DOI: 10.17026/dans-xuy-suag
title: Eindrapportage archeologisch vooronderzoek (12534.001) Markt 20-24 te Gendt

description: &lt;p&gt;Gespecificeerde archeologische verwachting&lt;br&gt;Vanuit het bureauonderzoek geldt voor het plangebied een hoge verwachting op het voorkomen van archeologische waarden daterend vanaf de Late-IJzertijd. Verzamelde landschappelijke gegevens geven aan dat het plangebied binnen de meandergordel/stroomgordel van de Waal ligt, waarvan zijn actieve fase dateer vanaf circa 2240 jaar geleden (van circa 230 voor Chr., Late-IJzertijd) tot op heden, echter wordt vanaf de 12e eeuw op zijn plek gehouden/beheerst door middel van bedijking. De ligging van het plangebied binnen een hoger gelegen oeverwal gaf de beschikking van voldoende areaal bouwland (akkergronden) en het houden van vee, en daarmee de ontwikkeling van een nederzetting((s)complex). Eerder uitgevoerd gravend onderzoek onderschrijft deze hoge verwachtingswaarde, waarbij circa 200 meter ten noorden van het plangebied resten en sporen van een nederzettingsterrein uit de Volle- en Late-Middeleeuwen (10e t/m 14e eeuw) zijn aangetroffen. Tevens zijn binnen een afstand van 100 tot 300 meter ten westen van het plangebied meerdere fragmenten aardewerk aangetroffen die dateren vanaf de IJzertijd, gekoppeld aan het ontstaan van de rivierloop van de Waal en de vorming van kronkelwaarden en naastgelegen oeverwallen. Daarnaast bevindt zich direct ten noordoosten van het plangebied een AMK-terrein waar restanten van een kerk uit de 12e eeuw zijn opgegraven. Of hier ook de Burcht van Gendt heeft gelegen, of dat deze heel ergens anders gezocht dient te worden, blijft onduidelijk. Geraadpleegd historisch kaartmateriaal laat verder zien dat het noordelijke/noordoostelijke deel van het plangebied vanaf in ieder geval het begin van de tweede helft van de 18e eeuw bebouwd was met twee panden/woonhuizen. De kans op het aantreffen van restanten van historische bouwwerken/bebouwing uit de Nieuwe tijd (bijvoorbeeld in de vorm van muurresten/funderingen) wordt daarom zeer hoog geacht voor het noordelijke tot noordoostelijke deel van het plangebied.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten inventariserend veldonderzoek&lt;br&gt;De aangetroffen bodemopbouw tijdens het gecombineerd verkennend en karterend booronderzoek bevestigd ten dele de te verwachte paleogeografische ontwikkeling en daarmee de te verwachte natuurlijke bodemopbouw. Er komen tot een diepte van minimaal 260 cm -mv oeverafzettingen voor die gesedimenteerd zijn door de Waal voordat bedijking plaatsvond (vanaf de 12e eeuw na Chr.). Deze bedekken non-erosief oudere en meer komachtige afzettingen, welke waarschijnlijk zijn gesedimenteerd voordat de Waal stroomgordel ontstond (voor circa 230 voor Chr., Late-IJzertijd). De laklaag/vegetatiehorizont in de top geeft aan dat er een periode is geweest van nondepositie/zeer beperkte depositie. Het betreft in principe een niveau dat voor langere tijd beïnvloed kan zijn geweest door de mens. Omdat het vrij zwaar getextureerde/komachtige afzettingen betreft, gaat het niet om een periode dat het plangebied een aantrekkelijke bewoningslocatie betrof. Wel blijkt dat het plangebied (waarschijnlijk net) buiten de begrenzing ligt van de meandergordel/stroomgordel van de Waal, op grond van het ontbreken van beddingzanden onder de oeverafzettingen). In de top van de oeverwalafzettingen heeft zich van nature een kalkhoudende ooivaaggrond ontwikkeld. Onder de voormalige en sterk bewerkte bouwvoor/bovengrond (intensief bewerkt, waardoor wellicht beter gesproken kan worden over een oude woongrond) is nog een zwak ontwikkelde verbruinings-Bw-horizont zichtbaar ter plaatse van de terreindelen achter de bebouwing gelegen aan de Markt 20-24 (centrale en zuidelijke deel van het plangebied). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Deze is in het zuidwestelijke deel en de zuidoostelijke strook van het plangebied (langs de Waaldijk) afgedekt met een pakket grond, welke is opgebracht ten behoeve van de dijkverzwaring. Dit ophoogpakket neemt in dikte af in noordwestelijke richting, haaks op de loop van het dijklichaam. In het centrale tot noordwestelijke deel van het plangebied is de voormalige en sterk bewerkte bouwvoor/bovengrond alleen bedekt met een laag cunet-/stabilisatiezand (t.b.v. de aanwezige klinkerverharding). In het noordoostelijke deel van het plangebied, binnen het woonperceel gelegen aan de Markt 24, hebben bodemverstorende ingrepen plaatsgevonden tot minimaal 70 en maximaal 125 cm -mv, echter de ter plaatse gezette boringen zijn gestuit op massieve verharding. Wellicht betreffen het ondergrondse restanten van historische bebouwing (steenbouw met nog aanwezig muur-werk/funderingsresten), gezien de historische ontwikkeling van dit deel van het plangebied. Een boring gezet in het uiterst noordelijke deel van het plangebied laat een diepgaande antropogeen beinvloede bodemopbouw zien tot circa 205 cm -mv. Wellicht dat deze boring gezet in een archeologisch spoor, waarbij het dikke pakket van humeuze, sterk zandige klei (deels) de vulling betreft van een kuil of greppel. Dat het mogelijk gaat om de gracht welke rondom de Burcht van Gendt heeft gelegen kan niet worden uitgesloten, indien deze burcht daadwerkelijk gestaan heeft daar waar vandaag de dag de N.H. kerk staat, niet ver ten noorden van het plangebied.