DOI: 10.14457/tu.the.2018.472
title: ปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการสูบบุหรี่เพื่อเป็นแนวทางในการกำหนดนโยบายลดผู้สูบบุหรี่: กรณีร้านสะดวกซื้อ 7-Eleven ในเขตกรุงเทพฯและปริมณฑล

description: นโยบายภาษีสามารถใช้เป็นเครื่องมือในการรลดจำนวนผู้สูบบุหรี่ ซึ่งการเข้าใจปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการสูบบุหรี่จะช่วยให้กำหนดนโยบายได้อย่างมีประสิทธิภาพ โดยการค้นคว้าอิสระในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อพฤติกรรมการสูบบุหรี่เพื่อเป็นแนวทางในการกำหนดนโยบายลดผู้สูบบุหรี่ในเขตกรุงเทพฯ และปริมณฑล และศึกษาพฤติกรรมการสูบบุหรี่ระหว่างช่องทางการจัดจำหน่ายร้านสะดวกซื้อ 7-Eleven และช่องทางอื่นๆ การค้นคว้าอิสระนี้ใช้แบบสอบถามผ่านช่องทางออนไลน์ในเขตกรุงเทพฯ และปริมณฑลจำนวน 402 คน โดยแบ่งผู้ตอบแบบสอบถามออกเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มผู้ที่สูบบุหรี่ปัจจุบันจำนวน 247 คน และผู้ที่เคยสูบบุหรี่จำนวน 155 คน (เลิกมาแล้วอย่างน้อย 3 สัปดาห์) หลังจากการวิเคราะห์ข้อมูลทางสถิติร้อยละ ค่าเฉลี่ย ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน One-Way ANOVA (F-test), Factor Analysis, Multiple Linear Regression และBinary Logistic Regression จากผลการศึกษาในครั้งนี้พบว่า การรับรู้นโยบายของภาครัฐ และการรณรงค์เพื่อลดการสูบบุหรี่ผ่านช่องทางออนไลน์ วิทยุ และโทรทัศน์ มากกว่าสื่ออื่น เนื่องจากสามารถเข้าถึงทุกกลุ่มเป้าหมายได้เป็นอย่างดี และพบว่านโยบายเพื่อลดการสูบบุหรี่ของรัฐบาลด้านลบต่อผู้สูบบุหรี่ทำให้มีความคิดเลิกสูบบุหรี่น้อยกว่าการกำหนดนโยบายที่เป็นแรงจูงใจด้านบวกต่อผู้สูบบุหรี่ เนื่องจากผู้สูบบุหรี่มีทางเลือกโดยการทดแทนด้วยสินค้าอื่นตามความต้องการได้อย่างหลากหลาย นอกจากนี้การรับรู้นโยบายของภาครัฐ และการรณรงค์เพื่อลดการสูบบุหรี่กับข้อมูลประชากรศาสตร์พบว่า อายุ, อาชีพ, และรายได้ที่แตกต่างกันทำให้การรับรู้นโยบายลดผู้สูบบุหรี่แตกต่างกันออกไปด้วย นอกจากนั้นพฤติกรรมการสูบบุหรี่ของกลุ่มตัวอย่างเปลี่ยนไป กล่าวคือ ในช่วง 1 ปีที่ผ่านมาผู้สูบบุหรี่มีการสูบบุหรี่เฉลี่ยต่อวันที่เพิ่มขึ้น ซึ่งส่วนใหญ่สูบบุหรี่ต่างประเทศ ที่ราคาระดับกลาง ผ่านช่องทางร้าน 7-Eleven โดยปัจจัยที่เลือกซื้อบุหรี่ได้แก่ รสชาติ ยี่ห้อบุหรี่ และสถานที่จัดจำหน่ายบุหรี่ และพบว่าผู้ที่ซื้อบุหรี่จากร้าน 7-Eleven สูบบุหรี่เฉลี่ยน้อยกว่าผู้ซื้อบุหรี่จากร้านอื่นๆ อย่างไรก็ตามปัจจัยที่ส่งผลต่อจำนวนการสูบบุหรี่ (มวน) เฉลี่ยต่อวัน ได้แก่ เพศ, อายุ, ระดับการศึกษา, ภูมิลำเนาเดิมภาคเหนือ, อาชีพนักเรียน, นักศึกษา, รายได้, ความคิดเห็นทางบวกเกี่ยวกับบุหรี่, ความคิดเห็นทางบวกเกี่ยวกับบุหรี่โดยไม่คำนึงสุขภาพ, การให้ความสำคัญของครอบครัว, ความคิดเห็นเกี่ยวกับบุหรี่ทำให้ได้รับการยอมรับในสังคม, และความสะดวกในการเข้าถึงบุหรี่ ในขณะที่การประกาศใช้นโยบายต่างๆ มีผลลดพฤติกรรมการสูบบุหรี่กับผู้ที่มีรายได้น้อย แต่ไม่มีผลกระทบต่อกลุ่มผู้มีรายได้มาก กลับพบว่าเมื่อรายได้เพิ่มขึ้นจะมีพฤติกรรมการสูบบุหรี่ในปริมาณที่มากขึ้นด้วย และนโยบายเหล่านี้ไม่มีผลต่อกลุ่มนักเรียน นักศึกษาที่สูบบุหรี่ จากผลการวิเคราะห์ดังกล่าว ผู้ศึกษามีข้อเสนอแนะให้ส่งเสริมการรณรงค์ลดการสูบบุหรี่ผ่านช่องทางสื่อออนไลน์ วิทยุ โทรทัศน์ เพราะเป็นสื่อที่สามารถเข้าถึงกลุ่มเป้าหมายได้ดี และควรมีการการทบทวนโครงสร้างภาษีบุหรี่ทุกปี เพื่อให้ต้นทุนในการสูบบุหรี่กับรายได้ของผู้สูบบุหรี่อยู่ในระดับที่เหมาะสม รวมถึงพัฒนานโยบายภาษีให้เป็นแรงจูงใจด้านบวกเพื่อเป็นแรงจูงใจในการเลิกสูบบุหรี่ และเพื่อให้นโยบายมีประสิทธิผลมากยิ่งขึ้นต้องเข้มงวดกับสินค้าอื่นที่สามารถทดแทนบุหรี่ได้ รวมถึงการให้ความรู้แก่เด็ก เยาวชน และผู้ปกครองถึงโทษของการสูบบุหรี่และวิธีการป้องกันเพื่อลดปริมาณผู้สูบหน้าใหม่ และควรจัดพื้นที่สูบบุหรี่เฉพาะให้มากขึ้น เพราะสามารถลดแรงกระตุ้นในการอยากสูบบุหรี่ของผู้ที่ต้องการเลิกสูบบุหรี่