DOI: 10.14457/tu.the.2015.901
title: ปัญหาในการออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย

description: การค้นคว้าอิสระฉบับนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาถึงปัญหาในการออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย โดยทำการศึกษาถึงรูปแบบ หลักเกณฑ์ และวิธีการในการออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย และการออกเสียงประชามติในต่างประเทศ เช่น ฝรั่งเศส สวิสเซอร์แลนด์ และสหรัฐอเมริกา เพื่อให้ทราบถึงกระบวนการออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญของประเทศไทยมีกระบวนการสอดคล้องหรือแตกต่างกับการออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญของต่างประเทศหรือไม่ และหากแตกต่างกันมีความแตกต่างกันอย่างไร  เพื่อจะได้นำมาเป็นข้อสรุปที่เหมาะสมในการปรับปรุง แก้ไขให้การออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญของประเทศไทยดำเนินการได้อย่างถูกต้องและเป็นไปตามหลักการสากลของการออกเสียงประชามติต่อไปจากการศึกษาพบว่า การออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยนับจากอดีตมามีการออกเสียงประชามติเกี่ยวกับร่างรัฐธรรมนูญเพียงครั้งเดียว คือ การออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 ซึ่งในการออกเสียงประชามติ  ครั้งนั้นมีปัญหาในทางปฏิบัติที่ยังไม่เป็นไปตามหลักสากลทั่วไปของการออกเสียงประชามติอยู่หลายประการ เช่น การไม่เปิดโอกาสให้มีการแสดงความคิดเห็นโดยเสรีอย่างอิสระและเท่าเทียมกันของฝ่ายที่เห็นด้วยและฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยกับร่างรัฐธรรมนูญ โดยในการออกเสียงประชามติครั้งนั้นมีเพียงการจัดแสดงความคิดเห็นเกี่ยวกับร่างรัฐธรรมนูญเพียงฝ่ายเดียว คือ ฝ่ายคณะกรรมาธิการยกร่างรัฐธรรมนูญ ซึ่งเป็นผู้ที่จัดทำร่างรัฐธรรมนูญขึ้นมา หรือจะเป็นการรณรงค์ให้มีการไปลงคะแนนรับร่างรัฐธรรมนูญไปก่อนแล้วค่อยมาแก้ไขในประเด็นที่ไม่เห็นด้วยทีหลัง ซึ่งในความเป็นจริง หลังจากที่มีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับดังกล่าวแล้ว การแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ  ของรัฐบาลที่มาจากฝ่ายที่รณรงค์ไม่เห็นด้วยในการออกเสียงประชามติครั้งนั้น ไม่สามารถดำเนินการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญได้เลย นอกจากนี้ยังมีการรณรงค์จากทางภาครัฐเชิญชวนให้ผู้มีสิทธิออกเสียงไปลงคะแนนเพื่อรับร่างเพียงฝ่ายเดียวเท่านั้น ในส่วนของฝ่ายที่ไม่เห็นด้วยกับร่างรัฐธรรมนูญก็ถูกสกัดกั้นจากทางภาครัฐ เช่น การประชาสัมพันธ์จากทางภาครัฐว่าการรณรงค์ให้ไม่รับร่างรัฐธรรมนูญนั้นไม่สามารถกระทำได้ถือว่าเป็นการขัดขวางการออกเสียงประชามติและเป็นการกระทำที่ผิดกฎหมาย หรือจะเป็นประเด็นในเรื่องของระยะเวลาในการทำประชามติที่ควรจะมีระยะเวลาที่ยาวนานเพื่อให้ประชาชนผู้มีสิทธิออกเสียงได้มีเวลาศึกษาเกี่ยวกับประเด็นที่นำมาให้ลงประชามติ ซึ่งในกฎหมายกำหนดวันออกเสียงไม่เร็วกว่า 15 วัน แต่ไม่เกิน 30 วัน นับแต่วันเผยแพร่ร่างรัฐธรรมนูญ ทำให้ประชาชนมีเวลาศึกษาและตัดสินใจน้อยมากเมื่อเทียบกับหลักสากลของการออกเสียงประชามติส่วนใหญ่ที่มักจะให้เวลาศึกษาและทำความเข้าใจเกี่ยวกับเรื่องที่จะจัดทำประชามติเป็นระยะเวลานานอย่างน้อย 6 เดือน – 1 ปี เป็นต้น ทำให้แม้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 จะเป็นรัฐธรรมนูญฉบับแรกของประเทศไทยที่ได้มาจากการออกเสียงประชามติก็ตาม แต่ก็เป็นรัฐธรรมนูญที่ไม่ได้รับการยอมรับเท่าที่ควร เนื่องจาคณะกรรมการยกร่างรัฐธรรมนูญเป็นบุคคลที่มาจากการแต่งตั้งของคณะรัฐประหาร ประกอบกับเมื่อนำร่างรัฐธรรมนูญมาให้ประชาชนได้ลงคะแนนออกเสียงประชามติก็ยังเป็นการดำเนินการออกเสียงที่ไม่เป็นไปตามหลักประชามติสากลอีกด้วยปัจจุบัน (พ.ศ. 2559) รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย (ฉบับชั่วคราว) พุทธศักราช 2557 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พุทธศักราช 2559 กำหนดให้ มีการออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญที่จัดทำขึ้นโดยคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญที่แต่งตั้งโดยคณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ซึ่งถือเป็นการออกเสียงประชามติครั้งที่สองของประเทศไทย โดยจะเห็นได้ว่าในการทำรัฐประหาร 2 ครั้งหลังสุด แม้จะมีการประกาศยกเลิกรัฐธรรมนูญ และมีการร่างรัฐธรรมนูญฉบับใหม่ขึ้นมาแทน และเมื่อมีการร่างรัฐธรรมนูญเสร็จเรียบร้อยแล้วมักจะนำมาให้ประชาชนได้ลงคะแนนออกเสียงประชามติเพื่อให้ความเห็นชอบหรือไม่เห็นชอบร่างรัฐธรรมนูญทั้งฉบับ ซึ่งการทำรัฐประหารของไทยนับตั้งแต่อดีตเรื่อยมาก็ไม่เคยปรากฏให้มีการออกเสียงประชามติเพื่อให้การรับรองร่างรัฐธรรมนูญแต่อย่างใด แต่การออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญของประเทศไทยนั้นยังไม่เป็นไปตามหลักสากลของการออกเสียงประชามติเท่าใดนัก โดยมักจะมีการร่างกฎหมายเกี่ยวกับการออกเสียงประชามติให้เอื้อประโยชน์หรือมีการกำหนดเกณฑ์ที่ง่ายต่อการผ่านเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในการทำประชามติ ดังนั้น ผู้เขียนจึงมีแนวคิดที่จะปรับปรุงแก้ไขกฎหมายในการออกเสียงประชามติของประเทศไทยให้มีกระบวนการและขั้นตอนในการออกเสียงประชามติเป็นไปตามหลักสากล เพื่อมุ่งหวังให้การออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยในครั้งต่อ ๆ ไป ให้สอดคล้องและเป็นไปตามหลักการและวัตถุประสงค์ของการออกเสียงประชามติตามวิถีทางของการปกครองระบอบประชาธิปไตย