DOI: 10.17026/dans-z2w-qz47
title: Getuigen Verhalen, Reis van de Razzia, interview met John Vrijdag

description: JOHN VRIJDAG&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op de ochtend van de razzia leek John de dans te ontspringen omdat hij een brief kon tonen waarin stond dat hij voor de Duitse marine werkte. Eind van de middag kwam er echter nog een veegploeg van de Hollandse Landwacht en John was de pineut. Nadat hij was opgepakt, heeft hij overnacht in het Feijenoordstadion. De volgende dag werd John in een goederenwagon naar Zwolle gebracht.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Na een chaotische tocht kwam de trein uiteindelijk de daaropvolgende ochtend aan in Gronau. Hier moest John tankwallen graven. In Gronau werd John met zijn groep gefilmd voor propagandadoeleinden, waarna ze per trein vertrokken naar Oost-Duitsland. In een kasteeltje kregen ze een korte opleiding met militaire grondslag om getroffen steden te helpen met noodhulp.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In Westfalen werkte John in een wasserij, waarna hij werd ingezet om in gebombardeerde steden hulp te bieden aan de getroffen bevolking. Vanuit het westen heeft zijn afdeling zich moeten terugtrekken voor de naderende geallieerden. Tijdens die vlucht werden ze beschoten door jachtvliegtuigen waardoor John zijn bezittingen kwijtraakte.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Met een maat besloot John de komst van de geallieerden in een bos af te wachten. Van daar uit vertrokken ze door Duitsland richting Nederland, waarbij ze, na allerlei gevaren overleefd te hebben, uiteindelijk terecht kwamen in de Amerikaanse zone.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;John zegt dat Duitsland hem goed heeft gedaan “...want ik was in een beschermde omgeving grootgebracht. Ondanks dat ik 26 jaar was, had ik nog feitelijk niets beleefd hè. Je zat 5 jaar in de gevangenis op die rotfabriek en dus ik bedoel maar: wat wil je? En toen kwam ik dus in Duitsland, daar ging ik andere dingen zien, daar ging ik andere dingen meemaken. Ik was mondiger geworden.”&lt;/p&gt;&lt;p&gt;John werd na de oorlog actief bij de vakbond waar hij zich verder ontwikkeld heeft.&lt;/p&gt;

SAMENVATTING ONDERWERP. &lt;p&gt;Op de avond van 9 november 1944 werd er een cordon rond Rotterdam en Schiedam gelegd door het Duitse leger. Alle belangrijke bruggen en strategische punten waren afgezet, trams reden niet meer en het telefoonverkeer was geblokkeerd. Op de twee daarop volgende dagen werden ruim 52.000 Rotterdammers en Schiedammers tussen de zeventien en veertig jaar oud opgepakt en afgevoerd richting Duitsland om daar dwangarbeid te verrichten in veelal beroerde omstandigheden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De Razzia van Rotterdam is een van de grootste klopjachten die het Duits Nationaalsocialistische regime heeft gehouden. Het verzetsblad Vrij Nederland reageerde dan ook geschokt, het schreef op 14 december 1944: ‘Vijftigduizend Nederlandse mannen laten zich als schapen wegvoeren en evenzoveel vrouwen zien toe hoe hun mannen en zoons weerloos naar Hitlers slachtbank worden geleid’.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het project Reis van de Razzia is gebaseerd op gefilmde getuigenissen van mannen die de razzia en de daaropvolgende reis hebben meegemaakt, om een hiaat in de geschiedschrijving te vullen en om inzicht te geven in de gebeurtenissen aan de hand van het thema "Handelingsruimte van een individu in een samenleving onder druk".&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
