DOI: 10.14457/tu.the.2018.1520
title: แนวทางการพัฒนาย่านพิพิธภัณฑ์เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม: กรณีศึกษา เขตพื้นที่กรุงรัตนโกสินทร์

description: รายได้จากการท่องเที่ยวเป็นหนึ่งในตัวขับเคลื่อนเศรษฐกิจที่สำคัญของประเทศไทย ซึ่งมีหลายปัจจัยที่ทำให้การท่องเที่ยวประสบความสำเร็จ ในต่างประเทศหนึ่งในปัจจัยนั้นคือพิพิธภัณฑ์ รวมไปถึงความหนาแน่นของพิพิธภัณฑ์ในพื้นที่มีศักยภาพในการดึงดูดนักท่องเที่ยวให้เข้ามาในพื้นที่ แต่พิพิธภัณฑ์หลายแห่งในประเทศไทยกลับไม่ได้รับความสนใจจากนักท่องเที่ยวมากนัก ขณะที่ในต่างประเทศ พิพิธภัณฑ์เป็นหนึ่งในแรงกระตุ้นเศรษฐกิจและพัฒนาพื้นที่ท้องถิ่นโดยรอบ งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ข้อ ได้แก่ 1) วิเคราะห์รูปแบบการพัฒนาย่านและองค์ประกอบของย่านพิพิธภัณฑ์ 2) ศึกษาศักยภาพของพื้นที่ศึกษาในการพัฒนาย่านพิพิธภัณฑ์ในประเทศไทย 3) เสนอแนวทางการพัฒนาย่านพิพิธภัณฑ์ตามบริบทประเทศไทย เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม โดยศึกษากรณีศึกษาย่านพิพิธภัณฑ์ในต่างประเทศ และนำมาประเมินพื้นที่ศึกษาในประเทศไทย ได้แก่ นโยบายและการพัฒนาย่านพิพิธภัณฑ์ องค์ประกอบของย่าน และลักษณะทางกายภาพของพื้นที่ รวมไปถึงสัมภาษณ์ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องกับการพัฒนาพื้นที่และหน่วยงานหรือผู้ดูแลพิพิธภัณฑ์ ในพื้นที่ศึกษา ซึ่งผลวิจัยจะเป็นประโยชน์ต่อทั้งภาครัฐและในการสร้างกิจกรรม เพื่อการสร้างความเป็นย่านพิพิธภัณฑ์ที่ส่งเสริมอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวตามบริบทของประเทศไทยผลการวิเคราะห์รูปแบบการพัฒนาย่านและองค์ประกอบของย่านพิพิธภัณฑ์ สรุปได้ว่า รูปแบบการพัฒนาย่านพิพิธภัณฑ์จากกรณีศึกษาในต่างประเทศ แบ่งเป็น 3 รูปแบบ ได้แก่ รูปแบบ A1 เกิดจากความต้องการพัฒนาเมืองหรือพัฒนาคุณภาพชีวิตคนในเมือง โดยมีการรวมกลุ่มกันขององค์กรหรือกลุ่มคนในพื้นที่ รูปแบบ A2 เกิดจากความต้องการพัฒนาเมืองเช่นเดียวกัน แต่เริ่มจากภาครัฐวางผังแม่บทในการพัฒนาพื้นที่เป็นย่านพิพิธภัณฑ์ และรูปแบบ B เกิดจากพื้นที่มีทรัพยากรการท่องเที่ยวทางวัฒนธรรม มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ จึงมุ่งพัฒนาเพื่อการท่องเที่ยวและเป็นศูนย์กลางของศิลปวัฒนธรรม ในส่วนองค์ประกอบการท่องเที่ยวของย่านพิพิธภัณฑ์จะให้ความสำคัญกับแหล่งท่องเที่ยว เช่น พิพิธภัณฑ์ อาคารสถาปัตยกรรม รวมไปถึงสถาบันการเรียนรู้ต่าง ๆ สิ่งอำนวยความสะดวกอย่างร้านค้า ร้านอาหาร และต้องมีกิจกรรมในพื้นที่เสมอผลการศึกษาศักยภาพของพื้นที่ศึกษาในการพัฒนาย่านพิพิธภัณฑ์ในประเทศไทย สรุปว่า เขตพื้นที่กรุงรัตนโกสินทร์มีศักยภาพในการพัฒนาเป็นย่านพิพิธภัณฑ์โดยมีองค์ประกอบการท่องเที่ยวทางกายภาพที่สำคัญครบ โดยรูปแบบพัฒนาการย่านของเขตพื้นที่กรุงรัตนโกสินทร์เหมือนรูปแบบ B คือมีทรัพยากรการท่องเที่ยวจำนวนมาก แต่กลไกการเกิดขึ้นกลับมีลักษณะเหมือนรูปแบบ A2 คือภาครัฐวางผังแม่บทมาเพื่อให้เจ้าของอาคารในพื้นที่ปฏิบัติตามผลการวิจัยสรุปแนวทางการพัฒนาย่านพิพิธภัณฑ์ตามบริบทประเทศไทย เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมได้ดังนี้ 1) เชิงกายภาพ มีการจัดเส้นทางการเดินหรือการท่องเที่ยวเชื่อมโยงองค์ประกอบหลักของย่านพิพิธภัณฑ์เข้าด้วยกัน ได้แก่ แหล่งท่องเที่ยว ร้านค้า ร้านอาหาร และกิจกรรมอื่น ๆ ที่เกิดขึ้นในย่าน เช่น ชมสตรีทอาร์ท และเชื่อมต่อพื้นที่ทางเท้าให้สามารเข้าถึงได้หลายจุด เพื่อเป็นย่านที่เป็นมิตรกับคนเดินเท้า 2) เชิงการบริหารจัดการพื้นที่ สามารถเป็นได้ 3 รูปแบบ รูปแบบที่ 1 ภาครัฐเป็นผู้ริเริ่มดำเนินการโดยมีนโยบายหรือแต่งตั้งให้สร้างองค์กรที่มีเป้าหมายเพื่อพัฒนาพื้นที่ให้เป็นย่านพิพิธภัณฑ์ โดยคณะกรรมการหรือคณะทำงานจะเป็นตัวแทนหรือบุคคลจากองค์กรที่เกี่ยวข้องทั้งหมด รูปแบบที่ 2 เริ่มจากสถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติ จับมือกับพิพิธภัณฑ์ในพื้นที่เป็นเครือข่าย โดยมีการสนับสนุนและผลักดันจากภาครัฐและหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และรูปแบบที่ 3 เกิดจากความร่วมมือของสถาบันพิพิธภัณฑ์การเรียนรู้แห่งชาติร่วมกับกลุ่มงานอนุรักษ์และพัฒนากรุงรัตนโกสินทร์และเมืองเก่าเป็นเจ้าภาพ และมีพิพิธภัณฑ์ในพื้นที่เข้าร่วมเป็นเครือข่ายย่อย ๆ รวมไปถึงได้รับแรงสนับสนุนและผลักดันจากภาครัฐ