DOI: 10.17026/dans-xgd-23sb
title: Een sporencluster uit de vroege ijzertijd in plangebied Grote Boel. Archeologisch onderzoek in Nijmegen-Noord, project Grb2. Archeologische Berichten Nijmegen - Briefrapport 253

description: &lt;p&gt;Het archeologische onderzoek dat in 2015 en 2016 is uitgevoerd onder de projectcode Grb2 behelsde diverse vormen van veldwerk voorafgaand aan woningbouw in verschillende deelgebieden: enkele proefsleuven nabij een al bekend grafveld uit de Romeinse tijd (putten 1-4), archeologische begeleiding van de aanleg van rioolsleuven en afwateringsgeultjes (putten 5-6 en 99) en een proefsleuvenonderzoek in het tracé van nog aan te leggen riolering (putten 7-33). Als vervolg op deze laatstgenoemde campagne is proefsleuf 21 uitgebreid en aan een opgraving onderworpen. Vanwege de dichtheid aan grondsporen en vondsten op deze locatie is hieraan nummer 134 in de reeks vindplaatsen in het gebied van de Waalsprong toegekend.&lt;br&gt; Het doel van de archeologische begeleiding was het documenteren van gegevens en het veiligstellen van materiaal van de vindplaats om daarmee informatie te behouden die van belang is voor kennisvorming over het verleden. Dit gold ook voor de opgraving in deelgebied C die het slot van het project vormde. De begeleiding kon overigens aanleiding geven tot een waardering met dezelfde uitkomst als bij een proefsleuvenonderzoek zoals in de deelgebieden D en E is uitgevoerd. Het doel daarvan was het vaststellen van eventuele archeologische resten in de ondergrond van het plangebied en het waarderen daarvan.&lt;br&gt; Al voordat het onderzoek startte, was het vroegere landschap en het vroegere gebruik van het plangebied redelijk gedetailleerd bekend aan de hand van honderden boringen uit prospectief onderzoek en door eerder gravend onderzoek binnen en rond het plangebied. Zo is ook het enkele vuurstenen artefactfragment dat in het midden- of laat-neolithicum gedateerd is met redelijke zekerheid toe te schrijven aan de bewoners van de midden-neolithische Hazendonk-groep die zich rond 3700 voor Chr. gevestigd hadden op een zandrug iets ten noordwesten van het plangebied.&lt;br&gt;Gegeven de ruime landschappelijke kennis van het gebied heeft het aanvullende fysisch-geografische onderzoek zich feitelijk beperkt tot de locatie waar zich een opmerkelijk dichte sporencluster uit de vroege ijzertijd manifesteerde (put 21). Deze bevond zich in de oostelijke randzone van een circa 150 m brede geulvormige laagte met een globale zuidoost-noordwest oriëntatie. Waarschijnlijk betreft het een voormalige (kronkelwaard)geul die in eerste instantie voornamelijk actief is verzand, en vervolgens veel rustiger als oever- en komgebied verder opgevuld is geraakt.&lt;br&gt; Het lokale voorkomen van een zandlaag in put 21 roept de vraag op of de iets hoger beginnende kuilencluster in de vroege ijzertijd gegraven is om daaruit zand te delven, bijvoorbeeld om die te mengen met klei. Op die wijze kon men leem voor het bestrijken van huiswanden of ovens verkrijgen. Maar het mag wel uitgesloten worden dat er ter plekke bewoning is geweest, ook al hebben de vondsten het karakter van nederzettingsmateriaal, daterend uit de tweede helft van de vroege ijzertijd (650/625-500 voor Chr.). De grenzen van de sporencluster, voornamelijk bestaande uit kuilen en paalkuilen, lijken binnen het beperkte oppervlak van put 21 bereikt te zijn. De sporencluster omvat niet meer dan 28 x 20 m. Dat areaal kan in de vroege ijzertijd weliswaar een volledig erf hebben omvat, bestaande uit minstens een boerderij en een spieker, maar er is geen enkele systematiek in de paalkuilen te herkennen die op de plattegrond van een boerderij duidt. Er hebben binnen put 21 hoogstens twee spiekers gestaan, dan wel enkele rijen van drie palen, die wellicht rekken vertegenwoordigen, bijvoorbeeld voor het drogen van hooi. Daarmee lijkt de sporencluster op off-site situaties zoals die elders in Nijmegen-Noord vastgesteld zijn uit globaal dezelfde periode.&lt;br&gt; Een andere mogelijke verklaring voor de aanwezigheid van de kuilencluster is dat hij verband houdt met de infrastructuur uit de vroege ijzertijd die in de nabijheid is aangelegd. Bij eerder onderzoek is gebleken dat vlak langs de vindplaats een met (kook)stenen verharde route heeft gelegen. In het verlengde daarvan lag een steenpaadje op het talud van de restgeul die op minder dan 200 m zuidoostelijk van de kuilencluster lag. Een bijzonderheid van dit steenpad is dat het aangelegd is op een mengsel van klei en zand. Dit zand is met zekerheid van elders aangevoerd, wellicht met zand uit de kuilencluster.&lt;br&gt;Een vondstconcentratie (kuil?) met daarin gedraaid aardewerk en dakpanfragmenten, vormt het enige grondspoor dat in de Romeinse tijd kan worden gedateerd. Het bevond zich in de vulling van een restgeul die al bij eerder onderzoek in het plangebied is onderzocht. Hoewel daaruit al ook verspreid gedraaid aardewerk bekend was, geldt dat niet voor baksteen. De vijf forse stukken dakpan uit het spoor vormen daardoor opmerkelijke vondsten voor een locatie ver buiten het bereik van een nederzetting.&lt;br&gt; Van de 40 greppeldelen die zijn vastgelegd, kunnen de meeste gerekend worden tot het sloten- en greppelstelsel behorend bij de al rond 1300 gestichte boerderij De Boel, iets zuidelijk van het plangebied. De ook recentelijk nog dominante oriëntaties ZW-NO en ZO-NW zijn erin terug te vinden.&lt;br&gt;Al ruimschoots voor de operatie Market Garden in september 1944 lagen er volop Duitse stellingen in het plangebied. Daar kwamen vanaf 20 september 1944 stellingen en schuttersputten van de geallieerden bij, aangezien de Griftdijk een cruciale as in de opmars naar het noorden vormde. Tijdens het project Grb2 zijn voornamelijk stellingen en andere onderkomens van de bevrijders aangesneden. Verschillende grondsporen waren overigens door munitieruiming al in een eerder stadium aangetast. De Tweede Wereldoorlog vormde in het plangebied de laatste roerige episode tot aan de recente inrichting van woonbuurt Grote Boel.&lt;/p&gt;