DOI: 10.14457/tu.the.2017.1259
title: การดำเนินคดีอาญาฐานหมิ่นประมาทเพื่อยับยั้งการมีส่วนร่วมในการตรวจสอบการทุจริตและประพฤติมิชอบของเจ้าหน้าที่รัฐ

description: วิทยานิพนธ์เล่มนี้ศึกษาเกี่ยวกับการนำกระบวนการดำเนินคดีอาญาฐานหมิ่นประมาทมาใช้เป็นเครื่องมือในการข่มขู่และยับยั้งการใช้เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นของบุคคลอื่น ซึ่งการแสดงความคิดเห็นหรือแสดงข้อเท็จจริงนั้นเป็นประโยชน์ต่อสาธารณชน หรือนำกระบวนการดำเนินคดีอาญาฐานหมิ่นประมาทมาใช้เพื่อตอบโต้การนำเสนอข้อมูลที่ผู้ฟ้องคดีไม่ต้องการให้ปรากฏ หรือเพื่อรักษาภาพลักษณ์ของผู้ที่ถูกวิพากษ์วิจารณ์ หรือเพื่อเจตนาอย่างอื่นอันไม่ใช่มีเจตนาที่จะฟ้องคดีเพื่อลงโทษบุคคลผู้กล่าวข้อความหรือเพื่อให้ได้รับการชดเชยความเสียหายที่ผู้ฟ้องคดีได้รับ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อเจ้าหน้าที่รัฐเป็นผู้ดำเนินการฟ้องคดีหมิ่นประมาทโดยมีวัตถุประสงค์ในการระงับการใช้สิทธิตรวจสอบการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าหน้าที่รัฐโดยประชาชน จึงเห็นสมควรที่จะทำการศึกษาปัญหาดังกล่าวเพื่อหาแนวทางในการแก้ไขปัญหาและหาแนวทางในการบัญญัติกฎหมายให้มีความเหมาะสมสอดคล้องกับหลักการและสภาพปัญหาของประเทศไทย        จากการศึกษาพบว่ากระบวนการกลั่นกรองคดีในชั้นไต่สวนมูลฟ้องคดีอาญาของประเทศไทยยังไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ เนื่องด้วยในชั้นไต่สวนมูลฟ้องนั้นเป็นเรื่องระหว่างศาลกับโจทก์เพื่อพิจารณาว่าคดีที่โจทก์ฟ้องนั้นมีมูลเพียงพอที่จะประทับฟ้องหรือไม่ จำเลยจึงไม่สามารถนำพยานหลักฐานของตนเข้าสืบประกอบว่าคดีโจทก์ไม่มีมูลได้ มีเพียงสิทธิที่จะยื่นเอกสารที่พยานโจทก์รับรองความถูกต้องแล้วเข้าประกอบการซักค้านพยานโจทก์ได้เท่านั้น และในชั้นไต่สวนมูลฟ้องศาลจะไม่ยกเหตุยกเว้นความรับผิดและเหตุยกเว้นโทษขึ้นพิจารณาเพื่อยกฟ้องคดีของโจทก์ ประกอบกับถ้อยคำในตัวบทกฎหมายของบทยกเว้นความผิดของความผิดฐานหมิ่นประมาทนั้น ยังไม่อาจตีความคุ้มครองไปถึงการแจ้งความร้องทุกข์และการให้การในชั้นสอบสวนด้วย ทำให้มีการอาศัยช่องว่างดังกล่าวมาดำเนินคดีอาญาฐานหมิ่นประมาทเพื่อข่มขู่ยับยั้งผู้แสดงความเห็นหรือข้อเท็จจริงโดยสุจริตให้ไม่กล้าที่จะแสดงข้อเท็จจริงหรือความเห็นต่อไปอีกเป็นจำนวนมาก         เมื่อศึกษาในต่างประเทศพบว่าได้มีการออกกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งเพื่อแก้ปัญหาการดำเนินคดีเชิงยุทธศาสตร์เพื่อระงับการมีส่วนร่วมของสาธารณชน (Strategic Lawsuit Against Public Participation หรือ SLAPP) โดยใช้ชื่อกฎหมายว่า Anti-SLAPP Law เช่น ประเทศสหรัฐอเมริกา ประเทศแคนาดา และออสเตรเลีย เป็นต้น แต่เนื่องจากประเทศเหล่านี้ไม่มีความผิดฐานหมิ่นประมาทในทางอาญาแล้วจึงบัญญัติเยียวยาในทางแพ่งด้วยการชดใช้ค่าทนายความและค่าใช้จ่ายในการดำเนินคดีคืนแก่คู่ความฝ่ายที่ชนะคดี SLAPP และเมื่อได้ทำการศึกษาต่อไปในประเทศเยอรมนีซึ่งใช้ระบบกฎหมายแบบเดียวกับประเทศไทยและยังมีความผิดฐานหมิ่นประมาทในทางอาญาอยู่นั้นก็พบว่า กฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาของเยอรมนีนั้นมีหลักการที่น่าสนใจในการรอการดำเนินคดีอาญาฐานหมิ่นประมาทหรือดูหมิ่นไว้ในขณะที่มีการดำเนินคดีอาญาเรื่องอื่นที่เกี่ยวเนื่องกับคดีหมิ่นประมาทหรือดูหมิ่นนี้กำลังดำเนินอยู่ โดยกำหนดให้พนักงานอัยการเป็นผู้ใช้อำนาจของในการสั่งรอการดำเนินคดีหมิ่นประมาทนั้น หลักการนี้จึงมีความเหมาะสมที่จะนำมาปรับใช้กับหลักการในประเทศไทยได้         ดังที่กล่าวมาแล้วข้างต้นเห็นว่าการจะแก้ปัญหาดังกล่าวให้ได้อย่างมีประสิทธิภาพนั้น คือ สมควรแก้ไขเพิ่มเติมกระบวนการกลั่นกรองคดีในชั้นไต่สวนมูลฟ้องให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยผู้เขียนเสนอให้มีการออกระเบียบภายในฝ่ายตุลาการให้มีการหยิบยกประเด็นเรื่องเหตุยกเว้นความผิดและเหตุยกเว้นโทษขึ้นมาพิจารณาในชั้นไต่สวนมูลฟ้อง เพื่อให้ศาลยกฟ้องคดีเหล่านั้นโดยไม่ต้องประทับฟ้องไว้พิจารณาก่อน และบัญญัติเพิ่มเติมสิทธิของจำเลยในชั้นไต่สวนมูลฟ้องให้สามารถนำพยานหลักฐานมาแสดงว่าคดีของโจทก์ไม่มีมูลที่ศาลจะประทับฟ้องได้ ประกอบกับนำหลักเกณฑ์ในการรอการดำเนินคดีอาญาฐานหมิ่นประมาทหรือดูหมิ่นของพนักงานอัยการในประเทศเยอรมนีมาบัญญัติในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาของประเทศไทยด้วย  นอกจากนี้ ยังเสนอให้แก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายอาญา โดยเพิ่มข้อความให้การร้องทุกข์หรือการให้การในชั้นพนักงานสอบสวนไม่เป็นความผิดฐานหมิ่นประมาทด้วย เพื่อให้พนักงานอัยการมีอำนาจไม่ฟ้องคดีหมิ่นประมาทในประเด็นดังกล่าวได้อย่างชัดเจนมากยิ่งขึ้นอีกด้วย