DOI: 10.14457/tu.the.2021.59
title: ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระของสารสกัดครามและการทำนายการยับยั้งเอนไซม์ไทโรซิเนสด้วยการจำลองการจับกันระหว่างโมเลกุล

description: การศึกษาฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระของสารสกัดจากใบคราม 15 ตัวอย่าง จาก 6 สายพันธุ์ ในพื้นที่เพาะปลูกทางตะวันออกเฉียงเหนือของประเทศไทยด้วยวิธีการแช่หมัก (maceration) ด้วยเอทานอลที่ความเข้มข้น 99.5 เปอร์เซ็นต์ ผลการทดลองพบว่า สายพันธุ์ I. tinctoria L. มีร้อยละของผลได้อยู่ในกลุ่มที่สูงโดยมีค่าอยู่ในระหว่าง 4.17±0.71 ถึง 13.55±0.65 และสายพันธุ์ I. suffruticosa มีร้อยละของผลได้ 6.89±1.12 ส่วนการทดสอบฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระด้วยวิธีดีพีพีเอช (2,2′-diphenyl-1-picrylhydrazyl radical; DPPH assay) ค่า IC50 ของสารสกัดของสายพันธุ์ I. tinctoria L. และ สายพันธุ์ I. suffruticosa มีค่าอยู่ในช่วง 1.49±0.19 ถึง 4.38±0.02 มิลลิกรัมต่อมิลลิลิตร และ 3.12±0.04 มิลลิกรัมต่อมิลลิลิตร ตามลำดับ การวิเคราะห์ความสามารถในการรีดิวซ์เฟอร์ริก (ferric ion reducing antioxidant power; FRAP assay) ค่า FRAP ของ 2 สายพันธุ์อยู่ในช่วง 46.93±3.33 ถึง 181.59±7.22 และ 66.61±8.59 มิลลิกรัมโทรล็อคต่อกรัมสารสกัด ตามลำดับ ปริมาณสารโพลีฟีนอลทั้งหมด (total phenolic content; TPC) ใช้วิธี Folin-Ciocalteu assay มีค่าในช่วง 7.17±0.34 ถึง 9.87±0.19 มิลลิกรัมกรดแกลลิคต่อกรัมตัวอย่างแห้ง และ 9.19±0.50 มิลลิกรัมกรดแกลลิคต่อกรัมตัวอย่างแห้ง โดยผลที่ได้ไม่มีความแตกต่างอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ ซึ่งสายพันธุ์ทั้ง 2 นี้ยังมีการปลูกอย่างแพร่หลายเพื่อนำไปใช้ในอุตสาหกรรมย้อมผ้าคราม ซึ่งทำให้มีความน่าสนใจในการนำไปศึกษาต่อไป การศึกษาฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระของสารสกัดจากเมล็ด และ ใบของครามสายพันธุ์ I. tinctoria L. และสายพันธุ์ I. suffruticosa ซึ่งเป็น 2 สายพันธุ์ที่ให้สีฟ้าเข้มได้รับความนิยมในการย้อมผ้าคราม มาสกัดด้วยวิธีการแช่หมัก และ วิธีการสกัดแบบซอกห์เลต (Soxhlet extraction) ด้วยเอทานอลที่ความเข้มข้น 50, 70 และ 99.5 เปอร์เซ็นต์ ผลการทดลองพบว่าใบมีร้อยละของผลได้สูงกว่าเมล็ด โดยสายพันธุ์ I. tinctoria L. มีค่าร้อยละของผลได้เท่ากับ 5.03±1.35 ถึง 14.22±0.82 และสายพันธุ์ I. suffruticosa มีค่าร้อยละของผลได้เท่ากับ 7.31±0.43 ถึง 32.92±5.48 จากการวิเคราะห์ฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระพบว่าสารสกัดจากเมล็ดครามมีค่า IC50 ต่ำกว่าสารสกัดจากใบ ทั้งในการสกัด 2 แบบ โดยเมื่อนำสารสกัดจากเมล็ดของสายพันธุ์ I. tinctoria L. มาผ่านการสกัดแบบแช่หมัก และแบบซอกห์เลต พบว่าค่า IC50 ที่ได้มีค่าอยู่ในช่วง 0.18±0.08 ถึง 0.36±0.07 และ 0.09±0.04 ถึง 0.33±0.01 มิลลิกรัมต่อมิลลิลิตร ตามลำดับ ในขณะที่สารสกัดจากเมล็ดของสายพันธุ์ I. suffruticosa มีค่า IC50 ที่ได้มีค่าอยู่ในช่วง 0.12±0.01 ถึง 0.25±0.03 และ 0.05±0.01 ถึง 0.19± 0.01 มิลลิกรัมต่อมิลลิลิตร ตามลำดับ ส่วนการวิเคราะห์ความสามารถในการรีดิวซ์เฟอร์ริกของสารต้านอนุมูลอิสระพบว่าสารสกัดจากใบของสายพันธุ์ I. tinctoria ที่ผ่านการสกัดด้วยวิธีแช่หมัก และสารสกัดจากเมล็ดของสายพันธุ์ I. suffruticosa ที่สกัดด้วยวิธีซอกห์เลต มีค่า FRAP value สูง โดยมีค่าอยู่ในช่วง 290.91±18.11 ถึง 481.82±37.44 มิลลิกรัมโทรล็อคต่อกรัมสารสกัด และ 338.49±30.29 ถึง 565.46±30.95 มิลลิกรัมโทรล็อคต่อกรัมสารสกัด ตามลำดับ จากผลการวิเคราะห์หาสารประกอบโพลีฟีนอล พบว่าสารสกัดจากใบของสายพันธุ์ I. tinctoria ที่ผ่านการสกัดด้วยวิธีแช่หมัก และสารสกัดจากใบของสายพันธุ์ I. suffruticosa ที่สกัดด้วยวิธีซอล์กเลต ให้ค่า TPC ที่สูงกว่าสารสกัดจากเมล็ด โดยมีค่าอยู่ในช่วง 5.83±0.05 ถึง 9.91±1.07 มิลลิกรัมกรดแกลลิคต่อกรัมตัวอย่างแห้ง และ 7.17±0.31 ถึง 9.98±0.81 มิลลิกรัมกรดแกลลิคต่อกรัมตัวอย่างแห้ง ตามลำดับ ดังนั้นสารสกัดจากเมล็ดและใบครามทั้งสองสายพันธุ์จึงเป็นแหล่งของสารต้านอนุมูลอิสระที่สูง เมื่อนำข้อมูลไปหาสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ พบว่าปัจจัยของวิธีการสกัด และความเข้มข้นเอทานอล ไม่มีความสัมพันธ์กับค่าการต้านอนุมูลอิสระ IC50 ของดีพีพีเอช ค่าพลังงานความสามารถเป็นตัวรีดิวซ์เฟอร์ริก และการหาปริมาณสารโพลีฟีนอลทั้งหมด แต่ชิ้นส่วนในการสกัดถือเป็นปัจจัยสำคัญที่มีความสัมพันธ์ต่อฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระ และปริมาณสารโพลีฟีนอล การทำนายการเข้าจับของสารประกอบจากสารสกัดครามจากส่วน ดอก ลำต้น ใบ เมล็ด และ ราก ของสายพันธุ์ I. tinctoria กับเอนไซม์ไทโรซิเนส (Tyrosinase) โดยการจำลองการจับกันระหว่างโมเลกุลด้วยเทคนิคโมเลคกุลาร์ด็อกกิ้ง (molecular docking) ในการทดลองส่วนนี้นำสารสกัดจากส่วนต่าง ๆ ของสายพันธุ์ I. tinctoria ที่ผ่านการสกัดด้วยวิธีการสกัดแบบแช่หมักด้วยตัวทำละลายเอทานอลเข้มข้น 99.5 เปอร์เซ็นต์ มาวิเคราะห์ด้วยเครื่องมือ Gas chromatography mass spectroscopy (GC-MS) พบว่ามีสารประกอบทั้งหมด 65 ชนิด ของสารสกัดจากส่วนต่าง ๆ ของคราม ซึ่งเป็นกลุ่มของกรดไขมันอิ่มตัวและไม่อิ่มตัว กลุ่มสารฟีนอลิก กลุ่มสารสเตียรอยด์ และสารให้สี จากนั้นนำข้อมูลของสารประกอบทั้ง 65 ชนิดไปทำนายการจับกับเอนไซม์ไทโรซิเนส (Tyrosinase) ด้วยเทคนิคโมเลคกุลาร์ด็อกกิ้ง โดยใช้ชุดการคำนวณทั้งหมด 4 ชุด ได้แก่ ChemPLP, Goldscore, Chemscore และ ASP ผลการทดลองพบว่าค่าการเข้าจับของสารประกอบของส่วนต่าง ๆ ของต้นครามทั้ง 4 ชุดการคำนวณมีค่าสูงกว่าสารมาตรฐานกรดโกจิก (Kojic Acid) จากการคำนวณแบบ ChemPLP ของสารประกอบ Triacontane จากส่วนของดอก มีค่าการเข้าจับ 71.28 สารประกอบ Phytol และ Vitamin E จากส่วนของดอก ลำต้น และใบ มีค่าการเข้าจับ 83.78 และ 70.34 สารประกอบ Stearic Acid จากทุกส่วนของต้นคราม มีค่าการเข้าจับ 78.34 และ สารประกอบ Oleic Acid จากส่วนเมล็ด และราก มีค่าการเข้าจับ 75.13 ในขณะที่ค่าการจับกันระหว่างเอนไซม์ไทโรซิเนสกับสารมาตรฐานกรดโกจิก (Kojic Acid) มีค่าเท่ากับ 55.23 สารสกัดจากพืชครามเป็นแหล่งของสารต้านอนุมูลอิสระสูง ผลการทดลองได้แสดงให้เห็นศักยภาพของการจับกันระหว่างสารประกอบต่าง ๆ ของสารสกัดครามและเอนไซม์ไทโรซิเนสในการยับยั้งขบวนการสร้างเม็ดสี ดังนั้นสารประกอบของสารสกัดจากครามจึงมีความน่าสนใจในการพัฒนาผลิตภัณฑ์เครื่องสำอางได้ต่อไป