DOI: 10.14457/tu.the.2016.982
title: ปัญหาในการจัดการศึกษาสำหรับเด็กไร้รัฐไร้สัญชาติในประเทศไทย

description: การศึกษาถือเป็นองค์ประกอบสำคัญต่อการพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ให้มีคุณภาพ เนื่องจากสภาพทางเศรษฐกิจที่มีการเปลี่ยนแปลงและสภาพสังคมที่มีการแข่งขันสูง อีกทั้ง ประชากรที่ได้รับการศึกษาที่มีคุณภาพอย่างต่อเนื่องและทั่วถึงย่อมมีโอกาสทางสังคมมากกว่าประชากรที่ไม่ได้รับการศึกษา และประชากรที่ได้รับการศึกษาย่อมไม่ตกอยู่ในภาวะเสี่ยงต่อการถูกละเมิดสิทธิด้านต่างๆ นอกจากนั้น การศึกษายังเป็นสิ่งที่สร้างคุณค่าและปลูกจิตสำนึกความเป็นมนุษย์ กล่าวคือ การศึกษาทำให้มนุษย์ตระหนักถึงคุณค่าของศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์และสร้างสำนึกร่วมในการเป็นสมาชิกในสังคม ดังจะเห็นได้จากวัตถุประสงค์ของสิทธิการศึกษาที่ช่วยส่งเสริมสำนึกในศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ อันทำให้มนุษย์สามารถมีส่วนร่วมในสังคมได้อย่างเสรีและมีประสิทธิภาพ โดยบุคคลต้องสามารถเข้าถึงและใช้บริการด้านการศึกษาได้ โดยปราศจากการเลือกปฏิบัติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเด็กที่สมควรได้รับการประกัน ดูแล และส่งเสริมศักยภาพในการพัฒนาตนเองทั้งด้านร่างกายและสติปัญญา ปัจจุบันประเทศไทยมีกลุ่มบุคคลที่มีปัญหาเกี่ยวกับสถานะและสิทธิอยู่อาศัยในประเทศอยู่เป็นจำนวนมาก ซึ่งประกอบด้วยกลุ่มคนไร้รัฐไร้สัญชาติ คนกลุ่มนี้ประสบปัญหาการเข้าถึงสิทธิขั้นพื้นฐานด้านต่างๆ เช่น การรับรองสถานะบุคคลตามกฎหมาย การเข้ารับบริการสาธารณะจากรัฐ การรับรองสิทธิเสรีภาพ การเข้าถึงสิทธิการศึกษา ดังนั้น หากไม่มีการดำเนินการจัดระบบคนไร้รัฐไร้สัญชาติแล้วนั้น ย่อมต้องส่งผลกระทบต่อสภาพเศรษฐกิจและสังคม ตลอดจนความมั่นคงของประเทศ ดังนั้น รัฐจึงได้มีการขยายโอกาสทางการศึกษาแก่คนไร้รัฐไร้สัญชาติ เพราะการศึกษาถือว่าเป็นเครื่องมือในการพัฒนาร่างกายและสติปัญญาของมนุษย์ อันจะทำให้มนุษย์ตระหนักถึงสิทธิ เสรีภาพ ความเสมอภาค ตลอดจนศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดสิทธิการศึกษา และสิทธิของคนไร้รัฐไร้สัญชาติ ที่ให้ความสำคัญกับความเท่าเทียมกันของคนทุกคน ดังจะเห็นได้จากกฎหมายระหว่างประเทศด้านสิทธิมนุษยชนที่ประเทศไทยลงนามผูกพันเป็นภาคีได้บัญญัติรับรองสิทธิการศึกษาให้แก่บุคคลทุกคน โดยไม่คำนึกถึงความแตกต่างใดๆ ได้แก่ ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ค.ศ.1948 อนุสัญญาว่าด้วยการขจัดการเลือกปฏิบัติทางเชื้อชาติในทุกรูปแบบ ค.