DOI: 10.14457/tu.the.2017.1119
title: ปัญหาการรับฟังพยานหลักฐานที่ได้มาโดยมิชอบในคดีแพ่ง: ศึกษามาตรการทางกฎหมายของต่างประเทศ

description: ในการพิจารณาพิพากษาคดีแพ่งของศาลมีความจำเป็นต้องอาศัยข้อเท็จจริง ที่ได้จากพยานหลักฐานซึ่งคู่ความเสนอต่อศาลเพื่อวินิจฉัยสิทธิหน้าที่และความรับผิดระหว่างคู่ความในคดี ดังนั้น พยานหลักฐานจึงมีความสำคัญต่อการอำนวยความยุติธรรมแห่งคดี และมีผลอย่างยิ่งต่อการแพ้ชนะคดีของคู่ความ ด้วยเหตุนี้ คู่ความที่ประสงค์จะชนะคดีจึงต้องแสวงหาพยานหลักฐานที่เป็นประโยชน์แก่ฝ่ายตนมาเสนอต่อศาล ซึ่งอาจปรากฏกรณีที่คู่ความใช้วิธีการอันไม่สุจริต ละเมิดต่อกฎหมาย หรือละเมิดต่อสิทธิเสรีภาพของบุคคลอื่นเพื่อให้ได้มาซึ่งพยานหลักฐานดังกล่าว  และโดยพฤติการณ์เช่นนี้ย่อมมีผลให้พยานหลักฐานดังกล่าวเป็นพยานหลักฐานที่ได้มาโดยมิชอบ  และย่อมทำให้เกิดปัญหาสำคัญตามมาว่า ศาลสมควรยอมรับฟังพยานหลักฐานดังกล่าวมาใช้ในการพิจารณาพิพากษาคดีหรือไม่   การรับพยานหลักฐานที่ได้มาโดยมิชอบในคดีแพ่งย่อมเกี่ยวข้องกับประโยชน์สาธารณะสำคัญสองประการ โดยในด้านหนึ่งเกี่ยวข้องกับการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน รวมทั้งความสงบเรียบร้อยของสังคมซึ่งถูกกระทบกระเทือนจากการแสวงหาพยานหลักฐานโดยมิชอบ ขณะที่อีกด้านหนึ่งเกี่ยวข้องกับการอำนวยความยุติธรรมของคดี เนื่องจากพยานหลักฐานที่มีคุณค่าในการพิสูจน์ความจริงย่อมนำไปสู่การระงับข้อพิพาทโดยถูกต้องเป็นธรรมแก่ประชาชนได้ ดังนั้น วิทยานิพนธ์นี้จึงมุ่งศึกษามาตรการทางกฎหมายทั้งของไทยและของต่างประเทศ ซึ่งใช้จัดการกับปัญหาการรับฟังพยานหลักฐานที่ได้มาโดยมิชอบในคดีแพ่ง เพื่อนำมาสู่การวิเคราะห์แนวทางการรับฟังพยานหลักฐานที่ได้มาโดยมิชอบในคดีแพ่งที่เหมาะสมกับประเทศไทยต่อไป    ผลการศึกษาพบว่า มาตรการทางกฎหมายของต่างประเทศเกี่ยวกับการรับฟังพยานหลักฐานที่ได้มาโดยมิชอบในคดีแพ่งมีหลักการและเหตุผลสำคัญมาจากแนวคิดการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชน การคุ้มครองความบริสุทธิ์ยุติธรรมของศาล รวมทั้งหลักการดำเนินกระบวนพิจารณาโดยสุจริต แต่อย่างไรก็ดี ในแต่ละประเทศอาจกำหนดมาตรการเกี่ยวกับการรับฟังพยานหลักฐานที่ได้มาโดยมิชอบไว้เคร่งครัดแตกต่างกันไป โดยประเทศที่กำหนดห้ามมิให้ศาลรับฟังพยานหลักฐานที่ได้มาโดยมิชอบไว้อย่างเคร่งครัดนั้นเห็นว่า บทตัดพยานหลักฐานดังกล่าวถือเป็นมาตรการทางพยานหลักฐาน ซึ่งเป็นเครื่องมือของรัฐประการหนึ่งในการคุ้มครองและยับยั้งการละเมิดสิทธิเสรีภาพอันสำคัญของประชาชน ในขณะที่บางประเทศนั้นมีแนวทางที่ให้ศาลสามารถรับฟังพยานหลักฐานที่เกี่ยวกับคดีได้ทุกกรณีโดยไม่จำต้องพิจารณาถึงการได้มาซึ่งพยานหลักฐานดังกล่าว โดยเห็นว่าการปฏิเสธไม่รับฟังพยานหลักฐานที่เกี่ยวกับประเด็นของคดีจะเป็นการกระทบต่อสิทธิในการต่อสู้คดีโดยเท่าเทียมกันของคู่ความ แต่ขณะเดียวกันมาตรการทางกฎหมายของบางประเทศแม้จะกำหนดห้ามมิให้ศาลรับฟังพยานหลักฐานที่ได้มาโดยมิชอบ แต่ยังเปิดช่องให้ศาลรับฟังได้หากเห็นว่าเป็นประโยชน์แก่การค้นหาความจริงของคดี ซึ่งมาตรการทางกฎหมายเช่นนี้มีลักษณะที่ยืดหยุ่นโดยวางอยู่บนหลักการพิจารณาสมดุลประโยชน์สาธารณะทุกด้านที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะเป็นในด้านการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของบุคคลและด้านของการแสวงหาความจริงเพื่อการอำนวยความยุติธรรมในคดี   สำหรับมาตรการทางกฎหมายของไทย นั้น ผลการศึกษาพบว่าในปัจจุบันระบบกฎหมายของไทยไม่ปรากฏแนวคิดเกี่ยวกับการรับฟังพยานหลักฐานที่ได้มาโดยมิชอบและไม่มีมาตรการทางกฎหมายบังคับใช้กับกรณีดังกล่าวโดยตรง ซึ่งสภาวการณ์เช่นนี้ก่อให้เกิดผลเสียต่อการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชน และกระทบต่อคุณภาพของกระบวนการยุติธรรมทางแพ่งในภาพรวม ดังนั้น จึงสมควรนำหลักการของต่างประเทศเกี่ยวกับการรับฟังพยานหลักฐานที่ได้มาโดยมิชอบในคดีแพ่งมาเป็นแนวทางในการกำหนดมาตรการทางกฎหมายที่เหมาะสมกับประเทศไทยต่อไป อย่างไรก็ดี ในการกำหนดมาตรการทางกฎหมายจะต้องพิจารณาสมดุลประโยชน์ในทุกด้านที่เกี่ยวข้องด้วยความระมัดระวัง และในบางกรณีศาลอาจพิจารณามาตรการทางกฎหมายอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องมาประกอบเพื่อจัดการกับปัญหาการรับพยานหลักฐานที่ได้มาโดยมิชอบในคดีแพ่งอย่างเหมาะสม