DOI: 10.14457/tu.the.2022.1356
title: การสร้างอัตลักษณ์ของชนชั้นกลางผ่านการสื่อสารบนสื่อสังคมออนไลน์ในการถ่ายรูปเช็คอินที่ร้านกาแฟ

description: การวิจัยเรื่องการสร้างอัตลักษณ์ของชนชั้นกลางผ่านการสื่อสารบนสื่อสังคออนไลน์ในการถ่ายรูปเช็คอินที่ร้านกาแฟ มีวัตถุประสงค์เพื่อต้องการศึกษาการประกอบสร้างอัตลักษณ์ของชนชั้นกลางในการถ่ายรูปเช็คอินบนสื่อสังคมออนไลน์ผ่านพื้นที่ร้านกาแฟคลื่นลูกที่ 3 (Wave 3) และการเข้ารหัส/ถอดรหัสความหมายของรูปภาพระหว่างชนชั้นกลางที่ลงบนสื่อสังคมออนไลน์และผู้รับสารในร้านกาแฟคลื่นลูกที่ 3 ผู้วิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) เพื่อศึกษาวิเคราะห์การประกอบสร้างและการสื่อสารอัตลักษณ์ของชนชั้นกลาง โดยใช้การศึกษาผ่านการสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม (Field Participation Observation Research) การสัมภาษณ์เชิงเจาะลึก (In-depth Interview) ถึงประวัติส่วนตัวโดยคร่าวและกระบวนการถ่ายรูปของกลุ่มตัวอย่างชนชั้นกลางตั้งแต่ กระบวนการก่อนการถ่ายรูปที่ร้านกาแฟ (Pre-production) กระบวนการถ่ายรูประหว่างอยู่ที่ร้านกาแฟ (Production) กระบวนการหลังการถ่ายรูปที่ร้านกาแฟ (Post-production) และการวิเคราะห์ตัวบท (Textual Analysis) จากรูป แคปชั่น และการติดแท็กโลเคชั่นโพสต์ในอินสตาแกรม โดยคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างชนชั้นกลางแบบเฉพาะเจาะจง (Purposive sampling) ทั้งหมด 6 คน จากรูปที่ถูกแท็กโลเคชั่นผ่านบัญชีอินสตาแกรมร้านกาแฟ ABC (นามสมมติร้านกาแฟ) จากรูปโดยรวมในบัญชีอินสตาแกรมของกลุ่มตัวอย่างที่แสดงถึงการชอบไปถ่ายรูปตนเองและเช็คอินที่ร้านกาแฟ (Café Hopping) ผ่านการคัดเลือกร้านกาแฟแบบเฉพาะเจาะจง (Purposive sampling) ร้านกาแฟ ABC (นามสมมติร้านกาแฟ) โดยผู้วิจัยให้ร้านกาแฟดังกล่าวเป็นตัวแทนของร้านกาแฟทั่วไปในปัจจุบันที่ถือเป็นร้านกาแฟในคลื่นลูกที่ 3 (Wave 3) ที่ไม่ว่าชนชั้นกลางจะไปร้านกาแฟใดก็อาจมีการกระทำแบบเดียวกันกับการมาถ่ายรูปเช็คอินที่ร้านกาแฟแห่งนี้ ผ่านแนวคิดและทฤษฎีที่นำมาใช้เป็นกรอบการวิจัยในครั้งนี้ ได้แก่ แนวคิดชนชั้นกลาง แนวคิดเกี่ยวกับการถ่ายภาพ แนวคิดเครือข่ายสังคมออนไลน์ และแนวคิดการสื่อสารกับการสร้างอัตลักษณ์ ของ ฌอง โบดริยารด์ (Jean Baudrillard) และปิแอร์ บูร์ดิเยอ (Pierre Bourdieu) ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างชนชั้นกลางมีการสร้างและสื่อสารอัตลักษณ์ของตนเองผ่านการถ่ายรูปเช็คอินที่ร้านกาแฟ ตั้งแต่กระบวนการก่อนการถ่ายรูปที่ร้านกาแฟ (Pre-production) กระบวนการถ่ายรูประหว่างอยู่ที่ร้านกาแฟ (Production) กระบวนการหลังการถ่ายรูปที่ร้านกาแฟ (Post-production) และการวิเคราะห์ตัวบท (Textual Analysis) จากรูปถ่าย แคปชั่น และการติดแท็กโลเคชั่นโพสต์ในอินสตาแกรม ทั้งหมด 3 อัตลักษณ์ ดังนี้ 1. อัตลักษณ์ความย้อนแย้งในตนเอง ได้แก่ อัตลักษณ์ดั้งเดิมในความเป็นสากล อัตลักษณ์ต้องการเป็นคนพิเศษท่ามกลางความเหมือน อัตลักษณ์ชอบความสมบูรณ์แบบแต่ไม่สมบูรณ์แบบ อัตลักษณ์เผยแพร่ช่วงเวลาแห่งความสุข ณ ปัจจุบันที่ต้องการความมั่นคงในอนาคต อัตลักษณ์มีความรู้ในการถ่ายรูปที่ต้องไม่ซับซ้อน และอัตลักษณ์ความเป็นปัจเจกท่ามกลางความเป็นกลุ่ม 2. อัตลักษณ์การออกแบบและการแพร่กระจายตัวตนผ่านสื่อสังคมออนไลน์อินสตาแกรม ในวัฒนธรรมการออกแบบ (Design Culture) ที่คลั่งไคล้ในการออกแบบทุกกระบวนการในการถ่ายรูปเช็คอินที่ร้านกาแฟ และพ่วงมากับเรื่องการบริโภคทางสายตาหรือวัฒนธรรมทางสายตา (Visual Culture) ที่นอกจากจะไปเสพด้วยสายตาจริงแล้วยังมีการนำมาเผยแพร่หรือสื่อสารต่อบนสื่อสังคมออนไลน์อินสตาแกรม โดยในที่นี้กลุ่มตัวอย่างสามารถเป็นผู้สร้างความหมาย (producer of meaning) ได้จากรูปที่ลงเช็คอินรวมถึงการต่อยอดไปเป็นอาชีพใหม่อย่างเป็น “Influencer” และ 3. อัตลักษณ์การพยายามหาข้อตกลงร่วมกันระหว่างชนชั้นกลาง ผ่านการลงรูปเช็คอินที่ร้านกาแฟ แต่ในขณะเดียวกันยังคงต้องมีการกระโดดออกจากข้อตกลงร่วมที่สร้างขึ้นมาเพื่อทำให้ตนเองโดดเด่นกว่าคนอื่นบ้าง เสมือนเป็นโครงการการนิยามอัตลักษณ์หรือตัวตนของกลุ่มชนชั้นกลางที่ยังไม่เสร็จสิ้นสมบูรณ์ดังนั้นจึงสามารถพลิกแพลงลื่นไหลไปได้ตลอดเวลา