DOI: 10.14457/tu.the.2020.225
title: การเจริญเติบโตและผลของ salicylic acid ต่อปริมาณสารทุติยภูมิและแคลเซียมในกระชาย (Boesenbergia rotunda (L.) Mansf.)

description: กระชาย (Boesenbergia rotunda (L.) Mansf.) เป็นพืชสมุนไพรที่นำเหง้าและรากสะสมอาหารมาใช้เป็นเครื่องเทศและเป็นยาสมุนไพรที่ใช้ในการรักษาโรคต่าง ๆ เช่น แก้อาการท้องอืด ท้องเฟ้อ รักษาโรคกระเพาะอาหารอักเสบ และโรคผิวหนังต่าง ๆ อย่างไรก็ตามการศึกษาเกี่ยวกับการใช้ขนาดหัวพันธุ์ที่เหมาะสมในการขยายพันธุ์ การเจริญเติบโตและการพัฒนาของพืช รวมถึงการใช้ salicylic acid (SA) ในการเพิ่มปริมาณสารทุติยภูมิในกระชายยังมีอยู่อย่างจำกัด ดังนั้นงานวิจัยนี้จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลของขนาดหัวพันธุ์ต่อการงอกและการเจริญเติบโตของต้นกล้า ศึกษาการเจริญเติบโต ปริมาณสารทุติยภูมิและแคลเซียม รวมทั้งศึกษาผลของ SA ต่อปริมาณสารทุติยภูมิในเหง้าและรากสะสมอาหารของกระชาย การศึกษาผลของขนาดหัวพันธุ์ต่อความงอกและการเจริญเติบโตของต้นกล้า โดยเพาะหัวพันธุ์กระชาย 3 ขนาด คือ ขนาดเล็ก กลาง และใหญ่ ซึ่งมีน้ำหนักหัวพันธุ์ 0.77±0.15 1.39±0.27 และ 3.29±0.65 กรัม ตามลำดับ วางในโรงเรือนพรางแสง 50% พบว่า หัวพันธุ์ขนาดใหญ่มีความงอกสูงสุด 78.00±7.12% แต่ไม่แตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับหัวพันธุ์ขนาดกลางที่มีความงอก 72.00±3.65% หัวพันธุ์ขนาดเล็กงอกเร็วที่สุดมีระยะเวลาเฉลี่ยในการงอก 39.72±1.78 วัน ซึ่งไม่แตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติกับหัวพันธุ์ขนาดกลางที่มีระยะเวลาเฉลี่ยในการงอก 41.30±1.56 วัน การเจริญเติบโตของต้นกล้าพบว่า ต้นกล้าที่ปลูกจากหัวพันธุ์ขนาดเล็ก กลาง และใหญ่ มีความสูงต้นและเส้นผ่านศูนย์กลางลำต้นไม่แตกต่างกันทางสถิติ โดยมีความสูงต้นอยู่ในช่วง 7.64±1.41 - 9.08±1.26 ซม. และเส้นผ่านศูนย์กลางลำต้นอยู่ในช่วง 0.61±0.09 - 0.68±0.06 ซม. เมื่ออายุ 2 เดือนหลังปลูกศึกษาการเจริญเติบโต ปริมาณสารทุติยภูมิและแคลเซียมในกระชาย โดยนำต้นกล้ากระชายอายุ 2 เดือนหลังปลูก ปลูกลงในถุงปลูกขนาด 10x20 นิ้ว วางในโรงเรือนพรางแสง 50% บันทึกข้อมูลการเจริญเติบโตของส่วนเหนือดินและส่วนใต้ดินทุกเดือน เริ่มตั้งแต่อายุ 3 เดือนหลังปลูกไปจนถึงอายุ 11 เดือนหลังปลูก พบว่า การเจริญเติบโตของกระชาย มี 4 ระยะ ได้แก่ 1) ระยะการเจริญเติบโตของลำต้นเหนือดิน เริ่มตั้งแต่หลังงอกไปจนถึงอายุ 7 เดือนหลังปลูก (พ.ย.) โดยส่วนเหนือดินมีการเจริญเติบโตเพิ่มขึ้นอย่างช้า ๆ ในช่วงอายุ 2 - 4 เดือนหลังปลูก (มิ.ย - ส.ค.) และเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วในช่วงอายุ 4 - 7 เดือนหลังปลูก (ส.ค. - พ.ย.) 2) ระยะการสร้างและการเจริญเติบโตของเหง้าและรากสะสมอาหาร อยู่ในช่วงอายุ 3 - 7 เดือนหลังปลูก (ก.ค. - พ.