DOI: 10.14457/tu.the.2022.1650
title: ความคาดหวังของสหวิชาชีพต่อบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ตามพระราชบัญญัติวิชาชีพสังคมสงเคราะห์ พ.ศ. 2556 มาตรา 28(1)

description: การศึกษาครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการรับรู้ของสหวิชาชีพต่อบทบาทการปฏิบัติงานของนักสังคมสงเคราะห์ตามพระราชบัญญัติวิชาชีพสังคมสงเคราะห์ พ.ศ. 2556 มาตรา 28(1) และศึกษาถึงความคาดหวังของสหวิชาชีพต่อบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ตามพระราชบัญญัติวิชาชีพสังคมสงเคราะห์ พ.ศ. 2556 มาตรา 28(1) โดยใช้รูปแบบการวิจัยแบบผสานวิธี ระหว่างการวิจัยเชิงปริมาณ และการวิจัยเชิงคุณภาพ กลุ่มตัวอย่าง แบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม คือ 1) ทีมสหวิชาชีพที่ปฏิบัติงานในหน่วยงานของสำนักงานอัยการสูงสุด กระทรวงสาธารณสุข สำนักงานตำรวจแห่งชาติ กระทรวงยุติธรรม กระทรวงศึกษาธิการ และกระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ จำนวน 194 คน 2) ผู้แทนวิชาชีพที่ทำงานโดยตรงกับนักสังคมสงเคราะห์ วิชาชีพละ 1 คน รวมจำนวน 11 คน เก็บรวบรวมข้อมูล โดยเชิงปริมาณใช้แบบสอบถามแบบมีโครงสร้าง ส่วนเชิงคุณภาพใช้การสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง การวิเคราะห์ข้อมูลเชิงปริมาณโดยการหาค่าเฉลี่ย แจกแจงความถี่และค่าร้อยละ ส่วนข้อมูล เชิงคุณภาพใช้วิธีการจําแนก จัดระบบข้อมูล และการวิเคราะห์อย่างเป็นระบบ ผลการศึกษา พบว่า การรับรู้ของสหวิชาชีพต่อบทบาทการปฏิบัติงานของนักสังคมสงเคราะห์ตามพระราชบัญญัติวิชาชีพสังคมสงเคราะห์ พ.ศ. 2556 มาตรา 28(1) ผู้ตอบแบบสอบถามส่วนใหญ่ มีระดับการรับรู้ในระดับสูง โดยค่าเฉลี่ยการรับรู้มากที่สุด คือ บทบาทตามพระราชบัญญัติศาลเยาวชน และครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 อยู่ที่ร้อยละ 92.8 รองลงมา คือ การรับรู้บทบาทตามพระราชบัญญัติฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด พ.ศ. 2545 อยู่ที่ร้อยละ 88.7 และการรับรู้บทบาทตามพระราชบัญญัติส่งเสริมการจัดสวัสดิการสังคม พ.ศ. 2546 อยู่ที่ร้อยละ 74.7 ตามลำดับ โดยภาพรวมพบว่า ทุกวิชาชีพรับรู้บทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ตามพระราชบัญญัติวิชาชีพสังคมสงเคราะห์ “ในระดับปานกลางไปจนถึงระดับสูง” แต่เมื่อพิจารณาค่าเฉลี่ยการรับรู้บทบาทการปฏิบัติงานของนักสังคมสงเคราะห์ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546 มีผู้รับรู้เพียงร้อยละ 46.9 ซึ่งพระราชบัญญัติคุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546 เป็นกฎหมายที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการให้ความช่วยเหลือปกป้องคุ้มครองเด็กในประเทศไทย และสอดคล้องกับอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยสิทธิเด็กในระดับนานาชาติ แต่สหวิชาชีพรับรู้บทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ไม่ถึงครึ่งของจำนวนผู้ตอบแบบสอบถามทั้งหมด จึงเป็นข้อกังวลต่อการให้ความช่วยเหลือ ส่งต่อบริการหรือดูแลเด็กให้ได้รับการปกป้องคุ้มครองและได้รับการพัฒนาให้มีคุณภาพชีวิตที่ดี สำหรับความคาดหวังต่อบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ตามพระราชบัญญัติวิชาชีพสังคมสงเคราะห์ พ.ศ. 2556 มาตรา 28(1) ผู้ศึกษาทำการศึกษาใน 3 ด้าน ได้แก่ 1) ความคาดหวังต่อบทบาท ด้านการบริหาร 3 ด้าน ได้แก่ บทบาทด้านนักประสานทรัพยากร บทบาทด้านผู้จัดการข้อมูล และบทบาทของที่ปรึกษา โดยพบว่า ทีมสหวิชาชีพมีความคาดหวังต่อบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ อยู่ในระดับ “ปานกลาง” 2) ความคาดหวังต่อบทบาทด้านวิชาการ 2 ด้าน ได้แก่ บทบาทด้านผู้ประเมินผล และด้านผู้ให้ความรู้ พบว่า ทีมสหวิชาชีพมีความคาดหวังต่อบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ อยู่ในระดับ “มาก” และ 3) ความคาดหวังต่อบทบาทด้านปฏิบัติการ 7 ด้าน ได้แก่ (1) บทบาทของผู้เข้าถึงปัญหา (2) บทบาทของผู้ไกล่เกลี่ย (3) บทบาทผู้พิทักษ์สิทธิ์ (4) บทบาทผู้เปลี่ยนแปลงพฤติกรรม (5) บทบาทผู้ให้การดูแล (6) บทบาทผู้สร้างความเข้าใจ (7) บทบาทของผู้เสริมพลัง พบว่า ทีมสหวิชาชีพมีความคาดหวังต่อบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ อยู่ในระดับ “มาก” ในภาพรวมความคาดหวังต่อบทบาทของนักสังคมสงเคราะห์ พบว่า กลุ่มตัวอย่างสะท้อนความคาดหวังต่อบทบาทด้านวิชาการมากกว่าบทบาทด้านการบริหารและด้านบริการ ข้อเสนอแนะจากการศึกษา คือ ควรมีการหยิบยกปัจจัยด้านนโยบายและวิสัยทัศน์ของผู้บริหารมาศึกษาเพิ่มเติม เพื่อให้เห็นภาพของการกำหนดนโยบายในการขับเคลื่อนงานสังคมสงเคราะห์ที่ชัดเจน การมอบหมายงานที่เหมาะสมกับความรู้ความสามารถ การสนับสนุนการปฏิบัติงานสังคมสงเคราะห์ ควรมีการพัฒนา ปรับปรุง รูปแบบการให้ความรู้เพิ่มเติม รวมทั้งการผลักดันให้เกิดเวทีวิพากษ์กรณีศึกษาต่าง ๆ ในองค์กร เพื่อให้ทีมสหวิชาชีพและนักสังคมสงเคราะห์ได้ร่วมกันเรียนรู้ เพื่อพัฒนาศักยภาพของการทำงานร่วมกันต่อไปในอนาคต นอกจากนี้อาจจะต้องทำการศึกษาในเชิงวิชาการให้ลึกซึ้งเกี่ยวกับกฎหมายทั้ง 8 ฉบับ ที่เกี่ยวข้องกับพระราชบัญญัติวิชาชีพสังคมสงเคราะห์ พ.ศ. 2556 มาตรา 28(1) ว่ามีฉบับไหนจำเป็นต้องเพิ่มแนวทางการเรียนรู้ หรือ ข้อกฎหมายฉบับใดที่ไม่เคยถูกนำมาใช้ในทางปฏิบัติเลย เพื่อให้เกิดการพัฒนาเชิงวิชาชีพต่อไป