DOI: 10.17026/dans-zqy-4h8w
title: Rotterdam Tankterminal Europoort West. Een bureauonderzoek en verkennend inventariserend veldonderzoek door middel van grondboringen en sonderingen
title: BOORrapporten 537

description: &lt;p&gt;SAMENVATTING&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Algemeen&lt;br&gt;In opdracht van het Havenbedrijf Rotterdam heeft het Bureau Oudheidkundig Onderzoek Rotterdam (BOOR) in maart en april 2012 een verkennend inventariserend veldonderzoek uitgevoerd in het plangebied Rotterdam Tankterminal Europoort West. Het onderzoek is verricht omdat bij de geplande werkzaamheden de bodem plaatselijk diep zal worden ontgraven of doorheid. Indien archeologische waarden aanwezig zijn, kunnen deze hierbij worden aangetast of vernietigd.&lt;br&gt;Het verkennend onderzoek bestond uit het (mede-) beschrijven en bemonsteren van delen van achttien boorkernen door het BOOR, gezet ten behoeve van geotechnisch onderzoek in het plangebied. Als deelonderzoek zijn de vele reeds uitgevoerde sonderingen uit het plangebied door het Havenbedrijf bijeengebracht en geo-archeologisch geïnterpreteerd door Deltares. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten&lt;br&gt;Tijdens het bureauonderzoek is onder meer gekeken naar de historische situatie, de bodemopbouw en de bekende archeologische waarden in (de omgeving van) het plangebied. Hieruit is gebleken dat voor het plangebied een redelijk hoge tot hoge archeologische verwachting geldt. Direct ten westen van het gebied zijn van grote diepte bewerkte benen spitsen (vis- en jachtgerei) opgebaggerd uit de periode Laat Paleolithicum tot Vroeg Mesolithicum. Recentelijk is vondstmateriaal uit dezelfde periode systematisch verzameld tijdens archeologisch onderzoek op de bodem van de Yangtzehaven. Aangetoond is nu dat de locatie van de vindplaatsen samenhangt met het voorkomen van rivierduinen (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Delwijnen), die gunstige verblijfplaatsen vormden voor jagers/verzamelaars. Lokaal kunnen ook in het plangebied deze pleistocene rivierduinafzettingen aanwezig zijn. Laatpaleolithische en vroegmesolithische vindplaatsen zouden mogelijk ook gerelateerd kunnen zijn aan de oevers van geulsystemen uit dezelde periode (Formatie van Kreftenheye en/of Formatie van Echteld). Naar verwachting is het boven circa 18 tot 19 m - NAP gelegen sedimentpakket veel recenter. Het behoort vermoedelijk tot de Formatie van Naaldwijk (Laagpakket van Walcheren) en is afgezet in de Late Middeleeuwen of daarna. In de lagen tussen circa 3 m en 12 m - NAP kunnen in principe scheepswrakken uit de periode circa 1200-1600 aanwezig zijn.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit de boringen en sondeergegevens is het beeld verkregen dat het pleistocene oppervlak relatief weinig reliëf laat zien. Er zijn wel aanwijzingen voor de aanwezigheid van eolische afzettingen (mogelijke rivierduinafzettingen), maar er zijn geen grote, donkachtige structuren met een reliëf boven de 20 m - NAP aantoonbaar. In de boringen zijn ook geen niveaus met bodemvorming in de top van de pleistocene afzettingen aanwezig, die zouden kunnen wijzen op een goed en gedurende langere tijd voor de mens toegankelijk en aantrekkelijk landschap.&lt;br&gt;Op de pleistocene zandgrond bevindt zich een pakket stugge komklei (Laag van Wijchen, Formatie van Kreftenheye) die werd afgezet in het vroegholocene rivierlandschap. Echter, de vermoedelijk bij dit landschap behorende rivierlopen en meertjes, met op de oevers mogelijk gunstige verblijfplaatsen voor de mens, zijn in het onderzoek niet aangetoond. De Laag van Wijchen is over het algemeen afgedekt door de Basisveenlaag (Formatie van Nieuwkoop). Gebaseerd op de tot nu toe bekende 14C-dateringen van dit veenpakket uit de directe omgeving van het plangebied lijkt het niet waarschijnlijk dat de mens nog in de periode van de veenvorming in het plangebied actief was. De tot nu toe bekende