DOI: 10.14457/tu.the.2017.1311
title: มาตรการทางภาษีเพื่อรักษาสิ่งแวดล้อม: ศึกษาเฉพาะกรณีขยะอิเล็กทรอนิกส์

description: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวคิดภาษีสิ่งแวดล้อม เครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์ สถานการณ์ปัญหาและผลกระทบของขยะอิเล็กทรอนิกส์ หลักการและแนวคิดพื้นฐานในการจัดการปัญหาสิ่งแวดล้อม และเพื่อศึกษาและวิเคราะห์มาตรการทางภาษีที่เกี่ยวกับการจัดการปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ของประเทศไทย ทั้งมาตรการทางภาษีที่ส่งผลโดยตรงและโดยอ้อมต่อการแก้ปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ ว่ามีประสิทธิภาพและประสิทธิผลต่อการจัดการปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์หรือไม่ อย่างไร รวมทั้งศึกษาและทำความเข้าใจมาตรการทางภาษีที่เกี่ยวกับการจัดการปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ของต่างประเทศ ได้แก่ รัฐแคลิฟอร์เนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา ประเทศไต้หวัน ประเทศญี่ปุ่น และประเทศสวีเดน เพื่อนำมาวิเคราะห์และหาข้อเสนอแนะในการกำหนดมาตรการทางภาษีแก้ปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่เหมาะสมมาประยุกต์ใช้กับบริบทของสังคมไทยต่อไป ทั้งนี้ แม้ว่าวิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษามาตรการทางภาษีเป็นหลัก แต่ผู้เขียนยังได้ศึกษามาตรการทางกฎหมายของประเทศไทยและต่างประเทศที่เกี่ยวข้องเพื่อให้เกิดความเข้าใจภาพรวมของการจัดการปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์โดยมีรูปแบบการศึกษาเป็นการวิจัยทางเอกสารเป็นหลัก ทั้งบทบัญญัติแห่งกฎหมายหนังสือ บทความ และข้อมูลทางอินเตอร์เน็ต ทั้งภาษาไทยและภาษาต่างประเทศ รวมถึงข้อความเห็นของบุคคลที่เกี่ยวข้องกับมาตรการทางภาษีเพื่อรักษาสิ่งแวดล้อมและการจัดการปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ โดยใช้วิธีการศึกษาข้อมูลในเชิงเปรียบเทียบกับกฎหมายต่างประเทศ จากผลการศึกษาพบว่า ปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์เป็นปัญหาที่มีแนวโน้มส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยยะสำคัญ โดยนานาประเทศได้มีการนำมาตรการทางภาษีมาบังคับใช้เป็นมาตรการหนึ่งในการแก้ไขปัญหาดังกล่าวควบคู่กับมาตรการทางกฎหมายซึ่งมีลักษณะบังคับและควบคุม แต่สำหรับประเทศไทยยังไม่มีการนำมาตรการทางภาษีมาปรับใช้เพื่อแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์เป็นการเฉพาะ มีเพียงการกำหนดมาตรการทางกฎหมายมาบังคับใช้เพื่อให้สิทธิตามกฎหมายในการปล่อยมลพิษ กำหนดข้อจำกัดปริมาณการปล่อยมลพิษหรือปริมาณการใช้สารที่เป็นอันตราย และมาตรการทางภาษีบางประการที่เอื้อประโยชน์ต่อสิ่งแวดล้อมเป็นการทั่วไป ซึ่งไม่สามารถสร้างความตระหนักแก่ผู้ก่อมลพิษได้เท่าที่ควร จากการศึกษาผู้เขียนพบปัญหา ดังนี้  (1) ปัญหาการไม่มีมาตรการทางภาษีกำหนดให้สิทธิประโยชน์เพื่อสร้างแรงจูงใจในการลดการเกิดขยะอิเล็กทรอนิกส์ตามกฎหมายภาษีเงินได้ และภาษีมูลค่าเพิ่ม(2) ปัญหาการไม่จัดเก็บภาษีสรรพสามิตจากเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์(3) ปัญหาการจัดเก็บอากรศุลกากรอัตราเดียวทั้งเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ใหม่และเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่ใช้แล้ว(4) ปัญหาการกำหนดเพียงมาตรการทางกฎหมายในร่างพระราชบัญญัติการจัดการซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. ....(5) ปัญหารูปแบบการจัดสรรค่าธรรมเนียมการรีไซเคิลขยะอิเล็กทรอนิกส์จากปัญหาที่กล่าวมา ผู้เขียนเห็นว่าการนำมาตรการทางภาษี มาปรับใช้ควบคู่กับมาตรการทางกฎหมาย จะส่งผลดีต่อการจัดการปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ให้มีประสิทธิภาพและประสิทธิผลยิ่งขึ้น เช่นเดียวกับประเทศพัฒนาแล้วที่ได้นำมาตรการดังกล่าวไปปรับใช้ควบคู่กันจนประสบความสำเร็จในการแก้ไขปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ ดังนั้น ผู้เขียนจึงขอเสนอแนวทางในการนำมาตรการทางภาษีมาปรับใช้เพื่อสร้างแรงจูงใจให้เกิดการลดการก่อขยะอิเล็กทรอนิกส์ โดยกำหนดค่าลดหย่อนสำหรับการนำเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ที่ใช้แล้วไปบริจาค และจัดเก็บภาษีมูลค่าเพิ่มในอัตราร้อยละ 0 สำหรับกิจการให้บริการซ่อมแซมเครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ นอกจากนั้น ผู้เขียนขอเสนอให้มีการตรากฎหมายเกี่ยวกับการจัดการซากผลิตภัณฑ์เครื่องใช้ไฟฟ้าและอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เป็นการเฉพาะ โดยมีการจัดเก็บค่าธรรมเนียมการรีไซเคิลเพื่อให้ผู้ก่อมลพิษเป็นผู้รับผิดชอบต้นทุนทางสิ่งแวดล้อมที่เกิดขึ้น