DOI: 10.17026/ar/hz3baf
title: Rijkenhage: Van Klooster tot Kade
title: Archeologisch onderzoek naar historische structuren van Convent het Rondeel, het Burgerweeshuis, de Kazerne en zilversmederij Hollandia aan de Rijkenhage in Zutphen (D.O.)
title: Zutphense Archeologische Publicaties 148

description: Bij de Zutphense fluisterbootschippers (Stichting Toeristisch Varen) bestond al lange tijd de wens om de Berkel ter hoogte van de Rijkenhage te verbreden en bovendien toegankelijker te maken voor bezoekers. Deze wens is door de gemeente gehonoreerd, maar dit had de nodige voeten in de aarde. Ook letterlijk: omdat het hier om een archeologisch monument gaat moest er archeologisch onderzoek plaatsvinden.
Het was bekend dat op deze locatie een klooster lag aan de Berkel, later een weeshuis, een kazerne en een zilversmederij. Het monument zelf mocht daarbij niet aangetast worden, maar de exacte begrenzing opzoeken kon wel. Deze noordelijke kloostermuur, of zoals uit het onderzoek gebleken is: twee muren, zijn opgezocht, vrijgegraven, gedocumenteerd en weer opgebouwd en gerestaureerd zodat er nu een keurige kade ligt die gebruikt kan worden als opstapplaats voor de fluisterboten. De Berkel is weer verbreed, want vóór deze kademuren was de rivier verland. De voeten van de archeologen stonden dan ook niet alleen in de aarde, maar ook in het water: voor de muur werd in de Berkel een woud aan palen aangetroffen.
De vraagstelling bij dit onderzoek was dus primair waar de grenzen van het terrein lagen (de klooster- en weeshuismuren) en of daar faseringen in te zien waren, en of er in de Berkel zelf nog structuren aanwezig waren. Daarbij was er naar verwachting in de loop der eeuwen het nodige afval in de Berkel gestort, waarmee een kijkje in de materiële cultuur van de respectievelijke gebruiksfasen verkregen kon worden.
Het onderzoek is in eerste instantie ingestoken als een proefsleuvencampagne, om inzicht te krijgen in waar de verwachte muren lagen, zodat er een plan kon worden gemaakt voor de restauratie en het inpassen van de muren in het nieuwe Berkelaanzicht. Hierbij is veel aandacht uitgegaan naar de stratigrafie. In een latere fase zijn deze muren helemaal vrijgelegd om ze te kunnen documenteren. Daarbij is zeer intensief gezocht naar vondstmateriaal, zowel op het oog als met behulp van metaaldetectoren.
Het belangrijkste inzicht dat de opgraving heeft opgeleverd is dat het terrein van het convent vanaf de 14e eeuw (het convent werd gesticht in 1334) een stenen ommuring had die in de loop der tijd is gaan verzakken. Met behulp van later toegevoegde steunberen is het verval nog een tijdje gerekt. In 1664, toen het terrein een burgerweeshuis werd, is de muur definitief opgeheven en is er een nieuwe muur gebouwd, die geert ten opzichte van de oude muur. De weeshuismuur is in de 19e eeuw verlaagd en diende lange tijd als kade en oeverbeschoeiing. In 1954 werd de muur grotendeels weggegraven toen het hele terrein met opstallen werd gesloopt. De restanten van de kloostermuur erachter bleven beter bewaard.
Uit iedere gebruiksfase zijn er vele vondsten gedaan die, zonder dat het terrein binnen de kloostermuur zelf verstoord is, inkijkjes bieden in het leven van de mensen die er meer dan zes eeuwen werkten en woonden. Daar zitten soms verrassingen tussen zoals kinderschoentjes uit de kloosterperiode, karrevrachten kleipijpen uit de weeshuisperiode, fotolijstjes, muziekinstrumenten en wekkers uit de kazerneperiode of vele koperen(!) halffabrikaten van de zilvergieterij Hollandia.
description: Het project is in 2017 begonnen met het schrijven van een PvE voor een proefsleuvenonderzoek dat in januari 2018 is uitgevoerd, gevolgd door een grotere verkenning in november 2018. Vanuit het bevoegd gezag bestond de wens om het gehele onderzoek in één keer te rapporteren. De planning was om het project in 2019 te voltooien, maar dit is niet gelukt. Het vervolgonderzoek is pas gestart in de loop van 2020 en voltooid in 2021. Deze dataset omvat alle fasen van het onderzoek op de locatie en alles is tevens in één rapport gepubliceerd.