DOI: 10.17026/dans-2cs-j8yq
title: Plangebied Industrieweg Noord 4d te Amerongen, gemeente Utrechtse Heuvelrug; een archeologische opgraving, variant archeologische begeleiding Plangebied Industrieweg Noord 4d te Amerongen, gemeente Utrechtse Heuvelrug; een archeologische opgraving, variant archeologische begeleiding

description: &lt;p&gt;Inleiding In opdracht van Technivorm BV heeft RAAP van 11 tot en met 14 januari 2022 een archeologische op-graving uitgevoerd in het kader van het project ‘Industrieweg Noord 4D’ in de gemeente Utrechtse Heu-velrug. Aanleiding voor dit onderzoek vormt de aanvraag van een omgevingsvergunning voor de ge-plande ontwikkeling van het terrein. Op het terrein wordt een oud pand gesloopt en wordt een nieuw bedrijfspand gerealiseerd.&lt;br&gt;Omdat de voorgenomen bodemingrepen de grenswaarden (100 m2 en dieper dan 30 cm -mv) op de ar-cheologische beleidskaart van de gemeente Utrechtse Heuvelrug overschrijden, is archeologisch on-derzoek verplicht gesteld.&lt;br&gt;Gestart is met een archeologisch bureauonderzoek en een verkennend booronderzoek (De Rijk, 2021). De resultaten daarvan gaven voldoende aanleiding voor een archeologisch proefsleuvenonderzoek. Uit dat proefsleuvenonderzoek is gebleken dat binnen het plangebied sprake is van behoudenswaardige archeologische resten.&lt;br&gt;Omdat het niet mogelijk is gebleken om deze resten duurzaam in de ondergrond te behouden, is het (selectie)besluit genomen om een opgraving uit te voeren, met als doel om de wetenschappelijke infor-matie veilig te stellen (behoud ex situ). Vanwege de aard van het civiele werk in combinatie met de be-perkte omvang van de ontgravingen is besloten het onderzoek in de vorm van een archeologische be-geleiding uit te voeren.&lt;br&gt;Landschap Het plangebied bevindt zich op sandr-afzettingen op de zuidelijke flank van de Utrechtse Heuvelrug. Uit het onderzoek is gebleken dat in de top van de sandr-afzettingen nog restanten van een (holt)podzol aanwezig zijn. Het gaat om een restant van een B-horizont, die met name in het noordelijke en cen-traal-zuidelijke gedeelte van het terrein aanwezig is, maar wel vermengd is geraakt met de bovenlig-gende humeuze grond (verploegd en/of gebioturbeerd). De oorspronkelijke A-horizont en een E-hori-zont ontbreken. Het pleistocene zand wordt afgedekt door een humeus dek dat als oude akkerlaag of voormalige bouwvoor is geïnterpreteerd. De laag is in de nieuwe tijd nog bewerkt voor landbouw. De toplaag bestaat vooral uit recent geroerd zand met modern puin.&lt;br&gt;Hoewel de B-horizont ten dele omgezet is en dus deels opgenomen is in de bovenliggende antropo-gene laag, vormt de aanwezigheid van (restanten van) de roestrijke laag een aanwijzing voor een rela-tief intact archeologisch niveau.&lt;br&gt;Archeologie Op het terrein werden (behoudenswaardige) nederzettingsresten verwacht uit de periode neolithicum-vroege middeleeuwen. Geconcludeerd kan worden dat de hoge archeologische verwachting op resten, zoals omschreven in het Programma van Eisen, is bevestigd en aangevuld door het onderzoek: De oudste sporen in het plangebied dateren uit de periode rond de overgang van het laatneolithicum naar de vroege bronstijd. Het gaat om paalsporen die mogelijk tot een vier-palige spieker behoren. Hoe de spieker in ruimere context geplaatst moet worden is onduidelijk, aangezien verder geen (geda-teerde) nederzettingsresten uit diezelfde periode gevonden zijn.&lt;br&gt;De meeste greppels en enkele graven zijn toe te schrijven aan een voormalig grafveld uit de latere ur-nenveldperiode (late bronstijd/vroege ijzertijd). Voor wat betreft grafstructuren zijn verschillende vorm-types aangetroffen: het gaat om klassiek ronde kringgreppels, maar ook vermoedelijk sleutelgatvormige graven en langbedden. Naast de greppels van de voormalige grafheuvels zijn ook twee kuilen met cre-matieresten (zonder urn) aangetroffen. Het gaat om twee volwassen individuen (één per graf). Daar-naast wordt een los houtskoolrijk spoor zonder crematieresten eveneens tot het grafveld gerekend. Het gaat om een kuil waarin vermoedelijk de resten van een brandstapel geplaatst zijn. Aan het grafveld kan vanwege het gebrek aan goed dateerbaar materiaal geen duidelijke fasering worden toegekend. Op basis van een 14C-analyse op houtskool en verbrand bot uit de twee crematiekuilen kon worden vastge-steld dat deze graven uit de vroege- of middenijzertijd dateren.&lt;br&gt;Pas vanaf de midden-/late ijzertijd lijkt het plangebied voor bewoning in gebruik te zijn genomen. Dat blijkt uit de resten van een greppels (mogelijk erfgrenzen), kuilen, waterputten en paalsporen die zijn gevonden. Daarnaast is een tweebeukige huisplattegrond of bijgebouw uit de midden-/late ijzertijd (type Dalen) en een eenbeukig huisplattegrond uit de vroeg-/midden-Romeinse tijd (type Wehl-Hessenveld) aangetroffen.&lt;br&gt;Vervolgens heeft in het plangebied geen (zichtbare) bewoning meer plaatsgevonden. In de middeleeu-wen tot en met de nieuwe tijd was het plangebied in gebruik als agrarisch bouwland. Vanaf 1645 tot in de 20e eeuw heeft vooral tabaksteelt plaatsgevonden, totdat in 1957 het onlangs gesloopte bedrijfs-pand werd neergezet.&lt;br&gt;Aanbevelingen Met deze opgraving is de wetenschappelijke informatie binnen de grenzen van het onderzoek ex situ bewaard, zodat verder archeologisch veldonderzoek voor dit project niet meer aan de orde is. Er zijn geen belemmeringen meer voor de geplande bodemingrepen.&lt;br&gt;Wel kon niet het hele terrein vlakdekkend (tot op het archeologisch sporenniveau) worden opgegraven, vanwege een maximale onderzoeksdiepte. Het gaat om 459 m2 van het terrein waar de top van de C-horizont (sporenniveau) niet bereikt worden. Om die reden blijven delen van de behoudenswaardige vindplaats(en) in situ behouden.&lt;br&gt;RAAP adviseert om in die delen bij toekomstige ontgravingen (figuur 33 op pagina 63) die dieper dan 40 cm -mv gaan (gemiddelde top pleistocene ondergrond: 60 cm -mv plus een buffer van 20 cm) en binnen de rode zones plaatsvinden archeologisch te laten onderzoeken door middel van een opgraving.&lt;/p&gt;