DOI: 10.17026/ar/mh62hd
title: Archeologisch onderzoek natuurgebied Oostelijke Vechtplassen: deelgebieden De Put, De Ster en Polder Achteraf, gemeente Wijdemeren; bureauonderzoek

description: In opdracht van Ecogroen (namens Natuurmonumenten) heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd naar de locaties van drie deelgebieden in het natuurgebied Oostelijke Vechtplassen nabij de plaats Nieuw-Loosdrecht in de gemeente Wijdemeren. De aanleiding voor dit onderzoek zijn diverse maatregelen voor de herinrichting van deze natuurgebieden waarbij graafwerkzaamheden zullen plaatsvinden. 
De drie deelgebieden van het plangebied liggen ten westen van de plaats Nieuw-Loosdrecht.

De volgende werkzaamheden worden uitgevoerd, waarbij enkele alleen in een bepaald deelgebied plaats zullen vinden:
• Verwijderen bomen/opslag incl. rooien/freezen van stobben;
• Graven poel in De Ster (ca. 70 m2);
• Verwijderen opslag incl. zagen stobben en herstellen legakkers in De Ster (totaal ca. 0,95 ha);
• Grond ontgraven voor paaiplaats in Polder Achteraf (ca. 320 m2), opschonen en herprofileren ca. 720 m en graven nieuwe watergangen (ca. 160 m) en nieuwe stukken watergang (lengtes samen ca. 880 m);
• Plaggen tot verschillende dieptes: 50 cm, 40 cm, 30 cm, 20 cm of 10-15 cm;
• Haarmos schrapen.

Het bureauonderzoek voor de drie deelgebieden binnen het natuurgebied Oostelijke Vechtplassen heeft geresulteerd in een gespecificeerde archeologische verwachting voor elk van deze drie gebieden. Op basis van de landschappelijke ontwikkeling en situatie en de voor zover aanwezig bekende archeologische gegevens kan gesteld worden dat de archeologische verwachting voor vindplaatsen uit de periode Vroege Prehistorie plaatselijk middelhoog kan zijn. Dat betreft plekken waar het dekzand relatief hoog ligt en dicht onder het maaiveld aanwezig is. Dit geldt eigenlijk alleen voor enkele plekken in het centrale deel van deelgebied Polder Achteraf. In de overige gebieden is de archeologische verwachting voor deze periode laag. Verspoeling van de top van het dekzand in het begin van het Holoceen voorafgaand aan de veenvorming en de in een veel latere tijd grootschalige veenafgraving tot onder de waterspiegel zullen veel dekzandgebieden hebben aangetast waarbij eventuele archeologisch waarden verdwenen zijn. 

Voor de periode Neolithicum t/m Vroege Middeleeuwen is de archeologische verwachting laag vanwege de vrijwel volledige afdekking van het gebied door een meters dik veenpakket. In die periode kunnen mensen op het veen (tijdelijk) gewoond hebben of zijn allerlei greppels, sloten gegraven en akkers aangelegd. Echter door grootschalige veenafgraving zijn al die resten verdwenen. 

De archeologische verwachting voor het kunnen aantreffen van archeologische waarden uit de Middeleeuwen of Nieuwe Tijd is eveneens laag. De deellocaties liggen op enige afstand van de oude bewoningskernen / dijken waar deze archeologische resten al eerder zijn aangetroffen en verwacht kunnen worden. De eventuele archeologische waarden kunnen bestaan uit zogenaamde toevalsvondsten. De aard en ligging van dit soort vondsten zijn vooraf niet of nauwelijks te voorspellen. De losse vondsten zullen voornamelijk betrekking hebben op de ontginning van het veen en het gebruik van het ontgonnen veen voor agrarische activiteiten en kunnen bestaan uit afval en verloren gereedschappen.

Voor de locaties van voormalige molenplaatsen in deelgebied De Put en deelgebied Polder Achteraf geldt een hoge archeologische verwachting. Het is uit historische bronnen is bekend dat hier molens hebben gestaan. Resten van die molens en bijgebouwen of andere constructies en structuren kunnen in de ondergrond nog aanwezig zijn. Een hoge archeologische verwachting geldt tevens voor de nog bestaande historische eendenkooi in het deelgebied Polder Achteraf. Hier kunnen resten aanwezig zijn van oudere voorgangers. 

Advies

Deelgebied De Put
De voorgenomen plannen en maatregelen in dit deelgebied blijven buiten de twee molenplaatsen. Voor de maatregelen in dit deelgebied buiten de molenplaatsen geldt op basis van dit bureauonderzoek een lage archeologische verwachting en wordt geen vervolgonderzoek geadviseerd.

Deelgebied De Ster
De voorgenomen plannen en maatregelen in dit deelgebied die bestaan uit verwijderen van bomen/opslag en afplaggen bovengrond vinden plaats binnen de vrijgestelde zone tot 0,4 m -mv. Met het feit dat op basis van dit bureauonderzoek een lage archeologische verwachting voor dit deelgebied geldt, wordt geen vervolgonderzoek geadviseerd.

De voorgenomen maatregelen met betrekking tot het graven van een poel en het verwijderen van bomen/opslag incl. het zagen van stobben, zullen mogelijk wel dieper gaan dan die vrijgestelde zone tot 0,4 m -mv. De te graven poel heeft een oppervlakte van ca. 70 m2. Samen vallen deze ingrepen echter binnen de vrijstellingsgrens van 2.500 m2 die voor dit gebied geldt volgens de archeologische beleidskaart van de gemeente Wijdemeren (categorie 5). Er wordt derhalve geen vervolgonderzoek geadviseerd.

Deelgebied polder Achteraf
Ter plaatse van de twee molenplaatsen zal de bovengrond tot 0,2 m -mv (oostelijke molenplaats) en tot maximaal 0,4 m -mv (westelijke molenplaats) wordt afgeplagd. Het uitgraven van grond voor een paaiplaats en het graven van nieuwe delen van een watergang zullen dieper reiken dan de vrijgestelde zone tot 0,4 m -mv. De te graven paaiplaats heeft een oppervlakte van ca. 320 m2; de gezamenlijke lengte van de te graven watergangen bedraagt ca. 160 m en de breedte is ca. 2 m (oppervlakte ca. 320 m2). Samen vallen deze ingrepen binnen de vrijstellingsgrens van 2.500 m2 die voor dit gebied geldt volgens de archeologische beleidskaart van de gemeente Wijdemeren (categorie 5). Er wordt derhalve geen vervolgonderzoek geadviseerd.

Er zijn geen maatregelen gepland ter plaatse van de bestaande eendenkooi. Hier is geen vervolgonderzoek noodzakelijk. 

Voor het centrale en westelijke gedeelte van het deelgebied beperken de voorgenomen maatregelen zich tot het verwijderen van bomen/opslag en het afplaggen tot maximaal 0,4 m -mv. Hiervoor wordt geen vervolgonderzoek geadviseerd.