DOI: 10.17026/ar/o5arip
title: Archeologisch onderzoek 10kV en 20kV verbindingen te Emmeloord, Nagele en Ens, gemeente Noordoostpolder
title: Inventariserend veldonderzoek door middel van boringen

description: In opdracht van Liander N.V. heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch 
inventariserend veldonderzoek verkennende fase uitgevoerd naar enkele tracédelen in het 
overkoepelende onderzoek NuLelie Emmeloord, Nagele en Ens, gemeente 
Noordoostpolder.
Het NuLelie programma bestaat uit een omvangrijke uitbreiding van het elektriciteitsnet in 
Fryslân en de Noordoostpolder. Hierbij zullen meerdere middenspanningsverbindingen 
(10 kV en 20 kV) worden gelegd en worden waar nodig nieuwe stations gebouwd of 
bestaande stations vervangen.
Tijdens het paleolithicum en mesolithicum konden er jager-verzamelaars door het gebied 
trekken. Deze hadden nog geen vaste verblijfplaats en verbleven in tijdelijke kampen. Deze 
kampen werden vaak ingericht op plaatsen waar de lokale voedselbronnen (bijvoorbeeld 
wild en vis) konden worden geëxploiteerd. Resten uit de steentijd kunnen worden verwacht 
in het dekzand. Met name de hogere en droge zandkoppen en opduikingen waren 
aantrekkelijke bewoningsplekken in deze periode. Bodemvorming (podzolering) is 
doorgaans een aanwijzing voor een hogere en droge plek in het landschap. Indicatoren die 
ook op menselijke activiteit wijzen bestaan uit vuursteen/natuursteen artefacten, 
houtskoolresten en (verbrand) bot.
Tijdens het neolithicum en na de introductie van de veeteelt en landbouw begon de mens 
zich te vestigen op vaste verblijfplaatsen. Nog steeds waren de hogere plekken in het 
landschap, zoals de dekzandruggen, rivierduinen en oeverwallen, de meest aantrekkelijke 
vestigingslocaties. Vanaf deze periode kunnen bewoningsresten van nederzettingen en 
grafvelden worden aangetroffen. Archeologische indicatoren uit deze perioden bestaan 
onder andere uit aardewerk, vuursteen/natuursteen artefacten, (verbrand) bot, metaal 
(brons) en hout/houtskool. Vis vormde in deze periode nog een belangrijke bron van 
voedsel. In de lagere gebieden, nabij de rivieren en kreken, kunnen ook resten worden 
verwacht van visvangst, zoals kampen en resten van visfuiken/weren.
Geleidelijk aan raakte het gebied bedekt met veen. Vanaf de vroege bronstijd dwong de 
opmars van het veen de bewoning naar de hoogste delen van het landschap. 
Bewoningsresten vanaf de midden bronstijd tot de Romeinse tijd zijn niet meer (intact) 
aanwezig in het gebied. Sporadische vondsten uit deze periode duiden wel op menselijke 
activiteiten en mogelijke bewoning, maar daadwerkelijke bewoningsresten van 
nederzettingen zijn (nog) niet aangetroffen. De bewoning zal op de hoogste delen van het 
landschap hebben plaatsgevonden. De delen die zowel door de middeleeuwse 
veenontginningen en door de erosie van de Zuiderzee zijn vernietigd.
Deze veenontginningen begonnen rond de 8e/9e eeuw. In het middeleeuwse 
veenlandschap zal bewoning voornamelijk op veenterpen, nabij veendijken, hebben 
plaatsgevonden en in dorpen die op de hogere zandruggen ontstonden (zoals bij 
Schokland). Het land werd echter sterk aangetast door overstromingen en hoog water, 
waardoor in de 19e eeuw alleen nog een smal eiland, Schokland, boven het water uitstak. 
