comma-project/pen-alignment-pairs huggingface dataset:
Abbreviated transcription (Latin):
Multi tales ad dominicam
cenam ex iudea collec¬
ti sunt: sed multitudo quae
ex israhelitico populo cre¬
didit locum superni con¬
uiun non impleuit. Intra¬
uitiam frequentia iudeo¬
rum. sed adhuc locus uacat
inregno. ubi suscepi debe¬
at numerositas gentium:
unde & eidem seruo dicitur.
exi inias eit sepes eg

Expanded text:
Multi tales ad dominicam coenam ex Judaea collecti sunt, sed multitudo quae ex Israelitico populo credidit, locum superni convivii non implevit. Intravit jam frequentia Judaeorum, sed adhuc locus vacat in regno, ubi suscipi debeat numerositas gentium. Unde et eidem servo dicitur: Exi in vias et sepes, e
Abbreviated transcription (Latin):
intellegitꝰ significare maiora p̃cepta
iustitiȩ qr minora erant q iudeis da¬
los suos scđmn ordinatissimã distri¬
butionẽ tẽpoꝵ dedit minora p̃cepta
populo quẽ timore adhuo alligorio
oportebat & ꝑfiliũ suũ maiara popu¬
lo quẽ caritate iã liberari conuene¬
rat. Sedens autẽ doc& qđ ꝑtin& ad
dignitatẽ magisterii & accedunt ad
eũ disc ipuli sui ut audiendis illis uerb
hii essent &iã corpore uiciniores
qui p̃ceptis implendis animo ꝓpinqua¬
bant. Recte ds̃ excelius in locũ excel¬
sũ ascendit ut hominib: excelsis p̃dica¬
r& excelsa . et apte lex noua in monte
p̃dicatꝰ qo uetus moysi inmante data ẽ.
ex appeniers ossuũ doce¬
ꝑag eos dicens.

Expanded text:
intelligitur significare majora praecepta justitiae, quia minora erant, quae Judaeis dalos suos, secundum ordinatissimam distributionem temporum dedit minora praecepta populo, quem timore adhuc alligari oportebat, et per filium suum majora populo, quem charitate jam liberari convenerat. Sedens autem docet, quod pertinet ad dignitatem magisterii et accedunt ad eum discipuli sui, ut audiendis illius verbis, hi essent etiam corpore viciniores, qui praeceptis implendis animo propinquabant. Recte Deus excelsus in locum excelsum ascendit, ut hominibus excelsis praedicaret excelsa, et aperte lex nova in mente praedicatur, quia vetus Mosi in monte data est. Et aperiens os suum, docebat eos, d
Abbreviated transcription (Latin):
quippe petrus morte sua dm̃
quando hoc indictio cunctis quan¬
tũ ds̃ ess& colendus amandusq
monstrauit. Dũ ipse data optio¬
ne mall& crucis subire torm̃¬
tũ quã celestis uerbi prȩdicatio¬
ne cessare:

Expanded text:
quippe Petrus morte sua Deum, quando hoc indicio cunctis quantum Deus esset colendus, amandusque monstravit, dum ipse data optione mallet crucis subire tormentum, quam a coelestis verbi praedicatione cessare.
Abbreviated transcription (Latin):
Nex contra regẽ exequo uenit ad p̃¬
liũ &x tam̃ si se ꝑpendit ñ posse ilffice¬
re legationẽ mittit &ea ꝗ pacis. ĩ: pos¬
tulat. Quib ergo nos lacrimis sperare
debem: ueniã qui in illo trem̃do exumi¬
ne cũ rege nr̃o exȩquo adiudiciũ ñue¬
nim: quos nimirũ condidio infirmi¬
tas & causa inferioris ex hib&. Sed sor¬
tasse iã mali operis culpas abscidim:
iã praua ꝗq exterius declinam: Nũ¬
quid ad reddendã rationẽ cogitatio¬
nis nr̃e sufficim: cũ duplo ergo exer¬
citu contra simplũ uenit qui nos uix
in solo opere p̃paratos simul deopere
& cogitatione discutit &ideo dũ
ad huc longe ẽ. legationẽ inittam:
rogem: ea ꝗ pacis .ĩ. l.onge eñi eẽ.

Expanded text:
ex contra regem ex aequo venit ad praelium, et tamen si se perpendit non posse sufficere, legationem mittit, et ea quae pacis sunt postulat. Quibus ergo nos lacrymis sperare veniam debemus, qui in illo tremendo examine cum Rege nostro ex aequo ad judicium non venimus, quos nimirum conditio, infirmitas et causa inferiores exhibet? Sed fortasse jam mali operis culpas abscidimus, jam prava quaeque exterius declinavimus, nunquid ad reddendam rationem cogitationis nostrae sufficimus? Cum duplo ergo exercitus contra simplum venit, qui nos vix in solo opere praeparatos, simul de opere et cogitatione discutit. Et ideo dum adhuc longe est, legationem mittamus, rogemus ea quae pacis sunt. Long
Abbreviated transcription (Latin):
linteo pure debere consecrari: ut
sicut ipse uerã terrenae mortalisq
naturae substantiã ꝓ nob̵ mortiob¬
tulit : ita & nos in cõmemoratione
eiuidẽ trem̃di & uenerabili sacra¬
menti purũ de t̃rae germine can¬
didũquaȩ & multi modis quasi mor¬
tificationẽ genere castigatũ altari
linũ inponamus. Quod autẽ ait
aduoluit saxũ magnũ adostiũ mo¬
numenti uelam̃ significat qđ in lec¬
tione ueteri destam̃ti man&. l.ex

Expanded text:
linteo puro debere consecrari. Ut linteo puro debere consecrari. Ut sicut ipse veram terrenae mortalisque naturae substantiam pro nobis morti obtulit, ita et nos in commemorationem ejusdem tremendi et venerabilis sacramenti, purum de terrae germine candidumque, et multimodis, quasi mortificationum genere castigatum altari linum imponamus. Quod autem ait: Advolvit saxum magnum ad ostium monumenti velamen significat, quod in lectione Veteris Testa
Abbreviated transcription (Latin):
Demonumento dñi ferunt: qui
nr̃a &ate de hiero solimis brittaniã
uenerunt quod domus fuerit ro¬
tunda de subiacente rupe excissa.
tante altitudinis ut intro consistons
homo uix manu extenta culm̃ pos.¬
sit ad tingere. Quae hab& introitũ
aboriente : cui lapis ille magnus ad¬
uolutus atq inpositus ẽ. Incinus
monum̃ti parte aquilonali sepul¬
chrũ ipsũ hoc ẽ locus dominici cor¬
poris de eadẽ petra factus ẽ septẽ
habens pedes longitudinis. Trium
uero palmorũ mensura cetero paui¬
mento altius eminens: quiuide lic&
locus non desuꝑ sed a latere meridi¬
ano ꝑtotũ patulus est: unde corpus
inferebatur. Color autẽ eiusdẽ mo¬
numenti ac loculi rubicundo. & albo
dicitur esse ꝑmixtus. nã & sepul¬
chrũ illud uenerabile figurã domi¬
nici habebat altaris in quo
carnis eius ac sanguis solent mrste¬
ria celebrari. unde regula eccles¬
astica tenex eadẽ misteria non insi¬
rico non in panno tincto sed instar
sindonis quo eũ ioseph inuoluit in

Expanded text:
De monumento Domini ferunt qui nostra et aetate de Hierosolymis Britanniam venerunt, quod domus fuerit rotunda, de subjacente rupe excisa, tantae altitudinis, ut intro consistens homo, vix manu extenta, culmen possit attingere. Quae habet introitum ab oriente, cui lapis ille magnus advolutus atque impositus est, in cujus monumenti parte aquilonali sepulcrum ipsum, hoc est, locus Dominici corporis de eadem petra factus est, septem habens pedes longitudinis, trium vero palmorum mensura, caetero pavimento altius eminens. Qui, videlicet locus, non desuper, sed a latere meridiano per totum patulus est, unde corpus inferebatur. Color autem ejusdem monumenti ac loculi rubicundo et albo dicitur esse permistus. Nam et sepulcrum illud venerabilem figuram dominici habebat altaris, in quo carnis ejus ac sanguinis solent mysteria celebrari, unde regula Ecclesiastica tenet eadem mysteria, non in serico, non in panno tincto, sed instar sindonis, quo eum Joseph involvit in
Abbreviated transcription (Latin):
nes iohannes. ẽ. & helias helias est
Iohannes autẽ recte deꝓpriecatẽ
ꝑsone sue respandit ñ su heliat.
dñs uero de p̃figuratione recte
dicit. ipse ẽ. helias nec iobannes
faliũ nec dm̃ saliũ ipia p̃figurati¬
one uenit iste qua ꝓpriceate uen¬
turus ẽ helias. Iohannes igit̾ inspũ
helias erat. in ꝑsoua helias nerat.
Qđ ergo dñs fatet̾ de sp̃u hac ioħ¬

Expanded text:
ias Elias est. Joannes autem recte de proprietate personae suae respondit, Non sum Elias. Dominus vero de praefiguratione recte dicit: Ipse est Elias. Nec Joannes falsum, nec Dominus falsum, ipsa praefiguratione venit iste, qua proprietate venturus est Elias. Joannes igitur in spiritu Elias erat, in persona Elias non erat. Quod ergo Dominus fatetur de spiritu, hoc Jo
Abbreviated transcription (Latin):
Unus quippe largitor & scĩfi¬
cator est omniũ. uel certe unũ
corpus aduitã refertur &opera
tiã contẽplationis quȩ ꝓprio¬
uersatur incorde. & ab illis di¬
citur. Eniu pra. Sicut uoca¬
gi esgis iniunia spe uo¬
cagiorus uesgrae. .¬
Cũ ergo mẽbrũ quis fuerit.
ecclesiae nec ab uno eius sp̃s se¬
paratus. consequenter erit in
una spe uocationis. queritur
quomodo una spes uocationis
sit. cũ apud patrẽ diuerse sint
mansiones ad quod unã spem
uocationis regnũ cȩlorũ quasi
unũ bonum dĩ patris esse dicim
& inuna domo uarias mansio¬
nes. alia enim gloria solis. alia
lunȩ. alia st ellarũ. aut certe
illud subtilius indicatur. quod
infine & consummatione rerũ.
in pristinũ statũ restituenda sint
amnia. Quando omnes unur
corpus efficimur. & inuirum ꝑ¬
fectũ reformamur & oratio ꝓ
nobis saluatoris impletur. pa¬
ter .da. ut quomodo ego &tu
unũ sumus. sio &isti in nobis unũ
sint. uniuis dr̃as unia pides
unium Bapgisena. unius

Expanded text:
unus quippe largitor, et sanctificator est omnium. Vel certe unum corpus, ad vitam refertur et opera tiam illis dicitur θεωρία . Sicut vocati estis in una spe vocationis vestrae. Cum ergo membrum quis fuerit Ecclesiae, nec ab uno ejus spiritu separatus, consequenter erit in una spe vocationis. Quaeritur quomodo una spes vocationis sit, cum apud Patrem diversae sint mansiones, ad quod unam spem vocationis regnum coelorum, quasi unum bonum Dei Patris esse dicemus, et in una domo varias mansiones. Alia enim gloria solis, alia lunae, alia stellarum , aut certe illud subtilius indicatur, quod in fine et consummatione rerum in pristinum statum restituenda sint omnia, quando omnes unum corpus efficimur, et in virum perfectum reformamur, et oratio pro nobis Salvatoris impletur: Pater, da ut quomodo ego et tu unum sumus, sic et isti in nobis unum sint . Unus Dominus et una fides, unum baptisma, u
Abbreviated transcription (Latin):
filius m̃s dilectus in quo mihi
conplacui & post passionẽ re¬
surrectionis ascensionisq ip¬
sius gloria conspecta sp̃s eius
sunt dono mirifice refecti.
quib: omnibus manifeste cog¬
nouerunt qđ huiuscemodiglo¬
ria non cui lib& scõrũ sed illi
soli homini qui ess& indiuini¬
tate unigenitus a patre conue¬
nir&¬

Expanded text:
Filius meus dilectus, in quo mihi complacui . Et post passionem, resurrectionis, ascensionisque ipsius gloria conspecta, Spiritus ejus sunt dono mirifice refecti. Quibus omnibus manifeste cognoverunt, quod hujusmodi gloria non cuilibet sanctorum, sed illi soli homini, qui esset in divinitate unigenitus a Patre, convenir
Abbreviated transcription (Latin):
loria xp̃i quã ante in car¬
nationẽ uidere non poterant
homines post incarnationẽ
uiderunt. aspicientes huma¬
nitatẽ miraculis refulgentẽ :¬
& intellegentes diuinitatẽ
intus latentẽ. Illi maxime
qui ad eius claritatẽ ante pas¬
sionẽ trans figurati inmonte

Expanded text:
risti quam ante incarnationem videre non poterant homines, post incarnationem viderunt, aspicientes humanitatem miraculis refulgentem, et intelligentes divinitatem intus latitantem, illi maxime qui et ejus claritatem ante passio
Abbreviated transcription (Latin):
accipe puerũ et matrẽ
es: et uade in rã isRt
In somnis hoc semꝑ significat
quia mortuis mundo angeli sunt
prȩsentes qđ autẽ de functo he¬
rode redit ad terrã isrł iłis: finẽ
scłi denuntiat quando enoch &
helia prędicantib iudȩis sopita
moderne inuidię flamma fidem
ueritatis accipient & bene cum
iudeam deserit fugire : & hoc in
nocte dicit᷑: cũ uero reuertitur:
nulla non solũ fuge: sed ne noctis
fit mentio quia nimirũ quos¬
aut ob peccatorũ tenebras: olim
ꝑ sec utores se querentes reuisit:
depuacti enims̃ quique¬
Resart anicnã puera
Ex hoc loco intelligimus non
solũ herodem sed & sacerdotes
& scribas. eo tempore necem dñi
fuisse medĩatos
quisurqers
accepit puerũ et matrẽ

