DOI: 10.17026/ar/ia0z7w
title: Bureauonderzoek Steiger 5, Durgerdammerdijk, gemeente Amsterdam
title: Antea Group Archeologie 2024/425

description: Het plangebied ligt net ten westen van het IJmeer. Dit landschap is gevormd tijdens het Pleistoceen met afzettingen van keileem en dekzand. De hogere delen van het landschap waren ideaal voor bewoning vanwege de nabijheid van water. Met de stijging van de zeespiegel in het holoceen ontstonden veenmoerassen en kleiige afzettingen, wat leidde tot seizoensgebonden bewoning op oeverwallen. Ontginningen tussen 1100 en 1550 zorgden voor daling van de bodem en problemen met waterafvoer, wat leidde tot de noodzaak van bescherming tegen overstromingen. Grote stormvloeden en het ontstaan van de Zuiderzee in de 12e eeuw vormden een bedreiging voor de lager gelegen gebieden, waardoor bescherming tegen overstromingen noodzakelijk werd. Vanaf 1288 werd het dijkonderhoud gecentraliseerd onder de Graaf van Holland. De Waterlandse Zeedijk, nu de Durgerdammerdijk, beschermde het gebied, maar overstromingen en dijkdoorbraken bleven plaatsvinden, vooral tijdens de Tachtigjarige Oorlog. In de 19e en begin 20e eeuw waren er nog steeds overstromingen, totdat de Afsluitdijk in 1932 de Durgerdammerdijk tot een secundaire dijk maakte. Hierdoor verzoette het IJsselmeergebied en werd de sedimentaanvoer naar het Markermeer stopte.

In 1799 werd ten oosten van de huidige planlocatie op de Durgerdammerdijk een batterij gebouwd als onderdeel van de Linie van Noord-Holland, later geherprofileerd in 1868 en buiten gebruik gesteld in 1918. Tijdens de Tweede Wereldoorlog maakte de dijk deel uit van de Stelling van Amsterdam, en er zijn aanwijzingen dat er explosieven uit die periode in de waterbodem kunnen liggen. De huidige steiger is sinds circa 2010 zichtbaar op kaartmateriaal. 

Binnen een straal van 300 meter zijn er diverse onderzoeken uitgevoerd, waaronder een sonaronderzoek en een onderzoek ten behoeve van een verwachtingskaart voor de waterbodems van het Buiten IJ en het Markermeer. Voor het plangebied geldt dat mesolithische kampplaatsen en semipermanente nederzettingen bodem – 10 NAP liggen. Verder ligt het plangebied in een vaargeul. Resten uit het laagpakket van Wormer zijn aan te treffen op een diepte van 10 – 16 m – NAP. 125 meter ten zuiden van het huidige plangebied is sonaronderzoek gedaan. Er werden zeven locaties met archeologische verwachting geïdentificeerd, bestaande uit drie palenclusters en vier zones met onduidelijke objecten. Er werden ook baggerobstakels geclassificeerd, zoals balken, boomstammen en containers die antropogeen van aard waren. Op de Scheepswrakkenkaart van Maritime Stepping Stones (MaSS) is gebleken dat in 2007 bij baggerwerkzaamheden in de vaargeul Amsterdam – Lemmer, ongeveer 2 kilometer ten oosten van het plangebied, het wrak van een waterschip uit het einde van de 16e eeuw ontdekt. Verder zijn er via Archis en MaSS geen waarnemingen binnen het plangebied geregistreerd.

In principe geldt voor het plangebied een middelhoge verwachting op het aantreffen van archeologische resten. Echter worden deze resten verwacht onder de diepte van de voorgenomen ingrepen. Daarnaast worden de vrijstellingsregels omtrent het archeologisch beleid niet overschreden. Antea Group adviseert om geen vervolgonderzoek uit te voeren. De gemeente heeft in algemene zin bevestigd dat voor deze beleidszone geldt dat er uitzondering is van archeologisch onderzoek als aan één van de uitzonderingscriteria wordt voldaan. Als de bodemingreep kleiner is dan 10.000 m2 dan kan die worden vrijgesteld van archeologisch onderzoek ongeacht de diepgang van de bodemingreep. Archeologisch onderzoek is vanuit de gemeente Amsterdam dan ook niet verplicht gesteld.