DOI: 10.14457/tu.the.2019.1592
title: การปรับตัวของแม่วัยรุ่นต่อบทบาทความเป็นแม่: ศึกษาเฉพาะกรณี คลินิกรักษ์ดรุณ โรงพยาบาลสุราษฎร์ธานี

description: การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการปรับตัวของแม่วัยรุ่นต่อบทบาทความเป็นแม่ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยแบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้าง โดยเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจง จำนวน 13 กรณี ที่มีคุณสมบัติ ดังนี้ 1) เป็นแม่วัยรุ่นอายุ 15-19 ปี ที่ตั้งครรภ์ไม่พร้อม 2) เป็นแม่วัยรุ่นที่ตั้งครรภ์เป็นครรภ์แรก และตัดสินใจตั้งครรภ์ต่อจนให้กำเนิดบุตรแล้ว เป็นระยะเวลาไม่เกิน 1 ปี 3) เคยเข้ารับบริการการให้คำปรึกษาทางเลือก คลินิกรักษ์ดรุณ กลุ่มงานสังคมสงเคราะห์ โรงพยาบาลสุราษฎร์ธานี ไม่น้อยกว่า 3 ครั้ง 4) ลักษณะครอบครัวอยู่กับสามี 5) ยินดีเข้าร่วมงานวิจัย และให้ข้อมูลในการสัมภาษณ์ 6) ได้รับคำยินยอมจากผู้ปกครอง และ 7) ไม่มีอุปสรรคในการติดต่อสื่อสาร สามารถติดต่อทางโทรศัพท์ได้ ผลการศึกษา พบว่า แม่วัยรุ่นทุกกรณีมีมุมมองต่อคำว่า “แม่” และ “บทบาทความเป็นแม่” ในแง่บวก และเห็นความสำคัญของบทบาทแม่ที่มีต่อครอบครัว โดยแม่วัยรุ่นมีการปรับตัวต่อบทบาทความเป็นแม่ในการยอมรับและเข้าใจการเปลี่ยนแปลงของตนเองภายหลังการตั้งครรภ์ ทั้งทางร่างกาย จิตใจ และสังคม ใน 6 ระยะ ดังนี้ 1) การยอมรับการตั้งครรภ์ แม่วัยรุ่นแสดงออกในการยอมรับการตั้งครรภ์ด้วยการดูแลสุขภาพร่างกาย การเข้ารับการฝากครรภ์ ถึงแม้ว่าแม่วัยรุ่นส่วนใหญ่จะต้องเผชิญกับสภาวะทางอารมณ์ในเชิงลบจากความกังวลต่อการเปิดเผยการตั้งครรภ์ แต่ครอบครัวเป็นปัจจัยสำคัญต่อการปรับตัวทางสังคมของแม่วัยรุ่นในการยอมรับการตั้งครรภ์ รองลงมา คือ เครือญาติ เพื่อน และเพื่อนบ้าน 2) การสร้างสัมพันธภาพกับทารก แม่วัยรุ่นทุกกรณีสร้างสัมพันธภาพกับลูกด้วยการเลี้ยงดูลูก และให้นมลูกด้วยตัวเองตั้งแต่หลังคลอด ตลอดจนการพูดคุยและเล่นกับลูกบ่อยครั้ง 3) การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงในตนเอง แม่วัยรุ่นที่มีอาการเจ็บป่วยจากการตั้งครรภ์ จะมีวิธีดูแลตนเองตามอาการและโรคประจำตัวของแต่ละคน อีกทั้งยังต้องปรับตัวและจัดการต่อการเปลี่ยนแปลงด้านอารมณ์ในเชิงลบจากภาวะเครียดและกังวลเกี่ยวกับการเลี้ยงดูลูก ปัญหาสัมพันธภาพกับสามีหรือบุคคลในครอบครัว ตลอดจนปัญหาเศรษฐกิจ ทั้งนี้ แม่วัยรุ่นจะมีวิธีจัดการกับอารมณ์ตามลักษณะเฉพาะส่วนบุคคล 4) การปรับตัวต่อการเปลี่ยนแปลงด้านสัมพันธภาพกับคู่สมรส แม่วัยรุ่นส่วนใหญ่ปรับตัวร่วมกับสามีต่อพฤติกรรมทางเพศสัมพันธ์ โดยสามีแสดงความรักและเอาใจใส่แม่วัยรุ่นมากขึ้น และทำหน้าที่พ่อในการดูแลลูกร่วมกัน 5) การเตรียมสำหรับการคลอดและการเป็นแม่ แม่วัยรุ่นส่วนใหญ่มีการเตรียมร่างกายก่อนคลอด แม้จะรู้สึกกลัวหรือวิตกกังวลเกี่ยวกับการคลอด ควบคู่ไปกับการวางแผนด้านการเลี้ยงลูก การคุมกำเนิด การศึกษา และการประกอบอาชีพ ทั้งนี้ แม่วัยรุ่นทุกกรณีมีการเรียนรู้ทางสังคมเกี่ยวกับการเป็นแม่จากบุคคลในครอบครัว ประสบการณ์การดูแลเด็ก และสื่อออนไลน์ 6) การยอมรับบทบาทการเป็นแม่ แม่วัยรุ่นทุกกรณียอมรับบทบาทแม่ได้ โดยได้รับการสนับสนุนการดำรงบทบาทจากครอบครัว โรงเรียน เพื่อนบ้าน และชุมชน โดยมีลูกเป็นปัจจัยหลักที่ส่งผลต่อความรู้สึกเชิงบวก ความสุข และความสำเร็จในการทำหน้าที่แม่ ข้อเสนอแนะที่สำคัญจากการศึกษา คือ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องตามพระราชบัญญัติการป้องกันและแก้ไขปัญหาการตั้งครรภ์ในวัยรุ่น พ.ศ. 2559 ไม่ว่าจะเป็นสถานบริการ สถานศึกษา สถานประกอบการ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ครอบครัว และชุมชน ควรบูรณาการทำงานร่วมกัน ในการสนับสนุนการดำรงบทบาทความเป็นแม่ของแม่วัยรุ่น โดยในระยะการตั้งครรภ์ควรสนับสนุนทางอารมณ์และความรู้ที่ถูกต้องในการดูแลตนเองและบุตรในครรภ์ และในระยะหลังคลอด นอกจากการสนับสนุนทางอารมณ์ ยังต้องสนับสนุนด้านความรู้เกี่ยวกับภาวะซึมเศร้าหลังคลอด การคุมกำเนิด และการเลี้ยงดูบุตร ตลอดจนสนับสนุนการศึกษาต่อและการประกอบอาชีพ