DOI: 10.17026/ar/wmfbjs
title: Archeologisch bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase Groene tracÈ (Arkel-Merwedekanaal), Arkel Gemeente Molenlanden en Vijfheerenlanden

description: IDDS Archeologie heeft in april 2023 een archeologisch bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek (IVO), verkennende fase, uitgevoerd aan het Merwedekanaal in Arkel, gemeente Molenlanden en Vijfheerenlanden. De doel- en vraagstelling van het bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Met het inventariserend veldonderzoek wordt deze verwachting getoetst en zo nodig aangevuld. 
Wat betreft het deel van het plangebied dat enkel middels het bureauonderzoek onderzocht is, is een lage archeologische verwachting opgesteld voor bewoningssporen uit het Mesolithicum tot aan de Bronstijd. Het bij dit westelijke deel van het plangebied gelegen bedrijventerrein Betondak is namelijk archeologisch vrijgegeven. Hoewel in de ondergrond afzettingen van de stroomruggen van de Gorkum-Arkel en de Zederik werden verwacht, bleek uit eerder booronderzoek dat er alleen slappe en onontwikkelde lagen aanwezig waren met een lage archeologische verwachting. 
In dit deel van het plangebied was de Zederik actief tussen ca. 100 voor Chr. en 1100 na Chr. Op basis hiervan had er een archeologisch niveau verwacht kunnen worden met resten uit de IJzertijd tot de Late Middeleeuwen. Echter zijn er geen bewoningbare lagen zijn aangetroffen op de locatie van het bedrijventerrein Betondak, zodat voor deze periode in dit deel van het plangebied een lage archeologische verwachting geldt. 
Uit de historische kaartenanalyse van het bureauonderzoek blijkt dat er geen bebouwingslinten langs de weg- en waterwegen door het plangebied lopen, welke overeenkomen met het huidige kanaal en de Stationsweg. Het plangebied krijgt daarom een lage verwachting voor bewoningssporen uit de Nieuwe Tijd.
Voor het deel van het plangebied dat middels boringen onderzocht is, kan de in het bureauonderzoek opgestelde gespecificeerde archeologische verwachting worden bijgesteld:
Uit het bureauonderzoek bleek dat het plangebied grotendeels gelegen is op afzettingen die behoren tot de stroomruggen van Gorkum-Arkel en de Zederik. De stroomrug van Gorkum-Arkel was actief tussen 5500 en 4300 voor Chr. Stroomruggen zijn hogere delen in het landschap, waardoor deze geschikt waren voor bewoning. Het gebied verveende rond 1500 voor Chr. en door deze moerachtige condities werd het gebied toen minder geschikt voor bewoning. Op basis hiervan was een archeologisch niveau te verwachten waarbij resten uit het Mesolithicum tot aan de Bronstijd kunnen voorkomen die mogelijk behoren tot bewoningscomplexen. Tijdens het veldonderzoek in het middels boringen onderzochte deel van het plangebied zijn op dit verwachte niveau inderdaad de stroomgordelafzettingen van Gorkum-Arkel aangetroffen en zijn tekenen van bodemvorming in de top van dit niveau waargenomen. Vandaar dat de archeologische verwachting voor dit niveau gehandhaafd kan worden. 
De Zederik was actief tussen ca. 100 voor Chr. en 1100 na Chr. Op basis hiervan werd in het bureauonderzoek een archeologisch niveau verwacht worden met resten uit de IJzertijd tot de Late Middeleeuwen. De diepte van deze afzettingen was onbekend, maar op basis van de archeologische verwachtingskaart van de Gemeente Molenlanden, kunnen deze archeologische sporen verwacht worden vanaf het huidige maaiveld. Op basis hiervan had het plangebied een middelhoge verwachting voor bewoningsporen uit de IJzertijd tot aan de Late Middeleeuwen vanaf het huidige maaiveld tot aan 1,5 m -mv. Gedurende het veldonderzoek zijn direct onder de bouwvoor en onder de dijkophogingslagen kleiige komafzettingen waargenomen die waarschijnlijk vanuit de Zederik in het plangebied zijn afgezet onder natte omstandigheden. Ook de hieronder waargenomen veenlagen van het Hollandveen Laagpakket zijn gevormd onder omstandigheden die te nat waren voor bewoning. Vandaar dat de archeologische verwachting voor de periode IJzertijd tot aan de Late Middeleeuwen naar laag kan worden bijgesteld. 
Uit de historische kaartenanalyse van dit bureauonderzoek bleek dat er geen bebouwingslinten langs de weg- en waterwegen door het plangebied lopen, welke overeenkomen met het huidige kanaal en de Stationsweg. Het plangebied kreeg daarom een lage verwachting voor bewoningssporen uit de Nieuwe Tijd. Tijdens het veldonderzoek zijn geen aanwijzingen waargenomen, in de vorm van bijvoorbeeld een donker gekleurde cultuurlaag, die indicatief zouden kunnen zijn voor de aanwezigheid van archeologische resten uit de periode Nieuwe Tijd. Vandaar dat de lage archeologische verwachting voor deze periode gehandhaafd kan worden.
Aangezien het potentieel archeologische niveau zich in het plangebied bevindt op een diepte vanaf 1,7 -3,5 m -mv (1,54 – 2,56 m -NAP) en de geplande bodemingrepen reiken tot circa 1 m -mv zullen deze geen bedreiging vormen voor eventueel aanwezige archeologische waarden in het plangebied. Ook met inbegrip van een veiligheidsmarge van 30 cm vormen de bodemingrepen voor dit niveau geen risico. 
In het westelijk deel van het plangebied dat middels het bureauonderzoek onderzocht is, worden geen archeologisch relevante afzettingen verwacht die door de geplande bodemingrepen bedreigd worden
Tijdens het onderzoek is geconstateerd dat in het plangebied geen potentieel archeologische niveaus bedreigd worden door de geplande bodemingrepen. Dit advies geldt voor zowel het deel van het plangebied dat middels een bureauonderzoek is onderzocht als voor het deel dat middels boringen is onderzocht. IDDS Archeologie adviseert om het plangebied, voor wat betreft het aspect archeologie, vrij te geven voor de voorgenomen civieltechnische werkzaamheden. 
Bovenstaand advies dient gecontroleerd en beoordeeld te worden door de bevoegde overheid, in dit geval de gemeente Molenlanden en de gemeente Vijfheerenlanden. Deze zal vervolgens een besluit nemen inzake de te volgen procedure. IDDS Archeologie wil meegeven dat voordat dit besluit genomen is, er niet begonnen kan worden met bodemverstorende activiteiten of activiteiten die voorbereiden op bodemverstoringen.