DOI: 10.17026/ar/7tpib4
title: Archeologisch Bureauonderzoek (BO) Wehe den Hoorn - Ulrum Gemeente Het Hogeland (GR)

description: Laat-paleolithicum-neolithicum
Bewoning in de vorm van tijdelijke kampementen en in het neolithicum (semi-)permanente nederzettingen, vond in deze periodes voornamelijk op de flanken van dekzandruggen plaats. Vindplaatsen uit deze periode zijn vooral op verhogingen in het landschap in de nabijheid van water te verwachten. De lagere delen van het landschap, zoals beekdalen, werden voornamelijk gebruikt als extractiegebied (visserij en jacht). Het archeologisch relevante niveau voor vindplaatsen die verband houden met (tijdelijke) nederzettingen is de top van het dekzand. Kampementen zijn te herkennen als concentraties van matig tot sterk gefragmenteerde mobilia, met name vuursteen en houtskool, in combinatie met grondsporen zoals haardkuilen. Vanaf het neolithicum zijn ook sporen van (semi-) permanente nederzettingen te verwachten. Kampementen hebben over het algemeen een geringe omvang, terwijl nederzettingen vaak uit één of meerdere huizen bestaan. 
De archeologische verwachting voor deze periodes is laag in verband met de lage landschappelijke ligging waardoor het ongunstig was op deze locaties te wonen. Ook heeft de latere invloed van de zee eventuele archeologische resten naar verwachting verspoeld. 
Bronstijd – ijzertijd en Romeinse tijd 
Vanaf de bronstijd tot en met de romeinse tijd worden vooral resten verwacht die te maken hebben met een sedentaire leefwijze, bijvoorbeeld huizen, resten van agrarische activiteit en begravingsrituelen. De omvang van de mogelijk aanwezige archeologisch resten varieert sterk. Nederzettingen uit deze periodes zijn over het algemeen groter dan 1000 m2 en worden over het algemeen gekenmerkt door een archeologische laag, waarin fragmenten aardewerk, houtskool, bot en metaal aanwezig zijn. Grafvelden bestaan voornamelijk uit sporen, zonder archeologische vondstlagen. 
De archeologische verwachting voor deze periodes is laag in verband met het dynamische landschap, waarbij buitenwater op verschillende momenten en op verschillende locaties binnen het plangebied aanwezig was. Rond het buitenwater waren wadden en slikken aanwezig waardoor het gebied niet geschikt was voor bewoning.
Vroege middeleeuwen - late middeleeuwen - nieuwe tijd
In de vroege- en late middeleeuwen concentreerde zich in deze omgeving op kwelderwallen. De kwelderwallen waarop en waartussen het tracé zich bevindt dateren uit de ijzertijd. De eerste bewoning op de kwelderwal dateert tussen 500 en 700 na Chr. Binnen het tracé zijn drie grotere wierdedorpen aanwezig. Ook zijn enkele kleinere wierden en historische huisplaatsen aanwezig die tot op heden zijn bewoond. Er kunnen resten van historische bebouwing, bijgebouwen, erfafscheidingen, waterputten en afvalkuilen worden verwacht op en rondom de wierden. De archeologische verwachting voor deze periodes is hoog voor de delen van het tracé die op de kwelderwal worden aangelegd. Resten worden verwacht vanaf het maaiveld tot aan de natuurlijke kwelderafzettingen (maximaal 3-5m -mv). Voor de delen van het tracé gelegen tussen de twee kwelderwallen is de archeologische verwachting voor deze periodes laag. 
Op basis van onderhavig rapport is een advieskaart opgesteld (bijlage 10) die in onderstaande tekst verder zal worden toegelicht.
In de eerste plaats wordt geadviseerd om de delen van het tracé die door middel van gestuurde boringen worden aangelegd (zwart op de advieskaart) vrij te geven, aangezien hier geen open ontgraving zal plaatsvinden. Daarnaast wordt geadviseerd het stuk van het tracé dat ten zuidoosten van Ulrum ligt en reeds archeologisch onderzocht is (zaakidentificatie 2086563100) (donkergroen), hier wordt eveneens geadviseerd geen vervolgonderzoek uit te voeren. Voor de zones die op de beleidskaart een lage verwachting hebben, en de delen van het tracé die tussen de twee kwelderwallen op getijvlaktes zijn gepland, wordt eveneens geadviseerd geen vervolgonderzoek uit te voeren (lichtgroen op de advieskaart). Voor de delen van het tracé die door middel van open ontgraving worden aangelegd, en op de kwelderwal worden aangelegd hebben een hoge verwachting voor het aantreffen van eventuele (vergeten) huiswierden. Hier wordt geadviseerd een verkennend booronderzoek uit te voeren om de intactheid van de bodem te achterhalen en eventuele wierdelagen op te sporen (rood op de advieskaart). 

Selectiebesluit gemeente Hogeland (S.J. Tuinstra) op 04-09-2025:
Op advies van de gemeente, en als afwijking op bovengenoemde advieskaart, is geconcludeerd dat het kleine stukje van het tracé ter hoogte van Leens bij de Breekweg niet verder hoeft te worden onderzocht in verband met de recente graafwerkzaamheden die op het terrein hebben plaatsgevonden. Verder wordt het advies volledig overgenomen.

Ook in vrijgegeven delen van het plangebied bestaat altijd de mogelijkheid dat er tijdens graafwerkzaamheden toch losse sporen en vondsten worden aangetroffen. Op grond van artikel 5.10 van de Erfgoedwet 2024 dient zo spoedig mogelijk melding te worden gemaakt van de vondst bij de gemeente, provincie of de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Over de bevindingen en aanbevelingen uit dit onderzoek dient contact opgenomen te worden met de bevoegde overheid, in dit geval de gemeente Het Hogeland.