DOI: 10.14457/tu.the.2017.813
title: การบริหารจัดการปกครองท้องถิ่นบนฐานเครือข่ายความร่วมมือ กรณี แก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนกลุ่มเสี่ยงขององค์การบริหารส่วนตำบลทับผึ้ง อำเภอศรีสำโรง จังหวัดสุโขทัย

description: การศึกษาค้นคว้าอิสระ การบริหารจัดการปกครองท้องถิ่นบนฐานเครือข่ายความร่วมมือ กรณีแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนกลุ่มเสี่ยงขององค์การบริหารส่วนตำบลทับผึ้ง อำเภอศรีสำโรง จังหวัดสุโขทัย ในครั้งนี้มุ่งศึกษาการบริหารจัดการปกครองท้องถิ่นขององค์การบริหารส่วนตำบลทับผึ้ง ในฐานะที่ดำเนินการบริหารจัดการปกครองท้องถิ่นบนฐานเครือข่ายความเพื่อแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชน เนื่องจากประชาชนในพื้นที่ขององค์การบริหารส่วนตำบลทับผึ้งได้รับผลกระทบโดยตรงจากปัญหาเด็กและเยาวชนมีพฤติกรรมไม่เหมาะสม หรือมีพฤติกรรมเสี่ยงที่จะเป็นบุคลากรด้อยคุณภาพ รวมไปถึงปัญหาการตั้งครรภ์ไม่พร้อมในกลุ่มเด็ก พฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม การใช้ความรุนแรง และออกจากการเรียนกลางคัน โดยองค์การบริหารส่วนตำบลทับผึ้งได้รับรู้ถึงปัญหา และตามความต้องการของประชาชนจากข้อเรียกร้องของผู้แทนประชาชนในเวทีประชาคมหมู่บ้าน จึงได้พยายามค้นหาเครื่องมือ และวิธีการในการแก้ไขปัญหา แต่ไม่ประสบความสำเร็จจึงประสานความร่วมมื่อกับองค์กรต่างๆ ทั้งในพื้นที่ตำบลทับผึ้ง และองค์กรอื่นๆ นอกพื้นที่ตำบลทับผึ้ง เพื่อปรึกษาแนวทางการบริหารการปกครองท้องถิ่นเพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว               จากเหตุผลและความสําคัญดังกล่าว ผู้ศึกษาจึงได้ทําการศึกษาลักษณะการบริหารจัดการปกครองท้องถิ่นบนฐานเครือข่ายความร่วมมือกับหน่วยงานต่างๆ ค้นหารูปแบบหรือลักษณะความร่วมมือ สาเหตุและปัจจัยเสริมความร่วมมือ รวมไปถึงปัจจัยที่นำไปสู่ความสำเร็จในการสร้างเครือข่ายความร่วมมือ เพื่อแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนกลุ่มเสี่ยงขององค์การบริหารส่วนตำบลทับผึ้ง ด้วยวิธีการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Study) รวมไปถึงศึกษาปรากฎการณ์การก่อตัวของเครือข่ายและบทบาทของของสมาชิกเครือข่ายความร่วมมือ และศึกษาถึงปัจจัยความสำเร็จหรือปัจจัยความล้มเหลวในการสร้างเครือข่ายความร่วมมือ และความก้าวหน้าของการสร้างเครือข่าย และปัญหาอุปสรรคการสร้างเครือข่ายความร่วมมือ                 จากผลการศึกษาพบว่า การบริหารจัดการปกครองท้องถิ่นบนฐานเครือข่ายความร่วมมือกรณีศึกษาแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนกลุ่มเสี่ยง ขององค์การบริหารส่วนตำบลทับผึ้งพบลักษณะการบริหารกิจการบ้านเมืองแบบร่วมมือกัน