DOI: 10.14457/tu.the.2024.908
title: หลักแห่งการปกครองตนเองตามเจตนารมณ์ของประชาชนในท้องถิ่น

description: หลักแห่งการปกครองตนเองตามเจตนารมณ์ของประชาชนในท้องถิ่นเป็นหลักที่ถูกนำมาบัญญัติไว้เป็นครั้งแรกในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2517 และต่อมาก็ได้มีการนำเอาหลักดังกล่าวมาบัญญัติในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยอีกหลายฉบับ ได้แก่ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2521 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2534 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2550 รวมทั้งรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยฉบับปัจจุบันด้วย การนำเอาหลักแห่งการปกครองตนเองตามมเจตนารมณ์ของประชาชนในท้องถิ่นมาบัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยมีผลทำให้หลักนี้กลายเป็นหลักกฎหมายที่มีค่าบังคับในระดับรัฐธรรมนูญ กล่าวคือ หากบทบัญญัติใดของกฎหมาย เช่น พระราชบัญญัติ พระราชกำหนด ตลอดจนกฎ หรือข้อบังคับ หรือการกระทำใดที่ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญย่อมเป็นอันใช้บังคับมิได้ นอกจากนี้การนำเอาหลักนี้มาบัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญยังช่วยในการกำหนดแนวทางการพัฒนาการปกครองส่วนท้องถิ่นของไทยเพื่อให้มีลักษณะเป็นการปกครองส่วนท้องถิ่นที่ให้ประชาชนในท้องถิ่นได้ปกครองตนเองโดยคำนึงถึงเจตนารมณ์ของประชาชนในท้องถิ่นด้วย ดุษฎีนิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาปัญหาเกี่ยวกับการปรับใช้หลักแห่งการปกครองตนเองตามเจตนารมณ์ของประชาชนในท้องถิ่นเพื่อให้ทราบว่ากฎหมายหรือการกระทำใดบ้างที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายการปกครองส่วนท้องถิ่นยังคงขัดแย้งหรือไม่เป็นไปตามหลักแห่งการปกครองตนเองตามเจตนารมณ์ของประชาชนในท้องถิ่นซึ่งจะนำไปสู่ข้อเสนอแนะแนวทางในการแก้ไขปัญหาและการแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายต่อไป จากการศึกษาเกี่ยวกับการปรับใช้กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและความสอดคล้องกับหลักแห่งการปกครองตนเองตามเจตนารมณ์ของประชาชนในท้องถิ่นพบว่า ในระบบกฎหมายไทยยังคงมีปัญหาการปรับใช้กฎหมายหลายกรณีที่ไม่เป็นไปตามหลักแห่งการปกครองตนเองตามเจตนารมณ์ของประชาชนในท้องถิ่น ซึ่งมีปัญหาที่สำคัญ ได้แก่ ปัญหาเกี่ยวกับการกำหนดโครงสร้างขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ปัญหาเกี่ยวกับการกำหนดหน้าที่และอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ปัญหาเกี่ยวกับการที่คณะกรรมการบริหารงานบุคคลถูกครอบงำจากราชการส่วนกลางมากเกินไป ปัญหาเกี่ยวกับการที่กฎหมายไม่สนับสนุนให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีรายได้เป็นของตนเองอย่างเพียงพอ ปัญหาเกี่ยวกับการเปิดโอกาสให้ราชการส่วนกลางซึ่งเป็นผู้กำกับดูแลใช้อำนาจบังคับบัญชาต่อองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมากเกินไปกว่าการกำกับดูแล และปัญหาเกี่ยวกับการถอดถอนสมาชิกสภาท้องถิ่นและผู้บริหารท้องถิ่น ข้อเสนอแนะเพื่อแก้ไขปัญหาเหล่านี้มีดังต่อไปนี้ กรณีปัญหาเกี่ยวกับการกำหนดโครงสร้างขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีข้อเสนอแนะให้แก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายจัดตั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเพื่อเพิ่มรูปแบบของสภาท้องถิ่นกับผู้บริหารท้องถิ่นให้หลากหลายมากขึ้นเพื่อให้ประชาชนในท้องถิ่นลงประชามติเลือกที่เหมาะสมกับขนาด