Expanded text:
accipe puerum et matrem accipe puerum et matrem ejus, et vade in terram Israel. In somnis, hoc semper significat, quia mortuis mundo, angeli sunt praesentes. Quod autem defuncto Herode, redit in terram Israel Jesus, finem saeculi denuntiat, quando Enoch et Helia praedicantibus, Judaei sopita modernae invidiae flamma, fidem veritatis accipient. Et bene, cum Judaeam deserit, fugere et hoc in nocte dicitur: cum vero revertitur, nulla non solum fugfit mentio, quia nimirum quos ob peccatorum tenebras olim fidei tandem se quaerentes revisit. Defuncti enim sunt, qui quaerebant animam pueri. Ex hoc loco intelligimus, non solum Herodem, sed et sacerdotes, et scribas, eo tempore necem Domini fuisse meditatos. Qui surgens, accepit puerum et matre
Abbreviated transcription (Latin):
ecclesiam de monstrat cuius
tota intentio ut uidere đm
mereatur inuigilat & ipsa ẽ
ouis centesima: quã pastor bo¬
nus reliotis incelo non aginta
nouem ouib: angelicarũ uir¬
tutũ habut quȩrere in terra
Inuentaq suis inposuit hu¬
meris & sic reportauit ad gregẽ
et nolurt consolari
eꝵ rẽ sirit Plorat autẽ
filios suos: & non recepit conso¬
lationẽ secđm intellegentiã
duplicẽ siue qđ eos in&ernũ
mortuos estimar&: siue qđ con¬
solan se noll& de his quo scir&
esse uicturos spiritaliter ra¬
chel: significat ecclesiã quȩ
plorat scõrũ delioc scło abla¬
tionẽ Sed non ita uelle conso¬
lari: ut qui scłm morte uicer̃
rursus ad scłi certamina secum
tolleranda redeant: quia ni¬
mirũ non sunt ultra reuocandi
inmundũ decuius erumnis se¬
mel euaserunt coronandi ad
depuxcgo auctẽ herode
Obitus quippe herodis terminũ
intentionis malitioseq nunc con¬
tra ecclesiam iudȩa seuit insinuat
ecce apparuit argelus
egrpgo diceas surce et

Expanded text:
m demonstrat, cujus tota intentio, ut videre Dominum mereatur, invigilat, et ipsa est ovis centesima, quam pastor bonus, relictis in coelo nonaginta novem ovibus, angelicarum virtutum, abiit quaerere in terra, inventamque suis imposuit humeris, et sic reportavit ad gregem. Et noluit consolari, quia non sunt. Plorat autem filios suos, et non recepit consolationem. Secundum intelligentiam duplicem, sive quod eos in aeternum mortuos aestimaret, sive quod consolari se nollet de his, quos sciret esse victuros. Spiritaliter Rachel significat Ecclesiam quae plorat sanctorum de hoc saeculo ablationem, sed non ita velle consolari, ut qui saeculum morte vicerunt, rursus ad saeculi certamina secum toleranda redeant. Quia nimirum non sunt ultra revocandi in mundum, de cujus aerumnis, semel evaserunt coronandi ad Defuncto autem Herode. Obitus quippe Herodis, terminum intentionis malitiosae, qua nunc contra Ecclesiam Judaea saevit, insinuat. Ecce apparuit angelus Aegypto dicens: Surge et
Abbreviated transcription (Latin):
Derachel natus est beniamin
incuius tribu. non est b&llẽ
querit᷑ ergo quo modo rachel
filios ude id est bedilẽ quasi
bimus breuiter quia sepulta
sit iuxta b&hleem in eufrata
exeterno corpusculi ospicio
matris acceperit siue qñm
iuda & beniamin duȩ trib
iuncte erant & herodes pre¬
ciperat non solũ inb&llem¬
interfici pueros sed in omnib:¬
circa finib eius ꝑ occasionẽ
behlem intellegimus multos
&iam debeniamin fuisse cȩ¬

Expanded text:
De Rachel natus est Benjamin, De Rachel natus est Benjamin, in cujus tribu nunc est Bethleem. Quaeritur ergo quomodo Rachel filios Judae, id est, Bethleem quasi bimus breviter, quia sepulta sit juxta Bethleem in Ephrata, et ex aeterno corpusculi hospitio matris nomen acceperit. Sive quoniam Judae et Benjamin duae tribus junctae erant, et Herodes praeceperat, non solum ininterfici pueros, sed et in mnibus finibus eius; per occisionem Bethlem intelligimus multos etiam de Beniamin fuisse c
Abbreviated transcription (Latin):
gens. totã tribũ deleuerit tre¬
centis tantũ uiris remanentib
ploratus & ululatus remanentiũ
scilic& & interfectorũ
uox inrama audrta esg
uod autẽ dicitur in rama.
non putemus nom̃ loci esse qui
est iuxta gabaa sed rama excel
ꝑsa quid rama ꝑtin& ad rachel.
rachel mater fuit beniamin
quam de functã sepelierunt
in ippodromo qui est iuxta
bechel quia igit᷑ & sepulchrũ
uicinũ erat. &campus ipse
beniamin sorte contigerat.
rama quoq ad eandem ꝑtine¬
bat tribũ & principib & ad
ipso interfectionis loco con¬
sequenter eos qui occisi sunt
filios ei: uocauit Spiritalit̃
uox in rama id est in excelso.
& ploratus &ululatus mul¬
tus manifeste denuntiat
luctũ sc̃e ecclesiȩ qđ de in¬
iusta membrorũ suorũ nece¬
egemit non ut hostes garri¬
unt in uacuũ cedere. sed usq
ad soliũ suꝑni ascendere iu¬
dicis & sicut ꝓto martrris
abel ita &iam sanguinẽ cete¬
rorũ martrrũ clamare adđm
rachel plorans pilnos suos

Expanded text:
gens, totam tribum deleverit, trecentum tantum viris remanentibus, ploratus et ululatus, remanentium scilicet et interfectorum. Vox in Rama audita est, etc. Quod autem dicitur in Rama, non putemus nomen loci esse, qui est juxta Gabaa, sed Rama excelspersa. Quid enim Rama pertinet ad Rachel? Rachel mater fuit Benjamin, quam defunctam sepeliere in hippodromo, qui est juxta Bethel. Quia igitur et sepulcrum vicinum erat, et campus ipsi Benjamin sorte contingerat, Rama quoque ad eamdem pertinebat tribum, et a principibus, et ab ipso interfectionis loco, consequenter eos, qui occisi sunt, filios ejus vocavit. Spiritaliter vox in Rama, id est in excelso, et ploratus et ululatus multus, manifeste denuntiat luctum sanctae Ecclesiae, quod de injusta membrorum suorum nece gemit, non, ut hostes garriunt, in vacuum cedere, sed usque ad solium superni ascendere judicis, et sicut protomartyris Abel, ita etiam sanguinem caeterorum martyrum clamare ad Dominum. Rachel plorans filios suos.
Abbreviated transcription (Latin):
pensationẽ. non in congrue signi¬
ficare creditur & fortasse
hoc est er quadraginta dies
motu corporũ & temporib¬
agitur ostendens in opiam
đ autem
dñs consummat̾is ieiunu
dieb: esuriit cum demorse
uel helia ieiunantib nihil
tale sit scriptũ ideo factũ est
ne abeo tẽptando pauens
hostias offerr& quẽ cum
tot signis cȩlestib: praeconatũ
dũxiam uiris excellentissimis
in abstinendo uider& ȩquatũ
esuriit enim humilis ds̃ lo¬
mo ne inimico innotescat
sublimis homo ds̃ Sicut enim
inquadraginta dierũ ieiunio
uerus esse ds̃ apparuit sic
mesuriȩ uerus esse creden¬
dus est homo
Et accẽderes

