DOI: 10.17026/ar/ldjrs6
title: Opgraving – variant Archeologische Begeleiding Langegracht – Centrumroute fase 3, Leiden, Gemeente Leiden

description: Archeologisch onderzoeksbureau IDDS Archeologie heeft tussen 6 mei 2021 en 17 februari 2023 een opgraving - variant archeologische begeleiding, uitgevoerd van bodemingrepen in de Langegracht in Leiden, gemeente Leiden. De bodemingrepen werden uitgevoerd in het kader van het aanleggen van een hemelwaterafvoer en ten behoeve van boomplaatsverbetering.
Door de gemeente Leiden is bepaald dat er een opgraving – variant archeologische begeleiding noodzakelijk is tijdens de werkzaamheden in een deel van het plangebied. De begeleiding beperkt zich tot de tracédelen in de Korte Mare, de Klokpoort en de Houtmarkt. In de Oude Herengracht is geen begeleiding noodzakelijk omdat alleen recent aangebracht wegdek wordt verwijderd. De werkzaamheden in de Langegracht worden uitgevoerd binnen de grenzen van de in 1967 gedempte gracht. Archeologische begeleiding van deze werkzaamheden is niet zinvol. De werkzaamheden voorzien echter ook in het maken van doorbraken in de beide kademuren. Dit vindt plaats om de 10 meter waarbij een doorbraak van 0,5-1,0 meter wordt gemaakt. Het is onbekend wat de datering is van de laatste fase van de kademuur. Daarom is het noodzakelijk om de opbouw van de kademuur op een aantal plaatsen vast te stellen. 
De begeleiding aan de Langegracht was afhankelijk van de locaties waar met de werkzaamheden ook daadwerkelijk de kademuur werd doorbroken. Hierdoor is er geen regelmatig patroon in de werkputten. De archeologisch uitvoerder werd door de civieltechnisch aannemer op de hoogte gesteld als geschikte locaties werden bereikt. In totaal is het doorbreken van de kademuur op zeven locaties begeleid. 
De begeleiding op de Houtmarkt betrof het uitgraven van het bestaande vuilwaterriool en de vervanging door een vuilwater- en hemelwaterriool. Hierbij werd over het gehele tracé breder en dieper uitgegraven dan de al gezette riolering. Hierbij is de gehele Houtmarkt begeleid. 
Tijdens het onderzoek zijn acht spoornummers uitgedeeld. Vier nummers zijn vergeven aan de uit bakstenen opgebouwde kademuur aan weerzijden van de gedempte Langegracht (S1, S3, S5 en S6). Op sommige locaties was er een duidelijke fasering van paarse machinale bakstenen op oudere rode bakstenen. De oudste fase van het muurwerk kon gedateerd worden in de 17e eeuw. Daarnaast werden aan de Langegracht ook een houtconstructie (S5) en een steunbeer (S2) aangetroffen. De steunbeer was tegen de kade (S1) gezet en was opgebouwd uit dezelfde bakstenen als de oudste kademuur. De houtconstructie bestond uit meerdere planken en balken. De gebruikte houtsoort betreft zilverspar en de laatste jaarring kon gedateerd worden in 1886. De constructie is dus na 1886 gemaakt, vermoedelijk in het begin van de 20e eeuw. Op de kaart van Campen 1879 heeft aan de overzijde van de Langegracht (nr. 113) een ijzergieterij gestaan genaamd Alphonse Degon. Deze ijzergieterij werd opgericht in 1857 en is opgeheven in 1904. Hierna is dit pand in 1938 in gebruik als machinefabriek (Janssen) die in 1977 afbrandt. Vermoedelijk heeft de houtconstructie te maken met deze fabrieken. De functie van deze constructie kan niet aan de hand van het hout worden gespecificeerd. 
Tijdens het onderzoek op de Houtmarkt zijn twee spoornummers uitgedeeld. Beiden betreffen sporen uit de 20e eeuw in de vorm van trekankers (S7 en S8). Deze trekankers zijn vermoedelijk onderdeel geweest van de versteviging van de kadewerken aan de Houtmarkt.