DOI: 10.17026/ar/x0ws2a
title: Plangebied Landgoed Gorp & Roovert te Goirle, gemeente Hilvarenbeek;
title: een archeologisch- en cultuurhistorisch bureauonderzoek
title: RAAP RAPPORT 5870

description: Inleiding.
In opdracht van Bosgroep Zuid-Nederland heeft RAAP in juni 2022 een archeologisch- en cultuurhistorisch bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Landgoed Gorp & Roovert te Goirle in de gemeente Hilvarenbeek.

Landschap & archeologie.
Het plangebied ligt in een dekzandgebied, aan weerszijden van de Rovertsche Leij, en heeft een gevarieerde landschappelijke samenstelling. Geologisch gezien, komen er dekzand, beekzand en –leem, fluvioperiglaciale afzettingen (leem en zand) en rivierzand en -grind met een zanddek voor. De geomorfologie bestaat uit een beekdalbodem, terrasafzettingsvlakte, dekzandwelvingen en plaatselijk landduinen. Volgens de bodemkaart heeft zich in het beekdal een lage enkeergrond gevormd.
Daarbuiten komen veldpodzolgronden voor en op de hogere delen hoge zwarte enkeerdgronden (plaggendekken) en haarpodzolgronden.

Binnen het plangebied zijn er twee vindplaatsen bekend: kasteel Leenhof uit de periode late middeleeuwen-nieuwe tijd en (iets ten noorden daarvan) een boerderij en waterput uit diezelfde periode. De meest nabije vindplaats buiten het plangebied (1 km ten westen ervan) bestaat uit een nu verdwenen groepje grafheuvels uit de periode neolithicum-ijzertijd. Opvallend is het ontbreken van vindplaatsen (kampementen) van jager-verzamelaars uit het paleolithicum-mesolithicum.

De archeologische verwachting is als volgt:
Droge landschappen. Aan weerszijden van de van de Rovertsche Leij en rondom het Haneven in het noorden is er sprake van ca. 200 m brede gradiëntzones op de beekdalflanken. Voor die zones geldt er een hoge verwachting voor kampementen van jager-verzamelaars. Voor de overige zones geldt een lage verwachting. Voor de zone met plaggendekken in het oostelijk deel van het plangebied geldt er een hoge
verwachting voor vindplaatsen (met name nederzettingen, huisplaatsen, begravingen en resten van wegen en greppels) van landbouwers. Dit waren immers de hoogste, droogste en meest vruchtbare plekken in het landschap. Voor de iets minder gunstige en kleinere zone met veldpodzolen in het zuidoosten geldt er een middelhoge verwachting voor genoemde vindplaatsen. Voor de overige zones geldt een lage verwachting. Natte landschappen. In het plangebied zijn er drie zones waar op basis van het historisch wegenpatroon oude bruggen en/of voorden verwacht worden:
• de zone ter hoogte van de huidige weg “Gorp aan de Leij”, die het kasteel Leenhof met de gebieden ten oosten van de Roversche Leij verbond; • de oversteek nabij de Moerkens in het zuiden; • helemaal in het zuiden bij een historische oversteek ter hoogte van de nu verdwenen Rovertse watermolen uit 1296. Buiten deze zones geldt er een onbekende verwachting voor allerlei resten typisch voor natte landschappen, zoals afvaldumps en rituele deposities. Cultuurhistorie. Tot in de 18e eeuw waren de vermoedelijk 13e-eeuwse ontginningen van Gorp en Roovert kleine bewoonde gebieden te midden van uitgestrekte heidevelden. De ontginning bestond uit beemden langs de Roovertsche Leij en akkers op de hogere gronden. Tussen de akkers en de heide was bos aanwezig. In de 19e en vooral 20e eeuw groeide het bosareaal, zowel in de oude ontginningen door beplanting van de akkers en opslag op de beemden als door ontginning van de heide en bosaanplant. Deze ontwikkeling hangt samen met de transitie van agrarische ontginning naar landgoed. Met de bebossing is als het ware het toenmalige verkavelingspatroon bevroren. Het gebied kenmerkt zich door de herkenbaarheid van de landschapsvormende factoren en de gaafheid van de verschillende fasen van de landschapsontwikkeling, het landgoedkarakter en de relatie met de textielfabriek van Van Puijenbroek. De voorgenomen ingrepen hebben een gering effect op de cultuurhistorische waarden. Het leggen van dammen (oftewel het dempen over een lengte van 10 meter) en het volledig dempen hebben het grootste effect. Over het algemeen is dit effect wel cultuurhistorisch verantwoord. Aan het leggen van dammen worden wel voorwaarden gesteld (zie de adviezen) en het dempen van twee watergangen is cultuurhistorisch niet verantwoord.

Advies archeologie.
Het gaat bij de voorziene ingrepen om zeer kleinschalige ingrepen in en direct nabij bestaande watergangen, waarbij de bodem niet tot nauwelijks wordt aangetast. Derhalve wordt verder archeologisch onderzoek niet zinvol geacht.

Advies cultuurhistorie.
Houd ook bij het leggen van een dam een laagte van 10 centimeter over zodat de watergang herkenbaar blijft. Laat bij het leggen van een dam de laatste 0,5-1 meter voor de aansluiting met een andere watergang vrij, zodat zichtbaar is dat beide ooit aansloten. Twee watergangen zouden niet gedempt moeten worden. Hier kan wel verondiept worden of een stuw geplaatst. Een dam plaatsen kan niet omdat de watergangen daar te kort voor zijn. Houd bij het vrijmaken van werkruimte rekening met de cultuurhistorische waarden. Overweeg een watergang niet op te schonen voor het uitvoeren van de ingreep. Door het dode organisch materiaal blijft de oorspronkelijke watergang in het bodemarchief bewaard.