Expanded text:
pensationem non incongrue signipensationem non incongrue significare creditur. Et fortasse hoc est quod quadraginta dies motu corporum et temporibagitur, ostendens inopiam. Quod autem Dominus consummatis jejunii diebus, esuriit, cum de Moyse vel Helia jejunantibus nihil tale sit scriptum, ideo factum est, ne ab eo tentando pavens hostis aufugeret, quem cum tot signis coelestibus praeconatum, tum etiam viris excellentissimis, in abstinendo videret aequitatum. Esurit enim humilis Deus homo, ne inimico innotescat, sublimis homo Deus. Sicut enim in quadraginta dierum jejunio verus esse Deus apparuit, sic in esurie verus esse credendus est homo. Et accedens
Abbreviated transcription (Latin):
quaternarius numerus recte
significat corpus propter quat¬
tuor notissimas naturas quibus
constat siccam humidam frigidam
callidam: & quia ꝓgresiio fit apunc¬
to usq ad longitudinẽ & alongi¬
tudinẽ ad laticudinẽ & alatitu¬
dinẽ ad soliditatẽ corporis qquȩ
rursus qua ternario numero con¬
tinentur non absorde intelle¬
gitur quadragenarius nume¬
rus temporalem dispensationẽ
significare: que pro salutẽ nr̃am
gesta est cum dñi corpus ad¬
sũpsit & uisibiliter hominib:
apparere dignatus est i enim
&i &ui & iii que significant
creatorẽ pertria &creaturã
ꝑ septẽ numerũ ebdomadis per
quã motus mundi reuoluitur.
quater ducta. id est corpus
temporaliter de monstrata fiuił
hoc inter est qđ quat tuor ins¬
tatu sunt quater immotu. Ergo
sicut quattuor referuntur
ad corpus. ita quater referunt᷑
mentũ corporaliter gestũ ꝓpt̃
erant & temporib: subditi qua¬
dra genarius ergo numerus ut
dictũ est temporalem ipsam dis¬

Expanded text:
quaternarius numerus, recte significat corpus, propter quatuor notissimas naturas, quibus constat, siccam, humidam, frigidam, callidam. Et quia progressio fit a puncto usque ad longitudinem, et a longitudine usque ad latitudinem, et ab altitudine ad soliditatem corporis, quae rursus quaternario numero continentur, non absurde intelligitur quadragenarius numerus temporalem dispensationem significare, quae pro salute nostra gesta est, cum Dominus corpus assumpsit, et visibiliter hominibus anparere dignatus est. Unumet quatuor, quae significant Creatorem per tria, et creaturam per septem, numerum hebdomadis, per quam motus mundi revolvitur, quater ducta, id est, per corpus temporaliter demonstrata, fiunthoc interest, quod quatuor in statu sunt, quater in motu. Ergo sicut quatuor referuntur ad corpus, ita quater referuntur mentum corporaliter et temporalierant, et temporibus subditi. Quadragenarius ergo numerus, ut dictum est, temporalem ipsam dis
Abbreviated transcription (Latin):
uod autẽ disci¬
pulus ille suꝑ pectus magistri
recubuit non prȩsentis solum¬
modo dilectionis sed & futuri
signum misterii figurabatur.
& enim iam tunc euangeliũ qđ
idem discipulus erat scripturus:
uberius atq: altius cȩteris sac re
scripture paginis archana diui¬
ne maiestatis sue conprehen¬
surũ quia enim in pectore iħu
sunt om̃s thesauri sapientiȩ
donat ceteros quippe euange¬
listas nouimus plura demiracu¬
lis nr̃i saluatoris: pautiora dedi¬
uinitate locuttis. Iohannes autẽ
tibus potius se exponendis diui¬
ne nature indidit archanis ac¬
tib Patenter insinuans: quanta
depectore iħu fluenta doctrinȩ
celestis quȩ nob̵ ructar& hauserit
crucis clarificaturus esse đm̃
uoluit &iam defratre &condis¬
cipulo cognoscere qua ess& ipse
morte ꝑpetuam transiturus
aduitã¬

Expanded text:
uod autem discipulus ille super pectus magistri recubuit, non praesentis solummodo dilectionis, sed et futuri erat signum mysterii; figurabatur etenim jam tunc Evangelium, quod idem discipulus erat scripturus, uberius atque altius caeteris sacrae Scripturae paginis arcana divinae majestatis esse comprehensurum. Quia enim in pectore Jesu sunt omnes thesauri sapientiae donat. Caeteros quippe evangelistas novimus plura de miraculis nostri Salvatoris, pauciora de divinitate locutos: Joannes autem tibus, potius se exponendis divinae naturae indidit arcanis; patenter insinuans quanta de pectore Jesu fluenta doctrinae coelestis, quae nobis ructaret, hauserit.crucis clarificaturum esse Deum, voluit etiam de fratre et condiscipulo cognoscere, qua esset ipse morte perpetuam transiturus ad vita
Abbreviated transcription (Latin):
& peccatores humiles eliguntur.
Hos itaquae elegit quos despicit
mundus. quia plerumquae ipsa
dispectio hominem reuocat
ad semetipsum. pauperes & de¬
biles.ceci exclaudi uocantur
& ueniunt. quia infirmi quoq
atquae in hoc mundo despecti
plerumquae tanto celerius uo¬
cem dĩ audiunt. quanto & in
hoc mundo non habent ubi
delectentur. Sed ductis ad cenã
pauperibus. quid puer sub¬
iungat audiamus.¬

Expanded text:
et peccatores humiles eliguntur. et peccatores humiles eliguntur. Hos itaque eligit Dominus, quos despicit mundus. Quia plerumque ipsa despectio hominem revocat ad semetipsum. Pauperes et debiles, caeci et claudi vocantur et veniunt, quia infirmi quique atque in hoc mundo despecti plerumque tanto celerius vocem Dei audiunt, quanto et in hoc mundo non habent ubi delectentur, sed ductis ad coenam pauperibus, quid puer subjungat audiamus
Abbreviated transcription (Latin):
Seruo suo exicigo inpl. aueas
Et incos ciuigatis et paupenes
ac depiles cecos eit el. au¬
dos ingroduc huc.
Ecce qui terrene substantiae
płus iusto incubat uenire addo¬
minicam cenam recusat. quila¬
bari curiositatis insinuat pra¬
parate uitae alimenta sastidit.
qui carnalibus desideriis inher&.
spiritali conuiiii epulas respuit
quia ergo uenire iuperbi ren¬
nuunt pauperes eliguntur: Cur
hoc nisi quia iuxta pauli uocem
infirma mundi elegit ds̃ ut con¬
fundat fortia pauperes autẽ
& debiles dicuntur. qui iudicio
suo apud semetipsos infirmisunt.
Aam pauperes & quasi fortes
sunt qui && positi in pauperta¬
de superbiunt. Ceci uero sunt
qui nullum ingenii lumen
habent: Claudi quoquae rec¬
tos gressus in operatione non
habent. Sed dum morum uitia
in membrorum debilitate sig¬
nantur. profecto liquex: quia
sicut illi peccatores fuerunt
qui uocati uenire noluerunt.
ita hi quoquae peccatores sunt
qui inuitantur &ueniunt. Sed
peccatores superbi respuuntur:

