DOI: 10.14457/tu.the.2020.615
title: หลักเกณฑ์การกำหนดโทษอาญาในการตรากฎหมาย: ศึกษาพระราชบัญญัติห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา พ.ศ. 2560

description: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ได้ศึกษาเกี่ยวกับหลักเกณฑ์การกำหนดโทษอาญาในการตรากฎหมาย ตามหลักการของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 77 โดยได้หยิบยกเอาพระราชบัญญัติห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา พ.ศ. 2560 มาเป็นต้นแบบในการศึกษา ซึ่งมีวัตถุประสงค์ที่จะทราบถึงแนวคิดและทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับการกำหนดความผิดอาญาและโทษตามหลักการสากลและรัฐธรรมนูญ การที่เจ้าหนี้เงินกู้เรียกเอาดอกเบี้ยเกินอัตราที่กฎหมายกำหนดควรกำหนดให้เป็นความผิดอาญาหรือไม่ และโทษที่กำหนดไว้ในกฎหมายมีความเหมาะสมกับความร้ายแรงหรือไม่ ทั้งนี้ก็เพื่อที่จะเป็นข้อเสนอแนะแนวทางการปรับปรุงหรือยกเลิกความผิดตามพระราชบัญญัติห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา พ.ศ. 2560 ให้สอดคล้องกับหลักการสากลและรัฐธรรมนูญต่อไป จากการศึกษาเกี่ยวกับกรณีดังกล่าวข้างต้น ผู้เขียนเห็นว่า1. การที่เจ้าหนี้เงินกู้เรียกเอาดอกเบี้ยเกินอัตราที่กฎหมายกำหนด เป็นการขูดรีดเอารัดเอาเปรียบกันมากจนเกินไป ย่อมทำให้ลูกหนี้เกิดความเดือดร้อนและก่อให้เกิดปัญหาสังคมอื่น ๆ ตามมา เช่น การฆ่าตัวตาย ครอบครัวแตกแยก เป็นต้น ซึ่งเป็นการกระทำที่กระทบต่อความสงบเรียบร้อยของสังคม ฉะนั้น จึงยังคงสมควรกำหนดให้เป็นความผิดอาญา2. แม้การที่เจ้าหนี้เงินกู้เรียกเอาดอกเบี้ยเกินอัตราที่กฎหมายกำหนด จะไม่ใช่การกระทำที่เป็นความผิดร้ายแรงเหมือนเช่นเดียวกับการกระทำความผิดเกี่ยวกับชีวิต ร่างกาย เสรีภาพ หรือทรัพย์สินของผู้อื่นก็ตาม แต่หากพระราชบัญญัติห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา พ.ศ. 2560 ไม่กำหนดโทษจำคุกไว้ เจ้าหนี้อาจจะไม่เกรงกลัวต่อโทษที่จะได้รับ เพราะโทษอย่างอื่นมีความรุนแรงน้อยกว่าโทษจำคุกและไม่มีผลกระทบต่อเสรีภาพของผู้กระทำความผิดเท่ากับโทษจำคุก ฉะนั้น จึงเห็นควรให้คงโทษจำคุกไว้ในกฎหมายดังกล่าวต่อไป เพราะโทษจำคุกยังคงเป็นโทษที่มีประสิทธิภาพในการข่มขู่ยับยั้งมิให้คนกระทำความผิด โดยเฉพาะอย่างยิ่งคนที่มีฐานะดีจะเกรงกลัวต่อโทษจำคุกมากกว่าโทษปรับ แต่อย่างไรก็ดีเพื่อมิให้สิ้นเปลืองงบประมาณรัฐในการควบคุมผู้ต้องขัง ควรนำโทษจำคุกมาใช้เป็นมาตรการสุดท้ายเท่านั้น โดยลำดับแรกควรนำโทษปรับและโทษเสริมมาใช้แทนโทษจำคุกก่อนในการนี้เพื่อให้การบังคับใช้พระราชบัญญัติห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา พ.