DOI: 10.14457/tu.the.2021.10
title: ปัญหาการจัดเก็บภาษีสรรพสามิตจากฐาน “ราคาขายปลีกแนะนำ”: ศึกษากรณีไวน์

description: ภาษีสรรพสามิตมีความสำคัญต่อระบบเศรษฐกิจและนำรายได้เข้ารัฐเป็นจำนวนมากในแต่ละปี ในการจัดเก็บภาษีสรรพสามิตนั้นฐานภาษีเป็นสิ่งที่สำคัญเนื่องจากเป็นสิ่งที่ใช้เป็นฐานในการคำนวณภาษีสรรพสามิตที่ต้องชำระ หากฐานภาษีมีความเหมาะสมก็จะทำให้เกิดความเป็นธรรมกับทุกฝ่ายและลดการหลีกเลี่ยงภาษีหรือทำให้การหลีกเลี่ยงภาษีทำได้ยากขึ้น ปัจจุบันประเทศไทยได้มีการแก้ไขปรับปรุงกฎหมายภาษีสรรพสามิตและประกาศใช้พระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560 โดยได้มีผลบังคับใช้มาระยะหนึ่งแล้ว โดยที่พระราชบัญญัติฉบับนี้ได้มีการเปลี่ยนแปลงฐานภาษีตามมูลค่าจาก “ราคาขาย ณ โรงอุตสาหกรรม” สำหรับสินค้าที่ผลิตในประเทศ “ราคาซี.ไอ.เอฟ.” สำหรับสินค้านำเข้า และ “ราคาขายส่งช่วงสุดท้าย” สำหรับสินค้าสุรา มาเป็น “ราคาขายปลีกแนะนำ (Suggested Retail Price)” เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมและแก้ไขปัญหาการถ่ายโอนราคา (Transfer Pricing) ทำให้สินค้าสรรพสามิตทุกประเภทไม่ว่าจะผลิตในประเทศหรือนำเข้าจากต่างประเทศจะต้องเสียภาษีตามมูลค่าโดยใช้ฐานภาษีเดียวกันคือ “ราคาขายปลีกแนะนำ”วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัญหาที่เกิดจากการจัดเก็บภาษีสรรพสามิตโดยใช้ฐานภาษี “ราคาขายปลีกแนะนำ” ตามพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560 ซึ่งพบว่ายังมีปัญหาทั้งในแง่ทฤษฎีและในการบังคับใช้ โดยในแง่ทฤษฎีมีปัญหาในเรื่องของหลักการของการนำราคาขายปลีกแนะนำมาใช้คำนวณภาษีสรรพสามิตที่ไม่สอดคล้องกับหลักการของภาษีอากรที่ดีและมีความซ้ำซ้อนของภาษีจากการนำราคาขายปลีกแนะนำมาคำนวณภาษีสรรพสามิต ส่วนในการบังคับใช้ราคาขายปลีกแนะนำยังมีปัญหาในหลายประเด็น เช่น ปัญหาประการแรก คือปัญหาความยุ่งยากซับซ้อนในการตรวจสอบราคาขายปลีกแนะนำ โดยกรมสรรพสามิตมีภาระหน้าที่ที่จะต้องทำการตรวจสอบราคาขายปลีกแนะนำในหลายรูปแบบและจากหลายสถานที่ มีความถี่ของรอบการสำรวจซึ่งต้องทำการสำรวจอย่างน้อยปีละ 4 ครั้ง รวมทั้งการนำส่งข้อมูลการสำรวจเพื่อวิเคราะห์หาค่าฐานนิยม (Mode) ของราคาขายสินค้าโดยใช้วิธีการทางคณิตศาสตร์ช่วยในการคิดคำนวณ ปัญหาประการที่สอง คือปัญหาจากการประกาศกำหนดราคาขายปลีกแนะนำเพื่อถือเป็นเกณฑ์ในการคำนวณภาษี โดยการประกาศกำหนดราคาขายปลีกแนะนำอาจทำให้เกิดความไม่เป็นธรรมกับผู้มีหน้าที่เสียภาษีที่มีการแจ้งราคาขายปลีกแนะนำโดยสุจริตทั้งยังเป็นการแทรกแซงกลไกการตลาดอีกด้วย วิธีการประกาศฯหรือขั้นตอนก่อนการประกาศก็อาจสุ่มเสี่ยงต่อความไม่ชอบด้วยกฎหมายตามพระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 รวมทั้งการอุทธรณ์การประกาศราคาขายปลีกแนะนำที่ต้องอุทธรณ์ตามพระราชบัญญัติวิธีปฏิบัติราชการทางปกครอง พ.