DOI: 10.17026/ar/uq1zwi
title: Archeologisch vooronderzoek in het kader van de aanleg van een warmtenet in Alkmaar, gemeente Alkmaar

description: Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek verricht in het kader van de geplande aanleg van een warmtenet in Alkmaar. Het tracé van 1800 m lengte wordt deels aangelegd in open ontgraving van circa 4 m breed en 2 meter diepte. Ook worden er vier horizontaal gestuurde boringen gemaakt, op een diepte van maximaal 16 meter diepte. Voorafgaand aan de ingrepen dient in kaart te worden gebracht of het aspect archeologie mogelijk een risico oplevert voor de uitvoering van de werkzaamheden, en zo ja, welke maatregelen dienen te worden getroffen.

Uit het bureauonderzoek blijkt dat binnen het plangebied op basis van het landschappelijk, historische en bekende cultuurhistorische elementen voornamelijk een lage archeologische verwachting geldt, met uitzondering van: 
- AMK-terrein 13884, met hoge (middel)hoge verwachting voor de periode Bronstijd t/m Vroege-Middeleeuwen op (de uitloper van) de strandwal gelegen ten noorden van Alkmaar. Tijdens de aanleg van de nieuwbouwwijk Huiswaard (AMK-terrein) zijn op meerdere locaties sporen van bewoning uit Bronstijd / Vroege IJzertijd, Late IJzertijd / Romeinse tijd en Vroege Middeleeuwen aangetroffen; archeologische waarden zijn aangetroffen onder de bouwvoor. 
- De strook langs en ten westen van de Rekerdijk met een (middel)hoge verwachting, deels samenvallend met AMK-terrein 13937: Het plangebied was tot ca. 1300 niet geschikt voor bewoning. De inpoldering van het gebied en de aanleg van de Rekerdijk / Westfriese Omringdijk brachten hier verandering in. Langs de Rekerdijk geldt daarom een (middel)hoge) verwachting vanaf het maaiveld voor de perioden Late-Middeleeuwen tot Nieuwe Tijd. Vondstmateriaal: aanplempingslagen ten behoeve van de dijkaanleg, sporen van de dijkstructuur en –beschoeiingen etc. Dergelijke overblijfselen hebben een sterke onderlinge samenhang. De archeologische verwachting is daarom hoog.

Eventuele archeologische resten kunnen echter zijn verstoord door kabels en leiding, (sub-)recent onderhoud aan de weg en trottoirs etc. De KLIC laat echter zien dat er binnen het plangebied in bovengenoemde gebieden met hoge verwachting weinig kabels en leidingen in de ondergrond liggen. Eventuele resten bevinden zich onder de wegverharding en fundering, en mogelijk een zandig ophogingspakket.

De gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied kan puntsgewijs als volgt worden samengevat:

1. Datering 
Binnen het plangebied kunnen de volgende archeologische resten worden aangetroffen:
- Voor het AMK-terrein 13884 geldt een hoge archeologische verwachting op het aantreffen van resten van bewoning en menselijke activiteit uit periode Bronstijd-Vroege-Middeleeuwen;
- langs de Rekerdijk geldt een hoge archeologische verwachting op het aantreffen van resten gerelateerd aan de Rekerdijk/Westfriese Omringdijk uit de Late Middeleeuwen tot en met de Nieuwe tijd.

2. Complextype

- Nederzetting (huisplaats) (Bronstijd tot en met Late Middeleeuwen)
- Agrarisch cultuurlandschap (Middeleeuwen/Nieuwe tijd)
- Dijk (Late-Middeleeuwen-Nieuwe Tijd

3. Omvang
- 500-2000 m2 (huisplaats); nederzetting &gt; 2000 m2;
- Agrarisch cultuurlandschap: resten van verkavelingssloten/percelering kunnen binnen het hele plangebied worden aangetroffen.

4. Diepteligging
- De resten van (tijdelijke) bewoning en menselijke activiteit vanaf de Bronstijd kunnen direct onder het maaiveld aangetroffen worden.
- De resten van het agrarisch cultuurlandschap kunnen direct onder het maaiveld aangetroffen worden.
- Resten gerelateerd aan de Rekerdijk/Westfriese Omringdijk kunnen direct vanaf het maaiveld worden aangetroffen

5. Gaafheid, conservering
De conservering van organisch materiaal kan niet worden ingeschat omdat de grondwaterstand in de directe omgeving niet in vastgelegd (DINO, noch eerder archeologisch onderzoek). 

6. Locatie
Archeologische resten kunnen binnen het hele plangebied worden aangetroffen, maar voornamelijk tussen de Rekere/Rekerdijk en de Koggewaard (zie afbeelding 17, vervolgonderzoek).

7. Uiterlijke kenmerken 
- Nederzetting: voor Bronstijd/Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd bewoning een spreiding van vondstmateriaal zoals periode-specifiek aardewerk, dierlijk bot, bewerkt natuursteen, metaal etc., en sporen zoals (verkavelings)greppels, paalgaten en afvalkuilen. Organische materialen, zoals leer, bewerkt of constructiehout, en textiel kunnen met name in diepe sporen goed bewaard zijn gebleven.
- Agrarisch cultuurlandschap/tabaksteelt Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd: verkavelingsgreppels en sloten, tabaksbedden, tabaksschuren en waterputten.
- Resten gerelateerd aan de Rekerdijk/Westfriese Omringdijk uit de Late Middeleeuwen tot en met de Nieuwe tijd: aanplempingslagen ten behoeve van de dijkaanleg, sporen van de dijkstructuur en –beschoeiingen etc.

8. Mogelijke verstoringen
Binnen het plangebied kunnen mogelijke verstoringen voorkomen die verband houden met de aanleg van de huidige weg, kabels en leiding, (sub-)recent onderhoud aan de weg en trottoirs etc. Eventuele resten bevinden zich onder de wegverharding en fundering, en mogelijk een zandig ophogingspakket.

9. Bedreiging van eventueel aanwezige archeologische waarden
Binnen het plangebied is sprake van de aanleg van een warmtenet. Het tracé wordt deels aangelegd in open ontgraving, op een diepte van ca. 2 meter, hetgeen een bedreiging kan vormen voor eventuele archeologische resten onder de bestaande weg. Ook worden er vier horizontaal gestuurde boringen gemaakt, op een diepte van maximaal 16 meter diepte; hiervan gaat geen dreiging voor het ondergrond erfgoed uit.

Advies

De open ontgraving van 4 breed en 2 m diepte kan ter plaatse van AMK-terrein 13884 en in een strook langs en ten westen van de Rekerdijk (tezamen het gebied waarvoor waarde C op de archeologische verwachtingskaart geldt, zie afbeelding 17: advies vervolgonderzoek) een bedreiging vormen voor eventueel (nog) aanwezige archeologische resten. Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie adviseert deze bedreiging te mitigeren door een vorm van begeleiding van de graafwerkzaamheden. De invulling van deze begeleiding zal in overleg met de gemeente Alkmaar moeten worden bepaald, en in een PvE worden vastgelegd.

Het bevoegd gezag, de gemeente Alkmaar, dient eerst over het advies in dit rapport een besluit te nemen. Wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het plangebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondst’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Alkmaar, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.