DOI: 10.14457/tu.the.2016.927
title: มาตรการแสดงฉลากผลิตภัณฑ์อาหารดัดแปลงพันธุกรรม (genetically modified food: GMF): ศึกษาปัญหากฎหมายไทย

description: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อศึกษาปัญหามาตรการทางกฎหมายในการแสดงฉลากผลิตภัณฑ์อาหารดัดแปลงพันธุกรรม  (Genetically  Modified  Food  : GMF.)  ของไทย  โดยให้ความสำคัญถึงประโยชน์ในการคุ้มครองผู้บริโภคจากผลิตภัณฑ์อาหารที่ได้มาจากหรือมีส่วนประกอบของสิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม  ควบคู่ไปกับการดำเนินนโยบายที่ไม่ขัดกับมาตรการการค้าเสรีในปัจจุบันทั้งนี้  ปัจจุบันยังไม่ปรากฏหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ชัดเจนถึงผลกระทบหรืออันตรายของสินค้าหรือผลิตภัณฑ์อาหารดัดแปลงพันธุกรรมต่อมนุษย์  สัตว์  พืช  และสิ่งแวดล้อม  ในขณะเดียวกันนโยบายการเปิดเสรีทางการค้าก็เข้ามามีบทบาทสำคัญต่อการกำหนดมาตรการในทางปฏิบัติด้านการค้าการลงทุนระหว่างประเทศอย่างมาก  โดยเฉพาะอย่างยิ่งการห้ามกำหนดนโยบายหรือมาตรการใดๆที่ส่งผลกระทบในลักษณะการกีดกันทางค้าขององค์กรการค้าโลก  (WTO)  ส่งผลให้หลายๆประเทศใช้มาตรการแสดงฉลากกับสินค้าดังกล่าว  โดยอ้างเหตุผลเพื่อเป็นการคุ้มครองสิทธิการรับรู้ข้อมูลของผู้ริโภค  (right  to  know)  ขึ้นมาใช้แทนมาตรการที่มีลักษณะเป็นการขัดกับหลักการค้าเสรีจากการศึกษาพบว่าประเทศไทยได้ดำเนินมาตรการแสดงฉลากผลิตภัณฑ์อาหารดัดแปลงพันธุกรรม  เพื่อการคุ้มครองสิทธิการรับรู้ของผู้บริโภคตั้งแต่ปี  พ.ศ.2545  เป็นต้นมา     ตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข (ฉบับที่ 251)  เรื่อง  การแสดงฉลากอาหารที่ได้จากเทคนิคการดัดแปลงพันธุกรรมหรือพันธุวิศวกรรม  พ.ศ.2545  ซึ่งประกาศกระทรวงฯ ฉบับนี้ยังมีเนื้อหาสาระและมาตรการที่ไม่ครอบคลุมถึงสินค้าอาหารดัดแปลงพันธุกรรมทุกประเภท  เนื่องจากกำหนดให้ใช้บังคับเฉพาะกับผลิตภัณฑ์ที่ได้จากถั่วเหลืองและข้าวโพดดัดแปลลงพันธุกรรมเท่านั้น  โดยต้องมีปริมาณการปนเปื้อนของสารดัดแปลงพันธุกรรมอยู่ในสามอันดับแรกของส่วนประกอบของผลิตภัณฑ์  และยังเป็นการกำหมดปริมาณการปนเปื้อนไว้ในอัตราที่สูงเกินไป  คือ  5% ของน้ำหนักผลิตภัณฑ์  จึงส่งผลให้เกิดช่องว่างทางกฎหมายที่จะใช้บังคับกับอาหารดัดแปลงพันธุกรรมที่มีการปนเปื้อนสารดัดแปลงพันธุกรรมในส่วนประกอบที่อยู่ในลำดับที่สี่เป็นต้นไป  หรือในกรณีที่มีการปนเปื้อนในปริมาณที่ต่ำกว่า 5%  ของน้ำหนักผลิตภัณฑ์  ซึ่งจะส่งผลให้ผลิตภัณฑ์เหล่านั้นไม่ได้รับการติดฉลาก  นอกจากนี้ตามประกาศกระทรวงฯ ยังมิได้มีการนิยามความหมายของ  “อาหารดัดแปลงพันธุกรรม”  ว่ามีความหมายรวมถึงสิ่งใดบ้าง  จึงอาจก่อเกิดความสับสนต่อผู้บริโภคได้ดังนั้น  ผู้เขียนจึงได้ให้ข้อเสนอแนะแนวทาง  เพื่อปรับปรุงแก้ไขและกำหนดแนวทางหรือมาตรการบังคับการติดฉลากอาหารดัดแปลงพันธุกรรมให้เกิดความครอบคลุมและสอดคล้องกับมาตรการสากล  โดยการกำหนดนิยามของ “สิ่งมีชีวิตดัดแปลงพันธุกรรม” และ “อาหารดัดแปลงพันธุกรรม” ให้มีความชัดเจน  สามารถเข้าใจได้ง่าย  เพื่อไม่ก่อให้เกิดความสับสนแก่ผู้บริโภค      และกำหนดหลักเกณฑ์การบังคับให้ติดฉลากผลิตภัณฑ์อาหารดัดแปลงพันธุกรรมในระดับที่มีการปนเปื้อนตั้งแต่ 1% ของน้ำหนักผลิตภัณฑ์ของแต่ละส่วนประกอบ  โดยกำหนดให้บังคับใช้กับผลิตภัณฑ์ที่มีส่วนประกอบของสิ่งมีชิตดัดแปลงพันธุกรรมชนิดอื่น  นอกเหนือจากผลิตภัณฑ์ที่ได้มาจากหรือมีส่วนประกอบของถั่วเหลืองและข้าวโพดดัดแปลงพันธุกรรมด้วย  เนื่องจากปัจจุบันมีสิ่งมีชีวิตที่เกิดจากการดัดแปลงพันธุกรรมและถูกนำมาใช้ในกระบวนการผลิตอาหารเพื่อจำหน่ายตามท้องตลาด  จำนวนมาก   และเพื่อเป็นการคุ้มครองผู้บริโภคให้ได้รับข้อมูลที่เป็นข้อเท็จจริงเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ที่ต้องการเลือกซื้อ  ถึงแม้ว่าการกำหนดมาตรการที่มีลักษณะเข้มงวดมากขึ้นเช่นนี้         จะนำไปสู่การมุ่งคุ้มครองสิทธิการรับรู้ของผู้บริโภคอย่างมีประสิทธิภาพ  แต่ต้องมีการวางหลักเกณฑ์การปฏิบัติอย่างค่อยเป็นค่อยไป เพื่อไม่ก่อให้เกิดผลกระทบหรือต้นทุนแก่ผู้ผลิตหรือผู้ประกอบการมากจนเกินไป