DOI: 10.17026/dans-xt9-ddxc
title: West-Betuwe Tricht Gemaal (Middelweg 60) Resten van een 16e eeuwse sluis bij gemaal Tricht

description: &lt;p&gt;ADC ArcheoProjecten heeft een Archeologische Begeleiding (conform protocol Opgraven) uitgevoerd ten behoeve van de nieuwbouw van een gemaal aan de Middelweg 60 te Tricht. De huidige gemalen Tricht en De Neust in het plangebied bevatten onvoldoende capaciteit om bij hevige regenval het water de polder uit te malen. Daarom wilde het waterschap de gemalen De Neust en Tricht samenvoegen in één groot nieuw te bouwen gemaal om het achterliggende watersysteem te optimaliseren.&lt;br&gt;Het primaire doel van het onderzoek betrof het bouwhistorisch onderzoeken en documenteren van de ondergrondse gemaalconstructie. De archeologische begeleiding tijdens de ontgravingen diende om de ondergrondse muurresten zo voorzichtig mogelijk te ontgraven en eventueel aanwezige archeologische resten te documenteren. Dit om informatie te behouden die van belang is voor de kennisvorming over het verleden.&lt;br&gt;Het onderzoek concentreerde zich in eerste instantie op de funderingen van het elektrisch aangedreven gemaal uit 1926. Het bouwhistorisch onderzoek en de archeologische begeleiding hebben aangetoond dat het gemaal gefundeerd is zoals de ontwerptekening uit 1926 laat zien. De funderingen onder het gemaalhuisje bestaan geheel uit gewapend beton, inclusief een betonnen vloer over de lengte van de constructie. De betonnen vloer is gestort op een houten vloer die gefundeerd is op palen en kespen. Geheel onverwacht werd er na de sloop van de funderingen direct ten zuiden van het gemaal zwaar uitgevoerd muurwerk aangetroffen met een lengte van ca. 13,7 m. Hierin waren verschillende fasen herkenbaar, maar de oudste kern van de constructie bestond uit een ongeveer 1,8 m brede muur die was opgebouwd uit voornamelijk gebroken bakstenen van een groot formaat. De grote bakstenen van het formaat kloostermop waren 29,5 à 30 cm lang, tussen de 13,5 en 15 cm breed en 6 tot 7,5 cm dik met een tien lagenmaat van 83 cm.&lt;br&gt;Aan de noordzijde van het muurwerk bevond zich een vleugelmuur die hier koud tegenaan was gezet en eveneens uit grote, gebroken bakstenen bestond. Behalve het grote aandeel gebroken bakstenen wijst ook mortel over het breukvlak van verschillende bakstenen op hergebruik van bakstenen. Qua formaat zou het om laatmiddeleeuwse bakstenen kunnen gaan. Het is onbekend waar de bakstenen vandaan komen.&lt;br&gt;Het vooronderzoek rept alleen over het in 1869 gebouwde stoomgemaal dat in 1926 wordt vervangen door het elektrische gemaal. Nader onderzoek in het Regionaal Archief Rivierenland leverde een vermelding op van de bouw van een sluis op deze locatie. Uit de bronnen blijkt dat het initiatief tot de bouw van de sluis door het stadsbestuur van Culemborg werd genomen in 1558 en dat de realisatie plaatsvond in of vanaf 1563. Ook op de locatie van gemaal De Neust ca. 30 m (noord)westelijker was sprake van een sluis. Er is zelfs een schetstekening uit 1629 bewaard gebleven waarop de twee sluizen staan weergegeven. Gezien de oriëntatie van de vleugelmuur moet de aangetroffen muur de zuidelijke sluismuur zijn. De noordelijke tegenhanger van deze sluismuur bevindt zich dan direct achter de damwand.&lt;/p&gt;