DOI: 10.17026/dans-24a-5u4z
title: s-Hertogenbosch, Markt

description: &lt;p&gt;In opdracht van de gemeente ’s-Hertogenbosch, afdeling Openbare Ruimte en Verkeer (ORV) heeft de afdeling Bouwhistorie, Archeologie en Monumenten (SO/BAM) van dezelfde gemeente van 6 t/m 20 maart 2008 een archeologisch onderzoek uitgevoerd op de Markt, gelegen in het historische centrum van de stad ’s-Hertogenbosch. De vraagstelling hield verband met de bewoningsgeschiedenis op deze locatie.&lt;br&gt;Het onderzoek vond plaats tijdens de herbestrating en herinrichting van de Markt. De locaties van vier geplande boomkuilen zijn hiervoor archeologisch onderzocht. Het onderzoek werd uitgevoerd onder de opgravingsbevoegdheid van de afdeling BAM.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het veldwerk werd verricht door medewerkers van het bureau voor Bouwhistorie, Archeologie, Architectuur- en Cultuurhistorie (BAAC). De inhoudelijke uitwerking werd gedaan door medewerkers van BAAC. De documentatie en materiele vondsten van de veldwerkzaamheden bevinden zich bij de afdeling SO/BAM van de gemeente ‘s-Hertogenbosch.&lt;br&gt;Hierna wordt een samenvatting van de onderzoeksresultaten gegeven, die worden vergeleken met het onderzoek dat in 1977 op de Markt werd uitgevoerd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De natuurlijke ondergrond&lt;br&gt;Het hoogst bewaard gebleven punt van het dekzand (A2-horizont) bevindt zich tussen 4,10 en 4,50 +NAP. Dat is wat lager dan te verwachten viel uit eerder onderzoek: de natuurlijke ondergrond van de Markt ter hoogte van de 15de eeuwse put bevindt zich op circa 5,20 +NAP en loopt op richting het noorden. Mogelijk bevindt zich net ten oosten van het bouwblok op de Markt een kleine natuurlijke depressie.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Prehistorie en overstuivingen&lt;br&gt;Direct op het dekzand werd in de boringen een humeuze laag met een dikte van circa 15 cm aangetroffen. Het gaat zeer waarschijnlijk om een bewoningslaag. In één boring werd ijzertijd aardewerk gevonden. Ook in 1977 werd dit niveau aangetroffen, waarin zich sporen uit de Romeinse tijd bevonden.&lt;br&gt;Op het niveau werd een pakket stuifzand met een dikte van 80 tot 100 cm aangetroffen, waardoor het maaiveld op circa 5,20 +NAP kwam te liggen. Bovenin dit pakket kon eenmaal een lichte podzolering worden herkend. In de periode dat deze natuurlijke ophoging tot stand kwam was de locatie niet bewoond. Ook in 1977 werd dit pakket aangetroffen en omschreven als een periode waarin ter plekke van de Markt een bos aanwezig was.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ophogingen van circa 1200 tot 1350&lt;br&gt;In de periode na de stichting van de stad werd het terrein flink opgehoogd met pakketten humeuze vuile grond met brokjes baksteen, houtskool en aardewerk. Ook tijdens het onderzoek in 1977 werd vastgesteld dat de oudste ophogingen bestaan uit soortgelijke humeuze vuile grond. Enkele lagen lijken te bestaan uit grond die is opgebaggerd uit de stadsgracht of een Diezetak, andere lagen bestaan bijna geheel uit puin. De puinlagen kunnen duiden op nabijgelegen bouwactiviteiten, of op een vlijlaag voor een verdwenen bestrating (F2). Eén laag van verbrand materiaal duidt mogelijk op een brand in de omgeving (F3). De ophogingen brachten het maaiveld op een hoogte van 6,80 +NAP.&lt;br&gt;Het onderzoeksterrein, dat vermoedelijk vanaf het begin als marktplaats in gebruik is geweest, bleef in deze periode onbebouwd (voor zover dit uit de beperkte omvang van het onderzoek kan worden vastgesteld).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Een kuil of de insteek van een waterput, 1300-1350&lt;br&gt;Ter plekke van put III en IVb werd in de eerste helft van de 14de eeuw een grote kuil gegraven met een doorsnede van zo’n 12 m op het niveau van insteek op 6,80 +NAP.&lt;br&gt;De onderkant van de kuil is op een hoogte van 3,00 +NAP niet bereikt. Mogelijk vormt de kuil de insteek van een (bakstenen) waterput, die zich precies tussen put III en IVb bevindt. Dit zou de voorganger kunnen zijn van de put die in 1977 iets zuidelijker werd aangetroffen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ophogingen van circa 1350 tot circa 1500&lt;br&gt;Op de oudere ophogingen en de zojuist beschreven kuilvulling bevinden zich ophogingen van schoon geel en lichtgrijs zand met daarop de restanten van een natuurstenen bestrating, gelegen op circa 7,00 +NAP (ophogingen F13 en F34 met bestrating F5). Deze bestrating dateert vermoedelijk uit de tweede helft van de 14de eeuw en kan bij de eventuele waterput F6/F10 gefunctioneerd hebben. Het gaat zeer waarschijnlijk om dezelfde bestrating als in 1977 is aangetroffen (aangegeven op afb. 7.1).&lt;br&gt;Na het grotendeels verwijderen van de bestrating werd de Markt nogmaals opgehoogd met schoon geel en lichtgrijs zand, tot een hoogte van minimaal 7,40 +NAP (F33, F57 en F58). Ook deze lagen kunnen overeenkomen met de vlijlaag voor een bestrating die in 1977 is aangetroffen. Hierboven zijn alleen recente verstoringen gezien.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De voorkelder van Markt 38&lt;br&gt;Na de hoogst bewaard gebleven ophogingen met schoon zand werd voor het pand Markt 38 een straatkelder aangelegd, waarvan in put IVa een deel van het tongewelf werd aangetroffen. Door een combinatie van archeologisch en historische gegevens kan de kelder rond 1500 gedateerd worden. Deze kelder is pas in de 20ste eeuw dichtgegooid.&lt;/p&gt;
description: Date Submitted: 2012-04-12