DOI: 10.17026/ar/utnted
title: Bureauonderzoek Stationsplein te Enschede, gemeente Enschede (OV)

description: Laagland Archeologie heeft in mei 2025 een Bureauonderzoek uitgevoerd aan het Stationsplein te Enschede. Het onderzoek vond plaats in verband met de ruimtelijke procedure rondom de verbouwing van het stationsplein. Het onderzoek is uitgevoerd conform protocol SIKB KNA 4002.
Het bureauonderzoek had tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen. Centraal staat daarbij de vraag of en zo ja welke archeologische resten (complextype, datering, diepteligging en gaafheid) in het plangebied kunnen worden verwacht. Hiertoe zijn landschappelijke, archeologische en historische bronnen geraadpleegd.
Het plangebied ligt in het Overijssels-Gelders zandgebied. Op de geomorfologische en bodemkundige kaart is het plangebied en haar omgeving niet gekarteerd. Voorsorterend op de historische gegevens kan worden gesteld dat binnen het oostelijke deel van het plangebied mogelijk sprake is van een tuineerdgrond of stadsdek.
Het plangebied ligt naast een zone met een hoge verwachting in het oosten en zone met een middelhoge verwachting in het westen. Op het AHN is te zien dat het plangebied op een overgang ligt van een lager gelezen landschap in het westen naar een hoger gelegen landschap in het oosten. Echter kan deze verlaging ook een gevolg zijn van de verdieping van het stationsplein uitgevoerd na 1994. 
Het plangebied ligt ten noorden van een AMK-terrein met een hoge archeologische waarde (historisch centrum). Verder zijn in de omgeving van het plangebied met name archeologische resten uit de Late Middeleeuwen – Nieuwe Tijd bekend. In meerdere onderzoeken ten noorden van het plangebied worden diep verstoorde bodems aangetroffen. Ten zuiden en oosten van het plangebied worden bodems met een intact esdek aangetroffen. 
In historische tijden (vanaf circa 1832) werd het oostelijke deel van het terrein omschreven als (moes)tuin. De rest van het plangebied had de functie van hooiland. Het plangebied blijft onbebouwd tot 1850. Dan wordt een deel van het gebied in het oosten bebouwd. In 1883 wordt het gebied in gebruik genomen als spoor/perron, hiernaast wordt er ook een weg aangelegd. In 1899 verschuift het perron/spoor en komt hier een groenstrook voor in de plaats. In 1950 wordt het plangebied verbouwd tot een busstation en parkeerplaats. In de jaren 70 wordt het busstation verplaatst en wordt het gehele terrein een parkeerplaats voor auto’s. Na 1994 voert de gemeente een ingrijpende verbouwing van het stationsplein uit. De parkeerplaats wordt vervangen door een verlaagd plein met daarop een spiegelvijver en speeltoestellen. 
Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek geldt een lage verwachting voor de periode Paleolithicum tot en met Vroeg-Neolithicum. Voor de periode Midden-Neolithicum tot en met Vroege Middeleeuwen kan een middelhoge verwachting worden aangehouden. Een hoge verwachting geldt voor de periode Late Middeleeuwen tot en met Nieuwe Tijd in het deelgebied met een mogelijk tuindek zie bijlage -. 
We adviseren daarom vervolgonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek van het gehele plangebied met een mechanische boor of een archeologische begeleiding van de rioleringswerkzaamheden in de zone met een hoge en middelhoge verwachting op archeologische resten.
De implementatie van dit advies is in handen van de bevoegde overheid, de gemeente Enschede. De gemeente wordt hierin vertegenwoordigd door haar deskundige, mevr. E. Kaptijn
Mochten tijdens de werkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, of resten waarvan redelijkerwijze kan worden vermoed dat het om archeologische resten gaat, dan geldt op grond van de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE, www.cultureelerfgoed).