DOI: 10.14457/tu.the.2020.733
title: ปัญหาการบังคับใช้พระราชบัญญัติความร่วมมือระหว่างประเทศในทางแพ่งเกี่ยวกับการละเมิดสิทธิควบคุมดูแลเด็ก พ.ศ. 2555: ศึกษากรณีการลักพาตัวเด็กข้ามชาติ

description: การสมรสระหว่างบุคคลต่างสัญชาติกัน (international marriage) มีเพิ่มขึ้นมากในโลกยุคโลกาภิวัฒน์ และได้นำมาซึ่งปัญหาจากการที่คู่สมรสไม่ประสงค์จะใช้ชีวิตคู่อยู่ร่วมกันอีกต่อไป ซึ่งหากคู่สมรสมีบุตรร่วมกันและไม่สามารถตกลงกันได้ว่าใครจะเป็นผู้มีอำนาจปกครองเลี้ยงดูบุตรหรือไม่สามารถตกลงกันเรื่องประเทศที่จะให้บุตรอยู่อาศัย ทำให้คู่สมรสฝ่ายที่มิได้มีถิ่นที่อยู่ดั้งเดิมในประเทศอันเป็นภูมิลำเนาของสามีภริยาต้องการที่จะกลับไปยังประเทศดั้งเดิมของตน คู่สมรสฝ่ายนั้น จึงมักจะเดินทางออกจากประเทศโดยพาบุตรไปกับตนด้วย หรือพาตัวบุตรไปโดยได้รับความยินยอมจากบิดาหรือมารดาอีกฝ่ายแต่เมื่อครบกำหนดระยะเวลาที่ตกลงกันไว้ไม่นำตัวบุตรกลับมา การกระทำดังกล่าวเรียกว่า การลักพาตัวเด็กข้ามชาติการลักพาตัวเด็กข้ามชาติ หมายถึง การที่บิดาหรือมารดาทำการลักพา (removal) หรือหน่วงเหนี่ยว (retention) บุตรผู้เยาว์ไปจากประเทศที่บุตรใช้ชีวิตอยู่ หรือที่เรียกว่าประเทศอันเป็นถิ่นที่อยู่ตามปกติ (habitual residence) ไปยังประเทศอื่นโดยปราศจากความยินยอมของบิดาหรือมารดาอีกฝ่ายหนึ่งซึ่งมีอำนาจปกครองบุตร แม้จะเป็นการกระทำต่อตัวบุตรของตน แต่ถือได้ว่าการลักพาตัวเด็กข้ามชาติเป็นการละเมิดอำนาจปกครองบุตรต่อบิดาหรือมารดาฝ่ายที่ถูกพรากบุตรอนุสัญญากรุงเฮกว่าด้วยลักษณะทางแพ่งในการลักพาตัวเด็กข้ามชาติ (Hague Convention on the Civil Aspects of International Child Abduction 1980) เป็นอนุสัญญาฉบับหนึ่งที่จัดทำขึ้นโดยที่ประชุมแห่งกรุงเฮกว่าด้วยกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล (Hague Conference on Private International Law) หรือ HCCH เพื่อวางหลักเกณฑ์แก้ไขปัญหาทางแพ่งของบุคคลระหว่างประเทศ อนุสัญญาฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อแก้ปัญหาการลักพาตัวเด็กข้ามชาติโดยตรง มีเนื้อความเกี่ยวกับการส่งตัวเด็กกลับคืนประเทศอันเป็นถิ่นที่อยู่ตามปกติโดยเร็วเพื่อให้ศาลภายในประเทศอันเป็นถิ่นที่อยู่ตามปกติตัดสินเรื่องอำนาจปกครองบุตร ประเทศไทยเข้าเป็นภาคีของอนุสัญญา เมื่อวันที่ 14 สิงหาคม พ.ศ. 2545 และได้มีการออกกฎหมายอนุวัติการตามอนุสัญญา คือ พระราชบัญญัติความร่วมมือระหว่างประเทศในทางแพ่งเกี่ยวกับการละเมิดสิทธิควบคุมดูแลเด็ก พ.ศ. 2555 จากการศึกษาพัฒนาการของการปรับใช้กฎหมายฉบับดังกล่าวหลังจากประกาศใช้กฎหมายตลอดระยะเวลาเกือบทศวรรษ พบว่ามีปัญหาในทางปฏิบัติหลายประการ อันทำให้การปฏิบัติตามวัตถุประสงค์และเจตนารมณ์ของอนุสัญญาเฮกฯ ไม่บรรลุผลเท่าที่ควรในการการค้นคว้าอิสระผู้เขียนได้ศึกษากฎหมายเกี่ยวกับการลักพาตัวเด็กข้ามชาติของประเทศไทยและประเทศเนเธอร์แลนด์ จะเห็นได้จากหลักกฎหมายเรื่องอำนาจปกครองบุตร ประกอบกับการตั้งผู้ประสานงานกลางเนเธอร์แลนด์เป็นหน่วยงานหลักที่ทำหน้าที่ประสานความร่วมมือต่อพันธกรณีการลักพาตัวเด็กข้ามชาติ อีกทั้ง ประเทศเนเธอร์แลนด์ได้กำหนดให้การลักพาตัวเด็กข้ามชาติเป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญาดัตช์จากการศึกษากฎหมายไทยที่เกี่ยวข้องกับการลักพาตัวเด็กข้ามชาติ พบว่าประเทศไทยมีกฎหมายเฉพาะที่ครอบคลุมการลักพาตัวเด็กข้ามชาติแล้ว แต่การให้ความสำคัญกับหลักประโยชน์สูงสุดของเด็กยังไม่เพียงพอ ไม่สามารถแก้ไขปัญหาในทางปฏิบัติและป้องกันการลักพาตัวเด็กข้ามชาติได้ อาจนำไปสู่ผลกระทบต่อสภาพจิตใจ การเจริญเติบโต พัฒนาการ และการเรียนรู้ของเด็กที่ถูกลักพาตัวซึ่งเป็นอันตรายอย่างร้ายแรงต่อเด็กในระยะยาวดังนั้น จึงควรมีการปรับปรุงแก้ไขกฎหมายในบางประการ เพื่อให้ความคุ้มครองต่อประโยชน์สูงสุดของเด็กมากยิ่งขึ้น ผู้เขียนจึงได้เสนอแนวทางปรับปรุงกฎหมายเกี่ยวกับการลักพาตัวเด็กข้ามชาติในพระราชบัญญัติความร่วมมือระหว่างประเทศในทางแพ่งเกี่ยวกับการละเมิดสิทธิควบคุมดูแลเด็ก พ.ศ. 2555 และประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ไว้ในการค้นคว้าอิสระฉบับนี้ด้วย เพื่อประโยชน์ในการศึกษาต่อไป