DOI: 10.14457/tu.the.2020.603
title: กำหนดระยะเวลาในการใช้สิทธิของผู้รับจำนอง

description: กำหนดระยะเวลาในการใช้สิทธิของผู้รับจำนองตามกฎหมายไทย เมื่อพิจารณาตามกฎหมายสารบัญญัติ กฎหมายวิธีสบัญญัติ และแนวคำพิพากษาของศาลฎีกาปัจจุบัน พบว่ามีประเด็นปัญหาและข้อขัดแย้งกัน กล่าวคือ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มิได้กำหนดระยะเวลาในการใช้สิทธิบังคับจำนองไว้ตามที่ปรากฏในมาตรา 744 (1) อันมีผลให้เจ้าหนี้จำนองสามารถใช้สิทธิบังคับจำนองได้แม้หนี้ประธานจะขาดอายุความแล้ว แต่เมื่อต่อมาผู้รับจำนองได้ฟ้องบังคับจำนองเป็นคดีต่อศาล และศาลได้พิพากษาให้ผู้รับจำนองเป็นฝ่ายชนะคดีเป็นเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาแล้วนั้น ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาตรา 274 วรรคหนึ่ง ได้กำหนดระยะเวลาในการใช้สิทธิของเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาไว้ว่าชอบที่จะต้องร้องขอให้มีการบังคับคดีภายในสิบปีนับแต่วันที่มีคำพิพากษาหรือคำสั่ง ประกอบกับแนวคำพิพากษาของศาลฎีกาในปัจจุบันได้วินิจฉัยให้การบังคับคดีของเจ้าหนี้จำนองก็ต้องดำเนินการภายในกำหนดระยะเวลาดังกล่าวด้วย อย่างไรก็ดี แม้การจะล่วงเลยกำหนดระยะเวลาในการบังคับคดีแล้ว ทรัพยสิทธิจำนองก็ยังคงอยู่ โดยผู้รับจำนองสามารถใช้ยันต่อผู้จำนอง หรือต่อบุคคลภายนอกที่รับโอนทรัพย์สินจำนองต่อไปได้ ปัญหาดังกล่าวจึงทำให้ไม่สามารถหาหลักเกณฑ์ที่แน่ชัดในหลักกฎหมายเรื่องการจำนองของประเทศไทย จนอาจทำให้คู่กรณีที่เข้าทำสัญญาจำนองกันนั้นไม่อาจทราบผลที่จะเกิดขึ้นเมื่อถึงเวลาที่บังคับจำนองได้ หรือผลที่เกิดขึ้นของการบังคับจำนองไม่เป็นไปตามความประสงค์ของคู่กรณีขณะเข้าทำสัญญาจำนอง นอกจากนั้นยังส่งผลกระทบกับสถานะทางเศรษฐกิจของลูกหนี้ที่อาจไม่สามารถเข้าทำธุรกรรมต่าง ๆ ได้โดยปกติ เพราะยังติดสถานะเป็นลูกหนี้ที่ผิดนัดในสัญญาจำนอง อันก่อให้เกิดความเสียหายต่อเศรษฐกิจของประเทศโดยรวม อีกทั้งยังขัดกับหลักที่กระบวนพิจารณาของศาลที่ต้องเป็นไปโดยยุติธรรม รวดเร็ว และเสียค่าใช้จ่ายน้อยการค้นคว้าอิสระนี้จึงได้ศึกษาถึงแนวคิดและหลักการสำคัญของกฎหมายจำนอง และกฎหมายอายุความ เพื่อนำมาแก้ไขปัญหาดังกล่าว โดยได้ศึกษาเปรียบเทียบกับกฎหมายของประเทศอังกฤษและเวลส์ และประเทศฝรั่งเศส ซึ่งพบว่ากฎหมายอายุความมีจุดมุ่งหมายในการควบคุมมิให้เจ้าหนี้เพิกเฉยปล่อยให้เวลาล่วงเลยผ่านพ้นไปจนยากต่อการพิสูจน์ถึงความมีอยู่ของสิทธิเรียกร้อง เพราะไม่สามารถนำพยานเอกสารมาพิสูจน์ถึงความมีอยู่ของสิทธิเรียกร้องได้ เนื่องจากอาจสูญหายไปแล้วตามกาลเวลา หรือความทรงจำของพยานบุคคลที่เกี่ยวข้องเริ่มลบเลือนไป จึงเป็นเรื่องที่มีแนวโน้มจะเป็นการทำลายรากฐานความสงบสุข ความเป็นระเบียบเรียบร้อยของสังคม และในขณะเดียวกันก็เป็นความโหดร้ายที่ปล่อยให้ลูกหนี้มีชีวิตอยู่กับความเสี่ยงว่าจะถูกฟ้องคดีไปได้ตลอดชีวิต ด้วยเหตุนี้กฎหมายอายุความจึงสามารถนำมาปรับใช้กำหนดระยะเวลาในการใช้สิทธิของผู้รับจำนองได้ โดยย่อมเป็นการดีกว่าที่จะมีกฎหมายกำหนดระยะเวลาในการพิสูจน์ความมีอยู่ของการจำนองไว้ เพื่อไม่ให้การพิสูจน์ความมีอยู่ของจำนองไม่ยุ่งยากเกินไป และเพื่อสร้างความมั่นคงแน่นอนให้กับความสัมพันธ์ทางกฎหมายอื่นอันเกิดขึ้นเกี่ยวพันกับการจำนองนั้น อีกทั้งกระแสความคิดปัจจุบันในต่างประเทศได้พยายามพัฒนาปรับปรุงให้การใช้สิทธิทางแพ่งมีกำหนดอายุความที่สั้นลง มีความเป็นเอกภาพ อันจะมีผลทำให้การพิสูจน์ความจริงในชั้นศาลเป็นไปได้โดยง่าย ดังนั้นเพื่อที่จะแก้ไขปัญหาข้อขัดข้องของกำหนดระยะเวลาในการใช้สิทธิของผู้รับจำนอง ผู้เขียนจึงได้เสนอให้นำหลักการของกฎหมายอายุความมาปรับใช้ โดยแก้ไขบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ให้ผู้รับจำนองต้องใช้สิทธิบังคับจำนองภายใต้กำหนดอายุความ 10 ปี นับแต่มีการผิดนัดชำระหนี้เกิดขึ้น และหากหนี้จำนองขาดอายุความก็ให้เป็นอันระงับไป ส่วนระยะเวลาการบังคับคดีเอาแก่ทรัพย์จำนองหลังศาลมีคำพิพากษาแล้ว ก็ให้แก้ไขบทบัญญัติให้จำนองเป็นอันระงับไปเมื่อพ้นระยะเวลาการบังคับคดีตามที่กฎหมายกำหนด อย่างไรก็ดีข้อเสนอที่ให้แก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติใหม่นี้ ต้องกำหนดโดยมิให้มีผลกระทบโดยตรงต่อสิทธิของผู้รับจำนองที่เกิดขึ้นและมีอยู่ก่อนกฎหมายที่แก้ไขเพิ่มเติมเรื่องนี้จะมีผลใช้บังคับด้วย