DOI: 10.17026/ar/b3qfqg
title: Zuidhorn, Tussen de Gasten (Gemeente Westerkwartier, Gr.) Een Archeologisch Bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O) Verkennende Fase

description: In verband met de geplande aanleg van een woonwijk met 36 woningen is een archeologisch onderzoek uitgevoerd in het gebied 'Tussen de Gasten' te Zuidhorn, gemeente Westerkwartier, provincie Groningen. Voor de aanleg van onder meer funderingen, wegen, kabels, leidingen en een vijver is graafwerk nodig dat mogelijk een bedreiging vormt voor archeologische waarden. Het doel van het onderzoek is om vast te stellen wat de kans is op de aanwezigheid van archeologische waarden. Het onderzoek bestaat uit een bureauonderzoek (protocol 4002) en een veldonderzoek, verkennende fase (IVO-O; protocol 4003). Bij het bureauonderzoek zijn bronnen geraadpleegd op het gebied van fysische geografie, archeologie en historische geografie. Tijdens het veldonderzoek zijn dertig boringen geplaatst om de opbouw en gaafheid van de bodem te bepalen en om te zoeken naar archeologische materialen.
 Plangebied Tussen de Gasten ligt op de oostelijke flank van de glaciale rug van Zuidhorn. Het maaiveld loopt binnen het plangebied op van ongeveer één meter boven NAP in het oosten tot drie meter boven NAP in het westen. Omstreeks het eind van het neolithicum (zie Archeologische Periodes) kwam de rug geïsoleerd te liggen in een uitgestrekt veenmoeras. Vervolgens zorgde de oprukkende zeespiegel voor de ontwikkeling van kwelders rondom. Tijdens de vroege middeleeuwen gaf de Lauwerszee via de Oude Riet een versterkte invloed van de zee bij het plangebied. Uit het plangebied zijn geen archeologische vondsten bekend. Aan de overzijde westelijk van de Friesestraatweg zijn bij proefsleuvenonderzoek sporen gevonden van paalgaten, greppels en kuilen. Er is een scherf aardewerk gevonden uit waarschijnlijk de periode neolithicum – bronstijd, de romeinse tijd en meerdere scherven uit de middeleeuwen. In het plangebied heeft een boerderij gestaan die is afgebroken in 1982. Voorgangers gaan terug tot de tijd van het klooster van Aduard dat dit terrein in bezit had. 
 De bodem in het plangebied is geroerd tot in de keileem. Er ligt een relatief dik cultuurdek van circa driekwart meter dikte dat is ontstaan door plaggenbemesting. In het oosten van het plangebied ligt een pakket zeeklei uit de vroege middeleeuwen met een maximaal vastgestelde dikte van honderd centimeter. Onder dit pakket ligt een oude akkerlaag die dateert uit de vroege middeleeuwen of uit archeologische periodes daarvoor. Het onderzoek heeft één stuk vuursteen opgeleverd dat kenmerken vertoont van menselijke bewerking. Bij twintig van de dertig uitgevoerde boringen is middeleeuws kogelpotaardewerk gevonden. 
 Aangezien de bodem is geroerd tot in de keileem zullen eventuele archeologische resten uit de steentijd grotendeels verloren zijn gegaan. Archeologische sporen uit de middeleeuwen reiken doorgaans dieper, waardoor de onderste delen daarvan wel bewaard gebleven zullen zijn. De aangetroffen scherven aardewerk vormen een sterke aanwijzing voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats uit die periode. Het potentiële niveau waarop sporen uit die tijd aanwezig kunnen zijn ligt ongeveer tussen een halve en anderhalve meter beneden maaiveld aan de basis van het cultuurdek. In het oosten van het plangebied ligt ook nog een tweede potentieel archeologisch niveau bovenin het pakket zeeklei dat binnen een halve meter beneden maaiveld ligt.