DOI: 10.14457/tu.the.2023.58
title: ปัญหาทางกฎหมายและนโยบายในการแก้ไขปัญหาการทับซ้อนกันของที่ดินของรัฐ: ศึกษากรณีการทับซ้อนกันของที่ดินในเขตอุทยานแห่งชาติทับลาน

description: อุทยานแห่งชาติทับลานมีเนื้อที่ใหญ่เป็นอันดับสองของประเทศ เนื้อที่ประมาณ 1.40 ล้านไร่ หรือ 2,240 ตารางกิโลเมตร ครอบคลุมท้องที่อำเภอปักธงชัย อำเภอวังน้ำเขียว อำเภอครบุรี อำเภอเสิงสาง จังหวัดนครราชสีมา และอำเภอนาดี จังหวัดปราจีนบุรี ในอดีตเป็นบริเวณที่มีป่าลานที่อุดมสมบูรณ์กระจายอยู่ทั่วไปและป่าลานแห่งสุดท้ายของประเทศไทย รวมทั้งยังเป็นส่วนหนึ่งของการประกาศขึ้นทะเบียนเป็นมรดกโลกทางธรรมชาติ โดยมีการยกฐานะวนอุทยานทับลานเป็นอุทยานแห่งชาติในปี 2524 ต่อมา เมื่อมีการขยายตัวของพื้นที่เกษตรกรรมประชาชนมีความต้องการที่ดินเพื่อการอยู่อาศัยและทำกินมากขึ้น ทำให้ประชาชนบุกรุกเข้าไปอยู่ในเขตอุทยานแห่งชาติทับลานเป็นจำนวนมาก ประกอบกับแนวเขตอุทยานแห่งชาติไม่มีความชัดเจน หน่วยงานของรัฐ ประชาชน และภาคเอกชนเข้าไปใช้ประโยชน์ในพื้นที่ดังกล่าว รวมทั้งมีราษฎรจำนวนหนึ่งอยู่มาก่อนการประกาศเขตอุทยานแห่งชาติทับลานโดยไม่มีเอกสาร หลักฐานแสดงสิทธิอันชอบกฎหมาย จึงส่งผลให้เกิดปัญหาข้อพิพาทระหว่างหน่วยงานรัฐกับประชาชน และข้อพิพาทระหว่างหน่วยงานรัฐกับหน่วยงานของรัฐมาโดยตลอด ทำให้รัฐบาลในอดีตจนถึงปัจจุบันพยายามแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นโดยใช้เครื่องมือนโยบาย กฎหมาย มติคณะรัฐมนตรี และมีการแต่งตั้งคณะกรรมการหลายชุดเพื่อพิจารณาแก้ไขปัญหาดังกล่าว รวมทั้งการปฏิรูปกฎหมายว่าด้วยการอุทยานแห่งชาติ แต่ยังไม่รับการแก้ไขอย่างเหมาะสม ราษฎรบางส่วนที่ไม่ยอมรับการดำเนินการตามนโยบายของรัฐบาล รวมทั้งกรณีที่หน่วยงานของรัฐที่กำกับดูแลพื้นที่ดังกล่าวใช้อำนาจตามกฎหมายที่แตกต่างกัน ส่งผลให้ประชาชนสับสน และเกิดปัญหาในทางปฏิบัติ ผู้ปฏิบัติงานไม่สามารถบังคับใช้กฎหมายให้บรรลุตามวัตถุประสงค์ของกฎหมายที่กำหนดไว้ได้ ดังนั้น เพื่อให้ได้แนวทางการแก้ไขปัญหาที่เหมาะสม จึงจำเป็นต้องศึกษาที่มาของปัญหาและความเป็นมาของพื้นที่ก่อน ทำให้สันนิษฐานได้ว่า ปัญหาพื้นที่อุทยานแห่งชาติทับลานมาจากการส่งมอบพื้นที่และการประกาศเขตพื้นที่รับผิดชอบของหน่วยงานของรัฐทับซ้อนกันในแต่ละช่วงเวลา เช่น ปี พ.ศ. 2506 ประกาศเขตป่าไม้ถาวร ในระหว่างปี พ.ศ. 2509 – พ.ศ. 2516 ประกาศเขตป่าสงวนแห่งชาติ ป่าวังน้ำเขียว ป่าครบุรี ปี พ.ศ. 2518 ประกาศเขตปฏิรูปที่ดินจังหวัดปราจีนบุรี ปี พ.ศ. 2521 ประกาศเขตปฏิรูปที่ดินนครราชสีมาในลักษณะครอบคลุมทั้งเขตการปกครอง และปี พ.ศ. 2524 ได้ประกาศพระราชกฤษฎีกากำหนดบริเวณดังกล่าวให้เป็นอุทยานแห่งชาติทับลานทับซ้อนในพื้นที่ดังกล่าว และที่ผ่านมาหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้พยายามร่วมกันแก้ไขปัญหา โดยการสำรวจและปรับปรุงแนวเขตอุทยานแห่งชาติทับลานให้ตรงตามสภาพความเป็นจริงของพื้นที่ เมื่อปี พ.ศ. 2543 แต่ไม่ได้มีการตราออกเป็นกฎหมายเพื่อปรับปรุงแนวเขตอุทยานแห่งชาติทับลาน เนื่องจากผลการปรับปรุงแนวเขตยังไม่ผ่านความเห็นชอบของคณะกรรมการอุทยานแห่งชาติ จึงสามารถสรุปปัญหาการทับซ้อนกันของที่ดินของรัฐในเขตอุทยานแห่งชาติทับลานสามารถแยกได้เป็นปัญหาการทับซ้อนกันของที่ดินได้ดังนี้ 1.ปัญหาการทับซ้อนกันของที่ดินของหน่วยงานของรัฐกับหน่วยงานของรัฐ 2. ปัญหาการทับซ้อนกันของที่ดินของรัฐกับที่ดินของประชาชนสำหรับการศึกษาในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัญหาการทับซ้อนกันของที่ดินในเขตอุทยานแห่งชาติทับลาน เพื่อศึกษาแนวทางและความเป็นไปได้ในการกำหนดบทบัญญัติแห่งกฎหมายเพื่อแก้ไขปัญหาการทับซ้อนกันของอุทยานแห่งชาติทับลานกับที่ดินของรัฐ และศึกษาแนวทางการแก้ปัญหาข้อขัดแย้งหรือข้อพิพาทระหว่างหน่วยงานของรัฐด้วยกัน โดยเนื้อหาของบทความจะเป็นการสะท้อนให้เห็นความเป็นมาของปัญหาที่เกิดขึ้นจากการทับซ้อนกันของที่ดินของรัฐในเขตอุทยานแห่งชาติทับลาน การดำเนินการของรัฐเพื่อแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น และประเด็นปัญหาทางกฎหมายที่ใช้ในการแก้ไขปัญหาในเขตอุทยานแห่งชาติทับลาน รวมทั้งข้อเสนอแนะในการแก้ไขปัญหาการทับซ้อนกันของแนวเขตที่ดินในเขตอุทยานแห่งชาติ ซึ่งจำเป็นต้องแก้ไขโดยมีการจัดทำแนวเขตที่ดินให้ชัดเจนและบนพื้นฐานของสภาพพื้นที่จริง และเป็นที่ยอมรับของทุกฝ่ายทั้งภาครัฐและประชาชน โดยคำนึงถึงทรัพยากรธรรมชาติและความเป็นของคนในป่าอย่างสมดุล เพื่อให้เกิดความธรรมและความยั่งยืนของทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม