DOI: 10.14457/tu.the.2015.675
title: ปัญหาทางกฎหมายของการทำธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ด้านการนำเข้า ส่งออก นำผ่าน และโลจิสติกส์ ผ่านระบบ National Single Window

description: ในการประกอบธุรกิจการค้าในการนำเข้า ส่งออก นำผ่าน และโลจิสติกส์ทั้งระดับ              ในประเทศหรือระหว่างประเทศจะต้องมีการรับส่งข้อมูลระหว่างหน่วยงานของรัฐกับภาคธุรกิจเอกชนเป็นจำนวนมาก ซึ่งเดิมนั้นการรับส่งข้อมูลดังกล่าวจะกระทำในรูปแบบของกระดาษ โดยผู้ประกอบการจะต้องดำเนินการติดต่อกับหน่วยงานของรัฐด้วยตนเอง ต่อมาเมื่อเทคโนโลยีมีการพัฒนามากขึ้น จึงเกิดการเปลี่ยนแปลงรูปแบบการรับส่งข้อมูลจากกระดาษเป็นข้อมูลในรูปแบบอิเล็กทรอนิกส์ และมีการนำระบบ National Single Window เข้ามาช่วยอำนวยความสะดวกให้การรับส่งข้อมูลดังกล่าวสามารถกระทำได้อย่างถูกต้อง รวดเร็ว และมีประสิทธิภาพ เนื่องจากระบบ National Single Window เป็นระบบการเชื่อมโยงข้อมูลทางอิเล็กทรอนิกส์ที่กำหนดให้ผู้ใช้บริการไม่ว่าจะเป็นหน่วยงานของรัฐ ภาคธุรกิจเอกชน หรือประชาชนสามารถทำการส่งผ่านข้อมูลเข้าสู่ระบบเพียงครั้งเดียว และระบบจะทำการประมวลผลและส่งข้อมูลไปให้กับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอัตโนมัติ            ทำให้ผู้ใช้บริการสามารถดำเนินการผ่านระบบได้ตลอดเวลาและไม่จำกัดสถานที่ ซึ่งก่อให้เกิดประโยชน์แก่ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง แต่อย่างไรก็ดี เนื่องจากกฎหมายของหน่วยงานของรัฐต่างๆ ส่วนใหญ่ถูกบัญญัติขึ้นในช่วงเวลาที่การทำธุรกรรมต่างๆ กับหน่วยงานของรัฐยังอยู่ในรูปแบบของกระดาษ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในกรณีการขอรับใบอนุญาตและการออกใบอนุญาตนำเข้า ส่งออก และนำผ่านจากหน่วยงานของรัฐที่เกี่ยวข้องกรณีที่มีการนำเข้า ส่งออก หรือนำผ่านสินค้าที่ต้องได้รับอนุญาตก่อน          กรณีเช่นนี้จึงเกิดปัญหาทางกฎหมายที่จะต้องพิจารณาว่าหากได้ดำเนินการผ่านระบบ National Single Window แล้วจะถือว่าการกระทำดังกล่าวมีผลชอบด้วยกฎหมายและถือว่าได้ปฏิบัติตามที่กฎหมายของแต่ละหน่วยงานได้บัญญัติไว้แล้วหรือไม่ เพียงใด ซึ่งต่อมาหน่วยงานของรัฐได้มีการออกกฎหมายเพื่อรองรับการทำธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ผ่านระบบ National Single Window คือ            1. ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการเชื่อมโยงข้อมูลแบบบูรณาการสำหรับการนำเข้า การส่งออก การนำผ่าน และโลจิสติกส์ด้วยวิธีการทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2557 และ 2. ร่าง พระราชกฤษฎีกากำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการในการทำธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ด้านการนำเข้า ส่งออก นำผ่าน และโลจิสติกส์ผ่านระบบ National Single Window พ.ศ. .... โดยมีเนื้อหาในการกำหนดหลักเกณฑ์ให้หน่วยงานของรัฐ และภาคธุรกิจเอกชนปฏิบัติในการเชื่อมโยงข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ผ่านระบบ National Single Window ดังนั้น ผู้เขียนจึงได้มุ้งศึกษากฎหมายทั้งสองฉบับดังกล่าว และพระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 และกฎหมายต่างประเทศคือ ประเทศอินโดนีเซีย และประเทศสิงคโปร์ จึงพบว่ากฎหมายทั้งสองฉบับยังมีปัญหาทางกฎหมายที่จะต้องดำเนินการแก้ไขในประเด็นบทบัญญัติของกฎหมายที่ไม่มีการบัญญัติถึงกรณีความชอบด้วยกฎหมายของการเชื่อมโยงข้อมูลผ่านระบบ National Single Window ตามกฎหมายของหน่วยงานของรัฐต่างๆ ที่กำหนดให้การขอรับใบอนุญาตหรือการออกใบอนุญาตจะต้องกระทำในรูปแบบกระดาษ หรือกรณีกำหนดให้มีการส่งด้วยวิธีการพิเศษ เช่น การส่งทางไปรษณีย์ลงทะเบียน หรือการดำเนินการผ่านระบบเครือข่ายคอมพิวเตอร์ของหน่วยงานนั้นๆ เอง นอกจากนี้ มีประเด็นเรื่องลำดับศักดิ์ของกฎหมายทั้งสองฉบับดังกล่าวเนื่องจากเป็นกฎหมายลำดับรอง แต่กฎหมายของหน่วยงานของรัฐอยู่ในระดับพระราชบัญญัติหรืออาศัยอำนาจจากกฎหมายในระดับพระราชบัญญัติ จึงไม่อาจลบล้างกฎหมายของหน่วยงานของรัฐได้ ผู้เขียนจึงเสนอแนวทางแก้ไขปัญหาทางกฎหมายที่เหมาะสมที่สุดสำหรับกรณีดังกล่าว คือ แก้ไขพระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ในมาตรา 35 ซึ่งเป็นบทบัญญัติเกี่ยวกับการทำธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ภาครัฐ โดยเพิ่มเติมเนื้อความในลักษณะให้การเชื่อมโยงข้อมูลผ่านระบบ National Single Window มีความชอบด้วยกฎหมายตามกฎหมายของหน่วยงานของรัฐ นอกจากนี้ ผู้เขียนได้ทำการศึกษากรณีความพร้อมของประเทศไทยในประเด็นทางกฎหมายกรณีการเชื่อมโยงข้อมูลทางอิเล็กทรอนิกส์ในระดับภูมิภาคผ่านระบบ ASEAN Single Window ในการให้สัตยาบันพิธีสารว่าด้วยกรอบกฎหมายเพื่อดำเนินการเชื่อมโยงข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ ณ จุดเดียวของอาเซียนในประเด็นการรับส่งและแลกเปลี่ยนข้อมูลความปลอดภัยและความลับของข้อมูล           ความถูกต้องของข้อมูลสารสนเทศ เป็นต้น ซึ่งประเทศไทยมีกฎหมายภายในรองรับการให้สัตยาบัน พิธีสารฯ และมีมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 22 มีนาคม 2559 เห็นชอบการลงนามพิธีสารฯ ดังกล่าวแล้ว