DOI: 10.17026/ar/ux1cmf
title: Heerlen aan Zee: 20 miljoen jaar landschapsgeschiedenis aan het Burgemeester Van Grunsvenplein te Heerlen, gemeente Heerlen;
title: archeologisch onderzoek: opgraving - variant archeologische begeleiding.
title: RAAP-rapport 6212

description: &lt;p&gt; In opdracht van de gemeente Heerlen heeft RAAP van 30 november 2021 tot en met 12 juli 2022 een
archeologische opgraving-variant archeologische begeleiding uitgevoerd in het kader van het project
‘herinrichting Burgemeester van Grunsvenplein’ in de gemeente Heerlen.
&lt;p&gt; Het doel van het onderzoek was het vaststellen van de archeologische waarde van het terrein. Hiertoe
was het noodzakelijk inzicht te krijgen in de precieze aard en omvang van de vindplaats. In het
verlengde daarvan is in kaart gebracht wat de consequenties zijn van de onderzoeksresultaten voor de
verdere planvorming in het plangebied. Is de archeologische vindplaats behoudenswaardig, en, zo ja,
kan deze behouden blijven of dient deze te worden opgegraven?
Omdat het onderzoeksgebied verhard was, was regulier archeologische onderzoek voorafgaand aan de
geplande ontwikkeling niet mogelijk. Het archeologisch onderzoek is daarom gecombineerd met de
civieltechnische werkzaamheden en uitgevoerd als een opgraving - variant archeologische begeleiding.
Tijdens het onderzoek zijn de ondergrondse civiele werkzaamheden archeologisch begeleid. In totaal is
hierbij een oppervlakte van 2150 m² onderzocht.
&lt;p&gt; Resultaten
Tijdens het onderzoek zijn geen relevante archeologische resten aangetroffen. Wel zijn er nieuwe
inzichten verkregen in de ontwikkeling van het landschap rondom de schouwburg. Zo kwamen aan de
achterzijde van de schouwburg oude mariene afzettingen uit het mioceen (23-5 miljoen jaar geleden)
aan het oppervlak. Aan de zuidzijde van de schouwburg is een grote landschappelijke dynamiek
bestaande uit meerdere fasen vastgesteld. De oudste fase (fase 1) wordt gevormd door de miocene
mariene afzettingen. Daar bovenop ligt vervolgens een pakket grind en grof zand, afgezet in het vroegmidden pleistoceen door de vlechtende Maas (fase 2). Vanaf de voorlaatste ijstijd (het saalien, circa
240.000 – 126.000 jaar geleden) beginnen meerdere dynamieken te spelen. Op de vlechtende
rivierafzettingen is namelijk eerst een pakket leem afgezet (fase 3a) waarin zich twee bodemhorizonten
hebben ontwikkeld (fase 3b en 3c). Naar alle waarschijnlijkheid gaat het om löss die tijdens het saalien door de wind is afgezet, waarna (vermoedelijk) tijdens het warmere eémien of het vroeg weichselien
bodemontwikkeling heeft plaatsgevonden. Vervolgens is tijdens het weichselien wederom een pakket
löss afgezet (fase 4).
&lt;p&gt; In het laat glaciaal is er een oppervlakkig geultje ingesneden in de löss (fase 5a). Mogelijk gaat het om
een verwilderde nevengeul van wat in het holoceen de Geleenbeek wordt. De geul is uiteindelijk dicht
gespoeld, waarna zich in de afzettingen een bodem heeft ontwikkeld (fase 5b). Tijdens een laatste fase
is nog een laatste pakket leem afgezet, waarin uiteindelijk een brikbodem (daalbrikgrond) heeft
gevormd. Opvallend is dat - in tegenstelling tot de zuidzijde - aan de noordzijde van de schouwburg en
ter hoogte van de Geerstraat sprake is van een meer standaard lösspakket bestaande uit een Bt-, BCen C-horizont (löss). Deze is over het algemeen wel sterk afgetopt. De sterke verschillen in
bodemopbouw op relatief korte afstand zijn veroorzaakt door locatie van het plangebied op de
overgang van het hoger gelegen plateau naar het dal van de Geleenbeek, waarbij als gevolg van
allerlei landschaps- en bodemprocessen over de afgelopen 20 miljoen jaar een unieke samenkomst van
landschapstypen is gevormd rondom de schouwburg.

&lt;p&gt; Advies
Het onderzoek heeft geen aanwijzingen voor de aanwezigheid van een vindplaats opgeleverd, zodat er
geen waardestelling is uitgevoerd. Er wordt geadviseerd om het plangebied in ieder geval binnen de
rioolsleuven en de grootschalig verstoorde zones (schouwburg en voorliggend plein en de Geerstraat)
vrij te geven.