DOI: 10.14457/tu.the.2015.693
title: การควบคุมพฤติกรรมการร่วมกันจำกัดการแข่งขันในแนวนอนของผู้ประกอบการในธุรกิจการบินและการช่วยเหลือผู้ประกอบการในธุรกิจการบินโดยรัฐ: ศึกษาเปรียบเทียบกรณีตลาดการบินร่วมของสหภาพยุโรปและอาเซียน

description: วิทยานิพนธ์เล่มนี้ศึกษาเกี่ยวกับการควบคุมพฤติกรรมการร่วมกันจำกัดการแข่งขันในแนวนอนของผู้ประกอบการและการช่วยเหลือโดยรัฐในตลาดการบินร่วมใน  3 ประเด็น ได้แก่ 1) ปัญหาเรื่องความมีประสิทธิภาพของข้อบทและกลไกการบังคับใช้ข้อบทเกี่ยวกับพฤติกรรมร่วมกันจำกัดการแข่งขันในแนวนอนของผู้ประกอบการในธุรกิจการบิน 2) ปัญหาเรื่องความมีประสิทธิภาพของข้อบทและกลไกการบังคับใช้ข้อบทเกี่ยวกับการช่วยเหลือโดยรัฐ และ 3) ปัญหาเรื่องการดำเนินมาตรการช่วยเหลือสายการบินที่ได้รับความเสียหายจากพฤติกรรมร่วมกันจำกัดการแข่งขันของสายการบินอื่นๆ ในตลาดการบินร่วมโดยรัฐ โดยทำการศึกษาเปรียบเทียบระบบการควบคุมของสหภาพยุโรปและอาเซียน จากการศึกษาในประเด็นต่างๆ พบว่า1) ในประเด็นเรื่องการควบคุมพฤติกรรมการร่วมกันจำกัดการแข่งขันในแนวนอนของผู้ประกอบการในธุรกิจการบิน ในสหภาพยุโรป Article 101 TFEU ถูกบัญญัติไว้ในลักษณะกฎเกณฑ์กลางของภูมิภาคเป็นส่วนหนึ่งของกฎหมายสหภาพยุโรปที่กฎหมายการแข่งขันทางการค้าภายในของรัฐจะขัดหรือแย้งไม่ได้ ทั้งนี้ตาม Regulation ที่ 1/2003 ใช้การระงับข้อพิพาททางตุลาการ ซึ่งคณะกรรมาธิการยุโรปและองค์กรบังคับใช้กฎหมายการแข่งขันทางการค้าของรัฐสมาชิกมีอำนาจในการปรับใช้ Article 101 ร่วมกัน อย่างไรก็ตามรัฐสมาชิกทุกรัฐต้องปรับใช้ Article 101 ตามแนวทางที่คณะกรรมาธิการยุโรปและศาลสหภาพยุโรปวางหลักเกณฑ์การปรับใช้ Article 101 ไว้ในคำตัดสินในคดีต่างๆ ซึ่งทำให้เกิดความแน่นอนทางกฎหมาย นอกจากนี้ยังเปิดโอกาสให้เอกชนสามารถดำเนินคดีเรียกค่าเสียหายทางแพ่งกับสายการบินที่มีพฤติกรรมร่วมกันจำกัดการแข่งขันเพื่อเยียวยาความเสียหาย ส่งผลให้การควบคุมพฤติกรรมร่วมกันจำกัดการแข่งขันในตลาดการบินร่วมสหภาพยุโรปมีประสิทธิภาพ สำหรับอาเซียน กฎเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในความตกลงพหุภาคีอาเซียนเกี่ยวกับสิทธิการบิน 3 ฉบับ ไม่ได้ถูกบัญญัติไว้ในลักษณะเดียวกับ Article 101 TFEU ข้อบทว่าด้วยการแข่งขันอย่างเป็นธรรมกำหนดหน้าที่ให้รัฐสมาชิกไปดำเนินการบังคับใช้กฎหมายการแข่งขันทางการค้าภายในควบคุมสายการบินที่ได้รับอนุญาตของตนไม่ให้ทำข้อตกลงร่วมกันจำกัดการแข่งขันที่สร้างความเสียหายต่อสายการบินที่ได้รับอนุญาตของรัฐสมาชิกอื่นๆ ซึ่งกฎหมายการแข่งขันทางการค้ารวมถึงประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมายของรัฐสมาชิกอาเซียนนั้นแตกต่างกัน และตามความตกลงพหุภาคีอาเซียนเกี่ยวกับสิทธิการบินทั้ง 3 ฉบับ เน้นใช้การระงับข้อพิพาททางการทูตเป็นหลักซึ่งขาดความแน่นอนทางกฎหมาย ส่งผลให้การควบคุมพฤติกรรมร่วมกันจำกัดการแข่งขันในตลาดการบินร่วมอาเซียนขาดประสิทธิภาพ2) ในประเด็นเรื่องการควบคุมการช่วยเหลือผู้ประกอบการในธุรกิจการบินโดยรัฐ ในสหภาพยุโรปมีคณะกรรมาธิการยุโรปทำหน้าที่ตรวจสอบควบคุมรัฐผ่านรายงานประจำปีเกี่ยวกับการดำเนินมาตรการช่วยเหลือต่างๆ ของรัฐที่รัฐมีหน้าที่ต้องจัดทำส่งคณะกรรมาธิการทุกปี และมีระบบการพิจารณาอนุมัติมาตรการช่วยเหลือของรัฐโดยคณะกรรมาธิการก่อนที่ที่รัฐจะดำเนินการ ตาม Regulation ที่ 659/1999 ใช้การระงับข้อพิพาททางตุลาการในการแก้ไขปัญหาความขัดแย้งที่เกิดขึ้นจากการดำเนินมาตรการช่วยเหลือของรัฐซึ่งมีความแน่นอนทางกฎหมาย นอกจากนี้ในกรณีที่เอกชนได้รับความเสียหายจากการดำเนินมาตรการช่วยเหลือของรัฐ เอกชนสามารถดำเนินคดีเรียกค่าเสียหายจากหน่วยงานของรัฐโดยตรงได้ สำหรับอาเซียนตามความตกลงพหุภาคีอาเซียนเกี่ยวกับสิทธิการบินทั้ง 3 ฉบับ ไม่มีการจัดตั้งองค์กรกลางขึ้นทำหน้าที่ตรวจสอบการควบคุมการดำเนินมาตรการช่วยเหลือ รัฐจึงสามารถดำเนินมาตรการช่วยเหลือโดยไม่ต้องได้รับอนุมัติจากหน่วยงานใด ส่วนการระงับข้อพิพาทนั้นตามความตกลงฯ ใช้การระงับข้อพิพาททางการทูตเป็นหลักซึ่งขาดความแน่นอนทางกฎหมาย การควบคุมการช่วยเหลือโดยรัฐของอาเซียนจึงยังขาดประสิทธิภาพ3) ในประเด็นเรื่องการดำเนินมาตรการช่วยเหลือสายการบินที่ได้รับความเสียหายจากการร่วมกันจำกัดการแข่งขันของสายการบินอื่นๆ ในตลาดร่วมโดยรัฐ กรณีสหภาพยุโรปหากสายการบินที่ได้รับความเสียหายจากข้อตกลงร่วมกันจำกัดการแข่งขันต้องออกจากตลาดไปจะทำให้การแข่งขันในตลาดลดลงอย่างมากจนนำไปสู่การผูกขาดหรือกลายเป็นตลาดผู้แข่งขันน้อยหลาย รัฐสมาชิกอาจยก Article 101(3)(c) ขึ้นอ้างเพื่อขออนุญาตดำเนินมาตรการช่วยเหลือได้ ส่วนกรณีอาเซียน ตามความตกลงพหุภาคีอาเซียนเกี่ยวกับสิทธิการบินทั้ง 3 ฉบับ ห้ามเฉพาะการช่วยเหลือที่บิดเบือนการแข่งขันระหว่างสายการบินที่ได้รับอนุญาตของรัฐสมาชิก ดังนั้นเมื่อเป็นการดำเนินมาตรการช่วยเหลือเพื่อรักษาการแข่งขันไว้ในตลาดและความเสียหายที่สายการบินได้รับไม่ได้เกิดจากความไร้ประสิทธิภาพในการดำเนินงานแต่เกิดจากพฤติกรรมต่อต้านการแข่งขัน มาตรการช่วยเหลือของรัฐจึงไม่เป็นการบิดเบือนการแข่งขัน ซึ่งน่าจะกระทำได้ภายใต้ความตกลงพหุภาคีอาเซียนเกี่ยวกับสิทธิการบินฯ เพียงแต่ในอาเซียนระบบการควบคุมการช่วยเหลือโดยรัฐยังขาดประสิทธิภาพจึงมีความเป็นไปได้ว่ารัฐอาจใช้เป็นข้ออ้างในการช่วยเหลือสายการบินที่ขาดประสิทธิภาพในการดำเนินงานเมื่อเปรียบเทียบกับสหภาพยุโรป การควบคุมพฤติกรรมการร่วมกันจำกัดการแข่งขันของผู้ประกอบการในธุรกิจการบินและการช่วยเหลือผู้ประกอบการในธุรกิจการบินโดยรัฐของอาเซียนยังคงขาดประสิทธิภาพทั้งในแง่เนื้อหาของข้อบทและกลไกการบังคับใช้ ไม่สามารถสนับสนุนการดำเนินงานของตลาดร่วมได้จริงจึงควรปรับปรุงความตกลงพหุภาคีอาเซียนเกี่ยวกับสิทธิการบินทั้ง 3 ฉบับ ในส่วนที่เกี่ยวกับการร่วมกันจำกัดการแข่งขันในแนวนอนและการช่วยเหลือโดยรัฐ โดยนำเอาแนวทางของสหภาพยุโรปมาปรับให้เหมาะสมกับบริบทของอาเซียนเนื่องจากตลาดการบินร่วมของอาเซียนมีความคล้ายคลึงกับสหภาพยุโรปและระบบการควบคุมสายการบินและรัฐของสหภาพยุโรปเป็นระบบที่มีประสิทธิภาพส่งเสริมการดำเนินงานของตลาดการบินร่วมสหภาพยุโรปได้จริง