DOI: 10.17026/ar/zkffjo
title: Aan de monding van de Amstel (AAR 121)
title: Archeologische Begeleidingen Warmoesstraat 87, Warmoesstraat 91, Nieuwendijk 111, Damrak 44 en Prins Hendrikkade 52-53

description: Monumenten en Archeologie heeft in het kader van funderingsherstel bij meerdere bouwprojecten een archeologische begeleiding laten opnemen. Vijf van dergelijke archeologische begeleidingen werden in 2006/2007, 2018 en 2019 uitgevoerd op Warmoesstraat 87 / Oudekerksplein 36, Warmoesstraat 91, Prins Hendrikkade 52-53, Nieuwendijk 111 en Damrak 44 (afb. 1). Vanwege de ligging binnen het deel van de stad dat vanaf de 13de eeuw tot ontwikkeling kwam aan de oevers van het Damrak en het IJ worden deze onderzoeken in de voorliggende rapportage in samenhang behandeld. De vindplaatsen bieden informatie over de natuurlijke ondergrond, de ophogingen en landwinning vanaf de 14de eeuw en bewoningssporen vanaf circa 1300.

Warmoesstraat 91 betreft de tot dusver meest noordelijke locatie in deze straat waar bebouwing uit het einde van de 13de- en het begin van de 14de eeuw is aangetoond. In de bodemopbouw tekende deze bouwfase zich af als een haard met hieronder begraven kogelpot. De hoogteligging van de vloer en haard van nummer 91 op NAP -1 m komt overeen met die van de vloerniveaus van 103-109 uit de periode 1300-1325. Circa 1431 – gelet op de dendrochronologische datering van het funderingshout – werd op Warmoesstraat 91 een pand opgetrokken met stenen zijmuren, maar waarschijnlijk nog met een houten voorgevel. De archeologische waarneming op Warmoesstraat 87 was beperkt, maar hier is de oudste fundering van liggende stammetjes te dateren in de tweede helft van de 14de of eerste helft van 15de eeuw.

Het onderzoek op Prins Hendrikkade 52-53 heeft aangetoond dat in de periode waarin de Sint-Olofspoort onderdeel was van de stadsverdediging geen gepalissadeerde wal bestond tussen de poort en het Damrak. Het was waarschijnlijk een drassige, slecht begaanbare oeverzone waar het water tot vlak aan de vloer van de poort kwam. Pas na de bouw van de Nieuwe Brug – die zoals gezegd in 1421 voor het eerst werd vermeld – kwam er een verbinding tussen de brug en de kop van de Warmoesstraat tot stand: de Nieuwebrugsteeg. De eerste ophogingen langs de steeg zijn in verband te brengen met de uitgifte van kavels water in 1424 om aan te plempen. Na de eerste landwinning is de latere verkaveling ontstaan en werden per perceel verschillende ophogingsmaterialen en soorten beschoeiing toegepast, wat resulteerde in een ietwat rafelige oeverlijn. In de eerste helft van de 16de eeuw werd de kade rechtgetrokken, zoals blijkt uit de dendrochronologische dateringen van beschoeiingen en funderingshout en vondsten uit de aanplempingslagen.

Voor Nieuwendijk 111 dateerden de oudste aan bebouwing gerelateerde structuren uit het laatste kwart van de 14de en eerste kwart van de 15de eeuw. Het archeologisch onderzoek bij Damrak 44 heeft laten zien dat het buitendijkse land bij deze perceelsuitgifte weliswaar al was opgehoogd, maar dat het bouwrijp maken en hiermee grootschalig ophogen pas ná 1333 in verschillende fasen heeft plaatsgevonden en dat de eerste bebouwing hier op zijn vroegst in het laatste kwart van de 14de eeuw tot stand kwam. De beerput van de oudste bewoningsfase op Damrak 44 behoort met een datering in de periode 1375-1425 tot de oudste beerputten in Amsterdam.

Van 15de- en 16de eeuwse landwinningsfase op de IJ-oevers bij de Nieuwebrugsteeg zijn beschoeiingen getraceerd. Op Prins Hendrikkade 52-53 werd in 1450-1475 een zware beschoeiing aangelegd, die sterk contrasteerde met de lichte constructies op de naastgelegen percelen. Het bijzondere van deze constructie was dat het de oudste – thans bekende – beschoeiing in Amsterdam betrof.
description: Amsterdamse Archeologische Rapporten