DOI: 10.14457/tu.the.2016.994
title: ปัญหาเกี่ยวกับการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพ

description: ข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพโดยเฉพาะอย่างยิ่งเวชระเบียนเป็นข้อมูลส่วนบุคคลที่มีความละเอียดอ่อน ข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพมีลักษณะแตกต่างจากข้อมูลส่วนบุคคลทั่วไป เนื่องจากการเปิดเผยข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพก่อให้เกิดผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อจิตใจหรือต่อความรู้สึกของเจ้าของข้อมูลหรือบุคคลที่เกี่ยวข้องกับข้อมูลส่วนบุคคลนั้น ก่อให้เกิดความอับอายหรือความเสื่อมเสียอย่างร้ายแรง กระทบต่อชื่อเสียงเกียรติคุณในทางลบ รวมถึงอาจก่อให้เกิดอันตรายต่อบุคคลดังกล่าว สิทธิเกี่ยวกับข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพจึงได้รับการรับรองและคุ้มครองเป็นสิทธิมนุษยชนในลักษณะศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ประการหนึ่งตามหลักสากลทั้งตามกฎหมายและกฎเกณฑ์ระหว่างประเทศหลายฉบับ เช่น ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน กฎระเบียบแห่งสหภาพยุโรปว่าด้วยการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลโดยทั่วไป คำวินิจฉัยของศาลระหว่างประเทศ และกฎหมายภายในหลายประเทศได้กำหนดหลักเกณฑ์ว่าด้วยการคุ้มครองสิทธิของบุคคลซึ่งเป็นเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งสิทธิที่จะได้รับการรักษาความลับเกี่ยวกับข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพ อย่างไรก็ตาม สิทธิดังกล่าวมิใช่สิทธิเด็ดขาด ไม่ว่าจะเป็นกฎหมายและกฎเกณฑ์ระหว่างประเทศ หรือกฎหมายภายในประเทศต่าง ๆ ล้วนกำหนดเหตุแห่งการยกเว้นการคุ้มครองสิทธิของบุคคลซึ่งเป็นเจ้าของข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพ เนื่องจากเมื่อพิจารณาในอีกแง่มุมหนึ่ง การเก็บรวบรวมและการใช้ข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพมีประโยชน์ในหลายประการ เช่น การรักษาพยาบาล การพัฒนาและปรับปรุงการให้บริการด้านสาธารณสุข การกำหนดนโยบายและแผนงานของภาครัฐเพื่อให้บริหารจัดการสวัสดิการแก่ประชาชน การควบคุมและป้องโรคติดต่อ เป็นต้น ด้วยเหตุนี้ การกำหนดหลักการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพตามกฎหมายจำเป็นต้องคำนึงถึงความสมดุลระหว่างประโยชน์สาธารณะจากการเก็บรวบรวมและการใช้ข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพกับการคุ้มครองสิทธิของบุคคลซึ่งเป็นเจ้าของข้อมูลประกอบกันเมื่อพิจารณาหลักการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพตามกฎหมายของประเทศไทยพบว่า ในปัจจุบันประเทศไทยมีกฎหมายคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพหลายฉบับ เช่น การคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพเป็นการทั่วไป ได้แก่ การคุ้มครองทางแพ่งตามมาตรการเยียวยาความเสียหายจากการละเมิดสิทธิความเป็นส่วนตัวเกี่ยวกับข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพ การคุ้มครองทางอาญาตามมาตรการควบคุมผู้ประกอบวิชาชีพและผู้ศึกษาอบรมมิให้เปิดเผยความลับ การคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพในฐานะเป็นข้อมูลข่าวสารส่วนบุคคลประการหนึ่งในความควบคุมดูแลของหน่วยงานของรัฐตามกฎหมายว่าด้วยข้อมูลข่าวสารของราชการ และการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพโดยตรงตามกฎหมายว่าด้วยสุขภาพแห่งชาติ นอกจากนี้ ประเทศไทยพยายามกำหนดการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลในความควบคุมดูแลของหน่วยงานของเอกชนเป็นการเฉพาะตามร่างกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล แม้ว่าประเทศไทยจะมีการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพเป็นการเฉพาะดังที่กล่าวมา แต่อย่างไรก็ตาม ในทางปฏิบัติกลับปรากฏปัญหาขึ้นหลายประการ จากการศึกษาพบว่า ปัญหาเกี่ยวกับการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพมีสาเหตุหลักมาจากการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพตามกฎหมายไทยไม่เหมาะสม โดยเฉพาะอย่างยิ่งการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพเป็นการเฉพาะ กล่าวคือ บทบัญญัติมาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 ซึ่งกำหนดหลักเกณฑ์ที่ไม่ชัดเจนและไม่ครอบคลุม