ศ.1965 กติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิทางเศรษฐกิจ สังคม และวัฒนธรรม ค.ศ.1966 ปฏิญญาว่าด้วยสิทธิในการพัฒนา ค.ศ.1986 อนุสัญญาว่าด้วยสิทธิเด็ก ค.ศ.1989 ปฏิญญาโลกว่าด้วยการศึกษาเพื่อปวงชน ค.ศ.1990 และปฏิญญาอาเซียนว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ค.ศ.2012 อีกทั้ง กฎหมายระหว่างประเทศดังกล่าวยังได้บัญญัติให้ความคุ้มครองสิทธิเด็กที่จะได้รับและเข้าถึงสิทธิการศึกษาบนพื้นฐานแห่งความเท่าเทียม โดยปราศจากการเลือกปฏิบัติไม่ว่าโดยเชื้อชาติ สีผิว เพศ ภาษา ศาสนา ความคิดทางการเมือง ฐานะทางเศรษฐกิจและสังคม และชาติพันธุ์ อีกทั้ง ประเทศไทยยังได้บัญญัติรับรองสิทธิการศึกษาสำหรับเด็กไร้รัฐไร้สัญชาติเช่นเดียวกับกฎหมายระหว่างประเทศ ซึ่งหลักการดังกล่าวได้ถูกบัญญัติรับรองไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 พระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 และระเบียบกระทรวงศึกษาธิการว่าด้วยหลักฐานในการรับนักเรียนนักศึกษาเข้าเรียนในสถานศึกษา พ.ศ. 2548อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติยังคงมีปัญหาในการจัดการศึกษาสำหรับเด็กไร้รัฐไร้สัญชาติอยู่ 2 ประการ ได้แก่ ประการแรก ปัญหาทางกฎหมายในการจัดการศึกษาสำหรับเด็กไร้รัฐไร้สัญชาติ และประการที่สอง ปัญหาการดำเนินการในการจัดการศึกษาสำหรับเด็กไร้รัฐไร้สัญชาติ จากปัญหาทั้งสองประการ นั้นต่างส่งผลกระทบต่อการรับรองสิทธิการศึกษาของเด็กไร้รัฐไร้สัญชาติ  ได้แก่ สิทธิในการเข้ารับบริการการศึกษา สิทธิการได้รับการอุดหนุนในการศึกษา สิทธิระหว่างการศึกษา และสิทธิประโยชน์จากการศึกษา และยังไม่สอดคล้องกับแนวความคิดด้านสิทธิการศึกษา สิทธิเด็ก และสิทธิของคนไร้รัฐไร้สัญชาติดังนั้น จึงสมควรปรับปรุงหรือแก้ไขกฎหมายที่เป็นอุปสรรคและไม่สอดคล้องกับกฎหมายระหว่างประเทศด้านสิทธิมนุษยชนข้างต้น อีกทั้ง ไม่สอดคล้องตามหลักสิทธิการศึกษา สิทธิเด็ก และสิทธิของคนไร้รัฐไร้สัญชาติ และสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานซึ่งมีอำนาจหน้าที่ตามกฎหมายในการส่งเสริมและจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานแก่บุคคลทุกคนในประเทศต้องบังคับใช้กฎหมายที่เกี่ยวกับการจัดการศึกษาสำหรับเด็กไร้รัฐไร้สัญชาติอย่างเคร่งครัดถูกต้องและเป็นธรรม ตลอดจนต้องดำเนินการจัดการศึกษาโดยมุ่งเน้นความเสมอภาคเท่าเทียม อีกทั้งต้องคำนึงถึงประโยชน์สูงสุดของผู้เรียน อันจะเป็นการป้องกันมิให้เกิดปัญหาสังคมด้านต่างๆ และที่สำคัญเพื่อให้สังคมไทยเป็นสังคมที่มีความเสมอภาคเท่าเทียมกัน ถึงแม้ว่าจะมีความหลากหลายทางชาติพันธุ์