DOI: 10.14457/tu.the.2020.157
title: การบังคับใช้ข้อยกเว้นความผิดฐานทารุณกรรมสัตว์ตามพระราชบัญญัติป้องกันการทารุณกรรมและการจัดสวัสดิภาพสัตว์ พ.ศ. 2557: ศึกษากรณีสัตว์ที่ใช้เป็นอาหาร

description: การศึกษาการบังคับใช้ข้อยกเว้นความผิดฐานทารุณกรรมสัตว์ ตามพระราชบัญญัติป้องกันการทารุณกรรมและการจัดสวัสดิภาพสัตว์ พ.ศ. 2557 : ศึกษากรณีสัตว์ที่ใช้เป็นอาหาร เป็นการศึกษามาตรา 21(1) แห่งพระราชบัญญัติป้องกันการทารุณกรรมและการจัดสวัสดิภาพสัตว์ พ.ศ. 2557 ซึ่งกำหนดให้การฆ่าสัตว์เพื่อใช้เป็นอาหารเป็นข้อยกเว้นโดยไม่ถือว่าเป็นการทารุณกรรมสัตว์ อย่างไรก็ตาม ในกระบวนการนำสัตว์มาฆ่าเพื่อใช้เป็นอาหาร นับตั้งแต่การเลี้ยงสัตว์ วิธีการฆ่าสัตว์ และการนำชิ้นส่วนของสัตว์มาใช้เป็นวัตถุดิบในการประกอบอาหารนั้น ยังมีการกระทำบางประการที่มีลักษณะอันเป็นการทารุณกรรมสัตว์อยู่ด้วย กรณีกระบวนการเลี้ยงสัตว์ที่ใช้เป็นอาหารพบว่า ในต่างประเทศมีการบังคับให้สัตว์กินอาหารมากเกินความต้องการซึ่งมีลักษณะเป็นการทารุณกรรมสัตว์ เช่น การบังคับให้เป็ดหรือห่านกินอาหารเป็นจำนวนมาก ทำให้ตับของเป็ดหรือห่านโตขึ้นกว่าการเลี้ยงโดยทั่วไป เพื่อนำตับของเป็ดหรือห่านไปเป็นวัตถุดิบในการปรุงอาหารในเมนูฟัวกราส์ (Foie gras) เป็นต้น สำหรับประเทศไทยมีกระบวนการเลี้ยงสัตว์ที่มีลักษณะทารุณกรรมในเมนูไก่กะทิหรือไก่หลุม โดยนำไก่ทั้งตัวไปฝังไว้ในทราย เหลือเพียงส่วนหัวที่โผล่พ้นทรายขึ้นมา เมื่อไก่เกิดความร้อนในร่างกายก็จะอ้าปาก ผู้เลี้ยงก็จะกรอกกะทิลงไปในคอไก่ เป็นการบังคับให้ไก่กินกะทิเป็นอาหารต่อเนื่องประมาณ 2-3 สัปดาห์ก่อนนำไปฆ่า โดยเชื่อกันว่าจะได้เนื้อไก่ที่มีรสชาติดีกว่าปกติ กรณีกระบวนการฆ่าสัตว์ที่ใช้เป็นอาหารพบว่า ในต่างประเทศมีกระบวนการนำสัตว์มาทำอาหาร โดยวิธีการที่ทำให้สัตว์ตายอย่างทรมาน เช่น การต้มล๊อบสเตอร์ที่ยังไม่ตายในน้ำเดือด หรือเมนูปลาสองแผ่นดิน ซึ่งเป็นการนำตัวปลามาทอดเพียงส่วนล่างโดยส่วนบนของตัวปลายังมีชีวิตอยู่ เป็นต้น ส่วนในกระบวนการทำอาหารของไทยที่มีลักษณะเป็นการทารุณกรรมสัตว์ เช่น เมนูปลาไหลต้มเปรต ซึ่งเป็นการนำปลาไหลใส่ลงไปในหม้อต้มขณะที่น้ำกำลังเดือด เป็นต้น กรณีสุดท้ายคือ ความคุ้มค่าจากการนำชิ้นส่วนของสัตว์มาใช้เป็นวัตถุดิบในการทำอาหารพบว่า