DOI: 10.17026/dans-24u-2vxe
title: Bureauonderzoek, Verkennend en Karterend Booronderzoek Archeologie Plangebied Den Vlasberg te Terborg Gemeente Oude IJsselstreek

description: &lt;p&gt;Hamaland Advies heeft in opdracht van gemeente Oude IJsselstreek, ten behoeve van reconstructiewerkzaamheden en de vervanging van de wegverharding van Den Vlasberg en rioolwerkzaamheden (Afbeelding 1), een archeologisch bureauonderzoek conform de BRL 4002 en een verkennend en karterend booronderzoek conform de BRL 4003 uitgevoerd. Voor de reconstructiewerkzaamheden wordt de bovengrondse infrastructuur (asfalt) verwijderd en vervangen door klinkers. Daarnaast wordt er een wadi gegraven en het oude vuilwaterriool wordt vervangen door een nieuw vuilwater- en hemelwaterriool. De geplande werkzaamheden kennen een verstoringsdiepte van maximaal 2,5 m-mv.1 De lengte van het tracé bedraagt ca.170 meter en het totale plangebied heeft een oppervlakte van ca. 4.050 m2.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit de archeologische beleidskaart2 van gemeente Oude IJsselstreek, blijkt dat het plangebied door een zone met twee verschillende verwachtingswaarden loopt, te weten:&lt;br&gt;- Hoge archeologische verwachting (Categorie 4)&lt;br&gt;- Specifieke archeologische verwachting m.b.t. het geulenstelsel van de Oude IJssel (Categorie 6) In het bestemmingsplan heeft het plangebied twee verschillende archeologische waardes. Waarde &lt;br&gt;- Archeologische Verwachting 2 geldt voor het zuidelijke deel van het plangebied en Waarde &lt;br&gt;- Archeologische Verwachting 1 geldt voor het noordelijke deel van het plangebied. De globale scheiding wordt gevormd door de weg ‘De Laegte’. In het geval van meerdere verwachtingswaarden is de hoogste waarde leidend. Dit houdt in dat bij bodemingrepen van meer dan 50 m², die dieper reiken dan 30 centimeter onder het bestaande maaiveld, dient de aanvrager een rapport te overleggen, waarin de archeologische waarde van de gronden, waarop de aanvraag betrekking heeft, in voldoende mate is vastgesteld. In verband met het overschrijden van de vrijstellingsgrenzen dient archeologisch onderzoek uitgevoerd te worden. Het onderhavig onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek conform de BRL SIKB 4002 en een verkennend booronderzoek conform de BRL 4003. Het archeologisch onderzoek zal worden beoordeeld door mw. A. Lugtigheid van de Omgevingsdienst Achterhoek namens de gemeente Oude IJsselstreek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie&lt;br&gt;Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied op een dekzandrug ligt en op het geulenstelsel van de Oude IJssel. De hoge ligging in het landschap dicht bij een rivier maakt het plangebied een geschikte plek voor bewoning in alle archeologische periodes. Uit de landschappenkaart blijkt dat het plangebied naast dekzandkopjes ook op het geulenstelsel van de Oude IJssel ligt. Dit dynamische milieu maakt het plangebied ook geschikt als foerageergebied voor jagers/verzamelaars. Gedurende de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd kende het plangebied een agrarische functie tot een deel in gebruik werd genomen als weg in de jaren ‘30 van de twintigste eeuw. Voor de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd geldt daarom een lage archeologische verwachting. Voor de andere periodes geldt een hoge verwachting. Op de Duitse bodemkaart is het plangebied gekarteerd en is het geduid als enkeerdgrond. Dit kan betekenen dat er een es-/plaggendek aanwezig is in het plangebied. Mocht dit es/-plaggendek aanwezig zijn, blijkt uit onderzoeken in de omgeving van het plangebied dat het ca. 30 cm dik is. Indien er eventueel archeologische resten aanwezig zijn, dan komen deze direct aan of onder de bouwvoor/esdek voor tot in de top van het pleistocene zand. Organische resten en bot zullen door de overwegend wisselend nat/droge en basische/zure bodemomstandigheden matig goed zijn geconserveerd. Andere typen indicatoren zoals aardewerk en houtskool zijn waarschijnlijk ook matig goed geconserveerd. Op basis van het bureauonderzoek wordt verwacht dat er in het plangebied nog intacte archeologische niveaus aanwezig kunnen zijn. Deze kunnen sporen bevatten uit alle archeologische periodes. Daar waar het huidige riool is aangelegd worden archeologische niveaus niet meer verwacht door de verstoringsdiepte tot maximaal 1,40 m-mv. Vervolgonderzoek is voor deze locaties niet noodzakelijk. Het nieuwe riool en de wadi worden echter niet ter plaatse van het oude riool aangelegd en zullen derhalve voor een nieuwe bodemverstoring zorgen. Het is niet bekend of de bodem ter plaatse van deze elementen is verstoord. Voor deze locaties is archeologisch vervolgonderzoek wel noodzakelijk.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Verkennend booronderzoek&lt;br&gt;Uit de resultaten van het verkennend booronderzoek blijkt dat binnen het plangebied sprake is van deels intacte bodemprofielen. De verwachtte bodemopbouw komt grotendeels overeen met de verwachting uit het bureauonderzoek. Onder een subrecente ophoging is sprake gooreerdgronden op een natuurlijke ondergrond die bestaat uit matig fijn rivierduinzand (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Delwijnen). De verwachtte vorstvaaggronden zijn niet aangetroffen. De hoge verwachting voor vindplaatsen uit de periode vanaf het Laat Paleolthicum tot en met de Romeinse Tijd is echter niet bevestigd met het veldonderzoek. De top van het rivierduin is in de meeste boringen verstoord door eerdere bodemingrepen, waarbij mogelijke archeologische sporen naar verwachting verdwenen zullen zijn.