DOI: 10.17026/dans-xcf-amb7
title: Eindrapportage archeologisch vooronderzoek (15075948) Natuurvriendelijke oevers plangebied Transvaal te Sleeuwijk

description: &lt;p&gt;Gespecificeerde archeologische verwachting&lt;br&gt;Op basis van het archeologisch bureauonderzoek heeft het noordelijke deel van het plangebied/tracé een middelhoge verwachting op het aantreffen van archeologische resten uit de perioden vanaf de Late-IJzertijd. Voor het overige deel van het plangebied/tracé is de kans op het aantreffen van archeologische resten uit alle archeologische perioden laag geacht. Deze verwachtingen zijn gebaseerd op basis van de paleogeografische ontwikkeling van het plangebied, en daarmee de ontstane landschappelijke ligging. Vanaf het (Laat-)Paleolithicum t/m de Midden-IJzertijd was het plangebied gesitueerd binnen een vlechtende riviervlakte (Terras X), overgaand naar een ligging binnen een komgebied waar ook veel veengroei kon plaatsvinden. Pas in de Late-IJzertijd kwam het uiterst noordelijke en zuidelijke deel van het tracé binnen de meandergordel/stroomgordel van Rijswijk te liggen. Deze meandergordel/stroomgordel was actief van circa 70 tot 0 voor Chr. (Late-IJzertijd) en betrof een anastomoserend systeem. Voor het uiterst noordelijke deel van het plangebied betreft het waarschijnlijk een nevengeul. Vanaf de Late-IJzertijd zullen de stroomgordel en naastgelegen (smalle) oeverwallen geschikt zijn geweest voor bewoning (Landbouwers). Voor het zuidelijke deel van het tracé is de verwachting dat deze deels zo niet geheel opgeruimd/geërodeerd zouden zijn, ten gevolgde van de St. Elizabethsvloed (1421 na Chr.) waarbij een zogenaamde overloopgeul werd gevormd. Na de St. Elizabethsvloed kwam het plangebied te liggen binnen een gebied met crevasses en overslaggronden, ten gevolge van dijkdoorbraken langs de Merwede die niet ver ten noorden van het plangebied stroomt. Reeds uitgevoerde archeologische onderzoeken in de directe omgeving van het plangebied hebben tot op heden niet geresulteerd in het aantreffen van archeologische vindplaatsen. Een archeologisch vooronderzoek dat vrijwel direct ten noordoosten van het noordelijke deel van het tracé is uitgevoerd, heeft niet geresulteerd in het aantreffen van de meandergordel/stroomgordel van Rijswijk die volgens de archeologische beleidskaart van de gemeente Werkendam ter plaatse wel wordt verwacht. Geraadpleegd historisch kaartmateriaal laat zien dat het plangebied vanaf het begin van de 19e eeuw tot op heden alleen in agrarisch gebruik is geweest.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten inventariserend veldonderzoek&lt;br&gt;Uit de resultaten van het inventariserend veldonderzoek (IVO, verkennende fase direct gecombineerd met de karterende fase) blijkt dat de bodemopbouw binnen het noordelijke deel van het plangebied/tracé bestaat uit een vrij dunne laag zandig overslagmateriaal, gevolgd door een pakket getijdeafzettingen en vervolgens een veenlaag. Het pakket getijdeafzettingen heeft een slappe consistentie, bevat naar onderen toe steeds meer veen en er komen ook houtresten voor, duidend op een ligging in een overloopgeul. Tot een diepte van 220 cm -mv komen in ieder geval geen kalkrijke afzettingen voor die duiden op de aanwezigheid van sedimenten behorend tot de meandergordel/stroomgordel van Rijswijk.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De ligging in een overloopgeul blijkt ook voor het noordelijke en zuidelijke deel van de zuidelijke helft van het plangebied/tracé. In het noordelijke deel van de zuidelijke helft van het plangebied/tracé is het pakket overslagmateriaal het dikst, gemiddeld 120 cm, waardoor sprake is van een vlakvaaggrond als bodemprofiel. Hieronder komt een laag getijdeafzettingen voor, gevolgd door weer een veenlaag. In het centrale deel van de zuidelijke helft van het plangebied/tracé komt veen al voor in de bovenste meter van de bodemopbouw, waardoor ter plaatse sprake is van een drechtvaaggrond. In het overige deel van het plangebied/tracé is eerder sprake van een poldervaaggrond met een zandige bovengrond. Juist in het zuidelijke deel van de zuidelijke helft van het plangebied/tracé komen wel kalkrijke oeverwalafzettingen voor die waarschijnlijk zijn gesedimenteerd tijdens de actieve fase van de meandergordel/stroomgordel van Rijswijk. De oorspronkelijke top is echter wel geërodeerd, ten gevolg van de St. Elizabethsvloed en daarmee de vorming van de aanwezige overloopgeul. In het versneden en verbrokkelde materiaal zijn verder ook geen archeologische indicatoren aangetroffen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie&lt;br&gt;Op basis van de lage archeologische verwachting voor het gehele plangebied/tracé en het ontbreken van archeologische relevante indicatoren kan worden geconcludeerd dat archeologische waarden niet meer aanwezig zullen zijn. Er zijn dus geen gevolgen voor de voorgenomen bodemingrepen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De gespecificeerde archeologische verwachting, zoals die is weergegeven tijdens het bureauonderzoek, wordt door het booronderzoek grotendeels bevestigd voor wat betreft de landschappelijke ligging/paleogeografische ontwikkeling van het plangebied. Ten aanzien van de middelhoge archeologische verwachting op het voorkomen van archeologische resten daterend vanaf de IJzertijd dient deze bijgesteld te worden naar een lage verwachting, aangezien oeverwalafzettingen gesedimenteerd tijdens de actieve fase van de meandergordel/stroomgordel van Rijswijk in het noordelijke deel van het plangebied/tracé niet zijn aangetroffen en dat in het zuidelijke deel van de zuidelijke helft van het plangebied/tracé de oorspronkelijke top van deze afzettingen reeds zijn geërodeerd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Advies&lt;br&gt;Op grond van de lage archeologische verwachting voor het gehele plangebied/tracé en het verder ontbreken van archeologisch relevante indicatoren, adviseert Econsultancy om, ten aanzien van de geplande bodemingrepen, in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) geen vervolgonderzoek te laten plaatsvinden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Wel dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (ex artikel 53 Monumentenwet 1988) kenbaar te worden gemaakt om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij Onze minister. Deze aangifte dient te gebeuren bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort. Het verdient aanbeveling ook de verantwoordelijk ambtenaar van de gemeente Werkendam (de heer J. Schmidt) en diens adviseur (mevrouw drs. L. Weterings-Korthorst, Senior regioarcheoloog Regio West Brabant) hiervan per direct in kennis te stellen.&lt;/p&gt;
description: Date Accepted: 2019-08-13