DOI: 10.5281/zenodo.5758903
title: Repertorium Patriotten, Oranjegezinden en Bataven. Politieke Sociabiliteit 1781-1798

description: <strong>Inleiding</strong> Het repertorium <em>Patriotten, Oranjegezinden en Bataven. Politieke Sociabiliteit 1781-1798</em> omvat een database met 1104 politiek-maatschappelijke organisaties en bewegingen, met name patriotse, orangistische en Bataafse heren- en burgersociëteiten, schutterijen en gilden in het tijdvak 1781-1798 in Holland. In de historiografie wordt deze periode in de regel achtereenvolgens aangeduid als de Patriottentijd (1781-1787), de Oranje-Restauratie (1787-1795), en de eerste drie jaren van de Bataafse Republiek (1795-1798), tot de staatsgreep van 1798. In deze fase zetten de Noordelijke Nederlanden stappen naar een nieuwe politieke cultuur, met nieuwe vormen van democratische participatie. Juist in deze decennia ontstond een groot aantal organisaties van uiteenlopende aard, zowel in de politieke als in de maatschappelijke sfeer. De database is gebaseerd op een grote hoeveelheid bronnen, variërend van archivalia en contemporaine kranten tot secundaire literatuur. Zij beperkt zich tot het grondgebied van het toenmalige gewest Holland. Deze provincie was tijdens de Republiek der Verenigde Nederlanden tot aan de nieuwe departementale indeling van de Bataafse Republiek van maart 1799 veel groter dan het huidige Noord- en Zuid-Holland. Zij omvatte ook delen van aangrenzende provincies, onder meer de Langstraat in het huidige Noord-Brabant. Er is naar gestreefd om alle Hollandse politiek-maatschappelijke organisaties en bewegingen die tussen 1781 en 1798 politiek actief waren in deze database onder te brengen. Ook ‘politiek-neutrale’ instituties als schutterijen en gilden zijn opgenomen, indien zij zich expliciet als patriots of orangistisch gingen afficheren, of als zij onder druk van de nieuwe (provinciale) politiek ontstonden. De database is bedoeld voor onderzoekers met belangstelling voor de Patriottentijd, de Oranje-Restauratie en de Bataafse Republiek, voor de geschiedenis van de Nederlandse ‘civil society’ en de bredere politieke, culturele en sociale geschiedenis. Ook zijn de gegevens van belang voor lokaal-historisch onderzoek. Dit project maakte deel uit van een onderzoeksprogramma met de titel <em>Verenigingsleven in Nederland in de negentiende eeuw </em>van het Instituut voor Nederlandse Geschiedenis, een voorloper van het Huygens ING. Hans Smit leidde dit programma, in die positie opgevolgd door Milja van Tielhof. Van 2007 tot 2018 heeft Joke Roelevink aan dit project gewerkt, daarin op digitaal gebied geadviseerd door Rik Hoekstra. Door haar overlijden heeft zij het werk helaas niet meer kunnen voltooien. Marjolein ’t Hart heeft de beschikbare gegevens gecontroleerd, aangevuld en met behulp van Ger Dijkstra en Rik Hoekstra toegankelijk gemaakt voor deze digitale publicatie. <strong>Toelichting bij Repertorium Patriotten, Oranjegezinden en Bataven.<br> Politieke Sociabiliteit 1781-1798</strong> Deze dataset bestaat uit een excelfile die de volgende gegevens omvat: <em>Sheet 1 Genootschap</em>: deze sheet geeft achtereenvolgens een uniek ID nummer aan elk genootschap, de gezindheid, het type, de naam, de eventuele zinspreuk, en verder, voor zover van toepassing en voor zover bekend, ook de datum van oprichting, de datum van opheffing, de datum waarop het genootschap door de Staten van Holland is gelegaliseerd, de plaats van samenkomst, of het genootschap aan een ander genootschap was gelieerd, en het bredere institutionele kader. Voor de categorieën ‘gezindheid’ en ‘type’ wordt een indeling gebruikt die te vinden is op sheets 2 en 3. <em>Sheet 1z. Plaatsnamen</em> geeft specifieke geografische informatie over de plaats van elk genootschap. <em>Sheet 1a. Functionarissen </em>geeft de namen van de bestuursleden, hun functie en hun rol, voor ieder genootschap, voor zover bekend. <em>Sheet 1b. Afgevaardigden </em>geeft voor elk genootschap de namen van de afgevaardigden naar bovenlokale vergaderingen, indien bekend. <em>Sheet 1c. Andere betrokkenen </em>geeft voor elk genootschap de namen van andere betrokkenen, voor zover bekend. <em>Sheet Namen </em>geeft een alfabetische lijst van alle namen van sheets 1a, 1b en 1c, met vermelding van het ID van het genootschap. <em>Sheet 2 Type Genootschap: </em>hier bestaan de volgende categorieën: Burgers groep burgers die in actie komt zonder nadere specificatie van organisatie Schutterij 1785 burgermilitie ingesteld in reactie op de oproep van de Staten van Holland om de lokale gemeenschap te beschermen Comité groep burgers die een specifiek politiek beleidsdoel nastreven Geconstitueerden afgevaardigden of gevolmachtigden van een groep burgers of één of meerdere organisaties, vaak ter controle van de (lokale) overheid Genootschap van Wapenhandel patriotse vrijkorpsen of burgermilities Gilde organisatie van een specifieke beroepsgroep Politieke sociëteit organisatie van een groep burgers die regelmatig bijeenkomt om over maatschappelijke en politieke ontwikkelingen te praten Schutterij groep gewapende burgers die onder bevel van het lokale bestuur staan<br> Wijkvergadering lokale bijeenkomsten van burgers van een specifieke stadswijk <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> <br> 8<em>. Sheet 3 Gezindheid: </em>Voor de periode 1781-1794 zijn twee onderscheidende politieke categorieën gebruikt, te weten <em>Patriots</em> en <em>Oranjegezind</em>. Voor de organisaties in het tijdvak van de Bataafse Republiek (1795-1798) was de politieke gezindheid vaak minder expliciet te reconstrueren. Daar hanteert de database de aanduiding <em>Bataafs</em> voor. De categorie <em>Neutraal </em>geldt met name voor de schutterijen en de organisaties van het type ‘Burgerbewapening 1785’. Deze burgermilities werden in 1785 op verzoek van de patriotse provinciale regering opgericht vanwege de militaire dreiging van Oostenrijk. De politieke doelstelling (ook wapenen tegen een Oranjerestauratie bijvoorbeeld) was hierbij niet scherp te onderscheiden. <em>9. Sheet 4 Bijeenkomsten</em> geeft de data en de locaties waarop meerdere genootschappen uit meerdere plaatsen bij elkaar kwamen, voor zover bekend. <em>10. Sheet 5a Vertegenwoordiging </em>geeft aan welke organisaties door wie waren vertegenwoordigd op de bijeenkomsten van sheet 4, voor zover bekend. <em>11. Sheet 5b Manschappen </em>geeft aan hoeveel manschappen de vertegenwoordigers van sheet 5a representeerden, voor zover bekend. <em>12. Sheet 6 Bronnen </em>geeft aan waar de informatie van elk genootschap vandaan is gekomen. <em>13.Sheet Onderdeel </em>sluit direct aan bij Sheet 6 en bevat een lijst van onderdelen van archieven waar heel veel informatie over verschillende genootschappen te vinden was. <em>14. Sheet Tabel Eigen Archief </em>sluit weer direct bij het vorige sheet aan en bevat belangwekkende stukken uit de archieven van Sheet 6 die tevens in bezit waren van de bewerker. <em>15. Sheet Archiefbestand </em>sluit weer direct aan bij Sheet 6 en geeft de lijst van bestudeerde archieven weer. <em>16. Sheet Instelling </em>geeft aan bij welke archiefinstelling de bronnen van Sheet 6 en de bestudeerde archieven van Sheet Archiefbestand te vinden zijn. <em>17. Sheet Burgerbewapening niet doorgevoerd </em>geeft tenslotte weer in welke plaatsen niet gereageerd is op de oproep van de Staten van Holland in 1785 om zich te wapenen tegen de dreigende inval van Oostenrijk. Deze informatie past niet in de gewone lijst genootschappen, maar kan wel degelijk belangwekkend zijn, omdat het iets zegt over de mogelijke onwil om te reageren op een oproep die Patriots geïnterpreteerd kan worden.