DOI: 10.17026/ar/9wlwqc
title: Archeologisch Bureauonderzoek (BO), Groningen Borgsloot, Gemeente Groningen (GR)

description: Het onderzoek vindt plaats in het kader van de geplande herinrichting van de Borgsloot.

Geologie Noordelijk deel plangebied: Getijdenafzettingen (Formatie van Naaldwijk, laagpakket van Walcheren) op kustveen (Formatie van Nieuwkoop) op oudere getijden- of komafzettingen, code ovo* (Formatie van Naaldwijk, laagpakket van Wormer).
Centrale en zuidelijke deel plangebied: kustveen, code v. Formatie van Nieuwkoop, Hollandveen laagpakket.
Top Pleistocene oppervlakte Noordelijke rand: -6 tot -4 m NAP.
Centrale deel: -4 tot – 2 m NAP.
Zuidelijk deel (ter hoogte van dekzandwelvingen): -2 tot 0 m NAP.
Volgens de gedetailleerde zanddieptekaart van RAAP zijn twee dekzandopduikingen aanwezig, ten van de kruising Vossenburglaan – Meerstadlaan en aan de zuidzijde bij gemaal De Borg.
Geomorfologie Vrijwel het gehele plangebied ligt in een ontgonnen veenvlakte (Code M81). Aan de zuidzijde van het plangebied, met name ter hoogte van het gemaal, ligt een zone met dekzandwelvingen (code L51).
AHN3 Hoogteligging plangebied: 0,1 tot -2,2 m NAP. Het plangebied ligt overwegend in een laaggelegen veenvlakte. Het natuurlijk reliëf in de omgeving van het onderzoeksgebied bestaat uit hoger gelegen dekzandkoppen en -ruggen (bij Engelbert, Middelbert en ter hoogte van het gemaal) en lagere veenvlaktes. In de veenvlakte zijn enkele lichte, kronkelende verhogingen zichtbaar. Mogelijk gaat het om inversieruggen in het veen. In het plangebied is kunstmatig reliëf aanwezig in de vorm van het dijklichaam en ophogingen rond de drie woningen, het gemaal en de aanwezige wegen.
Bodem Noordzijde: bebouwd, niet-gekarteerd gebied, betreft waarschijnlijk een zone met moerige eerdgronden met een moerige bovengrond of moerige tussenlaag op niet-gerijpte zavel of klei (code Wo), of koopveengronden op zeggeveen, rietzeggeveen of (mesotroof) broekveen (code hVc). Ten zuiden hiervan zijn koopveengronden op zand (beginnend ondieper dan 1.2 m) aanwezig (code hVz). Dit komt overeen met de top pleistocene oppervlaktekaart, waarop te zien is dat de diepteligging van het dekzand richting het zuiden afneemt.
Paleogeografie 9000 - 3850 v. Chr.: pleistoceen zandgebied.
3850 v. Chr. – 2750 v. Chr.: uitbreiding veen vanuit het noorden.
2750 – 800 n. Chr.: veengebied. Na 100 n. Chr. uitbreiding van de zee-invloed via het Hunzedal.
1250 n. chr. – heden. Veenvlakte, ontginningen.

Op verschillende plaatsen in de nabije omgeving zijn prehistorische vindplaatsen aangetroffen in de top van het dekzand. Het gaat met name om vindplaatsen uit het mesolithicum en neolithicum. Er zijn geen vondsten uit de Bronstijd bekend in het onderzoeksgebied. Mogelijk was het gebied in deze periode te nat voor bewoning. Uit de IJzertijd is ten noorden van Middelbert een vindplaats op de dekzandrug bekend en verder zijn enkele vondsten bekend die in oeverafzettingen van de Hunze zijn aangetroffen, buiten het onderzoeksgebied (zaakwaarneming 48572991000). Deze afzettingen worden in het plangebied niet verwacht.

Vanaf de late middeleeuwen vonden grootschalige ontginningen plaats in de veengebieden ten oosten van Groningen. Vindplaatsen uit deze periode zijn met name de historische kernen van Middelbert en Engelbert (beide gelegen buiten het onderzoeksgebied). De Borgsloot en de aangrenzende dijk dateren eveneens uit deze periode (zie par 2.4).

De eerste vermelding van de Borgsloot is van 1258. Vanaf de 13e eeuw fungeerde de ‘Borgwal’, de dijk aan westzijde van de Borgsloot, tevens als binnendijk. Vanaf de late 18e eeuw komen de eerste gedetailleerde kaarten van het gebied beschikbaar.
Archeologische resten worden op twee niveaus verwacht. Het oudste niveau is de top van het dekzand. Dit niveau ligt op delen van het plangebied vlak onder het maaiveld, en is op andere delen afgedekt door een veendek. Het dekzand ligt op een diepte van maximaal - 4 m NAP (ca. 2 – 2,5 m -mv). Hierin kunnen resten worden aangetroffen vanaf het laat-paleolithicum tot en met het neolithicum.
Het tweede niveau betreft de top van het veen, dat zich op veel locaties vlak onder het maaiveld bevindt. Hierin worden op delen van het plangebied resten uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd verwacht die gerelateerd zijn aan de dijk (de ‘Borgwal’), een molen uit de nieuwe tijd en resten van een loopgraaf en schutterspost uit WOII. 
In het tracé zijn verschillende locaties aanwezig waar waarschijnlijk archeologische resten aanwezig zijn. Dit geldt voor de zones waar bij voorgaand onderzoek indicatoren van steentijdvindplaatsen zijn aangetroffen (donkerrood), alsook voor het dijktracé ten zuiden van de kruising Harkstederweg – Hoofdweg (blauw), de locatie van de molen aan de Middelberterweg 17 (paars), en de locatie van WOII resten (zwart). Geadviseerd wordt om op deze locaties in eerste plaats te streven naar behoud, door graafwerkzaamheden dieper dan 30 cm -mv hier waar mogelijk te vermijden. Als het toch nodig blijkt om hier dieper dan 30 cm -mv te ontgraven, dan wordt een inventariserend veldonderzoek aanbevolen in de vorm van proefsleuvenonderzoek (locaties steentijd, molen, WOII) of karterend/waarderend booronderzoek (dijk). Met name van de dijklocatie is niet bekend of en hoe diep oudere fases van de dijk aanwezig zijn. Door middel van een booronderzoek kan de diepte waarop een gerichter advies tot eventueel vervolg kan worden gegeven. Voor een proefsleuvenonderzoek is een door de bevoegde overheid goedgekeurd PvE (Programma van Eisen) vereist.

Daarnaast zijn er zones met een hoge verwachting, met name voor vindplaatsen uit de periode mesolithicum – neolithicum. Deze zijn deels al onderzocht met verkennende boringen, waaruit bleek dat het niveau intact was (oranje zone). Voor deze zones wordt karterend booronderzoek geadviseerd. Verder zijn er zones waar het dekzand nog niet afdoende is onderzocht door middel van verkennende boringen (gele zone). Hier wordt in eerste instantie verkennend booronderzoek geadviseerd met een 3 cm gutsboor.

Voor de overige delen van het plangebied geldt een lage verwachting (groene zone). Het gaat ten eerste om zones die om hun landschappelijke ligging een lage verwachting hebben. Verder gaat het om zones met bekende verstoringen. Tenslotte zijn delen van het plangebied al eerder intensief onderzocht door middel van karterende booronderzoeken, waarbij geen vindplaatsen zijn aangetroffen. Op deze locaties hoeft ook geen onderzoek meer plaats te vinden