DOI: 10.17026/ar/8des7a
title: Plangebied Kabeltracés Voorschoten te Voorschoten, gemeente Wassenaar, Voorschoten, Leidschendam-Voorburg en Leiden
title: archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek
title: RAAP-RAPPORT 6138

description: &lt;p&gt;
In opdracht van Circet Nederland heeft RAAP in oktober 2022 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Kabeltracés Voorschoten te Voorschoten in de gemeente Wassenaar, Voorschoten, Leidschendam-Voorburg en Leiden. Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning.
Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende uitspraken worden gedaan:
• De top van het landschap uit de ijstijd ligt dieper dan 13 m –mv, dat door de geplande ingrepen niet wordt geraakt.
• Globaal kunnen in het plangebied een strandwal- en duinengebied, een veengebied (in het zuidoosten) en het estuarium van de Oude Rijn (in het noorden) worden onderscheiden, waarvan de grenzen in de loop der tijd zijn veranderd en de bijbehorende afzettingen elkaar dus ook deels kunnen overlappen.
• In de bovenste meters van de bodem kunnen resten van menselijke bewoning aanwezig zijn op strandwallen, duinen, kwelders en oeverwallen. Daarbij kan sprake zijn van een afwisseling van bewoningsniveaus op zand, veraard veen, oeverwallen en kwelders met getijafzettingen, veen en stuifzand.
• Verstoring van deze resten kan zijn opgetreden bij zandwinning in de duinen en strandwallen en bij kleiwinning in het estuarium. Veldonderzoek wijst erop dat antropogene ophogingspakketten veelvuldig in de omgeving worden aangetroffen en dat de top van archeologisch kansrijke niveaus in de bodem daar in opgenomen kunnen zijn, zodat alleen diepere sporen nog intact zijn of sprake is van volledige verstoring.
• Direct aan maaiveld kunnen nog resten aanwezig zijn van de inrichting van het gebied voor de Neue Landfront, een Duitse linie uit de Tweede Wereldoorlog.
• Een groot deel van het plangebied is in de tweede helft van de 20e eeuw bebouwd geraakt en aldus in ieder geval deels verstoord. Ditzelfde geldt voor de bij de uitbreiding van de bebouwing horende aanleg van kabels en leidingen.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in het plangebied (mogelijk) archeologische resten bedreigd worden door de voorgenomen bodemingrepen. Dit – en de uitvoering van vervolgonderzoek – is te voorkomen door de geplande ingrepen zoveel als mogelijk uit te voeren op plekken waar de bodem reeds is verstoord ten behoeve van kabels en leidingen.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Daar waar het verplaatsen van ingrepen niet mogelijk is, wordt geadviseerd om in het kader van de bestaande planvorming de onderstaande vervolgstap uit het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) te nemen.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Om de gespecificeerde verwachting te toetsen, wordt op basis van de huidige plannen vervolgonderzoek geadviseerd in de vorm van een karterende fase van inventariserend veldonderzoek in het gehele plangebied behoudens het deel dat wordt gedekt door bestemmingsplan Stevenshof in Leiden. Ook die delen van het plangebied waar reeds archeologisch veldonderzoek is uitgevoerd en waar een duidelijk advies om geen verder vervolgonderzoek te laten uitvoeren uit voortkwam, worden van dit advies uitgezonderd.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Doel van het vervolgonderzoek is in eerste instantie de opbouw van de bodem te bepalen, eventuele verstoringen vast te stellen en in onverstoorde bodem archeologische resten op te sporen.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Gezien de prospectiekenmerken van de verwachte archeologische resten, de aard en omvang van de individuele ingrepen en de reeds aanwezige verstoringen, is een karterend onderzoek met behulp van boringen niet geschikt. Proefsleuven is dan de geëigende methode voor karterend vervolgonderzoek (zie ook https://pom.cultureelerfgoed.nl).
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Gezien de omvang van de geplande ontgravingen en het feit dat ze op de openbare weg plaats vinden, adviseren wij dit karterend onderzoek uit te voeren in de vorm van een begeleiding. Daarbij wordt in eerste instantie bepaald of zich archeologische resten in de bodem bevinden (karteren). Worden deze aangetroffen dan wordt bepaald of ze de moeite van het documenteren en veiligstellen waard zijn (waarderen) om vervolgens opgegraven te worden waar dat zo blijkt te zijn.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Aangezien de sleuven naar verwachting slechts ongeveer 30 cm breed zijn en 60 cm diep en daardoor nauwelijks mogelijkheden tot het doen van waarnemingen bieden, en omdat de persingen en gestuurde boringen in het geheel geen waarnemingsmogelijkheden bieden, wordt geadviseerd de begeleidingen alleen uit te voeren ter plaatse van de in- en uittredepunten van de gestuurde boringen die in ongeroerde grond (buiten een 1 m brede strook aan weerszijden van bestaande kabels en leidingen) worden uitgevoerd. De ontgravingen door deze in- en uittredepunten bieden wél goede waarnemingsmogelijkheden.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Daarnaast wordt geadviseerd om in zones van 50 m rond een kerk, klooster of bekende graflocatie álle gegraven ingrepen archeologisch te laten begeleiden, óók waar geen vervolgonderzoek is geadviseerd en óók in verstoorde grond. Hier bestaat een kans op de aanwezigheid van menselijke resten in de bodem. Wanneer deze worden aangetroffen, kunnen ze worden gedocumenteerd en geborgen, ook wanneer ze niet meer in context liggen (en de kans daarop is groot) en in archeologische zin mogelijk relatief weinig inhoudelijke kennis opleveren. Het is echter niet wenselijk aangetroffen menselijke resten niet ordentelijk te bergen. Zo wordt ook voorkomen dat menselijke resten gaan ‘zwerven’ en mogelijk in een later stadium leiden tot onnodig forensisch onderzoek.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Bij archeologische begeleiding loopt een archeoloog of archeologisch team mee tijdens de civiele werkzaamheden. Doorgaans wordt in de planning van deze werkzaamheden rekening gehouden met enige flexibiliteit, zodat de werkzaamheden – bijvoorbeeld op een andere locatie – kunnen doorgaan als de archeologen op de ene plek aangetroffen vondsten aan het waarderen of documenteren zijn. Archeologische begeleiding vindt plaats op basis van een door de overheid goedgekeurd Programma van Eisen.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Indien bij de uitvoering van de werkzaamheden onverwacht archeologische resten worden aangetroffen, dan is conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet aanmelding van de desbetreffende vondsten bij de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap c.q. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verplicht (vondstmelding via ARCHIS).
&lt;/p&gt;