DOI: 10.14457/tu.the.2018.1421
title: การบริหารจัดการทะเบียนประวัติอาชญากรในกระบวนการยุติธรรมทางอาญา

description: ทะเบียนประวัติอาชญากรมีความสำคัญต่อกระบวนการยุติธรรมทางอาญาของไทยในทุกขั้นตอน โดยเริ่มตั้งแต่ชั้นตำรวจ ซึ่งเป็นต้นทางของกระบวนการยุติธรรมที่ประชาชนต้องเข้าถึงจนถึงชั้นการบังคับคดี ซึ่งเป็นปลายทางสิ้นสุดของกระบวนการยุติธรรม กล่าวคือทะเบียนประวัติอาชญากรจะบันทึกข้อมูล เช่น ชื่อ ชื่อสกุล ชื่ออื่น ๆ ที่เรียก ที่อยู่วันเดือนปีเกิด สถานที่เกิด อาชีพ ความสูง สีผิว ลักษณะรูปพรรณสัณฐานของใบหน้า แผลเป็น ลายสัก อุปนิสัย หรือพฤติกรรมเป็นต้น เพื่อประโยชน์หน่วยงานในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาด้วยข้อมูลประวัติอาชญากรรมของบุคคลหรือผู้ต้องหาที่ได้รับโทษตามคำพิพากษาแล้ว หรือบุคคลที่ผลของการดำเนินคดียังไม่ถึงที่สุดในคดีอาญา ให้สันนิษฐานไว้ก่อนว่าผู้ต้องหาหรือจำเลยไม่มีความผิด และก่อนมีคำพิพากษาอันถึงที่สุดแสดงว่าบุคคลใดได้กระทำความผิด จะปฏิบัติต่อบุคคลนั้นเสมือนเป็นผู้กระทำความผิดมิได้หรือ หลัก Presumption of Innocence แต่ประวัติอาชญากรรมก็ยังคงเก็บไว้เพื่อประโยชน์ของการสืบสวนสอบสวนและการป้องกันปราบปรามอีกทั้งยังให้บริการในการตรวจสอบประวัติบุคคลสำหรับคัดกรองบุคคลเข้าทำงานหรือรับราชการ เดินทางไปต่างประเทศหรือเพื่อประกอบการขออนุญาตต่าง ๆ ในกรณีที่กฎหมาย ระเบียบของทางราชการกำหนดคุณสมบัติให้ตรวจสอบประวัติการกระทำผิด อาจงส่งผลกระทบต่อสิทธิต่าง ๆ ในการพิจารณาขององค์กรนั้น ๆ ในการจำกัดสิทธิของบุคคลที่เคยต้องโทษมาแล้ว ทำให้บุคคลเหล่านั้นไม่สามารถดำรงชีพได้อย่างมั่นคงหรือไม่สามารถใช้ชีวิตได้ตามปกติ เพราะไม่มีหน่วยงานหรือองค์กรใดให้โอกาสในการประกอบอาชีพ จากการศึกษา พบว่า การดำรงชีวิตของแต่ละบุคคล อาจจะมีการกระทำความผิดในทางอาญา จนอาจได้รับโทษที่กฎหมายกำหนดว่าเป็นความผิด เนื่องจากความผิดพลาดพลั้งเผลอ ไม่มีเจตนา ไม่ได้ตั้งใจ ความอ่อนต่อโลกหรือถูกชักจูงไปในทางที่ผิด บันดาลโทสะ หรือเพราะเหตุอย่างอื่น จนส่งผลให้ต้องรับโทษจำคุกจำนวนมาก บุคคลเหล่านี้เมื่อศาลมีคำพิพากษาลงโทษจำคุกจะกลายเป็นผู้มีประวัติติดตัวไปตลอดชีวิต จนไม่สามารถประกอบอาชีพหรืออยู่ในสังคมได้อย่างปกติ และถูกจํากัดสิทธิในการประกอบอาชีพ ซึ่งการจํากัดสิทธิดังกล่าว สืบเนื่องจากในปัจจุบัน มีระเบียบปฏิบัติเกี่ยวกับทะเบียนประวัติอาชญากร ตามหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในระเบียบสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ว่าด้วยประมวลระเบียบการตำรวจไม่เกี่ยวกับคดี ลักษณะที่ 32 การพิมพ์ลายนิ้วมือ (ฉบับที่ 4) พ.