DOI: 10.14457/tu.the.2014.314
title: อิทธิพลของวิธีการหย่านมแบบทางเลือกต่อพฤติกรรมและอัตราการเจริญเติบโตของลูกกระบือปลัก

description: วิทยานิพนธ์นี้ประกอบด้วย 2 การทดลองมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการจัดสรรเวลาในการทำกิจกรรมและพฤติกรรมการดูดนมของลูกกระบือปลัก และศึกษาอิทธิพลของวิธีการหย่านมแบบทางเลือกต่อพฤติกรรมและอัตราการเจริญเติบโตของลูกกระบือปลักการทดลองที่ 1 ดำเนินการ ณ สถานีวิจัยทดสอบพันธุ์สัตว์บุรีรัมย์ จังหวัดบุรีรัมย์ระหว่างวันที่ 1 กรกฎาคม - 10 กันยายน พ.ศ. 2557 ใช้แม่กระบือและลูกจำนวน 5 คู่ (น้ำหนักและอายุของลูกกระบือเฉลี่ยในช่วงเริ่มต้นของการทดลองเท่ากับ 114 กิโลกรัมและ 133 วันตามลำดับ) เลี้ยงแบบขังคอก จัดเตรียมน้ำสะอาดให้ดื่มและก้อนแร่ธาตุให้เลียตลอดเวลา ให้หญ้ารูซี่ตัดสดวันละ 2 ครั้ง (เวลา 9.00 นาฬิกา และ 15.00 นาฬิกา) สังเกตพฤติกรรมลูกกระบือแต่ละตัวด้วยวิธีสุ่มสังเกตแบบมองกวาดและสุ่มสังเกตเฉพาะพฤติกรรมตลอด 24 ชั่วโมงติดต่อกัน 2 วัน โดยผู้สังเกตที่ได้รับการฝึกฝน 6 คน การสังเกตแต่ละครั้งใช้ระยะเวลาห่างกันประมาณ 3 สัปดาห์ ซึ่งลูกกระบือมีอายุระหว่าง 133-203 วัน จากการวิเคราะห์พฤติกรรมการดูดนมของลูกกระบือรวมทั้งสิ้น 107 มื้อ พบว่าระยะเวลาทั้งหมดและความถี่ที่ใช้ในการดูดนมค่อนข้างคงที่ตลอดช่วงเวลาที่ศึกษา เท่ากับ 30-34 นาทีต่อวัน และ 2-3 ครั้งต่อวัน ตามลำดับ ลูกกระบือปลักใช้เวลาส่วนใหญ่ในการอยู่เฉย (593 นาที) รองลงมาได้แก่ การเคี้ยวเอื้อง และการกินอาหาร เท่ากับ 341 และ 324 นาที ตามลำดับการทดลองที่ 2 ดำเนินการ ณ สถานีวิจัยทดสอบพันธุ์สัตว์บุรีรัมย์ จังหวัดบุรีรัมย์ระหว่างวันที่ 30 ธันวาคม พ.ศ. 2556 - 20 พฤศจิกายน พ.ศ. 2557 สุ่มลูกกระบือปลักจำนวน 27 ตัว (เพศเมีย 12 ตัวและเพศผู้ 15 ตัว) โดยใช้ฤดูกาลเป็นบล็อก แต่ละบล็อกสุ่มให้ได้รับทรีทเมนต์ ดังนี้ (1) ปล่อยให้แม่กระบือและลูกอยู่ด้วยกันตามปกติ (CON) (2) หย่านมลูกกระบือด้วยวิธีดั้งเดิม (TRAD) โดยแยกแม่และลูกกระบือออกจากกันทันทีในวันที่ 0 ของการทดลอง และ (3) หย่านมลูกกระบือด้วยวิธีทางเลือก (ALT) ในช่วง 14 วันก่อนแยกแม่และลูกกระบือ ปล่อยให้ลูกกระบืออยู่กับแม่ แต่ติดอุปกรณ์ป้องกันการดูดนม หลังจากนั้นแยกแม่และลูกกระบือออกจากกันทันทีในวันที่ 0 ของการทดลอง สำหรับทรีทเมนต์ที่ 2 และ 3 ในวันที่หย่านมแยกแม่และลูกกระบือออกจากกัน โดยที่แม่และลูกกระบือจะไม่สามารถมองเห็นและได้ยินเสียงซึ่งกันและกัน บันทึกพฤติกรรมลูกกระบือรายตัวด้วยวิธีสุ่มสังเกตในขณะนั้นและสุ่มสังเกตเฉพาะพฤติกรรมในวันที่ 0, 7, 14 และ 28 ของการทดลอง จากการศึกษาพบว่าในวันที่ 0 ของการทดลองลูกกระบือกลุ่ม TRAD ส่งเสียงร้องมากกว่า (P&lt;0.05) ลูกกระบือกลุ่ม CON และกลุ่ม ALT ลูกกระบือกลุ่ม TRAD และกลุ่ม ALT ใช้เวลาเดินมากกว่า (P&lt;0.05) กลุ่ม CON ลูกกระบือกลุ่ม TRAD ใช้เวลากินอาหารน้อยกว่า (P&lt;0.05) ลูกกระบือกลุ่ม CON แต่ไม่แตกต่างจากกลุ่ม ALT (P&gt;0.05) ในวันที่ 7 ของการทดลองพบว่าลูกกระบือกลุ่ม TRAD เดินมากกว่า (P&lt;0.05) กลุ่ม ALT แต่ไม่แตกต่างจากกลุ่ม CON (P&gt;0.05) ลูกกระบือกลุ่ม TRAD ใช้เวลากินอาหารน้อยกว่า (P&lt;0.05) ลูกกระบือกลุ่ม CON และกลุ่ม ALT ลูกกระบือกลุ่ม ALT  ใช้เวลาเคี้ยวเอื้องมากกว่า (P&lt;0.05) ลูกกระบือกลุ่ม TRAD และกลุ่ม CON  ในวันที่ 14 ของการทดลองพบว่าลูกกระบือกลุ่ม ALT และกลุ่ม TRAD ใช้เวลาเคี้ยวเอื้องมากกว่า (P&lt;0.05) ลูกกระบือกลุ่ม CON ในวันที่ 28 ของการทดลองพบว่าลูกกระบือกลุ่ม CON เดินมากกว่า (P&lt;0.05) ลูกกระบือกลุ่ม ALT และกลุ่ม TRAD โดยภาพรวมตลอดการทดลองพบว่าการเพิ่มน้ำหนักตัวต่อวันไม่มีความแตกต่างกัน (P&gt;0.10) ระหว่างการหย่านมแบบดั้งเดิมและแบบทางเลือก แต่ทั้งสองวิธีมีการเพิ่มน้ำหนักตัวต่อวันต่ำกว่า (P&lt;0.049) ลูกกระบือกลุ่มไม่หย่านม โดยสรุปบนพื้นฐานของข้อมูลด้านพฤติกรรม ชี้ให้เห็นว่าอุปกรณ์ป้องกันการดูดนมสามารถช่วยลดความเครียดจากการหย่านมของลูกกระบือได้