ขององค์การบริหารส่วนตำบลทับผึ้งมีองค์ประกอบสำคัญ 6 ประการ คือ 1) การริเริ่มความร่วมมือ 2) ตัวแสดงที่เกี่ยวข้อง 3) การแสดงบทบาท 4) การจัดโครงสร้างการทำงาน 5) การตัดสินใจ 6) เป้าหมายของการทำงานร่วมกันการริเริ่มการบริหารกิจการบ้านเมืองแบบร่วมมือกัน เป็นการเปิดพื้นที่การทำงานร่วมกันที่ริเริ่มโดยผู้บริหารท้องถิ่นตำบลทับผึ้ง จึงให้ความสนใจ นำเข้ามาเป็นประเด็นปัญหาสำคัญที่ต้องการแก้ไขอย่างเร่งด่วน โดยมีวัตถุประสงค์ของการริเริเริ่มร่วมมือกันทำงานกับภาคส่วนอื่น เพื่อใช้เป็นกลไกในการเชื่อมร้อยเครือข่ายความร่วมมือ เพื่อเป็นพื้นที่พูดคุยปรึกษาหารือในแนวระนาบ หรือระดับเดียวกัน ซึ่งจากการศึกษารายงานการประชุมของคณะทำงานเพื่อแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนทับผึ้ง พบว่ามีโครงสร้างองค์ประกอบการมีส่วนร่วมมาจากทั้งทางหน่วยงานของรัฐ (ภาคราชการ) หน่วยงานองค์กรสาธารณะประโยชน์ (ภาคเอกชน) และเครือข่ายภาคประชาชนในจากชุมชนหมู่บ้าน โดยการสนับสนุนจากสภาองค์การบริหารส่วนตำบลทับผึ้ง อาสาที่จะเป็นเจ้าภาพหลักในการแก้ไขปัญหาเด็กและเยาชน โดยจัดตั้งกลุ่ม “คณะทำงานเพื่อแก้ไขปัญหาเด็กและเยวชนทับผึ้ง”จากการศึกษา พบว่า ตัวแสดงที่เข้ามาร่วมในกระบวนการบริหารกิจการบ้านเมืองแบบร่วมมือกัน มีองค์ประกอบด้วยตัวแสดงภาครัฐ และตัวแสดงที่มิใช่ภาครัฐ ซึ่งมีฐานะเป็นภาคีผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในการบริหารภารกิจ หรือนโยบายสาธารณะ มีเครือข่ายความร่วมมือทั้งจากภาคราชการ ภาคเอกชน และเครือข่ายภาคประชาชน โดยมีรายละเอียดการเข้าร่วมแต่ละหน่วยงานแบ่งเป็น ภาคราชการ ได้แก่ สำนักงานพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์จังหวัดสุโขทัย, สถานีวิทยุกระจายเสียงแห่งประเทศไทยส่วนภูมิภาค, โรงพยาบาลสร้างเสริมสุขภาพตำบลทับผึ้ง ภาคเอกชน มูลนิธิสร้างความเข้าใจเรื่องสุขภาพผู้หญิง และภาคประชาสังคม ได้แก่ สภาเด็กและเยาวชตำบล, กลุ่มจักสาน (ตั้งอยู่หมู่1), กลุ่มสมุนไพร (ตั้งอยู่หมู่2), กลุ่มเตาอิวาเต๊ะ น้ำส้มควันไม้ (ตั้งอยู่หมู่1), กลุ่มเพาะเห็ด (ตั้งอยู่หมู่1), กลุ่มดอกไม้ประดิษฐ์จากกระดาษสา (ตั้งอยู่หมู่ 2), กลุ่มโรงสีข้าวชุมชนตำบลทับผึ้ง (ตั้งอยู่หมู่3), กลุ่มพวงมาลัยดอกมะลิ (ตั้งอยู่หมู่6), กลุ่มดอกไม้จันทน์ (ตั้งอยู่หมู่7), กลุ่มน้ำพริก (ตั้งอยู่หมู่9) ล้วนเป็นฝ่ายที่มีส่วนได้ส่วนเสียในกระบวนการบริหารกิจการบ้านเมืองแบบร่วมมือกัน จึงครอบคลุมทั้งภาคเอกชนและภาคประชาสังคม ซึ่งเข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการบริหารงานของภาครัฐ ทั้งในฐานะพลเมือง และในฐานะกลุ่มทางสังคมหรือองค์กรภาคีที่เข้ามามีส่วนร่วมในกระบวนการบริหารกิจการบ้านเมืองแบบร่วมมือกัน มีการแสดงบทบาทร่วมตัดสินใจกับตัวแสดงภาครัฐได้โดยตรง