DOI: 10.17026/ar/czlfms
title: Archeologisch bureauonderzoek Percelen Wagenborgen, gemeente Eemsdelta (Gr.)

description: Uit het bureauonderzoek blijkt dat het onderzoeksgebied op het bestemmingsplan in gebieden met een bestemmingswaarde ‘Waarde-Archeologie 2’ en ‘Waarde-Archeologie 4’ ligt. Deze gronden zijn mede bestemd voor het behoud van archeologische waarden. Voor de ‘Waarde-Archeologie 2’ aangewezen gronden valt het opbrengen van grond niet onder de werkzaamheden die behoren bij de vergunningsplicht. Voor de ‘Waarde-Archeologie 4’ aangewezen gronden geldt voor het opbrengen van grond wel, bijeen oppervlakte groter dan 200 m².

Op de geomorfologische kaart ligt het onderzoeksgebied op een ontgonnen veenvlakte, een vlakte van getijafzettingen en een getij-inversierug. De bodem bestaat voornamelijk veengronden en zeekleigronden. Wanneer gekeken wordt naar de AHN is te zien dat het landschap rond het onderzoeksgebied hoger ligt in het noorden en lager in het zuiden. Daarnaast is te zien dat ten noorden van het onderzoeksgebied een door menselijke activiteiten gevormde ophoging ligt. Ook de getijinversieruggen steken af in het landschap, zoals te zien is langs het
Termunterzijldiep.

Wanneer gekeken wordt naar de bekende onderzoeks-, vondst- meldingen en AMK-terreinen valt op dat over het algemeen geen archeologisch vervolgonderzoek is geadviseerd. Van de in totaal zes bekende vondstmeldingen is in één geval een archeologische begeleiding geadviseerd en voor de andere planaanpassing. Naast
onderzoeksmeldingen is er ook één vondstmelding bekend binnen een straal van 500 m rond het onderzoeksgebied. Dit betreft terpaardewerk uit de vroeg Romeinse tijd.

Het onderzoeksgebied ligt in het buurtschap genaamd Zomerdijk, wat voor het eerst in de bronnen voorkomt in 1851. Het dorp Wagenborgen, ten zuidwesten van het onderzoeksgebied, komt voor het eerst in de bronnen voor in 1446 onder de naam ‘Wagenbergen’ en ligt op de grens tussen de oude landschappen van Duurswold in het westen en Fivelingo in het noorden. Ten oosten van het onderzoeksgebied ligt het Termunterzijldiep, een door menselijk handelen aangelegd kanaal. Het kanaal is aangelegd als afwateringskanaal, ter vervanging van de vroegere rivier de Munter Ae. Het kanaal groeide uit tot een belangrijke scheepvaartverbinding voor de achterliggende veenkoloniën
tot de aanleg van het Eemskanaal.

Voor alle periode tot en met de vroege middeleeuwen geldt een lage archeologische verwachting. Tijdens het paleolithicum, mesolithicum en neolithicum leefde de mens op de hoger gelegen dekzandkoppen en ruggen en op
de overgangen van hogere, droge gronden naar natte gronden. Het onderzoeksgebied en de nabije omgeving liggen echter laag in het landschap en liggen niet op dekzand maar op klei. Vanaf de bronstijd tot en met de Romeinse tijd
was het onderzoeksgebied onbewoonbaar, dit vanwege het uitgestrekte veengebied. Vanaf 800 zijn er in de omgeving van het onderzoeksgebied kwelderwallen die geschikt waren voor bewoning. Echter, ligt het onderzoeksgebied op afgegraven veenvlakte, een getij-afzetting en getij-inversierug, geen ideale plekken voor bewoning in een getijdegebied. Vanaf de late middeleeuwen, de 11e eeuw, is de zeedijk aangelegd waardoor bewoning in de gehele streek Fivelingo mogelijk werd. Om deze reden geldt een middelhoge archeologische verwachting voor de late middeleeuwen en nieuwe tijd.