DOI: 10.14457/tu.the.2016.740
title: สัญญาฝากขาย

description: ธุรกิจการรับฝากขายในประเทศไทยโดยเฉพาะในยุคการค้าปลีกสมัยใหม่ (Modern Trade) เป็นธุรกิจที่เกิดขึ้นอย่างแพร่หลายในปัจจุบัน และมีแนวโน้มที่จะเจริญเติบโตต่อไปอีก เนื่องจากเป็นช่องทางที่สะดวกทั้งต่อผู้บริโภคและผู้ผลิต ไม่ว่าจะเป็นการจับจ่ายใช้สอยของผู้บริโภคตามร้านสะดวกซื้อ หรือห้างสรรพสินค้า หรือเป็นช่องทางการขยายตลาดทางธุรกิจเพื่อเพิ่มยอดขายและเพิ่มโอกาสให้สินค้าของผู้ผลิตได้ออกสู่สายตาผู้บริโภคมากขึ้น ซึ่งปัจจุบันประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายที่บัญญัติเกี่ยวกับสัญญาฝากขายไว้เป็นการเฉพาะ จึงก่อให้เกิดปัญหาสำคัญคือ ไม่อาจทราบได้ว่าสัญญาฝากขายมีสถานะทางกฎหมายเป็นอย่างไร ดังนั้น วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงได้มุ่งศึกษาปัญหาสถานะทางกฎหมายของสัญญาฝากขายเป็นปัญหาหลัก เนื่องจากหากทราบสถานะทางกฎหมายของสัญญาฝากขายแล้ว ก็จะทำให้ทราบถึงกฎหมายที่จะนำมาบังคับใช้กับสัญญาฝากขาย สิทธิและหน้าที่ของคู่สัญญาและผลทางกฎหมายอื่นๆ ที่เกิดขึ้นเมื่อมีการทำสัญญาฝากขาย โดยผู้เขียนจะได้ศึกษาปัญหาดังกล่าวจากข้อตกลงในสัญญา ลักษณะของสัญญา เจตนาของคู่สัญญา และทางปฏิบัติระหว่างกันของคู่สัญญา ซึ่งปรากฏว่า แม้สัญญาฝากขายจะมีความคล้ายคลึงกับสัญญาประเภทอื่นๆ เช่น สัญญาซื้อขาย สัญญาฝากทรัพย์ สัญญาจ้างทำของ และสัญญาตัวแทนแต่สัญญาดังกล่าวก็มีจุดที่แตกต่างจากสัญญาฝากขาย จึงทำให้ไม่สามารถนำบทกฎหมายที่บังคับใช้กับสัญญาเหล่านี้มาปรับใช้กับสัญญาฝากขายโดยตรงได้ แต่เมื่อวิเคราะห์ลักษณะของสัญญาฝากขายกับหลักกฎหมายในเรื่องตัวแทนค้าต่างแล้ว ผู้เขียนมีความเห็นว่า สัญญาฝากขายมีองค์ประกอบที่เข้าหลักเกณฑ์ของการเป็นตัวแทนค้าต่างมากที่สุด ดังนั้น กฎหมายที่จะนำมาบังคับใช้กับสัญญาฝากขายได้โดยตรงก็คือกฎหมายในเรื่องตัวแทนค้าต่าง อย่างไรก็ตาม บทบัญญัติตัวแทนค้าต่างได้กำหนดให้นำกฎหมายตัวการตัวแทนมาใช้ได้เท่าที่ไม่ขัดต่อบทบัญญัติที่มีในเรื่องตัวแทนค้าต่างจึงก่อให้เกิดปัญหาบางประการกับสัญญาฝากขาย อันเนื่องมาจากความไม่สอดคล้องกันระหว่างการเป็นตัวแทนค้าต่างกับตัวแทนธรรมดาว่า สัญญาฝากขายต้องตกลงทำเป็นหนังสือหรือมีหลักฐานเป็นหนังสือหรือไม่ เนื่องจากมาตรา 798 ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ได้กำหนดไว้ว่า หากกิจการใดต้องทำเป็นหนังสือหรือมีหลักฐานเป็นหนังสือ การตั้งตัวแทนธรรมดาต้องทำเป็นหนังสือหรือมีหลักฐานเป็นหนังสือด้วย ประกอบกับประเทศไทยไม่มีกฎหมายกำหนดรูปแบบของสัญญาฝากขายไว้ จึงทำให้ในทางปฏิบัติเกิดความลักลั่นระหว่างสัญญาฝากขายกับสัญญาประเภทอื่น เช่น สัญญาตัวแทนจำหน่าย สัญญาซื้อขายที่มีเงื่อนไขการคืนสินค้า รวมทั้งการใช้คำว่า “ฝากขาย” กับนิติกรรมบางประเภทที่ไม่เข้าองค์ประกอบของการเป็นตัวแทนค้าต่าง ทำให้เกิดความสับสนของคู่สัญญาและการพิจารณาคดีของศาลได้ เช่น การฝากขายอสังหาริมทรัพย์ ดังนั้น วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ผู้เขียนจึงได้วิเคราะห์องค์ประกอบของการทำสัญญาฝากขายที่แท้จริงเพื่อให้สอดคล้องกับการเป็นตัวแทนค้าต่างตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์นอกจากนี้จากการศึกษายังพบว่ายังมีปัญหาและอุปสรรคทางกฎหมายอันเกิดจากการทำสัญญาฝากขายอยู่อีกหลายประการ ไม่ว่าจะเป็นการบังคับคดีกับสินค้าฝากขายในคดีแพ่ง การยึดสินค้าฝากขายเข้ากองทรัพย์สินอันอาจแบ่งชำระหนี้ได้ในคดีล้มละลาย และการเสียภาษีมูลค่าเพิ่มในสัญญาฝากขาย ซึ่งปัญหาการบังคับคดีแพ่งกับสินค้าฝากขายและการยึดสินค้าฝากขายในคดีล้มละลาย มีสาเหตุจากการที่สัญญาฝากขายไม่มีวัตถุประสงค์ในการโอนกรรมสิทธิ์สินค้าไปยังผู้รับฝากขาย แต่ผู้ฝากขายส่งมอบสินค้าให้ไปอยู่ในความครอบครองของผู้รับฝากขาย จึงทำให้บุคคลภายนอกไม่อาจทราบว่าบุคคลใดเป็นเจ้าของทรัพย์สิน เมื่อมีการบังคับคดีหรือยึดสินค้าสินค้า จึงทำให้ผู้ฝากขายซึ่งเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ตัวจริงได้รับความเสียหาย ทั้งนี้ ยังพบปัญหาความซ้ำซ้อนของการเสียภาษีมูลค่าเพิ่มในการฝากขาย เนื่องจากการฝากขายจะมีการส่งมอบสินค้าสองครั้ง ซึ่งหลักเกณฑ์ในการเสียภาษีมูลค่าเพิ่มของไทยถือเอาการส่งมอบทรัพย์สินเป็นจุดที่ทำให้ผู้ขายต้องรับผิดในการเสียภาษีมูลค่าเพิ่ม แต่เมื่อการฝากขายไม่มีการโอนกรรมสิทธิ์จนกว่าผู้รับฝากขายจะขายสินค้าได้ รายรับของผู้ฝากขายจึงยังไม่เกิดขึ้นตามความเป็นจริง ทำให้ผู้ฝากขายต้องรับภาระการเสียภาษีมูลค่าเพิ่มไปก่อน ทั้งที่ยังไม่มีรายรับ เพราะหากสินค้าขายไม่ได้ ผู้รับฝากขายยังมีสิทธิคืนสินค้าคงเหลือให้แก่ผู้ฝากขาย จึงทำให้ผู้รับฝากขายต้องมีหน้าที่ออกใบลดหนี้ให้แก่ผู้ฝากขายเพื่อไปขอคืนภาษี ซึ่งทำให้เกิดความซ้ำซ้อนของระบบการเสียภาษีมูลค่าเพิ่มในสัญญาฝากขายของไทย โดยผู้เขียนได้ศึกษาปัญหาอื่นๆ ของการทำสัญญาฝากขายไว้เบื้องต้นเพื่อเป็นประโยชน์ต่อการศึกษากฎหมายและเพื่อแก้ไขปัญหาการทำสัญญาฝากขายในภายภาคหน้าต่อไป