DOI: 10.17026/ar/idevku
title: Future Heat te Leiden, gemeente Leiden
title: Een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek

description: ADC ArcheoProjecten heeft in juli 2024 een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek uitgevoerd voor het plan Future Heat te Leiden. Ter hoogte van de Plesmanlaan en de A44 zal een leidingentracé worden aangelegd, die de Vattenfall-aanlandlocatie en warmtenet Leiden met elkaar zal gaan verbinden. De geplande ingrepen omvatten een tracé van ca. 1,7 km lengte en een verstoringsdiepte van ca. 2,5-3,5 m beneden het maaiveld. Binnen het tracé zijn door de bevoegde overheid twee plangebieden geselecteerd die voor archeologisch vooronderzoek in aanmerking komen. De overige zones bevinden zich onder de A44, in reeds onderzocht gebied of in sloten, waardoor voor deze zones geen archeologische verwachting meer geldt. 

Het onderzoeksgebied is vanaf het Holoceen gelegen in een getijdenzone met wadden en slikken, onder invloed van de zee. De natte omgeving veranderde vanaf de Bronstijd in een landschap met hoge droge kwelders, die in principe geschikt waren voor bewoning. De proefsleuven en opgravingen in onderzoeksgebied Kop van Leeuwenhoek, waarbinnen het plangebied zich bevindt, hebben echter geen bewoningssporen uit de Bronstijd opgeleverd. De onderste afzettingen wijzen uit dat het gebied toen vooral gedomineerd werd door vele geulen en was te nat voor bewoning. 
Na de Bronstijd veranderde het landschap: vanuit (aftakkingen van) de Oude Rijn werden de eerste oevers gevormd binnen het plangebied. In principe kunnen de oevers al vanaf de IJzertijd tot in de Romeinse tijd zijn bewoond. Ook uit deze periode ontbreken echter concrete sporen van bewoning in de omgeving. Wel zijn verspreid over de opgravingen van Kop van Leeuwenhoek losse vondsten uit de Late Prehistorie en de Romeinse tijd gevonden: met name in de natuurlijke ondergrond (oeverafzettingen) of als opspit in jongere sporen uit de Vroege- en Volle Middeleeuwen. Vondsten lijken zich vooralsnog met name te concentreren in de centrale zone tussen beide plangebieden in: hier zijn twee Merovingische graven, een nederzetting uit de Volle Middeleeuwen en nieuwe tijdse verkavelingssloten gevonden. De sporen tekenden zich direct onder het maaiveld af, in de top van de oeverafzettingen. Daaronder kunnen potentieel nog meer archeologische niveaus aanwezig zijn, die te herkennen zijn als een ‘vuile’ laag of een vegetatiehorizont, al dan niet met archeologische indicatoren erin. Op basis van deze gegevens geldt voor prehistorische en Romeinse resten een lage verwachting: voor vroeg- en volmiddeleeuwse resten een hoge verwachting. 

In de Late Middeleeuwen werden dijken aangelegd en is de zee en de rivier niet langer van invloed op het gebied. Drassige klei- en veengronden werden in gebruik genomen voor landbouw en veeteelt. Om de gronden te kunnen ontwateren werden sloten en kanalen gegraven die grond- en regenwater afvoerden. Historische kaarten tonen in de 19e eeuw een weg aan de uiterste westzijde van het oostelijke plangebied en vanaf omstreeks 1916 zijn daar ook twee gebouwen gelegen, mogelijk een boerderij, omringd door landbouwgebied. Vanaf ongeveer de jaren zeventig van de vorige eeuw werden de A44 en de Plesmanlaan aangelegd; vanaf eind jaren ‘70 en begin jaren ‘80 ontstond het Universiteitsgebied ten noorden van het plangebied. Vanwege de ligging in een infrastructuurrijk gebied en de aanwezigheid van vele kabels en leidingen, kan verwacht worden dat de bodem (deels) verstoord is: tot welke diepte en met welke omvang is echter onbekend. Voor bewoningsresten uit de periode Late Middeleeuwen tot en Nieuwe tijd geldt daarom een middelhoge verwachting; voor resten van ontginning in de vorm van voormalige sloten en infrastructuur uit de Nieuwe tijd geldt een hoge verwachting.

Het is echter onbekend of, en in welke mate en van welke gaafheid, daadwerkelijk resten uit het verleden in het plangebied aanwezig kunnen zijn. Om de bodemopbouw en gaafheid daarvan in kaart te brengen is daarom in het oostelijke plangebied een Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van een Verkennend Booronderzoek uitgevoerd. Hieruit blijkt dat de top van het bodemprofiel tot 1,87 à 2,60 m -NAP bestaat uit een recent opgebracht en geroerd pakket. Dit pakket kan waarschijnlijk gerelateerd worden aan de aanleg en inrichting van de Plesmanlaan en het Universiteitsgebied. De sterk gelaagde afzettingen die onder het geroerde pakket zijn aangeboord moeten gerekend worden tot de estuariene afzettingen (kwelderafzettingen) van het Laagpakket van Wormer. Dit betekent dat de oever- en crevasseafzettingen van de Oude Rijn binnen het oostelijke plangebied niet meer intact aanwezig zijn. Mogelijk zijn deze (deels) opgenomen in het geroerde pakket. Voor de archeologische verwachting betekent dit dat de kans dat er nog intacte sporen en/of resten binnen onderhavig plangebied aanwezig zullen zijn, klein is.