description: &lt;p&gt;Inhoud bestand _foto:&lt;br&gt;-­ Geïnterviewde (rechts) met broer, links zijn zwager. Ongeveer 22 jaar.&lt;br&gt;-­ Geïnterviewde met een Engelsman en zijn vader toen hij in dienst ging.&lt;br&gt;-­ Geïnterviewde met Brabantse kameraad Cor Akkerman (doodgestoken) uit diensttijd, 1945.&lt;br&gt;-­ Foto van geïnterviewde op het werk als magazijnmeester, 2e van linksboven met de stofjas. Rechts kantoorbedienden. Firma Rottscheid, gemaakt in Leidschendam.&lt;br&gt;-­ Geïnterviewde (rechts) met broer en moeder&lt;br&gt;-­ Geïnterviewde met vader, broer, zus en hondje.&lt;br&gt;-­ Met fiets bij bord Dordrecht-­‐Rotterdam&lt;br&gt;-­ Diensttijd met vader.&lt;br&gt;-­ Geïnterviewde (links) met zijn broer en hondje.&lt;br&gt;-­ Krantenknipsel met foto van thuiskomst van dwangarbeiders op Delftse Poort na capitulatie. Ws. afkomstig uit het Dagblad van Rotterdam.&lt;br&gt;-­ Met Brabantse kameraad na diensttijd.&lt;br&gt;-­ Foto met zus, hondje, kat en broer. Dit is een oudere foto.&lt;br&gt;- Portret van hem in diensttijd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Inhoud bestand _data:&lt;br&gt;Dossier aanvraag schadeloosstelling / compensatie ex-dwangarbeiders.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Om juridische redenen is het _data-bestand enkel beschikbaar op aanvraag.&lt;br&gt;De overige documenten zijn wel meteen te downloaden wanneer u bent ingelogd in EASY.&lt;/p&gt;
description: JOHN FRIDAY&lt;/p&gt;&lt;p&gt;On the morning of the raid, John seemed to escape because he was able to show a letter stating that he worked for the German navy. However, at the end of the afternoon, a sweeping team from the Hollandse Landwacht arrived and John was the victim. After being arrested, he spent the night in the Feijenoord stadium. The next day, John was taken to Zwolle in a freight car.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;After a chaotic journey, the train finally arrived in Gronau the following morning. Here, John had to dig tank walls. In Gronau, John and his group were filmed for propaganda purposes, after which they left by train for East Germany. In a small castle, they received a short training course with a military basis to help affected cities with emergency aid.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In Westphalia, John worked in a laundry, after which he was deployed to provide aid to the affected population in bombed cities. From the west, his department had to withdraw because of the approaching Allies. During that flight they were shot at by fighter planes, causing John to lose his possessions.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;John decided to wait for the arrival of the Allies in a forest with a friend. From there they left through Germany towards the Netherlands, where, after surviving all kinds of dangers, they eventually ended up in the American zone.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;John says that Germany did him good "... because I was raised in a protected environment. Even though I was 26 years old, I had not really experienced anything yet. You spent 5 years in prison in that rotten factory and so I mean: what do you expect? And then I came to Germany, there I started to see other things, there I started to experience other things. I had become more outspoken."&lt;/p&gt;&lt;p&gt;After the war, John became active in the trade union where he developed further.&lt;/p&gt;

SUMMARY OF THE SUBJECT. On the evening of 9 November 1944, a cordon was placed around Rotterdam and Schiedam by the German army. All important bridges and strategic points were closed off, trams were no longer running and telephone traffic was blocked. On the following two days, more than 52,000 Rotterdammers and Schiedammers between the ages of seventeen and forty were arrested and taken to Germany to perform forced labour there, often in appalling conditions. 
The Rotterdam Raid was one of the largest manhunts that the German National Socialist regime ever conducted. The resistance newspaper Vrij Nederland reacted with shock, writing on 14 December 1944: ‘Fifty thousand Dutch men let themselves be led away like sheep and just as many women watch as their husbands and sons are led defenceless to Hitler’s slaughterhouse’. 
