DOI: 10.17026/ar/csxsla
title: Bureauonderzoek aanleg middenspanningskabel Winschoten-Blauwe Stad, Oostwold, gemeente Oldambt
title: Antea Group Archeologie 2025/127

description: Het plangebied ligt nabij de keileemruggen van Winschoten op een vlakte van ten dele verspoelde dekzanden,
mogelijk vervlakt door zee- of meerbodemprocessen. In dit gedeelte van de dekzandvlakte heeft een actuele
maaiveldhoogte van circa 2 m -NAP, met het dekzand beginnend tussen 0,4 en 1,2 m -mv (2,4 – 3,2 m -NAP).
Het bovenste deel van het profiel bestaat uit klei en/of veen. Veengroei begon in het plangebied vermoedelijk al
in het neolithicum. Zowel op de moreneruggen als op de dekzandruggen op de flanken van deze ruggen zijn in
de omgeving van het plangebied diverse vindplaatsen uit het mesolithicum bekend.
In de middeleeuwen begon men het gebied opnieuw te bewonen. Het veen werd ontgonnen voor landbouw,
wat nodig was vanwege de groeiende bevolking. Tegelijkertijd begon het veen te verzakken en te oxideren,
waardoor het maaiveld lager kwam te liggen. Hierdoor ontstond steeds meer wateroverlast: eerst van regen- en
veenwater, later ook van zeewater dat bij stormen het land binnendrong. Ondanks de aanleg van dijken namen
de overstromingen toe. Vanaf de 13e eeuw moesten dorpen zelfs verplaatst worden. Zo ontstond de Dollard,
een inham van de Eems die bij stormvloeden steeds groter werd. Rond 1509 had de Dollard zijn grootste
omvang bereikt en waren minstens 30 dorpen verdwenen, hoewel veel inwoners tijdig waren gevlucht of
verhuisd. Ook Oostwold werd toen verplaatst naar hogere gronden. In de 15e eeuw werd ten noorden van
Oostwold een zeedijk aangelegd.
Het ‘hoog van Winschoten’, is dankzij de hogere keileemruggen (tot 3 m +NAP) geen onderdeel geworden van
de zeeboezem. Ook het plangebied is in de luwte van deze keileemruggen geen onderdeel geworden van de
zeeboezemvlakte. Echter, het kleidek dat zich in het plangebied bevindt is wel een aanwijzingen dat ook het
plangebied in deze periode door overstromingen werd geteisterd en vermoedelijk is in deze periode ook het –
later weer ingepolderde – meer gevormd waarin het plangebied gedeeltelijk ligt. Vrij snel na het vormen van de
zeeboezems, al in de 16e eeuw begon men met het terugwinnen van land door het aanleggen van dijken rond
opgeslibde kwelders. In de omgeving zijn dan ook historische dijken terug te vinden die stammen uit deze tijd.
Ook het genoemde meer is weer drooggelegd, de Noorderringdijk is nog een restant van deze drooglegging.
Uit het bureauonderzoek volgt al met al een lage verwachting voor archeologische resten van kampementen uit
de periode mesolithicum en een lage verwachting voor alle overige perioden. Binnen het onderzoeksgebied zijn
geen grondmoreruggen en dekzandwelvingen aanwezig, maar het plangebied ligt in een lager gelegen (dieper
dan 2 m -NAP), mogelijk verspoelde dekzandvlakte. Booronderzoek in de nabije omgeving toont bovendien aan
dat dit dekzand niet gepodzolideerd is. Door de veengroei die vanaf het mesolithicum steeds meer invloed op
het landschap kreeg zijn binnen het onderzoeksgebied ook geen vindplaatsen uit de (late) prehistorie bekend.
De beleidskaart hanteert een hoge verwachting voor het plangebied. Dit komt vermoedelijk voort uit het feit
dat er in theorie door de afdekking van klei en veen een afgedekte dekzandlandschap in de ondergrond kan
bestaan. Daarnaast zijn er in de omgeving veel (meest ongewaardeerde) vindplaatsen uit het mesolithicum
bekend, waarvan de exacte geomorfologie en bodemsituatie niet duidelijk zijn. Echter uit bekende
bodemgegevens voor het plangebied blijkt dat er onvoldoende (hoog) reliëf in de landvorm aanwezig is en er
geen bodemvorming in het zand aanwezig is en het dekzand is zeer waarschijnlijk verspoeld. Daarnaast moet
ook rekening worden gehouden met bestaande verstoringen: de voorgenomen aanleg komt in een bestaande
kabelstrook te liggen. Daarmee kan de archeologische verwachting naar laag worden bijgesteld.

Op basis van de in dit bureauonderzoek verzamelde gegevens adviseert Antea Group om voor het plangebied
geen vervolgonderzoek uit te voeren. Dit is een selectieadvies. Het nemen van een selectiebesluit is
voorbehouden aan het bevoegd gezag, in deze de gemeente Oldambt.