Expanded text:
servo suo: Exi cito in plateas, et vicos civitatis, pauperes ac debiles, caecos et claudos introduc huc. Ecce qui terrenae substantiae plus justo incubat, venire ad Dominicam coenam recusat, qui labore incuriositatis insudat, praeparata vitae alimenta fastidit, qui carnalibus desideriis inhaeret, spiritalis convivii epulas respuit. Quia ergo venire superbi renuunt, pauperes eliguntur, cur hoc? nisi quia juxta Pauli vocem, infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia . Pauperes autem et debiles dicuntur, qui judicio suo apud semetipsos infirmi sunt. Nam pauperes et quasi fortes sunt, qui et positi in paupertate superbiunt. Caeci vero sunt, qui nullum ingenii lumen habent. Claudi quoque, qui rectos gressus in operatione non habent, sed dum morum vitia in membrorum debilitate signantur, profecto liquet quia sicut illi peccatores fuerunt, qui vocati venire noluerunt, ita hi quoque peccatores sunt, qui invitantur et veniunt. Sed peccatores superbi respuuntur,
Abbreviated transcription (Latin):
dũ ueruo. Uerba in quid legis
ac ꝓphetarũ mistica int̃pretatione
discursa populis offerte adq ab eis.
fidei confessionẽ mor ꝗ ad ꝓlitatẽ
recipite. Iuxta qđ psalmista sins au¬
ditorib p̃cepit dicens. Sumite pial¬
mũ & date tr mpanũ hoc. ẽ. laudẽ
p̃dicationis in cordis intentionẽ
ꝑcipite & deuotionẽ operis in carnis
castigatione redigite. ciues aurẽ
ei. õderaut illai ei miser
lecacioniẽ prildãi dicena¬

Expanded text:
dum venio. Verba, inquit, legis ac prophetarum mystica interpretatione discussa, populis offerte, atque ab eis fidei confessionem, morumque probitatem recipite: juxta quod Psalmista suis auditoribus praecepit dicens: Sumite psalmum et date tympanum, hoc est, laudem praedicationis in cordis intentione percipite, et devotionem operis in carnis castigatione redigite. Cives autem ejus oderant illum, et miserunt legationem post illum, dicen
Abbreviated transcription (Latin):
Non quo alterius sermonis
ess& petrus aut gentis ex¬
traneus om̃s quippe hebrei
erant : & qui arguebant & qͥ
arguebant᷑: Sed qđ una queq
ꝓuintiȩ & regio habeat ꝓprie¬
tates suas & uernaculũ loquendi
sonũ uitare ñ possit unde &
eu fratei in iudicũ librũ ñ possunt
& continuo

Expanded text:
Non quod alterius sermonis esset Petrus, aut gentis extraneus, omnes quippe Hebraei, et erant qui arguebant, et qui arguebantur, sed quod unaquaeque provincia et regio habeat proprietates suas, et vernaculum loquendi sonum vitare non possit, unde et Ephratei in Judicum libro non possunt . Et continuo
Abbreviated transcription (Latin):
Quȩ ĩ oñia ꝗ audiuit apatre suo
q nota fieri uoluit serins suis ut eus
ꝑ ficer& amicos suos. nisi gaudia int̃nę
caritatis. nisi illa festa suꝑne patriȩ
q: nr̃is cotidie mentib ꝑ adspiratio¬
nẽ sui amoris in primit: Sed hȩc cog¬
nidio q: nunc ex parte ꝓficit in illa ple¬
nitudine scientiȩ. ꝑficietꝰ. de quo
apłi ait. Cũ autẽ uenerit qđ ꝑfectũ ẽ.
euacuabitꝰ qđ ex parte. ẽ: hoc eñi dñs

Expanded text:
ia quae audivit a Patre suo, quae nota fieri voluit servis suis, ut eos perficeret amicos suos, nisi gaudia internae charitatis, nisi illa festa supernae patriae, quae nostris quotidie mentibus per aspirationem sui amoris imprimit? Sed haec cognitio, quae nunc ex parte proficit, in illa plenitudine scientiae perficietur, de qua Apostolus ait: Cum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex
Abbreviated transcription (Latin):
Conscientia cũ arguitur in pa¬
ciens ẽ. non poterant xp̃i ueri¬
tatẽ sustinere aures eorũ: furo¬
rẽ m̃tis inuultu de monstrabant
stridebant dentib: in eũ: carnes¬
ei : lacerare cupientes ostende¬
bant se esse beluas inde enim
minabant᷑: unde tantũ modo
ostendebant᷑ & beluȩ &impletũ
est in illis homo eũ in honore ess&
ñ intellex̃ comparatus est ium̃tis
insipientib & similis factus ẽ illis

Expanded text:
Conscientia cum arguitur, impatiens est, et non poterant Christi veritatem sustinere. Aures eorum furorem mentis in vultu demonstrabant. Stridebant dentibus in eum, carnes lacerare cupientes, ostendentes se esse belluas. Inde enim minabantur, unde tantummodo ostendebantur et belluae, et impletum est in illis: Homo cum in honore esset, non intellexit, comparatus est jumentis insipientibus, et similis factus est illis
Abbreviated transcription (Latin):
Nentes. tulerunt eorũ locũ gentẽ¬
& regnũ sciendum quia hiena
unde superius intestimonio hie¬
remiȩ mentio facta est bestia est
quȩ nocte cadauerib: mortuorũ
uiuit & desepulchris sol& effode¬
re corpora. nihil quȩ est inmun¬
ditiȩ quo non uescatur. talis est
isrł offendens dñm suũ & omnniũ
bestiarũ morsib: traditus nempe
qui adño est derelictus
dico enico uosis rẽ coe ui¬
desitis amõdo dorec di¬
catis. Demredictus qui

Expanded text:
entesenteset regnum. Sciendum quia hyena, unde superius in testimonio Hieremiae mentio facta est, bestia est quae noctu cadaveribus mortuorum vivit, et de sepulcris solet effodere corpora, nihilque est immunditiae, quo non vescatur; talis est Israel, offendens Dominum suum, et omnium bestiarum morsibus traditus, nempe quia a Domino est derelictus. Dico enim vobis: Non me videbitis amodo donec dicatis: Benedictus qui
Abbreviated transcription (Latin):
oc ipsum ex persona hiere¬
miȩ ante iam dixerat Reliqui
domũ meam dimisi hereditatẽ.
facta est mihi hereditas mea.
quasi spelunca hienȩ desertã
iudeorũ domũ id est templũ
illud qđ ante fulgebat augus¬
tius oculis comꝓbamus. quia¬
reditatẽ preripere gestiens
occidit heredom aliter. ecce¬
hoc est nunc ur̃a est: non mea
quȩ dudum domus mea uoca¬
batur deserta inuindicta crucis
siue templũ iudȩorũ ad ño habita¬
tore relinquetur ibitq: ad gen¬
tiũ ecclesiam: Ipsam ciuitatẽ quã
nidũ suũ uocauerat: nunc domũ
iudȩorũ appellat quȩ non in me¬
rito dñi auxilio nudata sua editi¬
oni relinquitur quia non solum
auis illius omnipotentis. quam
matheus gallinam nuncupat.
alis ꝓtegi dispexit: sed eandem
auem se ꝓtegere uolentẽ uulpib
deuorandã id est herodi &pilato
crucifigendũ tradidit xp̃m neo
mora uulpiũ earundem hoc est
regum terre & ipsa rapinȩ donat᷑
ocoiso enim dño uenerunt roma¬
ni & quasi nidum uacuũ diripi¬

