DOI: 10.17026/dans-285-m8pg
title: 's-Hertogenbosch. Empelsedijk 9. Definitief Archeologisch Onderzoek en Inventariserend Veldonderzoek
title: BAAC 05.226B

description: &lt;p&gt;Het onderzoeksgebied ligt aan de zuidelijke rand van het Nederlandse rivierengebied. In het Holoceen is hier door de rivier de Maas zandige oever- en beddingafzettingen en kleiige komafzettingen afgezet. Het onderzoeksgebied ligt op een oude stroomgordel van de Maas. Werkput VII en III lagen ter hoogte van de oeverwal. De ondergrond bestond hier uit zand. Werkput I bevond zich op de grens tussen oeverwal en uiterwaard. De werkputten II en VIII lagen ter hoogte van het komgebied. De ondergrond bestond hier uit klei. Oud Empel ligt ten westen van een donk die in de Late IJzertijd en Romeinse Tijd als cultusplaats werd gebruikt. Voor de regio Empel wordt rekening gehouden met een gevarieerd nederzettingspatroon. De verwachting was dat op de oeverwal ter hoogte van Oud Empel een nederzetting was gelegen. Tijdens het onderzoek zijn aardewerkscherven en mogelijk twee sporen uit de Midden- of Late IJzertijd gevonden. Bij archeologisch onderzoek enkele honderden meters ten oosten van de huidige onderzoekslocatie zijn bovendien sporen van een akker uit de IJzertijd gevonden. Hoewel de sporen en het vondstmateriaal gering zijn maken ze duidelijk dat de oeverwal bewoond is geweest in de Midden- of Late IJzertijd. Opmerkelijk is echter dat er geen sporen of vondstmateriaal uit de Romeinse Tijd is aangetroffen. Een oorzaak voor het ontbreken van bewoningssporen uit deze periode is niet te geven. Sporen uit de Merovingische periode ontbreken eveneens, er zijn slechts twee scherven uit deze periode aangetroffen. De oudste vermelding van Empel dateert uit 815, volgens die vermelding had Empel een kerk, een hoeve en weiden. De kerk van Empel werd verwoest door een overstroming en herbouwd in 969. Bij de overstroming moet de oeverwal met daarop de nederzetting zijn doorbroken. Het was onbekend of de kerk en de nederzetting op dezelfde locatie werd herbouwd en in hoeverre de nederzetting had geleden. Tot op heden waren er geen sporen uit de Karolingische periode in Oud Empel aangetroffen. Maar bij het hier beschreven archeologisch onderzoek aan de Empelsedijk en ook op andere locaties aan de Empelsedijk zijn veel vondsten en grondsporen uit de periode 900 tot 1200 aangetroffen. Hieruit blijkt dat Oud Empel zeer waarschijnlijk gelegen is op dezelfde locatie als het Empel uit de historische bronnen. De overstromingsramp van circa 969 heeft de kern van de nederzetting, afgezien van de kerk, niet verwoest. Op grond van het aardewerk zijn geen aanwijzingen voor een hiaat en lijkt het in de betreffende periode continu bewoond te zijn geweest. Overigens zijn op grond van het aardewerk geen uitspraken te doen over de functie en sociale status van de nederzetting. Dit heeft te maken met de lange bewoningsperiode, wat het onmogelijk maakt de verhoudingen tussen aardewerksoorten te vergelijken met andere vondstcomplexen uit de regio. Dit maakt het ook onmogelijk te bepalen of verschillen in de aardewerksamenstelling veroorzaakt worden door dateringsverschillen of verschillen in status of functie van de site. Bijzonder was het aantreffen van een plattegrond van een woonstalhuis. Het huis had waarschijnlijk een lengte van 16 meter. Indien de wandreconstructie van de huisplattegrond klopt bedroeg de breedte van het huis circa 12 meter. Deze breedte is opmerkelijk groot en het is dus maar de vraag of de reconstructie klopt. Uit het onderzoek blijkt dat de oeverwal intensief bewoond is geweest. Huizen werden voortdurend op dezelfde locatie herbouwd. Dit komt vermoedelijk omdat de oeverwal de enigste plek was die bij hoog water niet onderliep. De intensiteit aan grondsporen in het komgebied is dan ook aanmerkelijk lager. Waarschijnlijk werd dit gebied gebruikt voor agrarische activiteiten en bijgebouwen. Vanaf de 13de eeuw is er sprake van grootschalige ophogingen op de top van de oeverwal, waarschijnlijk samenhangend met de aanleg van de dijk (historisch bekende datum 1307). In principe is het mogelijk dat de eerste ophogingslagen al uit de Volle Middeleeuwen dateren. Een aanzet van een dijklichaam is niet waargenomen, mogelijk bevind die zich onder de huidige Empelsedijkweg. Waarschijnlijk verplaatst de bewoning zich aan het eind van de 13de ? 15de eeuw richting dijk. Tijdens het onderzoek zijn bijna geen post-middeleeuwse bewoningsporen aangetroffen. Uit archeologisch onderzoek op meerdere andere locaties aan de Empelsedijk blijkt dat die elders wel aanwezig zijn. In de 19de eeuw werd het dijklichaam aan weerszijden van de Empelsedijkweg fors opgehoogd met een metershoog pakket zand. Het is onbekend waar dit zand vandaan kwam, misschien kwam het beschikbaar bij de sloop van een of meerdere schansen die zich in de buurt van Empel bevonden.&lt;/p&gt;
description: Date: 29 augustus tot en met 30 september 2005 (DO)
description: Date: 27 september tot en met 8 maart 2004 (IVO)