DOI: 10.14457/tu.the.2015.850
title: มาตรการทางภาษีอากรที่เกี่ยวข้องกับการแลกเปลี่ยนหุ้น: กรณีศึกษาเปรียบเทียบระหว่างกฎหมายไทยและกฎหมายอังกฤษ

description: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาปัญหาทางกฎหมายภาษีอากรที่เกี่ยวข้องกับการแลกเปลี่ยนหุ้นในประเทศไทย เปรียบเทียบกับมาตรการทางภาษีอากรในส่วนที่เกี่ยวข้องกับการแลกเปลี่ยนหุ้นในประเทศอังกฤษ  โดยศึกษาตั้งแต่ความหมายและรูปแบบของการแลกเปลี่ยนหุ้นและการควบรวมกิจการไปจนถึงมาตรการทางกฎหมายภาษีอากรที่ใช้บังคับในปัจจุบัน      จากการศึกษาประมวลรัษฎากรของประเทศไทย และกฎหมายลำดับรองที่เกี่ยวข้อง พบว่ายังขาดมาตรการทางภาษีที่เกี่ยวข้องกับการส่งเสริมและสนับสนุนการควบรวมกิจการโดยการได้มาซึ่งหุ้น (Share Acquisition) หรือการครอบงำกิจการ (Take Over) ด้วยวิธีการแลกหุ้น ซึ่งต่างจากการควบกิจการ หรือการโอนกิจการทั้งหมด โดยการแลกหุ้น ที่บริษัทผู้โอนต้องจดทะเบียนยกเลิกบริษัทในภายหลัง  ซึ่งมีกฎหมายยกเว้นภาษีทั้งภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา  และภาษีเงินได้นิติบุคคล นอกจากนี้กฎหมายยังมีความไม่ชัดเจนในการคำนวณผลประโยชน์ที่ได้จากการแลกหุ้นนั้น ว่าควรใช้มูลค่าใดเป็นเกณฑ์ในการหาส่วนที่เกินกว่าเงินทุน ทำให้ในปัจจุบันบุคคลธรรมดาได้ใช้ราคาโอนหุ้นแลกเปลี่ยนกันในราคาต่ำ เพื่อเลี่ยงการเกิดภาษีเงินได้บุคคลธรรมดา โดยที่เจ้าพนักงานไม่มีอำนาจที่จะประเมินให้การแลกเปลี่ยนหุ้นต้องใช้ราคาตลาดแต่ประการใด  แตกต่างจากภาษีเงินได้นิติบุคคลที่เจ้าพนักงานมีอำนาจประเมินราคาโอนทรัพย์สินให้เป็นไปตามราคาตลาด  และนอกจากนี้ ยังมีปัญหาการหักภาษี ณ ที่จ่าย สำหรับเงินได้ที่บุคคลธรรมดาได้จากการแลกหุ้น เนื่องจากการแลกหุ้นในทางปฏิบัติผู้มีหน้าที่หักภาษี ณ ที่จ่าย จะทำการจ่ายเงินต่างหากเพื่อนำส่งภาษี แทนการหักเป็นหุ้น แล้วจึงค่อยเรียกเก็บจากผู้ถือหุ้นอีกฝ่าย นอกจากจะขัดกับหลักความสะดวกที่ผู้มีหน้าที่ภาษีหัก ณ ที่จ่ายไม่อาจหักภาษีได้โดยสะดวกแล้ว ยังเป็นช่องทางให้มีการตกลงปัดภาระภาษีจากผู้มีหน้าที่เสียภาษีเงินได้ มายังผู้มีหน้าที่ภาษีหัก ณ ที่จ่าย โดยผู้ได้รับประโยชน์ไม่นำเงินค่าภาษีอากรที่ผู้อื่นออกแทนมารวมเป็นเงินได้พึงประเมิน      จากการศึกษากฎหมายภาษีอากรของประเทศอังกฤษ พบว่ามีข้อยกเว้นการจัดเก็บภาษีผลได้จากทุนในกรณีที่ทำการแลกหุ้นระหว่างผู้ถือหุ้นที่ถือหุ้นในบริษัทเป้าหมาย