DOI: 10.14457/tu.the.2020.752
title: หลักประโยชน์สูงสุดของเด็กกับการลงโทษทางร่างกายตามสมควร

description: ปัจจุบัน 62 ประเทศทั่วโลก ได้แก้ไขเปลี่ยนแปลงบทบัญญัติกฎหมายในเรื่องการใช้อำนาจปกครองโดยวิธีลงโทษทางร่างกายต่อเด็ก ซึ่งได้ห้ามการลงโทษทางร่างกายทุกรูปแบบและส่งเสริมในเรื่องสิทธิที่จะไม่ถูกตีหรือสิทธิที่จะไม่ใช้ความรุนแรงกับเด็ก ในขณะเดียวกันบางประเทศกลับเห็นว่าการลงโทษเด็ก หากได้กระทำไป “ตามสมควร” และ “ในระดับปานกลาง” ถือเป็นการกระทำที่ดำเนินไปเพื่อประโยชน์สูงสุดของเด็ก จุดยืนที่หนักแน่นและแตกต่างกันของประเทศทั้งสองกลุ่มก่อให้เกิดคำถามในประเด็นที่สำคัญว่าสิ่งใดที่เป็นประโยชน์สูงสุดของเด็กอย่างแท้จริง วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงมุ่งศึกษาแนวทางการให้ความคุ้มครองเด็กจากการใช้สิทธิลงโทษทางร่างกายตามสมควรในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1567 (2) ภายใต้แนวคิดเกี่ยวกับ “ประโยชน์สูงสุดของเด็ก” จากการศึกษาประวัติศาสตร์ทางกฎหมายและกฎหมายเปรียบเทียบในประเทศไทยและต่างประเทศ โดยอาศัยข้อมูลเชิงประจักษ์ที่มีลักษณะของสหวิทยาการระหว่างนิติศาสตร์ สังคมศาสตร์ วิทยาศาสตร์และการแพทย์ จากผลการสำรวจความคิดเห็นและทัศนคติของคนในชาติ ผลการศึกษาทางวิทยาศาสตร์และการแพทย์ และกระบวนการพัฒนากฎหมายของแต่ละประเทศ เพื่อค้นหาแนวทางปรับใช้หลักประโยชน์สูงสุดของเด็กในประเทศไทยและต่างประเทศ พร้อมทั้งเสนอแนะแนวทางการแก้ไขปัญหาที่เหมาะสมกับประเทศไทยจากการศึกษาพบว่าประเทศต่าง ๆ ได้ดำเนินการแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับการใช้สิทธิลงโทษทางร่างกาย โดยสามารถแบ่งออกเป็น 2 แนวทาง ดังนี้ แนวทางแรก พัฒนารายการของการกระทำที่เฉพาะเจาะจงเพื่อป้องกันการลงโทษที่อาจเป็นอันตรายต่อเด็ก ยกตัวอย่างเช่น การห้ามลงโทษเด็กอายุต่ำกว่า 2 ปี การทุบตีที่ใบหน้าหรือศีรษะ การใช้อุปกรณ์หรือเครื่องมืออื่น และกำหนดแนวทางในการประเมินการลงโทษตามสมควรที่ใช้บังคับร่วมกันระหว่างหน่วยงาน แนวทางที่สอง ปฏิรูปกฎหมายและส่งเสริมสนับสนุนมาตรการคู่ขนาน รวมถึงสร้างความตระหนักแก่ประชากร การรณรงค์ การประชาสัมพันธ์ โดยมุ่งเป้าไปที่พ่อแม่และผู้ดูแลเด็ก โดยส่งเสริมให้มีการปรับเปลี่ยนไปใช้วิธีการที่ไม่ใช้กำลังทางกายภาพ โดยผลการศึกษาพบว่า กลุ่มประเทศที่ยังคงอนุญาตให้มีการลงโทษทางร่างกายเด็กได้ เช่น อังกฤษและสหรัฐอเมริกา คำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของเด็กสอดคล้องกับหลักพิจารณาว่าประโยชน์สูงสุดของเด็กเป็น “สิ่งสำคัญลำดับแรก” (primary consideration) ที่มาจากอนุสัญญาว่าด้วยสิทธิเด็ก ค.ศ. 1989 แต่กลุ่มประเทศที่ได้ดำเนินการปฏิรูปกฎหมายการลงโทษเด็ก เช่น สกอตแลนด์ เวลส์ เยอรมนี และฝรั่งเศส คำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของเด็กสอดคล้องกับหลักพิจารณาว่าประโยชน์สูงสุดของเด็กเป็น “สิ่งสำคัญที่สุด” (paramount consideration) ที่มาจากปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิเด็ก ค.ศ. 1959 เมื่อพิจารณาเปรียบเทียบกับกฎหมายไทยพบว่า แนวทางการให้ความคุ้มครองเด็กในประเทศไทยมีความสอดคล้องกับหลักพิจารณาว่าประโยชน์สูงสุดของเด็กเป็น “สิ่งสำคัญลำดับแรก” แต่ประเทศไทยยังไม่ได้ดำเนินการแก้ไขปรับปรุงกฎหมายที่จะสามารถให้ความคุ้มครองเด็กจากการใช้สิทธิลงโทษทางร่างกายตามสมควรได้อย่างมีประสิทธิภาพเพียงพอ เนื่องจากมีข้อจำกัดในด้านการปรับใช้และการตีความหลักประโยชน์สูงสุดของเด็กจากความไม่ชัดเจนของหลักการดังกล่าว ซึ่งนำไปสู่การปรับใช้และการตีความที่แตกต่างกันของผู้ที่เกี่ยวข้องทั้งหมด รวมถึงปัญหาความล่าช้าของกระบวนการพัฒนากฎหมายที่มาจากสาเหตุความแตกต่างของแนวคิดพื้นฐานทางกฎหมาย วัฒนธรรม ขนบธรรมเนียมจารีตประเพณี สภาพเศรษฐกิจและสังคม เหตุการณ์สำคัญทางประวัติศาสตร์ ซึ่งก่อให้เกิดนิติศาสตร์พหุวัฒนธรรมที่มีความแตกต่างกับหลายประเทศทั่วโลกด้วยเหตุผลดังกล่าวข้างต้น วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงได้เสนอแนะให้มีการกำหนดมาตรการที่เกี่ยวข้องกับการใช้สิทธิลงโทษทางร่างกายตามสมควรเพิ่มเติมไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ด้วยการบัญญัติเป็นมาตรา 1567/1 โดยการพัฒนารายการของการกระทำที่เฉพาะเจาะจงเพื่อป้องกันการลงโทษที่อาจเป็นอันตรายต่อเด็ก และกำหนดแนวทางในการประเมินการลงโทษตามสมควรที่ใช้บังคับร่วมกันระหว่างหน่วยงานบนพื้นฐานของการคำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของเด็กเป็น “สิ่งสำคัญลำดับแรก” ดังที่บัญญัติไว้ในอนุสัญญาว่าด้วยสิทธิเด็ก ค.ศ. 1989 รวมถึงเสนอแนะแบบจำลองแนวทางการประเมินการลงโทษที่เรียกว่า “ตามสมควร” ที่อาจนำมาใช้กับกฎหมายไทยได้ในโอกาสต่อไป