DOI: 10.17026/dans-z7z-2j4r
title: Graven en nederzettingsresten uit de late prehistorie en volle middeleeuwen. Een archeologisch onderzoek te Weert-Laarveld

description: &lt;p&gt;In opdracht van de gemeente Weert is tussen 19 en 29 maart 2007 door Archeologisch Onderzoek Leiden (Archol) een Definitief Archeologisch Onderzoek (DAO) uitgevoerd in plangebied Laarveld ten noorden van Weert. Uit een eerder door het Archeologisch Centrum van de Vrije Universiteit-Hendrik Brunsting Stichting (ACVU-HBS) uitgevoerde proefsleuvenonderzoek bleek dat in het plangebied twaalf vindplaatsen uit het tijdvak late bronstijd tot en met volle middeleeuwen aanwezig zijn. Aangezien de voorgenomen werkzaamheden de archeologische resten in het onderzoeksgebied zullen verstoren, was een opgraving noodzakelijk.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Bewoning in de late bronstijd en de ijzertijd&lt;br&gt;Aanwijzingen voor nieuwe menselijke activiteiten zijn er voor de vroege, midden- en het begin van de late ijzertijd (5e-2e eeuw voor Chr.). In de 5e eeuw voor Chr. werd op vindplaats een grafveld aangelegd, dat - of met tussenpozen of continu ¿ gebruikt is tot in circa de 3e eeuw voor Chr. In de 5e eeuw of eerder in de vroege ijzertijd is op of nabij vindplaats 2 gewoond, net als in de 3e eeuw voor Chr. Het grafveld Laarveld is aangelegd op een smalle dekzandrug. De dekzandrug steekt vanuit het hoger gelegen zuidoostelijke deel van het plangebied de noordwestelijke laagte in. Het palynologisch onderzoek voor deze periode laat zien dat de mens het landschap rondom het grafveld sterk had beïnvloed. Waarschijnlijk is het grafveld aangelegd op een voormalige akker of ligt het in de directe omgeving van cultuurland. Het grafveld was gesitueerd op de overgang van de gecultiveerde naar het ongecultiveerde, woeste landschap. In totaal zijn 23 graven en grafmonumenten aangetroffen, verspreid over een oppervlakte van 100 bij 30 m. In alle gevallen gaat het om crematiebijzettingen.&lt;br&gt;Er werden zowel mannen als vrouwen en kinderen bijgezet. Graven met alleen een crematierestendepot (type A) en graven met een crematierestendepot&lt;br&gt;en verbrandingsresten (type B) komen in ongeveer gelijke aantallen voor. Daarnaast zijn vijf graven met alleen verbrandingsresten aangetroffen (type C). Drie graven werden, nadat de crematieresten en resten van meeverbrande goederen waren bijgezet, bovengronds gemarkeerd door een grote grafheuvel omgeven door een ronde of vierkante randgreppel. .&lt;br&gt;Een vierde graf is omgeven door een kleinere rechthoek van hekwerk of planken wanden. Bij de andere graven van vindplaats 1 ontbreken sporen van een randstructuur. Toch zullen ook deze graven bovengronds gemarkeerd zijn, waarschijnlijk ook met een grafheuveltje.&lt;br&gt;Omdat waarschijnlijk maar weinig graven in latere tijden verloren zijn gegaan, geeft het aantal van 23 opgegraven bijzettingen een representatief beeld van de omvang van het onderzochte deel van het grafveld. Indien het grafveld in oostelijke richting heeft doorgelopen, kan de maximale omvang op grofweg 35 graven worden geschat.&lt;br&gt;De kern van het grafveld bestaat uit drie grotere monumenten: twee kringgreppels en een vierkante structuur. De vierkante structuur en enkele nabijgelegen graven vormen de oudste kern van het grafveld uit de 5e eeuw voor Chr. Ten westen hiervan liggen de graven uit de jongste fase (3e eeuw of misschien ook 4e eeuw voor Chr.).&lt;br&gt;Ten zuiden van de kringgreppels liggen twee diffuse plukjes met kleinere graven. Wellicht vertegenwoordigen de monumentale graven zogenaamde ¿stichtersgraven¿. De beide plukjes met graven kunnen elk de bijzettingen van een familiegroep zijn. Een van deze familiegroepen woonden in de 5e en 3e eeuw voor Chr. waarschijnlijk op of nabij vindplaats 2.