DOI: 10.17026/dans-xqj-3a6j
title: Putten uit de Haarlemse Geschiedenis
title: Dans Klein Data-project Putten uit de Haarlemse Geschiedenis

description: &lt;p&gt;Universiteit Leiden voert samen met Bureau Digitaal Erfgoed een project uit in het kader van een DANS Klein Data-Project. De centrale vraag in het KDP-onderzoek is hoe de ruimtelijke verbreiding van water- en beerputten in termen van privé, semi-openbaar en openbare domein zich heeft ontwikkeld in de pre-industriële (1200-1800) stad. Verschuivingen kunnen duiden op veranderende sociale cohesie binnen de stedelijke gemeenschap.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In de pre-industriële stad waren beer- en waterputten dikwijls geen privé- voorzieningen; ze werden beheerd door een collectief, een kleinere of een grotere ‘putgemeenschap’. Zo is uit de historische bronnen bekend dat Zutphen was opgedeeld in waterputgemeenschappen (Benders/De Boer 2012). De leden van een waterputgemeenschap, zo’n 25 huishoudens groot, onderhielden gezamenlijk de waterput die in de openbare ruimte gesitueerd was (denk aan de dorpspomp). Het waren micro-gemeenschappen die zich ontwikkelden tot of samenvielen met gebuurten, een sociaal verband dat in de grote steden van vitaal belang is geweest. De opkomst van privé-waterputten en waterkelders in de 17de eeuw op het eigen erf, zoals uit stadsarcheologische bronnen bekend is, doen vermoeden dat het belang van dergelijke waterputgemeenschappen in de Vroeg-Moderne tijd afnam. Eenzelfde soort ontwikkeling van publiek naar privaat is te zien bij beerputten. Beerputten zijn anders dan waterputten veelal gelegen in de semi-openbare achtertereinen. Ze werden in de Late Middeleeuwen door enkele buren gedeeld. Uit historische bronnen in Brugge is bekend dat dergelijke gemeenschappelijke voorzieningen in de Vroeg Moderne tijd vaker werden omgezet in een privé-voorziening (Deneweth 2008). Indien de bovengenoemde ontwikkelingen indicatief zijn voor een bredere culturele omslag dan zou dat een sterke aanwijzing vormen dat de sociale cohesie binnen de stadsgemeenschap verschuift. In meer algemene termen geformuleerd: de verschuivingen in het privédomein beïnvloeden ontwikkelingen op het publieke domein. Dit laatstgenoemde thema is bekend geworden door het onderzoek van de Franse cultuurhistoricus Philip Ariès en het wordt ook wel aangeduid als ‘één van de grote thema’s uit de geschiedenis’ (Garner 2007).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De afgelopen jaren zijn in Nederlandse steden honderden beerputten en tientallen waterputten opgegraven en archeologisch gedocumenteerd. Van zeven steden zijn binnen een eerder uitgevoerd NWO-project, The town as a body social, de gegevens bij elkaar gebracht in een database. De opkomst en de ondergang van het fenomeen beerputten zijn onderzocht en in het proefschrift De stad, het vuil en de beerput gepresenteerd (Van Oosten 2013). Openbare waterputten en waterpompen zijn bovendien afgebeeld op historische kaarten.Voortbouwend op deze diachrone analyse en op een analyse van historische kaarten wordt in dit zogenaamde DANS-Kleine Dataproject (KDP) een ruimtelijke analyse uitgevoerd van beer- en waterputten in Haarlem. Daartoe wordt een met behulp van semantisch-webtechnologie een digitale kaartapplicatie ontwikkeld. De kaartapplicatie wordt gebruikt om een wetenschappelijke analyse uit te voeren waarvan de resultaten in een artikel verwerkt worden. Daarnaast wordt de kaartapplicatie gebruikt ten bate van een publiekspresentatie in het Archeologisch Museum Haarlem bij een tentoonstelling met als thema Putten uit de Haarlemse geschiedenis. De tentoonstelling wordt in het voorjaar van 2015 geopend.&lt;/p&gt;
description: Date: 2014-11-28