DOI: 10.17026/dans-xyw-y28b
title: Utrecht. Plangebied poldergemaal Achttienhoven
title: Cultuurhistorisch bureauonderzoek

description: &lt;p&gt;In opdracht van Waternet heeft het onderzoeks- en adviesbureau BAAC een cultuurhistorisch onderzoek uitgevoerd voor het plangebied poldergemaal Achttienhoven te Utrecht.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het onderzoek blijkt dat Het plangebied bevindt zich in het noorden van het Utrechts-Gelders rivierengebied nabij het Hollands veengebied op de oever van de Vecht. Het pleistocene zand kan binnen twee meter onder maaiveld verwacht worden. Dit is afgedekt door veen en rivierafzettingen uit het Holoceen. Vanaf de 10e eeuw vindt er bewoning plaats op de oeverwallen en fossiele stroomgordels. &lt;br&gt;In 1122 wordt de Kromme Rijn afgedamd, waardoor de Vecht, die direct in verbinding staat met deze rivier, veel minder sterk gaat stromen. In de 12e eeuw begint dan ook de ontginning van de noordelijke oever van de Vecht en daarmee&lt;br&gt;ook van het plangebied. Er wordt een Hoofddijk aangelegd, tegenwoordig de Vechtdijk, die door het plangebied loopt. Direct ten westen van het plangebied ligt een tweede dijk met een wetering, de Klopdijk en Klopvaart. De&lt;br&gt;strokenkavels die de veenontginningen typeren blijven tot in de 20e eeuw behouden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Vanaf de 15e eeuw, maar vooral in de 17e eeuw wordt er turf gewonnen in het veengebied. De Klopvaart wordt een turfvaart om de turf naar de Vecht te vervoeren. De Vecht is een belangrijke handelsweg en langs de rivier ontstaat dan&lt;br&gt;ook een bebouwingslint. Hier liggen dan ook veel buitenplaatsen langs. Vanaf de 16e eeuw wordt de Vecht ook voor de trekvaart geschikt gemaakt door het aanleggen van zandwegen en jaagpaden. Ook op de Vechtdijk is een jaagpad&lt;br&gt;aanwezig.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Vanaf de 17e eeuw maakt het plangebied deel uit van het landgoed behorende bij buitenplaats Rozendaal, gelegen op circa 100 m ten oosten van het plangebied. In de 19e eeuw wordt er een fort aangelegd op circa 90 m ten westen&lt;br&gt;van het plangebied. Fort aan de Klop maakt deel uit van de Nieuwe Hollandse Waterlinie en de Klopvaart wordt gebruikt om water het inundatiegebied in te laten lopen. In de tweede helft van de 19e of de eerste helft van de 20e eeuw&lt;br&gt;wordt er een tweede sluis aangelegd in de Vechtdijk om het inunderen te versnellen. Deze tweede sluis ligt binnen het plangebied, evenals het kanaal wat hiernaartoe is geleid vanaf de Klopvaart. Begin 20e eeuw wordt dit voorzien van&lt;br&gt;een gemotoriseerd gemaal. Dit gemaal is onderwerp van het bouwhistorisch onderzoek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Archeologie&lt;br&gt;Binnen het plangebied worden pleistocene zandgronden binnen 2 meter onder maaiveld verwacht. Dit is afgedekt door veen en rivierafzettingen uit het Holoceen. Er kan sprake zijn van een (sub)recente ophoging, zeker op de locatie&lt;br&gt;van de Vechtdijk. Voor de aanleg van het gemaal en het geniekanaal is het merendeel van het plangebied reeds tot grote diepte ontgraven. Deze ontgravingen zijn zo diep, dat hieronder geen intact archeologisch niveau meer&lt;br&gt;wordt verwacht. Binnen het plangebied bevat enkel de oever langs het geniekanaal mogelijk nog een intact archeologisch niveau. Hoewel het gemaal en het geniekanaal zelf een archeologische waarde vertegenwoordigen, wordt deze overschaduwd door de bouwhistorische waarde.&lt;/p&gt;