DOI: 10.17026/ar/hyrofi
title: Archeologisch bureauonderzoek en IVO-O Slakhorst te Hoensbroek

description: In opdracht van de gemeente Heerlen heeft Geonius Archeologie in maart-april 2023 een archeologisch bureauonderzoek en IVO-O verkennende fase door middel van boringen uitgevoerd voor het plangebied Slakhorst te Hoensbroek, gemeente Heerlen.
Aanleiding voor het uitvoeren van het onderzoek is de aanvraag van een omgevingsvergunning ten behoeve van de herinrichting van de wijk, waaronder sloop, nieuwbouw en de aanleg van wadi’s.
Het plangebied bevindt zich op een relatief laaggelegen lösswand op het terras van Sint Geertruid 2, ten noorden van het beekdal van de Caumerbeek. Binnen het plangebied is vermoedelijk colluvium aanwezig vanwege de ligging van het plangebied aan een hellingvoet. Naar verwachting hebben zich binnen het plangebied ooivaaggronden ontwikkeld in zandige leem.
In het verleden was het plangebied in gebruik als hooi- en weiland en een enkel perceel werd gebruikt voor het verzamelen van hakhout. In het zuidwestelijke deel van het plangebied liep de Molenbeek, een gegraven zijtak van de Caumerbeek/Auvermoer waarop het rad van de Drakenmolen (ca. 1360) liep, en een afwateringkanaal. De huidige bebouwing in het plangebied werd in het eerste kwart van de 20e eeuw gerealiseerd om mijnbouwers te huisvesten. Ter plaatse van de bebouwing zullen verstoringen van minstens 1,0 m -mv voorkomen en plaatselijk (kelders) zullen deze tot 2,1 m -mv reiken.
Het plangebied lijkt in het verleden te nat te zijn geweest voor bewoning en de eerste bewoningssporen in de directe omgeving van het plangebied zijn bekend uit de (Late) Middeleeuwen. Het plangebied zelf valt echter buiten de historische kernen van Hoensbroek/Overbroek en bleef voor zover achterhaald kan worden
onbebouwd tot het eerste kwart van de 20e eeuw. Tussen 1913-1922 werd in het plangebied de mijnbouwkolonie Slakhorst gerealiseerd, waarvan de bebouwing tot op heden in het plangebied behouden is. Het zuidwestelijke deel van het plangebied valt binnen de gradiëntzone rondom de Caumerbeek, echter zullen
eventueel aanwezige archeologische resten van jager-verzamelaars hier vermoedelijk deels vergraven zijn door de aanleg van de Molenbeek en een afwateringkanaal in de Late Middeleeuwen.
Voor het plangebied geldt een lage verwachting voor resten van bewoning en begraving uit alle perioden. Enkel voor het zuidwestelijke deel van het plangebied (buiten de gegraven lopen die hier gedurende de Late Middeleeuwen-Nieuwe tijd aanwezig zijn geweest) geldt een middelhoge verwachting voor resten van jagerverzamelaars. Voor de perioden Neolithicum tot en met de Nieuwe tijd kan de aanwezigheid van eventuele offsite sporen of vondsten gerelateerd aan natte contexten in het plangebied niet worden uitgesloten.
Het IVO-O heeft uitgewezen dat in het plangebied alluviale afzettingen voorkomen, het betreffen poldervaaggronden, ontwikkeld in zandige klei en leem. In het merendeel van de boringen bleek de bodem verstoord te zijn tot dieptes variërend tussen 70-170 cm -mv. In acht boringen werd onder een opgebracht pakket grond op een diepte variërend tussen 50-120 cm -mv een begraven bouwvoor (Apb-horizont) waargenomen. Het booronderzoek heeft aangetoond dat de bodem in het plangebied gevormd is onder zeer natte omstandigheden, waardoor resten van bewoning en begraving niet binnen het plangebied verwacht worden. Ter plaatse van de geplande wadi’s kunnen wel nog off-site sporen of archeologische resten
gerelateerd aan natte contexten aanwezig zijn. Er wordt geadviseerd enkel vervolgonderzoek in de vorm van een IVO-P – variant archeologische begeleiding uit te laten voeren ter plaatse van de wadi’s. Ter plaatse van de
nieuwbouw wordt geen vervolgonderzoek aanbevolen, vanwege de hier reeds vastgestelde verstoringen.
Dit rapport is voorgelegd aan de gemeente Heerlen en diens archeologisch adviseur. Het rapport is getoetst door de bevoegde overheid en de op- en aanmerkingen zijn verwerkt in deze definitieve versie.