DOI: 10.17026/ar/gt2g3k
title: Archeologisch vooronderzoek in het kader van de aanleg van een parkeervoorziening aan de Industrieweg Noord te Amerongen, gemeente Utrechtse Heuvelrug

description: Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd ten behoeve van de geplande herinrichting van een plangebied aan de Industrieweg-Noord te Amerongen, gemeente Utrechtse Heuvelrug (afbeelding 1, kaart 1). Er zal een parkeerplaats worden aangelegd met waterafvoergelegenheid waardoor er diepgaande verstoringen gepland zijn, die de vrijstellingsgrenzen van het bestemmingsplan en de gemeentelijke archeologische beleidskaart overschrijden. Bij de aanleg van de parkeerplaats zal een grondwal worden aangelegd, met in de grondwal bomen van 1e of 2e grootte, en een toegangsweg voor zwaar brandweer materiaal (afbeelding 2). Afhankelijk van de ondergrond zal er tussen de 40 en de 100 cm in de grond worden geroerd om een funderingslaag en zandbed aan te kunnen brengen. 

Voorafgaand aan de ingrepen dient in kaart te worden gebracht of bij de ingrepen eventueel archeologische waarden worden bedreigd. Gezien de aard van de ingrepen zullen deze mogelijk tot in de archeologisch relevante niveaus reiken. 

Op basis van het bureauonderzoek heeft het plangebied een hoge archeologische verwachting, dit vanwege de landschappelijke ligging en het feit dat zich in de directe omgeving van het plangebied archeologische monumenten bevinden en er archeologische vondsten zijn gedaan. Het plangebied was vanaf de vroege prehistorie geschikt voor bewoning en menselijke activiteit. Uit het vondstmateriaal bij onderzoeken die in de omgeving zijn uitgevoerd, en de AMK terreinen die in de nabije omgeving zijn gelegen, blijkt dat in de omgeving er in ieder geval sprake is van bewoning in het Neolithicum-IJzertijd/Romeinse tijd en de Middeleeuwen/Nieuwe tijd. Daarvan getuigen ook de uitgevoerde onderzoeken uit 2021 en 2022 (proefsleuven en archeologische begeleiding) aan de Industrieweg Noord 4d. 

Bij de vier AMK terreinen die ten noordwesten van het plangebied liggen is een esdek aanwezig van gemiddeld 0.5 meter dikte. Bij twee AMK terreinen (AMK 12174 en 12175) is dit esdek aanzienlijk verstoord. Echter het AMK terrein (AMK 12173) dat direct ten westen van de Industrieweg Noord ligt heeft een intact esdek van ca. 0.5 meter dikte, met daaronder een redelijk intacte podzol. Indien dit esdek zich tot binnen het plangebied uitstrekt, betekent dit dat eventuele archeologische resten mogelijk goed bewaard zijn gebleven. Uit het beschikbare historische kaartmateriaal blijkt dat er vanaf de kadasterkaart uit het begin van de 19e eeuw geen sprake is geweest van bebouwing in het plangebied. Mogelijk kunnen nog wel resten van landgebruik worden aangetroffen uit deze periode, bijvoorbeeld van de tabaksteelt in dit gebied. 

Om dit archeologisch verwachtingsmodel te toetsen is op 6 april 2023 een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd. Tijdens het veldonderzoek is binnen het plangebied een C-horizont bestaande uit keizand aangetroffen met daarboven een esdek onder een bouwvoor van ca. 30 cm dikte. Het esdek is nog intact, en heeft een dikte van ca. 50-65 cm.

Advies
Op basis van het booronderzoek is vastgesteld dat er binnen het plangebied sprake is van een intact esdek. Eventuele archeologische waarden zullen onder dit esdek goed bewaard zijn gebleven. Eventuele archeologische waarden kunnen worden verwacht vanaf een diepte van 85 centimeter beneden maaiveld. De verwachting op deze waarden is hoog vanwege de nabijheid van AMK terreinen met archeologische waarden vanaf het Neolithicum - IJzertijd/Romeinse Tijd en Late Middeleeuwen/Nieuwe Tijd. Indien de geplande werkzaamheden dieper reiken dan 60 centimeter beneden maaiveld (rekening houdend met een buffer van 25 centimeter) wordt geadviseerd een vervolgonderzoek uit te voeren in de vorm van een proefsleuvenonderzoek of archeologische begeleiding. Voorafgaand aan de uitvoering van een dergelijk onderzoek dient altijd eerst (verplicht) een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld, dat de goedkeuring behoeft van de gemeente als bevoegd gezag.

Ten noordwesten van het plangebied is nog een controleboring gezet. Uit deze boring is gebleken dat de saneringswerkzaamheden tot in de C-horizont hebben plaatsgevonden. Het kan niet worden uitgesloten dat zich hier nog diepere sporen bevinden.

Het bevoegd gezag, de gemeente Utrechtse Heuvelrug, dient op basis van dit advies een selectiebesluit te nemen (wel of geen verder onderzoek, en indien wel, in welke vorm). Dit besluit kan afwijken van het bovenstaande advies.

Wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het plangebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondsten of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondsten). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondsten’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Utrechtse Heuvelrug, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.