DOI: 10.17026/ar/vinpxj
title: Van klooster tot landgoed. ‘s-Hertogenbosch, Historisch landgoed Coudewater (BKCO)
title: Proefsleuvenonderzoek

description: Op Landgoed Coudewater heeft BAAC in februari 2021 een archeologisch
proefsleuvenonderzoek uitgevoerd in opdracht van gemeente ’s-Hertogenbosch
en van 4Building B.V. Het onderzoeksgebied beslaat het centrale deel van het
landgoed, rond het hoofdgebouw, en het perceel ten oosten daarvan. Tijdens
het onderzoek zijn in totaal vijftien proefsleuven aangelegd met een totale
oppervlakte van 344 m2 en is één sloopput onderzocht met een oppervlakte
van 1.251 m2. De belangrijkste doelstelling van het onderzoek was om inzicht
te krijgen in de opbouw van het terrein ten tijde van het hier gevestigde
birgitinessenklooster in de late middeleeuwen en vroege nieuwe tijd. De
resultaten van het onderzoek kunnen aanleiding zijn voor de gemeente om de
status van archeologisch monument toe te kennen. In het vooronderzoek is aan het onderzoeksgebied een hoge archeologische verwachting toegekend op het aantreffen van resten van het klooster en sanatorium uit de late middeleeuwen tot en met de nieuwe tijd, naast een middelhoge verwachting op resten uit eerdere periodes.
Landschappelijk gezien bevindt het landgoed zich binnen een brede beekoverstromingsvlakte met lagere geultjes en hogere ruggen van verspoeld
dekzand. Een groot deel van het terrein is opgehoogd. De oorsprong van Landgoed Coudewater ligt in de vijftiende eeuw, toen er in 1434 door Milla van Campen een birgitinessenklooster werd gesticht. Het klooster kende haar bloeiperiode vanaf het midden van de 15e eeuw tot het uitbreken van de 80-jarige oorlog in 1568. Het is onduidelijk hoe de opbouw van het klooster precies was. Het huidige gebouw stamt grotendeels uit de 15e of vroege 16e eeuw. Waarschijnlijk heeft er haaks op het gebouw een kapel gestaan. In 1713 werd het klooster verkocht en omgevormd tot buitenplaats met een tuin in de landschapsstijl. In 1870 werd er een zwakzinnigengesticht gevestigd, waarvoor veel nieuwbouw werd gepleegd. De resultaten van het proefsleuvenonderzoek sluiten aan bij de verwachting uit
het vooronderzoek. Uit de profielen blijkt dat in het dekzand een veldpodzol is
ontstaan. In het centrale deel van het onderzoeksgebied is de podzol plaatselijk
snel afgedekt met een oud humeus cultuurdek waardoor de intacte bodem
buiten het bereik van verstoringen is geraakt. De natuurlijke bodem is in het
grootste deel van het onderzoeksgebied echter tot in de C-horizont afgetopt,
en in het er is over het gehele terrein opgehoogd. Rond het hoofdgebouw zijn verschillende archeologische resten gevonden uit de tijd van het klooster en mogelijk daarna. Ten noorden van het gebouw zijn paalkuilen, kuilen, greppels en een fundering van een muur gevonden uit de late middeleeuwen of vroege nieuwe tijd. De opvallendste vondst is gedaan ten zuidwesten van het gebouw: hier bevindt zich een intact ondergronds gewelf van baksteen. Dit zou een overkluizing van een waterloop kunnen zijn die richting de kloostergebouwen liep. Op het oostelijke perceel zijn geen archeologische sporen van het kloosterterrein gevonden, de grondverbetering en ophogingen dateren waarschijnlijk uit de 19e eeuw. De archeologische resten vormen samen vindplaats 1: sporen van bewoning (kloostercomplex) uit de late middeleeuwen B en de nieuwe tijd. De vindplaats beslaat het gehele centrale deel van het onderzoeksgebied. Enkele paalkuilen kunnen niet gedateerd worden. Hoewel ze mogelijk van voor de middeleeuwen zijn worden ze bij vindplaats 1 gerekend.
De vindplaats krijgt een hoge waardering krijgt volgens de criteria van de KNA,
wat aanleiding vormt om de vindplaats te behouden. Het advies van BAAC is
dan ook om vindplaats 1 te beschermen middels behoud in situ en aan te wijzen
als gemeentelijk archeologisch monument.
description: adobe acrobat, Adobe Acrobat 9.0
description: microsoft excel-werkblad, Microsoft Excel 97-2003-werkblad
description: JPEG-afbeelding
description: microsoft office access-toepassing