DOI: 10.17026/ar/byblvg
title: Inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen, verkennende fase, archeologie. KRW Spaensweerd te Rha, gemeente Bronckhorst

description: Rijkswaterstaat Oost-Nederland (RWS ON) heeft een omvangrijke opgave voor de Kaderrichtlijn Water (KRW) te realiseren vóór juni 2027. Het gaat om een Europese opgave die leidt tot het verhogen van natuurwaarde en waterkwaliteit langs het gehele rivierengebied van Oost-Nederland. Als programma werkt RWS al geruime tijd nauw samen met Staatsbosbeheer (SBB) voor het bereiken van synergie in doelen. Voor de uitvoering van de planstudie-opgave heeft RWS opdracht verleend aan het samenwerkingsverband Arcadis, Antea Group, HKV Lijn in water en Bureau Waardenburg (GROW).

Een onderdeel van het rivierengebied is het plangebied Spaensweerd: gelegen aan de oostelijke oever van de IJssel bij Rha, gemeente Bronckhorst. Het plangebied beslaat een oppervlakte van circa 3,2 ha. Er wordt een geul gecreëerd die in verbinding staat met de IJssel. Als voorgenomen bodemingrepen wordt voorzien dat op diverse plaatsen de bodem wordt afgegraven (de ontgravingsdiepte varieert binnen het plangebied tussen nul en circa 4,8 m). Eventueel aanwezige archeologische resten in de ondergrond kunnen hierbij worden beschadigd of vernietigd.

Het doel van het uitvoeren van een inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen, verkennende fase (IVO-O), is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied, zoals deze is geformuleerd in het eerder uitgevoerde bureauonderzoek.1 Voor het toetsen van een dergelijke verwachting wordt gebruik gemaakt van boorprofielen en veldwaarnemingen om inzicht te krijgen in de vormeenheden van het landschap die van invloed zijn op de locatiekeuze in het verleden. Zo kunnen kansrijke zones voor volgende vormen van archeologisch onderzoek worden geselecteerd, en kansarme zones worden uitgesloten. Daarnaast worden, indien mogelijk, de boorprofielen en veldwaarnemingen gebruikt om de aan- of afwezigheid van bekende en/of verwachte archeologische waarden vast te stellen.
Een IVO-O is de tweede stap in de AMZ-cyclus (archeologische monumentenzorg; bijlage 2). Dit onderzoek is uitgevoerd conform de BRL 4000, protocol 4002 met daarin besloten de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA), versie 4.1.
Resultaten Het plangebied ligt in een kronkelwaard langs de zuidoostzijde van de IJssel, waar restgeulen met daartussenin meanderruggen voorkomen. De bodemprofielen die niet recentelijk verstoord zijn kunnen over het algemeen worden geclassificeerd als poldervaaggronden of ooivaaggronden. De kenmerkende bodemlagen zijn de humushoudende bovengrond met daaronder een lichtbruinbeige Bw-horizont op de C-horizont.

Bij een aantal boorpunten is sprake van recente verstoring en/of ophoging. Met name boorpunt 12-17 en 27 hebben geen archeologische verwachting (meer), in ieder geval tot 2,1-2,3 m beneden maaiveld, omdat deze bodems recentelijk zijn verstoord en/of opgehoogd. De lage archeologische verwachting voor boorpunt 12-17 (in ieder geval tot 2,3 m beneden maaiveld) wordt bevestigd door de waarden- en verwachtingskaart van gemeente Bronckhorst (2018).
Op welke diepte het jonge IJsselsediment overgaat naar het holocene Rijnsediment (de overgang komt overeen met de datering van ongeveer 600 na Chr.) is op basis van dit onderzoek niet duidelijk geworden. De ondergrens van de holocene bodemlagen waarbinnen archeologische resten verwacht kunnen worden, wordt begrens door de Formatie van Kreftenheye; in het plangebied aanwezig tussen circa 3,5 en 5,9 m NAP (tussen 2 en 5 m beneden maaiveld).
Hoewel er in de boorprofielen geen archeologische indicatoren zijn aangetroffen, zijn er binnen het plangebied nog wel resten uit de Tweede Wereldoorlog aanwezig, zoals niet gesprongen explosieven en loopgraven. Zo is er in het veld nog een structuur van een loopgraaf te herkennen. Daarnaast moet er rekening worden gehouden met de aanwezigheid van water gerelateerde archeologische vondsten (zoals scheepswrakken), waarvan de locatie(s) niet door middel van een verkennend booronderzoek kan worden vastgesteld. Het is waarschijnlijk dat met het graven van de geul de bodems natter zullen worden, wat gunstig is voor de conservering van eventueel aanwezige archeologische resten.
Advies Geadviseerd wordt om de gebieden waarvoor een lage archeologische verwachting geldt volgens de waarden- en verwachtingskaart van gemeente Bronckhorst (2018; Afbeelding 5) en volgens het bestemmingsplan (waarde – archeologische verwachting 3; Afbeelding 4; Afbeelding 8; boorpunt 12-17), vrij te geven op het gebied van archeologie, tot 2,3 m beneden maaiveld. Voor bodemingrepen die dieper reiken dan 2,3 m beneden maaiveld wordt geadviseerd om nader archeologisch onderzoek uit te laten voeren in de vorm van geofysisch onderzoek.

Voor de rest van het plangebied wordt geadviseerd om een geofysisch onderzoek (verkennende fase) uit te laten voeren, zodat resten uit de Tweede Wereldoorlog en eventueel aanwezige water gerelateerde archeologische vondsten (zoals scheepswrakken) kunnen worden gevonden. Het doel van een IVO-O geofysisch onderzoek verkennende fase is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied, zoals deze is geformuleerd in het eerder uitgevoerde bureauonderzoek. Hierbij gaat het specifiek om onderzoek naar resten van loopgraven en scheepswrakken. Een geschikte geofysische methode zou grondradar kunnen zijn, met name als de bodem niet te nat is.2
Dit is een selectieadvies. Het nemen van een selectiebesluit is voorbehouden aan het bevoegd gezag.