DOI: 10.17026/ar/4tgbda
title: Bureauonderzoek kadeverbetering Ouderkerk aan de Amstel, gemeente Ouder Amstel
title: Antea Group Archeologie 2020/212

description: Vanaf het begin van het Holoceen maakt het onderzoeksgebied deel uit van een getijdengebied waarbij erosie van het pleistocene zand is opgetreden. Na het sluiten van de kustlijn ongeveer halverwege het Holoceen werd op grote schaal veenvorming mogelijk en maakte het plangebied deel uit van een grootschalig veengebied. Het gebied is tot die tijd nagenoeg ongeschikt geweest voor bewoning. Duidelijke vondsten uit de prehistorie zijn in de omgeving van het plangebied niet bekend. De eerste archeologische vondsten uit het plangebied dateren uit de stichtingsperiode van Ouderkerk in de 11e eeuw na Chr. Nadien is er continu bewoning geweest. Deelgebied 1 Hoger Einde Zuid (Amstelkade) en Deelgebied 23 Hoger Einde Zuid tot Kerkstraatbrug (Amstelkade) Deelgebied 1 en 2 behoren beide tot een door het Rijk aangewezen beschermd dorpsgezicht. Er is sprake van een vastgestelde cultuurhistorische en archeologische waarde. De bebouwde strook langs de Amstel ligt in zijn geheel iets hoger dan de weilanden achter Ouderkerk en langs de kade ligt geen dijk. De bebouwing langs de Amstel ligt met de voorzijde aan de straatkant. Aan de Amstelkade bevond zich dus de achtertuin. Op de kadastrale kaart uit 1821 zijn aan het water in deelgebied 1 meerdere theekoepels, boothuizen of dergelijke bouwwerken te vinden. Aan de ligging van de kade lijkt in de loop van de afgelopen twee eeuwen weinig te zijn veranderd, zodat de kans dat er nog resten van deze aan de kade gebouwde structuren bewaard zijn gebleven aanwezig is. Anders is dat voor deelgebied 2, waar de huidige kade volledig in een demping ligt, vanaf de Kerkstraat in het zuiden tot aan de haven in het noorden.

Selectieadvies deelgebied 1. 
In deelgebied 1 is de verwachting op resten uit de late middeleeuwen laag, maar er is wel een verwachting dat bij het aanleggen van de grindkoffer funderingen van de thee- of boothuizen worden aangetast die op de kade van de Amstel in de achtertuinen van de burgermanshuizen hebben gestaan. Ook zal met de voorgenomen ingreep worden gegraven in het voormalige bruggenhoofd. De verwachting is dat archeologische funderingen in de aanlegsleuf kunnen worden aangetroffen alsook mobilia uit de uitkomende grond (zoals aardewerkscherven, huishoudelijk afval, nieuwe tijd). Wij adviseren een voor dit deelgebied over te gaan op een archeologische begeleiding van de werkzaamheden, met een focus op in situ funderingsresten.

Selectieadvies deelgebied 2.
In deelgebied 2 is de verwachting in principe hoger dan voor deelgebied 1, aangezien dit zowel dichter bij het middeleeuwse dorp ligt alsook tegen het kerkelijke domein aan ligt. Uit de projectie van historische kaarten blijkt echter dat deelgebied 2 op de plaats ligt waar in 1821 de Amstel stroomde. De damwand en de grindkoffer komen daarmee in dempingen te liggen. Dit dempingsmateriaal kan voor wat betreft het terrein van de Nederlands Hervormde kerk ook deels uit grafgrond bestaan. Gezien het risico dat menselijke beenderen tijdens de voorgenomen graafwerkzaamheden kunnen worden geschaad adviseren wij toch (ondanks de verwachte demping) over te gaan op een archeologische begeleiding ter plaatse van het kerkelijk domein. Dit onderzoek zal in eerste instantie gericht zijn om vast te stellen of er inderdaad slechts dempingen aanwezig zijn, of dat er toch kans is op intacte grafgrond of demping met grafgrond.
Voor het overige van deelgebied 2 bevelen we vrijgave aan: de werkzaamheden in die zones kunnen zonder nader archeologisch onderzoek worden uitgevoerd. Met de bovenstaande (selectie)adviezen vervalt het selectieadvies uit het rapport 2016.