DOI: 10.14457/tu.the.2021.21
title: ปัญหาเกี่ยวกับการกำหนดตัวผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาดตามกฎหมายการแข่งขันทางการค้า

description: การมีอำนาจเหนือตลาด คือ ความสามารถของผู้ประกอบธุรกิจ ในการกำหนดราคาสินค้าหรือบริการของตนให้สูงหรือน้อยกว่าระดับราคาของการแข่งขันทางการค้า ตลอดช่วงระยะเวลาหนึ่ง การเป็นผู้มีอำนาจเหนือตลาดตามกฎหมายการแข่งขันทางการค้าไม่ได้มีความผิด โดยปกติของการประกอบธุรกิจแล้วผู้ประกอบธุรกิจทุกรายล้วนต้องการกำไรหรือส่วนแบ่งตลาดในระดับสูง ทั้งนี้ ผู้มีอำนาจเหนือตลาดจะมีความผิดก็ต่อเมื่อกระทำการอันมิชอบต่อการแข่งขันตามที่กฎหมายบัญญัติไว้ ผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาดเป็นตัวละครที่สำคัญมากของการบังคับใช้กฎหมายการแข่งขันทางการค้า เนื่องจากกฎหมายพิจารณาเห็นว่า ผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาดสามารถสร้างหรือทำลายการแข่งขันได้อย่างมีนัยสำคัญ ด้วยเหตุนี้ ระบบกฎหมายการแข่งขันทางการค้าในประเทศต่าง ๆ จึงให้ความสำคัญและกำหนดเกณฑ์การกำกับดูแลที่เข้มงวดต่อพฤติกรรมทางการค้าของ ผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาดดังกล่าว เนื่องจากผู้ประกอบธุรกิจบางรายที่มีอำนาจเหนือตลาดมักจะมีพฤติกรรมที่เป็นการต่อต้านการแข่งขันเพื่อรักษาผลประโยชน์ของตนเองในการแสวงหากำไร จึงทำให้ไม่สามารถเกิดการแข่งขันกันได้เพราะผู้ประกอบธุรกิจรายย่อยไม่มีความสามารถมากพอที่จะแข่งขันกับผู้มีอำนาจเหนือตลาดได้ ดังนั้น จึงต้องมีการพิจารณาถึงหลักเกณฑ์ของการที่จะกำหนดตัวผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาด เพื่อเป็นแนวทางการพิจารณาการกระทำที่ขัดต่อกฎหมายของผู้ที่เป็นผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาดต่อไป และผู้มีอำนาจเหนือตลาดย่อมถูกควบคุมพฤติกรรมการประกอบธุรกิจที่มีความเข้มงวดมากกว่าผู้ประกอบธุรกิจทั่วไป เนื่องจากการกระทำเช่นเดียวกันของผู้ประกอบธุรกิจที่มีอำนาจเหนือตลาดกับผู้ประกอบธุรกิจที่ไม่มีอำนาจเหนือตลาดอาจเกิดผลกระทบต่อตลาดที่แตกต่างกัน จากการศึกษาพบว่าหลักเกณฑ์การพิจารณาการเป็นผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาด และการกระทำต้องห้ามของผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาดตามกฎหมายการแข่งขันทางการค้าของประเทศไทยในปัจจุบันยังขาดความชัดเจน มีข้อบกพร่อง และมีข้อจำกัด แม้ว่า พระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ.2560 จะกำหนดคำนิยามของผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาดเอาไว้ในมาตรา 5 ซึ่งจะต้องพิจารณาตามหลักเกณฑ์ที่คณะกรรมการการแข่งขันทางการค้าประกาศกำหนดโดยให้ใช้เกณฑ์ในการพิจารณา 3 หลักเกณฑ์ คือเกณฑ์ส่วนแบ่งตลาด เกณฑ์ยอดเงินขายในปีที่ผ่านมา และให้นำปัจจัยสภาพการแข่งขันของตลาดอย่างใดอย่างหนึ่งหรือหลายอย่าง แล้วแต่กรณี มาพิจารณาประกอบ แต่ประกาศคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า เรื่อง หลักเกณฑ์การเป็นผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาด พ.