DOI: 10.14457/tu.the.2017.1504
title: การสื่อสารร่างกายผ่านเฟซบุ๊ก: กรณีศึกษา คลิปวิดีโอออกกำลังกายของผู้หญิง

description: การวิจัยเรื่อง“การสื่อสารร่างกายผ่านเฟซบุ๊ก : กรณีศึกษา คลิปวิดีโอออกกำลังกายของผู้หญิง” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการเข้าถึงและสื่อสารคลิปวิดีโอออกกำลังกายของผู้หญิง ลักษณะการสื่อความหมายกับผู้รับสาร และศึกษาการใช้ประโยชน์และความพึงพอใจจากการชมคลิปวิดีโอออกกำลังกาย ในแง่ของการปฏิบัติเมื่อได้รับชมและการนำไปใช้ประโยชน์ โดยมีแนวคิดและทฤษฎีที่นำมาใช้ในการศึกษา คือ ทฤษฎีการใช้ประโยชน์และความพึงพอใจ (Uses and Gratification) และแนวคิดการวิเคราะห์ผู้รับสารแนวใหม่ของเดวิด มอร์เลย์ (David Morley) เพื่อเป็นแนวทางในการหาคำตอบของการวิจัยครั้งนี้การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยทำการวิเคราะห์ผู้รับสาร (Audience Analysis) หรือผู้ใช้สื่อ ซึ่งในที่นี้คือ กลุ่มคนที่ออกกำลังกายจากการชมคลิปวิดีโอออกกำลังกายจากเฟซบุ๊ก โดยใช้วิธีการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก (In-depth interview) ทั้งนี้ประเด็นหลักของการศึกษาคือ การพิจารณากลุ่มคนที่มีประสบการณ์การออกกำลังที่แตกต่างกัน มีลักษณะการใช้ประโยชน์จากการชมคลิปวิดีโอออกกำลังกาย ได้นำไปปฏิบัติอย่างไรหลังจากการรับชม โดยผู้วิจัยแบ่งกลุ่มตัวอย่างเป็น 3 กลุ่ม ตามประสบการณ์และความรู้ด้านการออกกำลังกาย ได้แก่  1. กลุ่มเริ่มต้นออกกำลังกาย 2. กลุ่มที่ให้ความสำคัญกับการออกกำลังกายและอาหาร และ 3. กลุ่มที่มีประสบการณ์และต้องการพัฒนาการออกกำลังกายที่ถูกต้องตามหลักวิทยาศาสตร์การกีฬา โดยเลือกผู้ที่ติดตามเพจสอนออกกำลังกาย มีการแชร์คลิปวิดีโอออกกำลังกายจากเพจที่ตนเองติดตามในหน้าเฟซบุ๊กส่วนตัวของตนเอง หรือมีการแสดงความคิดเห็นภายใต้คลิปหรือบทความของเพจที่ตนเองติดตามอยู่บ่อยครั้ง  และเกิดการปฏิบัติตามคลิปวิดีโอสอนออกกำลังกายมาอย่างละ 3 คน  รวมทั้งหมด 9 คน ด้วยการเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจง (Purposive Sampling)ผลการศึกษาพบว่า กลุ่มตัวอย่างมีพึงพอใจในการเปิดรับเรื่องการออกกำลังกายผ่านทางสื่อเฟซบุ๊ก ที่ในปัจจุบันได้ให้พื้นที่เรื่องการออกกำลังกายมากขึ้น ทำให้กลุ่มตัวอย่างสามารถเลือกเปิดรับเพจสอนออกกำลังกายที่ตอบสนองความสนใจและความต้องการของตนเองได้มากที่สุด อีกทั้งเฟซบุ๊กยังช่วยทำให้ผู้รับสารสะดวกในการเปิดรับข้อมูลด้านการออกกำลังกายและโภชนาการ โดยเฉพาะเมื่อเปิดรับผ่านโทรศัพท์มือถือเนื่องจากกลุ่มตัวอย่างมีการเข้าใช้งานแอพลิเคชั่นเฟซบุ๊กบ่อยครั้ง ข้อมูลที่ได้รับยังเป็นข้อมูลที่ทันสมัย รวดเร็วทันกระแสสังคม นอกจากนี้ด้านคุณลักษณะของเฟซบุ๊กที่สามารถติดดาว (see first) และบันทึก (save) ในเพจสอนออกกำลังกายและคลิปวิดีโอสอนออกกำลังกายที่ตนเองชื่นชอบและสนใจเป็นพิเศษ เพื่อจะได้เปิดรับเฉพาะข้อมูลที่ตนเองสนใจที่สุด นอกจากนี้สื่อเฟซบุ๊กยังสามารถตั้งคำถามกลับไปยังผู้โพสต์คลิปออกกำลังที่เขาเลือกเปิดรับได้เมื่อเกิดข้อสงสัย ผ่านทางการแสดงความคิดเห็น (comment) หรือการสอบถามผ่านทางข้อความ (message) ซึ่งลักษณะดังกล่าวเป็นการสื่อสารสองทางและเป็นปฏิสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มตัวอย่างและเจ้าของเพจออกกำลังกายอีกด้วยการใช้ประโยชน์และความพึงพอใจจากการชมคลิปวิดีโอออกกำลัง กลุ่มตัวอย่างที่ติดตามเพจสอนออกกำลังกายแต่ละคนมีแนวทางในการใช้ประโยชน์และเกิดการพึงพอใจในระดับที่แตกต่างกัน โดยขึ้นอยู่กับความสนใจและความต้องการขอแต่ละบุคคล จึงมีการเลือกติดตามเพจสอนออกกำลังกายที่สามารถให้ชุดความรู้ที่สามารถตอบสนองความต้องการและสร้างความพึงพอใจ นำไปใช้ประโยชน์กับตนเองให้มากที่สุดโดยแบ่งตามประสบการณ์และความรู้ด้านการออกกำลังกาย 3 กลุ่ม  ดังนี้  1) กลุ่มเริ่มต้นออกกำลังกาย เป็นกลุ่มตัวอย่างที่ไม่มีความรู้พื้นฐานเรื่องการออกกำลังกายและไม่เคยสนใจเรื่องการออกกำลังกายมาก่อนและได้รับชุดความรู้จาก “สื่อบุคคล” ที่มีความน่าเชื่อถือทั้งหมอ เทรนเนอร์และเพื่อนที่มีประสบการณ์ให้คำแนะนำและชักชวนให้หันมาสนใจเรื่องการออกกำลังกาย ถึงแม้จุดเริ่มต้นที่หันสนใจการออกกำลังกายจะเป็นปัญหาสุขภาพ แต่เมื่อได้ออกกำลังกายและสุขภาพก็ดีขึ้น เป้าหมายก็เปลี่ยนไปจากการมีสุขภาพที่ดี แปรเปลี่ยนเป็นเพื่อมีรูปร่างที่ดีโดยได้รับวาทกรรมของการมีรูปร่างที่ดีทั้งจากคนรอบข้างและตัวของกลุ่มตัวอย่างเองที่ต้องการจะมีรูปร่างที่ดี จึงแสวงหาสื่อที่จะสามารถตอบสนองความต้องการนั้นได้ คือ สื่อเฟซบุ๊ก ซึ่งเป็นสื่อที่กลุ่มตัวอย่างเข้าใช้งานบ่อยและมีการเข้าใจงานความถี่บ่อยครั้งต่อวัน ในเบื้องต้นกลุ่มตัวอย่างกลุ่มนี้ต้องการจะมีรูปร่างที่เป็นไปตามวาทกรรมหลักของการมีรูปร่างที่ดี จึงต้องการเปิดรับเพจสอนออกกำลังกายที่เน้นเนื้อหาสอนท่าทาง ลดหรือเพิ่มสัดส่วนที่ต้องการจะเปลี่ยนแปลง ซึ่งสอดคล้องกับลักษณะการสื่อสารเนื้อหาของเพจ Bebe fit routine ที่ผลิตคลิปวิดีโอสอนออกกำลังกายแบบแจกท่าและมีเนื้อหาที่เข้าใจง่าย ท่าไม่ยาก คนที่ไม่มีพื้นฐานก็สามารถออกกำลังกายตามได้ โดยเลือกใช้บ้านเป็นสถานที่หลักในการออกกำลังกายเนื่องจากมองว่าสะดวกกว่า อยากจะออกกำลังกายเมื่อไหร่ก็สามารถทำได้ 2) กลุ่มที่ให้ความสำคัญกับการออกกำลังกายและอาหาร เป็นกลุ่มคนที่ให้มีความใส่ใจในเรื่องของการออกกำลังกายมาก่อนและเมื่อเริ่มศึกษาเพิ่มเติมจึงทราบว่าการจะมีรูปร่างที่ดีได้นั้นจำเป็นจะต้องได้รับการทานอาหารที่ดีควบคู่กัน กลุ่มตัวอย่างมีความกังวลเรื่องการรับประทานอาหารเป็นอย่างมาก จนเกิดผลกระทบทั้งในเรื่องการเข้าสังคมและสุขภาพจิตใจ กลุ่มตัวอย่างต้องการจะปรับเปลี่ยนทัศนคติเรื่องการรับประทานของตนเอง จึงแสวงหาสื่อที่จะสามารถให้ความรู้ทั้งเรื่องการออกกำลังกายและอาหาร จึงได้เปิดรับเพจชะนีมีกล้ามซึ่งเน้นการสื่อสารเนื้อหาสารทั้งการออกกำลังกายและอาหาร นอกจากจะให้ความรู้เรื่องการออกกำลังกายและอาหารเพื่อสุขภาพแล้วนั้น ยังพยายามสื่อสารกับผู้ที่ติดตามเพจให้มีสมดุลในการใช้ชีวิต คือ ออกกำลังกายและทานอาหารอย่างมีความสุข คือ การมีสังคมที่ต้องอยู่ร่วมและยอมรับในรูปร่างของตนเองคือ สวยในแบบของตนเอง 3) กลุ่มที่มีประสบการณ์และต้องการพัฒนาการออกกำลังกายที่ถูกต้องตามหลักวิทยาศาสตร์การกีฬา เป็นกลุ่มตัวอย่างที่มีประสบการณ์และความรู้เรื่องการออกกำลังกายผ่านการสะสมความรู้ด้วยตนเอง รวมถึงการเรียนรู้จากสื่อต่างๆ ทั้งสื่อบุคคลที่สอบถามจากผู้เชี่ยวชาญอย่างเทรนเนอร์ แวดวงที่กลุ่มตัวอย่างอาศัยอยู่ก่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนข้อมูลซึ่งกันและกัน จนก่อเกิดเป็นความรู้และนำไปเผยแพร่และบอกต่อแก่ผู้คนรอบข้างได้ แต่ความรู้นั้นไม่มีสิ้นสุด กลุ่มตัวอย่างในกลุ่มนี้จึงต้องการจะแสวงหาความรู้เพื่อเพิ่มพูนความรู้และความมั่นใจให้กับตนเอง และงานที่จำเป็นจะต้องใช้ความรู้เรื่องการออกกำลังกายมาสร้างความเชื่อถือ กลุ่มตัวอย่างจึงจำเป็นจะต้องเปิดรับข้อมูลเกี่ยวกับการออกกำลังกายอยู่เสมอ กลุ่มตัวอย่างจึงต้องการจะเปิดรับเพจสอนออกกำลังกายที่ให้ความรู้ในเชิงลึก ที่เป็นทฤษฎีความรู้วิทยาศาสตร์การกีฬาเพื่อจะมาพัฒนาความรู้ของตนเองให้ดียิ่งขึ้น จึงเลือกเปิดรับเพจ Be fit and Eat well มีลักษณะการสื่อสารเนื้อหาที่เน้นความรู้ในเชิงลึก เป็นทฤษฎีวิทยาศาสตร์กีฬา และการออกกำลังกายให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น ซึ่งเนื้อหาที่ให้ความรู้จะค่อนข้างลึกและละเอียดต้องอาศัยประสบการณ์และความรู้เพื่อทำความเข้าใจในเนื้อหา ซึ่งก็สอดคล้องกับความรู้และประสบการณ์ของกลุ่มตัวอย่างจึงสามารถเข้าใจเนื้อหาสารได้ดี