DOI: 10.17026/ar/sherlv
title: Archeologisch bureauonderzoek Singelweg 20 te Loppersum, gemeente Eemsdelta (GR)

description: Het onderzoeksgebied bevindt zich op de geomorfologische kaart op een vlakte van getij-afzettingen en niet op de kwelderwal of wierde van Loppersum. Het gevolg hiervan is dat het gebied onaantrekkelijk is voor bewoning tot de bouw van de dijken in de 12e eeuw. Het onderzoeksgebied zelf is voor het eerst bewoond in 1900, dit is terug te zien op de historische kaarten en Kadastrale Minuut van 1811-1832. Aan de hand van deze resultaten en het bestemmingsplan van de gemeente Eemsdelta, waarop het onderzoeksgebied is vrijgegeven voor archeologisch onderzoek, adviseert MUG Ingenieursbureau b.v. om het onderzoeksgebied vrij te geven voor archeologisch vervolgonderzoek.

Samenvatting onderzoek
Het dorp Loppersum ligt op een kwelderwal aan de oevers van de voormalige Fivelboezem. De Fivel was een zijtak van de Hunze, die in de voorlaatste ijstijd, het Saalien (350.000-130.000 jaar geleden), werd gevormd door een smeltwaterrivier. Het dal van de rivier de Fivel werd in de loop van het Saalien gedeeltelijk opgevuld met smeltwaterafzettingen. In de laatste ijstijd, het Weichselien (130.000–12.000 jaar geleden), werd Noord-Nederland niet bedekt met ijs. In een zeer koud, toendra-achtig landschap werden door de wind grote hoeveelheden zand
verplaatst, de dekzanden. Tijdens het Holoceen (10.000 jaar geleden ‐ heden). In deze periode smolten de ijskappen en liep het Noordzeebekken geleidelijk aan vol. Op het land was de zeespiegelstijging merkbaar in de stijging van de grondwaterspiegel en de veengroei in de lagergelegen delen van het landschap. Langs de kust kon de zee via onderbrekingen in de strandwallen het binnenland binnendringen waarbij veen werd geërodeerd en waarbij klei werd afgezet (zie afbeelding 4, rechts). Hierdoor ontstonden grote zeeboezems, waarvan de bekendste de Middelzee, Hunze, Fivel en Eems zijn. In de eeuwen daarna nam de invloed van de zee af en ontstonden er in het hele Groninger kweldergebied door opslibbing kwelderruggen, deze plekken waren zeer geschikt voor bewoning. Op de kwelderrug waarop Loppersum ligt, ontwikkelden zich ook de wierden van Zeerijp, Godlinze en Spijk. In de loop van de middeleeuwen begon de Fivelboezem steeds verder dicht te slibben. Dit zorgde ervoor dat delen van de kwelder boven Zeerijp al in de twaalfde eeuw ingepolderd konden worden. Tijdens de steentijd was het landschap waar het onderzoeksgebied ligt niet of nauwelijks geschikt voor bewoning door de natte omstandigheden (veengebied) en frequente overspoeling (getijdegebied). 

Wanneer gekeken wordt naar de geomorfologische en bodemkaart van Nederland, dan valt op dat het onderzoeksgebied niet gekarteerd is. Dit komt door de ligging van het onderzoeksgebied binnen de bebouwde kom van Loppersum. Wanneer de geomorfologische en bodem gegevens van de directe omgeving worden ge-extrapoleert dan ligt het onderzoeksgebied op een vlakte van getij-afzettingen en bestaat de bodem uit poldervaaggronden. Op de AHN zijn de wierden van Loppersum duidelijk zichtbaar, het onderzoeksgebied zelf ligt niet op een hoger of lager deel van het landschap.

De gemelde archeologische onderzoeksmeldingen adviseren nagenoeg allemaal tot geen archeologisch vervolgonderzoek. Dit doordat de bodem in vele delen verstoord is of omdat het onderzoeksgebied buiten de historische kern van Loppersum ligt. De percelen zijn vaak voor het eerst bebouwd in de 20e eeuw en liggen niet op de kwelderwal/wierde, hierdoor was bewoning in het verleden onaantrekkelijk. Daarnaast is binnen een straal van 250 m één AMK-terrein bekend, namelijk het historische centrum van Loppersum dat op een wierde ligt die stamt uit de ijzertijd. 

Het archeologiebeleid van de gemeente Eemsdelta voor Loppersum is vastgelegd in het bestemmingsplan ‘Veegplan Eemsdelta 2022’. Binnen dit bestemmingsplan is het onderzoeksgebied vrijgegeven voor archeologisch onderzoek. Wanneer gekeken wordt naar de archeologische verwachtingskaart van de voormalige gemeente Loppersum dan ligt het onderzoeksgebied binnen een gebied met een hoge archeologische verwachting.