DOI: 10.14457/tu.the.2016.894
title: ปัญหาความรับผิดของรัฐในคดีปกครองในความเสียหายจากอุทกภัยลุ่มน้ำเจ้าพระยา

description: โดยที่การรักษาความปลอดภัยในชีวิตร่างกายและทรัพย์สินของราษฎรเป็นภารกิจหลักที่สำคัญของรัฐถือเป็นหน้าที่ของรัฐ ด้วยเหตุนี้ หากหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐไม่ทำหน้าที่ในการระวังป้องกันภัยพิบัติ หรือหากในระหว่างเกิดภัยพิบัติหน่วยงานทางปกครองหรือเจ้าหน้าที่ของรัฐปฏิบัติหน้าที่ล้มเหลว ผิดพลาด ละเลยล่าช้าหรือบกพร่องต่อหน้าที่ตามกฎหมายในการจัดการภัยพิบัติที่เกิดขึ้นแล้ว จึงอาจมีกรณีที่รัฐต้องรับผิดต่อผู้เสียหายแทนได้ โดยในวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ มุ่งศึกษาเฉพาะปัญหาความรับผิดของรัฐในความเสียหายจากอุทกภัยลุ่มน้ำเจ้าพระยาที่เป็นข้อพิพาทในคดีปกครองเป็นหลัก จากการศึกษาพบว่า ส่วนใหญ่ประชาชนจะยื่นฟ้องเป็นคดีพิพาทเกี่ยวกับกระทำโดยไม่ชอบด้วยกฎหมายจากการออกคำสั่งทางปกครอง คำสั่งอื่น หรือจากการละเลยต่อหน้าที่ หรือปฏิบัติหน้าที่ล่าช้า ตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (1) (2) และ (3) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 นอกจากนั้นยังมีกรณีที่หน่วยงานทางปกครองยื่นฟ้องเป็นคดี ตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (5) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองฯ แต่ไม่พบว่า มีการฟ้องคดีเกี่ยวกับการบริหารจัดการน้ำหรือคดีอุทกภัยเป็นข้อพิพาทเกี่ยวกับสัญญา หรือการฟ้องเป็นคดีพิพาท ตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (4) และ (6) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองฯ สำหรับคดีพิพาทตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (1) (2) หรือ (5) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 ศาลปกครองสามารถกำหนดคำบังคับได้ตามมาตรา 72 (1) (2) หรือ (5) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองฯ สำหรับคดีพิพาทจากการกระทำละเมิด ตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (3) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองฯ ศาลปกครองสามารถนำหลักเกณฑ์ความรับผิดทางละเมิดในมาตรา 420 และมาตรา 438 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาใช้ในการกำหนดค่าสินไหมทดแทนได้ สำหรับกรณีความรับผิดอย่างอื่นหรือความรับผิดจากการบริหารจัดการน้ำในสถานการณ์อุทกภัยลุ่มน้ำเจ้าพระยา ตามมาตรา 9 วรรคหนึ่ง (3) แห่งพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองฯ นั้น เนื่องจากเป็นความเสียหายจากการกระทำโดยชอบด้วยกฎหมาย จึงมีลักษณะเฉพาะแตกต่างจากความรับผิดทางละเมิดของบุคคลในคดีแพ่งทั่วไป การที่ ศาลปกครองนำหลักเกณฑ์ความรับผิดทางละเมิด หรือการกำหนดอัตราดอกเบี้ยร้อยละ 7.5 ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาใช้ในทุกกรณี อาจมีปัญหาความไม่เป็นธรรมกับรัฐ และเป็นปัญหาภาระงบประมาณของประเทศได้ จึงอาจกล่าวได้ว่า ในปัจจุบันคดีพิพาททางปกครองที่เกี่ยวกับเหตุการณ์น้ำท่วมในลุ่มแม่น้ำเจ้าพระยายังมีปัญหาในการตีความและใช้บังคับกฎหมายหลายประการสำหรับแนวทางในการแก้ไขปัญหาในการพิจารณาคดีความรับผิดของรัฐในความเสียหายจากอุทกภัยลุ่มน้ำเจ้าพระยา ในปัจจุบันศาลปกครองสามารถใช้อำนาจตามพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองและวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2542 และระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุด ว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีปกครอง พ.ศ. 2543 กำหนดมาตรการเพื่อบรรเทาทุกข์ของประชาชนชั่วคราวก่อนการพิพากษาคดีได้ไม่ว่าประชาชนผู้ฟ้องคดีจะมีคำขอหรือไม่ และในกรณีที่ศาลปกครองเห็นว่า ความเสียหายของผู้ฟ้องคดีเกิดจากการกระทำโดยชอบด้วยกฎหมาย เพื่อรักษาประโยชน์สาธารณะแล้ว ศาลปกครองสามารถนำหลักเกณฑ์กฎหมายความรับผิดอย่างอื่น เช่น กฎหมายว่าด้วยการเวนคืนอสังหาริมทรัพย์ มาใช้ในการกำหนดค่าทดแทน หรือการกำหนดดอกเบี้ยให้ผู้ฟ้องคดี ในฐานะกฎหมายใกล้เคียงอย่างยิ่งแทนการนำหลักเกณฑ์ความรับผิดทางละเมิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาใช้ โดยศาลปกครองไม่จำต้องจ่ายเยียวยาความเสียหายให้เต็มตามคำขอหรือความเสียหายจริงได้ และสามารถหักส่วนความช่วยเหลือที่เป็นเงินซึ่งผู้ฟ้องคดีได้รับจากรัฐไปแล้ว ซึ่งแนวทางนี้ศาลสามารถนำไปปฏิบัติได้ทันที ยิ่งไปกว่านั้น แนวทางการแก้ไขปัญหาอาจทำได้โดยการบัญญัติกฎหมายว่าด้วยการพิจารณาคดีปกครองเกี่ยวกับความรับผิดอย่างอื่น โดยอาจแก้ไขเพิ่มเติมในพระราชบัญญัติจัดตั้งศาลปกครองฯ และระเบียบของที่ประชุมใหญ่ตุลาการในศาลปกครองสูงสุดฯ ซึ่งบังคับใช้อยู่ในปัจจุบัน เพื่อให้การดำเนินกระบวนพิจารณาคดีความรับผิดอย่างอื่น มีประสิทธิภาพ เป็นธรรมและรวดเร็วมากขึ้น อันได้แก่ ประเด็นเกี่ยวกับคำนิยามความรับผิดอย่างอื่น หรือ การกำหนดให้มีบัญชีระบุพยาน การกำหนดค่าตอบแทนพยานหรือพยานผู้เชี่ยวชาญให้สอดคล้องกับภาวะเศรษฐกิจและสังคม หรือจ่ายค่างานตามความเหมาะสม และกำหนดให้มีบัญชีระบุพยานผู้เชี่ยวชาญ เป็นต้น