DOI: 10.17026/dans-22j-8v2f
title: Groningen Spoorzone De Vork
title: Een Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek

description: &lt;p&gt;ADC ArcheoProjecten heeft van juni 2014 tot maart 2015 een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek uitgevoerd voor het gebied De Vork, gemeenten Haren en Groningen. In het plangebied zal een opstelterrein voor treinen gerealiseerd worden. De voornaamste werkzaamheden zullen de aanleg van spoor, wegen en bebouwing en het inrichten van een werkterrein zijn. Uit het bureauonderzoek is gebleken dat de diepere ondergrond van het plangebied bestaat uit dekzand. In het centrale deel is mogelijk een in de laatste ijstijd gevormde pingoruïne of uitblazingskom aanwezig. De primaire waarde van pingoruïnes en uitblazingskommen ligt in het feit dat zij kunnen fungeren als een archeobotanisch archief, waarin (eventueel door de mens veroorzaakte) landschappelijke veranderingen in de directe omgeving van het plangebied zijn vastgelegd. Pingoruïnes worden van oudsher gezien als interessante locaties voor onderzoek naar prehistorische jagers-verzamelaars. De vraag of pingoruïnes daadwerkelijk favoriete plekken waren van jager-verzamelaars is echter nog altijd onderwerp van discussie. In de loop het Holoceen trad door de stijging van de zeespiegel en de daarmee samenhangende stijging van het grondwater een sterke vernatting op van het landschap. De slechte afwatering leidde ertoe dat de lagere delen van het dekzandlandschap bedekt raakten met veen. Mogelijk was het hoger gelegen, centrale deel van het plangebied niet bedekt met veen. Aangenomen wordt dat het landschap in de periode Bronstijd – Middeleeuwen niet of nauwelijks mogelijkheden bood voor bewoning. In de Middeleeuwen werd het veen vanaf het Drents Plateau ontgonnen. Door het graven van sloten verbeterde de waterhuishouding en ontstonden op hogere zandgronden en flanken van de Hondsrug mogelijkheden voor bewoning. Wanneer het plangebied is ontgonnen, is niet exact bekend. Vermoedelijk zijn de ontginningen gerelateerd aan het klooster Yesse of Essen dat in de eerste helft van de 13e eeuw ten zuidwesten van het plangebied is gesticht. In het uiterste noordwestelijke deel van het plangebied is in ieder geval vanaf het einde van de 18e eeuw een boerderij en erf genaamd De Kooij aanwezig. Gezien het feit dat in latere tijden het gebied mogelijk ontgraven en vervolgens opgehoogd is, is het onduidelijk of deze resten nog aanwezig zijn. Tenslotte moet in het zuidwestelijke deel van het plangebeid rekening worden gehouden met sporen uit de Tweede Wereldoorlog. Deze zullen bestaan uit loopgraven en mogelijk andersoortige resten uit deze periode. Teneinde de archeologische verwachting te toetsen en aan te vullen werd in het plangebied een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Dit had als doel het bepalen van de bodemopbouw en de intactheid ervan. Het onderzoek had niet als doel het opsporen van structuren uit de Tweede Wereldoorlog. Uit het booronderzoek blijkt dat de onderste aangeboorde laag gevormd wordt door onverstoord dekzand (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden). In één boring is gestuit op keileem (Laagpakket van Gieten binnen de Formatie van Drente). De diepteligging van de top van het dekzand varieert in het plangebied; in het zuidwestelijke deel rond 165 cm –NAP, het centrale deel rond 20 cm -NAP en het noordelijke tot noordwestelijke deel rond 50 cm +NAP. In de top van het dekzand is in een aantal boringen een podzolbodem vastgesteld. Dit betekent dat op deze terreindelen het dekzandoppervlak intact is. In een groot aantal boringen is echter geen podzolbodem aangetroffen. Hier is de top van het dekzand door erosie onder invloed van de vernatting. De verspoelde dekzandlaag wordt in de lagere delen van het oorspronkelijke dekzandoppervlak afgedekt door een gemiddeld 20 cm dikke laag sterk humeuze en plaatselijk zwak zandige gyttja, die vermoedelijk omstreeks 2000 v.Chr. In het gebied is ontstaan. Na een periode zonder klastische sedimentatie, beginnend rond 1300 v. Chr., brak in de Middeleeuwen een periode aan waarin het gebied onder invloed van de zee kwam te staan. Hierbij werd een kleidek gevormd. (Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Walcheren). De klei bevat sporadisch humus en roestvlekken. De bovenste circa 35 cm wordt in het plangebied gevormd door de bouwvoor.Bodemkundig gezien is in het noordwestelijke tot centrale deel van het plangebied sprake van beekeerdgronden. In het zuidoostelijke deel, waar gyttja en mariene afzettingen aanwezig zijn, zijn afgedekte veldpodzolgronden en moerige eerdgronden vastgesteld. ADC