DOI: 10.5281/zenodo.18247023
title: AYOLLARDA PASTKI SIYDIK YO'LLARI DISFUNKTSIYASI: SABABLARI, KLINIK KECHISHI VA ZAMONAVIY DAVOLASH YONDASHUVLARI

description: Ushbu maqola ayollarda pastki siydik yo‘llari disfunktsiyasining (PSYD) sabablari, klinik kechishi, diagnostikasi va zamonaviy davolash yondashuvlarini chuqur o‘rganishga bag‘ishlangan. Pastki siydik yo‘llari disfunktsiyasi  siydikni saqlash va bo‘shatish mexanizmlarining buzilishi bilan namoyon bo‘ladigan keng tarqalgan urologik patologiya bo‘lib, ayollar orasida yuqori tezlikda uchraydi. Bu kasallik nafaqat fiziologik, balki psixologik va ijtimoiy muammolarni ham keltirib chiqaradi, chunki u bemorlarning kundalik faoliyati, ijtimoiy hayoti va ish samaradorligiga salbiy ta’sir ko‘rsatadi. Dunyo miqyosida ayollarda PSYD keng tarqalgan bo‘lib, turli tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ayollarning 25–70% gacha qismi hayot davomida bir yoki bir nechta pastki siydik yo‘llari simptomlariga duch keladi. Eng keng tarqalgan shakllari stress inkontinensiya, urgentsiya va aralash inkontinensiyadir. Stress inkontinensiya jismoniy harakat, yo‘talish yoki kulish paytida siydikning nazoratdan chiqishi bilan tavsiflanadi. Urgentsiya esa to‘satdan keladigan kuchli siyish istagi, ba’zan siyishni ushlab bo‘lmaslik bilan namoyon bo‘ladi. O‘zbekiston kontekstida ham PSYD keng tarqalgan sog‘liq muammosi sifatida qayd etilgan. Mahalliy tibbiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, ayollarda stress inkontinensiya va urgentsiya ayniqsa 35–60 yoshdagi ayollar orasida keng tarqalgan. Shuningdek, homiladorlik va tug‘ish bilan bog‘liq mushak zaifligi, reproduktiv tizim operatsiyalari va postmenopauza davri bu kasallikning rivojlanishiga katta ta’sir ko‘rsatadi. O‘zbekiston sharoitida, ayniqsa qishloq hududlarida, gigiyena va reproduktiv salomatlik bo‘yicha cheklangan imkoniyatlar kasallik xavfini oshiradi. Shu bilan birga, ijtimoiy masalalar  ayollarning tibbiy yordamga cheklangan kirishi, kasallikni yashirish va psixologik stress  simptomlar og‘irligini kuchaytiradi. Klinik jihatdan, PSYD turli darajada namoyon bo‘ladi. Dunyo amaliyotida bemorlarning simptomlari turlicha bo‘lishi sababli diagnostika jarayoni kompleks yondashuvni talab qiladi. Anamnez, fizik tekshiruv, laboratoriya tahlillari, urodinamik tadqiqotlar, ultratovush va cystoskopiya kabi zamonaviy usullar disfunktsiyaning turini aniqlash va individual davolash strategiyasini belgilash uchun muhim hisoblanadi. Shuningdek, maqola profilaktika choralarini ham yoritadi. Dunyo va O‘zbekiston sharoitida erta profilaktika va sog‘lom turmush tarzi  vaznni nazorat qilish, jismoniy faollikni oshirish, tos mushaklarini mustahkamlash mashqlari va reproduktiv salomatlikni kuzatish  PSYD rivojlanish xavfini sezilarli darajada kamaytiradi. Profilaktika, tez-tez tekshiruv va erta davolash kasallik oqibatlarini oldini olish hamda bemorlarning hayot sifatini yaxshilashda muhim ahamiyatga ega. Maqolada global va mahalliy kontekstda sabablari, klinik kechishi, diagnostikasi va zamonaviy davolash strategiyalari tahlil qilinadi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, individualizatsiyalangan yondashuv va multidistsipliner strategiyalar bemorlarning hayot sifatini sezilarli darajada yaxshilashga yordam beradi. Shu bilan birga, profilaktik choralar va sog‘lom turmush tarzi kasallikning rivojlanish xavfini kamaytirishda muhim o‘rin tutadi.