DOI: 10.57755/d0ps-zk04
title: Raporty z działań prowadzonych w 2023 roku w ramach projektu „Bioarcheologia i archeologia krajobrazów represji Narodowo-Socjalistycznych: Perspektywa Europy Środkowo-Wschodniej"
title:  Reports from research conducted in 2023 as part of the project "Bioarcheology and Landscape Archaeology of the Nationalist-Socialist Repressions: Central-Eastern European Perspective"

description: Sprawozdanie oraz raporty z realizacji projektu „Bioarcheologia i archeologia krajobrazów represji Narodowo-Socjalistycznych: Perspektywa Europy Środkowo-Wschodniej” za rok 2023 wskazują na kompleksowe podejście badawcze, integrujące metodyki począwszy od analiz archiwalnych, poprzez geofizyczne i archeologiczne badania terenowe, aż po studia botaniczne. Taka wielowymiarowa metoda pozwoliła uzyskać nowe spojrzenie na historyczne i kulturowe aspekty krajobrazu dotkniętego zbrodniami nazizmu. Przeprowadzona kwerenda źródeł historycznych dostarczyła nowych danych, korygujących lub rozszerzających dotychczasową wiedzę na temat wybranych lokalizacji związanych z systemem pracy przymusowej w okresie nazistowskim, takich jak Ruszów, Trzebień – Karczmarka i Iłowa – Czyżówek.  W badaniach geofizycznych, zwłaszcza na terenach otwartych takich jak FAL Schlesiersee II w Przybyszowie, istotną rolę odegrały pomiary magnetyczne, które dzięki swojej wartości informacyjnej, niezależności od warunków terenowych oraz kosztom i efektywności, zostały wybrane jako główna metoda badań tych obszarów. Również przedstawiono wyniki archeologicznych badań prowadzonych na terenie obozu AL Halbau w Czyżówku, które pozwoliły zrekonstruować układ i funkcje poszczególnych części obozu oraz jego okolic, a także zidentyfikować techniki konstrukcyjne niektórych zachowanych budowli i pozyskać przedmioty należące do więźniów oraz personelu. W kontekście badań botanicznych, podjęto się oceny aktualnego stanu wegetacji na terenach byłych podobozów KZ Gross-Rosen, skupiając się na elementach mogących stanowić pozostałości po zamierzonym zagospodarowaniu terenu. Wnioski z tych badań podkreślają znaczenie identyfikacji roślinności w kontekście historycznych uwarunkowań i zarządzania terenem podobozów, a także odnotowanych zmian środowiskowych i antropogenicznych. Zbiór danych zgromadzonych w United States Holocaust Memorial Museum (Waszyngton, USA) dostarczył ogromnego zbioru relacji i historii więźniów poszczególnych filii obozu Gross Rosen, które zostaną poddane szczegółowej analizie w najbliższym czasie. Planowane kontynuowanie prac w 2024 roku świadczy o ciągłym zaangażowaniu w głębsze poznawanie i rozumienie krajobrazu represji narodowo-socjalistycznych.
description: The report and findings from the research conducted within the "Bioarcheology and Landscape Archaeology of the Nationalist-Socialist Repressions: Central-Eastern European Perspective" for the year 2023 highlight a comprehensive research approach, integrating methodologies ranging from archival analysis, through geophysical and archaeological field studies, to botanical studies. This multidimensional method has provided a new perspective on the historical and cultural aspects of the landscape affected by the crimes of Nazism. The conducted historical source query provided new data, correcting or expanding the existing knowledge on selected locations associated with the system of forced labor during the Nazi era, such as Ruszów, Trzebień – Karczmarka, and Iłowa – Czyżówek. In the geophysical studies, particularly in open areas like FAL Schlesiersee II in Przybyszów, magnetic measurements played a significant role, chosen as the main research method for these areas due to their informational value, independence from field conditions, and cost-effectiveness. Results from archaeological research conducted in the AL Halbau camp in Czyżówek have allowed for the reconstruction of the layout and functions of various parts of the camp and its surroundings, as well as the identification of construction techniques of some preserved structures and the acquisition of movable artifacts belonging to prisoners and staff. In the context of botanical research, an assessment of the current state of vegetation was undertaken on the chosen sites of former subcamps of KZ Gross-Rosen, focusing on elements that may constitute remnants of intended landscaping. The conclusions from these studies emphasize the importance of identifying vegetation in the context of historical conditions and management of the subcamp areas, as well as the observed environmental and anthropogenic changes. The data set collected at the United States Holocaust Memorial Museum (Washington, USA) has provided an immense collection of accounts and histories of prisoners from the various branches of the Gross Rosen camp, which will be subjected to detailed analysis in the near future. The planned continuation of work in 2024 indicates an ongoing commitment to a deeper understanding and comprehension of the landscape of National Socialist repressions.