DOI: 10.17026/ar/qe5lwb
title: Bureauonderzoek. Vogelbuurt te Gouda.
title: Antea Group Archeologie 2021/100

description: In april 2021 heeft Antea Group in opdracht van de gemeente Gouda een archeologisch onderzoek uitgevoerd voor het plangebied ‘Vogelbuurt’ te Gouda, gemeente Gouda. Het onderzoek heeft bestaan uit een archeologisch bureauonderzoek. Een bureauonderzoek is de eerste stap in de AMZ-cyclus.
Aanleiding voor het onderzoek is het voornemen van de gemeente Gouda om werkzaamheden ten behoeve van rioolvervanging, grondophoging en straatherinrichting uit te voeren. 

De aanleg van rioleringen en herinrichting van de straten zal bodemverstorende werkzaamheden met zich meebrengen, waarbij mogelijke archeologische resten zullen worden vernietigd. Het doel van de gemeente Gouda is om met dit archeologische bureauonderzoek adequaat aan de aannemers te kunnen omschrijven waar zij in de uitvoering rekening mee dienen te houden op het gebied van archeologie. 
Volgens het gemeentelijke archeologiebeleid, zoals weergegeven op de Archeologische Basiskaart 2011, gelden de volgende verbodsbepalingen: (Afbeelding 13).
- Het is verboden om zonder omgevingsvergunning of in strijd met de bij de vergunning gestelde voorschriften werkzaamheden te verrichten die het bodemarchief kunnen verstoren op een locatie die door het college van burgemeester en wethouders is aangewezen als locatie met een hoge verwachting vanaf 0,5 m -mv, tenzij:
- deze werkzaamheden een oppervlakte van minder dan 100 m2 betreffen of
- niet dieper gaan dan 0,5 meter beneden het maaiveld.
- Het is verboden om zonder omgevingsvergunning of in strijd met de bij de vergunning gestelde voorschriften werkzaamheden te verrichten die het bodemarchief kunnen verstoren op een locatie die door het college van burgemeester en wethouders is aangewezen als locatie met een lage verwachting vanaf 0,5 m -mv, tenzij:
- deze werkzaamheden een oppervlakte van minder dan 10.000 m2 betreffen of
- niet dieper gaan dan 0,5 meter beneden het maaiveld.

Vanaf de 11e/12e eeuw werd het veen ontgonnen. Langs de ontginningsassen, zoals de Gouwe kunnen bewoningssporen uit de late middeleeuwen verwacht worden, evenals tussen de voormalige Lazarussloot en Mallegatse Weije, zoals blijkt uit de kaart van van Deventer uit 1562. Deze bebouwing werd in 1574 gesloopt in verband met de Tachtigjarige Oorlog.
Na de Tachtigjarige Oorlog werd langs de Gouwe en tussen de Lazarussloot en Mallegatse Weije opnieuw gebouwd. Hoewel de locatie van molen Vrijburgh op de archeologische basiskaart ter hoogte van het Oranjeplein staat aangegeven, is het op basis van de kaart van Rijnland uit 1687 niet uit te sluiten dat deze ter hoogte van de Walvisstraat gestaan heeft. 
Archeologische resten kunnen verwacht worden in de top van het veenpakket (in zoverre deze nog intact aanwezig is) (diepteligging niet bekend), op de op het veen afgezette klei (diepteligging niet bekend), of in de later opgebrachte antropogene ophooglagen (vanaf 1,2m -NAP). 

(Selectie)advies
Uit eerder (niet-archeologisch) bodemonderzoek blijkt dat in het noordelijke deel van het plangebied een ophogingspakket van minstens 2 à 3m aanwezig is, dat waarschijnlijk in de jaren 1950-1960 bovenop het oude maaiveld aangebracht is. De nieuw aan te leggen riolering is gelegen in een zone met lage verwachting (zie advieskaart in bijlage) waar sporen van stadslandbouw worden verwacht. De voorgenomen werkzaamheden vinden naar alle verwachting plaats in het ophogingspakket. Enkel ter hoogte van de Koningin Wilhelminastraat, waar de diepste ontgravingen gepland zijn, bestaat de kans dat de oorspronkelijke bodem bereikt wordt. De kans op het aantreffen van archeologische resten wordt klein geacht, waardoor vervolgonderzoek op deze locatie niet geadviseerd wordt. Bij de vermelde diepste ontgraving dient extra aandacht geboden te worden, en bij het aantreffen van de oorspronkelijke bodem (onder het ophogingszand) dient hiervan onmiddellijk melding gemaakt te worden bij de gemeentelijk archeoloog van Gouda.

In de zone met een hoge verwachting (zie advieskaart in bijlage), tussen de voormalige Lazarussloot en Mallegatse Weije, worden rioleringen vervangen en/of gerepareerd. Indien hierbij gewerkt wordt binnen (en niet dieper dan) het reeds bestaande (en reeds verstoorde) rioolbed, is het advies van Antea Group dat vervolgonderzoek voor de geplande werkzaamheden niet noodzakelijk is, doch het vastleggen van enkele profielkolommen kan mogelijk nuttige archeologische informatie verschaffen. 
Indien wel buiten het bestaande rioolbed gewerkt gaat worden, is er gerede kans op het aantreffen van archeologische resten en derhalve dienen de werkzaamheden hier uitgevoerd te worden onder archeologische begeleiding onder protocol opgraven.

Bovenstaande is een advies; het hierop nemen van een selectiebesluit is voorbehouden aan de bevoegde overheid, in deze gemeente Gouda.

Ook voor vrijgegeven (delen van) plangebieden bestaat altijd de mogelijkheid dat er tijdens graafwerkzaamheden toch losse sporen en vondsten worden aangetroffen. Het betreft dan vaak kleine sporen of resten die niet door middel van een booronderzoek kunnen worden opgespoord. Op grond van artikel 5.10 van de Erfgoedwet dient zo spoedig mogelijk melding te worden gemaakt van de vondst. Bij het doen van de vondst dient onmiddellijk contact te worden opgenomen met de gemeentelijk archeoloog van Gouda.