ศ.2561 ซึ่งใช้บังคับเฉพาะสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ทำให้ไม่สามารถจัดการระบบข้อมูลของทะเบียนประวัติอาชญากรอย่างเป็นระบบในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาและยังขาดหน่วยงานกลางที่ทำหน้าที่เกี่ยวกับทะเบียนประวัติอาชญากรในการประสานงานกระบวนการยุติธรรมทางอาญา เริ่มตั้งแต่จัดทำประวัติการกระทำความผิด จัดเก็บ รวบรวม รักษาข้อมูลผู้กระทำความผิดจนถึงการทำลายและติดต่อประสานงานกับหน่วยงานต่าง ๆ ในกระบวนการยุติธรรม ไม่มีการบูรณาการเชื่อมโยงฐานข้อมูลประวัติอาชญากรด้านข้อมูลการกระทำความผิด แม้แต่ประวัติของผู้ต้องขังในกระบวนการยุติธรรมทางอาญา ตั้งแต่การสืบสวนสอบสวน การฟ้องคดี การพิจารณาคดี และการบังคับโทษ ซึ่งต่างมีความจำเป็นในการใช้ข้อมูลทะเบียนประวัติอาชญากรที่มีความสมบูรณ์และมีสถานะที่เป็นข้อมูลล่าสุดประกอบการพิจารณา แต่ปัจจุบันหน่วยงานต่าง ๆ เหล่านี้ดำเนินการจัดทำเองตามภารกิจและหน้าที่ของหน่วยงานและวัตถุประสงค์ที่นำไปใช้ ทำให้ข้อมูลทะเบียนประวัติอาชญากรของหน่วยงานต่าง ๆ ขาดความสมบูรณ์และไม่เป็นปัจจุบันของข้อมูลตั้งแต่ต้นกระบวนการยุติธรรมทางอาญา แล้วยังขาดการคัดแยกอย่างเหมาะสมเพื่อการฟื้นฟูแก้ไขผู้กระทำผิด เพราะทะเบียนประวัติอาชญากรของผู้กระทำความผิดยังคงอยู่ตลอดไป เว้นเสียแต่ผู้กระทำความผิดได้ถึงแก่ความตายลง ประวัติที่ถูกบันทึกไว้ก็จะถูกลบออก อีกทั้งปัญหาที่การดำเนินคดียังไม่สิ้นสุด และยังไม่มีคำพิพากษาของศาลตัดสินว่ามีความผิดนั้น หรือคดีที่อยู่ระหว่างการดำเนินคดีในชั้นพนักงานสอบสวน ชั้นพนักงานอัยการ ศาล ซึ่งแต่ละชั้นต้องใช้เวลาการฟ้องคดี การพิจารณาพิพากษาตามกฎหมายและกระบวนการตรวจสอบ กลั่นกรองจากเจ้าหน้าที่ต่าง ๆ ในกระบวนการยุติธรรมทางอาญานานกว่าจะเสร็จสิ้นกระบวนการต่าง ๆ จนกว่าจะมีคำพิพากษาคดีถึงที่สุดหรือกรณีผู้เสียหายถอนคำร้องทุกข์ในชั้นพนักงานสอบสวนชั้นพนักงานอัยการ หรือพนักงานอัยการสั่งเด็ดขาดไม่ฟ้อง ศาลยกฟ้อง มีผลทำให้ข้อมูลประวัติการกระทำความผิดของบุคคลนั้นยังปรากฏในสารบบประวัติอาชญากรของกองทะเบียนประวัติอาชญา จากกรณีปัญหาคดีที่ยังไม่ถึงที่สุด ทำให้ผู้ต้องหาหรือจำเลยถูกปฏิเสธความบริสุทธิ์ในคุณสมบัติบุคคลนั้น ผลจากการศึกษาครั้งนี้มีข้อเสนอแนะออกเป็น 4 ประเด็นดังนี้ 1. ควรมีกฎหมายกลางเรื่องทะเบียนประวัติอาชญากร 2. ควรมีหน่วยงานกลางที่ทำหน้าที่เกี่ยวกับทะเบียนประวัติอาชญากรในการประสานงานกระบวนการยุติธรรมทางอาญา 3. ควรมีการบูรณาการเชื่อมโยงฐานข้อมูลประวัติอาชญากรด้านข้อมูลการกระทำความผิด 4. ควรมีการคัดแยกอย่างเหมาะสมเพื่อการฟื้นฟู แก้ไขผู้กระทำผิด ซึ่งจะต้องดำเนินการอำนวยความยุติธรรมในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาได้ให้เป็นที่พึงพอใจของประชาชนและเป็นสากลตามหลักนิติธรรม (The Rule of Law) ที่ให้ประชาชนเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมได้รับความสะดวก รวดเร็ว ประหยัดและเป็นธรรมไม่ส่งผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของบุคคลในการตรวจสอบประวัติ