DOI: 10.17026/ar/ndgojo
title: Archeologisch bureau- en inventariserend veldonderzoek, verkennende fase door middel van boringen Gewande 20 te ‘s-Hertogenbosch (gemeente ‘s-Hertogenbosch)

description: In februari 2025 is door Aeres Milieu, in opdracht van BRO een archeologisch bureau- en verkennend booronderzoek uitgevoerd
aan de Gewande 20 te ’s-Hertogenbosch, in de gelijknamige gemeente.
De aanleiding hiertoe betreft de nieuwbouw van een nieuwe dijkwoning met bijgebouw en parkeerplaats. De diepte van de
toekomstige bodemverstoring is op dit moment onbekend. Er wordt vooralsnog uitgegaan van een standaard funderingsdiepte
van tenminste 0,8 - 1,0 meter beneden maaiveld.
De onderzoekslocatie ligt volgens de Archeologische Beleidskaart van de gemeente 's-Hertogenbosch (2009) in een zone met
een hoge archeologische verwachting. Dhr. S. Molenaar (Erfgoed ’s-Hertogenbosch) heeft aangegeven dat voor perceel B een
bureau- en verkennend booronderzoek benodigd is.
Naar verwachting zal door erosie van de Maas de top van het dekzand sterk zijn afgetopt. Eventueel aanwezige resten uit de
periode laat-paleolithicum B tot en met mesolithicum worden in de top afzettingen van het Weichselien (circa 3 tot 4,5 meter
onder maaiveld) verwacht. Op basis hiervan kan er geen nader gespecificeerde verwachting worden gegeven voor deze perioden.
Het plangebied ligt nabij de stroomgordel van de Maas. Deze stroomgordel dateert uit de Romeinse tijd. De Maas overstroomde
vaak de lager gelegen delen. Dit maakt de omgeving van het plangebied een niet-aantrekkelijke vestigingslocatie. In de
middeleeuwen werd het landschap vermoedelijk weer geschikt voor bewoning. In de wijdere omgeving zijn enkele vondsten uit
het neolithicum bekend. Voor de perioden bronstijd – Romeinse tijd zijn tot op heden nog geen vondsten bekend. Het lijkt
waarschijnlijk dat de directe omgeving van het plangebied niet als vestigingslocatie is gekozen. Toch kan niet uitgesloten
worden dat het plangebied als vestigingslocatie is gebruikt, mede omdat er relatief weinig archeologische onderzoeken in de
directe omgeving van het plangebied hebben plaatsgevonden. Voor het plangebied geldt daarom een middelhoge verwachting
voor zowel nederzettingsresten uit de periode neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen.
Het plangebied ligt aan de Gewande direct bij de Maas en ligt direct bij meerdere waterwerken en verdedigingswerken die vanaf
het begin van de 16e eeuw zijn aangelegd. Vermoedelijk zal de bedijking bij het plangebied en omgeving omstreeks 1300 hebben
plaatsgevonden. In circa 1629 tot in het begin van de 18e eeuw zal ook een schans zijn aangelegd die in het oosten nagenoeg
aan het plangebied grenst en ook op de gemeentelijke beleidskaart staat ingetekend. Het plangebied blijft onbebouwd met
uitzondering van twee (bij)gebouwen in de periode 1962-1980. Er geldt voor het plangebied een middelhoge verwachting voor
de periode late middeleeuwen en nieuwe tijd.
Het plangebied ligt in een dynamisch gebied. Het plangebied heeft lange tijd in een nat gebied gelegen. Er zal vermoedelijk dus
geen sprake zijn van plaggenbemesting. Als gevolg van overstromingen van de Maas en ophogingen (mogelijke terpen) en
aanleg van dijklichamen zal het plangebied geleidelijk hoger zijn geworden. Mogelijk zijn hieronder eventueel archeologische
niveaus beschermd, al kunnen deze ook hierdoor zijn aangetast.
Op basis van het uitgevoerde verkennend veldonderzoek door middel van boringen kan worden gesteld dat in het plangebied
de natuurlijke, fluviatiele afzettingen zijn gevormd in het Holoceen. De bodemopbouw binnen het plangebied bestaat uit een
dik (sub-)recent opgebracht pakket op komafzettingen van de stroomgordel van de Maas. Vermoedelijk is wel een watergang
aangetroffen die mogelijk toebehoord aan een gracht van de oostelijk aangrenzende voormalige schans (circa 1629 (mogelijk
1582-1583) – begin 18e eeuw) of de zuidelijk aangrenzende watergang Nieuwe Vliet (vanaf circa 1930). Er zijn afgezien hiervan
geen aanwijzingen aangetroffen dat er archeologische waarden in het plangebied aanwezig zijn. Op basis van de resultaten van
het onderzoek blijkt dat de kans op (mogelijk) aanwezige archeologische bewoningsresten laag wordt geacht.
Van de genoemde schans is, in tegenstelling tot de grote schans verder ten noorden van de Hertogswetering en direct bij de
Maas, weinig bekend. Indien deze binnen de contouren van het plangebied aanwezig zijn, dan zal het waarschijnlijk uitsluitend
om de omgrachtingen gaan en niet om de schans zelf (aarden omwalling).
Op basis van de aangeleverde inrichting van het plangebied vinden alleen ontwikkelingen plaats binnen het bouwvlak van 638
m2 (Figuur 1, gele stippellijn). De kans wordt klein geacht dat resten van de gracht, indien aanwezig, binnen dit deel zullen
worden aangetroffen. Op basis hiervan wordt voor het plangebied geen vervolgonderzoek nodig geacht mits deze beperkt blijven
tot het bouwvlak van 638 m2.
De resultaten van dit onderzoek zijn getoetst door de bevoegde overheid (gemeente ’s-Hertogenbosch), die op basis van het
uitgebrachte advies een besluit zal nemen. Wij willen de opdrachtgever erop wijzen dat dit selectieadvies nog niet betekent dat
er al bodemverstorende activiteiten of daarop voorbereidende activiteiten kunnen worden ondernomen.
Het uitgevoerde onderzoek is verricht conform de gestelde eisen en gebruikelijke methoden. Het onderzoek is gericht op het
inzichtelijk maken van de toestand van het bodemarchief. Hiermee kan de beschadiging, dan wel vernietiging, als gevolg van
de voorgenomen verstoring van een mogelijk aanwezig bodemarchief tot een minimum worden beperkt.