DOI: 10.14457/tu.the.2016.882
title: มาตรการทางกฎหมายในการควบคุมมลพิษทางอากาศอันเกิดจากการเผาในที่โล่งในภาคเกษตรกรรม

description: ประเทศไทยเป็นประเทศที่มีการประกอบอาชีพเกษตรกรรมเพาะปลูกพืชกันเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะพืชที่สามารถทำเงินให้แก่ประเทศได้มากหรือพืชเศรษฐกิจ เมื่อเกษตรกรเก็บเกี่ยวพืชแล้วมักจะมีเศษวัสดุเหลืองทิ้งทางการเกษตร เหลืออยู่ในพื้นที่ที่เกษตรกรปลูกพืชนั้น เมื่อเกษตรกรต้องการเตรียมพื้นที่ดังกล่าวสำหรับการเพาะปลูกครั้งต่อไป เกษตรกรจำเป็นต้องกำจัดเศษวัสดุเหล่านั้น โดยวิธีการที่เป็นที่นิยมใช้กันมากที่สุดและใช้กันมาเป็นระยะเวลานาน คือ การใช้ไฟเผาวัสดุเหลือทิ้งนั้นในพื้นที่ที่ทำการเกษตรนั้นในที่เปิดโล่ง หรือ การเผาในที่โล่ง (open burning) เนื่องจากเป็นวิธีที่สะดวก สามารถกำจัดเศษวัสดุได้อย่างรวดเร็ว ประหยัดไม่ต้องใช้ทุนมาก อย่างไรก็ตามการกำจัดเศษวัสดุเหลือทิ้งทางการเกษตรโดยวิธีการเผานั้นทำให้เกิดมลพิษทางอากาศตามมาโดยเฉพาะมลพิษหมอกควันทำให้คุณภาพอากาศต่ำลงส่งผลเสียต่อมนุษย์ด้วยความตระหนักถึงปัญหาดังกล่าว วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงได้ศึกษาถึงมาตรการทางกฎหมายในการควบคุมมลพิษทางอากาศอันเกิดจากการเผาในที่โล่งในภาคเกษตรกรรม โดยมุ่งศึกษาถึงนโยบายของรัฐ กฎหมายของต่างประเทศและประเทศไทยที่เกี่ยวข้อง ทั้งในระดับพระราชบัญญัติและกฎหมายขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น เพื่อพิจารณาถึงปัญหาที่เกิดขึ้นจากการบังคับใช้กฎหมาย และมุ่งนำเสนอมาตรการทางกฎหมายแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นจากการศึกษาถึงมาตรการทางกฎหมายในการควบคุมมลพิษทางอากาศอันเกิดจากการเผาในที่โล่งในภาคเกษตรกรรม พบว่ามาตรการทางกฎหมายที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบันยังไม่สามารถแก้ไขปัญหาการเผาในที่โล่งในภาคเกษตรกรรมได้ เนื่องจากมาตรการหลักในการควบคุม คือ มาตรการในการควบคุมเหตุรำคาญ ตามพระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535 นั้น มีปัญหาในการใช้บังคับหลายประการ ตั้งแต่ปัญหาในขั้นตอนการรับรู้ข้อเท็จจริงอันอาจเป็นเหตุรำคาญ ปัญหาในการวินิจฉัยข้อเท็จจริง และปัญหาเกี่ยวกับขั้นตอนการใช้อำนาจของเจ้าพนักงานท้องถิ่นในการควบคุมเหตุรำคาญ ปัญหาเหล่านี้ส่งผลให้การควบคุมแทบจะไม่มีผลในทางปฏิบัติ โดยเกษตรกรสามารถทำการเผาในที่โล่งได้โดยไม่มีความผิดแต่อย่างใด นอกจากมาตรการตามพระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535 แล้ว ราชการส่วนท้องถิ่นบางท้องถิ่นตรากฎหมายของตนขึ้นเพื่อควบคุมการเผาในที่โล่งในภาคเกษตรกรรมโดยเฉพาะ ซึ่งกฎหมายดังกล่าวมักห้ามการเผาในที่โล่งอย่างเด็ดขาด ทำให้นอกจากจะเกิดปัญหาในด้านขอบเขตการใช้บังคับแล้ว เกษตรกรบางกลุ่มยังเห็นว่าการห้ามอย่างเด็ดขาดนี้ก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมแก่ตน มาตรการดังกล่าวจึงยังไม่ได้รับการตอบสนองเท่าที่ควร นอกจากนี้โทษที่กำหนดในพระราชบัญญัติการสาธารณสุข และ กฎหมายของราชการส่วนท้องถิ่นยังมีอัตราโทษต่ำ เมื่อเกษตรกรชั่งน้ำหนักประโยชน์แล้วการฝ่าฝืนกฎหมายโดยลักลอบเผาในที่โล่งเป็นประโยชน์กับเกษตรกรมากกว่า เกษตรกรจึงยังคงใช้วิธีการเผาในการกำจัดเศษวัสดุจากปัญหาหลายประการข้างต้นผู้เขียน จึงได้เสนอแนะให้แก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535 เพื่อกำหนดมาตรการขึ้นใหม่สำหรับการควบคุมการเผาในที่โล่งในภาคเกษตรกรรมโดยเฉพาะ โดยกำหนดให้เกษตรกรผู้ที่ต้องการเผาในที่โล่งในพื้นที่เกษตรกรรมของตน ยื่นคำขออนุญาตหรือแจ้งแผนการเผาแล้วแต่ขนาดของพื้นที่เกษตรกรรม โดยยื่นล่วงหน้าก่อนการเผา ระบุรายละเอียดเกี่ยวกับการเผาพร้อมทั้งชำระค่าธรรมเนียมสำหรับการเผาต่อราชการส่วนท้องถิ่น เพื่อให้ราชการส่วนท้องถิ่นพิจารณาบนพื้นฐานของการบริหารจัดการการเผาในที่โล่ง มิให้มีการเผาในพื้นที่เกิดขึ้นพร้อมกันในวันและเวลาเดียวกัน และหากมีการเผาในที่โล่งโดยมิได้รับอนุญาต หรือมิได้แจ้งแผนการเผา เกษตรกรผู้นั้นจะมีความผิดและมีโทษทันที ทั้งนี้ให้ปรับอัตราโทษให้เพียงพอที่จะบังคับให้เกษตรกรเกรงกลัวและปฏิบัติตามกฎหมายได้