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voorlopig besluit Het conceptrapport van het bureauonderzoek en het verkennend booronderzoek is op 23 maart 2020 beoordeeld door de Regioarcheoloog van de ODA. Op basis van de onderzoeksresultaten van het verkennend booronderzoek is door de Regioarcheoloog van de ODA, mw. A. Lugtigheid, besloten dat aanvullende karterende boringen noodzakelijk zijn ter plaatse van de nieuw aan te leggen wadi om de aanwezigheid van eventuele vindplaatsen te kunnen toetsen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Karterend booronderzoek&lt;br&gt;Uit de resultaten van het karterend booronderzoek ter plaatse van de toekomstige wadi blijkt dat ter plaatse van boring 8, 9, 10 en 13 sprake is van subrecent verstoorde bodems, waarbij meerdere ophogingsplagen met een geringe bijmenging aan puin en brokjes steenkool (boring 9) aanwezig zijn op een ondergrond van dekzand. In boring 10 en boring 13 is de oorspronkelijke eerdlaag als gevolg van graafwerkzaamheden vermengd met de top van het dekzand. In de boringen met een verstoorde bodemopbouw is de top van het dekzand aangetroffen op dieptes variërend van 60 cm-mv in boring 9 tot 110 cm-mv in boring 13. Ter plaatse van boring 11 en 12 is onder een subrecente bouwvoor en een oorspronkelijke bouwvoor een intacte bruine eerdlaag (plaggendek) aangetroffen van bruin fijn siltig zand. Opvallend is de homogeniteit van dit pakket. In dit pakket is op een diepte van 100 cm-mv in boring 12 een kleine gesmede ijzeren nagel en een fragment van een geglaasde pijpenkop aangetroffen. Door de grote omvang van de ketel, is de pijpenkop niet eerder ouder dan de 19e eeuw, aangezien tabak in de 16e tot en met de 18e eeuw nog relatief schaars en duur was en de pijpenkoppen uit die tijd daardoor aanmerkelijk kleiner waren dan latere exemplaren. Naarmate tabak goedkoper werd, werden ook de pijpenkoppen groter. De top van het dekzand bevindt zich in boring 11 op 110 cm-mv en in boring 12 op 120 cm-mv.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectieadvies&lt;br&gt;Door het ontbreken van cultuurlagen ouder dan de 19e eeuw en het ontbreken van relevante archeologische indicatoren die duiden op de aanwezigheid van een archeologische vindplaats, achten wij vervolgonderzoek weinig zinvol. Wij adviseren om zowel het tracé van Den Vlasberg als de toekomstige wadi vrij te geven zonder vervolgonderzoek. Dat kans dat met de voorgenomen bodemingrepen behoudenswaardige vindplaatsen verloren gaan is nihil.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Definitief Selectiebesluit&lt;br&gt;De rapportage bureauonderzoek, verkennend en karterend booronderzoek (dd.1-4-2020) en het selectieadvies zijn op 15 april 2020 beoordeeld door het bevoegd gezag, Gemeente Oude IJsselstreek en de toetser namens de gemeente, de Omgevingsdienst Achterhoek (mw. A. Lugtigheid). Mw. A. Lugtigheid heeft geen opmerkingen op de rapportage. Het onderzoek met bijbehorende rapportage voldoet aan de hiervoor geldende richtlijn uit de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA versie 4.1). Het onderzoek voldoet ook aan het archeologiebeleid van de gemeente Oude IJsselstreek (Zaaknummer 2020EA0530). Uit het karterend booronderzoek blijkt dat een groot deel van het wadi-perceel diep verstoord is. Aan de noordkant en centraal op het perceel lijkt de bodem wel intact. Hier is een oud plaggendek aangetroffen. De vondsten die in het plaggendek zijn aangetroffen, wijzen op een datering van deze laag in de 19e eeuw. De vondsten die zijn aangetroffen zijn vermoedelijk, in de tijd dat het perceel in agrarisch gebruik was, op de locatie terecht gekomen samen met bemestingsmateriaal dat van elders afkomstig is. De vondsten wijzen daarom niet op de aanwezigheid van een archeologische vindplaats. Andere archeologische indicatoren zijn niet aangetroffen. Het perceel blijkt voor een deel diep verstoord te zijn. Mw A. Lugtigheid verwacht daarom niet dat er een archeologische vindplaats op de locatie aanwezig is. Een archeologisch vervolgonderzoek is daarom niet noodzakelijk. Mevrouw Lugtigheid adviseert de gemeente Oude IJsselstreek om met dit advies in te stemmen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voorbehoud&lt;br&gt;Het uitgevoerde onderzoek is op zorgvuldige wijze verricht volgens de algemeen gebruikelijke inzichten en methoden. Het archeologisch onderzoek is erop gericht om de kans op het aantreffen dan wel vernietigen van archeologische waarden bij bouwwerkzaamheden in het plangebied te verkleinen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Verder dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (artikel 5.10 en 5.11 van de Erfgoedwet) kenbaar te worden gemaakt, om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: ‘Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij onze minister’. Deze aangifte dient te gebeuren bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort en de adviseur van gemeente Oude IJsselstreek (mw. A. Lugtigheid van de ODA).&lt;/p&gt;