ArcheoProjecten adviseert om het deel van het plangebied waar een podzolprofiel geheel ontbreekt (door erosie van de top van het dekzand) vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkeling (geel gekleurde zone, afb. 16). Het is echter niet volledig uit te sluiten dat binnen dit deel van het onderzochte gebied toch nog archeologische resten voorkomen. Het verdient daarom aanbeveling om de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht archeologische vondsten te melden bij de bevoegde overheid, zoals aangegeven in artikel 53 van de Monumentenwet. In de gebieden waar in de top van het dekzand een podzolprofiel of resten daarvan aanwezig zijn (oranje en rood gekleurde zone, afb. 16), adviseert ADC ArcheoProjecten een inventariserend veldonderzoek uit te voeren door middel van het aanleggen van proefsleuven (IVO-P).1 Het doel van dit onderzoek is het onderzoeken van de gaafheid, omvang, datering en conservering van mogelijk aanwezige archeologische resten. De concrete onderzoeksstrategie in het plangebied is gebaseerd op de archeologische verwachting en de voorgestelde methoden volgens de Leidraad proefsleuvenonderzoek.2 In het gebied is uitgegaan van prospectiegroep A2; kleine vindplaatsen met sporendichtheid van 1-10% en een vondststrooiing. De dekkingsgraad voor het proefsleuvenonderzoek is 5 tot 10% en het patroon van de proefsleuven kan daarbij een stippellijnpatroon zijn; een patroon waarbij de proefsleuven in dezelfde oriëntatie worden aangelegd, en steeds ten opzichte van elkaar verspringen. De individuele sleuven zijn 10 meter in lengte en 4 meter in breedte. In de leidraad wordt een dekkingsgraad van 5 – 10 % in één vlak geadviseerd voor het karteren van het laatpleistocene landschap.3 Op de locaties waar een volledig intact podzolprofiel (A-E-B-C profiel) in de top het dekzand aanwezig is, wordt aanbevolen om de bovenste circa 15 cm van het oorspronkelijke dekzandprofiel te zeven over een zeef met een maaswijdte van 3 mm om de eventuele aanwezigheid van vuursteenvindplaatsen (rood gekleurde zone op afb. 15) te kunnen vaststellen.4 Ten behoeve van het onderzoek naar het oorlogserfgoed, wordt conform het advies van de gemeente Haren, geadviseerd om enkele proefsleuven haaks op de ligging van de loopgraven aan te leggen (blauw gearceerd op afb. 16). Tijdens het onderzoek naar de loopgraven wordt de lokale bevolking en de historische vereniging(en) betrokken. De exacte invulling van alle werkzaamheden dient te worden vastgelegd in een door de bevoegde overheid goed te keuren Programma van Eisen (PvE). Op de percelen waar ten tijde van het verkennend booronderzoek geen betredingstoestemming was, is de intactheid van de bodem en de potentie voor de aanwezigheid van archeologische resten onbekend. Deze delen dienen alsnog onderzocht te worden door middel van een verkennend booronderzoek. Wij wijzen u erop dat de bevoegde overheid op basis van dit rapport een selectiebesluit neemt. De mogelijkheid bestaat dat dit selectiebesluit afwijkt van het door ons opgestelde advies. In juli 2015 heeft Libau (adviseur namens de bevoegde overheid) het onderhavige rapport beoordeeld. “Het onderzoeksbureau (ADC ArcheoProjecten) adviseert om een gebied van ca 10,75 ha nader te onderzoeken middels een proefsleuvenonderzoek. Zij adviseren hierbij een onderzoek met dekkingsgraad van 5% -10% van het plangebied (ca 5375 m2 tot ca 10075 m2) uit te voeren middels proefsleuven van 10 m lengte en 4 m breedte. Dit betekent een onderzoek van minimaal 134 proefsleuven en maximaal 252 proefsleuven. Libau onderschrijft een dergelijke omvangrijke en kostbare aanpak niet en adviseert om in plaats van een proefsleuvenonderzoek een karterend booronderzoek te laten uitvoeren Ten tweede heeft Libau bezwaar tegen het door ADC voorgestelde onderzoeksgebied (zie afbeelding 15 onderzoeksrapportage ADC) en is van mening dat er binnen het noordelijke oranje gebied en het noordelijke rode gebied onvoldoende aanwijzingen zijn om archeologisch vervolgonderzoek te rechtvaardigen. Libau adviseert af te zien van het proefsleuvenonderzoek en in de plaats daarvan een karterend booronderzoek uit te voeren in het zuidelijke oranje gebied en het zuidelijke rode gebied. Voor het booronderzoek geldt een boorgrid van 20 m x 20 m, de boorpunten per raai 10 m verspringend. Het booronderzoek dient te worden uitgevoerd met een 20 cm Edelmanboor en de archeologisch relevante bodems dienen te worden gezeefd over een 3 mm of 4 mm zeef.”&lt;/p&gt;
description: &lt;p&gt;Opstelterrein De Vork, gemeenten Haren en Groningen&lt;/p&gt;
description: &lt;p&gt;Een Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek&lt;/p&gt;