DOI: 10.17026/dans-x5q-8ca3
title: Archeologisch bureauonderzoek voor plangebied Oostelijke Vechtplassen, Gemeenten De Bilt en Stichtse Vecht (UT)

description: &lt;p&gt;Aanleiding tot het hier beschreven archeologische bureauonderzoek zijn de voorgenomen graafwerkzaamheden binnen het project ‘Natura 2000 Oostelijke Vechtplassen Utrecht’ door Provincie Utrecht. De initiatiefnemer voor het project is Programmabureau Utrecht-West met provincie Utrecht als opdrachtgever. Het Programmabureau is opdrachtgever voor EcoGroen Advies BV die de planvormingsfase inhoudelijk vorm geeft. Momenteel wordt door hen het Definitieve Ontwerp opgesteld dat onder andere als kader dient voor de verschillende vergunnings- en ontheffingsaanvragen. Door de geplande werkzaamheden worden mogelijk archeologische resten bedreigd. Conform de Wet op de Archeologische Monumentenzorg dient daarom eerst in kaart gebracht te worden wat de trefkans op archeologische waarden in het gebied is. EcoGroen Advies BV heeft MUG Ingenieursbureau, afdeling Archeologie, opdracht gegeven dit bureauonderzoek uit te voeren. Het onderzoek is uitgevoerd conform de eisen van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA), versie 3.3, en de richtlijnen van de gemeentelijke advieskaarten van gemeenten De Bilt en Stichtse Vecht. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het bureauonderzoek blijkt dat op de hogere pleistocene dekzandopduikingen rekening moet worden gehouden met restanten van verblijf van jager-verzamelaarvolkeren, daterend uit de steentijden. In het gehele plangebied moet rekening gehouden worden met de aanwezigheid van dergelijke pleistocene dekzandopduikingen. Op bijlage 5 staan de al bekende dekzandopduikingen aangegeven (op basis van de verwachtingskaarten van de gemeenten). Op deze hogere, mogelijk nog door veen afgedekte dekzandkoppen is de archeologische verwachting op het aantreffen van vindplaatsen uit de steentijden (met name uit de midden-steentijd) hoog. Vindplaatsen kunnen zich ook buiten de aangegeven hoger gelegen locaties bevinden, de kans hierop is echter minder groot.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Daarnaast moet rekening gehouden worden met vindplaatsen uit de middeleeuwen en de nieuwe tijd in de directe omgeving van de bestaande dwarskaden, de landweer (de kanaaldijk), binnen en in de directe nabijheid van de historische bebouwingslinten (Tienhoven, Oud-Maarsseveen en Westbroek) en de bekende molenplaatsen. Rond deze bekende waarden adviseren wij een buffer van 20 m aan te houden, waarbinnen geen graafwerkzaamheden zullen plaatsvinden. Bijlage 5 toont de kaart van het plangebied waarop is aangeven waar deze al bekende archeologische waarden liggen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Binnen gemeente De Bilt geldt dat er voor (agrarisch gerelateerde) ingrepen tot 50 cm-mv geen archeologisch onderzoek noodzakelijk is. Het door gemeente Stichtse Vecht gehanteerde beleid is dat er voor ingrepen tot 30 cm-mv geen archeologisch onderzoek nodig is. In bijlage 5 van dit rapport is een kaart opgenomen waarop de locaties met een hoge dan wel lage archeologische verwachting zijn aangegeven. Van de locaties met een hoge verwachting is of al bekend dat er zich archeologische resten in de bodem bevinden of bekend dat hier dekzandruggen of welvingen liggen die in de steentijden aantrekkelijk waren voor verblijfsplaats. De lage verwachting is gebaseerd op het feit dat het landschappelijk gezien minder aantrekkelijke locaties waren. Deze locaties waren lager gelegen, waardoor ze eerder vernatten door veengroei. Het is echter niet uitgesloten dat zich hier geen archeologische resten zullen bevinden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Bijlage 2 van onderhavig rapport geeft de eerste concepttekening van het Definitief Ontwerp weer (19 mei 2015). De weergegeven ingrepen worden nog nader bepaald, mogelijk aangepast en vastgesteld. Men is voornemens om binnen het plangebied percelen te gaan afplaggen, bomen te rooien, de bodem af te graven tot 1,1 m-NAP, dan wel tot op het pleistocene zand, oevers af te schuinen en petgaten te graven en uit te pennen. De diepte van het plaggen varieert tussen de 5 en 30 cm. De insteek van zowel de provincie, Natuurmonumenten als Staatsbosbeheer is de top van het dekzand niet onnodig te verstoren. Daar zijn de plannen en onderzoeken ook op gebaseerd. Een aantal nieuw te graven watergangen zullen mogelijk wel in het dekzand moeten insnijden. