DOI: 10.14457/tu.the.2017.1185
title: เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นกับการคุ้มครองชื่อเสียงของบุคคลอื่นตามแนวคำวินิจฉัยของศาลสิทธิมนุษยชนแห่งยุโรป

description: เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานที่คุ้มครองการแสดงข้อเท็จจริงหรือความคิดเห็นของบุคคลจากการแทรกแซงของรัฐ เหตุผลที่ต้องมีการคุ้มครองเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นก็เพื่อให้เกิดการค้นพบความจริง และทำให้มนุษย์สามารถพัฒนาศักยภาพของตนเองได้ อีกทั้งเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นยังเปิดโอกาสให้ประชาชนสามารถตรวจสอบรัฐบาลและถกเถียงในเรื่องทางการเมืองและประเด็นสาธารณะอื่นๆ ได้ เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นจึงเป็นกลไกสำคัญที่ทำให้ระบอบประชาธิปไตยสามารถตั้งมั่นอยู่ได้ อย่างไรก็ตาม ในการแสดงความคิดเห็นย่อมหลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะต้องมีการวิพากษ์วิจารณ์การกระทำของบุคคลอื่นซึ่งอาจทำให้บุคคลดังกล่าวได้รับความเสียหายต่อชื่อเสียงได้ไม่ทางใดก็ทางหนึ่ง ดังนั้น การใช้เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นจึงมีความจำเป็นที่จะต้องมีการชั่งน้ำหนักระหว่างเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นและชื่อเสียงของบุคคลศาลสิทธิมนุษยชนแห่งยุโรปเป็นศาลระหว่างประเทศที่ได้รับการก่อตั้งขึ้นเพื่อให้ปฏิบัติหน้าที่วินิจฉัยในกรณีที่มีการร้องเรียนว่ามีการละเมิดสิทธิมนุษยชนของรัฐภาคีเกิดขึ้น ศาลสิทธิมนุษยชนแห่งยุโรปได้มีคำวินิจฉัยที่วางแนวทางการชั่งน้ำหนักระหว่างเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นและการคุ้มครองชื่อเสียงของบุคคลโดยคำนึงถึงดุลยภาพของคุณค่าทั้งสองประการดังกล่าวไว้เป็นอย่างดี ซึ่งปัจจัยที่ศาลสิทธิมนุษยชนแห่งยุโรปใช้ในการชั่งน้ำหนักระหว่างเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นกับชื่อเสียงของบุคคล คือการพิจารณาตัวบุคคลผู้ใช้เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นและบุคคลผู้ถูกวิพากษ์วิจารณ์ ตลอดจนลักษณะของการแสดงความคิดเห็นว่ามีความเกี่ยวข้องกับประโยชน์สาธารณะหรือไม่ หากบุคคลผู้ที่เกี่ยวข้องกับการแสดงความคิดหรือลักษณะของการแสดงความคิดเห็นดังกล่าวมีความเกี่ยวพันกับประโยชน์สาธารณะ การใช้เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นดังกล่าวก็จะได้รับการคุ้มครอง ปัจจัยอีกประการหนึ่งที่ศาลสิทธิมนุษยชนแห่งยุโรปใช้ในการชั่งน้ำหนัก คือการพิจารณาว่าข้อความที่ได้แสดงออกไปนั้นเป็นข้อเท็จจริงหรือความคิดเห็น หากข้อความที่แสดงออกไปเป็นข้อเท็จจริงที่เป็นความจริง หรือแม้ข้อเท็จจริงที่แสดงออกไปจะไม่เป็นความจริงแต่ถ้าได้มีการแสดงข้อเท็จจริงดังกล่าวโดยสุจริตและได้มีการพยายามค้นหาความจริงจนถึงระดับหนึ่ง การใช้เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นก็จะได้รับคุ้มครอง หรือหากข้อความที่แสดงออกไปเป็นความคิดเห็นที่มีข้อเท็จจริงรองรับเพียงพอ การแสดงความคิดเห็นก็จะได้รับความคุ้มครองเช่นกัน นอกจากนี้ ศาลยังคำนึงถึงความรุนแรงของมาตรการที่ใช้ในการจำกัดเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นด้วย โดยหากมาตรการที่รัฐนำมาใช้ในการจำกัดเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นมีความรุนแรงเกินไปจนอาจส่งผลให้บุคคลเกิดความหวาดกลัวไม่กล้าใช้เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น มาตรการดังกล่าวก็จะขัดกับเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นและรัฐไม่อาจนำมาตรการดังกล่าวมาใช้ในการจำกัดเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นได้ในระบบกฎหมายไทยนั้น แม้จะมีบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญที่คุ้มครองเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นและกำหนดข้อจำกัดของเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นเพื่อคุ้มครองชื่อเสียงของบุคคล แต่การคุ้มครองชื่อเสียงของบุคคลในระบบกฎหมายไทยก็ยังมิได้คำนึงถึงเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นเท่าที่ควร กล่าวคือ ได้มีการบัญญัติคุ้มครองชื่อเสียงของเจ้าหน้าที่ของรัฐผู้ปฏิบัติหน้าที่ที่เกี่ยวข้องกับประโยชน์สาธารณะจนเป็นเหตุให้ประชาชนวิพากษ์วิจารณ์การปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ของรัฐได้อย่างจำกัด และในความผิดฐานหมิ่นประมาทบางลักษณะ มิได้มีบทบัญญัติที่กำหนดให้บุคคลผู้แสดงข้อความสามารถยกเหตุเรื่องความสุจริตหรือการพิสูจน์ความจริงเพื่อนำมายกเว้นความผิดหรือยกเว้นโทษฐานหมิ่นประมาทได้ อีกทั้งศาลก็มิได้นำบทยกเว้นความผิดหรือบทยกเว้นโทษดังกล่าวมาปรับใช้แก่คดีแต่อย่างใด ทั้งยังมีกฎหมายที่กำหนดโทษทางอาญาเพื่อคุ้มครองชื่อเสียงของบุคคลบางกลุ่มไว้สูงเกินสมควรจนอาจส่งผลให้บุคคลทั่วไปเกิดความหวาดกลัวไม่กล้าใช้เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นได้