DOI: 10.14457/tu.the.2016.762
title: หลักความจำเป็นที่ชอบด้วยกฎหมาย: ศึกษาความผิดฐานเปิดเผยความลับ กรณีแพทย์กับการเปิดเผยความลับของผู้ป่วย

description: หลักการคุ้มครองข้อมูลส่วนบุคคลด้านสุขภาพของผู้ป่วย หรือการคุ้มครองความลับของผู้ป่วย เกิดขึ้นจากความสัมพันธ์ระหว่างแพทย์กับผู้ป่วย บนพื้นฐานของความไว้วางใจในตัวของแพทย์ผู้ซึ่งทำการวินิจฉัยโรค โดยแพทย์จะทำการซักถามประวัติและรายละเอียดเกี่ยวกับอาการเจ็บป่วย เพื่อประกอบการวินิจฉัยโรค ก็จำเป็นที่แพทย์จะต้องล่วงรู้ข้อมูลเกี่ยวกับสุขภาพ ความเจ็บป่วย หรือโรคต่างๆ ซึ่งอาจจะเป็นโรคติดต่อร้ายแรงที่ผู้ป่วยเป็นอยู่ หรือภาวะความผิดปกติทั้งทางสุขภาพกายและสุขภาพจิตของผู้ป่วย ซึ่งโดยปกติผู้ป่วยก็ไม่พึงที่จะให้ผู้ใดล่วงรู้ เพราะอาจจะทำให้ผู้อื่นแสดงความต่อต้าน รังเกียจ ซึ่งส่งผลกระทบต่อสภาพจิตใจและการดำรงอยู่ในสังคมของผู้ป่วยได้ แพทย์จึงมีหน้าที่ที่สำคัญในการที่จะต้องรักษาความลับของผู้ป่วย โดยถือเป็นหน้าที่ตามจรรยาบรรณแห่งวิชาชีพและหน้าที่ตามกฎหมายซึ่งแพทย์พึงให้ความเคารพต่อการปฏิบัติตามหน้าที่ดังกล่าวโดยเคร่งครัด              อย่างไรก็ตาม แม้การคุ้มครองความลับของผู้ป่วยจะเป็นหน้าที่ของแพทย์ทั้งในทางกฎหมายและในทางจรรยาบรรณแห่งวิชาชีพที่จะรักษาไว้เป็นความลับระหว่างแพทย์กับผู้ป่วย แต่ในอีกแง่มุมหนึ่ง แพทย์ก็มีหน้าที่ตามจรรยาบรรณแห่งวิชาชีพในการที่จะต้องป้องกันหรือเตือนให้บุคคลอื่นๆ หรือชุมชนระมัดระวังภยันตรายจากการระบาดของโรคภัยไข้เจ็บที่เกิดขึ้นกับผู้ป่วยหรือป้องกันการก่อเหตุอันตรายอันเกิดจากการกระทำของผู้ป่วย ดังนั้นแพทย์ก็อาจมีความจำเป็นที่จะต้องเปิดเผยความลับของผู้ป่วยเพื่อป้องกันภยันตรายที่อาจจะเกิดขึ้นแก่ผู้อื่นหรือสังคม แม้จะไม่ได้รับความยินยอมจากผู้ป่วยให้แพทย์สามารถนำข้อมูลความลับดังกล่าวไปเปิดเผยก็ตาม ซึ่งหากจะพิจารณาในมุมของกฎหมายและจริยธรรมแห่งวิชาชีพแล้ว การกระทำดังกล่าวก็เป็นการกระทำที่ฝ่าฝืนบทบัญญัติว่าด้วยการคุ้มครองความลับของผู้ป่วย อันนำมาซึ่งความรับผิดในด้านจริยธรรมของแพทย์ รวมไปถึงความรับผิดในทางกฎหมาย ไม่ว่าจะเป็นความรับผิดทางแพ่งหรือความรับผิดในทางอาญา หากแต่ในต่างประเทศมีการอธิบายว่าการกระทำเช่นนี้ อาจได้รับการยกเว้นความผิด หรือไม่ต้องรับโทษตามกฎหมายได้             ประเทศอังกฤษและประเทศสหรัฐอเมริกาได้ยอมรับและมีการอธิบายถึงการที่แพทย์สามารถกระทำการเปิดเผยความลับของผู้ป่วยได้โดยชอบด้วยกฎหมาย โดยอาศัยหลักการชั่งน้ำหนักประโยชน์ (Theory of Balancing Interest) หรือทฤษฎีความชั่วร้ายที่น้อยกว่า (The Theory of Lesser Evils) ซึ่งเป็นเรื่องของการกระทำด้วยความจำเป็นที่ชอบด้วยกฎหมายมาอธิบายผ่านทางคำพิพากษาของศาล และข้อปฏิบัติของแพทย์ที่บัญญัติขึ้นองค์กรที่ทำหน้าที่ในการควบคุมการบริหารงานของวงการแพทย์ หรือแพทยสภาของแต่ละประเทศ                ส่วนประเทศฝรั่งเศสและประเทศเยอรมัน ก็ได้ยอมรับและมีการอธิบายถึงการที่แพทย์สามารถกระทำการเปิดเผยความลับของผู้ป่วยได้โดยชอบด้วยกฎหมายไว้เช่นกัน โดยประเทศฝรั่งเศสนั้น จะอธิบายในลักษณะของความเห็นทางตำราและความเห็นของศาล ส่วนประเทศเยอรมันนั้น มีการบัญญัติหลักความจำเป็นที่ชอบด้วยกฎหมาย อันเป็นเหตุที่ทำให้การกระทำของผู้กระทำไม่เป็นความผิดไว้เป็นหลักทั่วไปในประมวลกฎหมายอาญา ซึ่งรูปแบบของการปรากฎตัวของหลักการดังกล่าวเช่นนี้เอง ทำให้เกิดความชัดเจนในการนำไปปรับใช้กับข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้น              สำหรับประเทศไทย ความเห็นทางวิชาการเกี่ยวกับการเปิดเผยความลับของผู้ป่วยยังมีความแตกต่างกันออกเป็นหลายฝ่ายโดยสิ้นเชิง ซึ่งเป็นปัญหาในการตีความหลักกฎหมายเพื่อนำมาปรับใช้กับข้อเท็จจริง ผู้เขียนจึงได้เสนอแนะให้มีการนำเอาหลักความจำเป็นที่ชอบด้วยกฎหมายมาปรับใช้กับเรื่องนี้ โดยเสนอให้มีการนำหลักการดังกล่าวมาเพิ่มเติมลงในบทบัญญัติในประมวลกฎหมายว่าด้วยความผิดฐานเปิดเผยความลับ เพื่อยกเว้นความรับผิดแก่แพทย์ที่ทำการเปิดเผยความลับของผู้ป่วย เพื่อป้องกันภยันตรายที่อาจจะเกิดขึ้นแก่ผู้อื่นหรือสังคม ทั้งนี้ก็เพื่อให้มีการอธิบายในเรื่องดังกล่าวอย่างถูกต้องและสอดคล้องกับทฤษฎีในทางกฎหมายนั่นเอง