DOI: 10.14457/tu.the.2014.685
title: ผลของสารฆ่าวัชพืช (พาราควอท) ต่อไดอะตอมยึดเกาะในลำน้ำแม่แคม อำเภอเมืองแพร่ จังหวัดแพร่

description: ศึกษาผลของสารฆ่าวัชพืช (พาราควอท) ต่อไดอะตอมยึดเกาะในลำน้ำแม่แคม อำเภอเมืองแพร่ จังหวัดแพร่ โดยนำกระเบื้องเซรามิคขนาด 10*10 ตารางเซนติเมตร ไปวางตั้งฉากขวาง ลำน้ำที่ความลึก 30 เซนติเมตร เป็นเวลา 4 สัปดาห์ เพื่อให้ไดอะตอมมายึดเกาะกับกระเบื้องเซรามิคในช่วงเดือนพฤษภาคม พ.ศ. 2556 ที่บริเวณสะพานบ้านนาคูหา ตำบลสวนเขื่อน ซึ่งเป็นแหล่งน้ำไหลบริเวณต้นน้ำ มีสารอาหารน้อยถึงปานกลาง จากนั้นเก็บตัวอย่างน้ำและกระเบื้องเซรามิคที่มี ไดอะตอมยึดเกาะอยู่มาทดลองในชุดทดลอง จำนวน 6 ชุดทดลอง แต่ละชุดทดลองได้รับสัมผัสสารพาราควอทที่ความเข้มข้นเริ่มต้น 6 ความเข้มข้น ได้แก่ 0.00, 0.03, 0.28, 2.76, 27.60 และ 276.00 มิลลิกรัมต่อลิตร ทิ้งไว้เป็นเวลา 6 วัน วัดความหนาแน่นสัมพัทธ์ (ร้อยละ) ของไดอะตอมยึดเกาะกลุ่ม low – profile, high – profile และ motile รวมถึงวัดดัชนีความหลากหลายทางชนิดพันธุ์ (H´) ดัชนีความเท่าเทียมกันทางชนิดพันธุ์ (E) และดัชนีความเด่นทางชนิดพันธุ์ (D) ของไดอะตอมยึดเกาะทุกวัน ผลการศึกษาพบว่า ก่อนได้รับสัมผัสสารพาราควอท ความหนาแน่นสัมพัทธ์ของ ไดอะตอมยึดเกาะกลุ่ม low – profile, high – profile และ motile มีค่าเฉลี่ยร้อยละ 46.81, 11.26 และ 41.94 ตามลำดับ มีค่าเฉลี่ย H´, E และ D เท่ากับ 3.27, 0.89 และ 0.06 ตามลำดับ โดยค่า H´ ประเมินได้ว่าแหล่งน้ำได้รับมลภาวะน้อย ภายหลังจากได้รับสัมผัสสารพาราควอทที่ความเข้มข้น 0.06 – 2.76 มิลลิกรัมต่อลิตร ความหนาแน่นสัมพัทธ์ของไดอะตอมยึดเกาะกลุ่ม low – profile มีแนวโน้มสูงกว่าก่อนได้รับสัมผัสสารพาราควอท โดยอยู่ในช่วงร้อยละ 49.62 – 70.75 ดังสมการเส้นตรง ความหนาแน่นสัมพัทธ์ (ร้อยละ) ของไดอะตอมยึดเกาะกลุ่ม low – profile = 6.834*ความเข้มข้นของสารพาราควอท (มิลลิกรัมต่อลิตร) + 52.74: r2 = 0.697 ในขณะที่ความหนาแน่นสัมพัทธ์ของ ไดอะตอมยึดเกาะกลุ่ม high – profile มีแนวโน้มสูงกว่าก่อนได้รับสัมผัสสารพาราควอท โดยอยู่ในช่วงร้อยละ 12.60 – 15.09 เมื่อได้รับสัมผัสสารพาราควอทที่ความเข้มข้นในช่วง 0.01 – 0.23 มิลลิกรัมต่อลิตร แต่จะมีแนวโน้มต่ำกว่าก่อนได้รับสัมผัสสารพาราควอท โดยอยู่ในช่วงร้อยละ 0.66 – 6.51 เมื่อได้รับสัมผัสสารพาราควอทที่ความเข้มข้นมากกว่า 0.23 มิลลิกรัมต่อลิตร ดังสมการเส้นตรง ความหนาแน่นสัมพัทธ์ (ร้อยละ) ของไดอะตอมยึดเกาะกลุ่ม high – profile = -6.337*ความเข้มข้นของสารพาราควอท (มิลลิกรัมต่อลิตร) + 13.30: r2 = 0.747 ส่วนความหนาแน่นสัมพัทธ์ของ ไดอะตอมยึดเกาะกลุ่ม motile มีแนวโน้มต่ำกว่าก่อนได้รับสัมผัสสารพาราควอท โดยอยู่ในช่วง ร้อยละ 26.10 – 38.80 เมื่อได้รับสัมผัสสารพาราควอทที่ความเข้มข้นในช่วง 0.01 – 2.38 มิลลิกรัมต่อลิตร นอกจากนี้ความเข้มข้นของสารพาราควอทในช่วง 0.01 – 0.23 มิลลิกรัมต่อลิตร ส่งผลให้ค่า H´และ E ของไดอะตอมยึดเกาะลดลงอยู่ในช่วง 2.80 – 2.13 และ 0.90 – 0.75 ตามลำดับ เมื่อเปรียบเทียบกับก่อนได้รับสัมผัสสารพาราควอท ซึ่ง H´ ประเมินได้ว่าแหล่งน้ำได้รับมลภาวะ ปานกลาง และความเข้มข้นของสารพาราควอทในช่วง 0.47 – 2.38 มิลลิกรัมต่อลิตร ส่งผลให้ค่า H´และ E ของไดอะตอมยึดเกาะลดลงอยู่ในช่วง 1.89 – 1.66 และ 0.68 – 0.59 ตามลำดับ เมื่อเปรียบเทียบกับก่อนได้รับสัมผัสสารพาราควอท ซึ่ง H´ ประเมินได้ว่าแหล่งน้ำได้รับมลภาวะรุนแรง ดังสมการเส้นโค้ง H´ = 1.850*ความเข้มข้นของสารพาราควอท (มิลลิกรัมต่อลิตร)-0.10: r2 = 0.964 และ E = 0.657*ความเข้มข้นของสารพาราควอท (มิลลิกรัมต่อลิตร)-0.07: r2 = 0.912 ในขณะที่ความเข้มข้นของสารพาราควอทในช่วง 0.01 – 2.38 มิลลิกรัมต่อลิตร ส่งผลให้ค่า D ของไดอะตอมยึดเกาะเพิ่มขึ้นอยู่ในช่วง 0.07 – 0.23 เมื่อเปรียบเทียบกับก่อนได้รับสัมผัสสารพาราควอท ดังสมการเส้นโค้ง E = 0.193* ความเข้มข้นของสารพาราควอท (มิลลิกรัมต่อลิตร)0.236: r2 = 0.940 เมื่อพิจารณาชนิดพันธุ์ไดอะตอมยึดเกาะที่ไวต่อสารพาราควอท คือไม่ปรากฏหรือมีความหนาแน่นสัมพัทธ์น้อยกว่าร้อยละ 1 เมื่อได้รับสัมผัสสารพาราควอทเมื่อเปรียบเทียบกับก่อนได้รับสัมผัสสารพาราควอท พบ Achnanthidium caravalense, Achnanthes lutheri และ Gomphonema pumilum ไวต่อสารพาราควอทเมื่อได้รับสัมผัสสารพาราควอทมากกว่า 0.03 มิลลิกรัมต่อลิตร Gomphonema designatum และ Melosira varians ไวต่อสารพาราควอทเมื่อได้รับสัมผัสสารพาราควอทมากกว่า 0.06 มิลลิกรัมต่อลิตร Cyclotella meneghiniana ไวต่อสารพาราควอทเมื่อได้รับสัมผัสสารพาราควอทมากกว่า 0.09 มิลลิกรัมต่อลิตร Navicula sp. ไวต่อสารพาราควอทเมื่อได้รับสัมผัสสารพาราควอทมากกว่า 0.13 มิลลิกรัมต่อลิตร Navicula subminuscula ไวต่อสารพาราควอทเมื่อได้รับสัมผัสสารพาราควอทมากกว่า 0.21 มิลลิกรัมต่อลิตร Nitzchia inconspicua ไวต่อสารพาราควอทเมื่อได้รับสัมผัสสารพาราควอทมากกว่า 0.28 มิลลิกรัมต่อลิตร Achnanthidium strabianum ไวต่อสารพาราควอทเมื่อได้รับสัมผัสสารพาราควอทมากกว่า 