อันประกอบด้วยปัญหาย่อย ๆ ได้แก่ ปัญหาการขาดบทนิยามข้อมูลด้านสุขภาพของบุคคล ปัญหาความไม่ชัดเจนของบทบัญญัติเกี่ยวกับการคุ้มครองข้อมูลด้านสุขภาพของบุคคลและความขัดแย้งกันเองของบทบัญญัติ และปัญหาการขาดบทบัญญัติเกี่ยวกับการจัดการข้อมูลด้านสุขภาพของบุคคล รวมถึงบทบัญญัติมาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 มีหลักเกณฑ์ว่าด้วยการคุ้มครองสิทธิที่จะได้รับการรักษาความลับเกี่ยวกับข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพที่มีความเคร่งครัดมากเกินไป ก่อให้เกิดปัญหาในทางปฏิบัติเกี่ยวกับการขัดกันในการใช้สิทธิและอำนาจตามบทบัญญัติกฎหมายฉบับอื่น ๆ ที่สำคัญ ได้แก่ กฎหมายว่าด้วยข้อมูลข่าวสารของราชการ กฎหมายว่าด้วยการป้องกันและควบคุมโรคติดต่อ กฎหมายว่าด้วยงานประกันสังคม และร่างกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล (ในวิทยานิพนธ์เล่มนี้ใช้ร่างพระราชบัญญัติคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคล พ.ศ. .... ฉบับเสนอสภานิติบัญญัติแห่งชาติ (สนช.) วาระที่ 1 ในการศึกษา)นอกจากการวิเคราะห์สาเหตุของปัญหาเกี่ยวกับการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพตามกฎหมายไทยแล้ว ผู้เขียนยังได้ศึกษาการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพตามกฎหมายต่างประเทศ ได้แก่ ประเทศสหรัฐอเมริกา ประเทศแคนาดา ประเทศสาธารณรัฐฝรั่งเศส และประเทศสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี รวมถึงเสนอแนะแนวทางในการแก้ไขปรับปรุงมาตรการว่าด้วยคุ้มครองสิทธิในความเป็นส่วนตัวเกี่ยวกับข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพและพัฒนาระบบการจัดเก็บฐานข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพที่มีประสิทธิภาพ ในวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ ผู้เขียนเห็นควรเสนอแนะแนวทางในการแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพซึ่งสามารถแบ่งออกเป็น 2 ระยะ ได้แก่ ข้อเสนอแนะสำหรับแนวทางการแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพในระยะสั้นสำหรับกรณีที่หลักเกณฑ์ตามบทบัญญัติมาตรา 7 ตามพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 ขัดต่อการใช้บังคับกฎหมายเกี่ยวกับการขอเอกสารที่มีข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพตามกฎหมายฉบับอื่น โดยอาศัยการใช้หลักการตีความกฎหมาย กล่าวคือ เมื่อพิจารณาในแง่การขอเอกสารเกี่ยวกับข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพ การขอเอกสารเกี่ยวกับข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพตามกฎหมายฉบับอื่นอันเป็นหลักการตามกฎหมายเฉพาะย่อมยกเว้นหลักการเกี่ยวกับการคุ้มครองสิทธิที่จะได้รับการรักษาความลับซึ่งข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพตามบทบัญญัติมาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 ซึ่งเป็นหลักการตามกฎหมายทั่วไป และข้อเสนอแนะสำหรับแนวทางการแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพในระยะยาว กล่าวคือ เพิ่มเติมนิยามคำว่า “ข้อมูลด้านสุขภาพของบุคคล” ในมาตรา 3 แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 เพื่อกำหนดความหมายของข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพให้มีความชัดเจนมากยิ่งขึ้น ให้ยกเลิกความตามบทบัญญัติมาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 เดิมและให้ใช้ความแทนซึ่งมีประเด็นสำคัญ คือการรับรองสิทธิในความเป็นส่วนตัวเกี่ยวกับข้อมูลด้านสุขภาพของบุคคล การตัดทอนถ้อยคำซึ่งทำให้เกิดความไม่ชัดเจนและขัดแย้งกันเองของบทบัญญัติ การกำหนดหลักความยินยอมของเจ้าของข้อมูลโดยชัดแจ้ง หลักการดำเนินการแทนโดยผู้ซึ่งได้รับมอบหมายจากบุคคลซึ่งเป็นเจ้าของข้อมูล หลักการดำเนินการแทนในกรณีที่บุคคลซึ่งเป็นเจ้าของข้อมูลถึงแก่ความตายหรือไม่อยู่ในวิสัยที่จะให้ความยินยอมได้ หลักการคุ้มครองประโยชน์ของบุคคลซึ่งเป็นเจ้าของข้อมูลหรือบุคคลอื่น และหลักการคุ้มครองประโยชน์สาธารณะ รวมถึงเพิ่มเติมหลักการเกี่ยวกับการจัดการข้อมูลด้านสุขภาพของบุคคลโดยชัดแจ้งเป็นบทบัญญัติมาตรา 7/1 ในพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 ซึ่งกำหนดหลักการสำคัญ ได้แก่ หลักการเกี่ยวกับการเก็บรวบรวม การใช้ การเก็บรักษา การเข้าถึง และการขอแก้ไขข้อมูลด้านสุขภาพของบุคคลที่เกี่ยวกับตน