DOI: 10.14457/tu.the.2015.1518
title: รูปแบบการเสริมสร้างสันติสุขและความสมานฉันท์ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น: กรณีศึกษาเทศบาลนครยะลา จังหวัดยะลา

description: การศึกษาเรื่อง “รูปแบบการเสริมสร้างสันติสุขและความสมานฉันท์ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น: กรณีศึกษา เทศบาลนครยะลา จังหวัดยะลา” มีวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ (1) เพื่อศึกษาพัฒนาการของการอยู่ร่วมกันในสังคมที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรมที่มีผลต่อการเสริมสร้างสันติสุขและความสมานฉันท์ในพื้นที่เทศบาลนครยะลา (2) เพื่อศึกษาแนวทางการเสริมสร้างสันติสุขและความสมานฉันท์ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น กรณีศึกษา เทศบาลนครยะลา (3) เพื่อศึกษารูปแบบการเสริมสร้างสันติสุขและความสมานฉันท์ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น สามารถนาไปประยุกต์ใช้อย่างเหมาะสมในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยการศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) มีพื้นที่ศึกษา คือ เทศบาลนครยะลา ผู้ศึกษาใช้วิธีการรวบรวมข้อมูลจากการศึกษาเอกสาร การสนทนากลุ่มย่อยแบบเป็นทางการและไม่เป็นทางการ และการสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม โดยนามาวิเคราะห์ข้อมูลในเชิงเนื้อหาสาระผลการศึกษาพบว่า ชุมชนในเขตเทศบาลนครยะลามีพัฒนาการของการอยู่ร่วมกันในสังคมที่มีความหลากหลายทางวัฒนธรรม โดยใช้จุดตัดการแบ่งยุคสมัย คือ การศึกษาการพัฒนาเมืองยะลาที่บ่งบอกถึงความเจริญของเมืองในอดีต และการศึกษาประเด็นปัญหาที่เกิดขึ้นในเขตเทศบาลนครยะลา ที่ส่งผลต่อระบบความสัมพันธ์ของประชาชนในพื้นที่ ได้แก่ (1) ยุคประวัติศาสตร์เมืองยะลาที่เป็นส่วนหนึ่งของรัฐปัตตานีจนมีการแบ่งแยกการปกครองเป็นหัวเมืองในการตัดทอนกาลังของ รัฐปัตตานีลง (2) ยุคการจับจองพื้นที่ตั้งถิ่นฐานบ้านยะลาเป็นสังคมดั้งเดิมที่กลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ(2)ตั้งบ้านเรือนทาเกษตรกรรมอยู่ใกล้แม่น้าปัตตานี (3) ยุคการย้ายศูนย์กลางของเมืองยะลา โดยมีชุมชนชาวไทยมุสลิมเป็นชุมชนแรกตั้งอยู่ย่านตลาดเก่า ต่อมาชาวไทยเชื้อสายจีนและชาวไทยพุทธอพยพเข้ามาตั้งบ้านเรือนบริเวณใกล้สถานีรถไฟ (4) ยุคชุมชนย่านการค้าผู้คนต่างชาติพันธุ์ที่อยู่รอบนอกย้ายเข้ามาตั้งบ้านเรือนอยู่ในเมืองยะลา โดยมีชาวไทยเชื้อสายจีนและชาวไทยมุสลิมมาตั้งบ้านเรือนอยู่ “ย่านการค้าสายกลาง” (5) ยุคการสร้างความแตกแยกในสังคม