DOI: 10.17026/ar/c0jj2q
title: Archeologisch vooronderzoek plangebied Dorpsstraat 33 te Schoonrewoerd, gemeente Vijfheerenlanden

description: Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek door middel van karterende boringen uitgevoerd voor een plangebied aan de Dorpsstraat 33 te Schoonrewoerd, gemeente Vijfheerenlanden (kaart 1; afbeelding 1). Het plangebied is momenteel in gebruik als (pastorie)tuin, met een oppervlakte van ca. 72 m2. Binnen het plangebied zal een uitbreiding van het kerkelijk centrum worden gerealiseerd. De aanbouw wordt gefundeerd op palen (de precieze lengte hiervan zal nog worden bepaald), met een funderingsbalk (zie afbeelding 2 en 3). De onderkant van de fundering komt op 1,3 m – peil. De tussenruimte tussen de funderingen wordt daarbij niet verder worden afgegraven dan de bovenkant van de fundering minus 100 mm voor schoon zand (d.w.z. dat alleen de sleuven van de funderingen worden uitgegraven waarbij het tussenliggende deel ongeroerd blijft).

Voorafgaand aan de ontwikkelingen dient in kaart te worden gebracht of er binnen het plangebied mogelijk archeologische waarden in het geding zijn. Gezien de aard van de verwachte ingrepen (nieuwbouw) zullen deze mogelijk tot in het relevante archeologische niveau reiken.

Op basis van het bureauonderzoek bestaat een hoge archeologische verwachting op het aantreffen van archeologische resten vanaf het Laat-Neolithicum (in ieder geval vanaf de Midden-Bronstijd) tot en met de Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd. Het plangebied bevindt zich op een terp, op afzettingen van de Schoonrewoerd stroomgordel. Resten vanaf de Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd (mogelijk vanaf de 11e / 12e eeuw) worden verwacht vanaf maaiveld; eventuele resten uit de Late Prehistorie op de Schoonrewoerd kunnen mogelijk al binnen 70 cm tot een meter onder maaiveld worden verwacht. Er zijn geen aanwijzingen voor historische bebouwing op basis van het beschikbare historisch kaartmateriaal, maar gezien de ligging in de oude kern bij de kerk, kan dit ook niet geheel worden uitgesloten. Ook eventuele resten in de vorm van begravingen kunnen niet worden uitgesloten.

Om dit verwachtingsmodel te toetsen is op 5 september 2022 een inventariserend veldonderzoek uitgevoerd door middel van karterende boringen. Op basis van dit onderzoek bleek dat het bodemprofiel bestaat uit een dik humeus pakket, scherp op beddingafzettingen van de Schoonrewoerdse stroomgordel. De oorspronkelijke stratigrafische opbouw van oever- op beddingafzettingen van de Schoonrewoerdse stroomgordel is niet meer intact. Daarom worden geen archeologische waarden uit de prehistorie, de Romeinse tijd of de Vroege Middeleeuwen verwacht. De bovengrond bestaat uit twee humeuze pakketten die onderdeel vormen van de terpophoging van de oude kern van Schoonrewoerd. Deze terplagen lijken na de oorspronkelijke opwerping niet meer intact te zijn. Ondanks dat deze terplagen uit omgewerkte grond lijken te zijn opgebouwd, kunnen in het gebied nog wel geruimde, deels geruimde, of nog intacte graven aanwezig zijn. Ook kunnen archeologische waarden zoals funderingsrestanten uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd aanwezig zijn. 

Advies
Op basis van het inventariserend veldonderzoek heeft het plangebied nog een hoge archeologische verwachting, voor de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd. Er zijn geen aanwijzingen voor omwerking of afgraving in de moderne tijd, bijvoorbeeld door de aanwezigheid van plastic op grotere diepte. De ligging op de terp maakt dat er in principe in de ophogingslagen nog resten van bewoning/huizen aanwezig kunnen zijn, funderingsresten etc. De ligging bij de kerk en het aangetroffen botmateriaal geeft echter ook aan dat er een kans bestaat op het aantreffen van menselijke resten van begravingen uit de voorgaande eeuwen. Een langdurig gebruik van een kerkhof bracht regelmatige ruimingen met zich mee, waarbij (handmatig) zo diep werd gegraven als nodig was. Graven werden geruimd of deels geruimd, maar op diepere niveaus, zeker op het geplande aanleg niveau van 1,5 m -mv, kunnen mogelijk ook nog intacte middeleeuwse graven of graven uit de vroege Nieuwe tijd worden aangetroffen. 

Naar aanleiding van opmerkingen van het bevoegd gezag op het conceptrapport d.d. 13 september 2022 heeft het Kerkbestuur onderzoek gedaan in de archieven van de kerk. Dhr. A.J. den Hertog van de Hervormde Gemeente Schoonrewoerd heeft op 1 december 2022 aangegeven dat in de archieven geen informatie is te vinden over de locatie van een eerder kerkhof aan de zuidzijde van de kerk, bij het huidige plangebied.

Omdat in het plangebied nog een grote kans is op de aanwezigheid van archeologische waarden uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd is archeologisch gravend onderzoek noodzakelijk. Vanwege de beperkte grootte van het gebied is een archeologische begeleiding bij het uitgraven van de bouwkuip of van de funderingssleuven een goede onderzoeksmethode om eventuele archeologische waarden in het plangebied te documenteren. De precieze werkwijze van een archeologische begeleiding dient vastgelegd te worden in een door de bevoegde overheid goed te keuren Programma van Eisen (PvE). Of en zo ja, in welke mate een vervolg noodzakelijk is, hangt af van de concrete ingrepen. Geadviseerd wordt het definitieve ontwerp samen met het onderhavige rapport voor te leggen aan het bevoegd gezag om het vervolgtraject te bepalen.

Het bevoegd gezag, de gemeente Vijfheerenlanden, dient eerst over het advies in dit rapport een besluit te nemen. Dit besluit kan afwijken van het bovenstaande advies.

Wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het plangebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondsten of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondsten). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondsten’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Vijfheerenlanden, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.