DOI: 10.17026/ar/c7bnvu
title: Plangebied Bureauonderzoek Kabeltracé omgeving Deltalaan/Craijensteijn/Materna te Sliedrecht, gemeente Sliedrecht
title: archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek
title: RAAP-RAPPORT 6101

description: &lt;p&gt;
In opdracht van Circet Nederland Veenendaal heeft RAAP in september-oktober 2022 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Bureauonderzoek Kabeltracé omgeving Deltalaan/Craijensteijn/Materna te Sliedrecht in de gemeente Sliedrecht. Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende uitspraken worden gedaan:
 Vanaf 8,5 m tot 5 m diepte geldt een onbepaalde verwachting voor de aanwezigheid van resten van tijdelijke kampementen van jagers-verzamelaars. De geplande ingrepen reiken niet tot dit niveau.
 Ter plaatse van de gekarteerde rivierduinen in het plangebied geldt op variabele diepten een hoge verwachting voor de aanwezigheid van resten van bewoning door de eerste landbouwers uit het neolithicum. In theorie geldt ook deze verwachting vanaf 5 m -mv tot aan de top van het pleistocene oppervlak op 8,5 m diepte.
 In de zuidrand van het plangebied geldt een hoge verwachting op de aanwezigheid van resten van bewoning op de oeverwal van de Merwede vanaf de periode van de eerste landbouwers, het neolithicum. Dergelijke resten kunnen direct onder de bouwvoor al aanwezig zijn maar ook op diepere niveaus van door veen afgedekte oeverwalafzettingen.
 Langs en op de rivierdijk uit 1100 geldt een hoge verwachting op de aanwezigheid van resten van bewoning en bebouwing uit de late middeleeuwen tot heden direct vanaf maaiveld.
 Op één plek is sprake van een Duitse geschutsstelling uit de Tweede Wereldoorlog waarvan nog resten aanwezig kunnen zijn.
 Op basis van enkele hoogtemetingen uit het midden van de 20e eeuw in het nog onbebouwde gebied kan worden gesteld dat een eventueel ophoogpakket dat op het oorspronkelijke maaiveld aangebracht zou kunnen zijn voorafgaand aan de bebouwing op zijn hoogst 20 cm dik is. Het kan zijn dat het plaatselijk dikker is (want N = 4) en de mogelijkheid bestaat dat het ophoogpakket dikker is, maar verder in de door de ophoging gecompacteerde venige bodem is gezakt; de maat van 20 cm is immers de netto verandering in de maaiveldhoogte.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in het plangebied (mogelijk) archeologische resten bedreigd worden door de voorgenomen bodemingrepen. Dit – en de uitvoering van vervolgonderzoek – is te voorkomen door de geplande ingrepen zoveel als mogelijk uit te voeren op plekken waar de bodem reeds is verstoord ten behoeve van kabels en leidingen.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Daar waar het verplaatsen van ingrepen niet mogelijk is, wordt geadviseerd om in het kader van de bestaande planvorming de onderstaande vervolgstap uit het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) te nemen.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Om de gespecificeerde verwachting te toetsen, wordt op basis van de huidige plannen vervolgonderzoek geadviseerd in de vorm van een karterende fase van inventariserend veldonderzoek ter plaatse van die ingrepen die zich bevinden in de zuidelijke zone met oeverafzettingen, in de strook langs de eind-11e eeuwse dijk, in zones 50 m rond bekende huisterpen uit de middeleeuwen en in zones 50 m rond de twee molenlocaties, maar alleen waar geen reeds bestaande kabels en leidingen liggen en waar dus verwacht kan worden dat de bodem nog ongestoord is. De twee zones waar een archeologische dubbelbestemming geldt, vallen ook onder dit advies. De noordelijke zone overlapt echter met de zone van de rivierduinen, al is hier in het verleden al wel een vindplaats vastgesteld (de zone overlapt met het AMK-terrein). De zuidelijke zone overlapt grotendeels – maar dus niet helemaal – met de oude, historische kern van Sliedrecht. De ingrepen reiken niet diep genoeg om in de zones van de gekarteerde rivierduinen archeologische resten te bedreigen. Ondanks de hoge verwachting wordt hier geen vervolgonderzoek aanbevolen.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Doel van het vervolgonderzoek is de opbouw van de bodem te bepalen, eventuele verstoringen vast te stellen en in onverstoorde bodem archeologische resten op te sporen.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Gezien de prospectiekenmerken van de verwachte archeologische resten, de aard en omvang van de individuele ingrepen en de reeds aanwezige verstoringen, is een karterend onderzoek met behulp van boringen niet geschikt. Proefsleuven is dan de geëigende methode voor karterend vervolgonderzoek (zie ook https://pom.cultureelerfgoed.nl).
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Gezien de omvang van de geplande ontgravingen en het feit dat ze op de openbare weg plaats vinden adviseren wij dit karterend onderzoek uit te voeren in de vorm van een begeleiding. Daarbij wordt in eerste instantie bepaald of zich archeologische resten in de bodem bevinden (karteren). Worden deze aangetroffen dan wordt bepaald of ze de moeite van het documenteren en veiligstellen waard zijn (waarderen) om vervolgens opgegraven te worden waar dat zo blijkt te zijn.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Aangezien de geulen naar verwachting slechts ongeveer 30 cm breed zijn en 60 cm diep en daardoor nauwelijks mogelijkheden tot het doen van waarnemingen bieden, en omdat de persingen en gestuurde boringen in het geheel geen waarnemingsmogelijkheden bieden, wordt geadviseerd de begeleidingen alleen uit te voeren ter plaatse van de in- en uittredepunten van de gestuurde boringen die in ongeroerde grond (buiten een 1 m brede strook rond kabels en leidingen) worden uitgevoerd. De ontgravingen door deze in- en uittredepunten bieden wél goede waarnemingsmogelijkheden.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Daarnaast wordt geadviseerd om alle zones van 50 m rond een kerk, klooster of bekende graflocatie, óók daar waar geen vervolgonderzoek is geadviseerd en óók in verstoorde grond te begeleiden. Hier bestaat een kans op de aanwezigheid van menselijke resten in de bodem. Wanneer deze worden aangetroffen, kunnen ze worden gedocumenteerd en geborgen, ook wanneer ze niet meer in context liggen (en de kans daarop is groot) en in archeologische zin mogelijk relatief weinig inhoudelijke kennis opleveren. Het is echter niet wenselijk aangetroffen menselijke resten niet ordentelijk te bergen. Zo wordt ook voorkomen dat menselijke resten gaan ‘zwerven’ en mogelijk in een later stadium leiden tot onnodig forensisch onderzoek.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Bij archeologische begeleiding loopt een archeoloog of archeologisch team mee tijdens de civiele werkzaamheden. Doorgaans wordt in de planning van deze werkzaamheden rekening gehouden met enige flexibiliteit, zodat de werkzaamheden – bijvoorbeeld op een andere locatie – kunnen doorgaan als de archeologen op de ene plek aangetroffen vondsten aan het waarderen of documenteren zijn. Archeologische begeleiding vindt plaats op basis van een door de overheid goedgekeurd Programma van Eisen.
&lt;/p&gt;