DOI: 10.17026/dans-xfr-mez4
title: Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase: Zonnepark Hoevelakense beek. Gemeente Amersfoort.

description: &lt;p&gt;KSP Archeologie heeft een archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek, verkennende fase (IVO-(O)verig); booronderzoek) uitgevoerd voor de locatie aan de Koedijkerweg te Amersfoort. Het onderzoek is uitgevoerd in het kader van de ruimtelijke onderbouwing.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ten noordwesten van het plangebied ligt een grote dekzandrug waar een uitgestrekt nederzet-tingsterrein uit de IJzertijd ligt. Ook zijn hier bewoningssporen gevonden uit de periode Mesolithicum in de vorm van haardkuilen. Ten zuiden van de dekzandrug ligt het dal van de Horsterbeek en daaraan grenst dekzandrug die binnen het plangebied ligt. Op deze kleine dekzandrug heeft tot op heden nog geen archeologisch onderzoek plaatsgevonden, dus het is niet bekend of hier in de prehistorie ook bewoning heeft plaatsgevonden. Ook kan op de dekzandrug bewoning uit de Middeleeuwen worden verwacht. Aan de westzijde van de dekzandrug aan de Koedijkerweg ligt namelijk de boerderij De Kikvors, die al staat aangegeven op de kadastrale kaart uit de 19e eeuw. Mogelijk is dit een oude boerderijlocatie die terug gaat in de Middeleeuwen. In de Vroege en Volle Middeleeuwen werden de boerderijen met hun akkers op de dekzandruggen aangelegd. In de loop van de tijd vond een verschuiving van de bewoning plaats richting de voet van de dekzandruggen. In de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd lagen de boerderijen vaak langs wegen in de lagere delen en bleef de dekzandrug in gebruik als akkerland. Aan de dekzandrug is een hoge verwachting toegekend voor een archeologische vindplaats. Vanwege de aanwezigheid van de boerderij kunnen op de dekzandrug ook sporen van tabaksteelt worden teruggevonden, die in dit gebied in de 17e – 19e eeuw op uitgebreide schaal heeft plaatsgevonden. Tijdens het booronderzoek is overwegend een intact potentieel sporenniveau aangetroffen in de top van de C-horizont die is afgedekt door een humeus cultuurdek van gemiddeld 40 tot 60 cm dik. Op het noordoostelijke deel van de dekzandrug is een aanwijzing gevonden voor de aanwezigheid van een vindplaats in de vorm van een mogelijke oude akker-/cultuurlaag. Dergelijke niveaus zijn meestal gekoppeld aan vindplaatsen uit de Late Prehistorie of de Middeleeuwen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het aangrenzende beekdal geldt een specifieke verwachting voor zogenaamde vindplaatsen in ‘natte context’, zoals houtconstructies, afvaldumps of plaatsen van ‘rituele depositie’. Ook kunnen voorwerpen worden verwacht die zijn gebruikt voor voedselverzameling en –verwerking, zoals pijlpunten, harpoenen, fuiken, klemmen en vistrappen (Rensink 2008). Met name in de veenopvulling van het beekdal is het bodemmilieu vanwege de hoge grondwaterstand gunstig voor de conservering van organische archeologische resten. Tijdens het booronderzoek zijn geen restgeulen aangeboord die zijn opgevuld met veen. De kans op vondsten in ‘natte’ context is echter verhoogd als op de dekzandrug bewoning heeft plaatsgevonden. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;De huidige brug over de Hoevelakense beek ligt direct ten zuiden van het plangebied. De historische brug lag enkele tientallen meters verder richting het noordwesten. Het is niet uitgesloten dat een middeleeuwse brug of oude beekovergang binnen het zuidelijke deel van het plangebied heeft gelegen. Andere kunstwerken uit historische tijden, zoals watermolens en gegraven waterwerken worden niet in het plangebied verwacht. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het is onbekend in hoeverre archeologische resten aanwezig zijn in de middelhoge verwachtingszone ten noorden van de dekzandrug. Archeologische resten kunnen hier naar verwachting worden gekoppeld aan (kleine) dekzandkopjes en/of natte, venige gebieden. Tijdens het booronderzoek is in de noordwestelijke rand van het plangebied een begraven bodemniveau aangetroffen vanaf ca. 45 - 70 cm beneden maaiveld. Gezien de stratigrafische opbouw en het uiterlijk van deze laag, is vermoedelijk sprake van een depressie die later is opgevuld met verspoeld/verstoven zand. De ouderdom van dit bodemniveau is niet bekend, maar gezien de geringe diepteligging ligt een laatglaciale datering voor de hand. De depressie kan aan het einde van het Laat-Glaciaal zijn dichtgeraakt, maar ook pas later in de loop van het Holoceen. Vanwege de aanwezigheid van deze depressie geldt hier en in de omringende zone een verhoogde kans op een vuursteenvindplaats uit het Laat-Paleolithicum – Mesolithicum.