ศ.2561 กลับบัญญัติแตกต่างออกไปไม่สอดคล้องกับพระราชบัญญัติ ฯ ดังกล่าว เป็นเกณฑ์ที่มีลักษณะเป็นข้อสันนิฐฐานเด็ดขาดและไม่สอดคล้องข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นในปัจจุบัน นอกจากนี้ยังขาดแนวปฏิบัติในการพิจารณาหลายประการ กล่าวคือ แนวทางการพิจารณาผู้ประกอบธุรกิจหลายรายซึ่งมีอำนาจเหนือตลาด แนวทางการพิจารณาปัจจัยสภาพการแข่งขันในตลาด และประกาศคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า เรื่อง แนวทางปฏิบัติในการพิจารณาการกระทำต้องห้ามของผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาด พ.ศ.2561 หมวด 3 แนวทางการพิจารณาการกระทำที่ไม่เป็นธรรมหรือไม่มีเหตุผลอันสมควรก็ยังมีแนวทางที่ไม่ชัดเจนและยังมีข้อจำกัดวิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงได้มุ่งศึกษาเกี่ยวกับสภาพปัญหาที่มีผลกระทบต่อการกำหนดตัว ผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาดและการกระทำต้องห้ามของผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาด ตามมาตรา 5 และมาตรา 50 แห่งพระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ.2560 ประกาศคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า เรื่อง หลักเกณฑ์การเป็นผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาด พ.ศ.2561 และประกาศคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า เรื่อง แนวทางปฏิบัติในการพิจารณาการกระทำต้องห้ามของผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาด พ.ศ.2561 หมวด 3 แนวทางการพิจารณาการกระทำที่ไม่เป็นธรรมหรือไม่มีเห็นผลอันสมควร โดยวิเคราะห์เปรียบเทียบแนวทางการกำหนดตัว ผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาดและการกระทำต้องห้ามของผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาดตามกฎเกณฑ์ระหว่างประเทศและกฎหมายของต่างประเทศ อาทิ สหภาพยุโรป สาธารณรัฐเยอรมนี ประเทศญี่ปุ่น และสาธารณรัฐเกาหลี (เกาหลีใต้) ซึ่งพบว่าได้มีการกำหนดหลักเกณฑ์ที่มีลักษณะแตกต่างกันออกไปตามบริบทของแต่ละประเทศ โดยผู้เขียนได้เสนอแนะแนวทางแก้ไขปัญหา คือ การแก้ไขปรับปรุงประกาศคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า เรื่อง หลักเกณฑ์การเป็นผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาด พ.ศ.2561 ที่มีการบัญญัติเปิดช่องให้ผู้ใช้กฎหมายมีพื้นที่ในการวินิจฉัยโดยอาศัยการพิจารณาจากปัจจัยสภาพการแข่งขันต่าง ๆ ไว้ด้วย เกณฑ์ส่วนแบ่งตลาดและยอดเงินขายของคณะกรรมการจะต้องไม่ใช่เกณฑ์ที่มีลักษณะเด็ดขาด แต่จะมีลักษณะเป็นเพียงแค่ข้อสันนิษฐานที่อาจถูกหักล้างได้โดยการพิจารณาของผู้ใช้กฎหมาย มีการเพิ่มเติมหลักเกณฑ์ในการพิจารณาผู้ประกอบธุรกิจหลายรายที่มีอำนาจเหนือตลาด เปลี่ยนแปลงถ้อยคำในประกาศฯ ดังกล่าว มีการจัดทำแนวปฏิบัติในการพิจารณาปัจจัยสภาพการแข่งขันให้มีความชัดเจนและครอบคลุม และมีการเพิ่มเติมแนวทางในการพิจารณาการกระทำที่ไม่เป็นธรรมหรือไม่มีเหตุผลอันสมควรในประกาศคณะกรรมการการแข่งขันทางการค้า เรื่องแนวทางปฏิบัติในการพิจารณาการกระทำต้องห้ามของผู้ประกอบธุรกิจซึ่งมีอำนาจเหนือตลาด พ.ศ.2561 เพื่อนำมาเป็นแนวทางในการบังคับใช้กฎหมายการแข่งขันทางการค้าอย่างมีประสิทธิภาพ