0.47 มิลลิกรัมต่อลิตร และ Planothidium frequentissimum ไวต่อสารพาราควอทเมื่อได้รับสัมผัสสารพาราควอทมากกว่า 1.84 มิลลิกรัมต่อลิตร นอกจากนี้ยังวัดปริมาณคลอโรฟิลล์ เอ (เป็นตัวแทนชีวมวลโดยรวมของสาหร่ายยึดเกาะทั้งหมด) บี (เป็นตัวแทนชีวมวลของสาหร่ายสีเขียวยึดเกาะ) และ ซี (เป็นตัวแทนชีวมวลของไดอะตอมยึดเกาะ) ของสาหร่ายที่มายึดเกาะกับกระเบื้องเซรามิค ผลการศึกษาพบว่า สาหร่ายยึดเกาะที่ได้รับสัมผัสสารพาราควอทที่ความเข้มข้น 0.03, 0.28 และ 2.76 มิลลิกรัมต่อลิตร มีปริมาณคลอโรฟิลล์ในวันที่ 1 ลดลงจากก่อนได้รับสัมผัสสารพาราควอท (วันที่ 0) ร้อยละ 35.02, 66.73 และ 79.82 ตามลำดับ สำหรับ เอ 55.01, 58.63 และ 71.81 ตามลำดับ สำหรับ บี และ 51.43, 66.40 และ 72.33 ตามลำดับ สำหรับ ซี ในขณะที่สาหร่ายยึดเกาะที่ได้รับสัมผัสสารพาราควอทที่ความเข้มข้นมากกว่า 2.76 มิลลิกรัมต่อลิตรขึ้นไปมีผลต่อการทำลายคลอโรฟิลล์ เอ บี และ ซี ตลอดระยะเวลาที่ศึกษา โดยไม่สามารถวัดปริมาณคลอโรฟิลล์ เอ บี และ ซี ของสาหร่ายยึดเกาะได้ ดังนั้นช่วงความเข้มข้นของสารพาราควอท 0.47 – 2.38 มิลลิกรัมต่อลิตร (ชุดทดลองที่ 4) ที่ไดอะตอมยึดเกาะได้รับสัมผัสส่งผลให้ค่า H′ ของไดอะตอมยึดเกาะลดลงอยู่ในช่วง 1.89 – 1.66 ซึ่งประเมินได้ว่าแหล่งน้ำได้รับมลภาวะรุนแรง เมื่อเปรียบเทียบกับก่อนได้รับสัมผัสสารพาราควอทที่ค่า H′ เท่ากับ 3.43 และปริมาณคลอโรฟิลล์ เอ บี และ ซี ของสาหร่ายยึดเกาะเท่ากับ 2.291 – 1.173, 1.037 – 0.387 และ 1.268 – 0.655 มิลลิกรัมต่อตารางเมตร ตามลำดับ ลดลงไปจากก่อนได้รับสัมผัสสารพาราควอทร้อยละ 60.60 – 79.82, 24.47 – 71.81 และ 46.43 – 72.33 ตามลำดับ ในขณะที่ความเข้มข้นของสารพาราควอทที่มากกว่า 2.76 มิลลิกรัมต่อลิตร ส่งผลให้ไม่พบไดอะตอมยึดเกาะในชุดทดลองตลอดระยะเวลาที่ศึกษาและปริมาณคลอโรฟิลล์ เอ บี และ ซี ของสาหร่าย ยึดเกาะมีปริมาณน้อยมากจนไม่สามารถวัดค่าได้ โดยไดอะตอมยึดเกาะ Nitzchia inconspicua และ Achnanthidium strabianum จะไม่ปรากฎหรือมีความหนาแน่นสัมพัทธ์น้อยกว่าร้อยละ 1 เมื่อได้รับสัมผัสสารพาราควอทที่ความเข้มข้นมากกว่า 0.25 และ 0.50 มิลลิกรัมต่อลิตร ตามลำดับ ซึ่งเกินกว่าค่ามาตรฐานของคุณภาพน้ำของสำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมสหรัฐ และมาตรฐานคุณภาพน้ำเพื่อการคุ้มครองทรัพยากรสัตว์น้ำจืด สถาบันประมงแห่งชาติ ตามลำดับ ไดอะตอมยึดเกาะดังกล่าวสามารถที่จะประยุกต์เป็นดัชนีชีวภาพประเมินการปนเปื้อนของสารพาราควอทในแหล่งน้ำได้