DOI: 10.17026/dans-x9p-a423
title: Lange Voorhout Gemeente Den Haag
title: Archeologische begeleiding herinrichting

description: &lt;p&gt;Zijn er (prehistorische) akkerlagen of andere bewoningssporen aanwezig, zo ja is het mogelijk een begrenzing te geven, datering etcetera? In het korte deel van het Lange Voorhout zijn geen prehistorische bodems waargenomen. Sporen daarvan lijken zich vooralsnog te beperken tot een klein duindelletje met een bewerkte laag uit de midden bronstijd (circa 1500-1300 v. Chr.), dat in 1991 werd waargenomen meer naar het oosten toe, in de stadsverwarmingsleuf. In het lange deel van het Lange Voorhout zijn op diverse plaatsen houtskoolrijke bodems gezien waarvan een deel mogelijk is bewerkt. Gezien de geologische opbouw van de duinen zijn de bodems van prehistorische of vroegmiddeleeuwse ouderdom. Artefacten werden helaas niet gevonden. Monstername van houtskoolrijke lagen en van verbrand bot maken het wel mogelijk deze lagen (in de toekomst) te dateren met behulp van C14-datering. Naast houtskoolmonsters voor C14 zijn er monsters van het zand genomen voor OSL-dateringen. Beide dateringonderzoeken passen niet in het bestek van dit onderzoek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Wat betreft de locaties van de bodems blijkt dat deze vooral langs de randen van de bebouwing van het lange deel van het Lange Voorhout liggen. In de centrale wandelzone werden geen prehistorische bodems gezien. Aan de zuidwestzijde zijn enkele bodems gezien, aan de zuidoostzijde is niet voldoende waargenomen om uitspraken te kunnen doen. Over de hele lengte aan de noordzijde komen sporen van bodems voor.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Er zijn veel reliëfverschillen. Ook hier zijn er kleine duindelletjes geweest. Aangezien de aangelegde sleuven ondieper waren dan die van de stadsverwarming is er mogelijk maar een beperkt deel van de bodems gezien.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De groenzones aan de noordoost en zuidoost kant van het lange deel van het Lange Voorhout hebben vanwege deze waarnemingen een archeologische verwachting voor de prehistorie. De kans op ongestoorde gebieden met prehistorische akkers of andere bewoningssporen is hier het grootst. Vanwege het grote reliëf in de prehistorie is het verder niet uitgesloten dat onder de bomensleuven nog sporen van akkers en delletjes aanwezig zijn. Vanwege de werkwijze van de aanleg van de bomensleuven, met diep uitgezogen gaten vanaf de bodem van de sleuf, is de kans dat deze sporen ongestoord zijn gebleven vrij klein. Zijn er sporen van bewaard gebleven van een erf in het traject tussen Lange Voorhout 2-8, Kleine Kazernestraat en Lange Voorhout 5? &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Tegenover Lange Voorhout 5 (Diligentia) werden nauwelijks archeologische sporen aangetroffen. Het schone duinzand ligt hier hoog. Ten zuiden van de Kloosterkerk (Lange Voorhout 2-8) zijn wel sporen van een greppelsysteem gevonden dat naar het noordwesten afbuigt. Mogelijk hangt dit samen met het 14de-eeuwse greppelsysteem (van het huis Van Arkel en zijn voorganger) dat achter Lange Voorhout 8 is gevonden. Er zijn dus geen structuren gevonden die Lange Voorhout 5 met de overzijde verbinden. De historische gegevens voor het bestaan van een dergelijk erf rond 1400 zijn wel overtuigend. De vraag is wel of er in de periode 1400-1463 sprake was van een echte erfinrichting met hekken, tuinen en schuren. Uit praktische overwegingen, bijvoorbeeld voor het houden van de toernooien op de Kneuterdijk-Lange Voorhout, lijkt dat niet zo waarschijnlijk.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Meer naar het oosten toe, ter hoogte van het huidige Pulchri en het buurpand (Lange Voorhout 13-15), is er ongeveer halverwege het Lange Voorhout een grote afvaldepositie met een oppervlak van minimaal 200 m2 gevonden. Hier is as en ander afval gestort, in verschillende lagen, die rond 1400 dateren. Dit lijkt een actie die, vanwege de omvang, meer past bij een erf als bij de openbare ruimte (bos). Het is niet mogelijk dit afval te verbinden aan historische gegevens van bewoning uit die tijd. Pas een eeuw later is er aantoonbaar bewoning op de percelen Lange Voorhout 13-15. Er zijn dan ook verder onvoldoende aanwijzingen voor erven dwars over het Lange Voorhout.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Hoe is het onbebouwde deel van de Lange Voorhout ontwikkeld (zijn er ophogingen, afvalkuilen etcetera)? Het onderzochte deel van het Lange Voorhout is voor een groot deel 0,6 tot 1,6 m opgehoogd met zand en puin. Uitzonderingen zijn te vinden langs de groenzones aan de noordzijde (grootste deel van sleuf 2). Het oudste vondstmateriaal in deze ophogingen is over het algemeen niet ouder dan eind 14de eeuw. Bij waarnemingen in leidingsleuven (de Hartlijn in 2002) aan de Kneuterdijk werd een bosbodem aangetroffen met daarop een zandophoging met zeer kleine scherven van twaalfde- of vroeg 13de-eeuws aardewerk. Dit hangt waarschijnlijk samen met het vroege begin van bewoning aan de westzijde van het Lange Voorhout. Eind 16de eeuw is er veel puin verspreid over het Voorhout.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Er zijn plaatselijk restanten van schelpenpaden en bestratingen gezien. Het ingraven van afval in kuilen gebeurde voornamelijk in de periode 1375 tot 1620, wat logisch is aangezien het Voorhout tussen 1613 en 1621 werd bestraat. Jongere vondsten, uit de tweede helft van de 17de en het begin van de 18de eeuw komen voor in een verstoord zandpakket dat zich over een zone van minimaal 30 m lengte uitstrekt aan de zuidzijde van het Lange Voorhout.&lt;/p&gt;