DOI: 10.14457/tu.the.2016.734
title: การพัฒนาหลักกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคลของประเทศไทย: ศึกษากรณีกฎหมายครอบครัว

description: การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อค้นหาแนวทางการพัฒนากฎหมายครอบครัวที่มีลักษณะระหว่างประเทศของประเทศไทย และผลการศึกษาในเบื้องต้นพบว่า แนวความคิดในการจัดการครอบครัวที่มีลักษณะระหว่างประเทศของประเทศในยุโรปมีความใกล้เคียงกับแนวความคิดของประเทศไทย กล่าวคือ มีแนวความคิดที่ต้องการจะรักษาความยุติธรรมทางครอบครัว, เสถียรภาพทางครอบครัว และประสิทธิภาพในการจัดการนิติสัมพันธ์ทางครอบครัว ดังนั้นการกำหนดแนวทางการพัฒนากฎหมายครอบครัวที่มีลักษณะระหว่างประเทศของประเทศไทยจึงสามารถศึกษาบทเรียนจากการพัฒนากฎหมายของประเทศในยุโรปแล้วนำมาประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับประเทศไทยได้การศึกษาครั้งนี้ยังค้นพบว่ากฎหมายครอบครัวที่มีลักษณะระหว่างประเทศของประเทศไทยมีปัญหาที่ควรได้รับการพัฒนาแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม คือ1) กลุ่มปัญหาที่เกิดขึ้นจากปัจจัยภายในของประเทศไทย คือ ปัญหาที่มีสาเหตุจากบทบัญญัติแห่งกฎหมาย, การปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าหน้าที่รัฐ หรือการพิจารณาคดีของศาลไทย และ2) กลุ่มปัญหาที่เกิดจากปัจจัยระหว่างประเทศ คือ ปัญหาที่มีสาเหตุจากความแตกต่างของกฎหมายครอบครัวที่มีลักษณะระหว่างประเทศของประเทศไทยและประเทศอื่นซึ่งแต่ละปัญหาล้วนส่งผลกระทบทางลบต่อแนวความคิดในการจัดการนิติสัมพันธ์ทางครอบครัวของประเทศไทยในทางใดทางหนึ่งแนวทางการพัฒนากฎหมายครอบครัวที่มีลักษณะระหว่างประเทศของประเทศไทยที่ได้จากการศึกษาครั้งนี้มีดังต่อไปนี้1) ภาควิชาการไทยควรสร้างองค์ความรู้ในวิชากฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคลให้แก่นักศึกษากฎหมายอย่างรอบด้าน เพื่อสร้างนักกฎหมายรุ่นใหม่ที่เห็นถึงความสำคัญและมีความเชี่ยวชาญด้านกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคล2) ฝ่ายนิติบัญญัติควรปรับปรุงแก้ไขกฎหมายครอบครัวที่มีลักษณะระหว่างประเทศ โดยแก้ไขพระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ.2481 เพื่อนำระบบผสมมาใช้ในการกล่าวอ้างและพิสูจน์กฎหมายต่างประเทศในคดีหย่า และแก้ไขประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งให้ศาลไทยสามารถตรวจสอบอำนาจเฉพาะของศาลต่างประเทศตลอดจนนำหลัก forum non conveniens มาใช้ในการพิจารณาคดีครอบครัวที่มีองค์ประกอบระหว่างประเทศได้ นอกจากนี้ยังควรประกาศใช้พระราชบัญญัติการจดทะเบียนคู่ชีวิต พ.ศ…. เพื่อให้ประเทศไทยสามารถจดทะเบียนครอบครัวให้แก่คู่รักที่มีความหลากหลายทางเพศได้3) เจ้าหน้าที่รัฐฝ่ายบริหารควรเป็นผู้รักษาการตามกฎหมายครอบครัวที่ดีโดยมีความเข้าใจว่าสิทธิในการจดทะเบียนครอบครัวเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของบุคคลทุกคน และควรมีใจใฝ่ให้บริการด้านการจดทะเบียนครอบครัวให้แก่ประชาชนอย่างเต็มกำลังความสามารถ นอกจากนั้นกระทรวงมหาดไทยควรหมั่นกำกับดูแลการทำงานและลงโทษเจ้าหน้าที่ใต้บังคับบัญชาที่ปฏิบัติหน้าที่ฝ่าฝืนต่อบทบัญญัติแห่งกฎหมาย4) ฝ่ายตุลาการควรทบทวนแนวทางการปรับใช้กฎหมายในการพิจารณาคดีครอบครัวที่มีลักษณะระหว่างประเทศอยู่เสมอ เพื่อให้สามารถใช้กฎหมายได้อย่างถูกต้อง, เหมาะสม และเป็นธรรม5) อาเซียนควรจัดทำกฎหมายการจัดการนิติสัมพันธ์ทางครอบครัวที่เป็นเอกรูป โดยเฉพาะประเด็นเกี่ยวกับการเลือกกฎหมายในคดีครอบครัวและการรับรองสถานะครอบครัว โดยศึกษาตัวอย่างจากกฎหมายเอกรูปที่จัดทำขึ้นในที่ประชุมกรุงเฮกว่าด้วยกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคลและสหภาพยุโรปแล้วนำมาประยุกต์ใช้ แต่อย่างไรก็ตามการสร้างกฎหมายเอกรูปด้านครอบครัวของอาเซียนอาจมีอุปสรรคจากความหลากหลายในความเชื่อทางศาสนาอันมีผลต่อกฎหมายครอบครัวของแต่ละประเทศ และสภาพองค์กรของอาเซียนเองที่ให้อำนาจการตัดสินใจสูงสุดอยู่ที่ที่ประชุมสุดยอดอาเซียน และอุปสรรคจากความแตกต่างทางสังคมและวัฒนธรรมของประเทศสมาชิกแต่ละประเทศ ดังนั้นอาเซียนควรเริ่มต้นจากการสร้างกฎหมายเอกรูปในประเด็นอื่นก่อน เช่น กฎหมายการค้าและธุรกิจระหว่างประเทศ จากนั้นจึงค่อยหันกลับมาสร้างกฎหมายเอกรูปด้านครอบครัวในอนาคตต่อไป