DOI: 10.14457/tu.the.2020.160
title: ปัญหาความไม่สอดคล้องของมาตรฐานการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนของกฎหมายไทยต่อกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง: ศึกษากรณีหลักการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์

description: การคุ้มครองสิทธิของผู้ถูกกล่าวหาในกระบวนการดำเนินคดีอาญานั้น ผู้ถูกกล่าวหาจะต้องได้รับการสันนิษฐานตั้งแต่เริ่มแรกว่า ไม่ได้เป็นผู้ที่กระทำความผิดตามข้อกล่าวหา จนกว่าจะมีคำพิพากษาของศาลให้บุคคลดังกล่าวตกเป็นผู้กระทำความผิดจริงตามคำฟ้อง ซึ่งเป็นไปตามหลักการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ โดยหลักการสันนิษฐานดังกล่าวมีความสัมพันธ์เชื่อมโยงกับสิทธิอื่น ๆ ของผู้ถูกกล่าวหาที่จะต้องได้รับการคุ้มครองเมื่อเข้าสู่กระบวนการดำเนินคดีทางอาญา อีกทั้ง ยังเป็นหลักการที่ได้รับรองไว้ในกฎหมายระหว่างประเทศอันปรากฎในสนธิสัญญาหลายฉบับ ทั้งที่จัดทำขึ้นโดยองค์กาสหประชาชาติและองค์การในภูมิภาคต่าง ๆ โดยกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง เป็นสนธิสัญญาหนึ่งที่จัดทำขึ้นโดยองค์การสหประชาชาติที่รัฐต่าง ๆ นำมาใช้เป็นต้นแบบในการกำหนดมาตรฐานขั้นต่ำของสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมืองภายในรัฐ อันรวมไปถึงหลักการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ด้วย เมื่อรัฐใดได้เข้าร่วมเป็นภาคีของกติกาฯ รัฐภาคีนั้นจึงมีหน้าที่ปฏิบัติตามพันธกรณี ทั้งในส่วนของการกำหนดกฎหมายและในส่วนของแนวทางการปฏิบัติภายในรัฐเพื่อให้เป็นไปตามหลักการของกติกาฯ หากมีกฎหมายหรือแนวทางการปฏิบัติอย่างใดอย่างหนึ่งไม่สอดคล้องกับหลักการในกติกาฯ ย่อมถือว่า รัฐนั้นยังไม่ได้มีการปฏิบัติตามพันธกรณีที่ได้ให้ไว้ ดังนั้น เมื่อหลักการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์เป็นหลักการหนึ่งที่กติกาฯ รับรองไว้ หากรัฐภาคีใดมีกฎหมายหรือแนวทางปฏิบัติอย่างใดอย่างหนึ่งไม่สอดคล้องกับหลักการ ย่อมละเมิดต่อกติกาฯ ดังกล่าว อันส่งผลให้มาตรฐานการคุ้มครองผู้ถูกกล่าวหาเกิดความบกพร่อง และขาดประสิทธิภาพที่เพียงพอต่อการพิจารณาคดีอย่างเป็นธรรม เช่นนี้ จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ประเทศไทยซึ่งเป็นรัฐภาคีกติกาฯ จะต้องทบทวนบทบัญญัติกฎหมายและการปฏิบัติที่ไม่สอดคล้องกับกติกาฯ เพื่อป้องกันไม่ให้เกิดการละเมิดสิทธิในการถูกสันนิษฐานว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ของผู้ถูกกล่าวหา จากการศึกษาเรื่อง “ปัญหาความไม่สอดคล้องของมาตรฐานการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนของกฎหมายไทยต่อกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง : ศึกษากรณีหลักการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์” พบว่า ประเทศไทยได้เข้าร่วมเป็นภาคีของกติกาฯ แล้ว แต่เมื่อพิจารณาบทบัญญัติกฎหมายและทางปฏิบัติของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องโดยละเอียดจะพบว่า ในบทบัญญัติของกฎหมายและการปฏิบัติของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องบางส่วนไม่สอดคล้องกับหลักการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ตามกติกาฯ เนื่องมาจากกฎหมายนั้นไม่สามารถนำมาบังคับใช้ได้จริง หรือบางกรณีกฎหมายที่มีอยู่ยังไม่ครอบคลุมไปถึงปัญหาที่เกิดขึ้นจริง หรือในบางกรณีการดำเนินงานของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องยังคงขาดประสิทธิภาพ อันนำมาสู่การละเมิดการสันนิษฐานความบริสุทธิ์ของผู้ถูกกล่าวหาในที่สุด แม้ประเทศไทยจะมีความพยายามปรับปรุงกฎหมายหลายครั้ง เพื่อให้รับรองหลักการดังกล่าวให้เป็นไปตามความมุ่งหมายของกติกาฯ อย่างไรก็ตาม ปัญหานั้นยังคงเกิดขึ้นอยู่ ทั้งที่เห็นได้อย่างชัดเจนในเนื้อหาของกฎหมายและการปฏิบัติของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอันส่งผลให้เกิดการละเมิดตามมาในภายหลังบทบัญญัติข้อ 14 (2) ของกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมืองได้รับรองถึงหลักการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ของผู้ถูกกล่าวหาไว้ ซึ่งเป็นหลักการหนึ่งที่ผู้ถูกกล่าวหาจะได้รับการคุ้มครองในการดำเนินคดีอาญา แต่อย่างไรก็ตาม การจะทำความเข้าใจหลักการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ของผู้ถูกกล่าวหาตามกติกาฯ จะต้องพิจารณาบทบัญญัติในกติกาฯ ข้ออื่น ๆ ที่มีความเกี่ยวเนื่องกับหลักการสันนิษฐานดังกล่าว และความเห็นทั่วไปของคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนที่ได้ขยายการให้คำนิยามหรือความหมายและการปรับใช้หลักการสันนิษฐานดังกล่าวแก่รัฐภาคีให้เกิดความชัดเจนมากยิ่งขึ้น ทั้งนี้ ในบางประเด็นปัญหาที่ศึกษาจำต้องอาศัยการศึกษากฎหมายภายในของรัฐภาคีอื่น ๆ ร่วมด้วย เนื่องจากกติกาฯ เพียงแต่กำหนดมาตรฐานขั้นต่ำที่รัฐภาคีต้องเคารพและต้องนำไปปฏิบัติตามในเบื้องต้นโดยมิได้ลงรายละเอียด ส่วนรายละเอียดต่าง ๆ ในเนื้อหาของกฎเกณฑ์ตามกฎหมายภายในเป็นสิ่งที่รัฐจะต้องกำหนดเอง โดยที่การศึกษาของวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ต้องการเสนอให้เห็นถึงแนวทางการปรับใช้หลักการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ในกระบวนการพิจารณาคดีอาญาที่ชัดเจนมากยิ่งขึ้น อันเพียงพอต่อการนำมาปรับปรุงแก้ไขกฎหมายภายในรัฐและสร้างแนวทางปฏิบัติที่เหมาะสมกับบริบทของประเทศไทย เพื่อยกระดับมาตรฐานการคุ้มครองสิทธิของผู้ถูกกล่าวหาในคดีอาญาให้มีประสิทธิภาพและประสิทธิผลที่ดีต่อไป โดยสอดคล้องกับกติกาฯ