DOI: 10.14457/tu.the.2015.592
title: เลตเตอร์ออฟเครดิต: ข้อพิจารณาในการร่างกฎหมายไท

description: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษาหลักการสำคัญของกฎหมายเกี่ยวด้วยเลตเตอร์ออฟเครดิต ตามตัวบทกฎหมายและข้อกำหนดที่เกี่ยวข้อง เสนอแนวทางการตีความตัวบทกฎหมายที่มีอยู่ ตลอดจนเสนอแนวทางการพิจารณาหัวข้อกฎหมายสำหรับการร่างกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับเลตเตอร์ออฟเครดิตในประเทศไทย โดยเน้นการศึกษากฎหมายเกี่ยวด้วยเลตเตอร์ออฟเครดิตในต่างประเทศจากการศึกษาพบว่า แม้ในปัจจุบันจะมีกฎหมายเฉพาะเกี่ยวด้วยเลตเตอร์ออฟเครดิตอยู่หลายฉบับ ทั้งที่เป็นกฎหมายภายในและกฎหมายแม่บท แต่นอกจากUCP ซึ่งเป็นข้อกำหนดขององค์กรเอกชนแล้ว ไม่ปรากฏว่ามีกฎหมายกลางเกี่ยวด้วยเลตเตอร์ออฟเครดิตที่ได้รับการยอมรับอย่างแพร่หลาย เมื่อเกิดปัญหาข้อกฎหมายในนิติสัมพันธ์เลตเตอร์ออฟเครดิต ศาลในแต่ละประเทศจะอาศัยหลักกฎหมายและการตีความกฎหมายภายในของตนเองเพื่อแก้ปัญหา ซึ่งอาจทำให้การวินิจฉัยข้อพิพาทตามวิธีการตีความกฎหมายในข้อเท็จจริงเดียวกันมีผลแตกต่างกันดังนั้น การนำกฎหมายภายในมาปรับใช้จึงจำเป็นต้องมุ่งให้ผลลัพธ์ในการแก้ปัญหานั้นสอดคล้องกับหลักการและวิธีปฏิบัติทางการค้า รวมถึงสอดคล้องกับแนวทางการตีความกฎหมายของประเทศอื่นเมื่อศึกษากฎหมายต่างประเทศและตัวบทกฎหมายของไทยเทียบเคียงกันแล้ว พบว่าหลักกฎหมายต่างประเทศที่เกี่ยวข้องกับเลตเตอร์ออฟเครดิตหลายประการมีเนื้อหาที่ใกล้เคียงกับกฎหมายไทย และสามารถนำตัวบทที่มีอยู่มาปรับใช้ได้อย่างไรก็ตาม มีหลักกฎหมายอีกหลายประการที่แตกต่างจากตัวบทกฎหมายในไทยและสมควรแก่การนำมาบัญญัติไว้เป็นการเฉพาะเนื่องจากเมื่อมีกรณีที่จำเป็นต้องวินิจฉัยปัญหาข้อกฎหมายดังกล่าวและไม่ปรากฏกฎหมายเฉพาะ ศาลไทยก็เลี่ยงไม่ได้ที่จะต้องอาศัยกฎหมายที่มีอยู่เพื่อตัดสินข้อพิพาท แต่การใช้กฎหมายภายในที่มีอยู่นั้น อาจมีความไม่เหมาะสมหรือคลุมเครือ ซึ่งหากมีการบัญญัติเป็นกฎหมายเฉพาะแล้วจะช่วยให้เกิดความชัดเจนมากยิ่งขึ้น ได้แก่ 1. ปัญหาข้อยกเว้นการชำระราคาตามเลตเตอร์ออฟเครดิต ในปัจจุบันยังไม่ปรากฏคำพิพากษาของศาลไทยที่ยอมรับหลักข้อยกเว้นการชำระราคาแต่อย่างใด กล่าวอีกนัยหนึ่ง ศาลไทยถือหลักความเป็นอิสระของเลตเตอร์ออฟเครดิตอย่างเคร่งครัด ตามข้อกำหนดใน UCPซึ่งผลของการยึดหลักความเป็นอิสระโดยเคร่งครัดนี้อาจก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมแก่คู่สัญญาผู้สุจริต เช่นกรณีที่ปรากฏว่ามีการใช้เลตเตอร์ออฟเครดิตปลอมเพื่อนำมาขายแก่ธนาคารโดยไม่มีสัญญาซื้อขายเกิดขึ้นจริงเป็นต้น ดังนั้น เมื่อพิจารณาแนวทางการแก้ปัญหาในเรื่องนี้ ทั้งประเทศสหรัฐอเมริกา จีน และกฎหมายแม่บทของ UNCITRAL ต่างมีหลักการเกี่ยวด้วยข้อยกเว้นการชำระราคา โดยเนื้อหากฎหมายแต่ละฉบับกำหนดขอบเขตไว้ในลักษณะเดียวกัน คงมีเพียงหลักกฎหมายอังกฤษเท่านั้นที่มิได้มีข้อกำหนดเป็นลายลักษณ์อักษร และยังคงไม่มีแนวการวินิจฉัยที่ชัดเจนเกี่ยวด้วยข้อยกเว้นการชำระราคาในเลตเตอร์ออฟเครดิต ซึ่งผลของการไม่มีขอบเขตที่ชัดเจนนั้นอาจกระทบถึงความแน่นอนของหลักการฉ้อฉล โดยก่อให้เกิดข้อยกเว้นการชำระราคาประการอื่นๆเพิ่มเติมได้ ด้วยเหตุนี้จึงสมควรใช้กฎหมายลายลักษณ์อักษรเป็นต้นแบบในการร่างบทบัญญัติกฎหมายไทยทั้งในประเด็นเรื่องขอบเขตของหลักการฉ้อฉล การขอคุ้มครองชั่วคราว และการคุ้มครองคู่สัญญาซึ่งชำระราคาโดยสุจริต2. ปัญหาเกี่ยวด้วยค่าสินไหมทดแทน โดยเฉพาะกรณีที่ธนาคารปฏิเสธการชำระราคาโดยมิชอบ มีความเห็นว่าไม่ควรให้เรียกค่าเสียหายในพฤติการณ์พิเศษในเลตเตอร์ออฟเครดิตอันเป็นการสร้างภาระและส่งผลกระทบต่อค่าใช้จ่ายในการทำธุรกรรมกับธนาคารนอกจากนี้ ยังควรห้ามมิให้ยกบทบัญญัติบางประการเป็นข้อต่อสู้ เช่น หน้าที่ของผู้เสียหายในการบรรเทาความเสียหายจากการผิดสัญญาอันเป็นการสร้างภาระแก่ผู้รับประโยชน์ การกำหนดบทบัญญัติเช่นนี้จะช่วยสร้างความเป็นธรรมแก่ผู้เกี่ยวข้องและจูงใจให้ธนาคารชำระราคาตามเลตเตอร์ออฟเครดิต 3. การโอนเครดิต การโอนสิทธิเรียกร้องและหลักประกันจากการศึกษามีความเห็นว่า สมควรแยกความแตกต่างระหว่างการโอนเครดิต และการโอนสิทธิเรียกร้องให้มีความชัดเจน เพราะมีผลต่อสถานะของนิติสัมพันธ์ดังกล่าวตามกฎหมาย เช่น สิทธิหน้าที่ของผู้รับโอน ลำดับสิทธิในการได้รับชำระ เป็นต้น ในประเด็นที่เกี่ยวด้วยหลักประกันกฎหมายบางประเทศมีการกำหนดข้อยกเว้นของหลักการจดทะเบียนหลักประกันในบางกรณีที่มีความเกี่ยวข้องกับเลตเตอร์ออฟเครดิต ซึ่งต้องพิจารณาตามพระราชบัญญัติหลักประกันทางธุรกิจ พ.ศ. 2558เปรียบเทียบ ได้แก่ เรื่องทรัสต์รีซีท หรือการใช้สิทธิเรียกร้องตามเลตเตอร์ออฟเครดิตเป็นหลักประกัน4. ปัญหาเรื่องอายุความ เนื่องจากศาลไทยวินิจฉัยว่า เลตเตอร์ออฟเครดิตเป็นสัญญาซึ่งไม่มีอายุความกำหนดไว้โดยเฉพาะ จึงมีอายุความสิบปีตามหลักทั่วไป แต่ในทางธุรกิจแล้ว ธุรกรรมต่างๆควรมีอายุความสั้นเพื่อให้มีการจัดการโดยเร็ว เห็นได้จากการกำหนดอายุความตาม ป.พ.พ. มาตรา 193/34 รวมถึงกฎหมายพาณิชย์อื่นในการค้าระหว่างประเทศ เช่น สัญญารับขนของทางทะเล สัญญาขนส่งต่อเนื่องหลายรูปแบบ เป็นต้น ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดในต่างประเทศทั้งสหรัฐอเมริกาและจีน เมื่อกฎหมายไทยไม่ยอมรับการย่นหรือขยายอายุความ ดังนั้น จึงเห็นควรให้มีการกำหนดอายุความเฉพาะสำหรับเลตเตอร์ออฟเครดิต 5. ปัญหาการรับช่วงสิทธิ ผลของการรับช่วงสิทธิอาจขัดกับหลักความเป็นอิสระของเลตเตอร์ออฟเครดิต เพราะทำให้ธนาคารสามารถบังคับสิทธิที่เกิดจากนิติสัมพันธ์อื่นได้ แต่เนื่องจากฐานะของเลตเตอร์ออฟเครดิตซึ่งเป็นเสมือนการประกันการชำระราคา โดยเฉพาะแสตนด์บายเครดิตที่คล้ายคลึงกับสัญญาค้ำประกัน ทำให้การปฏิเสธหลักการรับช่วงสิทธิในข้อเท็จจริงหลายกรณีก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมแก่คู่สัญญา เช่น ธนาคารผู้เปิดเครดิตไม่สามารถรับช่วงสิทธิของผู้รับประโยชน์ไปบังคับสิทธิในหลักประกันเหนือทรัพย์สินของผู้ขอเปิดเครดิต หรือสิทธิได้รับชำระก่อนหรือหักกลบลบหนี้ในคดีล้มละลาย เป็นต้น ด้วยเหตุนี้การมีบทบัญญัติเรื่องรับช่วงสิทธิจะส่งเสริมให้มีการชำระราคาตามเลตเตอร์ออฟเครดิต เพราะการรับช่วงสิทธิทำให้คู่สัญญาสามารถใช้สิทธิที่รับช่วงมาจากนิติสัมพันธ์อื่น ซึ่งอาจจะบังคับสิทธิง่ายกว่าหรือมีลำดับการได้รับชำระเหนือกว่าการบังคับตามสิทธิที่มีอยู่ จึงเป็นประโยชน์แก่บุคคลที่ชำระราคาไปตามเลตเตอร์ออฟเครดิต ในอันที่จะได้รับเงินที่ใช้ไปคืน