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Bij vijf verspreid over het plangebied gelegen boringen is archeologisch vondstmateriaal aangetroffen dat is te dateren in verschillende perioden. Uit de Romeinse tijd zijn drie fragmenten aangetroffen, ruwwandig en gladwandig aardewerk. Uit de Vroege-Middeleeuwen is een fragment van een handgevormde pot aangetroffen, zogenaamd Hessens-Schortens aardewerk. Deze grof gemaakte potten zijn grof gemagerd, in dit geval met steengruis, en ruw afgewerkt. Uit de Volle-Middeleeuwen is een fragment Pingsdorf aangetroffen. Het overige materiaal, zoals een fragment kleipijp, fragmenten van een steengoed jeneverkruik en delen van bakstenen en dakpannen dateren in de Nieuwe tijd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie&lt;br&gt;Op basis van de geleverde onderzoeksinspanning en de daarbij aangetroffen archeologische indicatoren wordt geconcludeerd dat er binnen het plangebied mogelijk sprake is van één of meerdere archeologische vindplaatsen uit verschillende archeologische perioden, daterend vanaf de Romeinse tijd. Wat het type vondstcomplex is, is op basis van alleen de resultaten van het booronderzoek moeilijk in te schatten. Voor de perioden Romeinse tijd en Middeleeuwen kunnen resten en sporen worden verwacht van een huisplaats of nederzettingsterrein en van agrarische bewerking (te denken valt aan sporen bestaande uit paalsporen, kuilen en greppels) en wellicht in het uiterst noordelijke deel van het plangebied sporen die gerelateerd zijn aan de Burcht van Gendt (deel van de gracht?). Verder geldt dat er in het noordelijke en noordoostelijke deel van het plangebied restanten van Nieuwe tijd historische bebouwing kunnen worden verwacht (resten van steenbouw, in de vorm van muurwerk/funderingsresten). Door de voorgenomen ingreep (sloop van bestaande woonhuis aan de Markt 24 en navolgend bouwen van een appartementencomplex en inrichten van de omliggende terreindelen, waarbij graafwerkzaamheden zullen worden uitgevoerd tot wel 1,5 m -mv) zal binnen het plangebied de mogelijk aanwezige archeologische vindplaats(en) verstoord worden. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Advies&lt;br&gt;Op grond van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek wordt door Econsultancy de aanbeveling gedaan om binnen het plangebied een vervolgonderzoek te laten uitvoeren. Het verspreid over het plangebied (in de boringen) aangetroffen vondstmateriaal, de in beperkte mate verstoorde bodemopbouw in het centrale en zuidelijke deel van het plangebied en de historische ontwikkeling van het noordelijke tot noordoostelijke deel van het plangebied (waar historische erven liggen en steenbouw heeft plaatsgevonden), duidt op de aanwezigheid van één of meerdere, intact zijnde archeologische vindplaatsen uit verschillende archeologische perioden, daterend vanaf de Romeinse tijd. &lt;br&gt;Behoud van een mogelijk aanwezige archeologische vindplaats zal niet mogelijk zijn bij een niet aangepaste uitvoering zoals voorgesteld in het inrichtingsplan (zie bijlage 4). Geadviseerd wordt het vervolgonderzoek te laten uitvoeren in de vorm van een proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Dit onderzoek kan het beste worden uitgevoerd na sloop van de bovengrondse delen van de bestaande bebouwing binnen het perceel Markt 24. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het proefsleuvenonderzoek dient een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld, waarin beschreven staat op welke wijze het onderzoek uitgevoerd dient te worden. Dit PvE dient te worden beoordeeld door het bevoegd gezag (gemeente Lingewaard).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het perceel gelegen aan de Markt 20-22 geldt dat hierbinnen feitelijk geen bodemverstorende ingrepen zullen worden uitgevoerd (het voormalige noodgemeentehuis zal intern wordt verbouwd tot 2 appartementen). Hier is vervolgonderzoek vooralsnog niet noodzakelijk is. Indien hier in de toekomst nieuwbouw wordt uitgevoerd, met daarmee gepaard gaande bodemverstorende ingrepen, zal aanvullend onderzoek/vervolgonderzoek noodzakelijk zijn.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Dit advies is voorgelegd aan het bevoegd gezag in kwestie, Burgemeester en Wethouders van de gemeente Lingewaard en door middel van een selectiebesluit als zodanig bekrachtigd (beoordeling archeologisch rapport door de heer J. Habraken, Regioarcheoloog). Met bovenstaand advies voor vervolgonderzoek wordt ingestemd. Aanvullend wordt aangegeven dat ten behoeve van dit onderzoek het van groot belang is dat de werkzaamheden in de juiste volgorde worden uitgevoerd:&lt;/p&gt;&lt;p&gt;1. Sloop van alleen de bovengrondse delen. Dus funderingen, kelders enz. laten zitten. Puin afvoeren.&lt;br&gt;2. Uitvoering archeologisch proefsleuvenonderzoek. Op basis van de resultaten zal een advies worden uitgebracht over een (eventueel) vervolg in de vorm van een opgraving.&lt;br&gt;3. Tijdens of na een eventueel noodzakelijke opgraving kunnen de ondergrondse funderingen verwijderd worden.&lt;/p&gt;
description: Date Accepted: 18-11-2021
description: Date Accepted: 2021-11-18