DOI: 10.14457/tu.the.2015.691
title: คูปองส่วนลดออนไลน์กับปัญหาทางกฎหมายในการคุ้มครองผู้บริโภค

description: การพัฒนาทางด้านอินเตอร์เน็ตในปัจจุบันที่สามารถเข้าถึงผู้คนได้อย่างกว้างขวางและง่ายขึ้นผ่านทางอุปกรณ์ต่างๆ ได้ช่วยส่งเสริมให้เกิดธุรกิจเสนอขายสินค้าหรือบริการในรูปแบบคูปองส่วนลดราคาพิเศษผ่านทางระบบออนไลน์ หรือเรียกว่า “คูปองส่วนลดออนไลน์” (Online Discount Coupon) หรือ “ดีล” (Deal) โดยรูปแบบการทำธุรกิจในลักษณะนี้ ผู้ประกอบธุรกิจเว็บไซต์คูปองส่วนลดออนไลน์ จะขายสินค้าหรือบริการของผู้ค้าที่เป็นผู้ประกอบธุรกิจขายสินค้าหรือบริการ ในรูปแบบคูปองส่วนลดราคาพิเศษผ่านทางเว็บไซต์ของตน ซึ่งผู้ประกอบธุรกิจเว็บไซต์จะหักรายได้ส่วนหนึ่งจากยอดขายคูปองไว้ เมื่อผู้บริโภคได้ซื้อคูปองแล้วจะต้องพิมพ์คูปองดังกล่าวออกมาและนำไปแสดงกับผู้ค้าเพื่อรับสินค้าหรือบริการนั้นๆในภายหลัง จากการที่ธุรกิจคูปองส่วนลดออนไลน์ประกอบด้วยผู้ที่เกี่ยวข้อง 3 ฝ่าย คือ ผู้ประกอบธุรกิจเว็บไซต์คูปองส่วนลดออนไลน์ ผู้ค้าที่เป็นผู้ประกอบธุรกิจขายสินค้าหรือบริการ และผู้บริโภค เมื่อพิจารณาจากลักษณะความสัมพันธ์ พบว่า ผู้ประกอบธุรกิจเว็บไซต์ทำหน้าที่เป็นตัวแทนค้าต่างให้กับผู้ค้าที่เป็นตัวการในการขายสินค้าหรือบริการในรูปแบบคูปองให้กับผู้บริโภคที่เป็นบุคคลภายนอก การประกอบธุรกิจของผู้ประกอบธุรกิจเว็บไซต์ยังมีลักษณะเป็นตัวแทนขายตรงให้แก่ผู้ค้า อีกทั้งยังมีการเสนอขายสินค้าหรือบริการโดยใช้อินเตอร์เน็ตเป็นช่องทางการตลาด โดยมุ่งหวังให้ผู้บริโภคเข้ามาซื้อผ่านทางเว็บไซต์ของตน ซึ่งเป็นลักษณะของการดำเนินธุรกิจตลาดแบบตรงรูปแบบหนึ่ง ทั้งนี้ผู้บริโภคต้องประสบปัญหาต่างๆ ตั้งแต่กระบวนการเริ่มต้นในการซื้อคูปองไปจนถึงการใช้งานคูปอง ดังนี้1. ปัญหาการนำเสนอข้อมูลที่ไม่โปร่งใส ในเว็บไซต์ของผู้ประกอบธุรกิจเว็บไซต์จะมีการนำเสนอข้อมูลต่างๆ ที่เกินจริงหรือเป็นเท็จเกี่ยวกับสินค้าหรือบริการ การแสดงราคาสินค้าหรือบริการก่อนที่จะทำการลดราคามีการตั้งราคาไว้สูงเกินจริงกว่าราคาตามท้องตลาด 2. ปัญหาการกำหนดข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรมและความไม่ชัดเจนของเงื่อนไขในการใช้งานคูปอง เช่น การให้สิทธิแก่ผู้ประกอบธุรกิจเว็บไซต์แต่เพียงฝ่ายเดียวในการเปลี่ยนแปลงแก้ไขข้อกำหนดต่างๆโดยไม่ต้องได้รับความยินยอมจากผู้บริโภค