DOI: 10.14457/tu.the.2020.224
title: การประเมินผลโครงการพัฒนาสังคมชุมชนบนพื้นที่สูงตามแนวพระราชดำริในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี

description: การศึกษาเรื่อง “การประเมินผลโครงการพัฒนาสังคมชุมชนบนพื้นที่สูง ตามแนวพระราชดำริ ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี” มีวัตถุประสงค์เพื่อประเมินผลการดำเนินโครงการพัฒนาสังคมชุมชนบนพื้นที่สูง ตามแนวพระราชดำริ ในสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดา ฯ สยามบรมราชกุมารี ในเขตพื้นที่ศูนย์พัฒนาราษฎรบนพื้นที่สูงจังหวัดเชียงใหม่ บ้านโป่งไฮ ตำบลแม่สาว อำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่ โดยใช้รูปแบบการประเมินแบบ CIPPIEST Model ของ สตัฟเฟิลบีม (Stufflebeam) เป็นการศึกษาแบบผสานวิธี (Mixed Methodology) ประชากรตัวอย่างในการศึกษาครั้งนี้ คือ บุคลากรผู้ปฏิบัติงาน ภาคีเครือข่ายผู้ร่วมปฏิบัติงาน และกลุ่มผู้เข้าร่วมโครงการ รวมทั้งสิ้น 177 คน และสัมภาษณ์เชิงลึก เจ้าหน้าที่ศูนย์พัฒนาราษฎรบนพื้นที่สูงจังหวัดเชียงใหม่ เจ้าหน้าที่เขตพัฒนาสังคมพื้นที่สูงโล๊ะป่าไคร้ และคณะกรรมการศูนย์ส่งเสริมสวัสดิการสังคมชุมชนบนพื้นที่สูง รวมทั้งสิ้น 3 คน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้ค่าความถี่ ค่าร้อยละ และค่าเบี่ยงเบนมาตรฐาน และวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงอนุมานและวิเคราะห์ความแตกต่างระหว่าง ตัวแปรด้วย F-test/One-way ANOVA เมื่อพบความต่างจะหาความต่างรายคู่ด้วยวิธีทดสอบ เชฟเฟ่ (Scheffe) โดยกำหนดระดับนัยสำคัญทางสถิติที่ 0.05 และ 0.01 ผลการวิเคราะห์ มีดังนี้ข้อมูลทั่วไปของประชากรตัวอย่าง พบว่า เพศ ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิงมากกว่าเพศชาย อายุทั้งสามกลุ่มมีอายุระหว่าง 26-35 ปี สถานภาพส่วนใหญ่สมรสแล้ว ระดับการศึกษา ประชากรตัวอย่างทั้ง 3 กลุ่ม มีระดับการศึกษาที่แตกต่างกัน กลุ่มบุคลากรผู้ปฏิบัติงาน มีการศึกษาในระดับปริญญาตรีสูงที่สุด กลุ่มภาคีเครือข่าย มีการศึกษาในระดับมัธยมศึกษาสูงที่สุด ในขณะที่กลุ่มเป้าหมายที่เข้าร่วมโครงการ ไม่ได้รับการศึกษาสูงที่สุด ผลการประเมิน CIPPIEST Model ทั้ง 8 ด้าน ประกอบด้วย ด้านบริบท ด้านปัจจัยนำเข้า ด้านกระบวนการ ด้านผลผลิต ด้านผลกระทบ ด้านประสิทธิผล ด้านความยั่งยืน ด้านการถ่ายทอดส่งต่อ ในภาพรวมอยู่ในระดับมาก เมื่อวิเคราะห์แยก 3 กลุ่ม ได้แก่ กลุ่มบุคลากรผู้ปฏิบัติงาน กลุ่มภาคีเครือข่าย และกลุ่มผู้เข้าร่วมโครงการ พบว่า กลุ่มบุคลากรผู้ปฏิบัติงาน และกลุ่มผู้เข้าร่วมโครงการ มีความคิดเห็นต่อการประเมินโครงการในภาพรวมระดับมาก ยกเว้นกลุ่มภาคีเครือข่าย มีความคิดเห็นในการประเมินโครงการภาพรวมอยู่ในระดับปานกลาง โดยเฉพาะด้านปัจจัยนำเข้า ด้านผลผลิต ด้านผลกระทบ ด้านความยั่งยืน และด้านการถ่ายทอดส่งต่อ ส่วนกลุ่มบุคลากรผู้ปฏิบัติงานมีความคิดเห็นต่อการประเมินโครงการด้านบริบท (Context) ระดับมากที่สุด ขณะที่กลุ่มภาคีเครือข่ายมีความคิดเห็นต่อการประเมินโครงการด้านกระบวนการ (Process) ระดับมากที่สุด และกลุ่มผู้เข้าร่วมโครงการมีความคิดเห็นต่อการประเมินโครงการด้านการถ่ายทอดส่งต่อ (Transportability) ระดับมากที่สุด ผลการเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างประเภทของกลุ่มตัวอย่างกับความคิดเห็น ในการประเมินโครงการ พบว่า มีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 ทั้งความคิดเห็นในการประเมินโครงการรายด้าน และในภาพรวม โดยส่วนใหญ่พบว่ากลุ่มบุคลากรผู้ปฏิบัติงานมีความคิดเห็นในการประเมินโครงการสูงกว่ากลุ่มภาคีเครือข่ายและผู้เข้าร่วมโครงการ เนื่องจากผู้ปฏิบัติงานมีประสบการณ์การทำงานมาหลายปี มีความเข้าใจกระบวนการการทำงาน และรับทราบปัญหาที่เกิดขึ้น และหาทางแก้ไขปัญหาทั้งเชิงนโยบายและเชิงปฏิบัติเป็นอย่างดี จึงเห็นว่าโครงการนี้ประสบความสำเร็จในพื้นที่ ยกเว้นด้านผลกระทบที่กลุ่มผู้เข้าร่วมโครงการมีความคิดเห็นในการประเมินโครงการสูงกว่ากลุ่มบุคลากรผู้ปฏิบัติงานและภาคีเครือข่าย เนื่องจากกลุ่มผู้เข้าร่วมโครงการคือผู้ได้รับผลกระทบจากโครงการโดยตรง ข้อเสนอแนะต่อโครงการ ควรเพิ่มการประชาสัมพันธ์โครงการฯ เน้นกระบวนการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนเข้ามาร่วมคิด ร่วมตัดสินใจ ในการพัฒนาศักยภาพกลุ่มเป้าหมาย ดึงเด็กเยาวชนเข้ามาเป็นอาสาสมัครให้มากขึ้น ดึงภาคเอกชนเข้ามามีส่วนร่วมในรูปแบบ CSR (Corporate Social Responsibility) หรือ SE (Social Enterprise) สร้างงาน สร้างอาชีพ ให้แก่กลุ่มเป้าหมาย นอกจากนี้ควรพัฒนาศักยภาพผู้นำชุมชน คณะกรรมการศูนย์ส่งเสริมสวัสดิการสังคมชุมชนบนพื้นที่สูง และภาคีเครือข่าย ให้มีความรู้ความเข้าใจเรื่องสวัสดิการสังคมและการดูแลกลุ่มเป้าหมาย พร้อมทั้งจัดกิจกรรมเชิดชูและยกย่องบุคคลที่ปฏิบัติตนเป็นแบบอย่าง เพื่อสร้างขวัญกำลังใจกับบุคคลที่ปฏิบัติงานในพื้นที่ สำหรับข้อเสนอแนะเชิงนโยบาย กรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ ควรมีการติดตามประเมินผลโครงการให้เหมาะสมกับบริบทของพื้นที่อย่างต่อเนื่อง ควรจัดเวทีถอดบทเรียน แลกเปลี่ยนแนวคิด กระบวนการทำงานของเจ้าหน้าที่และเครือข่าย พร้อมทั้งจัดทำชุดความรู้และนำมาประยุกต์ใช้กับการทำงานอย่างเป็นระบบ