DOI: 10.14457/tu.the.2015.619
title: การให้เหตุผลทางกฎหมายของหลักความจำเป็นในการปกป้องชีวิตหรือสุขภาพของมนุษย์ในฐานะเป็นข้อยกเว้นต่อหลักการของกฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาระหว่างประเทศ: ศึกษากรณีบรรจุภัณฑ์แบบเรียบของผลิตภัณฑ์ยาสูบ

description: การลดปริมาณการบริโภคผลิตภัณฑ์ยาสูบเพื่อปกป้องชีวิตหรือสุขภาพของประชากรโลกมิให้ได้รับอันตรายนั้นเป็นวัตถุประสงค์หลักที่บัญญัติเอาไว้ในกรอบความตกลงว่าด้วยการควบคุมยาสูบขององค์การอนามัยโลกซึ่งมีสถานะเป็นสนธิสัญญาตามหลักเกณฑ์แห่งกฎหมายระหว่างประเทศ ส่งผลให้รัฐสมาชิกแห่งองค์การอนามัยโลกมีหน้าที่จะต้องนำเอาบทบัญญัติที่สนธิสัญญากำหนดไว้ไปอนุวัติการให้เป็นกฎหมายภายใน วัตถุประสงค์ของการอนุวัติการนี้ก็เพื่อเป็นการบูรณาการกฎหมายภายในให้มีความสอดคล้องกับกฎหมายระหว่างประเทศ โดยรัฐที่ดำเนินการอนุวัติการกฎหมายได้สร้างมาตรการบรรจุภัณฑ์แบบเรียบและมาตรการอื่นที่เกี่ยวข้อง เช่น มาตรการสร้างป้ายคำเตือน อันเป็นการใช้และการตีความกรอบความตกลงว่าด้วยการควบคุมยาสูบข้างต้นมาตรการควบคุมยาสูบที่มีผลบังคับกับตัวบรรจุภัณฑ์ตามกรอบความตกลงว่าด้วยการควบคุมยาสูบเป็นการบังคับให้ผู้ผลิตผลิตภัณฑ์ยาสูบจะต้องมีการปรับเปลี่ยนรูปแบบของบรรจุภัณฑ์ให้เป็นไปตามองค์ประกอบที่กฎหมายกำหนดไว้ โดยมีสาระสำคัญ คือ บรรจุภัณฑ์จะต้องไม่เป็นการโฆษณาโดยเด็ดขาดให้แก่ตัวผลิตภัณฑ์ยาสูบ รวมไปถึงรายละเอียดที่ปรากฏบนบรรจุภัณฑ์นั้นจะต้องไม่ปรากฏสิ่งใดที่เป็นการส่งเสริม สนับสนุน เพื่อทำให้ผู้บริโภคเข้าใจผิดว่าผลิตภัณฑ์ยาสูบเป็นสินค้าบริโภคปกติเช่นเดียวกับสินค้าบริโภคทั่วไปชนิดอื่น จากบทบัญญัติแห่งกฎหมายนี้ รัฐสมาชิกได้เข้ามาบังคับใช้และตีความกฎหมายในการกำหนดลักษณะของบรรจุภัณฑ์ให้ไม่สามารถปรากฏสิ่งใด ๆ ที่เป็นการส่งเสริมให้มีการเข้าใจผิดเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ได้เลยไม่ว่าจะเป็น สีสันของบรรจุภัณฑ์ รูปภาพ หรือรอยประดิษฐ์ ฯลฯ สิ่งเดียวที่ยินยอมให้มีปรากฏบนบรรจุภัณฑ์ได้ คือ เครื่องหมายคำที่ถูกเปลี่ยนแปลงรูปแบบของตัวอักษรแล้วเพื่อใช้ในการจำแนกสินค้าหรือบริการเท่านั้น จึงทำให้มาตรการดังกล่าวส่งผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญต่อสิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาทั้งในบริบทของหลักการเบื้องหลังและหลักเกณฑ์ที่กฎหมายบัญญัติ รวมไปถึงหลักเกณฑ์ขององค์การการค้าโลกด้วยสำหรับบริบทของกฎหมายทรัพย์สินทางปัญญานั้น มาตรการบรรจุภัณฑ์แบบเรียบอาจส่งผลกระทบต่อหลักการของกฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาในส่วนของสิทธิการแสดงความเป็นเจ้าของและใช้ประโยชน์จากทรัพย์ ซึ่งการแสดงออกถึงความเป็นเจ้าของนี้เป็นลักษณะทางธรรมชาติของมนุษย์ที่มีสถานะเป็นสิทธิมนุษยชนประเภทหนึ่ง โดยมาตรการดังกล่าวได้เข้ามาเปลี่ยนแปลงลักษณะที่ปรากฏของทรัพย์สินที่บุคคลถือครองเป็นเจ้าของอยู่ให้มีความแตกต่างจากเดิม ทั้งนี้นอกจากบริบทของหลักการแห่งกฎหมายทรัพย์สินทางปัญญาแล้ว หลักกฎหมายสารบัญญัติของทรัพย์สินทางปัญญาที่ได้พัฒนาขึ้นจากแนวคิดทางประวัติศาสตร์และปรัชญาที่มีวิวัฒนาการสำหรับทรัพย์สินทางปัญญาแต่ละประเภทจนถึงปัจจุบันตามบทบัญญัติของความตกลงว่าด้วยสิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาที่เกี่ยวกับการค้า โดยเฉพาะหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองเครื่องหมายการค้าซึ่งกฎหมายมอบให้เป็นสิทธิแต่เพียงผู้เดียวในการปฏิเสธบุคคลอื่นที่จะเข้ามาใช้เครื่องหมายของผู้ทรงสิทธิก็อาจถูกกระทบด้วยเช่นเดียวกัน นอกเหนือจากประเด็นเรื่องของทรัพย์สินทางปัญญาแล้ว มาตรการดังกล่าวก็อาจส่งผลกระทบต่อบทบัญญัติขององค์การการค้าโลกอีกประการหนึ่งด้วย เนื่องจากลักษณะของมาตรการอาจเป็นการสร้างภาระที่เกินความจำเป็นแก่ผู้ผลิตผลิตภัณฑ์ยาสูบที่จะต้องมีการผลิตบรรจุภัณฑ์ของตนใหม่ทั้งหมดเพื่อปฏิบัติตามองค์ประกอบที่กฎหมายกำหนด ซึ่งอาจเป็นการกีดกันการค้าทางเทคนิคที่ไม่ชอบด้วยหลักเกณฑ์ทางการค้าตามความตกลงทั่วไปว่าด้วยภาษีศุลกากรและการค้าโดยพิจารณาประกอบกับความตกลงว่าด้วยอุปสรรคทางเทคนิคต่อการค้าในฐานะสนธิสัญญาขององค์การการค้าโลกที่มีวัตถุประสงค์ในการสร้างการค้าเสรีระหว่างรัฐสมาชิกอย่างไรก็ตามแม้ว่ามาตรการบรรจุภัณฑ์แบบเรียบและมาตรการอื่นที่เกี่ยวข้องอาจส่งผลกระทบต่อบทบัญญัติของกฎหมายในหลายภาคส่วนและบริบท แต่มาตรการดังกล่าวก็มีกรอบความตกลงว่าด้วยการควบคุมยาสูบขององค์การอนามัยโลกรับรองให้รัฐสมาชิกมีอำนาจกระทำได้ ซึ่งนอกเหนือจากบทบัญญัติดังกล่าวแล้ว บทกฎหมายอื่นที่มาตรการบรรจุภัณฑ์แบบเรียบอาจส่งผลกระทบก็ยังมีการยอมรับถึงการสร้างข้อยกเว้นได้สำหรับเหตุผลเรื่องการปกป้องชีวิตหรือสุขภาพของมนุษย์ เพื่อสร้างความยืดหยุ่นในการใช้และการตีความกฎหมายให้เกิดความเป็นธรรมสูงสุด ในประเด็นนี้เองที่เหตุผลว่าด้วยเรื่องหลักการปกป้องชีวิตหรือสุขภาพของมนุษย์ได้เข้ามามีบทบาทเป็นอย่างยิ่งในฐานะเหตุผลหลักที่ใช้ในการสนับสนุนมาตรการบรรจุภัณฑ์แบบเรียบ รวมไปถึงแนวทางในการสร้างข้อยกเว้นทางกฎหมายในภาคส่วนอื่น ทั้งกฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา และหลักเกณฑ์ทางการค้าขององค์การการค้าโลก ดังนั้น การให้เหตุผลทางกฎหมายของหลักการปกป้องชีวิตหรือสุขภาพของมนุษย์จึงมีความสำคัญยิ่ง เพื่อให้การบังคับใช้และการตีความกฎหมายเป็นไปอย่างถูกต้องตามบริบทและแนวคิดแห่งกฎหมาย