DOI: 10.17026/dans-zdu-akr2
title: Sporen van (pre)historische ruimtelijke ordening op de Lieropsche heide, gemeente Someren. Cultuurhistorisch en archeologisch bureauonderzoek voor een landschappelijke en ecologisch systeem analyse

description: &lt;p&gt;Deze cultuurhistorische en archeologische bureaustudie van de Lieropsche heide heeft duidelijk&lt;br&gt;gemaakt dat wat nu een laag dynamisch landschap lijkt, in het verleden op veel verschillende wijzen&lt;br&gt;door de mens is gebruikt. De weerslag daarvan is in het landschap terug te vinden in de vorm van&lt;br&gt;verschillende patronen, structuren en archeologische vindplaatsen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Geconcludeerd kan worden dat het plangebied in de basis een laat glaciaal landschap is, met vele&lt;br&gt;gradiënten die interessant waren voor jager-verzamelaars. Ook is gebleken dat het gebied geleidelijk&lt;br&gt;vernat is, waardoor sommige van de delen die vroeger droog lagen nu onder water staan. Tegelijkertijd&lt;br&gt;is het gebied ooit ook natter geweest dan het nu is, getuige het feit dat het Beuven in de 19e eeuw&lt;br&gt;ongeveer dubbel zo groot is geweest als nu.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De weerslag van de aanwezigheid van jager-verzamelaars uit de steentijd in het gebied is maar beperkt&lt;br&gt;en uit zich in concentraties van vuurstenen artefacten. Deze locaties zijn vanwege de oppervlakkige&lt;br&gt;ligging echter wel zeer kwetsbaar. Vanaf het neolithicum deed de landbouw zijn intrede en nam de&lt;br&gt;impact van de mens op het landschap geleidelijk toe. Het huidige schrale heidegebied doet het&lt;br&gt;tegendeel vermoeden, maar het Celtic Field bewijst dat in de late prehistorie het gebied intensief voor&lt;br&gt;de landbouw werd gebruikt. Voor beakkering waren grotere aaneengesloten goed ontwaterde gebieden&lt;br&gt;nodig. De dekzandrug op de westgrens van het plangebied voldeed aan die voorwaarde en de daar&lt;br&gt;beschikbare ruimte is dan ook tot aan de randen gebruikt. De combinatie met begraving (en wellicht&lt;br&gt;ook bewoning) op dezelfde plek geeft de vindplaats een toegevoegde ensemblewaarde en geeft inzicht&lt;br&gt;in de prehistorische ruimtelijke ordening (combinatie van beakkering, begraving en mogelijke&lt;br&gt;prehistorische route). Zeker wanneer de combinatie met de oude wegen in het gebied wordt bekeken,&lt;br&gt;waaruit blijkt dat de oriëntatie van het Celtic Field is afgestemd op de oriëntatie van de belangrijke&lt;br&gt;noord-zuid-route die vermoedelijk dus al terug gaat tot in de prehistorie. In het Celtic Field is ook een&lt;br&gt;fasering herkenbaar en de percelering lijkt afgestemd op het ‘rond venneke’. Deze natte laagte (of het&lt;br&gt;nu een pingo-ruïne is of niet) vormde de watervoorziening en bevat mogelijk organische lagen die&lt;br&gt;belangrijke paleo-ecologische informatie kunnen bevatten.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Hier kan zodoende met recht worden gesproken van een ‘Siedlungskammer’; een landschappelijke&lt;br&gt;eenheid waarbinnen in het verleden werd gewoond, gewerkt, begraven en rituele handelingen hebben&lt;br&gt;plaatsgevonden, zowel gelijktijdig (synchroon) als door de tijd heen (diachroon). Deze activiteiten&lt;br&gt;hebben hun sporen nagelaten, waardoor het mogelijk wordt een inkijk te krijgen hoe mensen in het&lt;br&gt;verleden het landschap hebben benut, ruimtelijk hebben ingedeeld en in de loop van de tijd hebben&lt;br&gt;veranderd. Dit biedt kansen voor de doorontwikkeling van de landschapsarcheologie en kan antwoord&lt;br&gt;geven op grotere landschapsvragen (niet alleen doorheen de tijd, maar ook ruimtelijk in de tijd).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Belangrijk is te realiseren dat de grenzen van de ‘Siedlungskammer’ niet ophouden bij de grenzen van&lt;br&gt;het plangebied. Het Celtic Field kan niet los worden gezien van de landschappelijke inbedding, noch&lt;br&gt;van de grafheuvels die verder ten westen van het gebied gelegen zijn. De routes die het gebied&lt;br&gt;doorkruisen krijgen pas betekenis, wanneer ze op regionale schaal worden bekeken. Tegelijkertijd is de&lt;br&gt;exacte ligging van de wegen en paden bepaald door de lokale verschillen in het landschap en de&lt;br&gt;mogelijkheden dat dit in verschillende jaargetijden bood. Ook het mentale aspect speelde hierbij, zoals&lt;br&gt;is gebleken een belangrijke rol. Landmarks gaven richting aan routes en verantwoordelijkheidsgevoel&lt;br&gt;droeg er aan bij of men al dan niet buiten de gebaande paden ging. Op de gemeenschappelijke gronden werden met name in recentere tijden ook ontginningsintiatieven ontplooid. Het kanaliseren van&lt;br&gt;de Peelrijt, aanplant van productie bossen en (hernieuwde) pogingen tot landbouw hebben ook hun&lt;br&gt;sporen in het landschap achter gelaten en deze dragen evengoed bij aan het verhaal van de ruimtelijke&lt;br&gt;ordening op de Lieropsche heide.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Na dit bureauonderzoek staan er echter ook nog veel vragen open. Niet alleen over de aard van&lt;br&gt;bepaalde relicten in het gebied, maar ook concreet over de werkelijke impact van eventuele&lt;br&gt;toekomstige beheermaatregelen. Gericht veldonderzoek kan hier antwoord op geven.&lt;/p&gt;