DOI: 10.17026/ar/nry7e2
title: Plangebied Noordkopproject te Breezand & Hippolytushoef, gemeente Hollands Kroon
title: Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

description: In opdracht van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier heeft RAAP in juli-augustus 2023 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Noordkopproject te Breezand & Hippolytushoef in de gemeente Hollands Kroon en Den Helder. Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning.

Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kan de verwachting voor de deelgebieden en de daaruit te trekken conclusies als volgt worden samengevat:

Hoewel de diepte van de ingrepen nog niet exact bekend zijn, kan op basis van de aard van de ingrepen – paai- en opgroeiplaatsen in de oevers – gesteld worden dat de archeologisch relevante niveaus vanaf 3 en 6 m -NAP niet geraakt zullen worden. Dit betekent dat Spuikanaal en Balgzandkanaal alleen eventuele resten van menselijke activiteiten op en aan het water en de dijklichamen nog relevant zijn.

In de zes deelgebieden in de oostelijke zone houden we er rekening mee dat alle archeologisch relevante niveaus geraakt kunnen worden. Dit moet nog in detail blijken uit de uitgewerkte plannen.

Resten van bewoning door landbouwers zijn goed met de gebruikelijke prospectiemethoden – in dit geval booronderzoek – op te sporen. Voor resten van tijdelijke kampementen van jagers-verzamelaars is een intensievere boormethode noodzakelijk omdat de vindplaatsen kleinere oppervlakten beslaan en alleen herkend kunnen worden aan een vondststrooiing. Resten van menselijke activiteiten op en aan het water nemen zo weinig ruimte in dat er met behulp van boringen niet op te prospecteren valt. Onder water – mits voldoende diep – worden dergelijke resten wel opgespoord met behulp van akoestische methoden, die resten opsporen die op de waterbodem liggen of eruit steken. Magnetometrische methoden zijn geschikt voor ijzerhoudende resten, ook als ze onzichtbaar onder de waterbodem zitten. Op land worden dergelijke resten doorgaans als toevalsvondst tijdens de werkzaamheden aangetroffen. Dit geldt ook voor resten onder de waterbodem die geen ijzer bevatten. Van dijklichamen tenslotte is de locatie reeds bekend en wordt het onderzoeksobject – de opbouw van het dijklichaam – doorgaans bestudeerd aan de hand van een profiel dat ontstaat bij een (gedeeltelijke) doorgraving van de dijk. Een dergelijke ingreep lijkt binnen dit project niet voorzien.

Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in de deelgebieden Spuikanaal, Balgzandkanaal, De Hoelm, Gemaal en Oever Hippolytushoef, Burgerbrug en Vispassage Strontelerkeersluis voor de aanvraag van een omgevingsvergunning geen sprake is van een verplichting om archeologisch onderzoek te laten verrichten. Ons primaire advies is dan ook om geen vervolgonderzoek in te stellen.

Voor deelgebied Burgerbrug geldt bovendien dat alleen binnen de diepte wordt gegraven van het in 2013 gebaggerde deel, wat betekent dat alleen recent slib wordt verwijderd. Zelfs als hier archeologisch onderzoek verplicht was geweest, zou het bij de nu geplande ingrepen onnodig zijn.

In deelgebied Voorboezem geldt wel een archeologische onderzoeksplicht op basis van de gemeentelijke Erfgoedverordening. Hier wordt echter alleen de verlanding die zich in de afgelopen decennia heeft opgebouwd, verwijderd. De oorspronkelijke, ongeroerde grond wordt niet vergraven. Zolang deze ingrepen niet dieper worden uitgevoerd, zal ook geen archeologisch relevante bodemlaag worden geroerd en is archeologisch vervolgonderzoek misschien wel verplicht, maar inhoudelijk niet zinnig.

Indien bij de uitvoering van de werkzaamheden onverwacht archeologische resten worden aangetroffen, dan is conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet aanmelding van de desbetreffende vondsten bij de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap c.q. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verplicht (vondstmelding via ARCHIS).