หรือ ผู้บริโภคต้องถูกเรียกเก็บค่าใช้จ่ายอื่นๆที่ไม่มีการระบุไว้ในเงื่อนไขเมื่อมีการนำคูปองไปใช้ 3. ปัญหาการกำหนดวันหมดอายุในคูปองส่วนลดออนไลน์ ในคูปองแต่ละใบจะมีการกำหนดวันหมดอายุไว้ โดยการกำหนดวันหมดอายุนี้จะมีผลกับทั้งราคาที่จ่ายจริง (Cash Value) และราคาที่สามารถใช้ได้จริง (Promotion Value) ซึ่งระยะเวลาที่ผู้บริโภคจะสามารถนำไปใช้ได้ก่อนที่คูปองจะหมดอายุนั้นมักจะมีระยะเวลาการใช้งานสั้นๆ 4. ปัญหาการขอเลิกสัญญาและการขอเงินคืน เมื่อผู้บริโภคได้รับสินค้าหรือบริการที่ไม่เป็นไปตามที่มีการโฆษณาหรือคุณภาพต่ำกว่าปกติ ย่อมทำให้ผู้บริโภคได้รับสินค้าหรือบริการไม่เต็มตามสิทธิของตน ผู้บริโภคจะสามารถเลิกสัญญาเพื่อขอเงินคืนได้หรือไม่ หรือเรียกค่าชดเชยได้หรือไม่ สภาพปัญหาต่างๆเหล่านี้ แม้ในประเทศไทยจะมีกฎหมายคุ้มครองผู้บริโภค ทั้งพระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 พระราชบัญญัติขายตรงและตลาดแบบตรง พ.ศ. 2545 พระราชบัญญัติว่าด้วยข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม พ.ศ. 2540 พระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 รวมทั้งกฎหมายเกี่ยวกับการจดทะเบียนผู้ประกอบธุรกิจพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์ แต่เมื่อนำมาใช้บังคับเพื่อคุ้มครองผู้บริโภคในธุรกิจคูปองส่วนลดออนไลน์แล้ว พบว่า ยังคงมีปัญหาบางประการที่ไม่สามารถใช้คุ้มครองผู้บริโภคได้อย่างเพียงพอจากการศึกษาและค้นคว้ากฎหมายของต่างประเทศที่ใช้ในการคุ้มครองผู้บริโภคในธุรกิจคูปองส่วนลดออนไลน์ ได้แก่ สหรัฐอเมริกา แคนาดา และออสเตรเลีย ผู้เขียนพบว่า แต่ละประเทศต่างมีกฎหมายที่สามารถนำมาปรับใช้ในการคุ้มครองผู้บริโภคของตนในธุรกิจคูปองส่วนลดออนไลน์ได้อย่างเพียงพอ โดยมีการคุ้มครองตั้งแต่การกำหนดลักษณะของข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม การห้ามกระทำการหลอกลวง ซึ่งครอบคลุมไปจนถึงการนำเสนอด้านราคาของสินค้าหรือบริการด้วย โดยในส่วนของการกำหนดวันหมดอายุนั้น จะเป็นการนำกฎหมายเกี่ยวกับบัตรของขวัญ ใบรับรองของขวัญ หรือบัตรที่มีการชำระมูลค่าบัตรล่วงหน้า มาใช้บังคับแทน ในกรณีที่ผู้บริโภคได้รับสินค้าหรือบริการที่ไม่เป็นไปตามโฆษณา ก็มีการให้สิทธิแก่ผู้บริโภคในการเลิกสัญญาไปจนถึงการให้สิทธิในการเรียกค่าชดเชยต่างๆด้วย จากปัญหาต่างๆที่เกิดขึ้นกับผู้บริโภคในธุรกิจคูปองส่วนลดออนไลน์ ผู้เขียนจึงมีข้อเสนอแนะในการแก้ไขปัญหา และเพื่อให้สามารถนำมาตรการทางกฎหมายที่มีของไทยในการคุ้มครองผู้บริโภค มาใช้ได้อย่างบรรลุวัตถุประสงค์ ดังนี้1.