DOI: 10.17026/dans-zqs-2jv8
title: Bureauonderzoek en Verkennend Booronderzoek Archeologie Plangebied Ter Enkweg en Averbergen e.o. te Olst, gemeente Olst-Wijhe

description: &lt;p&gt;Hamaland Advies heeft in opdracht van Buro Ontwerp & Omgeving een archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek uitgevoerd voor het plangebied calamiteitenroute spoortunnel Enkweg te Olst, gemeente Olst-Wijhe. De geplande ontwikkeling betreft de aanleg van een calamiteitenroute langs het bestaande spoor met een aansluiting op de geplande nieuwe tunnel aan de Ter Stegeweg. Het plangebied heeft een oppervlakte van ca. 2.650 m². De nieuwe verstoringsdiepte door de aanleg van deze weg bedraagt ten minste 60 cm-mv door de aanleg van een funderingsbed. De resultaten van het booronderzoek maken tevens onderdeel uit van de onderhavige rapportage. Het plangebied ligt volgens de Archeologische verwachtingskaart van de gemeente Olst-Wijhe deels in een gebied met een hoge archeologische verwachting en deels binnen de dorpskern van 1832 die tevens een hoge archeologische verwachting kent. Archeologisch onderzoek is noodzakelijk bij plangebieden groter dan 100 m² en bij bodemingrepen dieper dan 50 cm.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De grondwerkzaamheden zijn verstorend voor eventueel in de ondergrond aanwezige archeologische waarden. Vanwege de overschrijding van de vrijstellingsgrens is door Hamaland Advies een bureauonderzoek conform de BRL SIKB 4002 uitgevoerd waarbij een gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel is opgesteld en advies voor vervolgonderzoek is geformuleerd. Daarnaast is om de mate van intactheid van de bodem en de bodemopbouw ter plaatse van het plangebied te toetsen een verkennend booronderzoek uitgevoerd conform KNA versie 4.1, specificatie VS03 en het protocol BRL SIKB 4003. De resultaten van het verkennend booronderzoek zijn op 18 december 2019 getoetst door de archeologisch adviseur (drs. E. Mittendorf) van de gemeente.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie&lt;br&gt;Op grond van de bestudeerde bronnen kon geconcludeerd worden dat het plangebied een middelhoge verwachting heeft voor archeologische resten uit alle perioden. De mogelijkheid is dat er in het plangebied rivierklei (kom- bedding- en oeverafzettingen) van de Formatie van Echteld op dekzand van de Formatie van Boxtel, laagpakket van Wierden en grofzandige grindrijke afzettingen (crevasseafzettingen) van de Formatie van Kreftenheye aanwezig zijn.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het plangebied is vanaf de eerste topografische kaarten voor het overgrote deel altijd agrarisch in gebruik geweest. Ten zuiden van het zuidelijk deel van het plangebied zijn in 2012 middeleeuwse vondsten aangetroffen die volgens BAAC behoren bij de voormalige havezate Averbergen hoewel ook een verband met het voormalige erf van ‘Heer van Greves Hofstede’ of diens voorganger niet uit te sluiten valt. Op grond van de datering van de vondsten (12e/13e eeuw) is het goed mogelijk dat de door BAAC aangetroffen sporen en vondsten bij de middeleeuwse voorganger van ‘Heer van Greves Hofstede’ behoord hebben. In dat geval kan er zowel sprake zijn van resten van houtbouw als van steenbouw in de diepere ondergrond. Tevens kunnen resten van bijgebouwen, spiekers, afvalkuilen, meilers en zandpaden e.d. aangetroffen worden. Het plangebied ligt in ieder geval in het zuiden (bij boring 1) over het voormalige erf van ‘Heer van Greves Hofstede’ dat rond 1934 is gesloopt maar een oorsprong heeft in de Late Middeleeuwen. De op basis van het bureauonderzoek verwachte bodemopbouw binnen het plangebied komt grotendeels overeen met de tijdens het veldonderzoek aangetroffen bodems. In één van de zes boringen (boring 6) is tot een diepte van 140 cm-mv een verstoord (A/C-horizont) bodemprofiel aangetroffen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Hierbij is de oorspronkelijke akkerlaag, die ook in de overige 5 boringen is aangetroffen, door ploegen of graafwerkzaamheden vermengd geraakt met de top van de natuurlijke ondergrond (oeverafzettingen van de Formatie van Echteld). In de overige 5 boringen is sprake van een subrecente bouwvoor gelegen op een bruingrijs gevlekte zandige akkerlaag