DOI: 10.17026/dans-zp7-8psp
title: A27-A12 Ring Utrecht Sleuven langs de snelweg. Archeologisch vervolgonderzoek op vijf vindplaatsen langs de A27/A12 Ring Utrecht.

description: &lt;p&gt;In mei, juni en september 2018 heeft ADC ArcheoProjecten op vijf locaties archeologisch onderzoek uitgevoerd in het kader van het project A27/A12 Ring Utrecht. Op vier locaties is een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd en op één hiervanaansluitend een opgraving. De vijfde locatie is alleen middels een karterend booronderzoek onderzocht.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Vindplaats 5 – Utrecht - Amelisweerd Ter plekke van Vindplaats 5, midden in Landgoed Amelisweerd en pal langs de A27, is conform PvE één proefsleuf aangelegd.&lt;br&gt;Er is geen vindplaats aangetroffen. Er zijn onder een (recente) ophooglaag twee palenrijtjes aangetroffen en een greppel met eenzelfde oriëntatie. Deze komt overeen met de overwegend WNW-OZO-oriëntatie van de verkaveling in de voormalige Schalkerwaard. Het is niet duidelijk of de greppel en palenrijen gelijktijdig zijn.&lt;br&gt;De verklaring is dat de aanleiding tot onderzoek is ingegeven door de aanwezigheid van een opgebrachte laag, mogelijk een terplichaam. Het proefsleuvenonderzoek heeft nu aangetoond dat het weliswaar inderdaad om een ophoging gaat, maar één die uit de 20e eeuw. Van een terplichaam is in elk geval geen sprake. Mogelijk kan de ophooglaag in verband worden gebracht met graafwerkzaamheden voor de aanleg van de A27 aan het eind van de jaren ’80 van de vorige eeuw.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Vindplaats 10 – Houten - Langeweg Ter plekke van de twee percelen ten westen van A27 waar op basis van het vooronderzoek Vindplaats 10 is vastgesteld, zou vanuit het OTB groencompensatie plaatsvinden. De vindplaats zou hierbij verstoord kunnen worden. In het TB is hier echter geen groencompensatie meer voorzien, waarmee de noodzaak voor archeologisch vervolgonderzoek in het kader van het project A27/A12 Ring Utrecht in principe vervalt. Omdat beide percelen nu wel ‘belast’ zijn met potentiële archeologische waarden, heeft RWS aangeboden de percelen alsnog archeologievrij op te leveren.&lt;br&gt;De eigenaar van het noordelijke perceel is hiermee akkoord gegaan; die van het zuidelijke perceel niet. Het proefsleuvenonderzoek en de daarop volgende opgraving hebben dus alleen op het noordelijke perceel plaatsgevonden.&lt;br&gt;Het onderzoek heeft twee vindplaatsen opgeleverd, gescheiden door een restgeul. De restgeul behoort bij de Jutphaas-stroomgordel, waarvan eerder de einddatering van de jongste fase is vastgesteld op ca. 2715 BP (Late Bronstijd, 924-806 v. Chr.). Tijdens de opgraving is een monster voor 14C-datering genomen aan de basis van de restgeul. De datering hiervan komt uit op 361 – 121 v. Chr., wat aangeeft dat de restgeul veel langer watervoerend moet zijn geweest, namelijk tot in de Late IJzertijd. Dat betekent dat de wateraanvoer nog lange tijd doorliep, zeer waarschijnlijk vanuit de (complexe) Houtense stroomgordel met graduele eindfase. Gedurende droge perioden zal de restgeul een zompige laagte hebben gevormd. In de (Midden-)Romeinse tijd was de restgeul geheel dichtgeslibd, ofschoon nog altijd als laagte in het landschap aanwezig.&lt;br&gt;Ten zuidwesten van de restgeul zijn vooral paalkuilen en greppels blootgelegd. De zone met sporen beperkt zich tot een strook direct langs de oever van de restgeul; nog verder naar het zuidwesten zijn geen sporen meer aangetroffen. Mogelijk wordt het ontbreken van sporen hier veroorzaakt door aftopping van de oeverwal en de eventueel daarin aanwezige (ondiepe) sporen. De sporenzone heeft in elk geval langs de oever nog aan beide zijden buiten het opgravingsterrein doorgelopen. De samenstelling van het vondstmateriaal (voornamelijk afval van reguliere vondst-categorieën als aardewerk, dierlijk bot en natuursteen) en de relatief grote hoeveelheid wijst vrijwel zeker op een nederzetting. In het geval de sporenconcentratie zich inderdaad verder op de oeverwal heeft uitgestrekt, gaat het naar alle waarschijnlijkheid om bewoningssporen in de vorm van een zogenaamde palenzwerm-nederzetting uit de Late IJzertijd en/of Vroeg-Romeinse tijd.&lt;br&gt;Een tweede vindplaats vinden we ten noordoosten van de restgeul. In deze zone zijn relatief veel verstoringen aanwezig, maar hiertussen zijn een waterkuil, twee greppels en een kuil uit de Midden- Romeinse tijd aangetroffen. Het betreft naar alle waarschijnlijkheid de westelijke uitloper van de ten oosten van de A27 gelegen inheems-Romeinse nederzetting Houten-Doornkade. De vindplaats heeft dus in elk geval ten oosten van de opgraving doorgelopen, maar mogelijk ook nog deels ten noorden ervan.&lt;br&gt;Opmerkelijk is de vondst van 29 dunne houten planken onderin de waterkuil. De planken worden geïnterpreteerd als zogenaamde roof shingles, houten dakbedekking. Deze zijn spaarzaam bekend uit de Romeinse tijd en dan alleen uit militaire of urbane context (waaronder vici); niet eerder zijn ze aangetroffen op een rurale, inheems-Romeinse nederzetting.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Vindplaats 11 – Houten - Waayensedijk Voor deze locatie was een proefsleuvenonderzoek voorzien, in de vorm van in eerste instantie één proefsleuf ter hoogte van een geplande slootverbreding. Blijkens het meest recente planontwerp (zoals opgenomen in het Tracébesluit) zou deze slootverbreding echter niet aan de westzijde, maar de oostzijde plaatsvinden. In overleg met directievoerder, RWS en de Archeologische Begeleidingscommissie (ABC) is besloten eerst een soortgelijk booronderzoek zoals uitgevoerd door BAAC/RAAP (Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. karterende boringen), maar dan aan de oostzijde van de sloot uit te voeren.&lt;br&gt;In geen van de boringen zijn archeologische indicatoren aangetroffen. In de ondergrond bevinden zich op oude komafzettingen oeverafzettingen met in de top daarvan een laklaag. Ongetwijfeld gaat het hier om oeverafzettingen die behoren tot de Hoonstroomgordel. Deze stroomgordel is actief geweest tussen ca. 3670 - 2050 v. Chr. Na een periode van geringe sedimentatie, waarin zich bovengenoemde laklaag heeft kunnen vormen, is het oeverpakket afgedekt door een nieuwe fase van oeverafzettingen. Deze afzettingen kunnen worden toegeschreven aan de actieve fase van de in het zuiden gelegen Jutphaas-stroomgordel (ca. 2200 - 835 v. Chr.) en/of de ten noorden gelegen Oudwulverbroek-stroomgordel (ca. 1120 v. Chr. – 100 n. Chr. ).&lt;br&gt;Omdat in de boringen van het vooronderzoek door BAAC/RAAP, op slechts 15 m afstand, wel diverse indicatoren waren aangetroffen, is met directievoerder, RWS en de ABC een archeologische begeleiding van de slootverbreding overeengekomen als alternatief voor een volledige opgraving.&lt;br&gt;Aangezien vooralsnog onduidelijk is of er sprake is van een (behoudenswaardige) vindplaats, zal het in KNA-termen om een proefsleuvenonderzoek (IVO-P), variant archeologische begeleiding gaan.&lt;br&gt;Deze archeologische begeleiding zal te zijner tijd tijdens de civieltechnische werkzaamheden moeten worden uitgevoerd. Voor dit onderzoek zal een nieuw Programma van Eisen (PvE) moeten worden opgesteld.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Vindplaats 13 – Knooppunt Oudenrijn Onderzoekslocatie Vindplaats 13 is gesitueerd op een onverhard pad ten noorden van een sloot en ten zuiden van een smal bosperceel dat de locatie scheidt van de A12.&lt;br&gt;De bodem blijkt erg verstoord. Tot 0,4 m onder maaiveld is een (aangebracht, schoon) zanddek aanwezig. Dieper bevindt zich een verstoord pakket van veraard veen en klei. In het oostelijk deel is verdiept naar de onverstoorde natuurlijke ondergrond, maar deze is niet aangetroffen binnen 1,5 m onder maaiveld. Er zijn geen archeologische sporen en structuren aangetroffen. Wel is in het uiterste oosten van de sleuf een (sub)recente, gedempte sloot aangesneden. Van een archeologische vindplaats is geen sprake.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Vindplaats 15 – Houten - ‘Limesweg’ De onderzoekslocatie ligt ingeklemd tussen de Fortweg in het zuiden en het talud van de verbindingsweg A27-A12 in het noordwesten. Het proefsleuvenonderzoek was er voornamelijk op gericht resten van de Limesweg te traceren. Dat binnen het onderzoeksgebied delen van de Limesweg konden worden aangetroffen was alleszins aannemelijk. In diverse (aaneensluitende) boringen is tijdens het vooronderzoek van BAAC/RAAP grind aangetroffen, op basis waarvan de vermoedelijke ligging van de weg is gereconstrueerd en de locatie van de aan te leggen proefsleuven is bepaald.&lt;br&gt;Het door ADC ArcheoProjecten uitgevoerde sleuvenonderzoek heeft in de eerste plaats veel verstoringen aangetoond, ook in de vorm van verblauwing. Ofschoon er wel grind in de proefsleuven is aangetroffen, was nergens sprake van een duidelijk grindpakket. Het aangetroffen grind ligt zeer verspreid, en de context van dit grind is twijfelachtig en hangt waarschijnlijk samen met relatief recent grondverzet op het terrein. Omdat niet volledig kan worden uitgesloten dat de afwezigheid van een als wegverharding aan te merken grindpakket of andere aanwijzingen voor een wegtracé (talud, bermgreppels) is terug te voeren op de geconstateerde verstoringen, zijn de resultaten van het onderzoek naar de paleolandschappelijke situatie wellicht het meest steekhoudend. Aangezien de ondergrond in het plangebied uit restgeulafzettingen bestaat, is de kans groot dat de Romeinse weg ten zuiden van het plangebied moet worden gezocht.&lt;/p&gt;