DOI: 10.17026/ar/xb2xpg
title: Natuurgebied de Steendert te Ophemert, gemeente West-Betuwe
title: Een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek

description: ADC ArcheoProjecten heeft in januari - februari 2023 een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek uitgevoerd op de locatie Natuurgebied de Steendert te Ophemert. De aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen aanplant van nieuw bos.
Het plangebied is gelegen op oever- en komafzettingen van de Est, Ochten/Zennewijnen en Ochten stroomgordels. De stroomgordels hebben een trefkans op archeologische relicten uit vrijwel alle archeologische perioden. Dit komt omdat de oevers van stroomgordels relatief hoog en droog in het landschap liggen en een gunstige bewoningslocatie was. In het plangebied kunnen op de stroomgordels met name vondsten uit de Romeinse tijd gevonden worden. Dit hangt samen met het AMK terrein dat in het plangebied ligt en mogelijk samen hangt met een (Romeinse) villa. De vondstdichtheid zal ten oosten van de twee meren in het plangebied hoger zijn dan in het westen.
In het westelijke deel van het plangebied bevindt zich een gemeentelijk monument met resten van de Kornheuvel, een terpachtige ophoging met resten van bewoning vanaf de Late Middeleeuwen. Ten westen van de Kornheuvel bevond zich een losstaande arbeiderswoning. Deze is op de topografische kaarten vanaf 1880 niet meer aanwezig. 

Om de verwachting van het plangebied nader vast te stellen zijn de delen waar bosaanleg gepland is middels een verkennend booronderzoek onderzocht. Hieruit blijkt dat in het plangebied sprake is van een complex rivierrenlandschap met veel afwisseling in de bodemopbouw. In het noordwesten van het plangebied is sprake van oever- en beddingafzettingen van de Est stroomgordel, in het centrale deel van het plangebied is sprake van een komgebied met crevasse-geulen van de Ochten stroomgordel. In westelijke richting is dit landschap afgedekt door oeverafzettingen van de Est stroomgordel. In het zuiden van het plangebied is sprake van oever- en beddingafzettingen van de Zenewijnen stroomgordel in het uiterste oosten en van de Ochten stroomgordel in het westen. In het hiertussen gelegen gebied is sprake van komafzettingen met een smalle crevassegeul. In het plangebied zijn geen diepe verstoringen aangetroffen noch is sprake geweest van erosie van de verschillende kansrijke archeologische niveaus. De top van de hoogste delen van de oevers van met de Est en Zenewijnen stroomgordel is opgenomen in de bouwvoor. De lagere delen van de oevers en de crevasses worden vaak afgedekt door een vegetatiehorizont. In deze delen is daarmee sprake van een volledig intact landschap. 
De enige verstoring die is aangetroffen betreft de bouwvoor met een dikte van 0,2 – 0,5 m met daaronder vaak een niveau dat door bioturbatie licht is verstoord. De bioturbate zone loopt tot maximaal 0,6 m -mv door. In het bestaande bos is een vergelijkbare verstoring als gevolg van wortelwerking vastgesteld. 

In de boringen 144, 145 & 146 zijn resten van de Kornheuvel aangetroffen. De Kornheuvel is een laatmiddeleeuwse terp, die deels als gemeentelijk archeologisch monument beschermd is. In de boringen 40, 97, 127 & 155 zijn archeologische indicatoren in laklagen in de top van oever¬afzettingen aangetroffen. Het betreft houtskool en verbrande leem. Daarnaast is het goed mogelijk dat er resten van de funderingen van de arbeiderswoning, gelegen ten westen van de Kornheuvel, in de bodem aanwezig zijn.

Op basis van de huidige plannen, te weten bosaanleg en aanleg van wandelpaden vormt wortel-werking en eventuele boomvallen de grootste bedreiging voor de verwachte en aangetoonde archeologische resten. Op basis van de boringen in het bestaande bos lijken de effecten van de wortelwerking alleen in de bovenste 0,6 m -mv herkenbaar te zijn. Op basis hiervan wordt het effect van de bosaanleg en bosontwikkeling op de verwachte en aangetoonde archeologische resten gering geacht. Aangezien de Kornheuvel al een gemeentelijk archeologisch monument betreft wordt geadviseerd om de zone met de boringen 144, 145 & 146 buiten de bosaanleg te houden. De overige zones met archeologische resten worden met name bedreigt indien er volwassen bomen om gaan vallen. Boomvallen kunnen relatief groot van omvang zijn (tot enkele m2) en gepaard gaan met een relatief diepe bodemverstoring (tot meer dan 0,5 m). Deze bedreiging kan voorkomen worden door de zones rondom de boringen 40, 97, 127 & 155 en de locatie van de voormalige arbeiderswoning in te richten met graslanden en/of struweel. 

De aanleg en het gebruik van de ploflocatie in het noordoosten van het gebied (boring 77 & 78) zal wel het kansrijke niveau bedreigen.