DOI: 10.14457/tu.the.2015.655
title: การพัฒนารูปแบบการบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพในผู้ป่วยเสพติดยาบ้า: การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วม

description: การวิจัยเชิงปฏิบัติการแบบมีส่วนร่วมครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนารูปแบบในการบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยเสพติดยาบ้า โดยแบ่งขั้นตอนการดำเนินงานวิจัยออกเป็น 3 ระยะ ดังนี้ ระยะที่หนึ่ง (การประเมินรูปแบบการบำบัดฟื้นฟูเดิม – FAST Model) ในขั้นตอนนี้ผู้เกี่ยวข้องกับการบำบัดฟื้นฟูเดิม (FAST Model) จำนวน 32 คน (บุคลากรทางสุขภาพ 13 คน ผู้ป่วย 10 คน ญาติผู้ป่วย 9 คน) ได้เข้าร่วมสะท้อนปัญหา – อุปสรรคและมุมมองที่ต้องการให้เกิดการปรับเปลี่ยน ด้วยกระบวนการวิจัยเชิงคุณภาพผ่านการสัมภาษณ์แบบเจาะลึกและการสนทนากลุ่ม จากการวิเคราะห์เนื้อหาพบว่า สิ่งสำคัญที่ควรได้รับการพัฒนาได้แก่ (1) การจัดการผู้ป่วย (2) การเพิ่มบทบาทของครอบครัว (3) ทักษะของผู้ให้บริการ (4) การคำนึงถึงสิทธิผู้ป่วย และ (5) ความเข้มแข็งของทีมสหวิชาชีพ          ระยะที่สอง (การพัฒนารูปแบบการบำบัดฟื้นฟูใหม่ - CHF Model) ในการประชุมเชิงปฏิบัติการได้นำกระบวนการ A-I-C (Appreciation Influence Control) มาประยุกต์ใช้กับผู้เกี่ยวข้องจำนวน 48 คน ประกอบด้วย พยาบาลหัวหน้าหอผู้ป่วย (4 คน) พยาบาลวิชาชีพ (6 คน) ทีมสหสาขาวิชาชีพ (5 คน) ผู้ป่วยเสพติดยาบ้า (20 คน) และญาติผู้ป่วย (13 คน) ด้วยการนำผลการศึกษาจากระยะที่ 1 มาเสนอในเวทีการประชุมและร่วมกันอภิปรายผลจนตกผลึกเป็นแนวทางที่ควรปรับเปลี่ยนเป็น CHF Model อันประกอบด้วย Case Management, Holistic Rehabilitation และ Family Reward        ระยะที่สาม (การทดลองใช้กับผู้ป่วย) การทดลองใช้รูปแบบการบำบัดฟื้นฟูใหม่ CHF Model (Study Group) ทำขนานไปกับผู้ป่วยในการบำบัดฟื้นฟูเดิม FAST Model (Control Group) ด้วยวิธีการสุ่มเข้ากลุ่มศึกษาและกลุ่มควบคุม กลุ่มละ 12 คน กลุ่มญาติของผู้ป่วยแบ่งเป็น 2 กลุ่มๆ ละ 12 คนเช่นเดียวกัน โดยก่อนและหลังการเข้าร่วมโครงการ ผู้ป่วยได้รับการประเมินความเครียดและวัดคุณภาพชีวิต ขณะที่ญาติได้รับการประเมินการทำหน้าที่ครอบครัว ทัศนคติของญาติต่อตัวผู้ป่วย และวัดดัชนีความสุขในชีวิต ทำการวิเคราะห์เปรียบเทียบประสิทธิผลของรูปแบบการบำบัดด้วยสถิติ Paired T-Test และ Independent T-Test ที่ระดับนัยสำคัญทางสถิติ 0.05 ผลการวิจัย พบว่า (1) ค่าเฉลี่ยคะแนนความเครียดและค่าเฉลี่ยคะแนนคุณภาพชีวิตของผู้ป่วยกลุ่มศึกษามีทิศทางดีขึ้นกว่าก่อนการทดลองและดีขึ้นกว่ากลุ่มควบคุม (2) ผู้ป่วยกลุ่มศึกษามีอัตราการบำบัดครบเกณฑ์สูงถึงร้อยละ 100 (3) ผลการติดตามในระยะ 1 เดือน พบว่า ผู้ป่วยทั้งสองกลุ่มมีค่าเฉลี่ยคะแนนความเครียดและค่าเฉลี่ยคะแนนคุณภาพชีวิตไม่แตกต่างกัน (4) เมื่อติดตามระยะยาวเป็นเวลา 3 เดือน พบว่า อัตราไม่กลับไปเสพซ้ำสูงถึงร้อยละ 83.3 ในกลุ่มศึกษา และสูงกว่ากลุ่มควบคุม (ร้อยละ 58.3) (5) ญาติกลุ่มศึกษามีค่าเฉลี่ยคะแนนการทำหน้าที่ครอบครัวดีขึ้นกว่าก่อนการทดลอง และเมื่อติดตามระยะ 1 เดือน พบว่า ญาติกลุ่มศึกษามีค่าเฉลี่ยคะแนนการทำหน้าที่ครอบครัวและมีค่าเฉลี่ยคะแนนดัชนีความสุขในชีวิตสูงกว่ากลุ่มควบคุมผลการวิจัยครั้งนี้สรุปได้ว่า CHF Model สามารถช่วยให้ผู้ป่วยเสพติดยาบ้ามีความเครียดลดลง มีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น มีอัตราการบำบัดครบตามเกณฑ์ และอัตราการไม่กลับไปเสพซ้ำเพิ่มขึ้น  อีกทั้งยังสามารถช่วยให้ญาติมีการทำหน้าที่ครอบครัวและมีความสุขในชีวิตดีขึ้น ซึ่งกระบวนการบำบัดด้วย CHF Model สามารถบำบัดฟื้นฟูผู้ป่วยและเพิ่มการมีส่วนร่วมของญาติได้ภายในเวลา 3 เดือน ขณะที่ FAST Model ต้องใช้เวลาบำบัดสูงถึง 4 เดือน CHF Model ที่ถูกตกผลึกและร่วมกันพัฒนาจากภาคส่วนที่เกี่ยวข้องตั้งแต่ผู้บริหาร ผู้ให้การบำบัด ทีมสหสาขาวิชาชีพ ผู้ป่วย และญาติ อาจเป็นทางเลือกหนึ่งในการนำมาประยุกต์ใช้ในการ บำบัดฟื้นฟูผู้ป่วยยาเสพติด เพื่อดูแลช่วยเหลือผู้ป่วยเสพติดยาบ้าและครอบครัวต่อไป