DOI: 10.14457/tu.the.2018.1354
title: มาตรการส่งเสริมการนำขยะอิเล็กทรอนิกส์กลับมาใช้ใหม่ (recycle): ศึกษาเปรียบเทียบกฎหมายไทยกับกฎหมายต่างประเทศ

description: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษาถึงแนวทางหรือมาตรการต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการนำขยะอิเล็กทรอนิกส์กลับมาใช้ใหม่ ซึ่งขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่ได้กล่าวถึงในวิทยานิพนธ์ฉบับนี้จะเน้นเกี่ยวกับขยะประเภทซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่เกี่ยวข้อง เพื่อนำขยะดังกล่าวในส่วนที่ยังมีประโยชน์อยู่สามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้ โดยจะศึกษาถึงแหล่งกำเนิดของขยะอิเล็กทรอนิกส์สภาพปัญหาและผลกระทบของขยะอิเล็กทรอนิกส์ต่อสิ่งแวดล้อม สุขภาพของประชาชน และทางเศรษฐกิจแนวคิดที่เกี่ยวข้องกับการส่งเสริมให้นำขยะอิเล็กทรอนิกส์กลับมาใช้ใหม่ รวมถึงมาตรการทางกฎหมายและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องในการส่งเสริมการนำขยะดังกล่าวกลับมาใช้ใหม่ของประเทศไทยและต่างประเทศและศึกษาเปรียบเทียบมาตรการทางกฎหมายและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องของประเทศไทยและต่างประเทศเพื่อให้เห็นถึงแนวทางหรือมาตรการต่าง ๆ ของต่างประเทศที่มีการดำเนินงานอย่างมีประสิทธิภาพและเกิดประโยชน์สูงสุดภายในประเทศของตน เพื่อนำมาปรับให้ใช้เกิดประโยชน์ในทางวิชาการและทางกฎหมายของประเทศไทยรวมถึงมีข้อเสนอแนะเพื่อเป็นแนวทางในการนำขยะอิเล็กทรอนิกส์กลับมาใช้ใหม่ให้สอดคล้องและเหมาะสมกับบริบททางสังคม เศรษฐกิจ และเทคโนโลยีของประเทศไทยจากการศึกษาแนวทางและมาตรการส่งเสริมในการนำขยะอิเล็กทรอนิกส์กลับมาใช้ใหม่ของต่างประเทศ คือ สหภาพยุโรปและประเทศสมาชิก ประเทศญี่ปุ่น และประเทศเกาหลีใต้ พบว่า ทั้ง 3 ประเทศนี้มีกฎหมายเฉพาะที่กำหนดเกี่ยวกับมาตรการต่าง ๆ ในการบริหารจัดการกับขยะอิเล็กทรอนิกส์ และมีหน่วยงานกลางที่รับผิดชอบอย่างชัดเจน รวมถึงการนำขยะดังกล่าวกลับมาใช้ใหม่ได้อย่างเป็นระบบและมีประสิทธิภาพ โดยประเทศต่าง ๆ เหล่านี้ได้กำหนดให้ผู้ผลิตหรือผู้นำเข้า รวมถึงผู้จัดจำหน่ายเข้ามามีส่วนร่วมรับผิดชอบในการจัดการกับขยะอิเล็กทรอนิกส์ดังกล่าวในทุกขั้นตอน ไม่ว่าจะเป็นการจัดเก็บรวบรวมขยะดังกล่าวที่ตนเป็นผู้ผลิตหรือจัดจำหน่ายแล้วส่งต่อไปยังโรงงานที่ผลิตหรือจัดจำหน่ายดำเนินการต่อไป หรือการกำหนดให้ผู้ผลิตต้องใช้วัตถุดิบและการออกแบบผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมมากขึ้น รวมถึงกำหนดให้ประชาชนผู้บริโภคต้องร่วมรับผิดชอบกับการใช้ประโยชน์จากขยะดังกล่าวในรูปแบบของการจัดเก็บค่าธรรมเนียมหรือมาตรการทางภาษีในการจัดการกับขยะอิเล็กทรอนิกส์ดังกล่าวเช่นกัน เพื่อนำมาใช้ประโยชน์ในการพัฒนาเทคโนโลยีการนำขยะกลับมาใช้ใหม่อย่างมีประสิทธิภาพปัจจุบันประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายเฉพาะสำหรับขยะอิเล็กทรอนิกส์ จึงไม่มีมาตรการทางกฎหมายที่กำหนดเกี่ยวกับการบริหารจัดการ รวมถึงส่งเสริมให้มีการนำขยะดังกล่าวกลับมาใช้ใหม่อย่างเป็นรูปธรรม แม้ว่าจะมีกฎหมายหลายฉบับที่บัญญัติถึงการจัดการกับขยะประเภทต่าง ๆ ไว้ไม่ว่าจะเป็นพระราชบัญญัติส่งเสริมและพัฒนาคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2535 พระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 พระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535 หรือพระราชบัญญัติวัตถุอันตราย พ.