DOI: 10.17026/ar/sjku50
title: Archeologisch bureauonderzoek opwaardering 380 kV-verbinding Krimpen aan den IJssel-Diemen (KIJ-DIM), gemeente Krimpenerwaard

description: In opdracht van TenneT heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd in de gemeente Krimpenerwaard. Het plangebied betreft de assets (hoogspanningsmasten) van de 380 kV hoogspanningsverbinding tussen Krimpen aan den IJssel en Diemen. Deze verbinding wordt opgewaardeerd. Onderhavige rapportage betreft een archeologisch bureauonderzoek naar het deel van deze verbinding dat zich in de gemeente Krimpenerwaard bevindt, betreffende mastlocaties 3 tot en met 46 (m.u.v. 37) en de lierlocatie tussen 37 en 38. 

De vraagstelling voor het onderzoek is: welke archeologische waarden zijn in het plangebied (mogelijk) aanwezig of kunnen worden verwacht?

Gespecificeerde archeologische verwachting
Het plangebied bevindt zich in het Hollands veen- en kleigebied. De verwachte bodemopbouw in het plangebied bestaat uit afwisselingen tussen klei en veen, behorende tot stroomgordels van de Formatie van Echteld en de Formatie van Nieuwkoop, Hollandveen Laagpakket. Dit wordt onderschreven door verschillende boringen uit het DINOloket. 

In het plangebied kunnen archeologische resten uit de periode Mesolithicum en het Neolithicum aanwezig zijn op de rivierduin, die ter hoogte van het zuidoostelijke hoekje van het plangebied op een diepte vanaf circa 7 m -mv verwacht wordt. De ingrepen op deze locatie ter hoogte van mastlocatie 3 zullen niet tot deze diepte reiken en vorm zodoende geen risico voor deze verwachte archeologische waarden. 
Op de verschillende in het plangebied aanwezige stroomgordels kunnen archeologische resten uit de periode Neolithicum – Vroege Middeleeuwen verwacht worden. Vanwege de grote diepteligging van de meeste van deze stroomgordels vormde de geplande bodemingrepen in het plangebied voor de meeste van deze eventueel aanwezige archeologische waarden geen bedreiging. Enkel ter hoogte de stroomgordel Hollandsche IJssel en haar crevasses kunnen aan of op geringe diepte onder het maaiveld archeologische resten verwacht worden uit de periode vanaf de IJzertijd tot en met de Vroege Middeleeuwen. Dit geldt voor de werkzaamheden ter hoogte van mastlocaties 21, 22, 26, 29, 38 en 39. Tevens kunnen archeologische waarden uit de periode vanaf de Volle Middeleeuwen tot de Nieuwe Tijd verwacht worden langs de in het plangebied aanwezige ontginningsassen met een bewoningslint en dijken. Deze kunnen vanaf de onderkant van de bouwvoor aanwezig zijn en worden voornamelijk bedreigd door de werkwegen aan de ontginningsassen, de werkterreinen van mastlocaties 11, 12, 13 en 16 en de lierlocatie tussen 24 en 25.
Ter hoogte van de lierlocatie tussen de masten 37 en 38 worden de resten van een molen uit de Nieuwe Tijd verwacht. Aangezien dergelijke resten op geringe diepte onder het maaiveld of direct onder de bouwvoor verwacht kunnen worden, worden eventueel aanwezige archeologische waarden van deze molenplaats bedreigd door aanleg van deze lierlocatie. In aanvulling hierop worden bij het noordelijke uiteinde van de werkweg van mastlocatie 35 resten van bebouwing uit het begin van de 19e eeuw verwacht, maar aangezien deze bebouwing nog steeds aanwezig (lijkt te zijn) en de werkweg op een bestaand pad gepland is, wordt niet verwacht dat de werkzaamheden hier tot verstoring van eventueel aanwezige archeologische waarden zullen leiden. 
 
Op basis van de nabij en in het plangebied gelegen Vordere Wasserstellung is het aannemelijk dat inundaties onderdeel van de linie konden hebben uitgemaakt ter hoogte van het plangebied. Op basis hiervan worden in het plangebied ter hoogte van de inrichtingsplannen geen gebouwd erfgoed van bunkers of tanksversperringen verwacht, maar kan een middelhoge verwachting op het aantreffen van archeologische resten van bijvoorbeeld gevechtsposities van infanterie, mobiele opstellingen voor geschut, mangaten opgesteld worden. Dergelijke waarden kunnen op geringe diepte onder het maaiveld aanwezig zijn. Op basis van het bureauonderzoek zijn geen aanwijzingen dat dergelijke waarden aanwezig zijn ter hoogte van de geplande werkzaamheden.

Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek geldt er een hoge archeologische verwachting op het aantreffen van resten uit het Mesolithicum en het Neolithicum op de rivierduin. Op de verschillende in het plangebied aanwezige stroomgordels kunnen archeologische resten uit de periode Neolithicum – Vroege Middeleeuwen verwacht worden.
Archeologische vindplaatsen uit deze perioden kunnen sterk verschillen in materiaal en omvang. De omvang varieert van relatief klein in het Mesolithicum (50 – 250 m²) tot grotere nederzettingen vanaf de landbouwers (Neolithicum). Mesolithische vindplaatsen bestaan voornamelijk uit (haard)kuilen, (bewerkt) vuursteenstrooiingen, botmateriaal, hout(skool), (bewerkt) natuursteen, hazelnootdoppen en gebruiksvoorwerpen. Vanaf het Neolithicum kunnen echter ook akkerlagen, ploegsporen, greppels, nederzettingssporen (e.g. huisplattegronden, paalkuilen, waterputten en -kuilen, afvalkuilen), grafvelden en aardewerk worden aangetroffen. Vanaf de Bronstijd komen hier metaalresten bij en glazen artefacten vanaf de Romeinse Tijd. Gezien de grote diepteligging van deze resten zal de conservering en gaafheid naar verwachting zeer goed zijn. 

Vondstmeldingen uit de omgeving geven aan dat er archeologische resten uit de Volle Middeleeuwen te verwachten zijn langs de ontginningsassen met een bewoningslint. In het plangebied zullen deze sporen waarschijnlijk voornamelijk te maken hebben met ontginningswerkzaamheden en agrarisch gebruik. Daarbij kunnen er resten gerelateerd aan bewoning worden aangetroffen, bijvoorbeeld bestaand uit resten van huisplaatsen. Ter hoogte van de lierlocatie tussen de masten 37 en 38 waar resten van een molen verwacht worden, kunnen archeologische waarden uit de Nieuwe Tijd aanwezig zijn. Resten uit de periode Volle Middeleeuwen – Nieuwe Tijd kunnen bestaan uit ophogingslagen; paalkuilen; stenen of houten funderingen of muurwerk; afval- of waterkuilen; of vondstmateriaal bestaande uit metaal, glas, (natuur)steen, keramiek, of organisch materiaal zoals leer, dierlijk bot, hoorn, of hout.
Vindplaatsen uit deze perioden zijn meestal relatief groot van omvang: ter grootte van boerderijen en huisplaatsen. Deze resten bevinden zich direct onder het maaiveld bevinden.

Eventuele verstoringen kunnen zijn veroorzaakt door (historische) akkerbouw en de bouw van de bestaande Hoogspanningsverbinding van TenneT. Hierbij kan de top van archeologische waarden die op geringe diepte onder het maaiveld verwacht worden dusdanig verstoord zijn dat er geen archeologische resten in situ meer te verwachten zijn. Andere mogelijke verstoringen kunnen te maken hebben met infrastructuur zoals kabels en leidingen. Vermoedelijk is de conservering vanwege de hoge grondwaterstanden in het veengebied goed te noemen.

Advies
Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek adviseert Sweco Nederland in het plangebied een inventariserend veldonderzoek uit te voeren in de vorm van een verkennend booronderzoek. Deze boringen dienen plaats te vinden langs het tracé, daar waar ingrepen aan de bodem plaatsvinden en waar een hoge archeologische verwachting aanwezig is op basis van de aanwezigheid van de stroomgordel Hollandsche IJssel, de ontginningsassen met een bewoningslint en een molenplaats die bekend is van het historische kaartmateriaal, waar ook (onder andere) de gemeentelijke beleidskaart op is gebaseerd. Deze boringen worden gezet met een tussenafstand van ca. 30 meter. In totaal worden 73 boringen aangeraden: 51 stuks tot 1,2 meter ter hoogte van de werkwegen en 17 stuks tot 2,2 meter. Deze boringen worden aangeraden ter hoogte van: 

Mastlocaties Werkzaamheden Vervolgonderzoek
3 t/m 13, 16, 21, 28, 29, 32, 33 Werkwegen Boringen tot 1,2 m -mv
11, 12, 13, 16, 21, 22, 26 en 29 Werkterreinen nabij Mastlocatie Boringen tot 2,2 m -mv
Tussen 11 en 12; tussen 12 en 13, tussen 25 en 26 Lierlocatie Boringen tot 1,2 m -mv

Zie voor deze locaties de advieskaart met geplande boringen (bijlage 7). 

Voor de werkweg nabij mast 16, en het hier aanwezige perceel wordt een veldkartering aanbevolen (bijlage 7).

In deze fase van het onderzoek is zodoende eerst een booronderzoek aangeraden bij de verwachte molenplaats bij de lierlocatie tussen mastlocaties 37 en 38, zodat hier een indruk van de bodemopbouw en mate van intactheid van de ondergrond verkregen kan worden. In een volgende fase wordt aangeraden hier een proefsleuvenonderzoek uit te voeren, zodat de verwachte resten van een molen goed in kaart kunnen worden gebracht. Voor een dergelijk onderzoek dient eerst een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld. Indien het molenterrein gemeden wordt voor de aanleg van de lierlocatie dan is het proefsleuvenonderzoek niet nodig. 

Algemeen
De bevoegde overheid neemt op basis van dit rapport een (selectie)besluit. De mogelijkheid bestaat dat dit besluit afwijkt van het door ons opgestelde advies.