DOI: 10.14457/tu.the.2015.690
title: ปัญหาการจัดการศึกษาของโรงเรียนในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน: ศึกษากรณีโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา

description: การจัดการศึกษาถือเป็นภารกิจที่สำคัญของรัฐอย่างหนึ่ง โดยเฉพาะการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน เนื่องจากเป็นการศึกษาขั้นแรกที่รัฐจัดให้แก่ประชาชนเพื่อให้ประชาชนมีความรู้ สามารถสร้างความเจริญก้าวหน้าให้แก่รัฐได้ โดยแต่เดิมนั้นการจัดการศึกษาของไทยเป็นการจัดการศึกษาแบบรวมศูนย์อำนาจไว้ที่ราชการส่วนกลาง แต่มีหน่วยงานที่ทำหน้าที่ในการบริหารจัดการศึกษาอยู่หลายแห่งกระจัดกระจายอยู่ตามกระทรวง ทบวง ต่าง ๆ ทำให้การจัดการศึกษาขาดเอกภาพในการบริหารจัดการ จึงได้มีการตราพระราชบัญญัติการศึกษาแห่งชาติ พ.ศ. 2542 เพื่อปฏิรูประบบการจัดการศึกษาให้มีเอกภาพมากยิ่งขึ้น โดยยึดหลักการมีเอกภาพด้านนโยบายและมีความหลากหลายในทางปฏิบัติ มีการกระจายอำนาจในการจัดการศึกษาไปยังเขตพื้นที่การศึกษาและสถานศึกษาโดยตรง และเพื่อให้ส่วนราชการสามารถจัดการศึกษาได้ตามวัตถุประสงค์ของกฎหมายการศึกษาแห่งชาติ จึงได้มีการตราพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการกระทรวงศึกษาธิการ พ.ศ. 2546 เพื่อกำหนดขอบเขตอำนาจหน้าที่ของส่วนราชการในกระทรวงศึกษาธิการให้มีเอกภาพ โดยพระราชบัญญัติดังกล่าวกำหนดให้การบริหาร และการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานให้ยึดเขตพื้นที่การศึกษาโดยคำนึงถึงระดับของการศึกษาขั้นพื้นฐาน จำนวนสถานศึกษา จำนวนประชากร วัฒนธรรมและความเหมาะสมด้านอื่นด้วยโดยในส่วนของการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน กฎหมายดังกล่าว ได้กำหนดให้สถานศึกษาขั้นพื้นฐานเฉพาะที่เป็นโรงเรียนมีฐานะเป็นนิติบุคคล ส่งผลให้โรงเรียนซึ่งมีสถานะต่ำกว่ากรมมีฐานะเป็นนิติบุคคลซึ่งก่อให้เกิดความสับสนในระบบบริหารการศึกษาขั้นพื้นฐาน เนื่องจากโรงเรียนซึ่งจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานในประเทศไทยแต่ละแห่งมีศักยภาพในการบริหารการศึกษาไม่เท่ากัน โดยเมื่อพิจารณาลงไปถึงกฎหมายลำดับรองที่กำหนดอำนาจหน้าที่ให้กับโรงเรียน ในการจัดการศึกษาในด้านวิชาการ ด้านงบประมาณ ด้านการบริหารงานบุคคล และด้านการบริหารงานทั่วไปแล้ว ปรากฏว่า โรงเรียนในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานไม่ได้มีความเป็นอิสระ ในการบริหารจัดการศึกษา โดยกฎหมายยังกำหนดให้การบริหารจัดการศึกษานั้นต้องได้รับความเห็นชอบจากคณะกรรมการศึกษาธิการจังหวัด และคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน จึงทำให้โรงเรียนในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานที่มีความพร้อมในการบริหารจัดการศึกษาได้ด้วยตนเอง ในฐานะนิติบุคคลเกิดอุปสรรคในการบริหารจัดการศึกษาให้มีประสิทธิภาพการศึกษาปัญหาในการบริหารจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานของโรงเรียนในสังกัด สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานทั้งในด้านวิชาการ ด้านงบประมาณ ด้านการบริหารงานบุคคล และด้านการบริหารงานทั่วไป จึงเป็นความมุ่งหมายหลักของวิทยานิพนธ์นี้ โดยเฉพาะการศึกษาปัญหาในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานของโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา ซึ่งเป็นสถานศึกษาที่มีความพิเศษกว่าโรงเรียนในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานทั่วไปอยู่สองประการ คือ โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาจัดการศึกษาในระดับมัธยมศึกษาตอนปลาย โดยไม่จำกัดเขตพื้นที่บริการ ประการหนึ่ง และอีกประการหนึ่งคือโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาเป็นโรงเรียนที่มีศักยภาพในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานสูง แต่เนื่องจากโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาเป็นสถานศึกษาขั้นพื้นฐานในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานจึงต้องอยู่ภายใต้กฎระเบียบที่สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานกำหนด จึงทำให้การบริหารจัดการศึกษาของโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาเกิดความไม่คล่องตัว เพื่อเป็นการแก้ไขปัญหาดังกล่าว จึงจำเป็นต้องศึกษาแนวทางการบริหารจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานในต่างประเทศเพื่อนำมาเปรียบเทียบกับการบริหารจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานของประเทศไทย โดยศึกษาการบริหารจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานของประเทศนิวซีแลนด์ ซึ่งเป็นประเทศที่สถานศึกษามีความเป็นอิสระและคล่องตัวในการบริหารจัดการศึกษา และนำมาเปรียบเทียบกับการแก้ปัญหาระบบการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานของประเทศไทยโดยยังคงยึดหลักความชอบด้วยกฎหมายในการแก้ปัญหา ซึ่งการแก้ปัญหาดังกล่าวสามารถกระทำได้สองรูปแบบ ได้แก่ การให้สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานมอบอำนาจให้โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษา มีอิสระในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน โดยสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานจะต้องออกประกาศสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานมอบอำนาจในการจัดการศึกษาขั้นพื้นฐาน ทั้งในด้านการบริหารวิชาการ การบริหารงบประมาณ การบริหารงานบุคคล และการบริหารงานทั่วไป ให้แก่โรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาและอีกรูปแบบหนึ่งคือการเปลี่ยนสถานะโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาจากสถานศึกษาขั้นพื้นฐานในสังกัดสำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐาน เป็นองค์การมหาชน โดยศึกษาเปรียบเทียบกับโรงเรียนมหิดลวิทยานุสรณ์ ซึ่งเป็นสถานศึกษาขั้นพื้นฐานเพียงแห่งเดียวในประเทศไทยที่เป็นองค์การมหาชน ซึ่งจากการพิจาณาความเหมาะสมทั้งสองประการข้างต้นแล้ว จึงเห็นว่า การเปลี่ยนแปลงสถานะของโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษาให้เป็นองค์การมหาชน เป็นรูปแบบที่เหมาะสมที่สุดที่จะทำให้การบริหารและจัดการศึกษาขั้นพื้นฐานของโรงเรียนเตรียมอุดมศึกษามีความเป็นอิสระและคล่องตัว