วัตถุดิบของอาหารบางชนิดได้มาโดยวิธีการทารุณกรรมสัตว์ เช่น หูฉลาม ที่ได้มาจากการตัดครีบและหางของฉลามแล้วปล่อยลงสู่ทะเล ซึ่งต่อมามันก็จะตายในที่สุด กล่าวคือ เราสูญเสียฉลามหนึ่งตัว เพื่อนำครีบและหางมาทำอาหาร สำหรับประเทศไทย แม้จะบริโภคฉลามทั้งตัว ไม่ได้ทิ้งซากฉลามลงทะเลก็ตาม แต่การตรากฎหมายให้สอดคล้องกับนานาประเทศยังเป็นสิ่งจำเป็น เนื่องจากเป็นประเทศที่มีการส่งออกชิ้นส่วนของปลาฉลามโดยเฉพาะครีบเป็นอันดับต้นๆของโลก การแสดงให้เห็นถึงการคำนึงถึงสิทธิสัตว์ในด้านการทารุณกรรมสัตว์ที่ใช้เป็นอาหารจึงเป็นสิ่งจำเป็นเพื่อทำให้กฎหมายไม่เป็นอุปสรรคและถูกต่อต้านหรือถูกกล่าวหาว่าเป็นสินค้าที่ได้มาจากการทารุณกรรมสัตว์ จากผลการศึกษาดังกล่าว ผู้ศึกษาเห็นว่าควรกำหนดให้การยกเว้นการฆ่าสัตว์เลี้ยงเพื่อใช้เป็นอาหารตามมาตรา 21 แห่งพระราชบัญญัติป้องกันการทารุณกรรมและการจัดสวัสดิภาพสัตว์ พ.ศ. 2557 เฉพาะกรณีที่เป็นการฆ่าอย่างมีมนุษยธรรม โดยการฆ่าอย่างมีมนุษยธรรมหมายถึง การทำให้สัตว์หมดสติก่อนทำการฆ่า เพื่อให้สัตว์ปราศจากความทุกข์ทรมานหรือความเจ็บปวดทางกายก่อนทำการฆ่าสัตว์ และเลือกวิธีการฆ่าสัตว์ให้เหมาะสมกับชนิดของสัตว์ ยกเว้นการฆ่าสัตว์ตามพิธีกรรมหรือข้อบัญญัติทางศาสนา และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ควรประกาศกำหนดลักษณะของการกระทำอันเป็นการทารุณกรรม โดยให้การกระทำลักษณะต่อไปนี้เป็นการทารุณกรรมสัตว์ (1) กระบวนการเลี้ยงสัตว์ที่ใช้เป็นอาหาร โดยการบังคับให้สัตว์กินอาหารด้วยวิธีการใด ๆ การเลี้ยงสัตว์ในที่คับแคบซึ่งผิดไปจากธรรมชาติของสัตว์ หรือการเลี้ยงที่ส่งผลทำให้สัตว์เกิดการเจ็บป่วย ได้รับความเจ็บปวดหรือทรมาน ทุพพลภาพหรือเสียชีวิต (2) กระบวนการฆ่าสัตว์โดยวิธีการที่ทารุณโหดร้าย เช่น การต้ม ย่าง ทอด โดยที่สัตว์ยังมีชีวิตอยู่ ซึ่งส่งผลทำให้สัตว์ได้รับความทุกข์ทรมานก่อนการเสียชีวิต (3) การตัดชิ้นส่วนของสัตว์ออกจากร่างกาย ขณะที่สัตว์ยังมีชีวิต และปล่อยให้สัตว์ตายเองอย่างทรมาน ทั้งนี้ เพื่อจำกัดขอบเขตการกระทำของมนุษย์ต่อสัตว์ที่ใช้เป็นอาหารให้อยู่บนพื้นฐานของหลักความมีศีลธรรม และทำให้การบังคับใช้ข้อยกเว้นการทารุณกรรมสัตว์ กรณีสัตว์ที่ใช้เป็นอาหารมีความชัดเจนและสามารถนำมาบังคับใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น