ย.) โดยเหง้าและรากสะสมอาหาร เริ่มมีการพัฒนาเมื่ออายุ 3 เดือนหลังปลูก (ก.ค.) 3) ระยะเหง้าและรากสะสมอาหารเจริญเติบโตเต็มที่ อยู่ในช่วงอายุ 7 - 8 เดือนหลังปลูก (พ.ย. - ธ.ค.) เป็นระยะที่กระชายมีการเจริญเติบโตสูงสุด ส่วนการเจริญเติบโตของส่วนเหนือดินจะหยุดลง เมื่ออายุ 8 เดือนหลังปลูก (ธ.ค.) โดยใบเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล ลำต้นเหี่ยวแห้งและฟุบตัวลง และ 4) ระยะชราภาพ เริ่มตั้งแต่อายุ 9 เดือนหลังปลูกเป็นต้นไป (ม.ค.) ศึกษาการเปลี่ยนแปลงของปริมาณสารทุติยภูมิ และแคลเซียมในเหง้าและรากสะสมอาหาร โดยบันทึกข้อมูลทุกเดือน เริ่มจากอายุ 6 เดือนหลังปลูกไปจนถึงอายุ 11 เดือนหลังปลูก พบว่าสารประกอบฟีนอลิคทั้งหมด ฟลาโวนอยด์ทั้งหมด และพิโนสโตรบินในเหง้าและรากสะสมอาหาร มีปริมาณสูงตั้งแต่อายุ 6 เดือนหลังปลูก (ต.ค.) ไปจนถึงอายุ 8 เดือนหลังปลูก (ธ.ค.) แต่มีปริมาณลดลงเมื่ออายุ 9 - 11 เดือนหลังปลูก (ม.ค. - มี.ค.) นอกจากนี้เหง้าและรากสะสมอาหารมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระดีที่สุด เมื่ออายุ 8 เดือนหลังปลูก (ธ.ค.) ส่วนการเปลี่ยนแปลงของแคลเซียมในเหง้าและรากสะสมอาหาร พบว่ามีปริมาณต่ำในช่วงอายุ 6 - 8 เดือนหลังปลูก (ต.ค. - ธ.ค.) แต่มีปริมาณเพิ่มขึ้น เมื่ออายุ 9 - 11 เดือนหลังปลูก (ม.ค. - มี.ค.) การศึกษาผลของ SA ต่อปริมาณสารทุติยภูมิในกระชาย โดยพ่น SA ความเข้มข้น 0 100 200 และ 400 mg/l บนใบเมื่ออายุ 7 เดือนหลังปลูก (พ.ย.) เก็บเกี่ยวเหง้าและรากสะสมอาหาร เมื่ออายุ 1 2 และ 3 เดือนหลังพ่นสาร พบว่าการพ่น SA ความเข้มข้น 100 200 และ 400 mg/l เหง้าและรากสะสมอาหารมีปริมาณสารประกอบฟีนอลิคทั้งหมด ฟลาโวนอยด์ทั้งหมด พิโนสโตรบิน และฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระลดลงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติเมื่อเปรียบเทียบกับการไม่พ่น SA ในทุกอายุของการเก็บเกี่ยวหลังพ่นสาร จากผลการทดลอง สรุปว่าขนาดหัวพันธุ์ที่เหมาะสมในการขยายพันธุ์กระชาย คือหัวพันธุ์ขนาดกลาง การเก็บเกี่ยวเหง้าและรากสะสมอาหารของกระชายเพื่อใช้เป็นเครื่องเทศและสมุนไพรสามารถเก็บเกี่ยวได้ตั้งแต่ในช่วงที่ลำต้นเหนือดินเจริญเติบโตเต็มที่เมื่ออายุ 7 เดือนหลังปลูก (พ.ย.) ไปจนถึงช่วงลำต้นเหนือดินฟุบเมื่ออายุ 8 เดือนหลังปลูก (ธ.ค.) เหง้าและรากสะสมอาหารมีปริมาณแคลเซียมสูงในช่วงอายุ 9 - 11 เดือนหลังปลูก ส่วนการพ่น SA ความเข้มข้น 100 200 และ 400 mg/l บนใบเมื่ออายุ 7 เดือนหลังปลูก ไม่สามารถกระตุ้นการสร้างสารทุติยภูมิในเหง้าและรากกระชายให้เพิ่มขึ้นได้ จากผลการทดลองนี้ สามารถใช้เป็นข้อมูลในการปลูกกระชายในระบบ GAP (Good Agricultural Practice) เพื่อใช้ในการผลิตผลิตภัณฑ์เพื่อสุขภาพต่อไปในอนาคต หรือนำไปใช้เป็นข้อมูลพื้นฐานสำหรับงานด้านวิชาการที่เกี่ยวข้องกับกระชาย