&lt;br&gt;Tot slot kunnen binnen het plangebied archeologische resten worden verwacht uit de Tweede Wereldoorlog van een Pantherstellung. Binnen het plangebied heeft een tankgracht gelegen met aan beide zijden sporen van afgravingen, wallen, loopgaven, opstellingen voor geschut, mangaten e.d. Ook zijn twee bomkraters in het plangebied aanwezig.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van het bureau- en booronderzoek zijn binnen het plangebied kansrijke zones aanwezig voor een archeologische vindplaats. Wanneer binnen deze zones bodemingrepen zijn gepland dan is afhankelijk van de omvang (diepte en oppervlak) archeologisch vervolgonderzoek nodig. Hieronder volgt een overzicht van de adviezen:&lt;br&gt;- In het algemeen kan worden gesteld dat de plaatsing van zonnepanelen op palen zorgt voor kleinschalige bodemverstoringen verspreid over een groot gebied. De aantasting door de palen van een (vuursteen)vindplaats wordt daarom als gering beoordeeld. Tussen de palen zal voldoende informatie behouden blijven voor toekomstig onderzoek. Er wordt geen vervolgonderzoek geadviseerd voor de plaatsing van de zonnepanelen.&lt;br&gt;- Op basis van het huidige ontwerp zijn drie transformatoren in een kansrijke zone gepland. De transformatoren zijn kleine huisjes van enkele vierkanten meters groot. Vanwege dit kleine oppervlak is de kans klein dat een vindplaats wordt geraakt en is de aantasting van een mogelijke vindplaats gering. Op basis hiervan wordt voor de plaatsing van de transformatoren geen vervolgonderzoek geadviseerd.&lt;br&gt;- Aan de westkant van het plangebied een inkoopstation worden gebouwd met daarnaast batterijen voor energieopslag. Ruim tweederde van het oppervlak valt binnen de kansrijke zone. Het advies om het ontwerp aan te passen en deze locatie te verplaatsen naar een kansarme zone. Wanneer geen alternatieve locatie mogelijk is, is het advies om hier een proefsleuf aan te leggen om vast te stellen of een vindplaats aanwezig.&lt;br&gt;- Binnen het plangebied worden op basis van het vooronderzoek twee concrete vindplaatsen verwacht: een tankgracht (met bijbehorende structuren en vondsten) uit de Tweede Wereldoorlog en een vindplaats uit de IJzertijd – Volle Middeleeuwen op basis van een mogelijke oude akker-/cultuurlaag. Het advies is om bij het ontwerp voor de kabels deze zeer hoge verwachtingslocaties te vermijden. Wanneer dit niet mogelijk is, wordt vervolgonderzoek geadviseerd. Het advies is om de kabelsleuven die de tankgracht en/of de verwachte vindplaats kruizen te gebruiken als proefsleuven om vast te stellen of een vindplaats aanwezig is en deze te waarderen.&lt;br&gt;- Voor de beveiliging zal de sloot langs de Koedijkerweg met een lengte van ca. 140 m worden verbreed tot 6 meter (huidige breedte ca. 3,0 m). De zone langs de Koedijkerweg is aangemerkt als kansarm voor een vindplaats. Wel is er kans dat restanten van een oude brug over de Hoevelakense beek worden aangetroffen. Een dergelijke vindplaats is echter niet van te voren te lokaliseren door middel van systematisch veldonderzoek, omdat het een puntlocatie betreft. Het advies is om een meldplicht op te nemen bij het Centrum voor Archeologie te Amersfoort wanneer tijdens de graafwerkzaamheden houtresten worden aangetroffen.&lt;br&gt;- In de meest zuidelijk hoek van het plangebied, tussen de Hoevelakense beek en de Koedijkerweg, wordt meer ruimte gemaakt voor waterberging. Deze zone is kansarm voor een vindplaats, maar is wel een aandachtsgebied voor een oude brug/voorde over de Hoevelakense beek. Het advies is om een meldplicht op te nemen wanneer tijdens de graafwerkzaamheden houtresten worden aangetroffen.&lt;br&gt;- Langs de Hoevelakense beek wordt een brede zone (minimaal 20-25 m) als bufferzone ingericht met natuurvriendelijke oever voor waterberging (accoladeprofiel) en daarachter opgaande beplanting. Voor de realisatie van deze oever zal over een oppervlakte van 5.350 m2 in totaal 30 cm worden afgegraven. Wanneer de ontgraving tot 30 cm beperkt blijft, is geen vervolgonderzoek nodig. Wanneer een diepere ontgraving nodig is, dan wordt in de zone ter hoogte van de verwachte vindplaats een begeleiding van de graafwerkzaamheden geadviseerd. In het beekdal kunnen namelijk sporen/vondsten worden verwacht die samenhangen met eventuele bewoning op de dekzandrug.&lt;br&gt;- De Horsterbeek krijgt een flauwe oever voor een waterbergende functie. Hiervoor is afgraving gepland van 2.659 m2 tot een diepte van 30 cm. Zowel bij een ontgraving tot 30 cm als dieper is geen vervolgonderzoek nodig. De oeverzone is namelijk in het kansarme gebied aan de noordzijde van de dekzandrug gepland.&lt;br&gt;- Vanwege het risico op niet-gesprongen explosieven zal voor het project nog OCE-onderzoek worden uitgevoerd. Wanneer in het kader van dat onderzoek graafwerkzaamheden nodig zijn in de kansrijke zones die dieper reiken dan 30 cm, dan is het advies om deze graafwerkzaamheden onder begeleiding van een archeoloog te laten plaatsvinden.&lt;/p&gt;