DOI: 10.17026/dans-xjg-6sgu
title: Plangebied Gemalen De Ruiter, Demmerik en tracévarianten te Vinkeveen en Nieuwer ter Aa, gemeenten De Ronde Venen & Stichtse Vecht; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek) Plangebied Gemalen De Ruiter, Demmerik en tracévarianten te Vinkeveen en Nieuwer ter Aa, gemeenten De Ronde Venen & Stichtse Vecht; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek)

description: &lt;p&gt;In opdracht van Witteveen + Bos heeft RAAP in de periode augustus-oktober 2022 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek) uitgevoerd voor het plangebied Gemalen De Ruiter, Demmerik en tracévarian ten te Vinkeveen en Nieuwer ter Aa in de gemeenten De Ronde Venen en Stichtse Vecht ( figuur 1). Het onderzoek vond plaats in het kader van een voorgenomen omgevingsvergunningaanvraag. De plannen bestaan uit de renovatie van gemaal De Ruiter. Tevens wordt gemaal Demmerik gesloopt en naar het noorden verplaatst. Op de locatie van gemaal Demmerik worden een nieuw gemaal en een brug gerealiseerd. Verder worden op meerdere locaties graafwerkzaamheden uitgevoerd, onder ander het verbreden van de watergangen en de bouw van een vislift ten noorden van de Demmerikse sluis. Ter aanvulling op een eerdere versie van het bureauonderzoek, bestaat er niet één tracévariant (variant 1) voor de werkzaamheden tussen de twee gemalen, maar in totaal drie varianten. Variant 1 ligt ten oosten van de Demmeriksekade, variant 2 grotendeels ten westen hiervan en variant 3 ter plaatse van en naast een sloot. Op basis van door de opdrachtgever verst rekte informatie bedraagt de maximale diepte van de ontgravingen verspreid over het plangebied 1,5 m mv (ter plaatse van variant 3 wordt onder de sloot en/of de kade een boring uitgevoerd).&lt;br&gt;Conclusies bureau- en verkennend booronderzoek Op basis van het gecombineerde bureau- en verkennend booronderzoek bestaat voor het grootste deel van het plangebied een lage archeologische verwachting. Dit betreft het gebied ten noorden van de Demmerikse sluis (deel van voormalige ballastsluis) en het grootste deel van het plangebied ten zuiden van het gemaal, waar geen lagen veraard veen zijn aangetroffen.&lt;br&gt;Voor de twee locaties waar lagen veraard veen zijn aangetroffen dient de middelhoge archeologische verwachting te worden gehandhaafd. Op basis van de geringe dieptel igging bestaat deze verwachting waarschijnlijk voor de late middeleeuwen-nieuwe tijd, hoewel op basis van de ligging van deze locaties in het ontgonnen landschap (nabij achterkade) en op basis van het geraadpleegde kaartmateriaal geen concrete aanwijzingen bestaan voor de aanwezigheid van bewoningsresten.&lt;br&gt;Rondom het gemaal kunnen sporen en resten aanwezig zijn, die verband houden met de twee in/nabij het plangebied gelegen molens vanaf 1782. Waarschijnlijk kunnen de aangetroffen cultuurlagen in boring 5 (vanaf 75 cm ?mv/1,5 m NAP), op basis van het vondstmateriaal, aan deze fase worden toegeschreven. Onder het gemaal zullen, op basis van de bouwtekeningen, waarschijnlijk geen archeologische resten aanwezig zijn tot een diepte van circa 2,4-2,6 m ?NAP (tot circa 150 cm mv), hoewel het gemaal mogelijk op de locatie van de latere wipmolen is gebouwd. Rondom het gemaal kunnen echter wel gebouwresten aanwezig zijn of aan het molenerf gerelateerde sporen. Daarnaast kunnen aan de rand van de aangeboorde waterpartijen (hoogstens vanaf circa 1,4 m NAP) resten van het jaagpad, oude beschoeiingen, oude sluizen of duikers aanwezig zijn en mogelijk zijn enkele boringen op oude of (sub)recente constructies gestuit. Dergelijke waterwerken stammen vermoedelijk echter niet uit de eerste fase van ontginning, aangezien de Demmerikse kade als landscheiding functioneerde. Voor de directe omgeving van het gemaal , behalve direct onder het gemaal en ook de waterpartijen aan weerszijden van het gemaal, dient de hoge archeologische verwachting voor de nieuwe tijd te worden gehandhaafd.