เกิดจากชาวไทยมุสลิมไม่พอใจการทางานของเจ้าหน้าที่รัฐที่ขาดความยุติธรรม ประกอบกับการสานึกในประวัติศาสตร์ของรัฐปัตตานีที่ถูกกลืนกลายโดยรัฐไทยในอดีต จนเกิดการประท้วงเรียกร้องความเป็นธรรมหลายครั้ง (6) ยุคเหตุการณ์ความไม่สงบปี 2547 ที่ส่งผลกระทบต่อการดาเนินชีวิตของประชาชน และความรุนแรงที่กลบวิถีชีวิตการอยู่ร่วมกันในสังคมพหุวัฒนธรรมที่ถูกแทนที่ด้วย “การแบ่งเส้นความสัมพันธ์ที่มองเป็นอื่นคือ พวกเขา พวกเรามากกว่าในอดีต” ประชาชนที่นับถือศาสนาต่างกันมีความรู้สึกหวาดระแวงต่อกันในส่วนของการทางานเทศบาลนครยะลา พบว่า บทบาทการขับเคลื่อนแผนการพัฒนาท้องถิ่น และการจัดการปัญหาความรุนแรง ภายใต้สถานการณ์ความไม่สงบที่ดารงอยู่ (1) ภารกิจหลักที่ต้องปฏิบัติในการดูแลชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชน คือ การพัฒนาบ้านเมืองให้น่าอยู่ การพัฒนาคุณภาพชีวิตของประชาชน และการพัฒนาคนให้เป็นพลเมืองที่ดี (2) ภารกิจรอง คือ การเปลี่ยนมุมมองใหม่นครยะลาแห่งสันติสุข โดยสร้างค่านิยมการอยู่ร่วมกันในสังคมพหุวัฒนธรรมตอบความต้องการของประชาชน ทั้งนี้พบว่า เทศบาลนครยะลามีกลไกการพัฒนาอย่างมีพลวัตร ด้วยการใช้ศักยภาพของท้องถิ่น เป็นตัวกลางการจัดการความสัมพันธ์ที่มีแตกต่างหลากหลายให้เกิดความสมดุล ผ่านการดาเนินโครงการในมิติต่าง ๆ ที่มีความเป็นรูปธรรม สะท้อนเป็นนวัตกรรมระบบการจัดการ ทั้ง 7 ระบบ เพื่อการเสริมสร้างสันติสุขและความสมานฉันท์ โดยถอดบทเรียนการดาเนินโครงการที่เปลี่ยนภาพลักษณ์ให้ยะลาเป็นเมืองแห่งสันติสุข และประชาชนอยู่ร่วมกันอย่างกลมเกลียวในสังคมพหุวัฒนธรรม สิ่งสาคัญคือ การแก้ไขปัญหาความแตกแยกในสังคม ลดช่องว่างของโครงสร้าง ทางสังคมและทางเศรษฐกิจของกลุ่มชาติพันธุ์ต่าง ๆ และตอบสนองความต้องการของบุคคลที่มี ความแตกต่างอย่างเท่าเทียม ซึ่งเป็นการพัฒนาท้องถิ่นผ่านกลไกการจัดระบบความหลากหลายให้เกิดความสมดุล นอกจากนี้ยังพบอีกว่า แนวทางการเสริมสร้างสันติสุขและความสมานฉันท์ของเทศบาลนครยะลา ได้แก่ (1) การกระจายอานาจสู่ท้องถิ่นเป็นการคืนอานาจให้ประชาชนมีบทบาทในการพัฒนาท้องถิ่น เพื่อประนีประนอมกลุ่มผลประโยชน์ที่หลากหลายอย่างลงตัว (2) การมีส่วนร่วมและ การตัดสินใจของประชาชน การกระตุ้นให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาท้องถิ่น โดยเปิดพื้นที่ให้ประชาชนที่แตกต่างได้แสดงความคิดเห็น เสนอปัญหาความต้องการ และนาไปสู่การตัดสินใจกาหนดอนาคตของตนเอง (3) การเรียนรู้ทักษะการอยู่ร่วมกันในสังคมพหุวัฒนธรรม โดยเรียนรู้และยอมรับในวัฒนธรรมของผู้อื่น และสร้างสัมพันธภาพที่ดีต่อกันของผู้คนต่างชาติพันธุ์ เพื่อผสาน