DOI: 10.14457/stou.the.2023.38
title: แนวทางการส่งเสริมการจัดการหลังการเก็บเกี่ยวเพื่อเพิ่มมูลค่าผลผลิต ข้าวเหนียวสันป่าตอง ของสมาชิกแปลงใหญ่ข้าวในอำเภอแม่อาย จังหวัดเชียงใหม่

description: การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) สภาพการจัดการหลังการเก็บเกี่ยวเพื่อเพิ่มมูลค่าผลผลิตข้าวเหนียวสันป่าตองของผู้ประกอบกิจการที่เกี่ยวข้องในอำเภอแม่อาย 2) สภาพส่วนบุคคล เศรษฐกิจ และสังคมของสมาชิกกลุ่มแปลงใหญ่ข้าว 3) ปัญหาและความต้องการการส่งเสริมการจัดการหลังการเก็บเกี่ยวเพื่อเพิ่มมูลค่า ของสมาชิกกลุ่มแปลงใหญ่ข้าว และ 4) แนวทางการส่งเสริมการจัดการหลังการเก็บเกี่ยวเพื่อเพิ่มมูลค่าผลผลิตข้าวเหนียวสันป่าตองของสมาชิกกลุ่มแปลงใหญ่ข้าว การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบผสมวิธี การศึกษาข้อมูลเชิงคุณภาพ โดยคัดเลือกตัวอย่างจากประชากรผู้ประกอบกิจการที่เกี่ยวข้องกับการจัดการหลังการเก็บเกี่ยวข้าวเหนียวสันป่าตองที่มีการประกอบกิจการครอบคลุมและให้บริการแก่บุคคลทั่วไป จำนวน 1 ราย เก็บข้อมูลเชิงลึก และวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้การวิเคราะห์เนื้อหา การศึกษาข้อมูลเชิงปริมาณ จากประชากรทั้งหมดที่เป็นสมาชิกกลุ่มแปลงใหญ่ข้าวในอำเภอแม่อาย จำนวน 104 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสัมภาษณ์ วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติพรรณนา ผลการวิจัย พบว่า 1) ผู้ประกอบกิจการที่มีกระบวนการจัดการหลังการเก็บเกี่ยวได้แก่ การอบลดความชื้นข้าวเปลือก การเก็บรักษา การสีข้าว การบรรจุ และการขนส่ง โดยในปริมาณผลผลิตข้าวเปลือกสด 1,000 กิโลกรัม มีต้นทุนค่าใช้จ่ายในการจัดการหลังการเก็บเกี่ยว 1,364 บาท  มีมูลค่าที่เพิ่มขึ้นรวม 3,943 บาท 2) สมาชิกกลุ่มแปลงใหญ่ข้าวร้อยละ 85.5 เป็นเพศชาย มีอายุเฉลี่ย 59.61 ปี ร้อยละ 65.4 จบประถมศึกษา มีสมาชิกในครัวเรือนเฉลี่ย 2.62 คน มีพื้นที่ปลูกข้าวเหนียวสันป่าตองเฉลี่ย 14.63 ไร่ มีรายได้จากการจำหน่ายข้าวเปลือกสด 295,269.79 บาทต่อปี มีผลผลิตเฉลี่ย 994.95 กิโลกรัมต่อไร่ มีต้นทุนเฉลี่ย 5,515.46 บาทต่อไร่ มีกำไรเฉลี่ย 4,242.57 บาทต่อไร่ ร้อยละ 85.6 ไม่มีตำแหน่งทางสังคม ทั้งหมดเป็นสมาชิกกลุ่ม/องค์กรอื่น ๆ นอกจากกลุ่มแปลงใหญ่ 3) สมาชิกกลุ่มแปลงใหญ่ข้าว มีปัญหาด้านองค์ความรู้ ด้านวิธีการส่งเสริม และด้านการสนับสนุน ในภาพรวมอยู่ในระดับมาก  และมีความต้องการด้านการสนับสนุน ในภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด มีความต้องการการส่งเสริม ด้านองค์ความรู้ ด้านวิธีการส่งเสริม ในภาพรวมอยู่ในระดับมาก 4) สมาชิกกลุ่มแปลงใหญ่ข้าวเห็นด้วยกับแนวทางการส่งเสริมการจัดการหลังการเก็บเกี่ยวเพื่อเพิ่มมูลค่าผลผลิตข้าวเหนียวสันป่าตอง ด้านวิธีการส่งเสริมและด้านการสนับสนุน ในภาพรวมอยู่ในระดับมากที่สุด เห็นด้วยกับแนวทางการส่งเสริมด้านองค์ความรู้ ในภาพรวมอยู่ในระดับมาก || The objectives of this research were to study 1) the post-harvest management conditions for adding value to San Pa Tawng sticky rice products of related entrepreneurs in Mae Ai district 2) persona, economic, and social conditions of members of rice collaborative farming groups 3) problems and needs for extension on post-harvest management for value adding of rice collaborative farming groups members and 4) extension guidelines regarding the post-harvest management for adding value to San Pa Tawng sticky rice products of rice collaborative farming group members. This research was mixed method research. For the qualitative data, the samples were selected from the population of related 1 entrepreneur to the San Pa Tawng sticky rice post-harvest management who had the extensive business ventures and service for general public. The data was collected by using in-depth data collection and the analysis was done by using content analysis. The quantitative data was studied from the entire population which was 104 members of rice collaborative farming group in Mae Ai district. Data were collected by conducting interview and were analyzed by using descriptive statistics. The results of the research found that 1) the entrepreneurs had the post-harvest management process such as unmilled rice dehumidification, the storage, the rice milling, the packaging, and the transportation. For the unmilled rice product of 1,000 kilograms, the expenses in post-harvest management was 1,364 Baht with the total value added of 3,943 Baht. 2) 85.5% of the farmers who were members of rice collaborative farming group were male with the average age of 59.61 years old, 65.4% completed primary school education, had the average member in the household of 2.62 people, had the average area for San Pa Tawng sticky rice production of 14.63 Rai, earned the income from the distribution of raw unmilled rice of  295,269.79 Baht/year, had the average productivity of 994.95 kilogram/Rai, had the average cost of 5,515.46 Baht/Rai, had the average profit of 4,242.57 Baht/Rai, and 85.6% held no social position. All of the members were members of groups/organizations apart from the collaborative farming group. 3) Members of rice collaborative farming groups faced with the problem regarding the knowledge, extension guideline, and support, overall, at the high level. They needed the support, overall, at the highest level. They had the needs in the extension on knowledge, extension method, overall, at the high level. 4) The rice collaborative farming group members agreed with the extension guidelines on post-harvest management for adding value to San Pa Tawng sticky rice products regarding the extension method and support, overall, at the highest level. They agreed with the extension guidelines regarding the knowledge, overall, at the high level.