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Graafwerkzaamheden tot 30-50 cm-mv&lt;br&gt;Wij adviseren geen graafwerkzaamheden te laten plaatsvinden op de locaties met hoge archeologische waarden. Dit zijn de op bijlage 5 aangegeven locaties (de hoger gelegen delen van het dekzand en de al bekende archeologische waarden). Dit advies komt niet overeen met het beleid van de gemeenten. Het staat de uitvoerende partij vrij om tot 30 cm-mv (gemeente Stichtse Vecht) en tot 50 cm-mv (gemeente De Bilt) binnen het gehele plangebied, ongeacht de archeologische waarden, te ontgraven. Wij adviseren dit niet te doen op de locaties met hoge archeologische waarden omdat hier de archeologische resten (indien aanwezig) direct onder de bouwvoor en op het dekzand liggen. Bij het ontgraven van 30 tot 50 cm-mv wordt waarschijnlijk de top van het dekzand en dus ook archeologische resten geraakt. Op de locaties waar de archeologische verwachting laag is adviseren wij ingrepen tot 30 cm-mv (gemeente Stichtse Vecht) dan wel 50 cm-mv (gemeente De Bilt) te laten plaatsvinden zonder archeologisch vervolgonderzoek. De archeologische verwachting is laag voor alle delen die niet specifiek zijn aangegeven op bijlage 5.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Graafwerkzaamheden dieper dan 30-50 cm-mv&lt;br&gt;Wij adviseren alle graafwerkzaamheden uit te voeren buiten de gebieden waarvoor een hoge archeologische verwachting geldt (bijlage 5). Indien het plaggen, dan wel de gravende werkzaamheden dieper reiken dan deze 30 dan wel 50 cm-mv (afhankelijk van de gemeente) is aanvullend onderzoek noodzakelijk (in de regel in de vorm van een booronderzoek). Dit geldt zowel voor de gebieden met hoge als met lage verwachting. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Mogelijk vervolgonderzoek steentijden&lt;br&gt;Om de kans op het aantreffen van vindplaatsen uit de steentijden meer gedetailleerd in kaart te kunnen brengen, en daarmee het aandachtsgebied voor archeologische waarden te verkleinen, zal een detailkaart van de top van het dekzand ten opzichte van NAP vervaardigd moeten worden door middel van verkennende boringen (de gemeenten hanteren op advies van de Omgevingsdienst Regio Utrecht gemiddeld tien boringen per hectare). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het doel van het verkennend booronderzoek is:&lt;br&gt;- de ligging van de top van het pleistocene dekzand ten opzichte van NAP gedetailleerd in beeld brengen; &lt;br&gt;- in kaart brengen waar de hogere koppen op deze dekzandafzettingen liggen en hoe deze locaties zich verhouden tot de geplande werkzaamheden (voornamelijk met betrekking tot de diepte van de ingrepen);&lt;br&gt;- vaststellen wat een acceptabele dieptemarge is voor het ontgraven, dan wel afplaggen op de locaties om zowel de plannen te kunnen uitvoeren als de locaties met mogelijk aanwezige archeologische waarden te ontzien (kan alleen in samenspraak met de bevoegde overheden);&lt;br&gt;- indien behoud in situ van de hogere dekzandkoppen niet mogelijk is, een Plan van Aanpak voor vervolgonderzoek opstellen om de aan- of afwezigheid en de begrenzing van archeologische vindplaatsen vast te kunnen stellen (in de regel in de vorm van een karterend en waarderend booronderzoek). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Mogelijk vervolgonderzoek middeleeuwen/nieuwe tijd:&lt;br&gt;Om de kans op huisplaatsen en erven uit de middeleeuwen en de nieuwe tijd te kunnen inschatten wordt geadviseerd op de locaties waar de ingrepen de bebouwingslinten, de bekende locaties van de molens, oude dwarskaden of de landweer raken een verkennend booronderzoek uit te voeren. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het doel van het verkennende onderzoek is het vaststellen van de bodemgesteldheid en daarmee de grootte van de trefkans op archeologische resten. Indien de bodemprofielen aanleiding geven om een grote kans op archeologische waarden te verwachten, wordt voorgesteld daaropvolgend een karterend booronderzoek of een waarderend proefsleuvenonderzoek uit te voeren. Bovenstaande mogelijke vervolgonderzoeken gelden uiteraard alleen op die locaties die dieper dan 30 cm-mv zullen worden gestoord. Het is daarom van groot belang eerst vast te stellen waar en tot welke diepte welke maatregelen zullen worden uitgevoerd. Geadviseerd wordt geen vervolgonderzoek uit te voeren op de locaties waar de ingrepen ondieper dan 30 cm-mv reiken. De schade die het bomen rooien aan het bodemarchief toebrengt is sterk afhankelijk van de manier van rooien. Het gebruik van een bomenfrees is het minst schadelijk. Afhankelijk van de maatregelen die getroffen worden zullen de te gebruiken machines voor de werkzaamheden door het wegzakken in het veen en het trekken van diepe sporen tevens verstoringen aan het bodemarchief veroorzaken. Geadviseerd wordt daarom met rijplaten te werken en op deze manier de schade zo beperkt mogelijk te houden.&lt;/p&gt;