DOI: 10.17026/dans-xas-a8p3
title: Transect-rapport 2168: Archeologisch Bureauonderozek en Cultuurhistorische Verkenning. Landgoed De Utrecht en Reusel-Mierden, Natte Natuurparel, Gemeente Reuse-De Mierden, Bladel, Hilvarenbeek en Oirschot (NB)

description: &lt;p&gt;In april 2019 is een archeologisch bureauonderzoek (BO) en cultuurhistorische verkenning uitgevoerd in het plangebied ‘Natte Natuurparel (NNP) De Utrecht en Reusel-De Mierden’ (gemeente Reusel-De Mierden, Hilvarenbeek, Bladel en Oirschot). Het project heeft betrekking op het beekherstel van de Reusel en Raamsloop en het versterken van de natuurwaarden in de Natte Natuurparel De Utrecht (met uitzondering van de Hoogeindse Beek). Het onderhavig archeologisch en cultuurhistorisch onderzoek is uitgevoerd in het kader van een MER-procedure, die wordt uitgevoerd in het kader van het opstellen van een gebiedsontwerp-inrichtingsplan. Wat betreft archeologie heeft het plangebied vanuit verschillende bestemmingsplannen verschillende dubbelbestemmingen ‘waarde-archeologie’. Deze dubbelbestemmingen zijn gebaseerd op de archeologische beleidsadvieskaarten van de gemeenten Reusel-De Mierden, Hilvarenbeek, Bladel en Oirschot. Deze archeologische waarden kunnen met de voorgenomen werkzaamheden worden aangetast, al is in het huidige stadium van de plannen nog niet bekend waar welke maatregelen exact worden genomen. Om archeologische kansen en risico’s in kaart te brengen is een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd. Het archeologisch vooronderzoek bestaat hier uit een Archeologisch Bureauonderzoek (BO). Het doel van het archeologisch bureauonderzoek is het specificeren van de archeologische verwachting, dat wil zeggen het aan de hand van beschikbare en nieuwe informatie over de archeologie, geomorfologie, bodemkunde en grondgebruik, bepalen van de kans dat binnen het plangebied archeologische resten kunnen voorkomen. Wat betreft cultuurhistorie dient vanuit het Besluit Ruimtelijke Ordening (2012) bij het maken van ruimtelijke plannen zoals een bestemmingsplan, beheersverordening, of ruimtelijke onderbouwing rekening gehouden tot worden met cultuurhistorische waarden. Daarom zijn in dit bureauonderzoek ook de kansen en risico’s met betrekking tot de aanwezigheid van cultuurhistorische waarden meegenomen. In dit rapport worden de resultaten van het vooronderzoek integraal beschreven op basis waarvan de gemeenten een besluit kunnen nemen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie Archeologie Op basis van het bureauonderzoek zijn verschillende verwachtingszones gemaakt (bijlage 12). Deze zijn gebaseerd op het Actueel Hoogtebestand Nederland (AHN), de geologische kaart, geomorfologische kaart, bodemkaart, vondsten in de omgeving en historisch kaartmateriaal. Hierbij is onderscheid gemaakt tussen bekende terreinen van archeologische waarde, dekzandruggen, hoge landduinen, beekdalen en dalvormige laagtes, vlaktes, laagtes en vennen, ontgrondingen, historische bebouwingslocaties en doorwaardbare plaatsen:  Bij de terreinen van archeologische waarde is bekend dat hier vindplaatsen aanwezig zijn. De meeste vindplaatsen stammen uit het Mesolithicum. Archeologische waarden kunnen hier al vanaf het maaiveld aanwezig zijn.  Ter plaatse van de dekzandruggen en hoge landduinen geldt een hoge archeologische verwachting op archeologische waarden uit de periode Laat-Paleolithicum-Middeleeuwen, al zijn binnen het plangebied vooralsnog alleen waarden uit de periode Laat-Paleolithicum-IJzertijd aangetroffen. Ze komen vaak voor naast vennen die ook veelvuldig in het plangebied aanwezig zijn en de hoge zandruggen nog aantrekkelijker maken voor kampementen of vestiging.  In de beekdalen en dalvormige laagtes kunnen water-gerelateerde vondsten worden aangetroffen. De kans dat deze worden aangetroffen is klein, maar de dataset kan wel bijzonder zijn. Het kan hierbij gaan om rituele deposities, nederzettingsafval en resten van bruggen en doorwaardbare plaatsen.  Ter plaatse van de vlaktes geldt een middelhoge archeologische verwachting op archeologische waarden uit de periode Laat-Paleolithicum-Middeleeuwen.  De laagtes en vennen zijn de laagste delen van het landschap waar een lage archeologische verwachting geldt.  Ter plaatse van historische bebouwingslocaties kunnen oudere voorgangers van boerderijen aanwezig zijn, die mogelijk teruggaan tot in de Late-Middeleeuwen. Hier geldt een hoge archeologische verwachting.  Ter plaatse van doorwaardbare plaatsen geldt een hoge archeologische verwachting op voordes of bruggen.  Ter plaatse van de zones die al ontgrond of gesaneerd zijn, is de bodem al ontgraven. Hier worden geen archeologische waarden meer verwacht.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Cultuurhistorie In deze verkenning zijn de cultuurhistorisch waardevolle elementen en structuren in het plangebied van De Reusel en omgeving in beeld gebracht. De aanwezigheid van cultuurhistorische waarden hangt vooral samen met landschapselementen die de oorspronkelijke structuur van het heidelandschap met oude akkercomplexen aantonen. De wegenstructuur wordt hoog gewaardeerd vanwege de relatie met de ontginning vanaf de middeleeuwen en het reliëf in het landschap. Het aantal gebouwde monumenten beperkt zich tot een rijksmonumentale langgevelboerderij aan de Wellenseind 6. Ook de landgoederen De Utrecht en Wellenseind met hun kenmerken en waarden zijn van cultuurhistorische waarde. Deze cultuurhistorische waarden passen bij de verhaallijn ‘Bestuurlijk Brabant’ uit het beleidskader erfgoed 2016 – 2020 van provincie Noord-Brabant1. De landgoederen De Utrecht en Wellenseind laten een verleden zien van de rijke bestuurlijke elite in Brabant. De kenmerken en waarden van deze landgoederen dienen volgens het erfgoedbeleid van provincie Noord-Brabant ook behouden te blijven om de verhalen van Brabant te kunnen (blijven) vertellen.&lt;/p&gt;