DOI: 10.14457/tu.the.2015.1227
title: การนำนโยบายหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานไปปฏิบัติในเขตพื้นที่การศึกษาจังหวัดสุราษฎร์ธานี

description: การศึกษาวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์สามประการ ประการแรก เพื่อศึกษาปัจจัยและขั้นตอนกระบวนการ ตลอดจนผลที่เกิดขึ้นจากการนำนโยบายหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานไปปฏิบัติในเขตพื้นที่การศึกษาจังหวัดสุราษฎร์ธานี ประการที่สอง เพื่อศึกษาปัญหาอุปสรรคการนำนโยบายหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานไปปฏิบัติภายใต้เงื่อนไขและบริบทสภาพแวดล้อมที่เกี่ยวข้องในเขตพื้นที่การศึกษาจังหวัดสุราษฎร์ธานี และประการที่สาม เพื่อแสวงหาแนวทางการพัฒนาการนำนโยบายหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานไปปฏิบัติที่สอดคล้องกับเงื่อนไขและบริบทสภาพแวดล้อมที่เกี่ยวข้องในเขตพื้นที่การศึกษาจังหวัดสุราษฎร์ธานี โดยใช้กรอบแนวคิดทฤษฎีว่าด้วยพลวัตและบริบทสภาพแวดล้อมผสมผสานกับตัวแบบ CIPP และทฤษฎีการนำนโยบายสาธารณะไปปฏิบัติตามแนวทางแบบบนลงสู่ล่างผ่านหน่วยงานเชิงนโยบายจากราชการส่วนกลางลงสู่หน่วยงานปฏิบัติระดับพื้นที่ ได้แก่ สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาและสถานศึกษาในจังหวัดสุราษฎร์ธานี งานวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพโดยวิธีการวิจัยเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึกผู้บริหารและบุคลากรทางการศึกษาในสองระดับทั้งระดับเขตพื้นที่การศึกษาประถมศึกษาจังหวัดสุราษฎร์ธานีทั้งสามเขต และระดับผู้บริหารสถานศึกษา หัวหน้ากลุ่มวิชาการ และครูผู้สอนของสถานศึกษาเป้าหมายทั้งเจ็ดแห่งซึ่งเป็นโรงเรียนขยายโอกาสและเข้าร่วมโครงการโรงเรียนดีศรีตำบล งานวิจัยนี้จำกัดขอบเขตการวิจัยในช่วงปี พ.ศ. 2544-2557 (ก่อนเหตุการณ์การรัฐประหาร 22 พฤษภาคม พ.ศ. 2557) และขอบเขตเนื้อหานโยบายครอบคลุมหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐาน พ.ศ. 2551 ซึ่งเป็นหลักสูตรที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน     จากการวิจัยพบว่า สุราษฎร์ธานีเป็นจังหวัดศูนย์กลางของกลุ่มจังหวัดภาคใต้ตอนบนมีพื้นที่มากที่สุดในภาคใต้และมากเป็นอันดับหกของประเทศ สุราษฎร์ธานีเป็นจังหวัดที่ให้ความสำคัญอย่างยิ่งต่อการศึกษาขั้นพื้นฐาน โดยการนำนโยบายไปปฏิบัติในระดับเขตพื้นที่การศึกษาได้รับอิทธิพลจากบริบทในสี่มิติที่สำคัญทั้งบริบทสภาพแวดล้อมระดับภูมิภาคและระดับโลก บริบทสภาพแวดล้อมทางเศรษฐกิจ บริบทสภาพแวดล้อมทางสังคมและวัฒนธรรม และบริบทสภาพแวดล้อมทางการเมืองโดยทั้งสี่มิติต่างส่งอิทธิพลต่อการนำหลักสูตรไปใช้ทั้งในระดับสำนักงานเขตพื้นที่และระดับสถานศึกษาเป้าหมายทั้งเจ็ดแห่ง อิทธิพลทั้งสี่มิติที่ส่งผลในสองระดับนี้จัดแบ่งในเชิงพลวัตได้สองยุค พลวัตยุคแรก เป็นช่วงของการปฏิรูปการศึกษาในทศวรรษแรก (พ.ศ. 2543 – 2552) และพลวัตยุคสอง เป็นช่วงของการปฏิรูปการศึกษาในทศวรรษที่สอง (พ.