DOI: 10.14457/tu.the.2015.672
title: ศาลที่มีเขตอำนาจในคดีพิพาทเกี่ยวกับรัฐวิสาหกิจ

description: หัวข้อวิทยานิพนธ์ศาลที่มีเขตอำนาจในคดีพิพาทเกี่ยวกับรัฐวิสาหกิจชื่อผู้เขียนนายพงศนาถ  เลาหภิชาติชัยชื่อปริญญานิติศาสตรมหาบัณฑิตสาขาวิชา/คณะ/มหาวิทยาลัยกฎหมายมหาชนนิติศาสตร์มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์ศาสตราจารย์ ดร.สุรพล นิติไกรพจน์ปีการศึกษา2558บทคัดย่อ คดีพิพาทเกี่ยวกับรัฐวิสาหกิจที่มีฐานะเป็นหน่วยงานทางปกครอง สามารถขึ้นมาสู่การพิจารณาได้ทั้งศาลปกครองและศาลยุติธรรมขึ้นอยู่กับลักษณะของคดีพิพาท ซึ่งหากมีการนำคดีมาฟ้องผิดศาลย่อมก่อให้เกิดปัญหาหลายประการ เพราะทั้งศาลปกครองและศาลยุติธรรมมีวิธีพิจารณาคดีที่แตกต่างกัน เช่น ในเรื่องของผู้มีสิทธิฟ้องคดี ขั้นตอนและเงื่อนไขการฟ้องคดี อายุความ เป็นต้น จากการค้นคว้าสามารถสรุปประเด็นปัญหาที่คาบเกี่ยวกับเรื่องเขตอำนาจศาลดังกล่าวได้ 2 ประการ คือ 1. ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐวิสาหกิจที่มีฐานะเป็นหน่วยงานทางปกครองกับพนักงานของรัฐวิสาหกิจว่ามีความสัมพันธ์ตามสัญญาจ้างแรงงานซึ่งมีลักษณะตามกฎหมายเอกชน หรือมีความสัมพันธ์ตามกฎหมายมหาชนเช่นเดียวกับข้าราชการ รวมถึงกรณีที่รัฐวิสาหกิจดังกล่าวออกคำสั่งทางปกครองกับพนักงาน เช่น คำสั่งลงโทษทางวินัย หรือคำสั่งให้ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนเพื่อละเมิด และ 2. คดีพิพาทเกี่ยวกับสัญญาที่เกี่ยวกับการจัดทำบริการสาธารณะ (ศึกษาเฉพาะสัญญาซื้อขายน้ำประปาและไฟฟ้า) ว่ามีลักษณะเป็นสัญญาทางแพ่งหรือเป็นสัญญาทางปกครองจากการศึกษาพบว่า ตามแนวคำวินิจฉัยชี้ขาดอำนาจหน้าที่ระหว่างศาล และศาลปกครองสูงสุด วินิจฉัยไปในแนวทางเดียวกันว่า 1. รัฐวิสาหกิจกับพนักงานมีความสัมพันธ์ตามสัญญาจ้างแรงงาน ซึ่งเป็นกฎหมายเอกชน ซึ่งหากมีข้อพิพาทเป็นคดีย่อมอยู่ในอำนาจพิจารณาพิพากษาของศาลแรงงานซึ่งเป็นศาลยุติธรรม แม้จะเป็นเรื่องของการฟ้องขอเพิกถอนคำสั่งทางปกครอง เช่น คำสั่งลงโทษทางวินัย หรือคำสั่งให้ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนก็ตาม ซึ่งผู้เขียนเห็นว่าการวินิจฉัยเช่นนี้อาจก่อให้เกิดปัญหาตามมาหลายประการ เพราะสำหรับประเทศไทยรัฐวิสาหกิจที่มีฐานะเป็นหน่วยงานทางปกครอง ยังคงต้องปฏิบัติตามกฎหมายหลายฉบับเช่นเดียวกับหน่วยงานราชการ และพนักงานรัฐวิสาหกิจก็มีฐานะเป็นเจ้าหน้าที่ของรัฐเช่นเดียวกับข้าราชการด้วย โดยเฉพาะเรื่องของการเพิกถอนคำสั่งลงโทษทางวินัย หรือคำสั่งให้ชดใช้ค่าสินไหมทดแทนที่เป็นคำสั่งทางปกครอง ก็ต้องปฏิบัติตามพระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 นอกจากนี้พนักงานรัฐวิสาหกิจยังมีความรับผิดในทางอาญาเกี่ยวกับการปฏิบัติหน้าที่เช่นเดียวกับเจ้าพนักงานตามประมวลกฎหมายอาญา ในส่วนนี้จะแตกต่างกับประเทศฝรั่งเศสและเยอรมนี ที่ความสัมพันธ์ระหว่างรัฐวิสาหกิจกับพนักงานมีความสัมพันธ์ไม่แตกต่างกับเอกชนโดยทั่วไป 2. ในส่วนของสัญญาซื้อขายน้ำประปาและไฟฟ้า ศาลไทยวินิจฉัยว่าเป็นสัญญาทางแพ่ง แต่จากการศึกษาผู้เขียนเห็นว่าสัญญาดังกล่าวมีลักษณะตรงกับคำนิยามของคำว่า “สัญญาทางปกครอง” ซึ่งเป็นกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบัน ซึ่งจะแตกต่างกับในประเทศฝรั่งเศสที่เห็นว่าสัญญาซื้อขายน้ำประปาและไฟฟ้าเป็นสัญญาทีมีลักษณะทางอุตสาหกรรมและพาณิชยกรรม เป็นข้อยกเว้นสัญญาที่เกี่ยวกับการจัดการบริการสาธารณะที่ให้อยู่ในอำนาจพิจารณาพิพากษาของศาลยุติธรรม จึงเห็นได้ว่ากฎหมายที่ให้คำนิยามของคำว่า “สัญญาทางปกครอง” ในปัจจุบันยังไม่สอดคล้องกับหลักกฎหมายสากลและแนวคำวินิจฉัยของศาลไทยเพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว จึงควรแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้องดังนี้ 1. กำหนดให้คดีพิพาทเกี่ยวกับสิทธิและหน้าที่ตามสัญญาจ้างแรงงาน หรือข้อตกลงเกี่ยวกับสภาพการจ้างระหว่างรัฐวิสาหกิจที่มีฐานะเป็นหน่วยงานทางปกครองกับพนักงานรัฐวิสาหกิจ เช่น การฟ้องเพิกถอนคำสั่งทางปกครอง ไม่อยู่ในอำนาจพิจารณาพิพากษาของศาลแรงงาน และดำเนินการแก้ไขกฎหมายที่ยังไม่สอดคล้องกับสภาพการดำเนินการของรัฐวิสาหกิจ 2. แก้ไขในส่วนของคำนิยามของคำว่า “สัญญาทางปกครอง” ให้ไม่หมายความรวมถึงสัญญาที่มีลักษณะทางอุตสาหกรรมและพาณิชยกรรม  คำสำคัญ: รัฐวิสาหกิจ, เขตอำนาจศาล, คดีพิพาท