DOI: 10.14457/tu.the.2018.1307
title: การกำหนดโทษอาญา: ศึกษาโทษปรับกรณีทุจริตในการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ

description: ปัญหาการทุจริตคอร์รัปชันนับได้ว่าเป็นหนึ่งในปัญหาสำคัญของประเทศไทยมานาน แม้ว่าที่ผ่านมาจะมีการรณรงค์การต่อต้านการทุจริตคอร์รัปชันจากภาครัฐและภาคเอกชน มีการจัดตั้งองค์กรอิสระเพื่อตรวจสอบและดำเนินการกับผู้กระทำการทุจริต อาทิเช่น สำนักงานการตรวจเงินแผ่นดิน สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ เป็นต้น โดยสาเหตุหนึ่งที่สำคัญของการทุจริตคอร์รัปชันในประเทศไทย คือ กระบวนการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ ซึ่งเป็นกระบวนการจัดหาเพื่อให้ได้มาซึ่งสินค้า บริการ และการก่อสร้าง โดยเบิกจ่ายจากงบประมาณแผ่นดินซึ่งเป็นเงินภาษีอากรของประชาชนทั้งประเทศ ทั้งนี้ การทุจริตในการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐก่อให้เกิดความเสียหายต่อประเทศทั้งในด้านระบบเศรษฐกิจการเงิน ความเสียหายต่อคุณภาพชีวิต สุขภาพอนามัย และสิ่งแวดล้อมโดยรวมงานวิจัยฉบับนี้ มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาแนวทางการกำหนดโทษอาญา โดยมุ่งเน้นไปยังการกำหนดโทษปรับแก่ผู้กระทำการทุจริตในการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ เพื่อให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ของการลงโทษเพื่อการข่มขู่ยับยั้ง โดยนำหลักทางนิติเศรษฐศาสตร์มาพิจารณาตั้งแต่แนวคิดทางอาชญาวิทยา สาเหตุการกระทำความผิด และการกำหนดโทษปรับที่เหมาะสมตามหลักนิติเศรษฐศาสตร์ มีการศึกษารูปแบบการกำหนดโทษปรับที่มีการใช้อยู่ในปัจจุบัน รวมถึงข้อดีและข้อเสียของโทษปรับแต่ละประเภทที่จะนำมาใช้เป็นเครื่องมือในการลงโทษผู้กระทำความผิด โดยนำมาพิจารณาควบคู่ไปกับกฎหมายหรือหลักมาตรฐานสากลที่เกี่ยวข้องกับการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ และแนวกฎหมายการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐในต่างประเทศ เพื่อใช้เป็นฐานในการพิจารณาแนวทางการกำหนดโทษปรับสำหรับการทุจริตในการจัดซื้อจัดจ้างตามกฎหมายของประเทศไทยต่อไปจากการศึกษาตามแนวคิดดังกล่าวข้างต้นแล้ว อาจกล่าวได้ว่าจากลักษณะของการกระทำความผิดกรณีทุจริตในการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐนั้น มีลักษณะเป็นอาชญากรรมทางเศรษฐกิจ (Economic Crime) ประเภทหนึ่งที่ผู้กระทำความผิดมีความรู้และความเชี่ยวชาญเป็นอย่างดี มูลเหตุจูงใจในการกระทำความผิดเกิดขึ้นจากความต้องการในผลประโยชน์ทางเศรษฐกิจเป็นสำคัญ การใช้โทษปรับเพื่อดึงผลประโยชน์ที่ผู้กระทำความผิดได้รับกลับคืนสู่รัฐจึงเป็นเป็นการลงโทษทางอาญาที่เหมาะสมกับลักษณะของการกระทำความผิดในรูปแบบของอาชญากรรมทางเศรษฐกิจและยังเป็นโทษที่ไม่ก่อให้เกิดต้นทุนทางสังคมและตราบาปแก่ผู้กระทำความผิดอย่างเช่นโทษจำคุก ดังนั้น การกำหนดโทษปรับที่เหมาะสมและได้สัดส่วนกับการกระทำความผิดจะเครื่องมือสำคัญในการเพิ่มต้นทุนที่คาดว่าจะเกิดขึ้นจากการกระทำความผิด (Expected Costs) ให้มากกว่าประโยชน์ที่คาดคะเน (Expected Benefits) ซึ่งจะส่งผลต่อการตัดสินใจในการกระทำความผิดได้ สำหรับการกำหนดโทษปรับในความผิดทุจริตในการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐของประเทศไทยนั้น ปัจจุบันได้กำหนดไว้ใน 2 รูปแบบ คือ โทษปรับแบบอัตราตายตัว (Fixed-Sum System) และโทษปรับแบบจำนวนเท่าของผลประโยชน์ที่ได้รับจากการกระทำความผิด (Criminal Benefit Fine System) ซึ่งในส่วนของโทษปรับแบบอัตราตายตัวนั้นไม่เหมาะสมในการลงโทษเพื่อการข่มขู่ยับยั้งการกระทำความผิดเนื่องจากผลประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับจากกระทำความผิด โดยเฉพาะในโครงการขนาดใหญ่มีมูลค่าสูงกว่าโทษปรับที่กำหนดไว้แบบอัตราตายตัวอย่างมีนัยสำคัญ ประกอบกับต้นทุนในการจับกุมและดำเนินคดีกับตัวผู้กระทำความผิดกรณีทุจริตในการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐอยู่ในระดับต่ำ ดังนั้นเมื่อวิเคราะห์ตามหลักนิติเศรษฐศาสตร์ ผู้ศึกษาจึงมีความเห็นว่าควรกำหนดโทษปรับให้อยู่ในรูปแบบที่เหมาะสมและสอดคล้องกับมูลค่าของเงินที่จะเปลี่ยนแปลงไปตามเวลาและสอดคล้องกันทั้งระบบกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการจัดซื้อจัดจ้างภาครัฐ ทั้งนี้ สำหรับโทษจำคุก ผู้ศึกษามีความเห็นว่ายังมีความจำเป็นที่จะคงอยู่ แต่ควรนำมาใช้เป็นมาตรการสุดท้ายเท่าที่จำเป็นเท่านั้น หรือการกระทำความผิดนั้นก่อให้เกิดความเสียหายร้ายแรงเกินกว่าที่จะใช้โทษปรับเป็นหลักได้เท่านั้น เพื่อให้การกำหนดโทษอาญาแก่ผู้กระทำความผิดมีความเหมาะสมและได้สัดส่วนกับการกระทำความผิด ซึ่งจะส่งผลให้การบังคับใช้กฎหมายมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล ก่อให้เกิดความยุติธรรมและความสงบเรียบร้อยต่อสังคมได้อย่างยั่งยืน