DOI: 10.17026/ar/oxuurq
title: Archeologisch bureauonderzoek kabeltracé Helix-Slootdorp, gemeente Hollands-Kroon (NH)

description: Liander is voornemens het elektriciteitsnet op diverse locaties uit te breiden. Hierbij worden ondergrondse middenspanningskabels aangelegd, waarbij graafwerkzaamheden zullen plaatsvinden. De voorgenomen uitbreiding van het elektriciteitsnet door A. Hak heeft betrekking op meerdere locaties binnen de kop van Noord-Holland en West-Friesland. Dit wordt samengevat onder het overkoepelende project ‘Helix’. Het project genaamd ‘Helix-Slootdorp’ is hier onderdeel van.

Naar aanleiding van een quickscan (Van der Heide 2024) zijn verschillende tracédelen geselecteerd die in aanmerking komen voor verder onderzoek in de vorm van een bureauonderzoek. Wanneer gekeken wordt naar de Geomorfologische Kaart van Nederland, dan ligt het onderzoekstracé grotendeels op vlakten van getij-afzettingen. Deelgebied 1 en 8 liggen ook op deze vlakten van getij-afzettingen, maar deelgebied 1 ligt ook op een getij-oeverwal en een zee-erosielaagte en deelgebied 8 ligt ook op welvingen in getij-afzettingen en laagten ontstaan door moernering.

Wanneer gekeken wordt naar de Bodemkaart van Nederland dan bestaat het onderzoeksgebied uit poldervaaggronden, die onderdeel uitmaken van de hoofdklasse zeekleigronden en uit vlakvaaggronden, welke onderdeel uitmaken van de hoofdklasse kalkloze zandgronden. Op de AHN is een duidelijk contrast te zien tussen de droogmakerij Wieringermeer en de polders Wieringerwaard en de Waard- en Groetpolder. Waar de droogmakerij lager in het landschap ligt dan de polders en het oudere cultuurland. Ook de keileembult van Wieringen is duidelijk zichtbaar op de AHN.

Ten noorden van Kolhorn liggen resten van de voorloper van de Westfriese Omringdijk én de Westfriese Omringdijk. In het verhaal over de aanleg van de Westfriese Omringdijk speelt het Vlie een prominente rol. Het Vlie is het water dat rond 800 na Chr. van het IJsselmeer, tussen Vlieland en Terschelling naar de Noordzee stroomde. Door het opkomende water nam de dreiging van het Vlie toe in West-Friesland. Een nieuwe traditie ontstond: dijken en terpen bouwen om het gebied geschikt te maken voor bewoning en voedselvoorziening. Door de toenemende dreiging van het Vlie ging men vanaf halverwege de 13e eeuw de dijken met elkaar verbinden en werd West-Friesland omringd door een aangesloten dijk, de Westfriese Omringdijk. Ten noorden van de Westfriese Omringdijk ligt de Weg van Paludanus, vernoemd naar de onderzoeker Rutger Paludanus (1736-1788). Volgens Paludanus was de gevonden ‘muur’ een Romeinse weg. Uit recent onderzoek blijkt echter dat de weg een soort dijk is. De functie van de dijk is het mogelijk opslaan van ziltveen voor de bereiding van zout.

De inpoldering van de Wieringerwaard (1610), Waardpolder (1844) en de Wieringermeer (1930) gaat hand in hand met de dreiging van het water. Wanneer naar oude landkaarten gekeken wordt valt op dat de Zuiderzee vroeger land is geweest met in het midden het Flevomeer. Via het Vlie stond dit meer in verbinding met de Noordzee. Aan de hand van verschillende archeologische vondsten blijkt dat dit gebied bewoond is geweest. Het Flevomeer is door invloeden van de zee en overstromingen uitgebreid tot de latere Zuiderzee. Op enkele gedeelten van deze verdronken gronden stond bij eb weinig water. Door een tekort aan woongebied en vruchtbare gronden begon men vanaf de 16e eeuw deze verdronken gronden in te polderen. Hierbij werd gebruik gemaakt van watermolens voor het leegmalen en drooghouden van de polders.

Halverwege de 19e eeuw ontstonden de eerste plannen voor de inpoldering van de Zuiderzee en het Waddengebied. In 1891 presenteerde Cornelis Lely plannen die uiteindelijk zijn uitgevoerd: de aanleg van een afsluitdijk én het droogleggen van de Wieringermeer en drie andere IJsselmeerpolders. In eerste instantie kwam vooral uit de visserij veel verzet. Door deze plannen zouden namelijk vele vissersdorpen niet meer aan zee liggen. De doorslag kwam uiteindelijk door het tekort aan landbouwgrond voor eigen voedselvoorziening tijdens de Eerste Wereldoorlog (1914-1918) én de waternoodramp van 1918. 

Tussen de historische kaarten van 1900 en 1940 zit een duidelijk verschil, namelijk de droogleging van de Wieringermeer. Wat daarnaast opvalt zijn de gevolgen van de ruilverkaveling in de Wieringerwaard en Waardpolder op de kaarten van 1940 en 2000. De ruilverkaveling begon in het begin van de 20e eeuw, hierbij zijn de meest voorkomende types de blok- en strookverkaveling. Wanneer gekeken wordt naar het zuidelijke deel van het onderzoekstracé, dat in de polder ligt in plaats van in een droogmakerij, valt op dat hier tot op de dag van vandaag een oudere organische verkaveling zichtbaar is. Wanneer de bekende KLIC-meldingen over het onderzoekstracé worden gelegd dan valt op dat het onderzoekstracé grotendeels vlakbij (&lt; 1 meter) of op dezelfde plek van al bekende kabels en leidingen ligt.