DOI: 10.17026/ar/2uxplr
title: Proefsleuvenonderzoek Geertruidenberg De Riethorst Proefsleuvenonderzoek aan de De Riethorst te Geertruidenberg in de gemeente Geertruidenberg

description: &lt;p&gt;Tijdens het proefsleuvenonderzoek uitgevoerd op 25, 26 en 27 april 2017 zijn vier proefsleuven aangelegd in het zuidelijke deel (parkeerplaats) en noordwestelijke deel (tuinen) van het plangebied. Door de aanwezigheid van de voor sloop bestemde bebouwing van het huidige verzorgingstehuis van de Riethorst was het niet mogelijk om het gehele plangebied systematisch door middel van proefsleuven te onderzoeken.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van de beschikbare bouwgegevens van de huidige, voor sloop bestemde bebouwing van de Riethorst is bekend dat in het uiterste noordwesten van het plangebied de bodem is verstoord tot circa 1,20 meter beneden het maaiveld. In de oostelijke helft van het plangebied is de bodem tot circa 1,50 meter beneden het maaiveld verstoord. Voor de rest van het plangebied wordt een verstoring verwacht van circa 80 centimeter beneden het maaiveld.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In het kader van de huidige ontwikkelingsplannen (ondergrondse sloopwerkzaamheden en aanleg bouwput) zal de bodem tot circa 1,20 meter beneden het maaiveld worden verstoord. Dit is gemiddeld 30 centimeter dieper dan naar verwachting reeds verstoord is tijdens de aanleg van de huidige, voor sloop bestemde bebouwing van de Riethorst.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Tijdens het proefsleuvenonderzoek zijn resten van (bakstenen) funderingen aangetroffen. Ook zijn er aanwijzingen dat er maatregelen zijn getroffen om het gebied te beschermen tegen water (damlichaam, puinlagen). Dit komt overeen met de verwachting op basis van de geschiedenis van Geertruidenberg. De stad is geregeld opgehoogd met een pakket van klei en zand vermengd met puin en afval om wateroverlast als gevolg van overstromingen te voorkomen. Het is op dit moment nog niet duidelijk op welke manier(en) de funderingen passen binnen de bewoningsgeschiedenis van de oude stadskern van Geertruidenberg ter plekke van het plangebied. Alleen de fundering van Spoor 4, in Werkput 2, zou mogelijk in verband gebracht kunnen worden met een fundering aangetroffen tijdens het archeologische onderzoek aan de Koestraat/Klein Prinsenhof 21 door de Oudheidkundige Kring ‘Geertruydenberghe’ (Archeologische Werkgroep Geertruidenberg, AWG) in 1989. Ook hier werd een fundering aangetroffen, die in verband zou staan met de nog zichtbare muur op de parkeerplaats. Deze fundering is geinterpreteerd als een afscheidingsmuur tussen de erven van het Groot Prinsenhof en het Klein Prinsenhof, aangelegd in 1771.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Omdat het volledige plangebied niet systematisch onderzocht kon worden door middel van proefsleuven en er ten tweede geen exacte duidelijkheid bestaat in hoeverre de geplande ondergrondse sloopwerkzaamheden en civieltechnische graafwerkzaamheden voor de nieuwbouw wel of geen bedreiging vormt voor mogelijk aanwezige archeologische waarden, wordt een vervolgonderzoek door middel van een begeleiding geadviseerd binnen het gehele plangebied. Zowel de ondergrondse sloopwerkzaamheden als de aanleg van de bouwput dienen onder archeologische begeleiding te worden uitgevoerd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De zone waarbinnen het archeologische vervolgonderzoek uitgevoerd dient te worden, kan worden afgebakend op basis van archeologische gegevens, zowel beschikbaar op basis van het onderhavige proefsleuvenonderzoek als eerder archeologisch onderzoek. De Oudheidkundige Kring ‘Geertruydenberge’ (Archeologische Werkgroep Geertruidenberg, AWG) in het bijzonder heeft meerdere archeologische onderzoeken uitgevoerd in en nabij het plangebied. Ten zuidoosten van het plangebied zijn opgravingen uitgevoerd bij de sloop van panden aan het Klein Prinsenhof 21 en de Koestraat 45-49, in 1989 en 2005. Hierbij zijn resten gevonden van pre-stedelijke bewoning van Geertruidenberg (11e-12e eeuw), en het klooster van Sint Catharinadaal uit 1321-1573, een zusterklooster