ hominẽ: sci¬
entiã eiꝰ noneẽ querendã. Hȩc quidẽ ha¬
beo a dialectica. ẜ alia multa quȩ cõme¬
morare non est necesse. Neq enĩ debeo A Q¬
ingratꝰ existere. Uerũ ille sapicns. aut
hȩc negligit. aut si ꝑfecta dialectica ip¬
sa scientia ueritatis. est. sic illã nouit. ut
istorũ mendacissimã calũniã si uerũ. t̃.
falsũ est. si falsũ. ẽ uerũ. ẽ. contẽnenda
& non miserando fame nicet. Plȩc de
p̃ceptione satis eẽ ꝓpterea puto: quia
de assentiendo cũ dicere coepero tota
ibirursũ causa uersabit᷑. Lamgͦ ad cam
partẽ uenamꝰ: in qua dubuare adhuc
uidet᷑ alypius. Et primo id ipsũ ꝑspi¬
ciamꝰ quale sit. qđ te acutissime atq
caurissime mouit. Nam sitot tantis¬
q rationib roboratã: hoc enĩ dixisti.
academicorũ sententiã. qua eis placuit
nilul scire sapientẽ hoc tuũ labe factat

Expanded text:
in aliquibus rebus latet penitus hominem, sciin aliquibus rebus latet penitus hominem, scientiam eius non esse quaerendam. haec quidem habeo a dialectica et alia multa, quae commemorare non est necesse; neque enim debeo ingratus exsistere. uerum ille sapiens aut haec neglegit aut, si perfecta dialectica ipsa scientia ueritatis est, sic illam nouit, ut istorum mendicissimam calumniam : si uerum est, falsum est, si falsum est, uerum est, contemnendo et non miserando fame necet. haec de perceptione satis esse propterea puto, quia de assentiendo cum dicere coepero, tota ibi rursum causa uersabitur. Iam ergo ad eam partem ueniamus, in qua dubitare adhuc uidetur Alypius, et primo id ipsum perspiciamus quale sit. quod te acutissime atque cautissime mouet. nam si tot tantisque rationibus roboratam — hoc enim dixisti — Academicorum sententiam, qua eis placuit nihil scire sapientem, hoc tuum labefactat
Abbreviated transcription (Latin):
nexionẽ modo ꝓposui. pars aute cedeis
assũpta fuerit. trahere necessario id qđ
annexũ. est. Ea uero quȩ ꝑ repugnanti¬
ã uł disictionẽ ame sunt enuntiata.
hanc habere naturã. ut cũ auferunt᷑
cetera siue unũ siue plura sint: restet
aliquid qđ corũ ablatione firmetur.
ocuit etiã me cũ dere constat ꝓpt̾ quã
uerba. dicunt᷑ de uerbis non debere con¬
tendi. ł quisquis ia faciat. sumperitia
faciat docendũ eẽ. si malina deserendũ
si doceri non potest. monendũ ut aliqͥd
alud potius agat quã tempꝰ insuꝑfluis
operamq consumat: si non obtemperat
negligendũ. De captiosis autẽ atq fallaci¬
b ratiunculis. breue prȩceptũ est. Sima¬
le concedendo inferunt᷑: ad ea quȩ con¬
cessa sunt cẽ redeundũ. Si uerũ falsuq a
in una condusione confligunt: accipi¬
endũ uide qđ intelligit᷑. qđ explicari
non potest: relinquendũ. Si autẽ modꝰ

Expanded text:
nnexionem modo proposui pars antecedens nnexionem modo proposui pars antecedens assumpta fuerit, trahere necessario id quod annexum est. Ea vero quae per repugnantiam vel disjunctionem a me sunt enuntiata, hanc habere naturam, ut cum auferuntur caetera, sive unum, sive plura sint, restet aliquid quod eorum ablatione firmetur. Docuit etiam me, cum de re constat, propter quam verba dicuntur, de verbis non debere contendi: et quisquis id faciat, si imperitia faciat, docendum esse; si malitia, deserendum: si doceri non potest, monendum ut aliquid aliud potius agat, quam tempus in superfluis operamque consumat; si non obtemperat, negligendum. De captiosis autem atque fallacibus ratiunculis breve praeceptum est: si male concedendo inferuntur, ad ea quae concessa sunt esse redeundum. Si verum falsumque in una conclusione confligunt, accipiendum inde quod intellegitur, quod explicari non potest relinquendum; si autem modus