The project Journey of the Razzia is based on filmed testimonies of men who experienced the raid and the subsequent journey, to fill a gap in the historiography and to provide insight into the events based on the theme "Maneuverability of an individual in a society under pressure”.
description: JOHN FRIDAY&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Am Morgen des Überfalls schien John zu entkommen, da er einen Brief vorzeigen konnte, aus dem hervorging, dass er für die deutsche Marine arbeitete. Doch am späten Nachmittag traf ein Kehrteam der niederländischen Landwacht ein und John hatte Pech. Nach seiner Festnahme verbrachte er die Nacht im Stadion von Feyenoord. Am nächsten Tag wurde John in einem Güterwagen nach Zwolle gebracht.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Nach einer chaotischen Fahrt kam der Zug am nächsten Morgen endlich in Gronau an. Hier musste John Tankwände ausheben. In Gronau wurden John und seine Gruppe zu Propagandazwecken gefilmt und reisten anschließend mit dem Zug in Richtung Ostdeutschland ab. In einem kleinen Schloss erhielten sie eine kurze Ausbildung auf militärischer Basis, um betroffenen Städten bei der Nothilfe zu helfen. In Westfalen arbeitete John in einer Wäscherei, danach wurde er eingesetzt, um der betroffenen Bevölkerung in bombardierten Städten Hilfe zu leisten. Von Westen her musste seine Division vor den herannahenden Alliierten zurückweichen. Während dieser Flucht wurden sie von Kampfflugzeugen beschossen, wodurch John sein Hab und Gut verlor.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;John und ein Freund beschlossen, in einem Wald auf die Ankunft der Alliierten zu warten. Von dort reisten sie über Deutschland Richtung Niederlande, wo sie nach Überleben aller möglichen Gefahren schließlich in der amerikanischen Zone landeten.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;John sagt, dass ihm Deutschland gut getan hat „…weil ich in einer behüteten Umgebung aufgewachsen bin. Obwohl ich 26 Jahre alt war, hatte ich im Grunde noch nichts erlebt. Sie haben fünf Jahre im Gefängnis dieser verdammten Fabrik verbracht, also was wollen Sie? Und dann kam ich nach Deutschland, wo ich begann, andere Dinge zu sehen und zu erleben. Ich hatte meine Meinung deutlicher geändert.“&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Nach dem Krieg wurde John in der Gewerkschaft aktiv und entwickelte sich dort weiter.&lt;/p&gt;

ZUSAMMENFASSUNG THEMA. Am Abend des 9. November 1944 errichtete die deutsche Armee eine Sperre um Rotterdam und Schiedam. Alle wichtigen Brücken und strategischen Punkte wurden abgesperrt, Straßenbahnen fuhren nicht mehr und der Telefonverkehr war unterbrochen. An den beiden folgenden Tagen wurden über 52.000 Einwohner Rotterdams und Schiedams im Alter zwischen 17 und 40 Jahren festgenommen und nach Deutschland verschleppt, um dort unter oft entsetzlichen Bedingungen Zwangsarbeit zu verrichten.
Die Razzia in Rotterdam war eine der größten Menschenjagden, die das nationalsozialistische Regime in Deutschland jemals durchgeführt hat. Die Widerstandszeitung Vrij Nederland reagierte schockiert und schrieb am 14. Dezember 1944: „Fünfzigtausend Niederländer ließen sich wie Schafe abführen und ebenso viele Frauen mussten zusehen, wie ihre Männer und Söhne wehrlos zu Hitlers Schlachthaus geführt wurden.“. Das Projekt „Journey of the Razzia“ basiert auf gefilmten Zeugenaussagen von Männern, die die Razzia und die anschließende Reise miterlebt haben, um eine Lücke in der Geschichtsschreibung zu schließen und unter dem Thema „Der Handlungsspielraum eines Individuums in einer Gesellschaft unter Druck“ Einblicke in die Ereignisse zu geben.
description: Reis van de Razzia