DOI: 10.14457/tu.the.2019.1221
title: ปัญหากฎหมายเกี่ยวกับการคุ้มครองลูกหนี้สิทธิเรียกร้องในกฎหมายหลักประกันธุรกิจ

description: กฎหมายหลักประกันทางธุรกิจของประเทศไทย เปิดโอกาสให้ผู้ประกอบการสามารถนำสิทธิเรียกร้องมาเป็นหลักประกันทางธุรกิจเพื่อให้เข้าถึงแหล่งเงินทุนได้ง่ายขึ้น ซึ่งในการนำสิทธิเรียกร้องมาเป็นหลักประกันนั้น นอกจากจะเกี่ยวข้องกับคู่สัญญาในสัญญาหลักประกันทางธุรกิจคือผู้รับหลักประกันซึ่งก็คือสถาบันการเงิน และผู้ให้หลักประกันซึ่งก็คือเจ้าหนี้สิทธิเรียกร้องที่นำสิทธิเรียกร้องที่ตนมีอยู่ไปจดทะเบียนเป็นหลักประกันแล้ว ก็ยังมีอีกบุคคลหนึ่งที่เข้ามาเกี่ยวข้องกับการประกันหนี้ ซึ่งก็คือลูกหนี้สิทธิเรียกร้องซึ่งถือเป็นบุคคลภายนอกซึ่งไม่มีปากเสียงใดในสัญญาหลักประกันธุรกิจ ลูกหนี้สิทธิเรียกร้องจะเข้ามามีบทบาทก็ต่อเมื่อมีเหตุบังคับหลักประกัน เช่น ผู้ให้หลักประกันผิดนัดหรือผิดสัญญาไม่ชำระหนี้ โดยผู้รับหลักประกันสามารถบังคับหลักประกันกับสิทธิเรียกร้องนั้นได้ หากมีเหตุบังคับหลักประกันในสิทธิเรียกร้องก็สามารถบอกกล่าวให้ลูกหนี้สิทธิเรียกร้องชำระหนี้แก่ผู้รับหลักประกันได้เลย แต่เมื่อพิจารณาพระราชบัญญัติหลักประกันทางธุรกิจ พ.ศ. 2558 ซึ่งเป็นกฎหมายเฉพาะเรื่องหลักประกันทางธุรกิจ จะเห็นว่าไม่มีบทบัญญัติที่บัญญัติถึงการคุ้มครองลูกหนี้สิทธิเรียกร้องเอาไว้โดยเฉพาะ และเมื่อพิจารณาหลักกฎหมายทั่วไปในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ในเรื่องโอนสิทธิเรียกร้องก็ยังไม่เพียงพอครอบคลุมการคุ้มครองลูกหนี้สิทธิเรียกร้อง ซึ่งก่อให้เกิดความไม่ชัดเจนและอาจทำให้ลูกหนี้สิทธิเรียกร้องเป็นฝ่ายเสียเปรียบได้ ผู้เขียนจึงมุ่งศึกษาในประเด็นปัญหาทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องการคุ้มครองลูกหนี้สิทธิเรียกร้องในหลักประกันสิทธิเรียกร้องที่เป็นหนี้เงินในประเด็นต่าง ๆ ดังนี้ 1. การคุ้มครองลูกหนี้สิทธิเรียกร้องและคำบอกกล่าวถึงสิทธิในหลักประกันในสิทธิเรียกร้อง 2. การชำระหนี้ของลูกหนี้สิทธิเรียกร้อง 3. ข้อต่อสู้ของลูกหนี้สิทธิเรียกร้อง 4. การแก้ไขสัญญาอันก่อให้เกิดสิทธิเรียกร้อง 5. การเรียกคืนจากสิ่งที่ชำระหนี้ไปแล้ว โดยศึกษาเปรียบเทียบกับบทบัญญัติในกฎหมายแม่แบบว่าด้วยหลักประกันทางธุรกิจ หรือ UNCITRAL Model Law on Secured Transactions 2016 ซึ่งคณะกรรมาธิการสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายการค้าระหว่างประเทศ องค์การสหประชาชาติ ได้จัดทำขึ้นโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นต้นแบบในการจัดทำกฎหมายหลักประกันทางธุรกิจสำหรับประเทศต่าง ๆ จากการศึกษา ผู้เขียนเห็นว่า ควรมีบทบัญญัติคุ้มครองลูกหนี้สิทธิเรียกร้องในหลักประกันสิทธิเรียกร้องที่เป็นหนี้เงินเอาไว้ในเรื่องดังต่อไปนี้ในกฎหมายหลักประกันธุรกิจของประเทศไทย เพื่อสร้างความชัดเจนและสร้างความเป็นธรรมให้กับลูกหนี้สิทธิเรียกร้อง1.ในเรื่องการคุ้มครองลูกหนี้สิทธิเรียกร้องและคำบอกกล่าวถึงสิทธิในหลักประกันในสิทธิเรียกร้อง ควรกำหนดว่าการเกิดสิทธิในหลักประกันในสิทธิเรียกร้องนั้นต้องไม่ส่งผลกระทบต่อสิทธิและภาระผูกพันอื่น ๆ ของลูกหนี้ รวมถึงเงื่อนไขการชำระเงินโดยไม่ได้รับความยินยอมจากลูกหนี้ ก่อน รวมถึงควรระบุว่าคำสั่งการชำระเงินสามารถเปลี่ยนแปลงสิ่งใดได้บ้างไว้เป็นลายลักษณ์อักษร อีกทั้งยังควรระบุถึงคำบอกกล่าวถึงสิทธิในหลักประกันในสิทธิเรียกร้องให้ชัดเจนว่าควรจะมีผลใช้บังคับเมื่อใดและควรจะอยู่ในภาษาที่ลูกหนี้เข้าใจ2.ในเรื่องการชำระหนี้ของลูกหนี้สิทธิเรียกร้อง ควรมีการกำหนดไว้ว่าลูกหนี้จะได้รับการปลดเปลื้องจากการชำระหนี้ทั้งกรณีก่อนได้รับคำบอกกล่าวหรือหลังได้รับคำบอกกล่าวอย่างไร 3.การยกข้อต่อสู้ของลูกหนี้สิทธิเรียกร้อง ควรมีการกำหนดในเรื่องการจำกัดขอบเขตของข้อต่อสู้และสิทธิหักกลบลบหนี้ของลูกหนี้สิทธิเรียกร้อง โดยกำหนดทั้งการยกข้อต่อสู้ที่เกิดจากสัญญาเดิม และบัญญัติเพิ่มเติมกรณีข้อต่อสู้ที่เกิดจากสัญญาอื่นที่ลูกหนี้สิทธิเรียกร้องได้ตกลงกับผู้ให้หลักประกันหรือผู้รับหลักประกันก่อนที่ลูกหนี้จะได้รับคำบอกกล่าว รวมถึงควรมีการบัญญัติหลักการเฉพาะในเรื่องการสละข้อต่อสู้และสิทธิหักกลบลบหนี้ของลูกหนี้สิทธิเรียกร้องว่าให้ทำเป็นรูปแบบที่ชัดเจน 4.การแก้ไขสัญญาอันก่อให้เกิดสิทธิเรียกร้อง ควรกำหนดในเรื่องการแก้ไขสัญญาอันก่อให้เกิดสิทธิเรียกร้องพร้อมทั้งผลของการแก้ไขสัญญาอันก่อให้เกิดสิทธิเรียกร้องระหว่างลูกหนี้สิทธิเรียกร้องและผู้ให้หลักประกันต่อเจ้าหนี้ผู้รับหลักประกัน ทั้งก่อนและหลังได้รับคำบอกกล่าว เพื่อกำหนดผลของการแก้ไขสัญญาให้ชัดเจน 5.การเรียกคืนจากสิ่งที่ชำระหนี้ไปแล้วของลูกหนี้สิทธิเรียกร้อง ควรกำหนดเรื่องการเรียกคืนจากสิ่งที่ชำระหนี้ไปแล้วของลูกหนี้สิทธิเรียกร้องในกรณีที่ผู้ให้หลักประกันไม่สามารถปฏิบัติการชำระหนี้ส่วนของตนได้ตามสัญญาก่อสิทธิเรียกร้อง