DOI: 10.17026/ar/swdam2
title: Bureauonderzoek Herinrichting Kelfkensbosplein, gemeente Nijmegen

description: In opdracht van de afdeling Stadsontwikkeling van de gemeente Nijmegen heeft Bureau Archeologie en Bodemkwaliteit van de gemeente Nijmegen (BABN) in januari 2024 een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Kelfkensbosplein te Nijmegen (gemeente Nijmegen). De aanleiding voor onderhavig onderzoek vormt de voorgenomen herinrichting van het plangebied. Het gebied zal onder meer vergroend worden. Daarnaast is het de bedoeling dat de geschiedenis van het plangebied beter verbeeld wordt. Dit zal onder andere door middel van verscheidende kunstwerken gebeuren. Tevens zijn ingrepen in de bestrating voorzien. Vanwege de herinrichting zijn verschillende ingrepen 
gepland waarvoor graafwerkzaamheden benodigd zijn (vervangen bestrating, boomplantgaten etc.). De precieze dieptes van deze bodemroerende activiteiten op het moment van opstellen van onderhavig bureauonderzoek niet bekend omdat de plantekeningen nog niet definitief van aard zijn. Voor de bestrating wordt voorlopig uitgegaan van een verstoringsdiepte van ca. 20 cm -mv. Ter hoogte van de parkeergarage onder het Kelfkensbosplein zijn graafwerkzaamheden tot ca. 50 cm -mv voorzien. De ontgravingsdieptes ten behoeve van de groenvakken zijn nog niet bekend en deze hangen ook deels af van de resultaten van dit bureauonderzoek. Indien mogelijk is het de bedoeling dat ingrepen (zoals boomvakken) verplaatst worden naar delen waar geen archeologisch onderzoek meer noodzakelijk is.

Normaliter is het doel van een bureauonderzoek het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting aan de hand van bestaande bronnen over bekende of verwachte landschappelijke, historische en archeologische waarden. Het resultaat is dan een standaardrapport met een gespecificeerde archeologische verwachting en een advies. Voor onderhavig plangebied zou dit, gezien de onderzoeksgeschiedenis, echter grotendeels een herhaling van zetten zijn. De archeologische waarde van het plangebied is door de vele onderzoeken in het verleden namelijk wel duidelijk (Hoofdstuk 4). Het hoofddoel van onderhavig bureauonderzoek is dan ook het, indien mogelijk, in kaart brengen van de omvang en met name de diepte van de reeds uitgevoerde archeologische onderzoeken en andere verstoringen. Hiermee wordt duidelijk welke delen van het plangebied volledig onderzocht c.q. verstoord zijn en waar, en met name op welke diepte, nog archeologische resten te verwachten zijn. Op basis hiervan kan het bevoegd gezag een beslissing nemen over het al dan niet laten uitvoeren van vervolgonderzoek. Tevens kunnen, indien mogelijk, de plannen dusdanig aangepast worden dat archeologische resten zoveel mogelijk ontzien worden. Hierbij zal uiteraard ook het archeologisch, historisch en bouwhistorisch kader van het plangebied aan bod komen. Ten behoeve van het bureauonderzoek zijn gegevens verzameld over bekende of verwachte archeologische waarden, alsmede over bodem verstorende elementen, geologische, bodemkundige en historisch-geografische kenmerken van het onderzoeksgebied.

Geconcludeerd kan worden dat het Kelfkensbosplein een bijzondere plek inneemt in de Nijmeegse geschiedenis. In het plangebied zijn archeologische resten van zeer hoge waarde aanwezig die dateren uit de Romeinse tijd en de vroege middeleeuwen. Uit de late middeleeuwen zijn archeologische resten aanwezig met een hoge archeologische waarde. Daarnaast hebben de archeologische resten uit de nieuwe tijd een middelhoge archeologische waarde. Tevens heeft het plangebied een middelhoge archeologische verwachting voor wat betreft archeologische resten uit de late prehistorie en de Tweede Wereldoorlog. Voor archeologische resten uit de vroege prehistorie geldt een lage verwachting.

