DOI: 10.14457/tu.the.2020.758
title: การนำระบบโทษปรับโดยคำนึงถึงฐานะทางเศรษฐกิจของผู้กระทำความผิดมาใช้กับกระบวนการยุติธรรมของไทย

description: โทษปรับเป็นโทษที่มุ่งบังคับเอากับทรัพย์สินของผู้กระทำความผิดโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นการข่มขู่และยับยั้งป้องปรามการกระทำความผิด การลงโทษปรับเริ่มมาจากแนวคิดที่ว่าการกระทำความผิดเล็ก ๆ น้อย ๆ ผู้กระทำความผิดไม่ควรต้องรับโทษจำคุกเพราะการลงโทษจำคุกระยะสั้นไม่สามารถทำให้ผู้กระทำความผิดสามารถปรับปรุงแก้ไขพฤติกรรมของตนเองและกลับคืนสู่สังคมได้อย่างมีประสิทธิภาพ แต่ในทางกลับกันการจำคุกระยะสั้นกลับทำให้ผู้กระทำความผิดในคดีที่ไม่ร้ายแรงถูกตัดออกจากสังคมและต้องไปอยู่ร่วมกับผู้กระทำความผิดในคดีร้ายแรง ส่งผลให้ผู้กระทำความผิดในคดีที่ไม่ร้ายแรงเรียนรู้วิธีการประกอบอาชญากรรมจากผู้กระทำความผิดในคดีร้ายแรงทำให้บุคคลเหล่านั้นได้รับการถ่ายทอดพฤติกรรมความเป็นอาชญากรรมและเข้าสู่การเป็นอาชญากรที่อาจกระทำความผิดร้ายแรงในอนาคต โทษปรับในประเทศไทยเป็นระบบโทษปรับแบบตายตัวที่มีการบัญญัติอัตราโทษปรับไว้ในประมวลกฎหมายอาญาและกฎหมายอื่น ๆ โดยศาลจะลงโทษปรับภายใต้อัตราที่กฎหมายกำหนด เมื่อพิจารณาโทษปรับตามกฎหมายไทยซึ่งใช้บังคับมาเป็นเวลานานพบว่ายังขาดประสิทธิภาพในการบังคับใช้ ไม่ว่าจะเป็นอัตราโทษปรับที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบันล้าสมัยไม่สอดคล้องกับสภาวะทางเศรษฐกิจที่เปลี่ยนแปลงไป เกิดความลักลั่นของการกำหนดอัตราโทษปรับที่ออกต่างเวลากัน ความเสมอภาคของการบังคับใช้โทษปรับ การลงโทษปรับไม่สามารถยับยั้งการกระทำความผิดที่ให้ผลประโยชน์ตอบแทนสูงได้ และปัญหาการจัดเก็บค่าปรับ อันเนื่องมาจากอัตราโทษปรับไม่ผันแปรตามสภาพเศรษฐกิจทั้งของผู้กระทำความผิดและสังคมในปัจจุบัน ประกอบกับประเทศไทยประกาศแผนการปฏิรูปประเทศด้านกระบวนการยุติธรรม เรื่องและประเด็นการปฏิรูปที่ 3 กำหนดให้ปรับปรุงโทษปรับในคดีอาญาโดยนำระบบโทษปรับโดยคำนึงถึงฐานะทางเศรษฐกิจผู้กระทำความผิด (Day Fines System) มาใช้เพื่อลดความเหลื่อมล้ำ ดุษฎีนิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อเสนอแนวปฏิบัติและการเตรียมความพร้อมของหน่วยงานในกระบวนการยุติธรรมและหน่วยงานสนับสนุนข้อมูลฐานะทางเศรษฐกิจของผู้กระทำความผิดเพื่อรองรับการนำโทษปรับโดยคำนึงถึงฐานะทางเศรษฐกิจของผู้กระทำความผิดมาใช้กับกระบวนการยุติธรรมของไทย ดังนั้น หากประเทศไทยเลือกระบบโทษปรับโดยคำนึงถึงฐานะทางเศรษฐกิจของผู้กระทำความผิด (Day Fine System) ซึ่งใช้แพร่หลายในประเทศแถบสแกนดิเนเวีย ประเทศแถบยุโรป ประเทศแถบลาตินอเมริกา และประเทศสหรัฐอเมริกา มาใช้บังคับในประเทศไทย หน่วยงานในกระบวนการยุติธรรมและหน่วยงานสนับสนุนข้อมูลฐานะทางเศรษฐกิจของผู้กระทำความผิดต่างมีอำนาจหน้าที่และบทบาทของแต่ละหน่วยงานแตกต่างกันออกไปจากการศึกษาพบว่า