&lt;br&gt;Uit de aard van de sporen, structuren en vondsten valt af te leiden dat vindplaats 2 een nederzettingsterrein betreft. Vermoedelijk was in de late bronstijd, het begin van de midden-ijzertijd en op de overgang van midden- naar late ijzertijd ter plaatse een erf gelegen. Op vindplaats 2 zijn geen eenduidige resten van hoofdgebouwen aangetroffen. Het ontbreken van hoofdgebouwen op laatprehistorische erven is in de Weertse situatie een algemeen verschijnsel. Om die reden is door de gemeente besloten dat de aan vindplaats 2 grenzende vindplaats 3, waar hoofdzakelijk verspreide erven uit de late bronstijd tot late ijzertijd worden verwacht, niet nader onderzocht hoefde te worden.&lt;br&gt;De hoge fysieke kwaliteit van de paalsporencluster op vindplaats 2 geeft echter aan dat als er in het Weertse gebied nog ergens laatprehistorische huisplattegronden aanwezig zijn, de kans daarop in het Laarveld het grootst is. Mogelijk spelen hierbij de specifieke bodemomstandigheden (hoog leemgehalte en daardoor ondiepe bruine verweringsgronden) een rol. We adviseren daarom om bij het ontwikkelen van vindplaats 3 toch aandacht te besteden aan de hier aanwezige prehistorische bewoningsresten.&lt;br&gt;De erven van vindplaats 2 zullen deel hebben uitgemaakt van een groter nederzettingssysteem waartoe ook de aangrenzende vindplaats 3 behoort. Dit nederzettingssysteem lijkt in ieder geval in de late bronstijd en vroege ijzertijd continue bewoond te zijn. De datering van het urnenveld Weert-Raak (ca. 800 ¿ 550 voor Chr.) duidt namelijk op bewoning van het Noord-Weertse gebied in de vroege ijzertijd. Of er ook sprake is van bewoningscontinuïteit van de vroege naar de late ijzertijd is op basis van het huidige onderzoek niet vast te stellen. Veel vondstmateriaal op vindplaats 2 kan als nederzettingsafval worden beschouwd en is nogal verweerd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Landschap en bewoning in de middeleeuwen en Nieuwe Tijd&lt;br&gt;Het oudste middeleeuwse aardewerk wordt vertegenwoordigd door een scherf Karolingisch aardewerk uit Badorf (8e en 9e eeuw). Deze scherf kan duiden op de aanwezigheid van een vroegmiddeleeuws erf in de omgeving van het onderzoeksgebied. Er zijn echter geen aanwijzingen voor een continue bewoning vanaf de vroege tot in de late middeleeuwen.&lt;br&gt;In de gebruiksgeschiedenis van het onderzoeksgebied vanaf de volle middeleeuwen zijn 2 fasen te onderscheiden:&lt;br&gt;- een boerenerf uit ongeveer de 12e eeuw;&lt;br&gt;- akkercomplex Laarveld met plaggenbemesting (vanaf de 13e eeuw).&lt;br&gt;Van het eeuwse erf kon alleen het oostelijke deel worden opgegraven. Het onderzochte deel van het erf bestond uit een gebouwplattegrond en enkele smalle erfafscheidingsgreppels.&lt;br&gt;De gebouwplattegrond is van het ¿bootvormige¿ type Dommelen A1. Dit gebouwtype bestaat uit een kern van drie paren dakdragers, zogenaamde gebinten, zware wandpalen in de korte zijden en gebogen lange wanden die de karakteristieke bootvorm aan dit gebouwtype geven. Omdat het erf van vindplaats 2 niet compleet onderzocht is, is onzeker of het om de plattegrond van een schuur of van een boerderij gaat. Tijdens het proefsleuvenonderzoek en op de opgegraven vindplaatsen 1, 2 en 12 zijn greppels aangetroffen die te maken hebben met de percelering van het akkergebied uit de tijd na de bewoning in de volle middeleeuwen (zie figuren 4.1, 4.7 en 4.12). Deze datering is niet zozeer gebaseerd op vondstmateriaal, want dat is in de greppels nauwelijks aangetroffen, maar veeleer op de aard van de greppelvullingen die veel jonger (scherper en minder gehomogeniseerd) aandoen dan de sporen uit de volle middeleeuwen. Het beperkte karakter van het huidige onderzoek laat geen uitspraken toe over een eventuele fasering van de greppels.&lt;/p&gt;
description: Date Submitted: 2014-02-04