ศ. 2552 – 2561)      ประเด็นสำคัญจากการวิจัย พบว่า เนื้อหานโยบายหลักสูตรไม่สอดคล้องกับทักษะที่จำเป็นในศตวรรษที่ 21 เน้นคุณลักษณะและเจตคติมากกว่าทักษะสากลที่จำเป็น หลักสูตรมีลักษณะอนุรักษนิยมสูงให้ความสำคัญกับพื้นฐานความเป็นไทย โดยมีลักษณะเด่นที่การมุ่งเน้นคุณธรรมจริยธรรม ความรักชาติ ศาสน์ กษัตริย์และเศรษฐกิจพอเพียง ขณะที่การนำนโยบายหลักสูตรสู่การปฏิบัติยังคงเป็นแบบทฤษฎีบนลงล่างสอดคล้องกับการบริหารราชการแบบรวมศูนย์อำนาจค่อนข้างมาก อำนาจการตัดสินใจด้านการบริหารบุคคลอยู่ในระดับเขตพื้นที่ นอกจากนี้ การที่หลักสูตรมีหลายกลุ่มสาระขณะที่ครูมีภาระงานอื่นนอกเหนืองานสอนในปริมาณมากนับเป็นอุปสรรคสำคัญทำให้ครูไม่ได้มีเวลาอยู่กับผู้เรียน การจัดการเรียนการสอนยังคงเน้นการบรรยายบอกเล่าท่องจำและครูยังคงมีบทบาทสำคัญเป็นศูนย์กลางการเรียนรู้มากกว่าที่จะเน้นผู้เรียนเป็นศูนย์กลางและให้ผู้เรียนได้เรียนรู้ในแบบการสร้างความรู้ด้วยตนเอง ขณะที่บริบทสังคมวัฒนธรรมไทยไม่เอื้อให้ผู้เรียนแสวงหาความรู้จากความสงสัยและการตั้งคำถามที่จะก่อให้เกิดการคิดวิเคราะห์ด้วยตนเองตามแนวปรัชญาการศึกษาแบบเสรีนิยม ภาพโดยรวมของการนำนโยบายหลักสูตรไปปฏิบัติจึงยังคงไม่สอดคล้องบริบทและทิศทางของโลกในศตวรรษที่ 21 อย่างที่ควรจะเป็นและประสบกับปัญหาด้านผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนและคุณภาพการศึกษา     ผลจากงานวิจัยได้ข้อค้นพบปัจจัยความสำเร็จที่มีผลต่อการนำนโยบายหลักสูตรแกนกลางการศึกษาขั้นพื้นฐานไปปฏิบัติที่สำคัญในสี่ประการ ประการแรก กลยุทธ์ของการนำนโยบายไปปฏิบัติ ประการที่สอง ภาวะผู้นำและประสิทธิผลของผู้บริหารสถานศึกษา ประการที่สาม ปัจจัยด้านศักยภาพของครูผู้สอน และประการที่สี่ การสนับสนุนและความสามารถด้านการบริหารจากส่วนกลางและแต่ละเขตพื้นที่การศึกษา ปัจจัยทั้งสี่ประการต่างเกี่ยวข้องสัมพันธ์ต่อกันและเป็นเงื่อนไขเอื้ออำนวยให้การนำนโยบายไปสู่การปฏิบัติในระดับเขตพื้นที่การศึกษาและสถานศึกษาเกิดผลสำเร็จ     ผลจาการศึกษาวิจัยนี้ผู้วิจัยได้นำเสนอข้อเสนอในเชิงนโยบายในรูปของตัวแบบภายใต้ชื่อ “วงล้อการขับเคลื่อนและยกระดับคุณภาพการศึกษา” สำหรับแนวทางการพัฒนาที่ได้จากข้อค้นพบที่มีต่อส่วนราชการนั้น สำนักงานคณะกรรมการการศึกษาขั้นพื้นฐานพึงตระหนักและให้ความสำคัญกับขั้นตอนการนำนโยบายสู่การปฏิบัติในระดับเขตพื้นที่การศึกษาและสถานศึกษา ควรตระหนักและให้ความสำคัญกับการติดตามนิเทศและการประกันคุณภาพ คืนครูให้นักเรียน ลดภาระงานอื่นๆ ของครูที่นอกเหนือจากการสอน ให้ครูเป็นผู้ขับเคลื่อนนโยบายหลักสูตรสู่ชั้นเรียนให้เกิดผลสัมฤทธิ์ในการนำนโยบายหลักสูตรการศึกษาขั้นพื้นฐานไปปฏิบัติ ควรกำหนดให้การจัดการเรียนการสอนที่เน้นผู้เรียนเป็นสำคัญให้เกิดขึ้นจริงโดยกำหนดให้เป็นหัวใจสำคัญของการปฏิรูปการเรียนการสอนของครู สำนักงานเขตพื้นที่การศึกษาและสถานศึกษาควรมุ่งเน้นการสร้างนิสัยและพฤติกรรมของผู้เรียนจนกลายเป็นลักษณะที่พึงประสงค์และทักษะที่จำเป็นสอดคล้องกับโลกในศตวรรษที่ 21 สำหรับข้อเสนอแนะของการวิจัยที่สำคัญ ควรออกแบบกระบวนการวิจัยที่เป็นลักษณะของการสนทนากลุ่มโดยเน้นกระบวนการมีส่วนร่วมของผู้ที่เกี่ยวข้องและผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในการจัดการศึกษาในทุกระดับและทุกภาคส่วน