ศ. 2535แต่กฎหมายดังกล่าวไม่ได้กำหนดถึงมาตรการในการเก็บรวบรวม คัดแยก แปรสภาพ และนำกลับมาใช้ใหม่แต่อย่างใด อีกทั้งการจัดการกับขยะอิเล็กทรอนิกส์นั้นมีขั้นตอนและวิธีการที่ซับซ้อนกว่าการจัดการกับขยะมูลฝอยทั่วไปอย่างมาก เนื่องจากขยะอิเล็กทรอนิกส์มีส่วนประกอบภายในที่เป็นโลหะหนักซึ่งอันตรายและมีพิษ ดังนั้น ประเทศไทยจึงควรมีกฎหมายเฉพาะเกี่ยวกับการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์หรือซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เช่นเดียวกับประเทศพัฒนาแล้วอื่น ๆ อีกทั้งควรมีการกำหนดหน่วยงานหลักที่รับผิดชอบเกี่ยวกับการจัดการขยะดังกล่าวด้วยดังนั้น ผู้เขียนจึงขอเสนอแนะเพื่อเป็นแนวทางหรือมาตรการส่งเสริมการนำขยะอิเล็กทรอนิกส์กลับมาใช้ใหม่ของประเทศไทยโดยมาตรการระยะสั้นนั้นควรเน้นสร้างการรับรู้และประชาสัมพันธ์เกี่ยวกับการคัดแยกขยะอิเล็กทรอนิกส์โดยรัฐต้องให้ความสำคัญในการสร้างความรู้ความเข้าใจแก่ประชาชนเกี่ยวกับความจำเป็นในการแยกทิ้งขยะอิเล็กทรอนิกส์ออกจากขยะทั่วไป รวมทั้งพิษภัยของขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่มีต่อสิ่งแวดล้อมและสุขภาพอนามัย เพื่อสร้างจิตสำนึกให้ตระหนักถึงอันตรายและเห็นความสำคัญที่ต้องมีการจัดการอย่างเหมาะสม และการรีไซเคิลขยะอิเล็กทรอนิกส์ส่วนมาตรการระยะยาวนั้น ควรเร่งออกกฎหมายสำหรับใช้บังคับกับการบริหารจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์โดยเฉพาะรวมถึงควรมีเนื้อหาของกฎหมายที่ครอบคลุมเรื่อง การกำหนดความรับผิดชอบแนวคิดการขยายความรับผิดชอบของผู้ผลิต ร่วมกับแนวคิดผู้ก่อมลพิษเป็นผู้จ่าย เพื่อสร้างความตระหนักในความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมแก่ผู้ผลิตรวมถึงควรมีการจัดเก็บค่าธรรมเนียมหรือภาษีผลิตภัณฑ์จากผู้ผลิตและผู้นำเข้ามาใช้สนับสนุนระบบการจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์ และควรมีมาตรการลดหย่อนทางภาษีเกี่ยวกับขยะอิเล็กทรอนิกส์การนำมาตรการการให้สิทธิลดหย่อนภาษีมาใช้ประกอบเพื่อจูงใจให้ผู้บริโภคมีความสนใจในสินค้าใหม่ที่มีส่วนประกอบบางส่วนมาจากการรีไซเคิล นอกจากนี้ ควรมีการจัดตั้งศูนย์จัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์เพื่ออำนวยความสะดวกต่าง ๆ โดยจัดจุดรวบรวมอย่างชัดเจนและเข้าถึงง่าย เพื่อให้การจัดการขยะอิเล็กทรอนิกส์จากชุมชนมีประสิทธิภาพมากขึ้นและเป็นไปตามหลักวิชาการ อีกทั้งควรมีการสนับสนุนการศึกษาวิจัยหรือคิดค้นการออกแบบพัฒนา และถ่ายทอดเทคโนโลยีด้านการออกแบบและปรับปรุงการผลิตผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม รวมถึงสนับสนุนให้มีเครือข่ายงานวิจัยและพัฒนาระหว่างภาครัฐและเอกชนเพื่อใช้เป็นข้อมูลในการจัดทำโรงงานต้นแบบในการรีไซเคิลวัสดุแต่ละชนิดที่มีประสิทธิภาพและใช้ต้นทุนต่ำ รวมถึงส่งเสริมและสนับสนุนให้มีการศึกษาวิจัยและจัดทำฐานข้อมูลของผลิตภัณฑ์และซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอิเล็กทรอนิกส์ที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องและเป็นระบบ รวมถึงควรมีการส่งเสริมธุรกิจการรีไซเคิลขยะอิเล็กทรอนิกส์อย่างครบวงจรในประเทศไทย