DOI: 10.14457/tu.the.2015.925
title: คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญกรณีกฎหมายขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ

description: วิทยานิพนธ์เล่มนี้มุ่งศึกษาเกี่ยวกับการตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายและการกำหนดผลของคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญกรณีกฎหมายขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญในประเทศที่มีศาลรัฐธรรมนูญซึ่งเป็นองค์กรตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายตามระบบรวมอำนาจ อันประกอบไปด้วย ประเทศสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี ประเทศสาธารณรัฐฝรั่งเศส ประเทศสาธารณรัฐอิตาลี และประเทศสาธารณรัฐเกาหลี อีกทั้งศึกษาเกี่ยวกับการตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายและการกำหนดผลของคำวินิจฉัยกรณีกฎหมายขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญของคณะตุลาการรัฐธรรมนูญกับศาลรัฐธรรมนูญไทยจากการศึกษาพบว่า ในการกำหนดผลของคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญไทยกรณีกฎหมายขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญนั้น ศาลรัฐธรรมนูญจะต้องปฏิบัติตามแนวทางการจำกัดอำนาจตนเองขององค์กรตุลาการ (Judicial self-restraint) และการตีความกฎหมายให้สอดคล้องกับรัฐธรรมนูญ (Constitution-conform Interpretation) เพื่อป้องกันช่องว่างของกฎหมายและความสับสนวุ่นวายทางกฎหมายจากการที่ศาลรัฐธรรมนูญวินิจฉัยว่าบทบัญญัติแห่งกฎหมายไม่ชอบด้วยรัฐธรรมนูญและตกเป็นอันใช้บังคับมิได้โดยทันที นอกจากนี้ ยังเป็นการสงวนรักษากฎหมายนั้น หากสามารถกระทำได้ เพื่อเป็นไปตามการสันนิษฐานว่ากฎหมายชอบด้วยรัฐธรรมนูญผู้เขียนจึงมีข้อเสนอแนะว่า ในการตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายที่ให้สิทธิบางประการแก่ปัจเจกบุคคล กฎหมายที่เป็นการเลือกปฏิบัติโดยไม่เป็นธรรม และกฎหมายภาษีอากรนั้น ศาลรัฐธรรมนูญควรกำหนดคำวินิจฉัยว่าบทบัญญัติแห่งกฎหมายไม่สอดคล้องกับรัฐธรรมนูญ โดยวินิจฉัยว่าบทบัญญัติดังกล่าวยังคงมีผลใช้บังคับต่อไป แต่รัฐสภาจะต้องไปแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติดังกล่าวภายในระยะเวลาที่ศาลรัฐธรรมนูญกำหนด ทั้งนี้ ให้กำหนดคำวินิจฉัยรูปแบบดังกล่าวไว้ในพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ เพื่อเป็นการแก้ไขปัญหาข้างต้นและเป็นการปฏิบัติตามแนวทางการจำกัดอำนาจตนเองขององค์กรตุลาการและการตีความกฎหมายให้สอดคล้องกับรัฐธรรมนูญส่วนคำวินิจฉัยตีความบทบัญญัติแห่งกฎหมายนั้น ถึงแม้ว่าจะเป็นการกำหนดเงื่อนไขการตีความกฎหมายเพื่อให้กฎหมายสอดคล้องกับรัฐธรรมนูญ ซึ่งเป็นไปตามแนวทางการตีความกฎหมายให้สอดคล้องกับรัฐธรรมนูญ แต่การตีความกฎหมายของศาลรัฐธรรมนูญย่อมส่งผลให้เป็นการบังคับให้องค์กรของรัฐจะต้องตีความกฎหมายตามคำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญด้วย นอกจากนี้ หากศาลรัฐธรรมนูญตีความกฎหมายเกินไปกว่าขอบเขตของการตีความที่กฎหมายอนุญาตย่อมเป็นการปฏิเสธเจตนารมณ์ของฝ่ายนิติบัญญัติที่ปรากฏในบทบัญญัติลายลักษณ์อักษร ทำให้ศาลรัฐธรรมนูญกระทำการดังเช่นฝ่ายนิติบัญญัติ และส่งผลให้เกิดปัญหาการปกครองโดยตุลาการขึ้นได้ คำวินิจฉัยตีความบทบัญญัติแห่งกฎหมายจึงขัดต่อแนวทางการจำกัดอำนาจตนเองขององค์กรตุลาการ เพราะฉะนั้น ศาลรัฐธรรมนูญไทยไม่ควรกำหนดคำวินิจฉัยตีความบทบัญญัติแห่งกฎหมายส่วนคำวินิจฉัยเพิ่มเติมบทบัญญัติแห่งกฎหมายนั้น ถึงแม้ว่าจะมีวัตถุประสงค์เพื่อหลีกเลี่ยงการเพิกถอนบทบัญญัติแห่งกฎหมายซึ่งไม่ชอบด้วยรัฐธรรมนูญ อันเป็นการสงวนรักษากฎหมายที่ฝ่ายนิติบัญญัติตราขึ้น ตามแนวทางการตีความกฎหมายให้สอดคล้องกับรัฐธรรมนูญ แต่เนื่องจากศาลรัฐธรรมนูญเป็นองค์กรที่อยู่ภายใต้รัฐธรรมนูญ ศาลรัฐธรรมนูญจึงต้องตกอยู่ภายใต้หลักการแบ่งแยกอำนาจ ซึ่งตามหลักการแบ่งแยกอำนาจนั้น อำนาจนิติบัญญัติเป็นอำนาจที่รัฐธรรมนูญกำหนดให้ฝ่ายนิติบัญญัติเป็นผู้ใช้ การที่ศาลรัฐธรรมนูญกำหนดคำวินิจฉัยเพิ่มเติมบทบัญญัติแห่งกฎหมายจึงเป็นการเข้าไปแทรกแซงขอบเขตอำนาจของฝ่ายนิติบัญญัติและกระทำการดังเช่นฝ่ายนิติบัญญัติเสียเอง ขัดต่อแนวทางการจำกัดอำนาจตนเองขององค์กรตุลาการ เพราะฉะนั้น ศาลรัฐธรรมนูญไทยไม่ควรกำหนดคำวินิจฉัยเพิ่มเติมบทบัญญัติแห่งกฎหมาย