DOI: 10.17026/dans-26s-sagu
title: Dwangburcht gezocht
title: Archeologisch onderzoek in het Waterfront te Harderwijk

description: &lt;p&gt;In opdracht van de gemeente Harderwijk heeft RAAP een archeologisch proefsleuvenonderzoek - variant archeologische begeleiding uitgevoerd in het kader van werkzaamheden aan de ?Leidingstraat Water Front? in Harderwijk. Het Waterfront te Harderwijk is een veelomvattend project dat de stad toekomst biedt als toeristische trekpleister, aantrekkelijke woonstad en regionaal economisch centrum met een nieuwe aantrekkelijke kustlijn met respect voor de natuur en het historische karakter van Harderwijk.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het doel van de archeologische begeleiding van de graafwerkzaamheden was het veilig stellen en documenteren van de aanwezige archeologische resten van de voormalige dwangburcht van de hertog van Gelre Op meerdere locaties zijn resten van de noordoostelijke stadsmuur aangetroffen (figuur 4). Deze stadsmuur is in verschillende fasen op te delen. De muurresten van de oudste fase, de stadsuitleg van de vroege vijftiende eeuw worden in een later stadium opgenomen in de dwangburcht. Overigens zijn delen van de verdedigingswerken als de Zeetoren en het rondeel ouder ook op enig moment opgenomen in de burcht. In 1539 wordt onder Karel van Egmond, hertog van Gelre, een dwangburcht gebouwd. In 1549 werd de burcht in opdracht van keizer Karel V als landsheer van alle Nederlandse gewesten vergroot en versterkt. Resten van de dwangburcht (gesloopt in 1581) worden daarna onderdeel van de vestingwerken van de stad Harderwijk.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Deze nieuwe gegevens, in combinatie met eerdere waarnemingen en opgravingen, hebben geleid tot een reconstructie met een aantal goed onderzochte zekerheden, zoals het noordelijke rondeel (bolwerk aan de zee) met uitkragende muurtoren, de ge?ncorporeerde zeetoren en kazemat met overwelfde doorgang naar de zeetoren. De noordelijke begrenzing van de dwangburcht op de plaats van de vijftiende-eeuwse stadsmuur met steunberen kwam ook duidelijk in beeld en zijn waarschijnlijk resten gevonden van de veel oudere Peelenpoort. Het beeld van het zuidoostelijke rondeel of bolwerk, de gracht tussen burcht en stad en de brug ter hoogte van de Grote Oosterwijck zijn archeologisch niet of nauwelijks onderzocht. Hetzelfde geldt voor het binnenterrein. De situering van het hoofdgebouw is gebaseerd op de schetsmatige tekening van Jacob van Deventer. Hoewel het gepresenteerde grondvlak min of meer overeenkomt, is niet duidelijk of sprake is van ??n of twee gebouwen, of dat het oude en nieuwe huis genoemd in de inventaris van 1549 zijn samengetrokken. Binnen het aangegeven bouwblok zijn verschillende kleine waarnemingen gedaan.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De opmerkelijke goede conservering van de resten van de dwangburcht maakt duidelijk dat bij alle graafwerkzaamheden in het gebied enige vorm van archeologisch onderzoek noodzakelijk is, zodat het globale beeld verder ingevuld kan worden, met name wat betreft het binnenterrein, de Peelenpoort en het nog grote, onbekende oostelijke rondeel of bolwerk, direct grenzend aan het gemeentehuis (Huis van de Stad). Zoals de succesvolle inpassing van de zeetoren in het nieuwe Waterfront, kunnen ook de contouren van de burcht met een eventueel herstel van de stadsmuur die aan de andere zijde van het Huis van de Stad (gemeentehuis) ligt, een toevoeging zijn aan het middeleeuwse karakter en het uiterlijk van de Hanzestad Harderwijk.&lt;/p&gt;