DOI: 10.17026/dans-xka-r4w9
title: Tussen kelder en kerk. CHO01: Archeologisch en bouwhistorisch onderzoek in het voormalige zuidkoor van de Buurkerk te Utrecht. Basisrapportage Archeologie 90

description: &lt;p&gt;Sinds 1951 is Covers Couture & Bruidsmode gevestigd in vier belendende panden in de Choorstraat te Utrecht. Deze panden bevinden zich op de plek van het in 1586 gesloopte koor van de middeleeuwse Buurkerk. In de huizen van Choorstraat 29 en 31 waren in 2012 nog de oorspronkelijke laat zestiende-eeuwse kelders aanwezig. Vanwege ruimtegebrek ontstond er bij de eigenaar van de bruidsmodewinkel behoefte beide kelders uit te breiden in westelijke richting tot aan de fundering van de transeptmuur van de kerk. Daarbij werden de zestiende-eeuwse kelders weggebroken en de 2 meter brede zone tussen deze kelders en Buurkerk uitgegraven. Aanvankelijk waren er geen archeologen betrokken bij de graafwerkzaamheden. Pas na de vondst van grote hoeveelheden menselijk botmateriaal werd afdeling Erfgoed van de gemeente op de hoogte gesteld en werd besloten om de resterende graafwerkzaamheden archeologisch en bouwhistorisch te begeleiden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Tijdens de archeologische begeleiding CHO01 is een deel van de fundering met opgaand werk van de oostelijke gevel van het zuidelijke transept van de Buurkerk in het zicht gekomen. Deze transeptgevel dateert uit 1279, toen de Buurkerk na een grote stadsbrand werd herbouwd. De gevel was aan de buitenzijde voorzien van diverse steunberen. Tijdens de archeologische begeleiding werd op de scheiding tussen Choorstraat 29 en 31 de fundering van een dergelijke steunbeer aangetroffen, inclusief een deel van het opgaande werk. Aan de noordzijde van Choorstraat 29 werd de fundering van een twee steunbeer aangetroffen. Deze fundering was gedeeltelijk weggehakt, het opgaande werk was zelfs in z’n geheel verdwenen. In de 2,2 meter brede, dertiende-eeuwse fundering van de transeptmuur werden twee halfronde bogen aangetroffen. Het bouwhistorische onderzoek heeft aangetoond dat de aanleg van de fundering voor het zuidelijke transept in 1279 gefaseerd is uitgevoerd. Tegen de zuidzijde van een steunbeer werd een restant van een penant (gemetselde steunpilaar) uit het laatste kwart van de veertiende eeuw aangetroffen, dat vermoedelijk behoorde tot een in 1512 gesloopt zijkoor met librije (kerkbibliotheek).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De bodemopbouw in de kelders bestond tot de maximale ontgravingsdiepte van 2,3 meter onder straatniveau uit een dik (ophogings?)pakket, waarin geen afzonderlijke lagen zijn onderscheiden. Op basis van onder meer de vondsten is dit pakket gedateerd in de dertiende en veertiende eeuw. Er zijn geen oudere lagen en/of sporen aangetroffen en ook de natuurlijke bodemopbouw kwam niet in beeld. In het ophogingspakket werden restanten van tien graven aangetroffen, waarvan er zeven nog skeletmateriaal bevatten. De graven bevonden zich op verschillende dieptes en lagen in veel gevallen geheel of gedeeltelijk over elkaar heen. Een groot deel van de graven was mede daardoor gedeeltelijk verstoord en skeletmateriaal bleek vermengd. De graven kunnen niet heel nauwkeurig worden gedateerd, maar ze stammen zeer waarschijnlijk uit de vijftiende eeuw, terwijl een vroeg zestiende-eeuwse datering voor de hoogste graven ook mogelijk is. Zeer waarschijnlijk zijn er nog veel meer graven geweest, die echter zijn verstoord tijdens de sloop van het koor in 1586 en de bouw van de zestiende-eeuwse huizen. Met name tijdens de bouw van de beerput in Choorstraat 31 zijn vermoedelijk vele graven verdwenen. Daarnaast zijn in 2012 direct voorafgaand aan de archeologische begeleiding waarschijnlijk diverse graven ongedocumenteerd verwijderd. Wel zijn de menselijke botten bewaard, die later door de fysisch antropoloog zijn bestudeerd. Op basis van het meest voorkomende bot kan worden geconcludeerd dat de tien graven en het losse botmateriaal gezamenlijk resten van minstens 101 individuen bevatten. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;In 1579 werd de Buurkerk als gevolg van de reformatie geschikt gemaakt voor de hervormde erediensten. Het koor verloor hierdoor zijn functie en werd in 1586 gesloopt, waarna het transept aan de oostzijde van een nieuwe muur werd voorzien. Op de plek van het koor werd de Choorstraat aangelegd. Tussen deze nieuwe straat en het dichtgezette transept verrezen meerdere huizen, waaronder die van Choorstraat 29 en 31. Tijdens de archeologische begeleiding CHO01 werd in beide panden een beerput aangetroffen, vermoedelijk daterend uit 1586 of kort daarna. Van beide beerputten is alleen de bovenkant onderzocht en gedocumenteerd, de rest kon blijven zitten onder de nieuw aangelegde kelder.&lt;/p&gt;