ศ. 2539 ซึ่งมีความล่าช้าและมีข้อจำกัดค่อนข้างมากก่อให้เกิดปัญหาและอุปสรรคในการปฏิบัติงานและย่อมเป็นการลิดรอนสิทธิของผู้เสียภาษีเป็นอย่างยิ่ง ปัญหาประการที่สาม คือปัญหาความไม่ชัดเจนของพนักงานเจ้าหน้าที่จากการใช้ราคาขายปลีกแนะนำเพื่อประเมินภาษีสรรพสามิตสำหรับสินค้านำเข้า อันเนื่องมาจากประกาศกระทรวงการคลัง เรื่องแต่งตั้งพนักงานเจ้าหน้าที่ตามพระราชบัญญัติภาษีสรรพสามิต พ.ศ. 2560 ฉบับที่ 2 ที่เพิ่มเติมให้อำนาจกรมศุลกากรมีอำนาจในการตรวจสอบและประเมินภาษีสรรพสามิตย้อนหลังสำหรับสินค้านำเข้าเช่นเดียวกับกรมสรรพสามิต ทำให้เกิดความไม่ชัดเจนในเรื่องที่ว่าใครควรจะเป็นผู้ตรวจสอบความถูกต้องของราคาขายปลีกแนะนำและประเมินภาษีสรรพสามิตรวมทั้งเบี้ยปรับและเงินเพิ่มในส่วนของสินค้านำเข้ากันแน่ และปัญหาประการสุดท้าย คือการไม่สามารถกำหนดราคาขายปลีกแนะนำสำหรับสุราและไวน์ที่นำติดตัวมาจากต่างประเทศเกินจำนวนที่กรมศุลกากรอนุญาต ทำให้สุราและไวน์ที่เกินจำนวนเหล่านี้ซึ่งอยู่ในความดูแลของกรมศุลกากรไม่สามารถนำออกขายทอดตลาดได้ จึงเป็นภาระของกรมศุลกากรในการเก็บรักษา ซึ่งสุราและไวน์เหล่านี้มีเพิ่มมากขึ้นทุกวันดังนั้น ผู้เขียนเห็นสมควรนำปัญหาเหล่านี้มาศึกษาทบทวนเพื่อหาแนวทางแก้ไขปรับปรุงกฎหมายให้เกิดประโยชน์แก่การบริหารและการจัดเก็บภาษีของภาครัฐในโอกาสต่อไป ในการศึกษาและค้นคว้าวิจัยนี้ ผู้เขียนสนใจที่จะค้นคว้าวิจัยถึงปัญหาจากการเปลี่ยนฐานภาษีมาเป็นราคาขายปลีกแนะนำโดยนำสินค้าประเภทไวน์มาเป็นกรณีศึกษาโดยเฉพาะไวน์ที่ทำจากองุ่น อย่างไรก็ตาม การศึกษาในครั้งนี้มุ่งเน้นศึกษาในกรณีของไวน์เพื่อเป็นตัวอย่างให้เห็นปัญหาได้อย่างชัดเจนเท่านั้น ปัญหาเหล่านี้สามารถเกิดขึ้นกับสินค้าสรรพสามิตอื่น ๆ ได้ในลักษณะเดียวกัน หากฐานภาษีไม่เหมาะสมก็จะเกิดความไม่เป็นธรรมหรือขัดกับหลักการต่าง ๆ ซึ่งอาจนำไปสู่การพยายามหลีกเลี่ยงภาษีได้ จึงมีความจำเป็นที่ควรมีการปรับปรุงแก้ไขการจัดเก็บภาษีสรรพสามิตอย่างเป็นระบบ มิได้มุ่งเน้นที่จะแก้ปัญหาเฉพาะสินค้าไวน์เท่านั้น โดยมีการพิจารณาถึงสภาพปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น เพื่อนำมาซึ่งการปรับปรุงให้สอดคล้องกับหลักการต่าง ๆ ของภาษีอากรที่ดีและเกิดความเป็นธรรมต่อทุกฝ่ายต่อไป