DOI: 10.14457/tu.the.2017.1215
title: ปัญหากฎหมายเกี่ยวกับการจดทะเบียนสิ้นสุดการชำระบัญชี

description: ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์เมื่อบริษัทเลิกกัน บริษัทจะต้องมีการชำระบัญชีเพื่อสะสางการงานของบริษัทที่ยังคงค้างอยู่และจัดการทรัพย์สินทั้งหมดของบริษัท แล้วนำมาชำระหนี้ให้แก่เจ้าหนี้รวมถึงแบ่งคืนให้แก่ผู้ถือหุ้นตามสัดส่วนการถือหุ้น นอกจากนั้นยังจะต้องยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีและชำระภาษีของรอบระยะเวลาบัญชีสุดท้ายต่อกรมสรรพากรตามประมวลรัษฎากรด้วย และภายหลังจากที่การชำระบัญชีเสร็จสิ้น ผู้ชำระบัญชีมีหน้าที่ไปจดทะเบียนสิ้นสุดการชำระบัญชีหรือที่เรียกว่าจดทะเบียนเสร็จการชำระบัญชีต่อนายทะเบียนหุ้นส่วนบริษัท ซึ่งการจดทะเบียนสิ้นสุดการชำระบัญชีนี้ถือได้ว่าเป็นขั้นตอนสุดท้ายของกระบวนการเลิกบริษัท แต่ภายหลังที่บริษัทได้จดทะเบียนสิ้นสุดการชำระบัญชีแล้ว หากผู้มีส่วนได้เสียเกิดพบว่าบริษัทยังคงมีทรัพย์สินหลงเหลืออยู่หรือยังจัดการทรัพย์สินไม่แล้วเสร็จ ทำให้ยังไม่ได้นำทรัพย์สินนั้นมาจำหน่ายและแจกจ่ายตามกระบวนการชำระบัญชี ซึ่งทำให้ผู้มีส่วนได้เสีย เช่น ผู้ถือหุ้น ได้รับความเสียหาย อีกทั้งไม่มีกฎหมายใดของไทยที่บัญญัติถึงขั้นตอนในการจัดการกับทรัพย์สินดังกล่าว จึงทำให้ยังคงเกิดปัญหาในทางปฏิบัติ ดังจะเห็นได้จากแนวการตอบข้อหารือของหน่วยงานรัฐ รวมไปถึงแนวคำพิพากษาทั้งของศาลปกครองและศาลฎีกา ซึ่งไม่มีความชัดเจนเท่าใดนัก และทำให้ในบางกรณีผู้มีส่วนได้เสียไม่สามารถจัดการใด ๆ กับทรัพย์สินที่ยังหลงเหลืออยู่ได้ นอกจากนั้นยังเกิดปัญหาที่ตามมาว่า ใครจะเป็นผู้มีสิทธิในทรัพย์สินที่ยังหลงเหลืออยู่นั้น โดยเฉพาะกรณีของเจ้าหนี้ที่ไม่ได้ใช้สิทธิเรียกร้องหรือฟ้องร้องให้บริษัทชำระหนี้ภายในอายุความสองปีตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1272 เจ้าหนี้รายนี้จะยังคงมีสิทธิได้รับชำระหนี้อยู่หรือไม่ และในด้านภาษีกรณีตามปัญหานี้จะต้องนำทรัพย์สินที่ยังหลงเหลืออยู่นั้นมาคำนวณภาษีเพื่อยื่นแบบแสดงรายการภาษีและชำระภาษีต่อกรมสรรพากรหรือไม่ และจะต้องชำระภาษีอย่างไรเมื่อระยะเวลาที่ประมวลรัษฎากรกำหนดให้บริษัทที่เลิกกันต้องยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีอาจล่วงเลยไปแล้วเพื่อหาแนวทางในการแก้ปัญหา ผู้เขียนจึงได้ศึกษาหลักกฎหมายเกี่ยวกับการเลิกบริษัทและการชำระบัญชี รวมไปถึงหลักกฎหมายปกครองที่เกี่ยวข้องกับคำสั่งรับจดทะเบียนของนายทะเบียนหุ้นส่วนบริษัท ศึกษาแนวความเห็นของหน่วยงานรัฐ แนวคำพิพากษาของศาลที่เกี่ยวข้อง และศึกษากฎหมาย รวมถึงแนวทางการแก้ไขปัญหาของต่างประเทศ ได้แก่ ประเทศอังกฤษและประเทศสหรัฐอเมริกา เพื่อเปรียบเทียบและวิเคราะห์หาแนวทางการแก้ไขปัญหาที่เหมาะสมจากการศึกษาพบว่า เมื่อนายทะเบียนมีคำสั่งรับจดทะเบียนสิ้นสุดการชำระบัญชีแล้ว สภาพนิติบุคคลของบริษัทเป็นอันสิ้นสุดลง ทำให้ไม่สามารถดำเนินการใด ๆ ในนามบริษัทได้ และไม่สามารถถือครองทรัพย์สิน รวมถึงไม่สามารถใช้สิทธิทางศาลได้ และเมื่อไม่มีกฎหมายบัญญัติให้สิทธิทางศาลแก่ผู้มีส่วนได้เสียตามกรณีนี้ หากผู้มีส่วนได้เสียร้องขอเพิกถอนการจดทะเบียนสิ้นสุดการชำระบัญชีหรือร้องขอฟื้นคืนสภาพนิติบุคคล ศาลอาจจะยกฟ้องตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งและทำให้ไม่สามารถจัดการทรัพย์สินได้ นอกจากนั้นผลจากการที่ยังชำระบัญชีไม่แล้วเสร็จ หากอายุความในการฟ้องร้องของเจ้าหนี้ตามมาตรา 1272 เริ่มนับไปแล้วทั้งที่การชำระบัญชียังไม่เสร็จสิ้น จะทำให้เจ้าหนี้ที่ไม่ได้ใช้สิทธิภายในอายุความนั้นได้รับความเสียหายได้ ดังนั้น เพื่อเป็นการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นในการจัดการทรัพย์สินที่ยังหลงเหลืออยู่ภายหลังจดทะเบียนสิ้นสุดการชำระบัญชี ผู้เขียนจึงได้เสนอแนะแนวทางการแก้ไขปัญหาด้วยการแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ใน 2 ประเด็น ดังนี้1. กำหนดให้ศาลมีอำนาจเพิกถอนการจดทะเบียนสิ้นสุดการชำระบัญชี หรือมีอำนาจสั่งให้บริษัทกลับคืนสู่ทะเบียนและกลับมามีสภาพนิติบุคคล เพื่อที่จะได้จัดการชำระบัญชีต่อไปได้ และควรกำหนดให้มีบทเฉพาะกาลซึ่งบัญญัติให้ศาลสามารถปรับใช้กฎหมายดังกล่าวย้อนหลัง เพื่อให้สามารถนำทรัพย์สินที่หลงเหลืออยู่มาจัดการต่อไปได้ อย่างไรก็ตามในขณะที่ยังไม่ได้มีการแก้ไขกฎหมาย ผู้มีส่วนได้เสียอาจร้องขอเพิกถอนคำสั่งทางปกครองตามกฎหมายปกครอง หรืออาจร้องขอให้ศาลเพิกถอนคำสั่งรับจดทะเบียนเสร็จการชำระบัญชีพร้อมร้องขอตั้งผู้ชำระบัญชีตามแนวคำพิพากษาศาลฎีกาต่อไป2. กำหนดให้อายุความสองปีตามมาตรา 1272 นั้น เริ่มนับเมื่อการชำระบัญชีนั้นเสร็จสิ้น หากพบในภายหลังว่าการชำระบัญชียังไม่เสร็จสิ้น อายุความตามมาตรา 1272 จะยังไม่เริ่มนับ ตามแนวคำพิพากษาของศาลฎีกา เพื่อให้เกิดความชัดเจนขึ้น และทำให้เจ้าหนี้ที่ไม่ได้ใช้สิทธิเรียกร้องหรือฟ้องร้องภายในอายุความตามมาตรา 1272 นับแต่การจดทะเบียนสิ้นสุดการชำระบัญชีในครั้งแรก ยังคงมีสิทธิได้รับชำระหนี้อยู่ เนื่องจากการชำระบัญชียังไม่แล้วเสร็จ ในส่วนของการเสียภาษีอากรนั้น ผู้เขียนเห็นว่าควรจะต้องพิจารณาก่อนว่าทรัพย์สินที่ยังหลงเหลืออยู่นั้นเป็นทรัพย์สินที่ได้มาก่อนจดทะเบียนเลิกบริษัทหรือได้มาหลังจากนั้น เพื่อยื่นแบบแสดงรายการภาษีและชำระภาษีให้ถูกต้องต่อไป