สถานการณ์ หรือวัฒนธรรมการเมืองของท้องถิ่นได้ และในการกำหนดจำนวนสมาชิกสภาท้องถิ่นควรกำหนดจำนวนโดยอิงกับจำนวนประชากรมากกว่าการอิงอยู่กับเขตเลือกตั้งหรือประเภทของสภาท้องถิ่น กรณีปัญหาเกี่ยวกับการกำหนดหน้าที่และอำนาจให้แก่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีข้อเสนอแนะให้แก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญและกฎหมายจัดตั้งเพื่อตัดข้อความที่เปิดโอกาสให้กฎหมายอื่นมาตัดหรือจำกัดหน้าที่และอำนาจขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นออกไป และควรแก้ไขปรับปรุงรัฐธรรมนูญและกฎหมายจัดตั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นเพื่อเพิ่มบทบัญญัติเรื่องหน้าที่และอำนาจทั่วไป กรณีปัญหาเกี่ยวกับการที่คณะกรรมการบริหารงานบุคคลถูกครอบงำจากราชการส่วนกลางมากเกินไปมีข้อเสนอแนะคือ ควรแก้ไขกฎหมายให้มีองค์กรกลางในการบริหารงานบุคคลส่วนท้องถิ่นแค่เพียงระดับเดียวคือคณะกรรมการมาตรฐานการบริหารงานบุคคลส่วนท้องถิ่นให้มาทำหน้าที่เช่นเดียวกับคณะกรรมการข้าราชการพลเรือนและให้มีสำนักงานที่ทำหน้าที่เป็นหน่วยธุรกิจที่อิสระและเป็นนิติบุคคลไม่ให้อยู่ในความครอบงำของกระทรวงมหาดไทย และควรแก้ไขกฎหมายในเรื่ององค์ประกอบของคณะกรรมการบริหารงานบุคคลส่วนท้องถิ่นโดยให้เพิ่มกรรมการที่เป็นผู้แทนจากข้าราชการหรือพนักงานขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและกำหนดให้ผู้ทรงคุณวุฒิมีความรู้จริงและไม่เป็นคนที่สังกัดราชการส่วนกลางหรือส่วนภูมิภาค กรณีปัญหาเกี่ยวกับการที่กฎหมายไม่สนับสนุนให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีรายได้เป็นของตนเองอย่างเพียงพอ มีข้อเสนอแนะให้แก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายเพื่อขยายรายได้จากภาษีอากรหรือค่าธรรมเนียมที่ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นจัดเก็บได้เองให้มีมากยิ่งขึ้น และควรแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายไม่ให้มีเงินอุดหนุนแบบกำหนดวัตถุประสงค์และเงินอุดหนุนเฉพาะกิจโดยให้มีเพียงแต่เงินอุดหนุนทั่วไปเท่านั้นเพราะจะทำให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีอิสระในทางการคลังได้อย่างแท้จริง กรณีปัญหาเกี่ยวกับการเปิดโอกาสให้ราชการส่วนกลางซึ่งเป็นผู้กำกับดูแลใช้อำนาจบังคับบัญชาต่อองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมากเกินไปกว่าการกำกับดูแลนั้นมีข้อเสนอแนะคือ ควรตรวจสอบกฎหรือระเบียบต่าง ๆ ที่ผู้มีอำนาจกำกับดูแลโดยเฉพาะกระทรวงมหาดไทยที่ได้กำหนดให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นต้องปฏิบัติตามในลักษณะที่เข้าไปจำกัดการใช้ดุลพินิจว่าเกินไปกว่าที่กฎหมายให้อำนาจไว้จนมีลักษณะเป็นการบังคับบัญชาหรือไม่ ซี่งถ้าหากพบว่าไม่ชอบด้วยกฎหมายให้ปรับปรุงหรือยกเลิกโดยเร็วและไม่ทำเพิ่มอีก และควรแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายจัดตั้งเพื่อเพิ่มอำนาจในการออกข้อบัญญัติท้องถิ่นในกิจการขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นแทนการออกระเบียบในลักษณะบังคับบัญชาของกระทรวงมหาดไทย กรณีปัญหาเกี่ยวกับการถอดถอนสมาชิกสภาท้องถิ่นหรือผู้บริหารท้องถิ่นมีข้อเสนอแนะคือ ควรนำหลักเสียงข้างมากมาใช้เป็นเกณฑ์ในการถอดถอนออกจากตำแหน่ง และควรกำหนดให้ประชาชนที่มีสิทธิในการลงคะแนนเสียงถอดถอนต้องเป็นคนที่อยู่ในเขตเลือกตั้งเดียวกับสมาชิกสภาท้องถิ่นที่จะได้รับการลงคะแนนเสียงถอดถอนด้วยโดยห้ามไม่ให้ประชาชนที่ไม่ได้อยู่ในเขตเลือกตั้งเข้ามาใช้สิทธิดังกล่าว