DOI: 10.17026/ar/xfjxwh
title: Litterensadiel - Lage Terreindelen: Een archeologisch-bodemkundig veldonderzoek. Steekproefrapport 2007-12/05.

description: Tijdens het veldonderzoek zijn ruim 300 boringen gezet in 21 boorraaien. 
Op basis van de resultaten hiervan alsmede op basis van de resultaten van het aanvullende onderzoek, kunnen de volgende conclusies getrokken worden: 
De deelgebieden Zuidwest en Noordwest hebben dermate sterk onder invloed gestaan van een nabij Lytsewierrum ontspringend geulsysteem, dat hier gedurende de ijzertijd, Romeinse tijd en de Vroege-Middeleeuwen geen omstandigheden hebben geheerst die deze gebieden aantrekkelijk maakten voor de vestiging van nederzettingen. Regelmatig trad erosie op waarbij de neerslag van menselijke activiteiten zelfs kan zijn opgeruimd. Dit betekent dat hier geen archeologische resten aanwezig zullen zijn die door middel van archeologisch prospectie-onderzoek kunnen worden opgespoord. Het uitvoeren va.n booronderzoek voorafgaande aan bodemingrepen, heeft hier nauwelijks zin. 
De deelgebieden Oost en Noordoost vormden laaggelegen bekkens die regelmatig volstroomden met water zonder dat erosie plaatsvond. Met het binnenstromende water werd sediment aangevoerd. De afzetting van sediment vond onder steeds rustiger wordende omstandigheden plaats. Waarschijnlijk gedurende de late ijzertijd, heersten gedurende een periode van 25 á 30 een afzettingsmilieu waarin een vegetatietype tot ontwikkeling kwam dat vrij gemakk.elijk kon worden afgebrand. Dit afbranden lijkt jaarlijks, aan het einde van de winter, te hebben plaatsgevonden. Het afbranden van de vegetatie versnelde de vegetatieverjonging en verbeterde de graasomstandigheden voor vee. Na de periode waarin de brandlaagjes zijn gevormd, bleef de afzetting van sediment gewoon doorgaan. Hierdoor liggen de brandlaagjes inmiddels een halve tot een hele meter onder het maaiveld en zijn deze goed bewaard gebleven. 
De voortg􀀏ande afzetting van sediment voorafgaande, gedurende en na de vorming van de brandlaagjes, betekent dat deze gebieden regelmatig onder water liepen en derhalve niet aantrekkelijk waren voor de vestiging van nederzettingen. Niettemin toont de aanwezigheid van brandlaagjes aan dat hier menselijke activiteiten plaatsvonden zoals het weiden van vee. Beweiding vond vrijwel zeker plaats vanuit de omringende, op de hogere terreindelen gelegen nederzettingen. Vanaf het centrum van de lage gebieden is het zelden meer dan een halve kilometer lopen naar deze nederzettingen. Dit maakt het onwaarschijnlijk dat in de deelgebieden Oost en Noordoost resten aanwezig zullen zijn van kampementjes van veehoeders. Vee kon aan het einde van de dag immers gemakkelijk naar de dorpen worden gebracht. Dit betekent dat hoewel het mogelijk is dat hier behalve brandlaagjes ook andere archeologische resten in de bodem zijn terechtgekomen, deze doorgaans van zeer geringe omvang zullen zijn en daardoor nauwelijks door middel van prospectief onderzoek kunnen worden opgespoord. Dit geldt mogelijk niet voor de randen van de deelgebieden Oost en Noordoost. In deelgebied Oost is ter plaatse van boorraai 28 immers een aardewerkconcentratie en een grondspoor aangetroffen. Het lijkt er derhalve op dat de randzones van de deelgebieden Oost en Noordoost nederzettingsresten kunnen bevatten. Voor deze randzones (de terreindelen boven -0,25 m NAP) verdient het de aanbeveling om de bestaande onderzoeksverplichting te handhaven. Voor de lager gelegen delen van de deelgebieden Oost en Noordoost lijkt de uitvoering van archeologisch prospectie-onderzoek (IV0-0) voorafgaande aan bodemingrepen weinig zinvol.