DOI: 10.17026/ar/nayvv3
title: IJsseldijk te Zwolle-Olst, gemeente Zwolle en Olst Wijhe
title: Een inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek

description: ADC ArcheoProjecten heeft in februari 2023 een inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek uitgevoerd op de locatie IJsseldijk te Zwolle-Olst. Een bureauonderzoek op deze locatie is uitgevoerd door Vestigia in 2017, een aanvullend bureauonderzoek door KSP Archeologie in 2018.
Het booronderzoek richt zich specifiek op de zones van het Tijdelijk Ruimte Beslag (TRB) waarvoor een middelhoge tot hoge verwachting geldt. Deze verwachting is gebaseerd op de verwachtingskaart uit het aanvullend bureauonderzoek dat zich richtte op de (werk)zones binnen een straal van 100m vanuit de huidige dijk. Met het verkennend booronderzoek is de archeologische verwachting uit het bureauonderzoek verder getoetst binnen de TRB zone met een middelhoge tot hoge verwachting binnen een straal van 100 m vanaf de dijk. In de zones binnen het TRB met een middelhoge tot hoge verwachting is de bodemopbouw onderzocht op de landschappelijke eenheden, de diepteligging van eventuele archeologische niveaus en de mate van intactheid van de bodem. Binnen de zones van het tracé die verkend zijn, bevind zich een afgedekt dekzandlandschap. Het dekzand wordt door oeverafzettingen afgedekt en het dekzand is een enkele keer opgenomen in verstoorde pakketten. In het grootste deel van het tracé, is geen bodemvorming waargenomen in het dekzand, met een enkele keer als uitzondering. Omdat de mate van aftopping van de oorspronkelijke bodem niet vastgesteld kan worden, kunnen sporenvindplaatsen nog steeds goed bewaard zijn gebleven. Voor deze zones blijft dan ook de archeologische verwachting gehandhaafd. Hier kunnen archeologische resten worden verwacht vanaf het Mesolithicum. Voor de enkele zones waar de top van het dekzand is verstoord en opgenomen in de bovenliggende pakket is een lage verwachting toegekend. Hier worden geen archeologische resten in situ verwacht. Het tracé doorkruist verschillende rivierduinen. Het gaat hier om oude en jonge rivierduinen. De oude rivierduinen waren aanwezig voor het ontstaan van de Gelderse IJssel. De jonge rivierduinen zijn ontstaan door het opwaaien van zand uit drooggevallen beddingen ten tijde van een actieve Gelderse IJssel. De intactheid van de top van de rivierduinen varieert, en er is geen duidelijke bodemvorming waargenomen. Maar er is ook geen sprake van een duidelijke aftopping. Daarom wordt verwacht dat mogelijk archeologische resten aanwezig kunnen zijn in de top van de rivierduin. Plaatselijk is er sprake van verrommelde bodemopbouw die mogelijk te koppelen is aan Laat Middeleeuwse – Nieuwe tijd bewoning. De verwachting voor de rivierduinen blijft gedeeltelijk gehandhaafd. Op de locaties waar deze recent verstoord is, wordt op basis van het verkennend booronderzoek de verwachting bijgesteld naar een lage verwachting. Binnen de zones van het tracé die gewaardeerd zijn, zijn voornamelijk kalkrijke oeverafzettingen aangetroffen. De oeverafzettingen behoren tot de Gelderse IJssel, die dit sediment door eeuwen heen heeft afgezet. Deze afzettingen zijn relatief jong en vanaf de Middeleeuwen afgezet. Deze gronden werden voornamelijk gebruikt voor de landbouw. De kalkrijke oeverafzettingen impliceren dat het gebied een lange tijd een nat milieu heeft gekend. Daarnaast kon in het tracé ook overslaggronden worden verwacht. Deze overslaggronden zijn niet waargenomen in de boringen. Daarom worden hier geen nederzettingsresten verwacht. De intactheid van deze kalkrijke oeverafzettingen varieert enorm. Voor grotendeels alle kalkrijke oeverafzettingen, binnen het tracé is een lage archeologische verwachting opgesteld. Naast de kalkrijke oeverafzettingen, zijn er ook kalkloze oeverafzettingen aanwezig en intacte oeverafzettingen die baksteenfragmenten bevatten. Deze kalkloze oeverafzettingen hebben een droger milieu vertegenwoordigd. De baksteenfragmenten in de onverstoorde oeverafzettingen kunnen mogelijk in verband staan met historische bebouwing. Voor deze zones blijft de opgestelde verwachting onveranderd. In het plangebied is een groot gedeelte van de bodemopbouw verstoord tot ten minste 1,5 m -mv. Een deel van deze verstoringen zijn recent. Voor de zones met recente verstoringen is de archeologische verwachting bijgesteld naar laag tot 1,5 m -mv. Voor de zones waar de verstoringen mogelijk in verband kunnen worden gebracht aan historische gebeurtenissen (loopgraven) en/of historische bebouwing, blijft de verwachting gehandhaafd. In het tracé zijn op enkele locaties komafzettingen en geulafzettingen aanwezig. In de geulafzettingen kunnen scheepsresten voorkomen, maar deze zullen over het algemeen dieper liggen dan 1,5 m -mv. Daarom worden voor deze zones geen archeologische resten verwacht en geldt dus een lage verwachting. Daarnaast zijn er opgebrachte pakketten aangeboord. Een enkel opgebracht pakket zou mogelijk in verband kunnen staan met de historische dijk. In boring 57, gezet aan de voet van de dijk, is sprake van een opgebracht pakket met puinfragmenten. Hiervoor blijft de verwachting gehandhaafd en behoudt deze locatie een middelhoge verwachting. Voor de andere locaties geldt voor de opgebrachte pakketten een lage verwachting tot 1,5 m -mv. Onder de opgebrachte pakketten kunnen nog archeologische relevante lagen aanwezig zijn.