ปัญหาการนำเสนอข้อมูลที่ไม่โปร่งใส ผู้เขียนเสนอให้มีการแก้ไขการคุ้มครองผู้บริโภคด้านการโฆษณาตามพระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 โดยกำหนดมาตรการเชิงป้องกัน ให้ผู้ประกอบธุรกิจต้องส่งโฆษณาให้คณะกรรมการว่าด้วยการโฆษณาตรวจสอบก่อนทุกครั้งก่อนเผยแพร่ และออกกฎกระทรวงตามมาตรา 22 วรรคสอง (5) กำหนดเกี่ยวกับข้อมูลที่จำเป็นต้องให้ในโฆษณาในธุรกิจคูปองส่วนลดออนไลน์2. ปัญหาการกำหนดข้อสัญญาที่ไม่เป็นธรรม ผู้เขียนเสนอให้กำหนดมาตรการป้องกัน ด้วยการกำหนดให้ธุรกิจคูปองส่วนลดออนไลน์เป็นธุรกิจที่ควบคุมสัญญา ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 เพื่อให้คณะกรรมการว่าด้วยสัญญากำหนดข้อสัญญาไม่เป็นธรรมที่ห้ามใช้ รวมทั้งออกประกาศกำหนดรายละเอียดในเอกสารซื้อขายสินค้าหรือบริการในธุรกิจคูปองส่วนลดออนไลน์ ตามมาตรา 31 แห่งพระราชบัญญัติขายตรงและตลาดแบบตรง พ.ศ. 2545 3. ปัญหาการกำหนดวันหมดอายุในคูปองส่วนลดออนไลน์ ผู้เขียนเสนอว่า จากลักษณะของสภาพตลาดและการประกอบธุรกิจคูปองส่วนลดออนไลน์ รวมทั้งเมื่อพิจารณาความสมดุลระหว่างการคุ้มครองผู้บริโภคและผลกระทบที่จะเกิดขึ้นแก่ผู้ประกอบธุรกิจแล้ว พบว่า อาจยังไม่มีความจำเป็นที่จะต้องเข้ามาแทรกแซงเพื่อควบคุมเกี่ยวกับวันหมดอายุ แต่ต้องให้ผู้ประกอบธุรกิจกำหนดวันหมดอายุให้มีความชัดเจนขึ้น 4. ปัญหาการขอเลิกสัญญาและการขอเงินคืน ผู้เขียนเสนอให้มีการกำหนดรายละเอียดเกี่ยวกับคำรับประกันสินค้าหรือบริการในธุรกิจคูปองส่วนลดออนไลน์ ตามมาตรา 37 แห่ง พระราชบัญญัติขายตรงและตลาดแบบตรง พ.ศ. 2545 โดยกรณีที่ผู้บริโภคได้รับสินค้าหรือบริการไม่เป็นไปตามที่โฆษณา ผู้บริโภคสามารถรับสินค้าหรือบริการไว้และเรียกค่าชดเชยในส่วนที่ต้องเสียหายจากการที่สินค้ามีมูลค่าลดลง หรือค่าชดเชยในส่วนของมูลค่าของบริการที่แตกต่างกันได้ ส่วนกรณีที่ผู้บริโภคไม่ได้รับสินค้าหรือบริการ ผู้บริโภคสามารถขอยกเลิกคูปองส่วนลดออนไลน์กับผู้ประกอบธุรกิจเว็บไซต์คูปองส่วนลดออนไลน์ เพื่อขอเงินคืนตามจำนวนเงินที่ผู้บริโภคได้จ่ายไปจริง