DOI: 10.17026/dans-xxe-tc3z
title: Bandkeramische en middeleeuwse landbouwers langs de Geleenbeek en de Keutelbeek: plangebied riool- en wegwerkzaamheden Oranjelaan e.o., gemeente Sittard-Geleen, een archeologische opgraving – variant archeologische begeleiding

description: &lt;p&gt;Inleiding &lt;br&gt;In opdracht van de gemeente Sittard-Geleen heeft RAAP van juni 2018 tot en met april 2019 een archeologische opgraving – variant archeologische begeleiding uitgevoerd in het kader van de herinrichting van de Oranjelaan e.o. in de gemeente Sittard-Geleen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het voornaamste doel van het onderzoek was om vast te stellen of er archeologische resten aanwezig waren, in welke staat deze verkeerden, en om de wetenschappelijke informatie (behoud ex situ) veilig te stellen indien archeologische resten door de werkzaamheden werden bedreigd. Indien dit niet het geval was, werden sporen zoveel mogelijk in situ bewaard.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Landschap &lt;br&gt;Uit het onderzoek is gebleken dat het plangebied op de noordoostelijke rand van een noord-zuid georiënteerde lössglooiing die aan de oostzijde geleidelijk via een lösswand overgaat in het beekdal van de Geleenbeek. In het noorden (ter hoogte van de Peschstraat – Werkputten 4 en 11) en in het westen wordt de glooiing begrenst door het beekdal van de (inmiddels overkluisde) Keutelbeek die oorspronkelijk midden door de Peschstraat liep en ter hoogte van de Bergstraat in de Geleenbeek uitkomt. Hoewel de hoogteverschillen binnen het plangebied tegenwoordig beperkt zijn, blijkt uit het onderzoek dat het reliëf oorspronkelijk meer uitgesproken is geweest dan vandaag de dag het geval is. Vanaf de Keutelbeek loopt het landschap in zuidelijke richting in eerste instantie relatief snel vanuit het beekdal omhoog om vervolgens eerst ongeveer 100 meter min of meer vlak te blijven. Vervolgens stijgt het reliëf geleidelijk verder in zuidelijke richting. Op de overgang van het vlakkere plateau naar het oplopend reliëf ten zuiden hiervan heeft zich een smalle depressie/erosiegeultje uitgesleten. Deze depressie zal voornamelijk zijn ontstaan en tegelijkertijd hebben gediend als afvoer van afstromend hemelwater vanaf de hoger gelegen delen in het zuiden en westen richting de Geleenbeek. Het oorspronkelijke reliëf is gedurende de volle middeleeuwen of direct erna verdwenen als gevolg van het aanbrengen grijs pakket slappe grond met materiaal uit de volle middeleeuwen. Hiermee is ook de natuurlijke depressie verdwenen. De reden voor het aanbrengen van de grond is niet geheel duidelijk, maar mogelijk moet er een relatie worden gezocht met egaliseren van het landschap om zodoende ook de dichter tegen het beekdal gelegen (droge) gronden in gebruik te nemen als akkerland. Meteen ten noorden van de Keutelbeek bevindt zich eerst een zone in werkput 5 waar gedurende de late middeleeuwen colluviumvorming heeft plaatsgevonden. Dit colluvium dekt sporen uit de volle middeleeuwen af. Vervolgens loopt het landschap relatief stijl omhoog richting het zuiden. In deze zone heeft een relatief sterk erosie plaatsgevonden, waardoor de oorspronkelijke brikgrond (Bt-horizont) vrijwel volledig of zelfs volledig is verdwenen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Archeologie &lt;br&gt;Tijdens het onderzoek is er zeker voor een archeologische begeleiding een grote hoeveelheid sporen aangetroffen. Deze kunnen gerelateerd worden aan vindplaatsen uit het vroeg neolithicum (LBK; vindplaats 1), de volle middeleeuwen/nieuwe tijd (vindplaats 2), en de nieuwe tijd (vindplaats 3). Veruit de meeste sporen behoren tot de bandkeramische vindplaats. Sporen behorende tot deze vindplaats zijn aangetroffen in werkputten 1, 2, 3, 8 en 9. Naar alle waarschijnlijkheid lopen de sporen echter nog door in zowel zuidelijke als oostelijke en westelijke richting. In noordelijke richting wordt de vindplaats begrensd door de Keutelbeek. Naast de bandkeramische vindplaatsen zijn in werkputten 2 en 5 sporen uit de volle middeleeuwen aangetroffen. In werkput 5 zijn daarnaast tevens enkele sporen uit de nieuwe tijd aangetroffen. In werkput 2 (ten zuiden van de Keutelbeek) bestaan de sporen vooral uit enkele grotere (leemwinnings?)kuilen en een afdekkend A-horizont die lijkt te bestaan uit een pakket opgebrachte grond met daarin aardewerk uit de volle middeleeuwen. Er zijn in deze zone geen directe aanwijzingen voor een nederzettingsterrein. Deze moet waarschijnlijk ter hoogte van werkput 5 worden gezocht. Hier zijn namelijk verschillende (paal)kuilen aangetroffen. Helaas waren de ingrepen in deze zone dermate beperkt dat het moeilijk was om een goed beeld van de aard en de omvang van de vindplaats te krijgen. Wel is het interessant dat losse vondsten aardewerk uit de volle middeleeuwen op meerdere plaatsen zijn aangetroffen (m.n. in werkput 9). Het kan dus zijn dat in ieder geval de vindplaats ten zuiden van de Keutelbeek (werkput 2) over een groter gebied doorloopt. Tenslotte, zijn er nog enkele muuruitbraken van een gebouw uit de nieuwe tijd aangetroffen op de kruising van de Oranjelaan en de Peschstraat. Van het gebouw was echter nog maar zeer weinig over.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Aanbevelingen &lt;br&gt;Een samenvatting van de adviezen is weergegeven in onderstaande tabel. Daarnaast wordt geadviseerd om de grenzen van de bandkeramische vindplaatsen verder naar het zuiden te verschuiven. Mogelijk sluit de aangetroffen vindplaats namelijk aan op de bandkeramische vindplaats de Kluis ongeveer 600 meter naar het zuiden.&lt;/p&gt;
description: Issued: 2021-04-03