มีการขับเคลื่อนภารกิจโดยอาศัยกลไกความสัมพันธ์ในแนวราบ และมีรูปแบบปฏิสัมพันธ์ซึ่งกันและกันในลักษณะภาคีหุ้นส่วน (Partnership) คือมีความร่วมมือ ปรึกษาหารือ แลกเปลี่ยนทรัพยากรกันในรูปแบบคณะกรรมการ คณะทำงานโครงการ องค์การบริหารส่วนตำบลทับผึ้ง ให้ความสำคัญในการสร้างความความสัมพันธ์ทั้งในแนวราบกับประชาชนในพื้นและสร้างความเข้มแข็งของการเป็นเครือข่ายของประชาชน/ชุมชนจากแต่ล่ะหมู่บ้าน ภาคราชการส่วนภูมิภาค และองค์กรเอกชน โดยบูรณาการความร่วมมือตามวัตถุประสงค์ของโครงการต่างๆ จากแต่ล่ะหน่วยงาน ในจังหวัดเป็นแกนกลางในการดำเนินงาน โดยทุกฝ่ายมีการพบปะเจรจาหารือกันอย่างต่อเนื่อง มีการแลกเปลี่ยน รับฟัง โต้แย้ง เสนอแนะและตัดสินใจร่วมกันทั้งสองฝ่าย โดยใช้ฐานสถานะของความเป็นกลุ่มองค์กรต่างๆชองประชาชนในพื้นที่เช่น สภาเด็กและเยาวชน กลุ่มเพื่อการอาชีพต่างๆ มีส่วนในการตัดสินใจในกิจการของภาครัฐหรือนโยบายสาธารณะของรัฐได้ในทุกขั้น ตอนของการตัดสินใจ เป็นกลไลในการเชื่อมร้อยประสานงานและสื่อสารนโยบายสาธารณะขององค์การบริหารส่วนตำบลทับผึ้งไปสู่ประชาชนในพื้นที่ การบริหารกิจการบ้านเมืองแบบร่วมมือกันมีการจัดโครงสร้างความสัมพันธ์อย่างเป็นทางการที่ทำให้ทุกฝ่ายเข้ามาแสดงบทบาทร่วมกัน กลไกการทำงานร่วมกัน โดยประสานความร่วมมือจากแต่ละเครือข่ายในคณะทำงานมุ่งนำเสนอจุดแข็งของแต่ล่ะองค์กรเพื่อเข้ามาร่วมมือในการดำเนินงานของคณะทำงานฯ ซึ่งเกิดจากการตกลงวางกรอบกำหนดรูปแบบความสัมพันธ์ร่วมกันทุกฝ่าย การทำงานแบบร่วมมือกันระหว่างภาครัฐกับภาคส่วนต่าง ๆ โดยการทำงานร่วมกันมีจุดมุ่งหมายเพื่อเปิดให้ทุกฝ่ายเข้ามาตัดสินใจร่วมกันบนฐานของการแสวงหาทางออกที่สะท้อนฉันทานุมัติของทุกฝ่าย ซึ่งเป็นทางเลือกที่เอื้อให้ทุกฝ่ายได้รับประโยชน์ร่วมกันปัจจัยปัญหาเชิงนโยบายที่ยุ่งยาก ซับซ้อน ยากแก่การหาทางออก (‘wicked’ problems) ก็เป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่ ส่งผลให้องค์การบริหารส่วนตำบลทับผึ้งสร้างความร่วมมือเพื่อแก้ไขปัญหาดังกล่าว รวมตัวกันด้วยรูปแบบคณะกรรมการ เพื่อแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ ทรัพยากร เครื่องมือ องค์การบริหารส่วนตำบลทับผึ้ง มีบทเรียนการดำเนินงานประสบการณ์การดำเนินการแก้ไขปัญหาที่ผ่านมาในอดีต ที่ไม่ค่อยประสบผลสำเร็จซักเท่าไรเมื่อเทียบกับการลงทุนลงแรงที่ทำไป แต่ผู้บริหารองค์การบริหารส่วนตำบลทับผึ้งก็มีความตั้งใจในการวิเคราะหาแนวทางการแก้ไขปัญหาอย่างต่อเนื่องเสมอมา กล่าวโดยสรุป ปัจจัยที่ส่งผลให้เกิดความร่วมมือในเครือข่าย มี 5 ด้าน ได้แก่ การมีส่วนร่วม การมีเป้าหมายร่วมกัน การติดต่อสื่อสาร การมีสัมพันธ์ระหวางกัน และการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ เน้นการมีความสัมพันธ์ระหว่างกันมีผลต่อความร่วมมือในระดับมาก เมื่อพิจารณาเป็นรายข้อของปัจจัยดังกล่าว พบว่า การสร้างความสัมพันธ์และความเขาใจอันดีระหว่างกัน เพื่อให้เกิดการยอมรับในกระบวนการทำงานของแต่ละฝ่ายเพื่อประโยชน์สูงสุดในการดำเนินงาน มีผลต่อความร่วมมือมากด้านปัจจัยที่นำไปสูความสำเร็จในการสร้างเครือข่ายความร่วมมือเพื่อแก้ไขปัญหาเด็กและเยาวชนกลุ่มเสี่ยง ขององค์การบริหารส่วนตำบลทับผึ้ง แบ่งออกเป็น 5 ประเด็น คือ 1) การมีโครงสร้างการทำงานร่วมกัน ผ่าน “คณะกรรมการส่งเสริมการพัฒนาเด็กและเยาวชนตำบลทับผึ้ง”  2) ทักษะการการติดต่อสื่อสาร ประสานงานความร่วมมือในระดับบุคคล และความสามารถในการประสานความร่วมมือในระดับหน่วยงาน 3) สัมพันธ์ภาพระหวางกัน หมายถึงต้นทุนความสัมพันธ์ของผู้บริหารองค์การบริหารส่วนตำบลทับผึ้ง กับเครือข่ายทั้งในระดับบุคคลและระดับหน่วยงาน 4) การแลกเปลี่ยนทรัพยากร ของคณะกรรมการ มีความจำเป็น และมีความคิดสร้างสรรค์ในการบริหารเครือข่ายความร่วมมือ ปรับปรุงและพัฒนาแผนการทำงานร่วมกันโดยปรับแผนจากหน่วยงานของแต่ล่ะองค์กรเพื่อสร้างสรรค์แผนงานรวม และสุดท้าย 5) การมีส่วนร่วมทุกระดับโดยเกิดขึ้นทั้งในกลุ่มผู้บริหารขององค์การบริหารส่วนตำบลทับผึ้ง คณะทำงานดำเนินการ ผู้นำชุมชนหมู่บ้าน กลุ่มเครือข่ายเพื่อการอาชีพ สมาชิกสภาเด็กและเยาวชน และกลุ่มเป้าหมายที่ร่วมโครงการทั้งนี้ ปัจัยความสำเร็จข้างต้น เกิดขึ้นพร้อมๆกับทักษะความคิดสร้างสรรค์ของผู้บริหาร อันจะมีบทบาทสำคัญในช่วงการริเริ่มก่อตัว ช่วยการประสานให้เกิดความร่วมมือ รวมไปถึงการอำนวยความสะดวก การสนับสนุนและส่งเสริมให้เกิดความต่อเนื่อง มีความสามารถในการสร้างแรงจูงใจเพื่อให้เกิดความร่วมมือจากหน่วยงานต่างๆ โดยสมัครใจ สามารถดึงเอาความสอดคล้องกันของภาระกิจและเป้าหมายแต่ละองค์กรมาดำเนินงานร่วมกัน โดยเชื่อมโยงบทบาทหน้าที่ที่แตกต่างกันของสมาชิกภาคีเครือข่าย ด้วยการผสานจุดแข็งของสมาชิกเครือข่ายให้กลายศักยภาพรวมเพื่อบริหารจัดการโครงการ ในอีกมุมหนึ่งสามารถอธิบายได้ว่าปัจจัยสำคัญที่ผลักดันให้ตัวแสดงภาครัฐและภาคส่วนต่าง ๆ ในสังคมหันหน้าเข้ามาร่วมกันสร้างความร่วมมือ ก็คือ การที่แต่ละฝ่ายต่างตระหนักและยอมรับในศักยภาพและขีดความสามารถในการแสดงบทบาทของกันและกัน โดยเฉพาะการยอมรับว่าทุกฝ่ายต่างมีข้อเด่นและข้อด้อย ข้อจำกัดและสมรรถนะที่แตกต่างกัน หากทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องเข้ามาทำงานร่วมกันก็จะช่วยส่งเสริมเกื้อกูลและยกระดับประสิทธิภาพในการทำงานให้สูงขึ้นได้ สภาพความแตกต่างในอำนาจบทบาทหน้าที่ทรัพยากรและศักยภาพในการทำงานที่แตกต่างกัน จึงส่งผลให้ทุกฝ่ายที่มีส่วนได้ส่วนเสียในการบริหารภารกิจของรัฐหรือนโยบายสาธารณะริเริ่มสร้างความร่วมมือกันขึ้น