DOI: 10.17026/ar/dfa9y4
title: Gasleiding Oud-Rijswijk.
title: Een archeologisch bureauonderzoek.
title: Rijswijkse Archeologische Rapporten nr. 77

description: Als voorbereiding voor de werkzaamheden aan de gasleiding in de oude dorpskern van Rijswijk is een bureau-onderzoek gedaan naar de te verwachten archeologische resten. Het plangebied beslaat ruwweg het gebied tussen de Schoolstraat (noorden), de Haagweg (oosten), de Julianastraat (zuiden) en de Rembrandtkade met het Ruysdaelplein (westen). Het grootste deel van de gasleidingen ligt in de ondergrond van de openbare straten. Ofschoon de sleuven niet dieper zijn dan ongeveer 1,2 meter en met een breedte van ongeveer 1,0 m zijn archeologische resten zeker te verwachten. Dat heeft te maken met de bodemgesteldheid als ook de (post)middeleeuwse dorpskern.
De dorpskern van Rijswijk is gebouwd op een oud duin, gelegen op een strandwal. Door de bodemstructuur (zand) en de natuurlijke hoogte was het nimmer nodig het woongebied op te hogen. Daardoor ligt acht eeuwen dorpsgeschiedenis opgeslagen in een toplaag, de Dorpskernlaag. Dit pakket is vanuit het maaiveld ruim 1 meter tot zo’n 1,5 meter dik. Uiteraard reiken diverse grondsporen als waterputten veel dieper in de ondergrond. Onder dit pakket liggen in het duinzand oudere vegetatielagen uit de IJzertijd (negende – eerste eeuw voor Chr.) en de Romeinse Tijd (eerste – derde eeuw na Chr.). Vanwege de archeologische resten heeft het gebied een hoge archeologische verwachting en planologische bescherming. Zo is een deel van het plangebied aangeduid als terrein van hoge archeologische waarde (provincie Zuid-Holland) en heeft het in het bestemmingsplan Oud-Rijswijk de aanduiding ‘Waarde Archeologie’. Doel van het overheidsbeleid is behoud in situ, dus niet aan te tasten. Mocht dit niet mogelijk zijn dan dienen archeologische gegevens veilig gesteld te worden, bijvoorbeeld door een opgraving.
Bijzondere aandacht verdienen de stroken grond die ooit tot het kerkhof behoorden en nu onder de openbare straat liggen. Ook een werksleuf van dit project die door het kerkhof naar de Oude kerk wordt gegraven is van belang. Bij het graafwerk zullen menselijke resten tevoorschijn komen. De ouderdom van het skeletmateriaal is vooral de periode zeventiende en achttiende eeuw. Onderzoek van het skeletmateriaal kan meer informatie verschaffen over de mensen die er ooit zijn begraven. Uit oogpunt van omgang met menselijke resten is het ook van belang om menselijk bot zoveel mogelijk te bergen om bijvoorbeeld te voorkomen dat het straks overal zichtbaar op de stort ligt. Door het opnemen van een fysisch-antropoloog in het veldteam kan nog tijdens de werkzaamheden worden besloten of deze botten nader onderzocht moeten worden of bij het dichten van de sleuf ook weer teruggelegd kunnen worden in de grond. Het is daarom aan te raden om het archeologisch onderzoek op het kerkhof uit te voeren direct vooruitlopend op het werk van de aannemer. Een ander terrein dat bijzondere aandacht vraagt is het voorplein van Herenstraat 67. Mogelijk geeft dit plein een oude, archaïsche situatie weer. Het kan echter ook zijn ontstaan door de sloop van bebouwing om uit esthetisch oogpunt een fraai plein te verkrijgen om het woonhuis Herenstraat 67 nog meer aanzien te geven.
Door de ligging van het plangebied op een voormalig duin en op basis van eerdere archeologische vondsten als ook de historie (dorpskern van Rijswijk) is er een hoge verwachting op het aantreffen van archeologische vondsten uit de IJzertijd, de Romeinse Tijd en vanaf de Late Middeleeuwen bij het project ‘gasleiding Oud-Rijswijk’.
De onderzoeksvragen zijn gericht op enerzijds de oudere bewoningssporen in de ondergrond (prehistorie en Romeinse Tijd): waar liggen deze resten en wat was de aard van de bewoning? Anderzijds worden vondsten verwacht uit de Late Middeleeuwen en jonger. Als onderzoeksvragen zijn het ontstaan en de ruimtelijke ontwikkeling van de dorpskern van belang als ook de ondergrondse infrastructuur als rioleringen. Het onderzoek van menselijke resten geeft meer inzicht in de populatie van de gemeenschap die op het kerkhof haar doden begroef.
Niet alle delen van het tracé zijn archeologisch even waardevol. In tabel 2 is een voorstel voor uitvoering opgenomen. Dit loopt uiteen van niets doen, begeleiden of tot het vooruitlopend op de civiele werkzaamheden door archeologen de sleuf te laten aanleggen (voorgraven) zodat er voldoende tijd is om archeologische resten te documenteren en te bergen, voordat de aannemer begint met zijn werkzaamheden.
Na afloop van het veldwerk dienen de in het verzamelde gegevens uitgewerkt te worden en in een onderzoeksrapport te worden gepresenteerd.