DOI: 10.17026/dans-z2u-gmn8
title: Plangebied Tongelreep bij Valkenswaard, gemeenten Waalre, Valkenswaard, Heeze-Leende; een archeologisch bureauonderzoek en cultuurhistorische quickscan.

description: &lt;p&gt;Inleiding In opdracht van Royal Haskoning DHV heeft RAAP in de periode maart-juni 2019 een archeologisch bureauonderzoek en een cultuurhistorische quickscan uitgevoerd voor het plangebied Tongelreep nabij Valkenswaard in de gemeenten Waalre, Valkenswaard en Heeze-Leende. Dit onderzoek vond plaats in het kader van het herstellen, aanpassen en aanleggen van natuur langs in het dal van de Tongelreep. De exacte aard, omvang en diepte van de bodemingrepen is nog niet bekend.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Archeologie In het plangebied zijn er zeven archeologische monumenten en 63 vindplaatsen bekend. De algemene indruk is dat het in het gebied met name om jager-verzamelaars kampementen uit de periode Paleolithicum-Neolithicum gaat (hieronder vallen de twee monumenten). De Romeinse vondsten (speelgoed, versiering) bij de Achelse Kluis zijn bijzonder, maar de exacte vondstcontext is onduidelijk. De resten uit de Middeleeuwen en Nieuwe tijd bestaan uit verspreid aardewerk, waarbij het waarschijnlijk niet om bewoning gaat.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Cultuurhistorie In het kader van de cultuurhistorische quickscan is het plangebied bestudeerd op het voorkomen van bijzondere beekdalgerelateerde structuren en fenomenen. Het betreft hoofdzakelijk relicten van laatmiddeleeuwse en vroegnieuwetijdse beemdenstructuren, van twintigste-eeuwse ontginningen op de natte heide direct grenzend aan het beekdal, alsmede van vroeg-20e-eeuwse vloeiweidesystemen en visvijvercomplexen. Met name de laatste twee zijn plaatselijk nog relatief gaaf aanwezig en op landelijke schaal bijzonder, maar ook de beemden zijn als zodanig nog herkenbaar. Rond deze fenomenen bevinden zich ook gave vroeg-20e-eeuwse heideontginningen, die plaatselijk tot aan het beekdal doorlopen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Aanbevelingen Algemene aanbevelingen archeologie  In het algemeen wordt aangeraden om geen grondverzet te plegen of afgravingen te verrichten in gebieden met bekende en/of verwachte archeologische waarden. Ook geen verwijdering van de bouwvoor, gelet op de vernietigende werking op het archeologisch bodemarchief op de lange termijn door processen van erosie, oxidatie, bioturbatie, kryoturbatie, etc. Ontzie archeologische monumenten en vindplaatsen en kies waar mogelijk gebieden met een lage verwachting op de doelen te behalen. Als dit onmogelijk blijkt wordt aangeraden om in akke rs en weilanden niet dieper dan 30 cm (de bouwvoor) en bij grotere oppervlakten van deze ontgravingen onder archeologische begeleiding dit te doen en in heide en/of bosgebieden niet dieper dan het maaiveld te graven, omdat beneden deze niveaus archeologie aangetroffen kan worden (zie onder: oppervlaktegrenzen).  Ten aanzien van planinpassing, beheer, behoud en ontsluiting van archeologische resten en waarden wordt aangeraden om de bekende en te verwachten vindplaatsen zoveel mogelijk te ontzien bij de planuitvoering, zodat deze in situ behouden kunnen blijven. Ontsluiting kan plaats vinden via informatie over de archeologie in de vorm van brochures en wellicht een kleine tentoonstelling over jager-verzamelaars kampementen in het plangebied en de regio. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het plaatsen van informatieborden bij vindplaatsen wordt afgeraden vanwege het gevaar van illegale zoek activiteiten.  Ten aanzien van gebieden met aardkundige waarden geldt dat de natuurlijke morfologie hier zoveel als mogelijk gerespecteerd moet worden.  Het dempen van watergangen heeft geen negatieve invloed op eventueel archeologische resten, tenzij hierbij de bovengrond dieper dan 30 cm wordt verstoord.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In een adviesdocument met betrekking tot de herinrichting van de Tongelreep en omstreken (Meffert, 2019) stelt de provincie Brabant nog het volgende:  Houd bij de planvorming rekening met het archeologisch monument Stepkesweg (AMK-5107). Het monument heeft een hoge archeologische waarde en bevat archeologische waarden van zeer hoge ouderdom (Laat Paleolithicum-Mesolithicum). Het betreft een hoge zandrug (5 m boven de omgeving) langs het riviertje de Tongelreep.  Houd bij de planvorming rekening met het archeologisch monument Zeelberg-Oost (AMK5108). Het monument heeft een hoge archeologische waarde en bevat archeologische waarden van hoge ouderdom (Neolithicum). Het betreft een hoge zandrug langs het riviertje de Tongelreep.  Ga na in hoeverre de beemden ter hoogte van Zeelberg door grondgebruik of beplanting weer als beemden herkenbaar gemaakt kunnen worden, zonder de archeologische waarden aan te tasten;  Streef naar een functionele waterberging en herstel van kwetsbare graslandvegetaties in de omgeving van de Achelse Kluis, zonder de archeologische waarden aan te tasten  Wees terughoudend bij hermeandering van beken om het archeologisch bodemarchief niet te veel aan te tasten.  Zorg bij de omvorming van landbouwgronden naar natuur dat het archeologisch belang geborgd is. Uitgangspunt is dat eerst door middel van onderzoek gekeken wordt waar de archeologische waarden zich precies bevinden en dat de daarbij aangetroffen archeologische sites in situ behouden worden.  Zorg bij het omvormen (kappen) van naaldbossen naar heide en open loofbos dat het archeologisch belang geborgd is. Uitgangspunt is dat eerst door middel van onderzoek gekeken wordt waar de archeologische waarden zich precies bevinden en dat de daarbij aangetroffen archeologische sites in situ behouden worden. Dat houdt in dat tevens afgezien wordt van boomstobben verwijdering en rijden met zwaar materieel in deze gebieden.&lt;/p&gt;