Na de inpoldering in 1942 kwam het oude landschap echter vlak onder het maaiveld (de 
oude zeebodem) te liggen. Voor zover de resten niet verspoeld zijn en aangetast door 
recente (land)bouwwerkzaamheden kunnen er vlak onder het maaiveld (onder de 
bouwvoor) archeologische resten, daterend vanaf de middeleeuwen, aanwezig zijn. Deze 
bestaan onder meer uit aardewerk, bouwmateriaal (baksteenpuin), natuursteen artefacten, 
verbrand bot, metaal, glas, en hout/houtskool). Ook kunnen er nog resten van 
scheepswrakken door het hele onderzoeksgebied worden aangetroffen.

Tijdens het veldwerk voor het inventariserende veldonderzoek 73 handmatige 
grondboringen verricht met behulp van een Edelmanboor met een diameter van 7 cm en 
een guts. De boringen zijn uitgevoerd tot 0,3 m in de C-horizont en/of tot een maximale 
diepte van 2 m beneden maaiveld. De boringen zijn gezet in een lijnsegment en om de 
50 m.
Het plangebied bestaat voornamelijk uit afzettingen van de Zuiderzee Laag en Almere Laag 
in het noordwesten van het plangebied. Hier worden geen archeologische resten in 
verwacht.
Deze afzettingen van de Zuiderzee Laag en Almere Laag komen ook grotendeels voor in
het oosten van het plangebied. Hierbij komt dat de Flevomeer Laag ook zichtbaar is in veel 
van de boringen in het oostelijke plangebied. In een aantal boringen (boringen 66, 86-93 en 
101-102) is er dekzand aangetroffen op 160 cm onder maaiveld en dieper. Mogelijk gaat het 
hier om vrij lokale dekzandopduikingen.
In het westen van het plangebied zijn er voornamelijk de Almere Laag, Flevomeer Laag en 
Hollandveen Laagpakket aangetroffen. De top van het Hollandveen Laagpakket is in een 
aantal boringen veraard. Hoogstwaarschijnlijk komt dit door latere bodemprocessen zoals 
een lagere grondwaterstand. In de boringen met veraard veen lag het veen 
hoogstwaarschijnlijk onder de grondwaterspiegel. Er is geen archeologische verwachting 
aangezien dit geen gebied was dat in de Late Middeleeuwen droog lag en waar geakkerd 
en bewoond werd. Deze veraarding is waarschijnlijk gebeurd in de laatste 80 jaar.
In een aantal boringen zijn afzettingen van het Laagpakket van Wormer aangetroffen. In 
vrijwel alle boringen gaat het om matig slappe afzettingen. Deze slappe afzettingen hebben 
een lage archeologische verwachting omdat het milieu te nat is geweest voor bewoning. In 
twee boringen (boringen 350 en 352) zijn kalkloze matig stevige afzettingen aangetroffen. 
Het gaat hier om mogelijke wadvlaktes of brakwatervlaktes dat zich relatief ver van de zee 
bevindt. In boring 352 is er een brakwater kokkel aangetroffen. Rondom boringen 350 en 
352 geldt een middelhoge verwachting op archeologische resten uit het Neolithicum.
Op basis van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek wordt voor een deel van 
het plangebied, waar momenteel onderzoek heeft plaatgevonden, vervolgonderzoek 
aanbevolen. Geadviseerd wordt om een inventariserend veldonderzoek in de vorm van een 
karterend booronderzoek uit te voeren rondom boorpunten 350 en 352. Aangezien het een 
tracé betreft is het advies om 5 boringen per boorpunten in een lijnsegment van elke
13 meter te plaatsen ter hoogte van de boorpunten 350 en 352. Dit komt neer op totaal
10 karterende boringen. Boringen dienen te worden gezet met een boorkop met een 
diameter van 12 cm en gezeefd op een 3mm zeef (conform methode A3).
Besluit bevoegd gezag1
Op basis van de beoordeling van het bevoegd gezag, de gemeente Noordoostpolder, is er 
op basis van de boorstaten geen verder archeologisch onderzoek noodzakelijk. De 
voorgenomen bodemingrepen kunnen zonder archeologisch voorbehoud worden 
uitgevoerd.