รอยร้าวความแปลกแยกทางจิตใจให้ผู้คนที่นับถือศาสนาต่างกัน (4) การเสริมสร้างชุมชนเข้มแข็ง(3)โดยการสร้างพลังอานาจให้ชุมชนมีความเข้มแข็ง และมีขีดความสามารถในการแก้ไขปัญหาความต้องการของตนเอง (5) การพัฒนาคุณภาพชีวิตให้ประชาชนอยู่ดีมีสุข ในสังคมที่มีสุขภาวะ ทั้งร่างกาย จิตใจ และอยู่ร่วมกันอย่างเอื้ออาทรในสังคมพหุลักษณ์ (6) แผนยุทธศาสตร์การพัฒนาที่สอดคล้องกับอัตลักษณ์ท้องถิ่น เป็นแผนการพัฒนาที่เกิดจากการยึดชุมชนท้องถิ่นเป็นตัวตั้ง โดยให้ประชาชนเข้ามากาหนดทิศทางของแผนการพัฒนาท้องถิ่นและร่วมทากิจกรรมที่เกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตของตนเองการศึกษาครั้งนี้ พบว่า รูปแบบการเสริมสร้างสันติสุขและความสมานฉันท์ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ที่สามารถนาไปประยุกต์ใช้อย่างเหมาะสมในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ คือ Model: 9 ส (สร้าง) สันติสุข: การพัฒนาท้องถิ่นที่หลากหลายให้อยู่ร่วมกันได้อย่างปรองดอง คือ (1) สร้างอาวุธทางปัญญา เพื่อให้ประชาชนมีความรู้ในการตัดสินใจและแสวงหาความรู้ในการแก้ไขปัญหาอย่างมีสติตั้งรับกับการเปลี่ยนแปลง และมีวิจารณญาณแยกแยะสิ่งที่ถูกผิดในสังคม (2) สร้างสุนทรียศาสตร์สื่อสันติภาพ เพื่อสร้างสรรค์ความงดงามผ่านกิจกรรมนันทนาการสร้างความสุขให้คนในพื้นที่ ก่อให้เกิดการสร้างสัมพันธภาพผ่านเครื่องมือที่ทุกชาติพันธุ์เกิดความเข้าใจตรงกัน (3) สร้างความรู้สึกเป็นเจ้าของร่วมกัน โดยการเปิดโอกาสให้ทุกกลุ่มชาติพันธุ์มีบทบาทในการจัดการตนเองในทุกเรื่อง จนเกิดความรู้สึกเป็นเจ้าของชุมชนท้องถิ่นร่วมกัน (4) สร้างความภาคภูมิใจในอัตลักษณ์ โดยการส่งเสริมให้มีพื้นที่การแสดงออกในอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมอย่างมีอิสระ รวมทั้งผู้คนต่างชาติพันธุ์มีการให้เกียรติและเคารพในคุณค่าของวัฒนธรรมอื่นอย่างเท่าเทียม (5) สร้างทักษะ พหุวัฒนธรรม เป็นการเปิดพื้นที่ปฏิสัมพันธ์ระหว่างกลุ่มชาติพันธุ์ให้เกิดการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ ข้ามวัฒนธรรมที่หลากหลาย เพื่อให้เข้าใจวิถีชีวิตของผู้อื่นและปรับตัวต่อการอยู่ร่วมกันในสังคม (6) สร้างความไว้เนื้อเชื่อใจกัน โดยการสานความสัมพันธ์ที่เกิดความรู้สึกที่จริงใจต่อกัน จนสามารถขจัดความรุนแรงและรื้อฟื้นความไว้เนื้อเชื้อใจให้กลับคืนมา (7) สร้างความมั่นคงปลอดภัย โดยการใช้พลังของคนในท้องถิ่นที่นับถือศาสนาต่างกัน ร่วมสร้างความมั่นคงในการดาเนินชีวิต จึงเน้นให้ชุมชน มีส่วนร่วมดูแล สอดส่อง เฝ้าระวังและช่วยรักษาความปลอดภัยในชุมชนของตนเอง (8) สร้างความเท่าเทียมทางเศรษฐกิจ คือ การกระจายรายได้ให้แก่ประชาชนอย่างเป็นธรรม ทุกกลุ่มชาติพันธุ์สามารถดาเนินชีวิตตามวิถีวัฒนธรรมและพึ่งตนเองได้ เพื่อลดช่องว่างทางเศรษฐกิจ จึงเป็นการทาให้ประชาชนมีงานทา มีรายได้ และมีโอกาสในการพัฒนาคุณภาพชีวิต (9) สร้างความเป็นพลเมืองที่ดี โดยเน้นการสร้างพลัง “ประชาชน” ซึ่งเป็นกลุ่มที่อยู่ตรงกลาง เพื่อปลุกให้ประชาชนตื่นตัวต่อปัญหาและเข้ามามีส่วนร่วมในการทากิจกรรม พร้อมผนึกพลังภาคประชาชน/ประชาสังคมเป็นเครือข่ายชุมชนสันติสุขที่ทางาน เพื่อประโยชน์ส่วนร่วม และมีจิตสานึกรักท้องถิ่นของตนเอง จึงเป็นการสร้างเกราะภูมิคุ้มกันที่เข้มแข็งทั้งนี้ หากมีการนารูปแบบมาปรับประยุกต์ใช้อย่างเหมาะสมกับบริบทท้องถิ่น จึงต้องคานึงถึงบริบทที่มีความแตกต่าง และต้องศึกษาให้เข้าใจอย่างถ่องแท้ในพื้นฐานทางประวัติศาสตร์(4)วิถีอัตลักษณ์ และรูปแบบการดาเนินชีวิตของผู้คนต่างทางชาติพันธุ์ เพื่อทาความเข้าใจวิธีคิด ความรู้สึกของประชาชนที่มีต่อประเด็นปัญหาความขัดแย้ง ความแตกแยกในท้องถิ่นที่ ซึ่งเป็นปัญหาที่มีความซับซ้อน เพื่อตอกย้าให้ทุกฝ่ายที่มีส่วนเกี่ยวข้องร่วมกันผลึกพลังประชาชนนาพาความสันติสุขและความสมานฉันท์ให้เกิดในแผ่นดินชายแดนใต้ตามความปรารถนาของพวกเราทุกคนข้อเสนอที่ได้จากการศึกษาครั้งนี้ ผู้ศึกษาเห็นว่าหน่วยงานที่เกี่ยวข้องโดยเฉพาะในระดับนโยบาย ควรให้ความสาคัญต่อการแสวงหาแนวทางการเสริมสร้างสันติสุขและความสมานฉันท์ ที่มุ่งเน้นกระจายอานาจให้ท้องถิ่นจัดการตนเอง โดยใช้ประชาชนและชุมชนเป็นฐานการพัฒนา เพื่อให้เกิดการพัฒนาจากล่างขึ้นบนที่เสมือนการคืนอานาจให้ประชาชนได้มีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหาความรุนแรงที่เกิดขึ้น หากขาดการมีส่วนร่วมของประชาชนและไม่คานึงถึงความแตกต่างหลากหลาย ในสังคมพหุวัฒนธรรมแล้ว ความสันติสุขคงเกิดขึ้นได้ยาก ถ้าไม่มีพลังกลางของประชาชน โดยนาแนวทางพระราชทางในหลักการ “เข้าใจ เข้าถึง และพัฒนา” มาใช้อย่างจริงจัง ควรเน้นงานพัฒนาชุมชนท้องถิ่นในกระบวนทัศน์ใหม่ที่ครอบคลุมทุกองค์ประกอบของการพัฒนาอย่างมีดุลยภาพ และทาความเข้าใจในความแตกต่างและปัญหาในท้องถิ่น ผ่านองค์ประกอบที่หลากหลายแบบองค์รวม โดยไม่ได้เน้นจุดการพัฒนาที่ส่วนใดส่วนหนึ่ง สิ่งที่สาคัญควรมุ่งเน้นการสร้างค่านิยมระดับสูง คือ สร้างการเรียนรู้ให้ประชาชนมีภูมิคุ้มกันที่เข้มแข็งและเกิดแสงสว่างแห่งปัญญาในการสร้างสังคมที่มีความสันติสุขอย่างถาวร มากกว่าการมุ่งเน้นงานพัฒนาด้านวัตถุที่มีคุณค่าระดับต่า คือ การสนับสนุนงบประมาณในการจัดซื้ออาวุธยุทโธปกรณ์