DOI: 10.17026/ar/jeewqr
title: Gemeente Haarlem Plangebied Noord Schalkwijkerweg 117 te Haarlem

description: BAAC heeft een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Noord-Schalkwijkerweg 117 te Haarlem. Aanleiding voor het onderzoek is de geplande herontwikkeling van een terrein van een voormalige watermeterfabriek.

Het plangebied ligt op de strandvlakte van Schalkwijk, een lager gelegen voormalig strandniveau ingeklemd tussen de hoger gelegen strandwallen van Spaarnwoude en van Haarlem. De strandvlakte is vanaf het laat-neolithicum/aanvang bronstijd geleidelijk aan bedekt door kustveen. Deze periode van veengroei duurt tot circa de Romeinse tijd, waarna de invloeden van de zee in het kustachterland geleidelijk aan groter worden. Het veen is in de periode tussen 1100-1300 mogelijk bedekt door een dunne laag (getijden)klei. In (het klei-op-)veenlandschap heeft zich een weideveengrond ontwikkeld. Ter hoogte van het plangebied is dit veenniveau afgedekt door een 140 tot maximaal 180 cm dik zandpakket. Dit zanddek is vermoedelijk door de mens opgebracht ter verbetering van de grond en afwatering. Het ophogen van het perceel kan gerelateerd worden aan de bouw van een pand dat reeds op een kaart uit de 16e eeuw in het plangebied staat aangegeven.

Er zijn geen (grootschalige) aanwijzingen voor afgravingen en/of ontgrondingen binnen het plangebied. Wel dient rekening te worden gehouden met ernstige vervuiling in het plangebied, vooral in het zuidelijke deel van het plangebied.
Uit historisch onderzoek blijkt dat binnen het plangebied tot tenminste 1612/1613 bebouwing aanwezig was. Het karakter/gebruik van dit gebouw is vooralsnog onbekend. In de 17e eeuw lag het plangebied in elk geval binnen de contouren van een buitenplaats met bijbehorend hoofdgebouw, een tuin en een grachtenstelsel. Topografische kenmerken van deze buitenplaats waren tot circa 1900 in het landschap zichtbaar. In 1916 is op het terrein van het plangebied een glasfabriek gebouwd, die later een watermeterfabriek werd. Uit het plangebied zijn archeologische vondsten van glaswerk gedaan, afkomstig van de glasfabriek en pal naast het plangebied is een glasoven gevonden.

Op basis van het archeologisch bureauonderzoek geldt een middelhoge verwachting op het aantreffen van archeologische resten van jagers-verzamelaars en/of vroege boeren uit de late steentijd. Eventueel aanwezige archeologische resten worden in de top van het strandzand verwacht vanaf circa 2,6 m -mv. De periode bronstijd tot en met de vroege middeleeuwen lijkt vanwege de ligging op een lager gelegen strandvlakte die bedekt is met veen te nat te zijn geweest voor bewoning/menselijke activiteit. Voor deze periode geldt dan ook een lage verwachting. In de middeleeuwen wordt een kleilaag afgezet. Op deze kleilaag zijn rondom Haarlem diverse waarnemingen uit de volle tot late middeleeuwen bekend. Het is onbekend of deze kleilaag ook in het plangebied aanwezig is. Dit maakt dat voor deze periode een middelhoge verwachting geldt. Eventuele archeologische resten uit de volle en late middeleeuwen zijn te verwachten in de top van het (klei-op-)veendek vanaf circa 1,5 m -mv.

Voor de nieuwe tijd geldt voor het plangebied een (zeer) hoge verwachting op het aantreffen van resten behorende bij een buitenplaats. De buitenplaats met bijbehorend huis dateert tenminste uit de 17e eeuw. Tevens worden archeologische resten behorende tot een fabrieksterrein uit begin 20e eeuw verwacht. Resten van beide complextypen zijn te verwachten direct onder maaiveld tot maximaal 180 cm -mv. Het noordwestelijke deel van het plangebied maakt de hoogste kans op het aantreffen van een huis(plattegrond) behorende tot de buitenplaats. Dit gebied is opgehoogd met een 1,4 tot 1,8 m dik zandig ophoogpakket. Resten behorende tot het fabrieksterrein worden voornamelijk aan de oostzijde van het plangebied verwacht.

BAAC adviseert om op die plekken waar eventueel aanwezige archeologische resten bedreigd worden een vervolgonderzoek door middel van een proefsleuvenonderzoek uit te laten voeren. Het opgestelde advies is in z’n geheel overgenomen door de bevoegde overheid.