ศ. 2560 เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ และเพื่อให้การกำหนดความผิดและโทษตามกฎหมายดังกล่าวมีความสอดคล้องกับหลักการสากลและรัฐธรรมนูญ ผู้เขียนเห็นว่าควรมีการแก้ไขปรับปรุงพระราชบัญญัติห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา พ.ศ. 2560 ในส่วนของบทกำหนดโทษใหม่ โดยมีข้อเสนอแนะ ดังนี้1. ควรแก้ไขปรับปรุงอัตราโทษปรับใหม่ โดยปรับเพิ่มอัตราโทษปรับให้สูงขึ้นจากเดิมเพื่อที่จะให้มีประสิทธิภาพในการข่มขู่ยับยั้งมิให้คนกระทำความผิด โดยต้องกำหนดให้ต้นทุนคาดหมายมากกว่าผลประโยชน์คาดหมาย กล่าวคือ เดิมปรับไม่เกิน 2 แสนบาท แก้ไขเป็นปรับไม่เกิน 2 ล้านบาท และเพื่อให้ศาลสามารถใช้ดุลพินิจลงโทษปรับได้ตามความเหมาะสมแก่พฤติการณ์แห่งการกระทำความผิด ควรกำหนดให้มีโทษปรับเป็นอัตรา 2 เท่าของต้นเงินที่ปล่อยกู้บวกกับดอกเบี้ยที่เรียกเกินอัตราหรือประโยชน์ที่ได้รับจากการปล่อยกู้แล้วแต่จำนวนใดจะสูงกว่าไว้ในกฎหมายห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตราด้วย โดยข้อความที่เสนอเป็นดังนี้ “...ต้องระวางโทษจำคุกไม่เกินสองปี หรือปรับไม่เกินสองล้านบาท หรือปรับจำนวนสองเท่าของต้นเงินที่ปล่อยกู้บวกกับดอกเบี้ยที่เรียกเกินอัตราหรือประโยชน์ที่ได้รับจากการปล่อยกู้ แล้วแต่จำนวนใดจะสูงกว่า หรือทั้งจำทั้งปรับ” ทั้งนี้ โดยอาจพิจารณาเทียบเคียงกับหลักการในการกำหนดโทษปรับตามที่กำหนดไว้ในพระราชกำหนดการประมง พ.ศ. 2558 ที่ใช้ลงโทษแก่ผู้กระทำความผิดตามกฎหมายดังกล่าวประกอบด้วย2. ควรกำหนดเพิ่มให้มีบทบัญญัติว่าด้วยการยึดหรืออายัดทรัพย์สินที่เกี่ยวเนื่องกับการเรียกดอกเบี้ยเกินอัตราของผู้กระทำความผิดไว้ในพระราชบัญญัติห้ามเรียกดอกเบี้ยเกินอัตรา พ.ศ. 2560 ด้วย ซึ่งกรณีนี้อาจพิจารณาเทียบเคียงกับหลักการในการกำหนดโทษริบทรัพย์สินตามที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติมาตรการในการปราบปรามผู้กระทำความผิดเกี่ยวกับยาเสพติด พ.ศ. 2534 เนื่องจากนายทุนที่เรียกดอกเบี้ยเกินอัตราจะมีเงินทุนหมุนเวียนอยู่ในมือเพื่อใช้ในการกระทำความผิดเป็นจำนวนมาก ซึ่งบางกรณีเมื่อบุคคลดังกล่าวได้รับเงินดอกเบี้ยที่เรียกเกินอัตรามาแล้วจะมีการนำเงินนั้นไปเปลี่ยนสภาพเป็นทรัพย์สินอื่น ๆ เช่น รถยนต์ ที่ดิน หรืออาคารสิ่งปลูกสร้าง เป็นต้น ทำให้ยากต่อการดำเนินคดี และเป็นปัญหาอุปสรรคต่อการป้องกันและปราบปรามการกระทำความผิดดังกล่าวให้หมดสิ้นไปหรือลดน้อยลง