DOI: 10.17026/ar/6zy2lx
title: Holwierderweg 1 en 5 te Krewerd, gemeente Eemsdelta
title: Een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek

description: In opdracht van Eemsdelta Housing BV heeft ADC ArcheoProjecten in april en mei 2024 een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek uitgevoerd naar de kans op de aanwezigheid van archeologische waarden op de locatie Holwierderweg 1 en 5, gemeente Eemsdelta. De aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen sloop en bouw van nieuwe woningen.

Op basis van het bureauonderzoek is een gespecificeerde verwachting opgesteld. De diepere ondergrond bestaat uit pleistoceen dekzand. Vanaf het Laat Paleolithicum begon het pleistocene dekzandlandschap te vernatten. Vanaf 5500 v. Chr. vond veenvorming plaats. Vanaf 3850 v.Chr. komt het kustveenmoeras onder invloed van de zee komt te liggen. De afzettingen die dan worden gevormd worden ingedeeld bij de Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Wormer. Op de zeeafzettingen is mogelijk later weer veen gaan vormen. Vanaf 1500 v. Chr. worden er weer zeeafzettingen afgezet (Formatie van Naaldwijk, het Laagpakket van Walcheren).

Voor de periode Laat-Paleolithicum – Bronstijd geldt een onbekende verwachting, vanaf de Bronstijd vernat het gebied en geldt een lage verwachting.

Vanaf de IJzertijd is men begonnen zich op de hoger gelegen kwelderwallen en lage oeverwallen te vestigen. Onder invloed van de toenemende vernatting is men begonnen met wierde op te werpen. De dorpswierde van Krewerd is ontstaan in de IJzertijd. Vanaf de Middeleeuwen is men begonnen met het bedijken, inpolderen en ontginnen van land en kan worden aangenomen dat wierde hun primaire beschermende functie hebben verloren. De boeren bleven echter nog in de dorpswierde wonen. Ook werden op nieuwe plekken boerderijen gesticht, vaak ook op een wierde omdat de dijken geen absolute veiligheid boden. Pas vanaf de 17e/18e eeuw is bewoning op het maaiveld mogelijk door de verbeterde waterbeheersing.

Het plangebied bevindt zich binnen de contouren van de dorpswierde. De wierde is opgeworpen met huisafval en zoden. Door afdekking zullen de archeologische resten goed bewaard gebleven zijn in de bodem. Daarom geldt een hoge archeologische verwachting voor archeologische resten vanaf de IJzertijd. Eventuele resten uit de IJzertijd tot en met de Nieuwe tijd zullen bestaan uit ophogingspakketten, grondsporen, funderingsresten, vuursteen artefacten, waterputten, greppels en spit- of haksporen. Organische artefacten zoals hout, leer, textiel en organische resten zoals bot, botanische resten zullen waarschijnlijk goed bewaard gebleven in de bodem.

Op basis van beschikbare kaartmateriaal blijkt dat Holwierderweg 1 al bebouwd is geweest volgens de kadastrale minuut 1811-1932. Holwierderweg 5 was in gebruik als bouwland. De woning aan de Holwierderweg 1 is later gesloopt. In 1920 is de huidige woning aan de Holwierderweg 5 gerealiseerd. Holwierderweg 1 heeft toen waarschijnlijk voor agrarische doeleindes gediend totdat in 1950 de huidige woning op dit adres is gerealiseerd. Vanwege de bouwwerkzaamheden van de huidige woningen moet er rekening worden gehouden met (sub)recente verstoringen. De omvang en diepte van deze verstoringen is niet bekend.

Om de hierboven beschreven verwachting te toetsen en aan te vullen is in het plangebied een verkennend booronderzoek uitgevoerd.

De basis van de bodemopbouw bestaat uit zwak tot matig humeus, kalkrijk, matig tot uiterst siltig, licht tot donkergrijs kleipakket met plantenresten (onbepaald). De consistentie van de klei is slap tot matig stevig. Dit pakket is geïnterpreteerd als mariene getijdenafzettingen (Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Walcheren). Op de mariene getijdenafzettingen is waarschijnlijk een ophogingslaag van de wierde aanwezig, hoewel het onderste deel mogelijk ook een ploeglaag vormt van het oorspronkelijke maaiveld. De ophogingslaag bestaat uit kalkloze tot kalrijke, matig tot uiterst siltig, licht tot donkergrijze klei. Het kleipakket heeft een consistentie van slap tot stevig met enkel tot veel ijzer- en mangaan vlekken. De ophogingslaag bevat enkele baksteenspikkels, houtskoolfragmenten en in boringen 1, 4 en 8 ook (waarschijnlijke) fosfaatvlekken, een fragment onverbrand bot en aardewerkfragmenten.

De bodem is recent verstoord tot een diepte die varieert van 30 cm -mv (boring 1) tot 65 cm-mv (boring 6). Direct onder de bouwvoor vormt de ophogingslaag van de wierde een potentieel archeologisch niveau. In alle boringen zijn (niet-recente) baksteenspikkels en in een boringen 1,2,3 en 8 zijn ook houtskoolspikkels aangetroffen. Een deel van de baksteen- en houtskoolspikkels zijn waarschijnlijk te relateren met de bebouwing in het noordelijke deelgebied die een mogelijke
oorsprong heeft in de Late Middeleeuwen. Los van baksteen- en houtskoolspikkels die in de bouwvoor en in de ophogingslaag zijn aangetroffen zijn in drie boringen overige archeologische indicatoren aangetroffen. Het betreft (waarschijnlijke) fosfaatvlekken, een fragment onverbrand bot, een handgevormd aardewerkfragment (prehistorisch) en een geglazuurd roodbakkend
aardewerkfragment (Late Middeleeuwen).

Gezien de ligging op de flank van de dorpswierde van Krewerd en het ontbreken van duidelijke aanwijzingen voor recente verstoringen wordt geadviseerd om vervolgonderzoek uit te voeren. Dit onderzoek kan in eerste instantie bestaan uit een archeologische begeleiding tijdens de ondergrondse sloopwerkzaamheden van de bestaande bebouwing (proefsleuvenonderzoek variant archeologische begeleiding). Dit betekent dat indien bij de civiele werkzaamheden vondsten of
archeologische sporen worden aangetroffen, deze worden geregistreerd en, in zover de werkzaamheden dat toelaten, worden gedocumenteerd. De exacte invulling van de werkzaamheden dient voorafgaand aan het veldwerk te worden vastgelegd in een door de bevoegde overheid goed te keuren Programma van Eisen (PvE).

Op basis van de resultaten hiervan kan worden bepaald of nader gravend onderzoek noodzakelijk is. Indien wenselijk kan direct aansluitend op de sloopbegeleiding een doorstart plaatsvinden naar een proefsleuvenonderzoek/opgraving ter plaatse van de nieuwbouw.