DOI: 10.14457/tu.the.2018.205
title: บทบาทของบริษัทนำเข้าแรงงานต่างด้าวไร้ฝีมือสัญชาติเมียนมา ลาว และกัมพูชาในประเทศไทย

description: การศึกษาในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาบทบาทของบริษัทนำเข้าแรงงานต่างด้าวไร้ฝีมือที่ได้รับใบอนุญาตฯ โดยศึกษาทั้งบทบาทที่มีต่อนายจ้าง แรงงานต่างด้าว สังคมและประเทศต้นทาง ปัญหาของระบบกฎหมายและข้อกฎหมายที่ใช้ควบคุมการประกอบธุรกิจนำเข้าแรงงานฯ และช่องทางการแสวงหาประโยชน์อันมิชอบของบริษัทนำเข้าแรงงานฯ และผู้ที่เกี่ยวข้องสำหรับวิธีศึกษา (Methodology) ครั้งนี้  เป็นการวิเคราะห์เชิงพรรณนา (Descriptive Method) โดยแบ่งเป็น 2 ส่วน คือ ส่วนของการค้นคว้าข้อมูลทุติยภูมิจากแหล่งข้อมูลที่น่าเชื่อถือ เพื่อทำการศึกษาถึงขั้นตอนของการนำเข้าแรงงานฯ ตามระบบ MOU ระบบกฎหมายและข้อกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการประกอบธุรกิจนำเข้าแรงงานฯ และส่วนของการเก็บข้อมูลภาคสนามด้วยวิธีสัมภาษณ์เชิงลึก (In-Depth Interview ) ด้วยวิธีการเลือกตัวแทนของกลุ่มโดยไม่ใช้ความน่าจะเป็น (Non-Probability Sampling) แบบเจาะจง (Purposive Sampling)  หรือแบบใช้วิจารณญาณ (Judgment Sampling) กับบุคคลต่างๆ ที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ นายจ้าง บริษัทนำคนต่างด้าวมาทำงานประเทศ แรงงานต่างด้าว บริษัทจัดหางานของประเทศต้นทาง เจ้าหน้าที่ของหน่วยงานรัฐ นักวิชาการ และองค์กรพัฒนาเอกชน (NGO)ผลการศึกษาสรุปได้ว่า นายจ้างที่ว่าจ้างบริษัทนำเข้าแรงงานฯ ส่วนใหญ่เป็นนายจ้างขนาดกลางถึงใหญ่ เนื่องจากการว่าจ้างบริษัทนำเข้าแรงงานฯ มีค่าใช้จ่ายสูง ทำให้นายจ้างขนาดเล็กไม่มีเงินทุนสำหรับว่าจ้างบริษัทฯ ได้ จึงไม่ให้ความสนใจ แต่จะดำเนินการนำเข้าแรงงานด้วยตนเองจากการแนะนำของคนงานที่ทำงานอยู่ก่อนแล้ว หรือการจ้างแรงงานที่มีอยู่ในประเทศโดยนายจ้างจะพาแรงงานไปขึ้นทะเบียน เมื่อทางกระทรวงแรงงานกำหนดเปิดให้มีการขึ้นทะเบียนแรงงานหากพิจารณาถึงบทบาทของบริษัทนำเข้าแรงงานฯ ที่มีต่อนายจ้างพบว่า บริษัทฯ สามารถช่วยลดภาระในการสรรหาคนงาน ช่วยดูแลเรื่องสำคัญต่างๆ เช่น เอกสาร ที่พัก การอบรมและการส่งแรงงานกลับประเทศต้นทาง ทำให้นายจ้างได้รับความสะดวก สำหรับบทบาทที่มีต่อแรงงานต่างด้าวพบว่า บริษัทฯ ช่วยให้แรงงานสามารถเข้ามาทำงานในประเทศได้อย่างถูกกฎหมาย มีงานและมีรายได้ ขณะเดียวกันทำให้ประเทศไม่ขาดแคลนแรงงาน เศรษฐกิจสามารถขยายตัวและทำให้รายได้ของประเทศสูงขึ้น ส่วนบทบาทต่อประเทศต้นทางพบว่า บริษัทฯ ให้ความช่วยเหลือประเทศต้นทางด้วยการบริจาคเงินเมื่อเกิดภัยธรรมชาติ เป็นต้น สำหรับผลการศึกษาถึงปัญหาของระบบกฎหมายที่ใช้กำกับ ควบคุมการประกอบธุรกิจนำเข้าแรงงานต่างด้าว มีดังต่อไปนี้ 1) ปัญหาจากการบังคับใช้ข้อกฎหมาย คือ การไม่สามารถควบคุมพนักงานของบริษัทฯ ให้มีความรับผิดชอบต่อหน้าที่และซื่อสัตย์ต่อนายจ้าง มีพนักงานของบริษัทฯ บางคนฉวยโอกาสหลอกลวงนายจ้างด้วยการรับค่าบริการแต่ไม่ส่งคนงานให้กับนายจ้าง 2) ปัญหาการขาดกลไกรับเรื่องร้องเรียนที่มีประสิทธิภาพ กรณีที่มีการทำละเมิดข้อสัญญา เช่น การละเมิดสัญญาจ้างงานระหว่างนายจ้างกับลูกจ้าง การละเมิดสัญญาการให้บริการของบริษัทนำเข้าแรงงานฯ กับนายจ้าง  เป็นต้น  3) ปัญหาการขาดข้อมูลของบริษัทนำเข้าแรงงานฯ เช่น ความชำนาญในการนำเข้าแรงงานต่างด้าวแต่ละสัญชาติของแต่ละบริษัทฯ ที่มีความถนัด และค่าบริการนำเข้าแรงงานแต่ละสัญชาติของแต่ละบริษัทฯ ที่เรียกเก็บจากนายจ้างนอกจากนี้ พบปัญหาของบทกฎหมายจำนวน 1 บทกฎหมายที่ควรได้รับการแก้ไข คือ มาตราที่ 51 แห่ง พ.ร.ก.การบริหารจัดการการทำงานของคนต่างด้าว พ.ศ. 2560 แก้ไขเพิ่มเติม (ฉบับที่ 2) พ.ศ. 2561 ที่กำหนดเงื่อนไขการเปลี่ยนนายจ้างได้ เมื่อได้พิสูจน์ให้นายทะเบียนเห็นว่า ต่างด้าวได้ชำระค่าใช้จ่ายทั้งปวงในการนำคนต่างด้าวนั้นมาทำงานให้กับนายจ้างเดิมแล้ว การกำหนดเงื่อนไขนี้อาจเป็นช่องทางการค้ามนุษย์ด้านแรงงานได้ ด้วยวิธีการสมยอม (การฮั้ว) หรือร่วมมือกันของนายจ้างรายใหม่กับนายจ้างรายเดิม เพื่อทำการซื้อขายแรงงานกันต่อไป ดังนั้นควรเพิ่มเติมเงื่อนไขให้นายจ้างมีหน้าที่ ในการถามความยินยอมหรือความสมัครใจของแรงงานด้วยสำหรับผลการศึกษาถึงช่องทางการแสวงหาผลประโยชน์ในทางมิชอบของบริษัทนำเข้าฯ และผู้ที่เกี่ยวข้อง มีดังนี้ 1) การฉวยโอกาสของบุคคลต่างๆ ที่แอบอ้างถึงความสามารถในการนำเข้าแรงงาน จัดทำเอกสารนำเข้าฯ เข้ามาทำการหลอกลวงนายจ้างและแรงงานฯ 2) การกำหนดหน้าที่ความรับผิดชอบสำหรับนายจ้างที่เข้มงวด อาจทำให้เป็นช่องทางให้เจ้าหน้าที่ตำรวจใช้หาผลประโยชน์กับนายจ้างหรือแรงงานต่างด้าวได้ เช่น ข้อกำหนดให้นายจ้างแจ้งรายงานการเข้าพักอาศัยของแรงงานฯ ข้อกำหนดให้รายงานตัวของแรงงานฯ ทุก 90 วัน เป็นต้น  3) ช่องทางการแสวงหาประโยชน์ในการแย่งหรือซื้อตัวแรงงานฯ ที่มีทักษะ ฝีมือการทำงานแล้วจากการได้รับการฝึกอบรมหรือทำงานมานาน รวมทั้งทักษะด้านภาษาด้วย การแย่งหรือซื้อตัวแรงงานฯ อาจเกิดขึ้นจากนายจ้างขนาดใหญ่แย่งจากนายจ้างขนาดเล็ก หรือบริษัทนำเข้าแรงงานฯ แย่งซื้อตัวแรงงานฯ กันเองข้อเสนอแนะที่ได้จากการศึกษาครั้งนี้ ได้แก่ 1) กระทรวงแรงงานควรให้การรับรองบริษัทฯ ที่ดำเนินธุรกิจด้วยความซื่อสัตย์ ควรทำการจัดอันดับบริษัทฯ ที่ได้รับเรื่องร้องเรียนการทำทุจริตที่มีจำนวนน้อยที่สุดถึงมากที่สุด 2) ควรสร้างกลไกรับเรื่องร้องเรียนการทำละเมิดของบริษัทฯ ที่มีประสิทธิภาพและเข้าถึงได้ง่าย  เช่น  แอปพลิเคชั่น (Application) สายด่วน (Hot Line) 3) ควรกำหนดค่าบริการนำเข้าแรงงานแต่ละสัญชาติที่บริษัทฯ สามารถเรียกเก็บจากนายจ้างได้