van de 3de orde van Sint Franciscus, waarvan de gebouwen grensden aan de kruising van de Koestraat en de tegenwoordig verdwenen Ghijsbrecht Venedaustraat. Daarnaast zijn ook funderingsresten aangetroffen van het Groot en Klein Prinsenhof (1575-1771/1899), het voormalige verblijf van Prins Willem van Oranje te Geertruidenberg, en het commandeurshuis (1773-1810/1821). Met name het Groot Prinsenhof lijkt van belang in de context van het onderhavige onderzoek, aangezien dit gebouw uit meerdere vleugels bestond, die zich mogelijk uitstrekten tot in het zuidelijke deel van het plangebied. Ten noordoosten van het plangebied, ter plekke van de nieuwbouw van de Gertrudis-Staete aan de Venestraat, is in 1997 ook door de Oudheidkundige Kring ‘Geertruydenberge’ (Archeologische Werkgroep Geertruidenberg, AWG) archeologisch veldonderzoek uitgevoerd. Hier werden waterputten aangetroffen, en sporen die verband houden met leerlooierijen in de Late-Middeleeuwen. Recentelijk (eind juni 2017) zijn aan de westzijde van de nieuwbouw van de Gertrudis-Staete, en direct ten oosten van het plangebied, graafwerkzaamheden uitgevoerd voor kabels en leidingen. Hierbij is een fundering aangetroffen van rode en oranje bakstenen met kalkmortel en menselijk skeletmateriaal. Het menselijk skeletmateriaal kan waarschijnlijk in verband gebracht worden met de begraafplaats van de neogotische Sint-Gertrudiskerk uit 1862-1963. Deze kerk stond midden in de Venestraat. Het gebruik van deze begraafplaats kan mogelijk teruggaan tot 1828, toen reeds een schuurkerk aanwezig was in het plangebied en de Rooms-Katholieke gemeenschap officieel toestemming kreeg een eigen begraafplaats aan te leggen. Verder zijn aan de zuidzijde van de Venestraat 79, tegen de noordwest zijde van het plangebied, funderingsresten van de Veenpoort (1320-1597) aangetroffen, op circa 2 meter beneden het huidige maaiveld. De verwachting is dat resten van deze stadspoort en de stadsmuur naar het zuiden doorlopen tot in het plangebied. Tot slot zijn er historisch gezien ook aanwijzingen dat archeologische resten uit met name de Nieuwe tijd kunnen worden aangetroffen in het plangebied. Op de Kadastrale Minuutplan uit 1811-1832 (Geertruidenberg: opgetekend 1821) staat in het oostelijke deel van het plangebied een kerk weergegeven. Deze kerk met bijbehorende pastorie en begraafplaats betreft een schuurkerk, gebouwd in 1767, en afgebroken in 1862. Deze kerk is in de 19e eeuw in gebruik geweest door de zusters van het Liefdegesticht St. Agnes. Het St. Agnesgesticht kwam sinds de eerste helft van de 19e eeuw in het bezit van verschillende gebouwen aan de Venestraat en Koestraat (op locatie van Klein Prinsenhof), en liet ook nieuwe gebouwen aanleggen binnen de contouren van het plangebied. Deze gebouwen zijn afgebroken in de jaren ‘70 van de 20e eeuw. Tot slot lagen in het zuidelijke deel van het plangebied een vijver, en een oostwest georiënteerde sloot, de zogenaamde ‘zustersloot’, die ook staan weergegeven op de Kadastrale Minuutplan uit 1811-1832.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van de resultaten van het proefsleuvenonderzoek, eerder archeologisch onderzoek, en historische informatie kan geconcludeerd worden dat zowel in het noordelijke als zuidelijke deel van het plangebied archeologische resten van bewoning, ambachtelijke activiteiten, stadsversterkingen, en het geestelijke leven uit de Late-Middeleeuwen en Nieuwe tijd kunnen worden aangetroffen. Meer precies betreft dit bebouwing en leerlooierijen uit de Late-Middeleeuwen, de laatmiddeleeuwse omwalling, het laatmiddeleeuwse klooster van Sint Catharindaal, het Groot en Klein Prinsenhof, en de schuurkerk uit 1767-1862 met bijbehorende begraafplaats. Aan de hand van de beschikbare gegevens kan de aanwezigheid van genoemde en andere archeologische resten binnen het gehele plangebied verwacht worden, zoals weergegeven op de Kadastrale Minuutplan uit 1811-1832 (zie bijlage 7). Als gevolg wordt ten aanzien van de ondergrondse sloopwerkzaamheden en de aanleg van de bouwput binnen het volledige plangebied vervolgonderzoek in de vorm van een archeologische begeleiding geadviseerd..&lt;/p&gt;