Expanded text:
oc ipsum ex persona Hieremiae jam ante dixerat: Reliqui domum meam, dimisi haereditatem meam, facta est mihi haereditas mea quasi spelunca hyaenae . Desertam Judaeorum domum idem templum illud, quod ante fulgebat augustius oculis comreditatem praeripere gestiens occidit haeredem. Ipsam choc est, nunc vestra est, non mea, quae dudum domus mea vocabatur. Deserta in vindicta crucis, sive templum Judaeorum a Domino habitatore relinquetur, ibitque ad gentium Ecclesiam. Ipsam civitatem, quam nidum suum vocaverat, nunc domum Judaeorum appellat, quae non immerito Domini auxilio nudata, suae ditioni relinquitur, quia non solum avis illius omnipotMatthaeus gallinam nuncupat , alis protegi despexit, sed et eamdem avem se protegere volentem vulpibus devorandam, id est, Herodi et Pilato crucifigendum tradidit Christum. Nec mora, vulpium earumdem, hoc est, regum terrae, et ipsa rapinae donatur. Occiso enim Domino, venerunt Romani, et quasi nidum vacuum diripi
Abbreviated transcription (Latin):
Ille redemitur qui capti¬
uus est & in hostiũ ueniens
potestatẽ : liber esse desiuit
ita & nos quidam dicunt in
hoc mundo esse captiuos &
sup principib & potestatibus
iugo seruitutis teneri nec
ante uictas catenis ex plicare
manus &oculos sursum ad¬
tollere nisi redẽptor adue¬
nerit iħis xp̃s filius dĩ qui ꝓ¬
priũ sanguinẽ dedit & nos
de seruitute eripiens liberate
donauit
ipsius
upliciter uero
sanguis xp̃i & caro intellegit᷑
uel spiritalis illa adque di¬
uina dequa ipse dicit caro
mea uere est cibus & sanguis
meus uere est potus & nisi
manducaueritis carnẽ meã
& sanguinẽ meũ biberitis
non hab&is uitam xernã uel
caro & sanguis: quȩ crucifixa
est & qui mibtis effusa est¬
lancea Remiesionẽ pec¬
catorũ¶
onsequenter autẽ
post redẽptionẽ sanguinis xp̃i
remissionẽ accepisse scribimur
peccatorũ quia nisi redempti
fuerimus frustra nob̵ peccata
donantur nec ante ueniam
accipere possumus nisi pretiũ
ꝓnobis cruentus quondam

Expanded text:
Ille redimitur, qui captivus est, et in hostium veniens potestatem, liber esse desivit, ita et nos quidam dicunt in hoc mundo esse captivos, et sub principibus, et potestatibus, jugo servitutis teneri, nec ante vinctas catenis explicare manus, et oculos sursum attollere, nisi Redemptor advenerit Jesus Christus Filius Dei, qui proprium sanguinem dedit. et nos de servitute eripiens, libertate donavit. ipsius. Dupliciter vero sanguis Christi, et caro intelligitur: vel spiritalis illa atque divina, de qua ipse dicit: Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus . Et: Nisi manducaveritis carnem meam, et sanguinem menon habebitis vitam aeternam . Vel: Caro et sanguis quae crucifixa est, et qui militis effusus estlancea. Remissionem peccatorum. Consequenter autem post redemptionem sanguinis Christi, remissionem accepisse scribuntur peccatorum, quia nisi redempti fuerimus, frustra nobis peccata donantur, nec ante veniam accipere possumus nisi pretium pro nobis cruentus quondam
Abbreviated transcription (Latin):
conprehendit dicens enim sec¬
tandũ esse ospitalitatẽ non il¬
lud solũ ostendit ut uenientẽ
ad nos hospitẽ susc ipiamus
sed & requiramus & solliciti
simus & sec temur ac ꝑ quiram̃
ubiq hospites. nec ubi fortem
plateis sedeant: nec extra tectũ
iaceant recordare loth & in¬
uenies qđ nullũ hospitẽ se
ipseq si erit hospites & hoc
erat hospitalitatẽ sec tari
hos quoq: ipsum discipulorũ
linguã q conponit non uult
credentes xp̃o de ore suo ꝓferre
maledictũ sed bene loquibene
dicere bene p̃dicare ut ex hoc¬
& boni domini serui & bonima¬
gistri credant̾ esse discipuli
sciendũ tam̃ est qđ sermo bene¬
dictionis inscripturis diuersis
positis inuentus nam &đs be¬
Sed dđi benedictio aliquid muli¬
eris semꝑ his qui ab eo benedicunt᷑
inpertit homines uero đm bene¬
dicere ꝓ eo qđ est laudare & gra¬
tias referre dicuntur

Expanded text:
ctantes. Dicens enim sectandam esse hospitalitatem, non illud solum ostendit, ut venientem ad nos hospitem suscipiamus, sed requiramus, et solliciti simus, et sectemur, ac perquiramus ubique hospites. Necubi forte in plateis sedeant, ne extra tectum jaceant. Recordare Lot, et invenies quod non illum hospites, sed ipse quaesierit hospites , et hoc erat hospitalitatem sectari.os quoque ipsum discipulorum, linguamque componit. Non vult credentes Christo de ore suo proferre maledictum, sed bene loqui, bene dicere, bene pet boni Domini servi, et boni magistri credantur esse discipuli. Sciendum tamen est, quod sermo benedictionis in Scripturis diverse positus invenitur, nam et Deus bequidem benedictio aliquid muneris semper his qui ab eo benedicuntur impertit, homines vero Deum benedicere, pro eo quod est laudare et gratias referre dicuntur
Abbreviated transcription (Latin):
Mã iniudicio adhuc defensione
datꝰ locus. Inc̃cilio autẽ quã quã
& iudiciũ ẽẽ. soleat. tam̃ qr int̃ ẽẽ
aliquid hoc loco fateri cogit: ipsa
distinctio. uidetꝰ ad conciliũ ꝑtine¬
re sententiȩ: ꝓbatio quando ñ iã
cũ ipso reo agitꝰ utrũ dãpnandus sit.
sed int̃ se quidicant confer̃ quo
supplicio dãpnari oporteat quẽ
constat. eẽ. dãpnandũ gehenna
uero ignis. nec dãpnationẽ hab&
dubiã sic̃ iudiciũ. nec dãpnanti poe¬
nã sic̃ conciliũ in gehenna quippe
certa ẽ. &đapnatio & poena dãp¬
nanti. Gehenna nom̃ conpositũ ẽ.
exgehenna: qͥe eñi. uallis int̃ptatꝰ
cehenna. ut ẽ. uallis grauita. f.uit
eñĩ uallis filioꝵ ennom iuxta hueru¬
salẽ inqua multa iacuere cadauera
mortuoꝵ unde & inferni gehienne
congruit nomine.
Sienco ofre¬
res mia: guũ ad algane ei
usi rrecordagus puenis quia
peratr guus habea alaquid

