DOI: 10.17026/ar/7rtjm7
title: Plangebied Gebiedsontwikkeling Buitenveld te Den Helder, gemeente Den Helder.
title: Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek.
title: RAAP-rapport 7519

description: &lt;p&gt;
In opdracht van Rijksvastgoedbedrijf Directie Vastgoedbeheer heeft RAAP in december 2024 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Gebiedsontwikkeling Buitenveld te Den Helder in de gemeente Den Helder. Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende uitspraken worden gedaan:
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
• Vanaf 5,5 m diepte geldt een niet goed nader te specificeren verwachting voor de aanwezigheid van resten van tijdelijke kampementen van jager-verzamelaars uit de steentijd.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
• Voor de perioden daarna geldt een lage verwachting tot en met de 18e eeuw.
• Begin 19e eeuw is het gebied bedijkt en bebouwd. Resten van bebouwing vanaf die periode kunnen nog aanwezig zijn in het plangebied, al is de verwachting dat ze dankzij latere bouwactiviteiten verstoord kunnen zijn.
• In de westelijke punt van het plangebied heeft tijdens de Tweede Wereldoorlog een Duitse stelling gestaan, vermoedelijk gaat het om een Air Raid Protection Shelter.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Op basis van de resultaten van dit onderzoek blijkt dat in het plangebied mogelijk archeologische resten van haveninstallaties uit de 18e eeuw en bebouwing uit de 19e eeuw bedreigd worden alsmede mogelijk de locatie van een Duitse stelling uit de Tweede Wereldoorlog. Daarnaast is vanaf 5,5 m diepte sprake van een verwachting op resten uit de steentijd.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Steentijd
De verwachting voor de aanwezigheid van resten van tijdelijke kampementen uit de steentijd geldt archeologische resten die oud, zeldzaam en mogelijk goed geconserveerd zijn. Aangezien deze dieper liggen dan 5,5 m wordt in eerste instantie geadviseerd ingrepen niet dieper dan 5,0 m onder huidig maaiveld uit te laten voeren, zodat verstoring van eventuele archeologische resten voorkomen wordt en verder onderzoek onnodig.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Mogelijk vormen funderingspalen wel ingrepen die dieper reiken, er is immers hoogbouw voorzien. Wanneer gebruik wordt gemaakt van funderingspalen, adviseren wij een palenplan dat in oppervlakte niet meer verstoort dan 2% van de oppervlakte van het plangebied. Daarbij is het van belang om ervoor te zorgen dat de ruimte tussen de palen – in ieder geval in één richting – ruimte laat voor een graafmachine, zodat archeologisch onderzoek in de toekomst mogelijk blijft. Doorgaans wordt hiervoor een maat van ongeveer 4 m aangehouden.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Wanneer ingrepen dieper dan 5,5 m worden uitgevoerd of funderingspalen zo talrijk worden dat het getal van 2% wordt overschreden, wordt om de gespecificeerde verwachting aan te vullen en te verfijnen een vervolgonderzoek geadviseerd in de vorm van een inventariserend veldonderzoek door middel van een verkennend booronderzoek. Een dergelijk vervolgonderzoek heeft tot doel de opbouw van de ondergrond, de bodemopbouw en/of bodemverstoringen gedetailleerd in kaart te brengen. Aan de hand daarvan kan de in dit bureauonderzoek opgestelde archeologische verwachting worden getoetst en kunnen concrete gegevens worden verzameld over gaafheid en diepteligging van de verwachte archeologische resten.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Nieuwe tijd
Naar de aanwezigheid van steigers, kribben en mogelijk scheepshellingen onder een vroeg 19e eeuws ophoogpakket, waarvan de dikte niet exact bekend is, en naar de resten van de 19e eeuwse bebouwing adviseren wij wel vervolgonderzoek. De aard van deze resten – ze nemen ruimtelijk niet veel plek in – maakt het lastig om ze met regulier booronderzoek op te sporen. Gravend onderzoek zal hier beter uitsluitsel geven, dus ons advies is een proefsleuvenonderzoek dat zo gepland is dat de op de kaart uit 1790 zichtbare fenomenen en de bebouwing op de kadastrale minuutplan van 1832 worden aangesneden. Eventueel kan het nuttig zijn voorafgaand aan dit onderzoek verkennende boringen te laten zetten om de dikte van het verwachte vroeg 19e eeuwse ophoogpakket nauwkeurig te bepalen. Een proefsleuvenonderzoek is dan wellicht beter te plannen en te ramen.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Voor de locatie van de Duitse Air Raid Shelter uit de Tweede Wereldoorlog wordt ook vervolgonderzoek geadviseerd. Aangezien de resten hiervan ook niet goed met booronderzoek opgespoord kunnen worden en de locatie mogelijk niet goed op de kaart geplot is, zal ook hier gravend onderzoek uitkomst moeten bieden. Daarbij kan gedacht worden aan een proefsleuf ter plaatse, in de hoop dat de juiste locatie wordt opgegraven. Bij een regulier proefsleuvenonderzoek, dat doorgaans 5 tot 10% van de oppervlakte van het plangebied beslaat, zal het niet aantreffen van resten tot twee mogelijke conclusies leiden: de resten zijn niet meer aanwezig en/of er is op de verkeerde plek gegraven. Zolang er geen resten worden aangetroffen, zijn beide conclusies mogelijk en zullen de civiele bouwwerkzaamheden alsnog archeologisch begeleid moeten worden.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Om dergelijk dubbel werk te voorkomen wordt geadviseerd de proefsleuf op deze locatie zeer ruim te plannen, zodat met een zeer hoge mate van zekerheid kan worden bepaald of er nog resten aanwezig zijn of niet. Gezien de omvang is ons advies dit vooronderzoek in te richten als een proefsleuvenonderzoek met een doorstart naar een opgraving in het geval er nog behoudenswaardige resten worden aangetroffen. Dit laatste om te voorkomen dat er tweemaal onderzoek moet worden opgestart.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
In het grootste deel van het plangebied is opsporingsonderzoek naar niet gesprongen explosieven geadviseerd. Het proefsleuvenonderzoek zal dan ook in combinatie met het OOO-onderzoek uitgevoerd moeten worden. Daarmee zullen de mogelijkheden om archeologische werkzaamheden te verrichten primair afhankelijk zijn van de veiligheid waarmee deze binnen de randvoorwaarden van het explosieven opsporingsonderzoek kunnen worden uitgevoerd.
&lt;/p&gt;