&lt;br&gt;Advies Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in delen van het plangebied (mogelijk) archeologische resten bedreigd worden door de voorgenomen bodemingrepen. Dit betreft met name de omgeving van het gemaal en een tweetal locaties waar veraard veen is aangetroffen. Er wordt geadviseerd om verstoring van potentiële archeologische niveaus op deze locaties zo goed mogelijk te voorkomen. In de advieszones rondom het gemaal is dit in het kader van de voorziene werkzaamheden waarschijnlijk niet mogelijk. Met betrekking tot de drie varianten voor de werkzaamheden ten zuiden van het gemaal, is dit mogelijk wel het geval. In het geval voor de keuze voor variant 3 zal sprake zijn van minimale bodemverstoring (gestuurde boring) en worden daarnaast geen potentiële archeologische niveaus geroerd.&lt;br&gt;Voor de in figuur 26 weergegeven zones rondom gemaal de Ruiter wordt vervolgonderzoek geadviseerd om de aanwezigheid van archeologische sporen en resten uit de nieuwe tijd te toetsen, indien dieper wordt gegraven dan circa 1,4 m NAP (deze diepte is in NAP uitgedrukt, aangezien in deze advieszone hoogteverschillen aanwezig zijn). Gezien de geringe omvang van deze advieszones en/of de ligging nabij het water en dijken, is een conventioneel proefsleuvenonderzoek op deze locaties waarschijnlijk lastig uitvoerbaar, waardoor de uitvoer van een archeologische begeleiding van civieltechnische graafwerkzaamheden dieper dan 1,4 m NAP wordt aanbevolen. Indien inpassing van de resultaten van dit archeologisch vooronderzoek in de keuze voor de varianten (keuze variant 3) niet mogelijk is, en variant 1 of 2 wordt uitgevoerd wordt geadviseerd om in de zones rondom de twee boringen waar veraard veen is aangetroffen gravend vervolgonderzoek uit te voeren bij graafwerkzaamheden dieper dan 40 cm ?mv (voor de verdieping van bestaande sloten wordt geen vervolgonderzoek nodig geacht, gezien de diepteligging van de trajecten veraard veen). De advieszones hebben een straal van 15 m vanaf de betreffende boorpunten ( figuur 26). Afhankelijk van de ligging van de te onderzoeken zones wordt een archeologisch proefsleuvenonderzoek of een archeologische begeleiding van graafwerkzaamheden aanbevolen (de zone ten oosten van de weg Demmeriksekade is in ieder geval waarschijnlijk te smal en te dicht op de weg gelegen voor een proefsleuvenonderzoek, terwijl de aanwezige bomen dit ook bemoeilijken). Voorafgaand aan de uitvoer van een archeologisch proefsleuvenonderzoek (IVO-P) of een archeologische begeleiding, dient een door de bevoegde overheid goed te keuren Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld.&lt;br&gt;In het overige deel van het plangebied wordt in het kader van de voorgenomen bodemingrepen geen archeologisch vervolgonderzoek aanbevolen, aangezien de kans gering is dat hier archeologische resten bedreigd worden. Indien bij de uitvoering van de werkzaamheden in deze zones onverwacht archeologische resten worden aangetroffen, dan is conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet aanmelding van de desbetreffende vondsten bij de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap c.q. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verplicht (vondstmelding via ARCHIS).&lt;/p&gt;