Expanded text:
Nam in judicio adhuc defensioni Nam in judicio adhuc defensioni datur locus, in consilio autem quanquam et judicium esse soleat, tamen quia interesse aliquid hoc loco fateri cogit ipsa distinctio, videtur ad consilium pertinere sententiae probatio quando non jam cum ipso reo agitur, utrum damnandus sit, sed inter se qui judicant conferunt, quo supplicio damnari oporteat quem constat esse damnandum: gehenna vero ignis nec damnationem habet dubiam sicut judicium, nec damnati poenam sicut consilium. In gehenna quippe certa est et damnatio et poena damnati, gehenna nomen compositum est ex ge et henna; ge enim vallis interpretatur, gehenna autem vallis gravida; fuit enim vallis filiorum Ennon juxta Jerusalem, in qua multa jacuere cadavera mortuorum: unde et inferni gehenna congruit nomini. Si ergo offeres munus tuum ad altare, et ibi recordatus fueris quod frater tuus habet aliquid
Abbreviated transcription (Latin):
tã grecũ int̃ prȩtẽ quã latinũ uo¬
cẽ ipsã ponere cũ quomodo eã in
t̃prȩtaretꝰ ñ inuenir&. Gradus ita
q ĩ inistis peccatis. ut primo quisq
irascat᷑ & eũ motũ reuineat corde
m̃te conceptũ. Ia si ex torserit uo¬
cẽ indignantis ipsa cõmotio ñsig¬
nificantẽ aliquid sed illũ animi
motũ ipsa eruptione testantẽ qua
feriat᷑ ille cui irascitꝰ plus ẽ. utiq
quã si surgens ira silentio p̃meret᷑:
Siuero ñ solũ uox indignantis au¬
diat sed &iã uerbũ qđ iã certã ei
uituperationẽ inquẽ ꝓfertur
design& & noc& quis dubit& ãpli¬
us hoc eẽ quã si solus indignationis
sonus ederetꝰ. itaq in primo unũ ẽ
id ẽ ira sola. Insecundo duo ira qugx
ꝗ irã significat. Intertio tria. idẽ.
ira & uox ꝗ irã significat & inuooe
ipsa certe uituperationis exprȩs¬
sio. Vide nunc &eiã tres reatus
iudicii & conoilii & gehennȩ ignis

Expanded text:
tam graecum interpretem quam latinum votam graecum interpretem quam latinum vocem ipsam ponere, cum quomodo eterpretaretur non inveniret. Gradus itaque sunt in istis peccatis, ut primo quisque irascatur et eum motum retineat corde, mente conceptum: jam si extorserit vocem indignantis ipsa commotio non significantem aliquid, sed illum animi motum, ipsa eruptione testantem qua feriatur ille cui irascitur: plus est utique quam si surgens ira silentio premeretur. Si vero non solum vox indignantis audiatur, sed etiam verbum quod jam certam ejus vituperationem in quem profertur designet et notet, quis dubitet amplius hoc esse quam si solus indignationis sonus ederetur? Itaque in primo unum est, id est, ira sola, in secundo duo, ira et vox quae iram significat, in tertio tria, id est, ira et vox quae iram significet, et in voce ipsa certae vituperationis expressio. Vide nunc etiam tres reatus, judicii, consilii, et gehennae ignis.
Abbreviated transcription (Latin):
quosdã factus a leuiorib a grauio¬
ra doneo ad geliennã ignis ueniretꝰ
&ido sileuius ẽ. reũ eẽ iudicio
quã ẽẽ. concilio. Itẽ leuius ẽ. esse
reũ contilio quã reũ ẽẽ. gehennȩ
ignis. oport& leuius. ẽẽ. intellegat᷑
rrasci sine causa fr̃i quã dicere ra¬
cha &rursus leuius. eẽ. dicere racha
quã dicere fatuȩ. Non eñi reatus
ipse haber& građ.nisi gradatĩ &iã
peccata cõmemorarent᷑. Racha eñĩ¬
obscurũ ẽ. qr nec grecũ ẽ. neo latinũ.
Non nulli autẽ degreco trahere
uoluer̃ ei interp̃tationẽ putantes
pannosũ dici. Crece eñi pannius. ra¬
chus dicitꝰ ꝓbabilius autẽ dicitꝰ uocẽ
ẽẽ. ñ significantẽ aliquid aliud. nisi
indignantis animi motũ exprim̃¬
tẽ. ut .s̃. apud gramaticus int̃ iecti¬
ones cũ dicit̾ adolente heu. uł ab iras¬
cente hem ꝗuoces quarũq lingua¬
rũ s̃. ꝓpriȩ nec in aliã linguã facile
transferunt᷑. ꝗ causa utiq coegit

Expanded text:
ioribus ad graviora, donec ad gehennam ignis veniretur. Et ideo si levius est reum esse judicio quam reum esse concilio; item levius est reum esse concilio, quam esse reum gehennae ignis; oportet levius esse intelligatur irasci sine causa fratri, quam dicere Racha, et rursus levius esse dicere Racha, quam dicere Fatue. Non enim reatus ipse haberet gradus, nisi gradatim etiam peccata commemorarentur. 23. Unurum est, quia nec Graecum est nec latinum, nonnulli autem de Graeco trahere voluerunt ejus interpretationem putantes pannosum dici: Graece enim pannus rachus dicitur. Probabilius autem dicitur vocem esse significantem non ad aliquid aliud nisi indignanis animi motum exprimendum, ut sunt apud grammaticos interjecti cum dicitur a dolente, Heu; vel ab irascente, Hem. Quae voces quarumque linguarum sunt propriae, nec in aliam linguam facile transferuntur: quae causa utique coegit
Abbreviated transcription (Latin):
Hoc uerbũ ꝓpriȩ hebreorũ ẽ. ra¬
cha enĩ dicitꝰ. NHNoo idẽ. in anis
& uacuus quẽ nos possum: uulga¬
ta iniuria absꝗ cerebro nuncupa¬
re. Si deotioso sernione redditu¬
risum: rationẽ. quanto magis de
contumelia: sed & signant̃ addit
qͥ dixerit fratri suo racla. Firater
eni nr̃t nullus ẽ. nisi qͥeundẽ nob̃¬
cũ hab& patrẽ. Cũ ergo similiter
gio denotari potest. Quid int̃ ẽ.

Expanded text:
braeorum est: raca enim dicitur κήναι, id est, inanis et vacuus quem nos possumus vulgata injuria absque cerebro nuncupare. Si de otioso sermone reddituri sumus rationem, quanto magis de contumelia? Sed et signanter additur, qui dixerit fratri suo, Raca, frater enim noster nullus est, nisi qui eumdem nobiscum habet Patrem. Cum ergo similiter gio denotari potest? Qui autem
Abbreviated transcription (Latin):
Sunt anime oculi aures manus
pedes. &c&. ꝗ singula ñ mẽbrã cor¬
poralia sed uirtuter dicun: ẽẽ. qͥb:
go anime somn: quidẽ scđm ocu¬
los suos sieñi nagie tẽpore opoa¬
merito dorinire dicitꝰ. Id circo
pauł preco xp̃i erreuiens mundũ
in sõno desidio positũ aduuntiat

Expanded text:
nus, pedes, etc. Quae singula non membra corporalia, sed virtutes dicimus esse, quibus go animae somnus quidem secundum oculos suos, si enim non agit tempore oppormerito dormire dicitur; idcirco Paulus praeco Christi circumiens mundum in somno desidiae positum annuntiat
Abbreviated transcription (Latin):
sitũ fuit & appellabatur exterius
ut significar&x: quia nunc exparte
uidemus: & ex parte cognoscim: Cum
aũ uenerit qđ ꝑfectũ est tuno & iam
uelũ interius disrũpendũ ut om̃aq
nunc nob̵ abscondita sunt dom: di
sacram̃ta uideamus. Quid significent
duo cherubin quid oraculũ : quid uas
aureũ in quo manna reconditũ fuit:¬
Nunc enim ꝑspeculum uidemus
inimaginem &cũ historia nob uelũ
scissũ sit & ingrediamur atriũ di
tam̃ secreta eius & uniuersa mrste¬
ria qua celesti hierł clausa retinent
sorre non possumus