archeologische vondsten zijn dan ook ouder dan de veenvorming. &lt;br&gt;Uit de sonderingen (interpretatie Deltares) blijkt dat op het veen jongere geul- en plaatafzettingen aanwezig zijn, met een geringe kans op de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen uit de prehistorie. Daar boven, tussen circa 2 m en 4 m - NAP bevindt zich een kleiige laag die, gezien de diepteligging, het restant zou kunnen zijn van een pakket kwelderafzettingen uit de late prehistorie. In principe zouden zich hierin bewoningssporen en vondsten uit de periode IJzertijd-Romeinse tijd kunnen bevinden. De bovenzijde van dit pakket is echter geërodeerd, zodat de kans op het aantreffen van intacte bewoningssporen klein wordt geacht. Als de interpretatie juist is dat tussen 10 m tot 18 m - NAP en 4 m tot 6 m - NAP plaatafzettingen aanwezig zijn, heeft dat gevolgen voor de bestaande ideeën over de paleografische ontwikkeling van de Maasmonding. De plaatafzettingen en ook de kwelderafzettingen moeten bij lagere zeespiegelstanden zijn ontstaan en zouden dan veel ouder zijn dan de Late Middeleeuwen of de Nieuwe tijd. Mogelijk is er dan sprake van een erosierestant, dat in de periode dat het in de monding van het Maasestuarium lag (circa 1200-1600 AD), als een eiland is blijven bestaan. Op dit moment is er echter nog twijfel over de interpretatie van de aard van de boven het basisveen gelegen afzettingen en is dus ook de datering en daarmee de archeologische verwachting onzeker.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusies&lt;br&gt;Concluderend kan gesteld worden dat voor dit moment en met de huidige plannen in het plangebied Rotterdam Tankterminal Europoort West geen aanleiding is voor vervolgonderzoek met betrekking tot de aanwezigheid van prehistorische bewoningssporen en vondsten. Dit wil overigens niet zeggen dat de prehistorische mens niet in het plangebied is verbleven, maar er zijn geen goede aangrijpingspunten voor verder onderzoek. &lt;br&gt;Een deel van het plangebied wordt tot 27 m - NAP ontgraven, in de rest van het plangebied wordt geheid. De heiwerkzaamheden zullen de diepgelegen kansrijke lagen verstoren, maar toekomstig onderzoek (met wellicht vernieuwde onderzoeksinzichten) blijft in principe in een deel van het plangebied goed mogelijk. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Wat betreft de kans op het aantreffen van scheepswrakken is het van belang te signaleren dat het nog steeds denkbaar is dat de boven de Basisveenlaag gelegen sedimenten uit de Middeleeuwen of later dateren. Er is daarom een kleine kans op het aantreffen van scheepswrakken, uitsluitend uit de periode 1200-1600. Deze zijn vooral te verwachten aan de oostzijde van de te baggeren insteekhaven, op dieptes tussen circa 3 m en 12 m - NAP. Indien de sedimenten toch veel ouder zouden blijken is er geen kans op het aantreffen van scheepswrakken uit de genoemde periode, maar ook niet uit de periode daarna. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Aanbeveling&lt;br&gt;Op basis van de bovenstaande conclusies luidt de aanbeveling voor de geplande werkzaamheden ten behoeve van de Tankterminal Europoort West te Rotterdam, dat er geen voorzieningen getroffen hoeven te worden om archeologische waarden te behouden of te ontzien. Zonder verder archeologisch onderzoek kan worden gestart met de voorgenomen werkzaamheden. Deze aanbeveling is nadrukkelijk beperkt tot de aanleg van de tankterminal. Voor andere (toekomstige) plannen in de directe omgeving hiervan, zoals de verbreding van het Beerkanaal en de verbreding/verdieping van de Tennesseehaven geldt deze aanbeveling niet.&lt;br&gt;Bij het toch onverwachts aantreffen van scheepswrakken tijdens het baggeren in het plangebied Rotterdam Tankterminal Europoort West, wordt voorgesteld de gebruikelijke protocollen die zijn opgesteld tussen het Havenbedrijf en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) van toepassing te verklaren.&lt;/p&gt;