กับหุ้นออกใหม่ของบริษัทที่รับโอนกิจการ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อสนับสนุนและส่งเสริมการครอบงำกิจการ (Takeover) และลดความกังวลของนักลงทุนซึ่งเป็นผู้ถือหุ้น ในการที่จะต้องเสียภาษีผลได้จากทุนในขณะที่การแลกเปลี่ยนไม่ได้ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงเนื้อหาสาระสำคัญของทรัพย์สิน เพราะทรัพย์สินที่นำมาแลกนั้นย่อมมีมูลค่าที่ใกล้เคียงกัน จึงจะเกิดการเจรจาตกลงกันเพื่อแลกเปลี่ยนกัน (Bargaining at Arm’s length price) และเข้ามาแทนที่ทรัพย์สินที่มีอยู่เดิม ส่วนกรณีที่ไม่ได้รับการยกเว้นภาษีนั้น การแลกกันจะต้องอยู่บนพื้นฐานของอำนาจต่อรองของคู่สัญญาแต่ละฝ่าย หรือ ราคาตลาด หากมีการทำธุรกรรมที่เป็นการเอื้อประโยชน์โดยการแลกกันในราคาต่ำกว่าตลาดโดยไม่ได้อยู่บนพื้นฐานของอำนาจต่อรองของคู่สัญญาแต่ละฝ่าย สรรพากรอังกฤษย่อมมีอำนาจในการประเมินราคาโอนทรัพย์สินนั้นได้ นอกจากนี้ตามกฎหมายอังกฤษนั้น ไม่มีการหักภาษี ณ ที่จ่าย สำหรับผลได้จากทุนที่เกิดจากการแลกเปลี่ยนหุ้นแต่ประการใด      จากผลการศึกษา ผู้เขียนเสนอว่าควรจะบรรเทาภาระภาษีแก่การแลกหุ้นเพื่อการครอบงำกิจการ และการโอนกิจการทั้งหมด รวมไปถึงการควบบริษัท โดยยกเว้นการเก็บภาษีเงินได้ให้แก่ผู้ถือหุ้นที่เป็นบุคคลธรรมดา และนิติบุคคล สำหรับผลประโยชน์ที่เพิ่มขึ้นจากการโอนหุ้นเพื่อแลกกับหุ้น (Share Swap) ซึ่งเป็นไปตามหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไข ที่กำหนดสำหรับการปรับโครงสร้างหุ้นทุน (Reorganization of Share Capital) นอกจากนี้ควรจะมีการออกกฎหมายลำดับรองสำหรับการวัดมูลค่าผลประโยชน์ซึ่งตีราคาเป็นเงินได้จากการโอนหุ้น ตามมาตรา 40(4)(ช) และ 40(4)(ฉ) ที่ไม่เข้าข้อยกเว้นในการได้รับการบรรเทาภาระภาษี เพื่อให้เกิดความชัดเจนในการคำนวณภาษีที่เกี่ยวกับการแลกหุ้น  ตามหลักการภาษีที่ดีที่ว่าการจัดเก็บภาษีต้องมีความชัดเจนแน่นอน และควรจะมีการแก้ไขประมวลรัษฎากร ให้อำนาจเจ้าหน้าที่สรรพากรมีดุลพินิจในการประเมินมูลค่าการโอนทรัพย์สินของบุคคลธรรมดา เช่นเดียวกับประเทศอังกฤษ รวมไปถึงจัดให้มีการยกเลิกการหักภาษี ณ ที่จ่าย สำหรับผลประโยชน์ในส่วนที่เกินกว่าทุน อันเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(4)(ช) และ 40(4)(ฉ) ประมวลรัษฎากร  ที่เกิดจากการแลกหุ้นที่ไม่เข้าข้อยกเว้นในการได้รับการบรรเทาภาระภาษี