DOI: 10.14457/tu.the.2018.1255
title: สิทธิทางรัฐธรรมนูญของนิติบุคคลต่างประเทศตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย

description: วิทยานิพนธ์เล่มนี้มุ่งศึกษาปัญหาการเป็นผู้ทรงสิทธิทางรัฐธรรมนูญของนิติบุคคลต่างประเทศตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ซึ่งเป็นปัญหาสืบเนื่องจากปัญหาการเป็นผู้ทรงสิทธิทางรัฐธรรมนูญของคนต่างด้าว เนื่องจากนิติบุคคลต่างประเทศและคนต่างด้าวล้วนเป็นบุคคลที่ไม่มีความสัมพันธ์อันแท้จริง (Genuine link) กับรัฐ และรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยยังขาดความชัดเจนในการรับรองสิทธิทางรัฐธรรมนูญของบุคคลดังกล่าว ด้วยเหตุนี้ผู้เขียนจึงเริ่มทำการศึกษาจากข้อความคิดว่าด้วยสิทธิทางรัฐธรรมนูญ และปัญหาการเป็นผู้ทรงสิทธิทางรัฐธรรมนูญตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยเป็นเบื้องต้น จากนั้นจึงศึกษาเปรียบเทียบการเป็นผู้ทรงสิทธิทางรัฐธรรมนูญของนิติบุคคลต่างประเทศจากรัฐธรรมนูญต่างประเทศ โดยแบ่งกลุ่มศึกษาออกเป็นสามกลุ่ม นั่นคือ กลุ่มประเทศที่บัญญัติการเป็นผู้ทรงสิทธิทางรัฐธรรมนูญของนิติบุคคลไว้ในรัฐธรรมนูญโดยตรง : ศึกษาประเทศเยอรมนี กลุ่มประเทศที่บัญญัติการเป็นผู้ทรงสิทธิทางรัฐธรรมนูญของคนต่างด้าวไว้ในรัฐธรรมนูญโดยตรง : ศึกษาประเทศสเปน และกลุ่มประเทศที่ไม่ได้บัญญัติการเป็นผู้ทรงสิทธิของนิติบุคคลหรือคนต่างด้าวไว้ในรัฐธรรมนูญไว้โดยตรง แต่อาศัยคำวินิจฉัยของศาลเพื่อรับรองและคุ้มครองสิทธิทางรัฐธรรมนูญของบุคคลดังกล่าว : ศึกษาประเทศสหรัฐอเมริกา ซึ่งจากการศึกษาเปรียบเทียบพบว่า ทั้งสามประเทศต่างมีการแบ่งแยกนิติบุคคลโดยใช้หลักเกณฑ์ความสัมพันธ์อันแท้จริงกับรัฐ เพื่อพิจารณาว่ารัฐควรให้การคุ้มครองนิติบุคคลประเภทใดเป็นสำคัญ กล่าวคือ รัฐจะมุ่งคุ้มครอง นิติบุคคลในประเทศที่มีความสัมพันธ์อันแท้จริงกับรัฐเช่นเดียวกับบุคคลธรรมดาที่เป็นพลเมืองของรัฐ ส่วนนิติบุคคลต่างประเทศที่แม้จะไม่มีความสัมพันธ์อันแท้จริงกับรัฐ ก็ได้รับการความคุ้มครองและรับรองสิทธิทางรัฐธรรมนูญเช่นกัน แต่ก็มิอาจได้รับในระดับเดียวกับนิติบุคคลในประเทศได้ เพราะขัดต่อวัตถุประสงค์ของรัฐธรรมนูญที่มุ่งคุ้มครองบุคคลผู้ที่มีความสัมพันธ์อันแท้จริงกับรัฐเป็นสำคัญ ส่วนประเทศไทยไม่ปรากฏแนวคิดการเป็นผู้ทรงสิทธิทางรัฐธรรมนูญของนิติบุคคลต่างประเทศมากนัก แม้ในชั้นศาลรัฐธรรมนูญจะมีนิติบุคคลจำนวนหนึ่งเป็นผู้ร้องในคดีก็ตาม แต่ศาลก็มิได้พิจารณาแบ่งแยกว่าผู้ร้องเป็นนิติบุคคลประเภทใด หากแต่พิจารณาในฐานะนิติบุคคลทั่วไปเท่านั้น อย่างไรก็ดี แม้ไม่มีแนวความคิดที่ชัดเจนเกี่ยวกับฐานะการเป็นผู้ทรงสิทธิทางรัฐธรรมนูญของนิติบุคคลต่างประเทศ แต่ปัญหาการเป็นผู้ทรงสิทธิทางรัฐธรรมนูญของคนต่างด้าวที่ถือเป็นบุคคลที่ไม่มีความสัมพันธ์อันแท้จริงกับรัฐเช่นเดียวกับนิติบุคคลต่างประเทศ ได้ปรากฏเป็นข้อถกเถียงสำคัญตั้งแต่ชั้นการยกร่างรัฐธรรมนูญ ตลอดจนข้อถกเถียงในทางตำรา ซึ่งในระยะหลังหลายฝ่ายต่างเห็นว่ามีสิทธิทางรัฐธรรมนูญบางประเภทที่คนต่างด้าวอาจเป็นผู้ทรงสิทธิได้เช่นกัน ซึ่งจากการศึกษาข้อความคิดว่าด้วยสิทธิทางรัฐธรรมนูญจะพบว่า ในความหมายดั้งเดิมสิทธิทางรัฐธรรมนูญจะมุ่งคุ้มครองพลเมืองของรัฐเป็นสำคัญ แต่นับจากสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นต้นมา แนวคิดว่าด้วยศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ได้แผ่ขยายไปทั่วโลก และถือเป็นคุณค่าสูงสุดที่ผูกพันอยู่กับความเป็นมนุษย์ ที่ไม่ได้คำนึงถึงเพศ เชื้อชาติ ศาสนา วัย คุณลักษณะ หรือฐานะทางสังคมของบุคคล ซึ่งแนวคิดดังกล่าวได้ถูกบัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญซึ่งเป็นกฎหมายสูงสุดของรัฐ เพื่อเป็นการประกันว่าศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์จะไม่อาจถูกล่วงละเมิดได้ ด้วยเหตุนี้ ในปัจจุบันสิทธิทางรัฐธรรมนูญบางประเภทจึงได้ทำหน้าที่คุ้มครองไปยังพลเมืองของรัฐอื่นหรือคนต่างด้าวในฐานะที่เป็นมนุษย์คนหนึ่งอีกด้วย ส่วนนิติบุคคลที่เกิดจากการรวมตัวกันของบุคคลธรรมดา และมีสภาพบุคคลแยกต่างหากจากบุคคลธรรมดา ก็สามารถเป็นผู้ทรงสิทธิทางรัฐธรรมนูญได้เช่นกัน แต่เป็นไปโดยจำกัด เท่าที่สภาพแห่งสิทธินั้นจะเปิดช่องให้นิติบุคคลสามารถเป็นผู้ทรงสิทธิได้ ดังนั้น สิทธิใดก็ตามที่โดยสภาพแล้วเฉพาะแต่บุคคลธรรมดาเท่านั้นที่สามารถเป็นผู้ทรงสิทธิได้ เช่น สิทธิในชีวิตร่างกาย สิทธิในเสรีภาพในการนับถือศาสนา นิติบุคคลย่อมไม่อาจเป็นผู้ทรงสิทธิในส่วนนี้ได้ ทั้งนี้ เมื่อศึกษาปัญหาการเป็นผู้ทรงสิทธิทางรัฐธรรมนูญของคนต่างด้าวที่ถือเป็นบุคคลที่ไม่มีความสัมพันธ์อันแท้จริงกับรัฐเช่นเดียวกับนิติบุคคลต่างประเทศ ประกอบกับการเป็นผู้ทรงสิทธิทางรัฐธรรมนูญของนิติบุคคลแล้ว ผู้เขียนจึงเห็นว่านิติบุคคลต่างประเทศสามารถเป็นผู้ทรงสิทธิทางรัฐธรรมนูญได้เช่นกัน โดยสิทธิดังกล่าวต้องเป็นสิทธิทางรัฐธรรมนูญประเภทสิทธิมนุษยชนหรือศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ที่ทุกคนสามารถเป็นผู้ทรงสิทธิได้ และต้องเป็นสิทธิในลักษณะเดียวกับที่นิติบุคคลในประเทศได้รับ แต่ถ้ารัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยจะรับรองสิทธิทางรัฐธรรมนูญประเภทสิทธิพลเมืองให้แก่นิติบุคคลต่างประเทศก็จะต้องบัญญัติไว้เป็นการเฉพาะ ด้วยเหตุนี้นิติบุคคลต่างประเทศจึงไม่อาจมีสิทธิทางรัฐธรรมนูญได้เทียบเท่ากับนิติบุคคลในประเทศ และประเทศไทยอาจปฏิบัติต่อนิติบุคคลต่างประเทศต่างจากนิติบุคคลในประเทศได้ภายใต้กฎหมายและสนธิสัญญา โดยที่การปฏิบัติดังกล่าวจะต้องไม่กระทบต่อแก่นของสิทธิทางรัฐธรรมนูญนั้น