DOI: 10.14457/tu.the.2015.1373
title: ความคิดเห็นเกี่ยวกับการควบคุมการปฏิบัติงานของผู้สื่อข่าวในยุครัฐบาลคณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ

description: การศึกษาวิจัยเรื่อง “ความคิดเห็นเกี่ยวกับการควบคุมการปฏิบัติงานของผู้สื่อข่าวในยุครัฐบาลคณะรักษาความสงบแห่งชาติ” เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความคิดเห็นของนักวิชาชีพด้านสื่อสารมวลชนและนักวิชาการด้านสื่อสารมวลชน เกี่ยวกับการควบคุมการปฏิบัติงานของผู้สื่อข่าวในยุครัฐบาลคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ตั้งแต่วันที่ 22 พฤษภาคม 2557 จนถึงวันที่ 31 เมษายน 2559ระเบียบวิธีวิจัยครั้งนี้ ผู้วิจัยได้ให้ความสำคัญกับ1. การศึกษาปฐมภูมิ (Primary Source) โดยเก็บข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth interview) จากนักวิชาชีพสื่อสารมวลชน แบ่งเป็น2 กลุ่มคือ (1) กลุ่มผู้สื่อข่าวสายการเมืองประจำทำเนียบรัฐบาลและประจำรัฐสภา โดยการสุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจง (Purposive Sampling) ประกอบด้วยบรรณาธิการและหัวหน้าข่าวการเมือง ซึ่งอยู่ดำรงตำแหน่งในตั้งแต่เริ่มมีการยึดอำนาจโดย คสช. และถูกเชิญเพื่อทำความเข้าใจเกี่ยวกับแนวทางการทำงานและผู้สื่อข่าวหนังสือพิมพ์รายวัน ผู้สื่อข่าววิทยุโทรทัศน์ ผู้สื่อข่าววิทยุกระจายเสียง ผู้สื่อข่าวออนไลน์ ซึ่งประจำทำข่าวอยู่สถานที่ต่างๆ โดยเลือกสัมภาษณ์ผู้สื่อข่าวที่มีอายุงานในการทำข่าวมาอย่างน้อย 5 ปีขึ้นไป และ (2) กลุ่มนักวิชาการด้านสื่อสารมวลชน จากมหาวิทยาลัยของรัฐ มหาวิทยาลัยเอกชน มหาวิทยาราชภัฎ ทั้งในกรุงเทพมหานครและต่างจังหวัด จำนวน 5 คน และ 2. การศึกษาทุติยภูมิ (Secondary Source) จากแหล่งข้อมูลต่างๆ อาทิ เอกสารที่เกี่ยวข้อง หนังสือพิมพ์ วารสาร บทความ และเว็บไซต์ทั้งในประเทศและต่างประเทศ เพื่อประกอบการศึกษาการปฏิบัติงานและบทบาทหน้าที่ของผู้สื่อข่าวการเมืองให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้นโดยใช้กรอบแนวคิดเกี่ยวกับการสื่อข่าวการเมืองแนวคิดเกี่ยวกับความรับผิดชอบของสื่อมวลชนในระบอบประชาธิปไตยทฤษฎีโครงสร้างหน้าที่ของสื่อมวลชนและแนวคิดทฤษฎีหน้าที่นิยม เพื่อสรุปผลวิเคราะห์ความคิดเห็นของสื่อมวลชนกลุ่มตัวอย่าง ต่อการควบคุมการปฏิบัติงานของผู้สื่อข่าวในยุครัฐบาล คสช. ผลการศึกษาพบว่า การควบคุมการปฏิบัติงานของผู้สื่อข่าวในยุครัฐบาล คสช. สามารถแบ่งได้เป็น 2 รูปแบบ คือ 1. การควบคุมทางตรง คือการควบคุมโดยใช้ประกาศหรือคำสั่งต่างๆของคสช. มีบทลงโทษตามกฎหมาย และ 2. การควบคุมทางอ้อม คือควบคุมโดยไม่ใช้กฎหมายหรือคำสั่งเข้าบังคับควบคุม แต่ดำเนินการด้วยวิธีการต่างๆ คือ (1) การเรียกเข้าพบ หรือใช้คำอย่างเป็นทางการว่า “เรียกปรับทัศนคติ” มีทั้งการเรียกปรับทัศนคติอย่างเป็นทางการ โดยการออกจดหมายเชิญเข้าพบในสถานที่ราชการ และการเรียกปรับทัศนคติอย่างไม่เป็นทางการ โดยการโทรศัพท์สายตรงนัดหมายขอพูดคุย/พบนอกสถานที่ราชการ (2) การส่งเจ้าหน้าที่เข้าควบคุมกองบรรณาธิการ มีทั้งเจ้าหน้าที่ในเครื่องแบบ ควบคุมอย่างเข้มงวดในระยะแรก และเจ้าหน้าที่ คสช. ควบคุมดูแลอย่างใกล้ชิดในระยะหลังตั้งรัฐบาลพลเอกประยุทธ์ จันทร์โอชา (3) การจำกัดการสัมภาษณ์ อาทิ การกำหนดพื้นที่ผู้สื่อข่าว การกำหนดคำถาม การกำหนดช่วงเวลาสัมภาษณ์ รวมถึงการบันทึกภาพผู้สื่อข่าว (4) การตอบโต้แบบข่มขู่และรุนแรงของผู้นำรัฐบาล (5) การส่งคนติดตามผู้สื่อข่าวที่ถูกเพ็งเล็งเป็นพิเศษ และ (6) การใช้รายการคืนความสุขให้คนในชาติ “ตอบโต้-โจมตี” สื่อมวลชน ผลกระทบจากการควบคุมการปฏิบัติงานของผู้สื่อข่าวจากการควบคุมของรัฐบาล คสช. พบว่ากลุ่มตัวอย่างทั้งหมดรู้สึกได้รับผลกระทบจากทั้งการควบคุมทางตรงและทางอ้อม แต่การควบคุมทางอ้อมได้สร้างภาระการปฏิบัติงานสื่อมวลชนมากกว่าผลกระทบจากการควบคุมทางตรง ทั้งนี้เนื่องจากการควบคุมทางอ้อม ไม่มีลายลักษณ์อักษรใดๆ ให้ทำความเข้าใจ เป็นเพียง “การคาดคะเน” จากสภาวะสิ่งแวดล้อมและอารมณ์ความรู้สึก รวมทั้งการตามตักเตือนจากผู้คุมอำนาจ ซึ่งข้อนี้ไม่เพียงควบคุมอิสระของการทำงาน แต่ยังอาจรุกถึงชีวิตส่วนตัวประจำวันของตนเอง และอาจส่งผลกระทบต่อครอบตัวและคนรอบข้างอีกด้วย หลายครั้งครั้งเลือกไม่นำเสนอข่าวอ่อนไหวหรือก่ำกึ่ง ทั้งๆ ที่หลายครั้งควรนำเสนอเพื่อสร้างความตระหนักรู้ต่อสาธารณะชน เกิดภาวะ “สื่อเซ็นเซอร์ตัวเอง” นับได้ว่า “สถาบันสื่อมวลชน” ตกอยู่ภายใต้การควบคุมของรัฐบาล คสช. โดยสมบูรณ์ เพราะไม่สามารถทำหน้าที่คอยตรวจสอบการทำงานของรัฐบาลพร้อมทั้งเสนอข้อมูลข่าวสารการดำเนินการต่างๆ ของภาครัฐไปสู่สาธารณชนอย่างถูกต้อง เที่ยงตรง และเป็นธรรม ตามหลักจริยธรรมสื่อสารมวลชนอย่างไรก็ตาม ภาวการณ์ควบคุมการปฏิบัติงานของผู้สื่อข่าวของรัฐบาล คสช. ก็ได้ทำให้สื่อมวลชนได้ปรับตัวและวิธีการต่างๆ มาใช้ในการนำเสนอข่าว สรุปเป็นแนวทางการแก้ไขการควบคุมการปฏิบัติงานของผู้สื่อข่าวในยุครัฐบาล คสช. ดังนี้ (1) ผู้สื่อข่าวได้ใช้ “วิธีการแยบยล” ขึ้นในการนำเสนอประเด็นข่าวที่อ่อนไหวหรือก่ำกึ่งสู่สาธารณชน (2) เนื่องจากแหล่งข่าวถูกจำกัดในทุกด้าน สื่อมวลชนจำเป็นต้องพยายามมากขึ้น ในการหาแหล่งข่าวอื่นๆ ที่หลากหลายขึ้นในการทำข่าว (3) สื่อมวลชนจำเป็นต้องปรับตัวและทำความเข้าใจว่า “การไม่ตอบคือคำตอบ” และ (4) สื่อมวลชนจำเป็นต้องเข้มแข็งและยึดมั่นในอุดมการณ์จริยธรรมสื่อสารมวลชน ที่จะทำหน้าที่สอดส่องตรวจสอบและนำเสนอข่าวสู่สาธารณะชน และในขณะเดียวกันสื่อมวลชนก็ต้องทำความเข้าใจเพิ่มเติมว่า “แหล่งข่าว” ก็กำลังทำหน้าที่ของเขา ทั้งสองฝ่ายต่างมีหน้าที่ของแต่ละคนแตกต่างกัน เรา/สื่อมวลชนเพียงตั้งใจทำหน้าที่ของพวกเรา ในพื้นที่ที่สามารถทำได้ ให้ดีที่สุด