DOI: 10.14457/tu.the.2016.833
title: การกำหนดการเผยแพร่รายการโทรทัศน์ตามหลักเกณฑ์ must-carry rule และ must-have rule: ศึกษากรณีการถ่ายทอดรายการกีฬาในประเทศไทย

description: วิทยานิพนธ์เล่มนี้มุ่งศึกษาเกี่ยวกับการกำหนดการเผยแพร่รายการโทรทัศน์ตามประกาศหลักเกณฑ์การเผยแพร่กิจการโทรทัศน์ที่ให้บริการเป็นการทั่วไป (ประกาศกฎ Must carry) และ ประกาศหลักเกณฑ์รายการโทรทัศน์สำคัญที่ให้เผยแพร่ได้เฉพาะในบริการโทรทัศน์ที่เป็นการทั่วไป (ประกาศกฎ Must have) ที่ออกโดยคณะกรรมการกิจการกระจายเสียง กิจการโทรทัศน์ และกิจการโทรคมนาคมแห่งชาติ (กสทช.) ซึ่งส่งผลกระทบต่อการถ่ายทอดสดรายการกีฬาและตลาดกิจการโทรทัศน์ในประเทศไทย โดยประกาศทั้งสองดังกล่าวนั้น มีประเด็นปัญหาในทางกฎหมายในหลายประเด็นด้วยกัน ไม่ว่าจะเป็นประเด็นปัญหาเรื่องความจำเป็นและความเหมาะสมในการกำหนดกฎเกณฑ์ดังกล่าวกับสภาพตลาดกิจการโทรทัศน์ของไทย ประเด็นปัญหาเรื่องบริบทและเป้าหมายในการกำหนดกฎเกณฑ์ดังกล่าว ประเด็นปัญหาเรื่องวิธีการในการดำเนินการตามประกาศ รวมทั้งยังมีข้อพิจารณาทางกฎหมายในด้านอื่น ๆ อีกหลายด้านโดยในกรณีการกำหนดการเผยแพร่กิจการโทรทัศน์ตามหลักเกณฑ์ Must carry นั้น ประเทศที่เป็นวัตถุแห่งการศึกษาประกอบไปด้วยประเทศไทย ประเทศสหรัฐอเมริกา ประเทศอังกฤษ และประเทศฝรั่งเศส ส่วนกรณีของการกำหนดรายการโทรทัศน์สำคัญตามหลักเกณฑ์ Must have นั้น วัตถุแห่งการศึกษาประกอบไปด้วยประเทศไทย ประเทศอังกฤษ และประเทศสิงคโปร์ โดยทำการศึกษาถึงบริบท ที่มาที่ไป เนื้อหาสาระ และมาตรการต่าง ๆ ที่แต่ละประเทศกำหนดขึ้นมาตามหลักเกณฑ์ Must carry และ Must have และนำมาเปรียบเทียบกับกรณีของประเทศไทยและวิเคราะห์ในประเด็นต่าง ๆ เพื่อหาข้อสรุปและข้อเสนอแนะในการกำหนดรายการจากการศึกษาพบว่า ประกาศกฎ Must carry ของไทยนั้นกำหนดบริการโทรทัศน์ที่เป็นการทั่วไปซึ่งได้สถานะ Must carry ไว้อย่างกว้างมากเกินกว่าความต้องการและความจำเป็นในการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพในการรับรู้ข้อมูลข่าวสารของประชาชน ซึ่งสร้างภาระให้ผู้ประกอบการที่ต้องมีหน้าที่ตามประกาศดังกล่าว ต่างจากในหลายประเทศที่จะกำหนดบริการโทรทัศน์ที่ได้รับสถานะ Must carry เฉพาะโทรทัศน์ที่ทำหน้าที่เพื่อประโยชน์สาธารณะเป็นส่วนใหญ่หรือกำหนดเพดานขั้นสูงไว้เพื่อให้ผู้ประกอบการที่ต้องรับภาระหน้าที่ได้ทราบและไม่กระทบต่อการประกอบธุรกิจมากจนเกินไป ส่วนในกรณีประกาศกฎ Must have ของไทยนั้น มีการกำหนดรายการกีฬาบางรายการที่ไม่ได้มีความจำเป็นต่อการรับรู้ข้อมูลข่าวสารขั้นพื้นฐานของประชาชนแต่อย่างใด นอกจากนี้ ยังมีข้อพิจารณาและมีปัญหาขัดกับหลักกฎหมายที่สำคัญหลายด้านด้วยกัน ไม่ว่าจะเป็นการลิดรอนสิทธิเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นและสิทธิเสรีภาพของสื่อมวลชนในการนำเสนอรายการโทรทัศน์   ต่าง ๆ อย่างอิสระ ปัญหาเรื่องการใช้งานลิขสิทธิ์ของผู้ที่ถือสิทธิ์ซึ่งประกาศทั้งย่อมทำให้ผู้ถือลิขสิทธิ์ไม่สามารถใช้สิทธิของตนได้อย่างเสรี ปัญหาเรื่องการแข่งขันทางการค้าซึ่งประกาศทั้งสองนั้นเอื้อประโยชน์ให้แก่ผู้ประกอบการโทรทัศน์ภาคพื้นดินที่ได้รับการกำหนดให้เป็นบริการโทรทัศน์ที่เป็นการทั่วไป รวมไปถึงปัญหาเรื่องหลักความได้สัดส่วนและหลักความเสมอภาคซึ่งประกาศทั้งสองกำหนดภาระหน้าที่ให้แก่ผู้ประกอบการกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งมากจนเกินไปนอกจากนี้ บริบทและที่มาของการกำหนดหลักเกณฑ์ดังกล่าวของประเทศไทยยังแตกต่างจากกรณีของต่างประเทศด้วย โดยการกำหนดหลักเกณฑ์ Must carry ในประเทศสหรัฐอเมริกานั้นมีขึ้นเพื่อรับประกันความหลากหลายของรายการที่ประชาชนจะได้รับชม รวมไปถึงเพื่อลดการผูกขาดของผู้ประกอบการโทรทัศน์ระบบเคเบิล ส่วนในกลุ่มประเทศยุโรปนั้นมีขึ้นเพื่อรับประกันว่าประชาชนจะเข้าถึงรายการที่มีเนื้อหาสาระที่ทั่วถึงหรือเข้าถึงสถานีโทรทัศน์ที่ทำหน้าที่บริการสาธารณะเพื่อประโยชน์สาธารณะ ในขณะที่ประเทศไทยนั้น มีขึ้นเพื่อแก้ไขปัญหาข้อจำกัดในการรับชมรายการกีฬาที่ถูกปิดกั้นการรับชมผ่านทางช่องทางระบบดาวเทียมและเพื่อเป็นเครื่องมือในการเปลี่ยนผ่านไปสู่โทรทัศน์ภาคพื้นดินระบบดิจิทัล ในส่วนของการกำหนดรายการตามหลักเกณฑ์ Must have นั้น ในต่างประเทศก็มีการกำหนดรายการกีฬาที่ต้องมีการเผยแพร่ทางบริการโทรทัศน์ที่เป็นการทั่วไปแต่มีเงื่อนไขและข้อยกเว้นที่แตกต่างกันออกไป รวมทั้งรายการกีฬาที่ถูกกำหนดให้แพร่ภาพผ่านทางโทรทัศน์ที่ให้บริการเป็นการทั่วไปดังกล่าวนั้น ก็ล้วนแต่เป็นรายการแข่งขันกีฬาที่เกี่ยวข้องกับประเทศของตนหรือมีจุดเกาะเกี่ยวกับวัฒนธรรมของประเทศตนเองด้วยทั้งสิ้น ซึ่งต่างจากกรณีของไทยที่อาศัยความนิยมหรือความต้องการนำการรับชมมาเป็นเกณฑ์ในการกำหนดว่ารายการใดจะถูกกำหนดไว้ในหลักเกณฑ์ดังกล่าว อีกทั้งการกำหนดหลักเกณฑ์ก็ยังไม่ละเอียดเพียงพอในการบังคับใช้หรือปฏิบัติตามด้วยประกาศกฎ Must carry และประกาศกฎ Must have ของประเทศไทย จึงมีข้อบกพร่องในหลายด้าน ขาดความละเอียดและไม่ชัดเจน ไม่สอดคล้องกับสภาพตลาดกิจการโทรทัศน์ เอื้อประโยชน์ให้แก่ผู้ประกอบการบางกลุ่มซึ่งเป็นการแทรกแซงตลาดอย่างไม่จำเป็น ทั้งยังเสี่ยงต่อการกระทำที่เป็นการละเมิดลิขสิทธิ์ นอกจากนี้ ที่มาของการออกประกาศรวมถึงบริบทต่าง ๆ ก็ไม่สอดคล้องกับที่ต่างประเทศใช้กันดังนั้น จึงควรมีการทบทวนและปรับปรุงประกาศกฎ Must carry โดยให้กำหนดภาระหน้าที่แก่ผู้ประกอบการเท่าที่จำเป็นและเหมาะสมกับสภาพตลาดและต้องคำนึงถึงลำดับความสําคัญของบริการโทรทัศน์ที่ได้สถานะ Must carry ส่วนกรณีประกาศกฎ Must have นั้นควรมีการยกเลิกและใช้มาตรการทางกฎหมายอื่น ๆ โดยควรกำหนดเฉพาะการห้ามผูกขาดสิทธิในการแพร่ภาพแพร่เสียงรายการที่มีความจำเป็นและมีความสำคัญต่อประชาชนในสังคมเท่านั้น