bestaande uit matig siltig fijn zand. Deze akkerlaag is bij boring 1,2 en 6 gelegen op een pakket bruingrijze matig gerijpte zandige klei (boring 1, 2 en 3) die geïnterpreteerd kan worden als oeverafzettingen van de IJssel (Formatie van Echteld). In boring 4 en 5 is onder de akkerlaag sprake van een pakket grijze ongerijpte kalkrijke komklei behorend tot de Formatie van Echteld. Zowel de oeverafzettingen als de komafzettingen gaan geleidelijk over in de natuurlijke ondergrond, bestaande uit matig siltig, matig grof tot grof zand met grind (zandmediaan 260 µm) behorend tot de Formatie van Kreftenheye. Deze afzettingen kunnen geïnterpreteerd worden als crevasseafzettingen. Het aangetroffen matig fijne grindrijke zandpakket aan de basis van het bodemprofiel bij boring 1, 2, 3 en 5 behoort volgens Cohen en Stouthamer tot een uitgestrekt crevassecomplex van de IJssel dat voor het jaar 1.000 na Chr. ontstaan moet zijn. In twee boringen (boring 4 en 6) bestaat de basis van het bodemprofiel uit dekzand (zandmediaan 180 µm) van de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden. In 3 boringen is in de oeverafzettingen een laklaag (vegetatiehorizont) aangetroffen (boring 1, 2 en 3). De laklaag in boring 1 is ontwikkeld tussen 160 cmmv tot 170 cm-mv. De laklaag in boring 2 is ontwikkeld tussen 155 cm-mv en 166 cm-mv. De laklaag in boring 3 is ontwikkeld tussen 180 cm-mv en 190 cm-mv. Het betreft goed ontwikkelde laklagen die in potentie geschikt waren voor bewoning, maar die buiten de diepte van de geplande bodemingrepen liggen en dus niet verstoord worden door de geplande bodemingrepen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectieadvies&lt;br&gt;Op basis van de onderzoeksresultaten adviseren wij het volgende. In het deel van het plangebied waar sprake is van oeverafzettingen onder de akkerlaag (rond boring 1, 2 en 6) liggen de archeologisch relevante niveaus (van voor het jaar 1.000 na Chr.) ruim buiten het bereik van de geplande bodemingreep. Voor de aangetroffen komafzettingen onder de akkerlaag geldt bovendien een lage archeologische verwachting voor vindplaatsen uit de Vroege en Volle Middeleeuwen en de Nieuwe Tijd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De bodemingrepen voor de calamiteitenroute zullen uitsluitend plaatsvinden in de subrecente bouwvoor en de top van de akkerlaag die in theorie vindplaatsen uit de Late Middeleeuwen (na 1.000 na Chr.) kan bevatten. Indien sporen aanwezig zijn binnen de akkerlaag, dan worden zij met name verwacht in de zone rondom het voormalige erf van Heer van Greves Hofstede en diens mogelijke voorganger aan de zuidzijde van het plangebied (rondom boring 1, het blauwe kader in Bijlage 3). Hier kunnen sporen zich ook ondieper bevinden in de top van de oeverafzettingen of in de akkerlaag. Derhalve adviseren wij om in de geselecteerde zone rond boring 1 (zie het blauwe kader in Bijlage 3) vervolgonderzoek uit te laten voeren, bijvoorbeeld door het uitvoeren van een karterend booronderzoek of een proefsleuvenonderzoek binnen het te ontgraven deel van het tracé voor de calamiteitenroute. De exacte onderzoeksmethodiek dient verder afgestemd te worden met de archeologisch adviseur van gemeente Olst (dhr. E. Mittendorff).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectiebesluit&lt;br&gt;De resultaten en aanbevelingen uit de aangepaste conceptrapportage zijn op 21 januari 2020 opnieuw getoetst en akkoord bevonden door het bevoegd gezag, de gemeente Olst-Wijhe, en diens archeologisch adviseur (drs. E. Mittendorf). De diepte van de ontgraving voor de calamiteitenroute is 30 cm. Dus de conclusie is dat er geen proefsleuven nodig zijn.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voorbehoud&lt;br&gt;Verder dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (ex artikel 5.10 van de Erfgoedwet) kenbaar te worden gemaakt, om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: “Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij onze minister”. Deze aangifte dient te gebeuren bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort. Het verdient aanbeveling ook de archeologisch adviseur van de gemeente Deventer (drs. B. Vermeulen en/of drs. E. Mittendorff) hiervan per direct in kennis te stellen.&lt;/p&gt;