DOI: 10.17026/ar/j9x51t
title: Archeologisch bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase Van der Werffstraat e.o. (Wetering), Vlaardingen Gemeente Vlaardingen

description: IDDS Archeologie heeft in mei 2025 een archeologisch bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek (IVO), verkennende fase, uitgevoerd in de wijk Wetering (Van der Werffstraat e.o.) in Vlaardingen, gemeente Vlaardingen. De doel- en vraagstelling van het bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Met het inventariserend veldonderzoek wordt deze verwachting getoetst en zo nodig aangevuld. 
Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied tot ongeveer 4000 voor Chr. lag in een waddenzee-achtig landschap, langs de noordzijde van het estuarium van de Maas. Deze afzettingen van het Laagpakket van Wormer bestaan onderin voornamelijk uit zandige afzettingen en bovenin meer uit klei en reiken tot een niveau van ongeveer -5,5 tot -7,0 m NAP. Dit landschap verdwijnt door het grotendeels afsluiten van de kust en daarbij ontstaat er een dik veenpakket (Hollandveen) op het Laagpakket van Wormer. Omdat het plangebied direct ten noorden van de Maas ligt en vlak bij de kust, komen er regelmatig overstromingen voor van het veengebied. In het veenpakket zijn daarom verschillende kreeklopen en daarmee geassocieerde kleilagen aanwezig. Na het verlanden van de kreeklopen van een bepaalde overstromingsperiode, trad er weer hernieuwde veenvorming op. Deze afwisseling van veenvorming en overstromingen houdt aan tot de Late Middeleeuwen als de laaggelegen veen- en kleigebieden worden bedijkt (ingepolderd, het plangebied ligt in de Polder van Aalkeet Buiten). Daarna treed er geen sedimentatie meer op, in plaats daarvan klinkt het land in door oxidatie van het veen als gevolg van het verlagen van de grondwaterstand door ontwatering. Deze inklinking wordt nog versterkt als rond 1960 het terrein wordt opgehoogd en bebouwd met een woonwijk. Het ophoogpakket heeft waarschijnlijk een dikte van 0,5 tot 1,0 m, maar dat is voor een groot deel van het plangebied onzeker.
Uit een hoogtelijnenkaart, het AHN en verschillende booronderzoeken in en rondom het plangebied blijkt dat bij het plangebied een oude kreekloop aanwezig is die door reliëfinversie (als gevolg van inklinking) nu een lage rug vormt. Deze kreekloop kan worden vervolgd vanuit het zuidoosten, via een tak die naar het noordwesten stroomde, en deze tak stroomde ook duidelijk door het plangebied, en via een tak die naar het noorden (noordoosten) stroomde, net langs de oostgrens van het plangebied. Beide kreeklopen hebben verschillende zijwaartse uitlopers, ook daarvan zijn er waarschijnlijk enkele aanwezig in het plangebied. De top van deze kreeklopen ligt waarschijnlijk direct onder de oude bouwvoor die weer ligt onder het ophoogpakket en ter plekke van deze kreeklopen is het veen volledig geërodeerd. Uit verschillende proefsleuvenonderzoeken en opgravingen op deze kreeklopen blijkt dat deze kreeklopen waarschijnlijk ontstaan zijn in de midden IJzertijd, watervoerend waren in de midden- en late IJzertijd en dat er mogelijk nog bewoning voorkwam langs de restgeulen gedurende de Romeinse tijd. In het plangebied geldt dus een hoge verwachting voor archeologische resten van bewoning uit de IJzertijd en Romeinse tijd op de oevers van de kreeklopen en op de kreekrug. In de opgevulde kreekgeulen geldt een hoge archeologische verwachting voor dumplagen, dammen en andere waterbouwkundige werken. De archeologische resten kunnen bestaan uit sporen (niet vast te stellen middels booronderzoek) en vondsten zoals houtskool, aardewerk, bot, hout, leer, glas, metaal en dergelijke. In het plangebied kunnen dieper in het veenpakket nog andere (oudere) kreeksystemen voorkomen. Deze kunnen niet zichtbaar zijn op de hoogtelijnenkaart of het AHN, maar kunnen eveneens een hoge verwachting hebben voor bewoning op de oevers en watergebonden resten in de geulen. Ook kunnen buiten de kreeksystemen veraarde veenlagen worden aangetroffen die behoren tot hetzelfde landschap als de kreeklopen. Deze veraarde veenlagen kunnen wijzen op het gebruik van het veengebied door de mens, en daarom hebben deze veraarde veenlagen een middelhoge archeologische verwachting. Het betreft vooral archeologische resten van landbewerking en landbouw, hoewel bewoning in het veengebied ook voorkwam. De archeologische verwachting van de top en de rest van het Laagpakket van Wormer is zeer laag. In dit dynamische en zeer natte landschap kon de mens niet wonen en het was ook anderszins nauwelijks bruikbaar.
Waarschijnlijk ongeveer in het begin van de late Middeleeuwen wordt het plangebied ingepolderd en ontgonnen. Daarbij wordt het gebied opgedeeld in percelen, met perceelsloten, en deze percelen en sloten veranderen niet meer tot het bouwrijp maken van het gebied in de jaren 1960. Het plangebied heeft daarom een lage archeologische verwachting voor alles behalve sloten uit de Middeleeuwen en Nieuwe tijd. Ook op de historische kaarten vanaf de 17e eeuw is het plangebied alleen in gebruik als weiland. Uitzondering hierop vormt de Groeneweg, waarvan een klein deel in het zuidwesten van het plangebied aanwezig was. De weg is zelf van historische en archeologische waarde. Het is een ontginningsweg die aansloot op het grafelijk hof uit het eind van de 12e eeuw. Tot op heden zijn er nog geen middeleeuwse resten van deze ontginningsweg aangetroffen. Als die resten wel worden aangetroffen, dienen deze nader te worden onderzocht (opbouw, relatie met ondergrond, datering, etc).
Het veldonderzoek onderschrijft grotendeels het verwachtingsmodel uit het bureauonderzoek. De hoogteligging van het Laagpakket van Wormer blijkt veel variabeler te zijn en te liggen tussen -8,5 en 
-4,3 m NAP. Daarnaast is met het booronderzoek nog een ouder systeem van kreekgeulen en kleiafzettingen aangetroffen (Kreekafzettingen B). De top van deze afzettingen ligt gemiddeld tussen -4,4 en -3,9 m NAP.
Op basis van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek adviseert IDDS Archeologie om vervolgonderzoek uit te laten voeren in het gehele plangebied indien er werkzaamheden plaatsvinden die dieper reiken dan de top van de Kreekafzettingen A (specifiek de onderzijde van de oude bouwvoor die aanwezig is in die top) op een niveau van -3,9 tot -1,8 m NAP ofwel gemiddeld -2,8 m NAP. Bij ingrepen die dieper reiken dan een niveau tussen -4,4 en -3,9 m NAP moet rekening gehouden worden met archeologische resten op de Kreekafzettingen B. Een deel van de Dirk de Derdelaan (tussen boring 75 en 110), het gebied tussen boringen 116 en 119 en alle gedempte sloten zijn uitgesloten van verder onderzoek. Ook voor het voormalige tracé van de Groeneweg is aanvullend onderzoek nodig indien de graafwerkzaamheden dieper reiken dan het ophoogpakket en er resten van deze weg worden aangetroffen.