Archeologische resten zijn zowel in de top van de natuurlijke ondergrond te verwachten, als in bovenliggende cultuurlagen. Deze cultuurlagen hebben een verwachte dikte van ca. 60 tot 190 cm. De top van de natuurlijke ondergrond dient zich naar verwachting vanaf ca. 32,89 m +NAP in het zuidoosten naar ca. 29,72 m +NAP in het noordwesten van het plangebied (respectievelijk ca. 60 tot 190 cm –mv). 
Op grond van de resultaten van het bureauonderzoek adviseert BABN het volgende. Toekomstige bodemingrepen ter plaatse van de parkeergarage en de locatie van het BABN-project Ke1 behoeven geen verder archeologisch onderzoek. In bijlagen 6 en 7 is een advieskaart opgenomen waarbij deze gebieden groen zijn gekleurd.

Voor het resterende deel van het plangebied geldt dat er ofwel maatwerk (oranje gekleurde gebieden) ofwel archeologisch onderzoek noodzakelijk is (rood gekleurde gebieden). In de oranje gebieden is weliswaar eerder archeologisch onderzoek uitgevoerd, maar omdat tijdens deze onderzoeken niet alle grondsporen zijn afgewerkt, zijn hier nog archeologische resten aanwezig. Aangezien op deze locaties de diepte van het reeds uitgevoerde archeologisch onderzoek wisselt, hangt het van de diepte van de voorgenomen ingrepen en de locatie af, of hier archeologisch onderzoek noodzakelijk is. Ter plaatse van de rode gebieden zijn voor zover bekend weinig tot geen verstoringen van de bodemopbouw aanwezig. Archeologische resten kunnen hier al vanaf maaiveld of vlak daaronder aanwezig zijn. 

Indien maatregelen in de rode zones van het plangebied gepland zijn, of als de voorgenomen ingrepen in de oranje zones van het plangebied archeologische resten dreigen te verstoren, adviseert BABN een vervolgonderzoek. Gezien de zeer hoge archeologische waarde die voor enkele perioden geldt, is verder vooronderzoek (bijvoorbeeld boringen en/of proefsleuven) niet nodig en kan gelijk overgegaan worden tot een opgraving. Het onderzoek dient uitgevoerd te worden conform de vigerende KNA, protocol 4004 – Opgraven (landbodems). Indien het oppervlak en de diepte van de voorgenomen ingrepen beperkt blijven, zou dit onderzoek ingestoken kunnen worden als een opgraving, variant archeologische begeleiding. Het is niet bekend of deze werkzaamheden in samenwerking met een in het opsporen van OOO-gecertificeerd bedrijf dienen te geschieden. Voor het vervolgonderzoek is een Programma van Eisen (PvE) noodzakelijk dat is goedgekeurd door de bevoegde overheid. In dit PvE worden de werkwijze en de randvoorwaarden van het onderzoek vastgelegd.

Met nadruk wijst BABN erop dat bovenstaand advies nog niet betekent dat reeds bodemverstorende activiteiten en/of daarop voorbereidende activiteiten kunnen worden ondernomen. De resultaten van onderhavig onderzoek zullen namelijk eerst moeten worden beoordeeld door het bevoegd gezag (de gemeente Nijmegen) dat over de te volgen procedure een besluit neemt. Dit besluit kan afwijken van bovenstaand advies. Vanwege de status van een deel van het plangebied van archeologisch Rijksmonument is voor de werkzaamheden in deze delen ten alle tijden een archeologische monumentenvergunning noodzakelijk. Bij een aanvraag van een omgevingsvergunning met betrekking tot een archeologisch rijksmonument, moet de gemeente hierover advies en instemming vragen aan de Minister van OCW. Deze taak wordt uitgevoerd door de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE).