DOI: 10.14457/tu.the.2020.630
title: มาตรการทางกฎหมายในการคุ้มครองสิทธิผู้ต้องหาหรือจำเลยที่เป็นผู้สูงอายุในการดำเนินคดีอาญา

description: การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางสังคมไปสู่สังคมผู้สูงอายุเป็นปัญหาสำคัญที่ทุกประเทศต่างตระหนักและให้ความสำคัญ ในประเทศไทยเมื่อพิจารณาสถิติจำนวนจำเลยคดีอาญาที่อายุเกิน 60 ปีขึ้นไป ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2557 เป็นต้นมา พบว่าจำนวนจำเลยในคดีอาญาที่อายุเกิน 60 ปีขึ้นไป มีจำนวนมากกว่า 25,000 คน และในบางปีมีจำนวนสูงกว่า 30,000 คน ซึ่งแสดงให้เห็นว่าประเทศไทยก็มีจำนวนประชากรจำเลยสูงอายุในคดีอาญาเพิ่มขึ้นเช่นเดียวกัน การเพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็วของจำเลยสูงอายุเป็นสิ่งสำคัญที่ต้องคำนึง เพราะปัญหาด้านสุขภาพเป็นสิ่งที่สัมพันธ์กับอายุ ซึ่งมีงานวิจัยที่พบว่าจำเลยสูงอายุมักจะมีภาวะด้านสุขภาพกาย รวมทั้งความป่วยทางจิต ความบกพร่องทางจิต และปัญหาสุขภาพทางกาย เช่น โรคหัวใจ เบาหวาน วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษาปัญหาเรื่อง การคุ้มครองสิทธิผู้ต้องหาหรือจำเลยที่เป็นผู้สูงอายุในการดำเนินคดีอาญา โดยศึกษากฎหมายประเทศสหรัฐอเมริกา ประเทศออสเตรเลีย ประเทศเยอรมนี และประเทศญี่ปุ่น จากการศึกษาพบว่า ในต่างประเทศไม่ได้มีบทบัญญัติเกี่ยวกับการดำเนินคดีอาญาเมื่อผู้ต้องหาหรือจำเลยเป็นผู้สูงอายุไว้โดยเฉพาะ แต่เนื่องจากผู้สูงอายุจัดอยู่ในกลุ่มบุคคลเปราะบาง เป็นผู้มีความบกพร่องทางกายหรือบางกรณีมีความบกพร่องทางจิต ในต่างประเทศจึงนำกฎหมายที่ใช้กับกลุ่มบุคคลที่มีลักษณะข้างต้นมาปรับใช้กับผู้สูงอายุด้วย ซึ่งประเด็นที่สำคัญในการนำกฎหมายมาปรับใช้กับผู้ต้องหาหรือจำเลยที่เป็นผู้สูงอายุ คือ ความสามารถในการต่อสู้คดี การหันเหคดีอาญา การจัดหาทนายความ การพิจารณาคดี รวมทั้งการพิจารณาและการกำหนดโทษ ในเรื่องความสามารถในการต่อสู้คดีนั้น กฎหมายต่างประเทศมีการประเมินความสามารถในการต่อสู้คดีของผู้ต้องหาหรือจำเลย และปรับใช้กฎหมายที่เกี่ยวกับความบกพร่องทางกายหรือทางจิตกับผู้ต้องหาหรือจำเลยสูงอายุด้วย โดยที่ผู้ต้องหาหรือจำเลยจะต้องมีความเข้าใจและมีความสามารถในการตัดสินใจระหว่างการดำเนินคดี รวมทั้งให้ความช่วยเหลือทนายความหรือที่ปรึกษาในการดำเนินคดีได้ สำหรับเรื่องการหันเหคดีอาญา กฎหมายต่างประเทศมีเจตนารมณ์ในการมุ่งแก้ไขฟื้นฟูผู้กระทำความผิดที่เป็นผู้สูงอายุ โดยมีการกำหนดวิธีการปฏิบัติหากผู้ต้องหาสูงอายุที่กระทำความผิดเข้าเงื่อนไขตามที่กำหนด และการใช้มาตรการชะลอการฟ้องคดีกรณีที่ผู้ต้องหาเป็นผู้สูงอายุ ประเด็นที่สำคัญเกี่ยวกับความสามารถในการต่อสู้คดีของผู้ต้องหาหรือจำเลยสูงอายุอีกประการหนึ่ง คือ การจัดหาทนายความ โดยต่างประเทศบัญญัติกฎหมายในการจัดหาทนายความให้จำเลยที่มีความบกพร่องทางจิต จำเลยที่มีความบกพร่องทางการได้ยินหรือการพูด รวมทั้งจำเลยที่มีอายุมากกว่า 70 ปี ส่วนเรื่องการพิจารณาโทษและการกำหนดโทษนั้น กรณีจำเลยที่มีความบกพร่องทางจิตหรือจำเลยที่เป็นผู้วิกลจริต หากจำเลยกระทำความผิดในขณะที่มีจิตบกพร่องหรือขณะวิกลจริต จำเลยอาจจะไม่มีความรับผิดทางอาญาหรือได้รับพิจารณาโทษลดน้อยลง อย่างไรก็ดี แม้ว่าประเทศไทยจะมิได้มีกฎหมายที่บัญญัติให้ความคุ้มครองผู้สูงอายุในการดำเนินคดีอาญาไว้เป็นการเฉพาะ แต่กฎหมายไทยก็ยังมีรากฐานในการบัญญัติกฎหมายเพื่อใช้กับบุคคลกลุ่มเปราะบาง จิตบกพร่อง รวมทั้งผู้วิกลจริตและไม่สามารถต่อสู้คดีได้ เช่น บทบัญญัติในมาตรา 13 และมาตรา 14 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา รวมทั้งบทบัญญัติที่อยู่ภายใต้บังคับมาตรา 14 ที่บัญญัติไว้มาตรา 35 ถึงมาตรา 39 แห่งพระราชบัญญัติสุขภาพจิต พ.ศ. 2551 และเมื่อบริบทของสังคมเปลี่ยนแปลงไป ประเทศไทยจึงควรพิจารณาแนวทางการปรับใช้กฎหมายดังกรณีศึกษาของต่างประเทศดังนี้คือ การให้พนักงานอัยการสามารถใช้มาตรการชะลอการฟ้องคดีได้ การกำหนดให้รัฐจัดหาทนายความให้ผู้ต้องหาหรือจำเลยที่เป็นผู้สูงอายุ รวมทั้งกรณีผู้กระทำความผิดที่เป็นผู้สูงอายุและมีความบกพร่องทางร่างกายหรือทางจิต ศาลอาจพิจารณาเป็นเหตุบรรเทาโทษได้ ซึ่งประเทศไทยสามารถนำมาตรการทางกฎหมายดังกล่าวมาปรับใช้ในกรณีที่ผู้ต้องหาหรือจำเลยเป็นผู้สูงอายุ เพื่อเป็นการคุ้มครองสิทธิผู้ต้องหาหรือจำเลยสูงอายุให้สามารถต่อสู้คดีได้อย่างเป็นธรรม