DOI: 10.14457/tu.the.2022.872
title: การนำภาพลักษณ์ของบุคคลมาใช้ในวิดีโอเกม

description: ด้วยเทคโนโลยีที่พัฒนาขึ้นอย่างรวดเร็ว ส่งผลให้วิดีโอเกมมีความสมจริง ผู้เล่นเปรียบเสมือนได้เล่นเกมอยู่ในโลกเสมือนที่ผู้พัฒนาวิดีโอเกมได้สร้างวิดีโอเกมขึ้น ด้วยเนื้อหาและเนื้อเรื่องของวิดีโอเกมที่มีการนำเมือง สิ่งปลูกสร้าง วิวทิวทัศน์ สิ่งของ และผู้คน ไปไว้ในวิดีโอเกม ส่งผลให้ตลาดอุตสาหกรรมวิดีโอเกมเติบโตขึ้นจากรายได้ที่ได้รับจากการจำหน่ายวิดีโอเกม เครื่องวิดีโอเกม และอุปกรณ์ที่เกี่ยวข้อง การนำภาพลักษณ์ของบุคคลไปใช้ในวิดีโอเกมย่อมส่งผลกระทบต่อสิทธิในภาพลักษณ์ของบุคคลที่ถูกนำไปใช้ในวิดีโอเกมโดยไม่ได้รับอนุญาต “สิทธิในภาพลักษณ์” (หรือ “สิทธิในการเผยแพร่”) เป็นสิทธิของบุคคลทุกคนไม่ว่าจะมีชื่อเสียงหรือไม่ ในการควบคุมการใช้ภาพลักษณ์ของบุคคลนั้นในเชิงพาณิชย์โดยไม่ได้รับความยินยอม อันมีพัฒนาการมาจากสิทธิในความเป็นส่วนตัว แต่อย่างไรก็ตาม ผู้พัฒนาวิดีโอเกมย่อมมีเสรีภาพในการแสดงออกในการสร้างและพัฒนาวิดีโอเกมโดยการใช้ภาพลักษณ์ของบุคคลมาเป็นตัวละครในวิดีโอเกม แต่สภาพปัญหาที่สิทธิในภาพลักษณ์ของบุคคลไม่มีกฎหมายในระดับสากลที่ให้การคุ้มครอง ในขณะที่ผู้เล่นวิดีโอเกมสามารถดาวน์โหลดวิดีโอเกมเล่นได้โดยไม่มีเขตแดนมากั้น ส่งผลให้แต่ละประเทศให้การคุ้มครองสิทธิในภาพลักษณ์แตกต่างกันไป ซึ่งดุษฎีนิพนธ์ได้ศึกษาสิทธิในภาพลักษณ์ของประเทศสหรัฐอเมริกา ฝรั่งเศส เยอรมณี ญี่ปุ่น อังกฤษ และดินแดนเกิร์นซีย์ เพื่อนำมาปรับใช้กับสิทธิในภาพลักษณ์ของประเทศไทย จากการศึกษาและเปรียบเทียบ พบว่า ประเทศไทยไม่ได้ให้การคุ้มครองสิทธิในภาพลักษณ์เป็นกฎหมายเฉพาะ แต่อาจได้รับการคุ้มครองตามรัฐธรรมนูญและประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 420 ให้เป็นสิทธิอย่างหนึ่งอย่างใด ด้วยความไม่ชัดเจนของกฎหมายอาจส่งผลให้มีการตีความถึงการคุ้มครองสิทธิและขอบเขตแห่งสิทธิ การตีความวัตถุประสงค์การใช้ภาพลักษณ์ของบุคคลในวิดีโอเกม นอกจากนี้ ยังไม่มีหลักในการชั่งน้ำหนักระหว่างประโยชน์ระหว่างบุคคลที่มีสิทธิในภาพลักษณ์และเสรีภาพในการแสดงออกด้วยการใช้ภาพลักษณ์ของบุคคลของผู้พัฒนาวิดีโอเกม ดุษฎีนิพนธ์นี้พยายามตอบสมมติฐานว่า ในบริบทของวิดีโอเกม บุคคลธรรมดาในประเทศไทย ไม่ว่าจะเป็นบุคคลที่มีชื่อเสียงหรือไม่มีชื่อเสียง สมควรที่จะได้รับการคุ้มครองสิทธิในภาพลักษณ์จากการถูกบุคคลอื่นนำภาพลักษณ์ไปใช้โดยไม่ได้รับความยินยอม ไม่ว่าจะใช้ทางพาณิชย์หรือไม่ก็ตาม โดยเสนอให้การคุ้มครองสิทธิในภาพลักษณ์เป็นสิทธิอย่างหนึ่งอย่างใด ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 420 ซึ่งจะทำให้ศาลไทยตีความถึงขอบเขตแห่งสิทธิในภาพลักษณ์และลักษณะของการละเมิด รวมถึงการกำหนดค่าสินไหมทดแทน แต่อย่างไรก็ตาม การตีความขอบเขตของภาพลักษณ์จะต้องไม่ขยายการคุ้มครองที่มากเกินไป มิฉะนั้นแล้วจะเป็นการห้ามปรามไม่ให้มีการใช้ภาพลักษณ์ของบุคคลในการสร้างสรรค์งานอื่น ทั้งที่ผู้พัฒนางานต่างต้องอาศัยงานก่อนหน้าเป็นตัวอย่างที่มีอยู่ในสังคมในการต่อยอดงานต่อไป และเพื่อให้มีความชัดเจนในการคุ้มครองสิทธินอกจากใช้กฎหมายของประเทศไทยเท่าที่มีอยู่ ดุษฎีนิพนธ์นี้เสนอให้มีกฎหมายเฉพาะภายใต้กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาโดยใช้สิทธิในภาพลักษณ์ของดินแดนเกิร์นซีย์เป็นตัวอย่าง ในขณะที่ผู้พัฒนาวิดีโอเกมสามารถใช้ภาพลักษณ์ของบุคคลในวิดีโอเกมได้ภายใต้เสรีภาพในการแสดงออกตราบเท่าที่ไม่กระทบสิทธิในภาพลักษณ์ ทั้งนี้ ศาลไทยควรใช้หลักการใช้โดยเปลี่ยนรูปใหม่ (Transformative Use Test) ในการชั่งน้ำหนักระหว่างประโยชน์ ซึ่งจะทำให้เจ้าของสิทธิในภาพลักษณ์ไม่ถูกกระทบเทือนจากการใช้ภาพลักษณ์ของบุคคลนั้นโดยไม่ได้รับอนุญาตในทางพาณิชย์ เมื่อปรับหลักดังกล่าวแล้ว ผู้พัฒนาวิดีโอเกมก็มีแนวทางในการพัฒนางานต่อไปโดยไม่เกิดความกลัวว่าจะถูกดำเนินคดี สุดท้าย สังคมก็จะได้ประโยชน์จากการหาดุลยภาพแห่งสิทธิในภาพลักษณ์และเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นในการได้ชื่นชมงานใหม่ไม่มากก็น้อย ดุษฎีนิพนธ์นี้เป็นการรองรับการใช้ภาพลักษณ์ของบุคคลในสื่ออื่นที่ใช้เทคโนโลยีในการสร้างภาพลักษณ์ของบุคคลในอนาคตต่อไป