DOI: 10.17026/dans-xm7-6899
title: Plangebied Lekkanaal / derde kolk Prinses Beatrixsluizen in Nieuwegein, gemeente Nieuwegein; archeologisch vooronderzoek: een beperkt bureauonderzoek en verkennend en karterend booronderzoek Plangebied Lekkanaal / derde kolk Prinses Beatrixsluizen in Nieuwegein, gemeente Nieuwegein; archeologisch vooronderzoek: een beperkt bureauonderzoek en verkennend en karterend booronderzoek

description: &lt;p&gt;In opdracht van Witteveen + Bos B.V. (initiatiefnemer Rijkswaterstaat) heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in de periode november 2012 - juni 2013 een beperkt bureauonderzoek en een inventariserend veldonder zoek (verkennende en karterende fase) uitgevoerd in het kader van een gecombineerd ontwerp-tracébesluit/milieueffectrapport ((O)TB/MER) ten behoeve van de realisatie van een derde kolk aan de prinses Beatrixsluizen en een verbreding van het Lekkanaal in de gemeente Nieuwegein. Dit onderzoek was noodzakelijk omdat realisatie van de plannen zou kunnen leiden tot aantasting of vernietiging van mogelijk aanwezige archeologische resten.&lt;br&gt;Het doel van het verkennend veldonderzoek was om de tijdens het bureauonderzoek opgestelde gespecificeerde archeologische verwachting te toetsen en op basis van de landschappelijke onderzoeksresultaten archeologisch kansrijke zones te begrenzen. Doel van het karterend onderzoek was het opsporen van vindplaatsen in archeologisch kansrijke zones en, indien mogelijk, een eerste indruk te geven van de aard, omvang, datering, kwaliteit (gaaf heid en conservering) en diepteligging van eventueel aangetroffen archeologische resten.&lt;br&gt;De onderzoeksresultaten uit de verkennende fase hebben een gedetailleerde geo-archeologische doorsnede opgeleverd (kaartbijlage 1). Van noord naar zuid zijn acht belangrijke landschappelijke zones in het plangebied aanwezig die kunnen worden gezien als potentieel archeologisch niveau (kaartbijlage 2): • zone A: top oeverafzettingen van Jutphaasstroomgordel; • zone B: top oeverafzettingen crevasse van Wierschstroomgordel; • zone C: top dekzandafzettingen met bodemvorming; • zone D: top dekzandafzettingen met bodemvorming; • zone E: top oeverafzettingen Wierschstroomgordel; • zone F: top dekzandafzettingen met bodemvorming; • zone G: top oeverafzettingen Lekstroomgordel; • zone H: top oeverafzettingen van crevasse en stroomgordel van de Benschop.&lt;br&gt;Naast bovengenoemde landschappelijke zones zijn vijf locaties benoemd waar mogelijk archeologische resten uit de Middeleeuwen - Nieuwe tijd aanwezig kunnen zijn: de ontginningsassen Schalkwijkse wetering, Tiendkade en Lekdijk, een vermoedelijke molenplaats en de Houtense wetering (vaargeul). Tevens zijn overblijfselen van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Tweede Wereldoorlog aanwezig. Deze vindplaatsen zijn in het veldonderzoek buiten beschouwing gebleven, maar dienen in een waarderende fase nader te worden onderzocht.&lt;br&gt;Tijdens het karterend booronderzoek zijn in een groot aantal boringen archeologische indicatoren aangetroffen (houtskool, knappersteen, gebroken natuursteen en onverbrand bot). Ook zijn enkele ‘harde’ indicatoren aanwezig (aardewerk, mogelijk antropogeen vuursteen). Op grond van de ruimtelijke verspreiding van de archeo logische indicatoren (clusters), in samenhang met de intactheid van het potentieel archeologische niveau, bodemvorming en relatieve diepteligging (reliëf), zijn uiteindelijk zeven (mogelijk) archeologische vindplaatsen gedefinieerd (kaartbijlage 3). Het betreft twee mogelijke vindplaatsen op de crevasse en stroomgordel van de Wiersch (zones B en E; vindplaatsen NILB-1 en NILB-4), drie mogelijke vindplaatsen op het dekzand (zones C, D en F; vindplaatsen NILB-2, NILB-3 en NILB-5), een vindplaats op de Benschopstroomgordel (zone H; vindplaats NILB-6) en een vindplaats op de ontginningsas van de Schalkwijkse wetering (vindplaats NILB-7).