DOI: 10.14457/tu.the.2023.138
title: การจัดการศูนย์ช่วยเหลือสัตว์ป่าจากการขยายตัวของเมือง

description: การขยายตัวของชุมชนเมืองส่งผลให้เกิดการบุกรุกป่า และการเปลี่ยนแปลงถิ่นที่อยู่อาศัยของสัตว์ป่า โดยสัตว์เข้ามาอยู่ในชุมชนเมืองหรือนำมาเป็นสัตว์เลี้ยงอย่างผิดกฎหมาย กลายเป็นสัตว์ป่าของกลาง เมื่อสัตว์มีอาการป่วยหรืออยู่ในสภาพบาดเจ็บจากปัญหาข้างต้น จึงมีการจัดตั้งศูนย์ช่วยเหลือสัตว์ป่าที่มีคลินิกสัตว์ป่าในประเทศไทยขึ้นภายใต้การดูแลของกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่าและพันธุ์พืช อยู่ภายในบริเวณกรมอุทยานแห่งชาติฯ จังหวัดกรุงเทพมหานคร เป็นสถานที่พักรักษาจากการบาดเจ็บ ตรวจสุขภาพของสัตว์ป่า และสัตว์ป่าของกลาง ก่อนที่จะนำไปปล่อยคืนสู่ธรรมชาติแต่เนื่องจากพื้นที่ในกรุงเทพมหานครและปริมณฑล มีศูนย์ช่วยเหลือสัตว์ป่าเพียงแห่งเดียวส่งผลให้มีสัตว์ป่าเข้ารับการรักษาจำนวนมาก เกิดปัญหาคนที่ไม่เพียงพอต่อการใช้งาน ขาดการจัดการพื้นที่ตามการใช้งานอย่างเป็นสัดส่วน รวมทั้งปัญหาด้านการจัดลำดับการเข้าถึงพื้นที่การใช้งานเพื่อศึกษาปัญหาความต้องการพื้นที่ จึงได้นำเสนอแนวทางในการออกแบบและจัดการศูนย์ช่วยเหลือสัตว์ป่าแห่งใหม่ซึ่งแก้ปัญหาที่กล่าวมาข้างต้น โดยการศึกษาจากทฤษฎีและงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง เช่น ทฤษฎีการจัดการสัตว์ป่า และทฤษฎีการออกแบบสถานพยาบาลสัตว์ป่า เป็นต้น รวมถึงการวิเคราะห์พื้นที่ศึกษา โดยได้แนวทาง ดังนี้ (1) การกำหนดการใช้งานพื้นที่และขนาด สำหรับแนวทางการวางผังอาคารคลินิกสัตว์ป่า และแบ่งประเภทการใช้งานพื้นที่เป็น เขตสะอาด ปลอดเชื้อ และปนเปื้อน (2) การจัดความสัมพันธ์ระหว่างพื้นที่การใช้งานหรือการจัดลำดับการใช้งานพื้นที่ให้เป็นไปตามกระบวนการรักษา จากการประเมินอาการเบื้องต้นเข้าสู่กระบวนการรักษาไปจนถึงการฟื้นฟูในการฝึกให้สัตว์ป่วยมีพัฒนาการให้ร่างกายเป็นปกติใช้ชีวิตหากินได้เองก่อนที่สามารถปล่อยคืนสู่ธรรมชาติได้ (3) ในด้านการใช้งานพื้นที่ ขนาด และการวางผังพื้นที่ภายในตามมาตรฐานการรักษา วัสดุที่สามารถทำความสะอาดง่าย ไร้รอยต่อ ไม่สะสมของเชื้อโรค (4) แนวทางการวางผังคลินิกสัตว์ป่าให้เหมาะสมต่อชนิดพันธุ์สัตว์ป่าในพื้นที่การจัดตั้งโครงการ ตัวอย่างการวางผังคลินิกสัตว์ป่าในพื้นที่กรมอุทยานฯ พื้นที่ในเมืองและพื้นที่ชานเมืองนำข้อมูลมาปรับใช้ตามลักษณะพื้นที่ซึ่งสามารถแบ่งชนิดพันธุ์สัตว์ป่าได้3 ชนิด ที่มีสัดส่วนการเข้ารับรักษาของชนิดพันธุ์สัตว์นั้นมากกว่าชนิดอื่น แต่ยังคงเป็นคลินิกสัตว์ป่าที่ต้องรับรักษาได้ทุกชนิด โดยขนาดพื้นที่การจัดตั้งเป็นเลขโดยประมาณตามการใช้งานที่เหมาะสม ของลักษณะพื้นที่ดังนี้(1) คลินิกสัตว์ป่าในพื้นที่กรมอุทยานฯ หรือในพื้นที่ป่าที่ห่างไกลชุมชมซึ่งเป็นพื้นที่เหมาะสมต่อการรับสัตว์ป่าที่เน้นชนิดของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนม ซึ่งได้ตัวอย่างการจัดตั้งบริเวณ ในกรมอุทยานฯ พื้นที่ดินขนาดโดยประมาณ 320 ตารางวา พื้นที่อาคาร 180 ตารางวา โดยคำนึงถึงพื้นที่กว้างพอสำหรับการพักฟื้นหลังการผ่าตัดของสัตว์เลี้ยงลูกด้วยนมเพื่อเฝ้าระวังและติดตามอาการอย่างเคร่งครัด ก่อนนำสัตว์ไปสู่พื้นที่กรงรักษาที่แยกห้องอย่างชัดเจน (2) คลินิกสัตว์ป่าในพื้นที่เมือง ที่มีความหนาแน่นของประชากรและแหล่งที่อยู่อาศัย เป็นพื้นที่เหมาะสมต่อการรับสัตว์ป่าที่เน้นชนิดของสัตว์เลื้อยคลาน ได้ตัวอย่างการจัดตั้งบริเวณใกล้ป่าบางกะเจ้า การวางผังที่เป็นแบบอาคารพาณิชย์มี2 ห้องขนาด 3 ชั้น พื้นที่ดินขนาดโดยประมาณ 48 ตารางวา ส่วนพื้นที่รวมทุกชั้นขนาด121 ตารางวา โดยคำนึงถึงพื้นที่ควบคุมอุณหภูมิสำหรับให้สัตว์เลื้อยคลานมีระบบย่อยอาหารที่ดีต้องการรับแสงแดดธรรมชาติภายนอกและกกไฟภายในห้องได้ตลอด (3) คลินิกสัตว์ป่าในพื้นที่ ชานเมืองหรือในพื้นที่ทุ่งนา เป็นพื้นที่เหมาะสมต่อการรับสัตว์ป่าที่เน้นชนิดของสัตว์ปีก ซึ่งได้ตัวอย่างการจัดตั้งบริเวณชุมชนใกล้สถานตากอากาศบางปู พื้นที่ดินขนาดโดยประมาณ 220 ตารางวา พื้นที่อาคาร 145 ตารางวา โดยคำนึงถึงพื้นที่ขนาดกว้าง โล่ง เชื่อมต่อถึงกันเนื่องจากสัตว์ปีกมีความต้องการด้านพื้นที่ และมีความไวต่อเสียงมากกว่าสัตว์ชนิดอื่นรวมถึงมีการจัดให้มีพื้นที่สำหรับฝึกบิน