DOI: 10.17026/ar/ac6be7
title: Plangebied N639 te Chaam, gemeente Alphen-Chaam
title: een archeologisch bureauonderzoek

description: Inleiding. In opdracht van Tauw B.V. heeft RAAP in november 2021 een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied N639 te Chaam in de gemeente Alphen-Chaam. De N639 ligt in de bebouwde kom van Chaam. De exacte aard en locatie van de werkzaamheden is
nog niet bekend, maar in algemene zin zal over een lengte van circa 1,7 km het asfalt worden vernieuwd, kruisingen worden aangepast, misschien ook de fundering van bepaalde delen van de weg. Bovendien wordt waarschijnlijk een oude waterleiding vervangen. Vervanging/ vernieuwing van het riool valt niet binnen de opdracht. Met uitzondering van een aangepaste kruising her en der, blijft de weg op zijn oorspronkelijke plek liggen. Landschap. Op de geomorfologische kaart is het plangebied niet gekarteerd als gevolg van de ligging in de bebouwde kern. Echter, op basis van omliggende data, is duidelijk dat het gebied deel uitmaakt van
terrasafzettingswelvingen, tussen twee dalvormige laagten: de dalen van de Roode Beek in het zuiden en de Laagheivensche Beek in het noorden. Ook op de bodemkaart is het plangebied niet gekarteerd, maar gezien de omringende hoge zwarte enkeerdgronden en archeologisch onderzoek in de directe omgeving van het plangebied, worden deze hier ook verwacht. Archeologie & historie. Ondanks de vele onderzoeken (vooral booronderzoek) zijn er in, en in een straal van 500 m rondom het
plangebied, behalve de 16e eeuwse voorloper van de huidige kerk, geen archeologische vindplaatsen. Bij de vindplaatsen die in Archis zijn aangemeld blijkt het om vrij recent (nieuwe tijd) aardewerk in het
esdek te gaan, dat waarschijnlijk van elders is aangevoerd en daardoor geen betrouwbare indicator is van bewoning. Tocht geldt er op basis van landschappelijke gegevens er voor het hele plangebied geldt er een hoge
archeologische verwachting voor vindplaatsen (kampementen) van jager-verzamelaars vanwege de ligging op een gradiëntzone, dat wil zeggen een “eiland” tussen de Roode- en Heideveldsche beek. Gezien de ligging op een “eiland” met esdekken, geldt er een hoge verwachting voor landbouwers.
Vindplaatsen van jager-verzamelaars kunnen ooit wel aanwezig zijn geweest, maar worden niet meer verwacht vanwege de aanleg van de weg, en overige infrastructuur en bebouwing. Verwacht wordt dat vindplaatsen van prehistorische landbouwers ook grotendeels zijn verstoord, maar resten van historische bebouwing (funderingen, kelders, etc.) kunnen beter bewaard zijn gebleven. In het algemeen heeft archeologisch onderzoek in de randen van het plangebied of er nabij uitgewezen dat de bodem (een esdek) flink is verstoord. Een analyse van de aanwezigheid van kabels en leidingen heeft uitgewezen dat er langs de weg een grote hoeveelheid kabels en leidingen ligt. Centraal onder de weg bevindt zich het riool. Advies. Wat betreft vervolgonderzoek zijn er twee adviezen, waar (in samenspraak met de provincie en de gemeente) uit kan worden gekozen:
1. De maximale optie:  Vanwege de te verwachten zwaar verstoorde bodem in vrijwel het hele plangebied buiten de weg (dat wil zeggen al het asfalt en de bestrating buiten de N6390) wordt hier geen vervolgonderzoek geadviseerd.  Dit is uitgezonderd de zone ten noorden van de Ledevaertkerk, waar er relatief weinig kabels liggen en er mogelijk resten gerelateerd aan deze oude kerk kunnen voorkomen. Hier wordt
een archeologische begeleiding geadviseerd.  Ook voor de weg zelf wordt er een archeologische begeleiding geadviseerd, indien ook de stol
onder het asfalt wordt verwijderd: zie figuur 28 en figuur 29. 2. De minimale optie:  Vanwege de te verwachten zwaar verstoorde bodem in vrijwel het hele plangebied buiten de weg (dat wil zeggen al het asfalt en de bestrating buiten de N6390) wordt hier geen vervolgonderzoek geadviseerd. Vanwege de grote kans op verstoringen wordt ook voor de weg zelf geen vervolgonderzoek geadviseerd.  Dit is uitgezonderd de zone ten noorden van de Ledevaertkerk, en de zone ter hoogte van de verdwenen kerk (MIP nr. 85126): zie figuur 30. Voor de gebieden waar geen archeologisch vervolgonderzoek uitgevoerd wordt voordat de werkzaamheden aan de N639 starten, geldt de meldplicht (voor toevalsvondsten) zoals die opgenomen is in artikel 5.10 van de Erfgoedwet 2016. In een beoordeling van dit rapport door de Provincie Noord-Brabant (Barwasser, 2022) wordt nog het volgende gesteld: Als alleen het asfalt vervangen wordt is het niet noodzakelijk om verder archeologisch onderzoek te
doen. Voor het aanpassingen van de kruisingen moet vastgesteld worden in hoeverre deze ingrepen tot in de natuurlijke ondergrond zullen reiken. Ook het vervangen van de fundering zal – wanneer de nieuwe fundering op dezelfde diepte aangelegd wordt – niet leiden tot een verstoring van eventueel aanwezige archeologische waarden. Wij adviseren, wanneer de definitieve ingrepen voor de reconstructie van de N639 bekend zijn, nogmaals naar die ingrepen in de bodem te kijken en te bepalen of ze tot in de oorspronkelijke bodem zullen reiken en of een archeologische begeleiding van de werkzaamheden aan de N639 noodzakelijk is. 3.3 Tot slot. Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheden, de gemeente Alphen-Chaam en de Provincie Noord-Brabant, deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.