&lt;br&gt;Voor vindplaatsen NILB-6 en NILB-7 wordt aanbevolen om een proefsleuvenonderzoek (IVOP) te laten uitvoeren. Doel van het waarderend onderzoek is het bepalen van de aard en kwaliteit (gaafheid en conservering), alsmede het vaststellen van de omvang (binnen het plangebied) en de (precieze) datering van de archeologische resten.&lt;br&gt;Mogelijke vindplaatsen NILB-1 en NILB-4 (kaartbijlage 4: oranje omkaderd) Voor de archeologische zones - de mogelijke vindplaatsen - wordt in eerste instantie eveneens aanbevolen om een proefsleuvenonderzoek (IVO-P) te laten uitvoeren. Omdat het zones betreft waarvan de archeologische betekenis onduidelijker is dan de hierboven genoemde vindplaatsen, wordt een iets afwijkende onderzoeksopzet voorgesteld. Deze bestaat uit een gecombineerde aanpak, waarbij begonnen wordt op de meest kansrijke locaties (vondstconcentraties). Zowel vindplaats NILB-1 als NILB-4 lijkt door te lopen in het direct aangrenzende plangebied Waterzone, waar in opdracht van de gemeente Nieuwegein een vergelijkbaar karterend booronderzoek is uitgevoerd (Sprangers, 2013). Ten aanzien van de naar verwachting aanwezige archeologische resten in het plangebied Waterzone, is eveneens het advies gegeven om de aanwezigheid en waarde van de vindplaatsen nader te bepalen met proefsleuvenonderzoek. Om niet beide vindplaatsen tweemaal nader te onderzoeken, wordt geadviseerd om het karterend/waarderend proefsleuvenonderzoek in beide plangebieden te combineren. Deze aanpak voorkomt dat niet onevenredig veel tijd en geld wordt gestoken in onnodig onderzoek en maakt het mogelijk om de van beide vindplaatsen de meest kansrijke zone en/of de best toegankelijke zone te selecteren. Deze aanpak vereist echter wel een nauwe samenwerking tussen meerdere partijen en een evaluatie- en een beslismoment (door het bevoegd gezag en de gemeente Nieuwegein). Afhankelijk van de uitkomsten op deze vindplaatslocaties kan bijvoorbeeld besloten worden of het echt noodzakelijk is om proefsleuven aan te leggen of dat het onderzoek kan stoppen.&lt;br&gt;Mogelijke vindplaatsen NILB-2, NILB-3 en NILB-5 (kaartbijlage 4: geel omkaderd) Ten aanzien van NILB-2, NILB-3 en NILB-5 bestaat het advies uit twee mogelijke vervolgstrategieën. Reden hiervoor is dat de vindplaatsen relatief diep liggen ten opzichte van het maaiveld en proefsleuven moeilijker zijn aan te leggen (en onevenredig veel tijd en geld kan kosten). Idealiter zou een proefsleuvenonderzoek (IVO-P) wel het beste inzicht kunnen geven in de aanwezigheid van vindplaatsen. Omdat de vindplaatsen worden verwacht op dekzandafzettingen kan als alternatief een aanvullend karterend onderzoek plaatsvinden door middel van een mechanisch booronderzoek.&lt;br&gt;Met een fijner boorgrid en een groter monstervolume (14 cm) kan getracht worden meer archeologisch materiaal te verzamelen. Zodoende kan meer zekerheid over de aan- dan wel afwezigheid van archeologische resten gegeven worden. Met deze methode kan echter geen betere waardestelling bepaald worden (De Boer & Lesparre-de Waal, 2012). Eventueel kan met behulp van specialistisch onderzoek op basis van ongeroerde boormonsters (bijvoorbeeld uit Begemannboringen) meer informatie over de aard, intactheid en ouderdom van de eventueel aanwezige resten verkregen worden.&lt;br&gt;NB. Het ligt voor de hand om NILB-1 en NILB-2 in een keer te onderzoeken in een vervolgfase. De niveaus liggen namelijk op elkaar, met ertussen een pakket veen.&lt;br&gt;Om vast te stellen of de te verwachten archeologische resten van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Tweede Wereldoorlog daadwerkelijk aanwezig zijn, wordt ten slotte geadviseerd om gericht enkele proefsleuven aan te leggen in zones waar bodemingrepen plaatsvinden en waar, conform kaartbijlage 3, meerdere, bij elkaar horende sporen uit de tweede Wereldoorlog worden verwacht. In de overige zones en de rest van het plangebied wordt op grond van de resultaten van het veldonderzoek in het kader van de voorgenomen ingrepen geen archeologisch vervolgonderzoek aanbevolen.&lt;br&gt;Op basis van het advies in onderhavige rapportage neemt de bevoegde overheid uiteindelijk het definitieve besluit over het vervolgtraject.&lt;/p&gt;