DOI: 10.14457/tu.the.2019.1212
title: สิทธิของผู้ถือหุ้นในการฟ้องคดีแทนบริษัท

description: ในปัจจุบัน หลักการในเรื่องสิทธิของผู้ถือหุ้นในการฟ้องคดีแทนบริษัท (shareholders’ derivative action) ได้ถูกนำมาปรับใช้กับองค์กรธุรกิจประเภทบริษัทอย่างแพร่หลาย ทั้งในประเทศไทย และต่างประเทศ โดยหลักการดังกล่าวนั้นมีแนวคิดมาจากการคุ้มครองบริษัท และการคุ้มครองผู้ถือหุ้นของบริษัท โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ถือหุ้นฝ่ายข้างน้อย ในกรณีที่มีผลกระทบหรือความเสียหายใด ๆ เกิดขึ้นกับบริษัท ทั้งนี้ กฎหมายของประเทศไทย ได้มีการนำหลักการดังกล่าวมาปรับใช้กับองค์กรธุรกิจประเภทบริษัท ทั้งกรณีบริษัทจำกัด ซึ่งบัญญัติอยู่ในมาตรา 1169 ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ และกรณีบริษัทมหาชนจำกัดที่ไม่ได้มีการจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทย ซึ่งบัญญัติอยู่ในมาตรา 85 และมาตรา 86 ของพระราชบัญญัติบริษัทมหาชนจำกัด พ.ศ. 2535 โดยบทบัญญัติดังกล่าวนั้น มีการกำหนดให้ผู้ถือหุ้นสามารถฟ้องคดีกับกรรมการแทนบริษัทได้ ในกรณีที่กรรมการดังกล่าวกระทำการใด ๆ อันก่อให้เกิด หรืออาจก่อให้เกิดความเสียหายกับบริษัท แต่บริษัทกลับนิ่งเฉยไม่ได้มีการดำเนินการใด ๆ กับกรรมการดังกล่าว อย่างไรก็ตาม บทบัญญัติข้างต้นยังมีความไม่เหมาะสม และมีความไม่สอดคล้องกันในบางประการ ซึ่งส่งผลให้เกิดความยากลำบากกับผู้ถือหุ้นในการใช้สิทธิเพื่อฟ้องคดีแทนบริษัท ตลอดจนก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมกับบริษัท ผู้ถือหุ้น และกรรมการ รวมถึงบุคคลที่มีส่วนได้เสียในกิจการของบริษัท โดยสามารถแบ่งเป็นประเด็นปัญหาที่สำคัญสองประการ ดังนี้ ประการที่หนึ่ง ปัญหาความไม่เหมาะสมของบทบัญญัติเกี่ยวกับสิทธิของผู้ถือหุ้นในการฟ้องคดีแทนบริษัท ทั้ง (ก) เรื่องบุคคลที่มีสิทธิในการฟ้องคดดีแทนบริษัทที่จำกัดเพียงแต่ผู้ถือหุ้นเท่านั้นที่มีสิทธิในการฟ้องคดีแทนบริษัทได้ (ข) เรื่องบุคคลที่อาจถูกฟ้องคดีที่จำกัดให้ฟ้องคดีได้แต่เฉพาะกรรมการเท่านั้น และ (ค) เรื่องกระบวนการในการใช้สิทธิในการฟ้องคดีแทนบริษัท ทั้งกระบวนการใช้สิทธิต่อบริษัท และกระบวนการใช้สิทธิต่อศาล ที่ไม่ได้กำหนดไว้อย่างชัดแจ้ง อันทำให้ผู้ถือหุ้นไม่สามารถทราบได้แน่ชัดว่าบริษัทจะดำเนินการใด ๆ กับบุคคลที่ก่อให้เกิดความเสียหายหรือไม่ ตลอดจนศาลไม่มีอำนาจในการกำหนดให้บุคคลใดต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นจากการฟ้องคดีแทนบริษัท อันทำให้ผู้ถือหุ้นต้องรับผิดชอบค่าใช้จ่ายดังกล่าวเอง แม้ว่าจะเป็นการฟ้องคดีแทนบริษัทก็ตาม ประการที่สอง ปัญหาความไม่สอดคล้องกันระหว่างบทบัญญัติที่บังคับใช้กับบริษัทจำกัด และบริษัทมหาชนจำกัด ทั้ง (ก) เรื่องเหตุที่ก่อให้เกิดสิทธิของผู้ถือหุ้นในการฟ้องคดีแทนบริษัทที่กฎหมายกำหนดให้ผู้ถือหุ้นของบริษัทจำกัดสามารถฟ้องคดีแทนบริษัทได้แต่เฉพาะกรณีที่มีความเสียหายเกิดขึ้นกับบริษัทจากการกระทำของกรรมการแล้ว อีกทั้ง ก็ไม่ได้กำหนดไว้อย่างชัดแจ้งว่าการกระทำดังกล่าวจะต้องเป็นการกระทำในลักษณะใด แตกต่างกับกรณีผู้ถือหุ้นของบริษัทมหาชนจำกัดที่กฎหมายกำหนดให้สามารถฟ้องคดีแทนบริษัทได้ ทั้งกรณีที่บริษัทได้รับความเสียหาย หรืออาจได้รับความเสียหาย จากการกระทำของกรรมการตามที่กำหนดในกฎหมาย (ข) เรื่องขอบเขตการเรียกร้อง ที่กฎหมายกำหนดให้ผู้ถือหุ้นของบริษัทจำกัดเรียกร้องได้แต่เฉพาะค่าสินไหมทดแทนเท่านั้น แต่กรณีผู้ถือหุ้นของบริษัทมหาชนจำกัด จะสามารถเรียกร้องค่าสินไหมทดแทน การขอให้ระงับการกระทำใด ๆ และการขอให้ถอดกรรมการออกจากตำแหน่งได้ และ (ค) เรื่องคุณสมบัติของผู้ถือหุ้น ที่กฎหมายกำหนดให้ผู้ถือหุ้นของบริษัทมหาชนจำกัด จะต้องถือหุ้นอยู่ก่อนที่กรรมการจะกระทำการอันก่อให้เกิดหรืออาจก่อให้เกิดความเสียหายกับบริษัท จึงจะสามารถฟ้องคดีแทนบริษัทได้ซึ่งแตกต่างจากผู้ถือหุ้นในบริษัทจำกัดที่สามารถฟ้องคดีแทนบริษัทได้ โดยไม่คำนึงว่าจะถือหุ้นอยู่ ณ เวลาใด นอกจากนี้ ผู้ถือหุ้นของบริษัทมหาชนจำกัดยังต้องถือหุ้นครบตามจำนวนที่กำหนดในกฎหมายด้วย จึงจะสามารถฟ้องคดีแทนบริษัทได้ ซึ่งอาจเป็นอุปสรรคกับผู้ถือหุ้นฝ่ายข้างน้อยที่ไม่สามารถรวบรวมหุ้นได้ตามจำนวนที่กฎหมายกำหนด ซึ่งแตกต่างกับกรณีบริษัทจำกัดที่ไม่ได้กำหนดเงื่อนไขในเรื่องจำนวนหุ้นดังกล่าว จากการศึกษากฎหมายต่างประเทศ ทั้งกฎหมายมลรัฐเดลาแวร์ ประเทศสหรัฐอเมริกา กฎหมายประเทศออสเตรเลีย และกฎหมายประเทศเยอรมนี พบว่า หลักกฎหมายของประเทศดังกล่าวมีการนำหลักการในเรื่องสิทธิของผู้ถือหุ้นในการฟ้องคดีแทนบริษัทมาปรับใช้กับบริษัท โดยมีเนื้อหาแห่งสิทธิ และกระบวนการในการใช้สิทธิดังกล่าวอย่างชัดแจ้ง อีกทั้ง หลักกฎหมายที่บังคับใช้กับกรณีบริษัทเอกชน และบริษัทมหาชนของประเทศดังกล่าว ยังมีการกำหนดเป็นไปในแนวทางเดียวกันและสอดคล้องกัน ดังนั้น เมื่อศึกษาบทบัญญัติเกี่ยวกับสิทธิของผู้ถือหุ้นในการฟ้องคดีแทนบริษัทภายใต้กฎหมายของประเทศต่าง ๆ ดังกล่าวแล้ว ประกอบกับนำมาวิเคราะห์เปรียบเทียบกับกฎหมายของประเทศไทยดังกล่าว ผู้เขียนจึงเห็นควรเสนอให้มีการแก้ไขมาตรา 1169 ของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ และมาตรา 85 และมาตรา 86 ของพระราชบัญญัติบริษัทมหาชนจำกัด พ.ศ. 2535 เพื่อให้เกิดความเหมาะสม ทั้งในเรื่องบุคคลที่มีสิทธิในการฟ้องคดีแทนบริษัท เรื่องบุคคลที่อาจถูกฟ้องคดี ในกรณีที่ผู้ถือหุ้นฟ้องคดีแทนบริษัท เรื่องกระบวนการในการใช้สิทธิของผู้ถือหุ้นในการฟ้องคดีแทนบริษัท ตลอดจนเพื่อให้เกิดความสอดคล้องไปในแนวทางเดียวกันของบทบัญญัติดังกล่าว ทั้งในเรื่องเหตุที่ก่อให้เกิดสิทธิของผู้ถือหุ้นในการฟ้องคดีแทนบริษัท เรื่องขอบเขตในการเรียกร้อง และเรื่องคุณสมบัติของผู้ถือหุ้นต่อไป