DOI: 10.14457/tu.the.2015.883
title: ปัญหาการควบคุมกำกับเนื้อหาในกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์: ศึกษากรณีมาตรา 37 แห่งพระราชบัญญัติการประกอบกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ พ.ศ.2551 และประกาศคณะรักษาความสงบแห่งชาติ

description: กิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ถือว่าเป็นกิจการสื่อสารมวลชนแขนงหนึ่งที่มีความเกี่ยวข้องใกล้ชิดกับประชาชนเป็นอย่างมาก เนื่องจากคุณลักษณะโดยเฉพาะที่มีอัตราความแพร่หลายมากกว่าสื่อมวลชนแขนงอื่นๆ และประชาชนสามารถเข้าถึงได้เป็นการทั่วไป ประกอบกับเนื้อหาแห่งการแสดงออกของสื่อกระจายเสียงและสื่อโทรทัศน์มีอิทธิพลต่อความรู้สึกนึกคิดและการดำรงชีวิตของประชาชน จึงมีความจำเป็นที่รัฐจะต้องเข้ามาแทรกแซงการใช้เสรีภาพของสื่อกระจายเสียงและสื่อโทรทัศน์ โดยการกำกับดูแลหรือควบคุมเนื้อหาสาระแห่งการแสดงออกนั้นให้เป็นไปด้วยความเหมาะสมกับสภาพการณ์ในปัจจุบัน และต้องกระทำโดยอาศัยอำนาจตามกฎหมายเท่านั้นวิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งเน้นศึกษาเกี่ยวกับมาตรการตามกฎหมายที่รัฐนำมาใช้ในการกำกับดูแลหรือควบคุมเนื้อหารายการในกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ โดยพิเคราะห์บทบัญญัติมาตรา 37 แห่งพระราชบัญญัติการประกอบกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ พ.ศ.2551 ซึ่งเป็นบทบัญญัติที่องค์กรหรือหน่วยงานควบคุมกำกับของรัฐมักจะนำมาปรับใช้เพื่อจำกัดเสรีภาพของสื่อกระจายเสียงและสื่อโทรทัศน์อยู่หลายครั้งหลายคราว และประกาศคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ฉบับที่ 97/2557 และฉบับที่ 103/2557 ที่มีจุดประสงค์เพื่อควบคุมการดำเนินงานของสื่อมวลชน กอปรกับการวิเคราะห์แนวทางการจัดการเรื่องร้องเรียนเพื่อออกคำสั่งลงโทษทางปกครองโดยองค์กรหรือหน่วยงานควบคุมกำกับของรัฐ เพื่อแสวงหาข้อบกพร่องและปัญหาต่างๆ ของการบังคับใช้มาตรการตามกฎหมาย ตลอดจนแนวทางในการแก้ไขข้อบกพร่องและปัญหาต่างๆ นั้นจากการศึกษาพบว่า การบังคับใช้มาตรการตามบทบัญญัติมาตรา 37 มีผลกระทบอย่างร้ายแรงต่อเสรีภาพของสื่อกระจายเสียงและสื่อโทรทัศน์ และทวีความรุนแรงมากยิ่งขึ้นหลังจากที่มาตรการตามประกาศคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ฉบับที่ 97/2557 และฉบับที่ 103/2557 มีผล ใช้บังคับ ด้วยการบังคับใช้กฎหมายโดยองค์กรหรือหน่วยงานควบคุมกำกับของรัฐมีความเคร่งครัดและเข้มงวดเป็นอย่างมาก และไม่คำนึงถึงสิทธิในเสรีภาพของสื่อมวลชนเท่าที่ควร ซึ่งปัญหาสำคัญที่เห็นได้ชัด คือ ความผิดพลาดขององค์กรหรือหน่วยงานควบคุมกำกับของรัฐในการใช้ดุลพินิจวินิจฉัยถ้อยคำและเจตนารมณ์ในบทบัญญัติแห่งกฎหมาย โดยที่ยังไม่สามารถหาแนวทางหรือมาตรฐานที่ชัดเจนได้ ส่วนการจัดการเรื่องร้องเรียนเพื่อออกคำสั่งลงโทษทางปกครองนั้นพบว่า มีการกระทำที่ฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามขั้นตอนและหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดไว้เป็น “เงื่อนไขแห่งความชอบด้วยกฎหมายของคำสั่งทางปกครอง” และมีการใช้ดุลพินิจตัดสินใจกำหนดโทษทางปกครองโดยไม่เหมาะสมกับพฤติการณ์และความร้ายแรงแห่งกรณีที่เกิดขึ้นสำหรับแนวทางการแก้ไขปัญหาในเบื้องต้น องค์กรหรือหน่วยงานควบคุมกำกับของรัฐ ควรบังคับใช้มาตรการตามบทบัญญัติมาตรา 37 และประกาศคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ฉบับที่ 97/2557 และฉบับที่ 103/2557 เฉพาะในกรณีที่มีความจำเป็นอย่างยิ่งและมิอาจหลีกเลี่ยงได้ตามหลักความพอสมควรแก่เหตุ ซึ่งอาจให้ความสำคัญกับการบังคับใช้มาตรการอื่นๆ ที่กฎหมายกำหนด ไว้ก่อน หรือให้ความไว้วางใจแก่องค์กรวิชาชีพโดยการส่งเสริมและสนับสนุนกลไกการกำกับดูแลกันเองตามมาตรฐานทางจริยธรรมของการประกอบอาชีพหรือวิชาชีพก่อนที่จะมีการควบคุมกำกับโดยภาครัฐประกอบกับการส่งเสริมหลักการรู้เท่าทันสื่อให้แก่ประชาชนโดยทั่วกัน นอกจากนี้ ในการปฏิบัติหน้าที่ขององค์กรหรือหน่วยงานควบคุมกำกับของรัฐควรดำรงตนอยู่ในฐานะที่เป็น “องค์กรของรัฐที่เป็นอิสระ” และปฏิบัติหน้าที่ตามขั้นตอนและหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนดไว้ ส่วนแนวทางการแก้ไขปัญหาในระยะยาวนั้น ควรดำเนินการปรับปรุงหรือแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติแห่งกฎหมายให้มีความทันสมัย โดยลดอำนาจดุลพินิจขององค์กรหรือหน่วยงานควบคุมกำกับของรัฐลง แต่ทำให้มีความยืดหยุ่นมากยิ่งขึ้น เพื่อสร้างบรรยากาศของการควบคุมกำกับเนื้อหารายการที่ดี