Expanded text:
situm fuit, et appellabatur exterius, situm fuit, et appellabatur exterius, ut significaret quia nunc ex parte videmus, et ex parte cognoscimus. Cum autem venerit quod perfectum est, tunc etiam velum interius disrumpendum, ut omnia quae nunc nobis abscondita sunt, domus Dei sacramenta videamus. Quid significent duo cherubim, quid oraculum, quid vas aureum, in quo manna reconditum fuitNunc enim per speculum videmus in imagine, et cum historiae nobis velum scissum sit, et ingrediamur atrium Dei, tamen secreta ejus et universa mysteria, quae coelesti Hierusalem clausa retinentur, scire non possumus.
Abbreviated transcription (Latin):
a summo usq deorsũ. Scinditur uelũ
templi ut archa testam̃ti & om̃a legis
sac ram̃taq tegebant: appareant: atq
ad populũ transeant nationũ ante
& enĩ dictũ fuerat. Notus in iudea
dis̃ inisrałi magnũ nom̃ ei: Nunc aũ
ex altare suꝑ celos ds̃ & suꝑ omnem
t̃rã inquid gloria tua. Et in euange¬
lio prius dicit inuiã gentiũ neabie¬
ritis. post passionẽ uero suã euntes
inquid docete om̃s gentes. uelũ tẽ¬
pli scissũ est: & om̃a legis sacram̃taq
prius tegebantur ꝓdita sunt: atq ad
gentiliũ populũ transierunt. Ineuan¬
gelio cui sope facimus mentionẽ suꝑ
liminare templi infinite magnitu¬
dinis fractũ ẽẽ atq diuisũ legimus.
Iosephus quoq refert uirtutes an¬
golicas praȩsides quondã templi tunc
parit̃ conclamasse. transeã ex his se¬
dib: querendũ ẽ quod uelũ templiscis¬
sũ ẽ exterius aninterius. Sed mili
uidetur in passione dñi. illud uelum
esse conscissũ quod intẽplo foris po¬

Expanded text:
sum usque deorsum. Scinditur velum templi, ut arca testamenti et omnia legis sacramenta, quae tegebantur, appareant, atque ad populum transeant nationum. Ante etenim dictum fuerat: Notus in Judaea Deus, in Israel magnum nomen ejus . Nunc autem: Exaltare super caelos Deus, et super omnem terram, inquit, gloria tua . Et in Evangelio prius dixit: In viam gentium ne abieritis . Post passionem vero suam: Euntes, inquit, docete omnes gentes . pli scissum est, et omnia legis sacramenta, quae prius tegebantur prodita sunt, atque ad gentilium populum transierunt. In Evangelio, cujus saepe facimus mentionem super liminare templi infinitae magnitudinis, fractum esse atque divisum legimus. Josephus quoque refert virtutes angelicas praesides quondam templi tunc pariter conclamasse, transeamus ex his sedibus. Quaerendum est utrum velum templi scissum est, exterius an interius. Sed mihi videtur in passione Domini, illud velum esse conscissum, quod in templo foris po
Abbreviated transcription (Latin):
nolammide coccinea opera
gentium oruenta sustentat:
Incorona spinea: maledictũ
soluit antiqiuum. In calamo
uenenato occidit animalia.
siue calamum tenebat in ma¬
num ut sac rilegum scribe¬

Expanded text:
lamyde coccinea, opera gentium cruenta sustentat: in corona spinea, maledictum solvit antiquum: in calamo, venenata occidit animalia. Sive calamum tenebat in manu, ut sacrilegium scribe
Abbreviated transcription (Latin):
Qd unus quisꝗ nr̃m habeat an¬
gelos & in libro pastoris &inmultis
sc̃ae scripturȩ locis inueniunt᷑.
Nã & dñs de paruulis. angeli in¬
quid eorũ. semꝑ uident faciẽ pa¬
tris mei. Et ia cob dese loquitur
Angeluis qui eruit me decunctis
malis & hic discipuli angelũ apłi
p&ri uenire credebant.

Expanded text:
d unusquisque nostrum habeat angelos et in Libro Pastoris, et in multis sanctae Scripturae locis invenitur. Nam et Dominus de parvulis: Angeli, inquit, eorum semper vident faciem Patris mei . Et Jacob de se loquitur, Angelus qui eruit me de cunctis malis . Et hi discipuli angelum apostoli Petri venire credebant.
Abbreviated transcription (Latin):
populus dĩ. Nepopulo dicio
gentiũ qui antẽa sine lege & pro¬
phetis & sermone uixerat dñi.
Dequo & inpsalmo ipse dñs dic̃.
populus quẽ non cognoui: idest
adquẽ nonueni. prophetas non
misi seruiuit idest credidit mihi.
Quicumꝗ enim credidit & seruit:
quod factũ est agentib: quȩ ñ fu¬
erant axp̃o carnaliter inquisici.
quiRiconis ecugimis er¬
condiã idẽ ange uocagi

Expanded text:
populus Dei. De populo dicit gentium, qui antea sine lege et prophetis et sermone vix erat Domini. De quo et in Psalmo ipse Dominus dicit: Populus quem non cognovi, id est, ad quem non veni, prophetas non misi, servivit, id est, credidit, mihi . Quicunque enim credit et servit, quod factum est a gentibus, quae non fuerant a Christo carnaliter inquisitae. Qui consecuti misericordiam. Id est, ante vocati
Abbreviated transcription (Latin):
dñs dabit euangelizantib uir¬
tucẽ multam &quam speciosi pe¬
des euangelizantiũ bona: & alia
plura simul &ostendit se non
alium predicare xp̃m: quã cuius
euangeliũ ꝓph&e ꝓmiserant esse
uenturũ ipsos asserit đi ꝓphexas
esse & illas scripturas sc̃as quȩ
dexp̃o ante cecinerunt:
depilio
SuO M

Expanded text:
angelizantibus, virtute multa , et: Quam speciosi pedes evangelizantium bona , et alia plurima, simul et ostendit se non alium praedicare Christum, quam cujus Evangelium prophetae promiserant esse venturum. Ipsos asserit Dei prophetas esse, ut illas scripturas sanctas, quae de Christo ante cecinerunt. De filio suo. M
Abbreviated transcription (Latin):
der& diẽ coeũ uidia
& ꝗauisus ẽ. Tunc quip¬
pediem dñi ab rahã uidit.
cũ infigura summe trini¬
tatis tres angelos hospitio
re cȩpit quib: ꝓfecto sus¬
ceptis: sic trib: quasi unilo¬
cutus ẽ quia & si inꝑsonis
numerus trinitatis ẽ : in na
sed carnales m̃tes audientiũ
oculos a carne ñ sub leuant
in eo sola carnis & ate pensant
dicentes quin quacita
anios ñdũ hases et
habrahã uidisti
quos benigne redẽptoe nr̃
& carnis sue inturtu sub mo¬
uit : & addiuinitatis contẽ¬
plationẽ trabat dicens

Expanded text:
deret diem meum; vidit, et gavisus est. Tunc quippe diem Domini Abraham vidit: cum in figura summae Trinitatis tres angelos hospitio recepit : quibus profecto susceptis, sic tribus quasi uni locutus est: quia etsi in personis numerus Trinitatis est, in natSed carnales mentes audientium, oculos a carne non sublevant: in eo solam carnis aetatem pensant, dicentes: Quinquaginta annos nondum habes, et Abraham vidisti? Quos benigne Redemptor noster a carnis suae intuitu submovet, et ad divinitatis contemplationem trahit, dicens