DOI: 10.17026/ar/3wpmli
title: In zand gevangen II
title: Verkenning, onderhoud en monitoring van veertien scheepswrakken in de westelijke Waddenzee in de periode 2018-2022

description: In het kader van het Programma Maritiem Erfgoed Nederland heef de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed de afgelopen jaren onderzoek uitgevoerd op diverse vindplaatsen in de westelijke Waddenzee, waaronder ook monitoring en onderhoud van de fysieke beschermingsmaatregelen op het rijksmonument 
Burgzand Noord (BZN). Op deze laatste locatie, waar veertien scheepswrakken uit de zeventiendeen achtiende eeuw liggen, wordt al sinds de jaren tachtig archeologisch onderzoek uitgevoerd. Uit deze onderzoeken bleek dat 
natuurlijke oorzaken in combinatie met menselijk handelen de meeste invloed hebben op de degradatie van de archeologische vindplaatsen. Om de vindplaatsen te beschermen werd een methode ontwikkeld om scheepswrakken (tijdelijk) af te dekken met steigergaas. De verschillende duikende onderzoeken in de westelijke Waddenzee tussen 2018 en 2022 waren gericht op het maken van een eerste inschating van het archeologisch potentieel en eventuele bedreigingen voor behoud op (wrak)locaties die nog niet eerder (duikend) onderzocht werden door de Rijksdienst, op het verkennen van gekende wraklocaties om een status te 
verkrijgen van de degradatie van deze vindplaatsen, en als laatste op het uitvoeren van reparaties van het steigergaas van wrakken in het rijksmonument die wel afgedekt zijn. Het aanbrengen van fysieke bescherming in de vorm van steigergaas bevestigt nogmaals dat deze methode voor wrakken in de Waddenzee uitstekend werkt om ze te beschermen tegen degradatie. Hoewel de steigergaasafdekking dus buitengewoon efectief is, is het van groot belang dat op regelmatige basis onderhoud wordt gepleegd. Op basis van multibeamsonarbeelden kan een eerste inschating worden gemaakt of delen van de wrakken aan het vrijspoelen zijn, of dat de afdekking nog intact is. Ook een goede verstandhouding met de plaatselijke duikclubs is van groot belang. Doordat de sportduikers regelmatig duiken op deze plekken, kunnen ze de bevoegde instanties waarschuwen wanneer er grote veranderingen plaatsvinden. Een goed voorbeeld is de melding van het vrijspoelen van de BZN 2 in 2016. Daarop kan dan gericht duik onderzoek door onderzoekers van de Rijksdienst volgen. Op basis van de verschillende duikinspecties die 
tussen 2018 en 2022 hebben plaatsgevonden, zijn de volgende adviezen opgesteld voor de onderzochte vindplaatsen. In hoofdstuk 8 staat per vindplaats een uitgebreidere samenvating. In 2017 is in samenwerking met de provincie 
Noord-Holland en de gemeente Texel een beheerplan opgesteld voor het rijksmonument Burgzand Noord. In dit beheerplan staat meer 
gericht hoe men het onderhoud en de bescherming van het rijksmonument kan uitvoeren. De twee pijlers van dit beheersplan zijn:
• voortzeten jaarlijkse monitoring met hoge 
resolutie multibeamsonar van het gehele 
rijksmonument.
• op basis van de multibeamgegevens en 
meldingen van sportduikers gericht duikend 
onderzoek en onderhoud uitvoeren op 
verschillende wraklocaties.

De komende jaren gaat de Rijksdienst dit 
beheerplan updaten en in samenwerking met 
de gemeente beheerplannen opstellen voor de 
behoudenswaardige vindplaatsen buiten 
het Rijksmonument.
description: Rapportage Archeologische Monumentenzorg (RAM)