DOI: 10.17026/ar/jzjvpu
title: Actualisatie AMK-Flevoland
title: Een bureauonderzoek

description: ADC ArcheoProjecten heeft een actualisatie uitgevoerd van de Archeologische Monumenten Kaart (AMK) van de provincie. Het project kan gezien worden als een aanvulling op het project ‘archeologie en aardkundige waarden op de kaart’ uit 2017. Destijds zijn de scheepsarcheologische en middeleeuwse AMK-terreinen nader onderzocht. In het aanvullende onderzoek ligt de focus op de eerdere perioden en dan specifiek op de vindplaatsen uit de vroege prehistorie (Paleolithicum, Mesolithicum en Neolithicum). Deze actualisatie is uitgevoerd in drie fasen: een bureauonderzoek, het opstellen van de kaart en bijbehorend rapport. Als sluitstuk is de data voor implementatie en beheer overgedragen aan de provincie. Na de laatste update van de AMK uit 2017/2018 zijn 408 onderzoeken uitgevoerd. De eerste stap in de actualisatie was het verwerken van de relevante onderzoeksresultaten, of wel de gewaardeerde archeologische vindplaatsen, op de AMK. De 408 onderzoeken bestaan uit 118 bureauonderzoeken, 224 booronderzoeken, 24 proefsleuvenonderzoeken, 16 begeleidingen en 6 opgravingen. De overige twintig meldingen bestaan uit geofysische onderzoeken en (duik)inspecties. De gemeente Almere heeft sinds 2017/2018, 137 locaties aangemerkt als behoudenswaardige vindplaats. Bij recent onderzoek aan de zuidkant van de gemeente Urk zijn ten minste tien vindplaatsen als behoudenswaardig aangemerkt. Drie AMK-terreinen zijn onderzocht en kunnen op basis van de resultaten van de AMK worden verwijderd. In de gemeenten Zeewolde en Lelystad zijn sinds 2018 drie terreinen als behoudenswaardig geclassificeerd. In Zeewolde betreft het twee vindplaatsen, waarvan één in het plangebied ‘Windturbine ADW4’ en één in het plangebied ‘Grote Trap-vindplaats 1, Slik 2’. In Lelystad betreft het een vindplaats in het Markermeer, gelegen aan de rand van een zandwinput, die ten behoeve van de reconstructie van de Houtribdijk is aangelegd. Omdat het een zeer klein aantal nieuwe monumenten betreft is afgezien van de (optionele) veldtoets.
Behalve in de gemeenten Almere en Urk heeft sinds de actualisatie in 2018 weinig onderzoek tot behoudenswaardige vindplaatsen geleid, wat niet betekent dat er weinig onderzoek is uitgevoerd. Regelmatig worden zones met een hoge verwachting of niet-gewaardeerde vindplaatsen ingepast of zijn voorwaarden gesteld aan de verstoringsdiepte van de ontwikkeling. Daarnaast zijn minimaal zes vindplaatsen opgegraven.
Hierna is een evaluatie van de bestaande AMK-terreinen uitgevoerd, waarbij is gekeken in hoeverre de waardering conform de Kwaliteitsnormen Nederlandse Archeologie (KNA 4.0) consequent is toegepast. Daaruit is gebleken dat er (om verschillende redenen) weinig tot geen zicht is op de wijze hoe de terreinen op de AMK terecht zijn gekomen. Zonder meer zijn het allemaal locaties waar archeologische vondsten of indicatoren zijn aangetroffen, maar welke argumentatie is gebruikt om de vindplaats een status toe te wijzen is niet centraal ontsloten, noch is het eenvoudig uit onderzoeksrapporten te herleiden. De oudere AMK-terreinen zijn bijvoorbeeld aangetroffen na de inpoldering of zijn in kaart gebracht door onderzoeksprogramma’s van bijvoorbeeld de Universiteit van Amsterdam in de jaren 80 en 90 van de vorige eeuw in de Noordoostpolder. Veel van deze vindplaatsen zijn gekarteerd door oppervlakte karteringen of door middel van enkele grondboringen. Uitzondering hierop zijn de onderzoeken van de afgelopen decennia die zijn uitgevoerd in de gemeente Almere. De gemeente werkt met eigen beleidskaders en aanvullende protocollen voor inventariserend veldonderzoek, waarmee op een eenduidige wijze vindplaatsen worden gekenmerkt als behoudenswaardig. Deze wijze van inventariseren en waarderen wordt bij grote ontwikkelingen ook buiten de gemeente Almere toegepast, zoals het onderzoek in het kader van de Hanzelijn of de ontwikkelingen aan de zuidkant van de gemeente Urk (plangebieden Zeeheldenwijk en Port of Urk-Binnendijks Bedrijventerrein/BDBT).
6
Op basis van deze evaluatie werd vastgesteld dat de categorieën AMK-terreinen op de actuele
archeologische monumentenkaart weinig onderscheidend zijn. Terreinen in de categorie (hoge)
archeologische waarde kunnen goed bewaard gebleven landschappelijke elementen met daarin
archeologische resten zijn of enkel betrekking hebben op een bescheiden vondstspreiding, die
tijdens oppervlaktekartering of booronderzoek is vastgesteld. Voor de nieuwe AMK zijn op basis
van inventarisatie en analyse daarvan beter passende categorieën bedacht:
1- alle AMK-terreinen van voor 2018- Dit betreffen alle vindplaatsen die zijn geïnventariseerd in
2017/2018 met uitzondering van alle onderzoeken in Almere.
2- alle nieuwe AMK-terreinen van na 2018- Dit zijn de drie vindplaatsen die conform KNA zijn
gewaardeerd en ingepast.
3a- alle AMK-terreinen van voor 2018 gewaardeerd conform het protocol dat de gemeente Almere
voorschrijft.
3b- alle AMK-terreinen van na 2018 gewaardeerd conform het protocol van de gemeente Almere,
ook vindplaatsen buiten de gemeente die zijn gewaardeerd met vergelijkbare methode.
4- alle terreinen die zijn ingepast. Hier is de verwachting onverminderd hoog, maar zijn
vindplaatsen niet gewaardeerd- (AMZ-cyclus niet afgerond). Dit zijn alle onderzoeken van na 2018,
waarbij is geselecteerd of behoudsmaatregelen zijn toegepast, zonder volledige waardestelling.