DOI: 10.17026/ar/wxfbpb
title: Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen verbeteren waterkeringen WBD, gemeente Drimmelen
title: Antea Group Archeologie 2021/104

description: In opdracht van Waterschap Brabantse Delta heeft Antea Group in augustus-september 2020 een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Verbetering Regionale Keringen langs Mark, Dintel en Vliet, gevolgd in april 2021 door een inventariserend veldonderzoek door middel van boringen, verkennende fase.
Waterschap Brabantse Delta is voornemens dijkvakken over een lengte van 14 kilometer langs de waterlopen van Mark, Dintel en Vliet (MDV) in West-Brabant te versterken. De plangebieden zijn gelegen in de gemeenten Breda, Drimmelen, Etten-Leur, Moerdijk en Steenbergen. Het onderhavig document betreft de gecombineerde rapportage van het bureauonderzoek en het verkennend veldonderzoek voor het deel van dit plangebied dat gelegen is in de gemeente Drimmelen (Noord-Brabant).

Resultaten booronderzoek
De bodemopbouw bestaat uit een zandig dijklichaam (waar in het dijkprofiel is geboord) of uit een middeleeuws overstromingspakket (waar buiten de dijk is geboord, of direct onder het zandige dijklichaam). Daaronder ligt amorf veen, bestaande uit riet- zegge- en bosveen, maar zonder veraarde zones. Onder het veen ligt zand, dat over het algemeen te typeren is als dekzand (maar niet in boringen D25-D29, waar plaatselijk fluviatiele of fluvioperiglaciaal zand aanwezig is).
De ‘donken’ wijken enigszins af van het boven geschetste profiel. Dit betreft dekzandruggen, dekzandkoppen ofwel ‘donken’, waarbij het veenprofiel ontbreekt en die relatief hooggelegen zijn, waardoor gedurende het Holoceen bodemvorming kon optreden in de vorm van een podzolprofiel. Dekzand tot aan of nabij het maaiveld is aangetroffen in boringen D01 en D02 (tot maaiveld), boringen D12-D14 (nog wel bedekt met overstromingsklei, maar ook zonder veen), en boringen D32-D34 (tot maaiveld in D34). In boringen D03, D15-D17 zijn resten van dieper gelegen (vernatte) podzolprofielen aangetroffen met een top (A-horizont) van venig zand onder een veenlaag.
Gemeten naar de intactheid van het bodemprofiel (podzol) is zone D01-D02 matig intact te noemen (de podzol en daarmee eventuele archeologische vindplaatsen zijn verstoord tot in de B- horizont), zone D12-D14 is grotendeels/geheel intact en zone D32-D34 verstoord tot in de C- horizont. Hoewel de vernatte podzolprofielen in boringen D03, D15-D17 intact zijn, is de verwachting op archeologische resten daar geringer vanwege de lagere ligging: deze delen van de donken zijn eerder onder water gelopen dan de dekzandkoppen (D01-D02, D12-D14 en D30- D34). Echter kan de aanwezigheid van archeologische resten niet geheel uitgesloten worden. Een tweede afwijking op het bodemprofiel betreft de aanwezigheid van rommelige kleipakketten met veenbrokken en zandbrokken die worden geïnterpreteerd als voormalige rivierarmen van de Mark (boringen D19-D24 en boring D31).

Advies
Wij adviseren om ter plaatse van de donken waarvan de bodem matig intact is (ter hoogte van boringen D01 en D02) en waarvan de bodem geheel/grotendeels intact is (boringen D03, D12- D14 en D15-D17) een karterend booronderzoek uit te voeren, conform een methode uit de SIKB- leidraad karterend boren en gericht op steentijdnederzettingen of nederzettingen met een vondststrooiing. Een dergelijk onderzoek dient om de aan- of afwezigheid van een dergelijke vindplaats aan te tonen.

Dit vervolgonderzoek hoeft ter plaatse van boringen D01-D02 niet te worden uitgevoerd omdat de geplande aanlegwerkzaamheden op die plaats bij planwijziging zijn komen te vervallen. Het onderzoek op de plaats van boringen D03, D12-D14 en D15-17 kan plaatsvinden op de lijn van geprojecteerde teensloot. Verdere details moeten worden uitgewerkt in een Plan van Aanpak, conform BRL4000 protocol 4003. Vooralsnog wordt geadviseerd om het onderzoek te laten plaatsvinden in een grid met 10 m boorpuntsafstand met behulp van een megaboor (15 cm Edelman of 2x12 cm Edelman), waarbij het relevante boorvolume wordt uitgezeefd (methode A4 uit de SIKB-Leidraad Karterend1). Deze methode is geëigend voor vindplaatsen met een lage vondstdichtheid en een middelmatige omvang.
Voor het rode vlak op afbeelding 23 geldt dat hier een aardwerk is gelegen waarvan de datering en functie onbekend is. Op dit moment worden op die plaats geen ingrepen worden voorzien.
Indien de plannen wijzigen en ingrepen op die plaats alsnog nodig zijn dient rekening te worden gehouden met vervolgonderzoek. Dit betreft dus een restrictie.
De antropogene lagen van het dijklichaam kunnen worden gedateerd op 16e eeuw en jonger en de vulling van de oudere rivierlopen van de Mark kunnen uit dezelfde periode stammen, bijvoorbeeld door demping. De verwachting op archeologische resten is laag. Voor deze elementen wordt ook geen vervolgonderzoek geadviseerd.
Voor het overige deel van het plangebied dat door middel van boringen is onderzocht en voor zover gelegen in de gemeente Drimmelen wordt vrijgave geadviseerd ten gunste van de voorgenomen ingrepen. Voor de andere delen van het plan geldt dat als de plannen wijzigen en er toch bodemingrepen plaatsvinden op locaties die niet door het huidige booronderzoek zijn gedekt (en niet specifiek in het bureauonderzoek zijn vrijgegeven), er opnieuw een afweging dient te worden gemaakt op de noodzaak tot archeologisch vervolgonderzoek.
Dit rapport en de adviezen hierin zijn in revisie 00 en revisie 01 ter beoordeling voorgelegd aan de gemeente en haar adviseur. De onderhavige revisie (02) betreft de bijgewerkte en goedgekeurde versie. De gemeente zal basis van de bevindingen uit dit onderzoek en de beoordeling hierop overgaan tot een selectiebesluit.
description: Antea Group Archeologie
description: Projectnummer: 495172
BO&IVO-O (verkennende fase)
BRL 4000, protocol 4002 en 4003