DOI: 10.17026/ar/bkdajn
title: A-20.0148: Boxtel, Heem van Selis Boxtel, Heem van Selis. IVO-P en opgraving

description: &lt;p&gt;In opdracht van Van Wanrooij Projectontwikkeling BV heeft BAAC een opgraving uitgevoerd in plangebied Heem van Selis te Boxtel, in de gelijknamige gemeente. De aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen bouw van woningen in het plangebied waarbij een gerede kans bestaat dat archeologische waarden vernietigd zullen worden. Bij de opgraving zijn diverse sporen uit verschillende perioden aangetroffen. Het meest in het oog springende zijn wel een grafheuvel, twee kleine grafvelden en een militair kamp uit de Tachtigjarige oorlog. Aan de hand van de resultaten van het bureau-, boor-, en proefsleuvenonderzoek zijn er binnen het onderzoeksgebied zeven zones of vindplaatsen opgegraven. In dit rapport worden het tweede deel van het proefsleuvenonderzoek (fase 2) en de opgraving samen uitgewerkt. De oudste aanwijzing van menselijk aanwezigheid zijn enkele fragmenten bewerkte vuursteen uit het neolithicum. In de midden-bronstijd is een grafheuvel aangelegd in het centrale deel van het onderzoeksgebied. Dit grafmonument bevond zich op een hoger gelegen deel van het landschap en is bewust daar geplaatst om gezien te worden. Op deze manier werd het landschap in het plangebied voor het eerst door mensen ingericht en aangepast, de grafheuvel werd een markeringspunt in het landschap. Ook in de omgeving waren enkele grafheuvels aanwezig, maar bewoning uit de midden-bronstijd is niet aangetroffen binnen de grenzen van het onderzoeksgebied. De eerste bewoningssporen bevinden zich in het zuidoostelijke deel van het onderzoeksgebied en dateren in de vroege ijzertijd. De bewoners van dit erf hebben zich gevestigd in een lager gelegen deel van het landschap dat afloopt richting de Dommel. Dat lijkt geen geschikte plaats voor bewoning, maar omdat er op de locatie van het hoofgebouw, bijgebouwen en vele kuilen sprake was van een opduiking, een dekzandkop in het lager gelegen deel, zullen zij het toch droog hebben gehouden. In de midden-en late ijzertijd is ten oosten daarvan, op de flanken van een dekzandrug bewoning aanwezig. In totaal zijn er uit deze periode de resten van vijf hoofgebouwen aangetroffen. Eén erf is duidelijk lange tijd in gebruik geweest waarbij het hoofdgebouw twee keer is vervangen en vlak naast de voorganger is opgebouwd (structuur 4, 5, 6). Rondom de sporen van de gebouwen zijn de restanten van een groot aantal bijgebouwen en spiekers aangetroffen. De spiekers, waar gewassen werden opgeslagen, bevinden zich in een soort banen die de overgang lijken te vormen van bijvoorbeeld het erf naar de omliggende agrarische landen, de zogenaamde Celtic fields of raatakkers. Ten oosten hiervan zijn twee kleine grafvelden aanwezig. Deze grafvelden bevinden zich ten zuiden van de grafheuvel uit de midden-bronstijd.&lt;br&gt;Waarschijnlijk heeft de aanwezigheid van de oudere grafheuvel mede bepaald dat de bewoners van de omliggende erven hier hun doden hebben begraven. Het noordelijk gelegen grafveld bestond uit drie crematiegraven en het zuidelijke gelegen grafveld uit zes crematiegraven en een vierkante grafstructuur. Tussen de bewoningssporen in het westen en de grafvelden in het oosten is ook een vierkante structuur aangetroffen, mogelijk ook een grafstructuur waarvan het graf niet bewaard is gebleven. Een andere mogelijkheid is dat het gaat om een vierkant monument of rituele structuur, dus geen individueel graf, maar eerder een collectieve plaats voor rituelen, een soort overgangszone tussen de levenden en de doden. Na de late ijzertijd is het plangebied niet langer bewoond tot in de volle middeleeuwen. Uit deze periode zijn twee hoofdgebouwen aangetroffen. Gezien de ligging van de middeleeuwse gebouwen kan worden aangenomen dat het hier om bebouwing gaat die deel uitmaakt van een vroege fase van het huidige gehucht Selissen. Rond de 13e eeuw zal men de bebouwing hebben verplaatst naar de huidige locatie en werd de rest van het plangebied als agrarisch gebied gebruikt.&lt;br&gt;Tijdens de Tachtigjarige Oorlog, in de zomer van 1633, is er in het plangebied een legerkamp van het Staatse leger opgeslagen. Het totale aantal kampbewoners is niet bekend, maar duidelijk is dat er zowel militairen als niet-strijders, vrouwen, kinderen en ambachtslieden, aanwezig zijn geweest. Van het kamp zijn enkele sporen van tentgreppels en een bundel karrensporen aangetroffen. De militaire aanwezigheid laat zich vooral zien in het vondstmateriaal. De diverse historische bronnen maken tevens duidelijk dat er sprake is van een hofstad, een soort buitenverblijf van de regering in Den Haag. De locatie is in 1633 korte tijd een zeer belangrijke plaats geweest, waarbij hoofdrolspelers uit deze periode in Boxtel aanwezig zijn geweest en waar verschillende overleggen, onderhandelingen en intriges plaatsvonden. In de Tweede Wereldoorlog wordt er in het plangebied een loopgraaf aangelegd die echter nooit in gebruik zal worden genomen. Restanten van explosieven en een granaat die tijdens het onderzoek zijn aangetroffen wijzen er wel op dat er is gevochten, mogelijk tijdens de bevrijding in 1944.&lt;/p&gt;