DOI: 10.17026/ar/zxcj8o
title: Bureauonderzoek Hoofdweg te Eelde (gemeente Tynaarlo)
title: Antea Group Archeologie 2024/442

description: Antea Group projectnummer 0495618.100

In september 2024 is in opdracht van Enexis B.V. door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd, om een archeologische verwachting op te stellen voor een tracé in Eelde. Hier worden werkzaamheden uitgevoerd aan de laag‐ en middenspanningskabels, en ook de gasleiding. Het tracé wordt aangelegd tussen de Hoofdweg 12 en 37. Van de gehele 825 meter wordt 37 meter uitgevoerd door middel van gestuurde boringen. De overige 788 meter wordt gedaan door middel van open ontgravingen. Dit bestaat uit sleuven met een breedte van 1 meter. De sleuven zullen tot maximaal 0,8 beneden maaiveld worden aangelegd. Het totale oppervlak in open ontgraving bedraagt circa 788 m2. Het plangebied bevindt zich in twee vigerende bestemmingsplannen, en hier valt het voor het grootste gedeelte in de dubbelbestemming met ‘Waarde Archeologie 1’. Dit staat gelijk aan de bufferzone van een rijksbeschermd AMK‐terrein. Het plangebied doorsnijdt dit rijksbeschermd AMK‐terrein dus niet. Verder ligt het plangebied in de dubbelbestemmingen ‘Waarde Archeologie 2’ en ‘Waarde Archeologische Verwachting 2’. In alle gevallen, voor alle dubbelbestemmingen, worden de opgestelde vrijstellingsgrenzen overschreden. Een omgevingsvergunning en nader archeologisch onderzoek is verplicht. Nader onderzoek, in ieder geval de eerste stap, is gedaan met onderhavig bureauonderzoek. De gemeente Tynaarlo beschikt daarnaast over een (recente) archeologische beleidsadvieskaart. Volgens deze kaart ligt het plangebied in een zone met middelhoge tot hoge archeologische verwachting, en is er een hoge verwachting voor beekdalen. Het valt verder, zoals reeds gemeld, dus in de bufferzone behorende bij het rijksbeschermd AMK‐terrein. Dit AMK‐terrein betreft het middeleeuws mottekasteel / laat middeleeuwse burcht ‘De Waterburcht’. Daarnaast ligt het ook in een zone ‘historische kern/historische nederzettingslocatie’. Dit betreft de historische Hoofdweg met de boerderijen die hieraan gelegen waren. Landschappelijk gezien ligt het plangebied deels op de Rug van Tynaarlo en deels in een beekdal. hoge ligging in het landschap en de aanwezigheid van water in de nabije omgeving zorgen ervoor dat het een aantrekkelijke bewoningslocatie moet zijn geweest in de prehistorie. Hier zijn echter geen sterke aanwijzingen voor binnen het onderzoeksgebied op basis van archeologische gegevens. Verder wordt duidelijk, op basis van bodemkundige gegevens, dat resten uit deze periode ook relatief diep liggen (buiten de ontgravingsdiepte). Aan de hand van bekende archeologische gegevens wordt duidelijk dat er voornamelijk resten vanaf de middeleeuwen worden verwacht. Het plangebied loopt zeer nabij een rijksbeschermd AMK‐terrein waarin resten van motte kasteel uit de middeleeuwen, en later een havezate, worden verwacht. Daarnaast ligt het plangebied net buiten het middeleeuws esdorp van Eelde, maar wel nabij een historische weg waar meerdere boerderijen aan hebben gelegen. Er worden dan ook voornamelijk resten vanaf de middeleeuwen verwacht – mogelijk bestaande uit infrastructuur, bewoning en agrarische activiteiten. Binnen het onderzoeksgebied zijn wel meerdere bodemverstoringen bekend. Delen van het tracé overlappen met eerder uitgevoerd archeologisch onderzoek. Deze onderzoeken hebben tevens uitgewezen dat de bovenste 0,8 meter verstoord is. Het archeologisch onderzoek (de begeleiding) heeft tevens voor bodemverstoring gezorgd. Daarnaast heeft Antea Group een booronderzoek uitgevoerd ter hoogte van Hoofdweg 21. Ook hier bleek de bodem tot 0,8 meter beneden maaiveld verstoord te zijn. Aan de hand van een uitgevoerde KLIC‐oriëntatieverzoek werd dan ook duidelijk dat voor grote delen van het plangebied inderdaad al een verstoorde

bodem aanwezig is vanwege bestaande kabels en/of leidingen. Eventuele archeologische resten kunnen zich nog in de profielwanden bevinden. Voor kleine delen geldt dat hier mogelijk buiten een bestaand kabelbed wordt gewerkt. Hier is de bodem vermoedelijk nog intact. Advies Antea Group Aan de hand van bekende archeologische gegevens, landschappelijke kenmerken en de mate van bodemverstoring wordt duidelijk dat een groot deel van het plangebied kan worden vrijgegeven voor het uitvoeren van de voorgenomen bodemingrepen (zie Afbeelding 19). Advies tot begeleiding Voor het tracé ter hoogte van de Hoofdweg 31‐33 en langs de noordzijde van Hoofdweg 15‐23 geldt dat er voornamelijk buiten een bestaand kabelbed wordt gewerkt. Dit geldt ook voor de locatie waar het nieuwe transformatorstation wordt aangelegd. Voor deze delen geldt tevens een hoge archeologische verwachting voor het aantreffen van resten vanaf de middeleeuwen, specifiek resten van infrastructuur, agrarische activiteiten en bewoning. Verder ligt het tracé tussen Hoofdweg 15‐23 zeer nabij het rijksbeschermd AMK‐terrein. Eerder uitgevoerd archeologisch onderzoek heeft hier wel uitgewezen dat de bovenste 0,8 meter verstoord is. Eventuele archeologische resten zullen zich dan nog in de profielwanden bevinden. Antea Group adviseert om de werkzaamheden binnen deze delen van het plangebied (zie Afbeelding 19 en bijlage 495618‐05) uit te voeren onder proefsleuvenonderzoek (proefsleuven, variant archeologische begeleiding, protocol 4003). Advies tot vrijgave Voor de overige delen van het tracé geldt dat er een zeer grote kans is dat de bodem recent verstoord is. Dit overlapt namelijk met de locatie van een eerder uitgevoerde onderzoek, of er wordt binnen een bestaand kabelbed gewerkt. Antea Group adviseert voor deze delen vrijgave voor nader archeologisch onderzoek. Ook voor vrijgegeven (delen van) plangebieden bestaat altijd de mogelijkheid dat er tijdens graafwerkzaamheden toch losse sporen en vondsten worden aangetroffen. Het betreft dan vaak kleine sporen of resten die niet door middel van een booronderzoek kunnen worden opgespoord. Op grond van artikel 5.10 van de Erfgoedwet dient zo spoedig mogelijk melding te worden gemaakt van de vondst bij de Minister (de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: telefoon 033‐4217456). Een vondstmelding bij de gemeentelijk of provinciaal archeoloog kan ook.