ระบบโทษปรับโดยคำนึงถึงฐานะทางเศรษฐกิจของผู้กระทำความผิดมีแนวคิดที่อยู่บนพื้นฐานของการลงโทษให้ได้สัดส่วนกับความร้ายแรงของการกระทำความผิด และการสร้างผลกระทบอย่างเท่าเทียมกันต่อผู้กระทำความผิดในทุกระดับฐานะกล่าวคือ ผู้ที่กระทำความผิดแบบเดียวกันต้องถูกลงโทษปรับเป็นจำนวนเงินที่ไม่เท่ากันตามแต่ความเหมาะสมของฐานะทางเศรษฐกิจของผู้กระทำความผิดแต่ละคน โดยในขั้นตอนแรกจะกำหนดจำนวนวันปรับให้สัมพันธ์กับความร้ายแรงของการกระทำความผิด ขั้นตอนที่สองจะกำหนดมูลค่าของวันปรับให้สัมพันธ์กับรายได้ต่อวันของผู้กระทำความผิด จากนั้นนำจำนวนวันปรับคูณกับมูลค่าของวันปรับผลลัพธ์ที่ได้ก็คือจำนวนค่าปรับในแต่ละคดีความผิด ซึ่งในแต่ละประเทศที่นำระบบโทษปรับโดยคำนึงถึงฐานะทางเศรษฐกิจของผู้กระทำความผิดไปปรับใช้จะมีการกำหนดมูลค่าวันปรับและวิธีการประเมินรายได้ผู้กระทำความผิดและแนวคิดเรื่องการกำหนดสัดส่วนความรับผิดของบุคคลในครอบครัวของผู้กระทำความผิดแตกต่างกันออกไป แต่วิธีการทั้งหมดต่างล้วนมุ่งหวังให้เกิดผลกระทบที่สอดคล้องกับฐานะทางเศรษฐกิจของผู้กระทำความผิดเช่นเดียวกัน ซึ่งเมื่อทำได้สำเร็จก็จะได้โทษปรับที่เป็นธรรมแก่ผู้กระทำความผิดในทุกระดับฐานะ ช่วยหลีกเลี่ยงการลงโทษกักขังสำหรับผู้กระทำความผิดที่ไม่สามารถชำระค่าปรับได้ตามระบบการกำหนดโทษปรับแบบตายตัว และช่วยให้การลงโทษปรับบรรลุวัตถุประสงค์ของการลงโทษ ไม่ว่าผู้กระทำความผิดจะมีฐานะร่ำรวยหรือยากจนก็ตามจากการศึกษาผู้เขียนเห็นควรให้การรวบรวมข้อมูลฐานะทางเศรษฐกิจของผู้กระทำความผิดเริ่มต้นในชั้นสอบสวน โดยพนักงานสอบสวนเป็นผู้สัมภาษณ์ฐานะทางเศรษฐกิจของผู้กระทำความผิดแล้วบันทึกข้อมูลลงในระบบ CRIMES และเชื่อมข้อมูลไปยังระบบ NSW เพื่อให้อัยการพิจารณาสั่งฟ้องจากนั้นข้อมูลทางคดีจะถูกส่งต่อเข้าระบบฐานข้อมูลของศาลสำหรับการยื่นฟ้องคดีและการพิจารณาคดีอาญาในศาลชั้นต้นทั่วประเทศ ส่วนในชั้นศาล เจ้าพนักงานคดีจะเป็นผู้ช่วยเหลือศาลในการรวบรวมข้อมูลฐานะทางเศรษฐกิจของผู้กระทำความผิด โดยศาลมีอำนาจเรียกดูข้อมูลฐานะทางเศรษฐกิจของผู้กระทำความผิดจากหน่วยงานของรัฐ เอกชน และสถาบันการเงิน เพื่อตรวจสอบข้อมูลรายได้ ค่าใช้จ่าย ทรัพย์สินและหนี้สินของผู้กระทำความผิดได้ตามที่ศาลเห็นสมควร สำหรับการคำนวณมูลค่าของวันปรับให้ศาลนำรายได้ทั้งหมดของผู้กระทำความผิดหักด้วยค่าใช้จ่ายในการดำรงชีพและค่าลดหย่อนของผู้กระทำความผิด นอกจากนี้ หน่วยงานสนับสนุนข้อมูลฐานะทางเศรษฐกิจของผู้กระทำความผิดซึ่งได้แก่ กรมสรรพากร กองทุนบำเหน็จบำนาญข้าราชการ สำนักงานประกันสังคม กระทรวงการต่างประเทศ สำนักงานสถิติแห่งชาติ กระทรวงแรงงาน สถาบันการเงิน กรมที่ดิน และกรมการขนส่งทางบก ต้องให้ความร่วมมือกับศาลในการตรวจสอบและรวบรวมข้อมูลฐานะทางเศรษฐกิจของผู้กระทำความผิด