DOI: 10.14457/tu.the.2019.1292
title: คำศัพท์เกี่ยวกับการประกอบอาหารในภาษาไทใหญ่ที่อำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน

description: งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาองค์ประกอบทางความหมายของคำศัพท์เกี่ยวกับการประกอบอาหารในภาษาไทใหญ่ โดยใช้วิธีการวิเคราะห์องค์ประกอบทางความหมายของคำศัพท์ และศึกษาความสัมพันธ์ของคำศัพท์ด้วยวิธีการจัดจำพวกแบบชาวบ้าน ซึ่งวิธีการเหล่านี้ล้วนเป็นวิธีการในการศึกษาตามแนวอรรถศาสตร์ชาติพันธุ์ นอกจากนี้ยังศึกษาวัฒนธรรมเกี่ยวกับอาหารของชาวไทใหญ่ ข้อมูลที่ศึกษานำมาจากการเก็บข้อมูลด้วยการสังเกตการณ์ การเข้าไปมีส่วนร่วมในการประกอบอาหาร และการสัมภาษณ์ผู้บอกภาษาชาวไทใหญ่ที่เชี่ยวชาญในการประกอบอาหาร ซึ่งอาศัยอยู่ที่บ้านปางหมู ตำบลปางหมู อำเภอเมือง จังหวัดแม่ฮ่องสอน จำนวน 10 คน ผลการศึกษาพบคำศัพท์เกี่ยวกับการประกอบอาหารคาว 75 คำ เมื่อนำคำศัพท์ทั้งหมดมาจำแนกความแตกต่างทางความหมายพบว่าคำศัพท์เกี่ยวกับการประกอบอาหารคาวขั้นก่อนปรุงมีมิติความแตกต่างทางความหมายจำนวน 7 มิติ ได้แก่ เรื่องอุปกรณ์ เรื่องทิศทางการเคลื่อนที่ของอุปกรณ์ เรื่องลักษณะการเคลื่อนที่ของอุปกรณ์ เรื่องวัตถุดิบ เรื่องน้ำ เรื่องระดับแรงกระทำ และเรื่องผลจากการกระทำ ส่วนการจัดจำพวกแบบชาวบ้านสามารถแบ่งได้ 4 ลำดับชั้น คือ เริ่มจากลำดับจุดเริ่มต้นหนึ่งเดียว ลำดับบอกหมวด ลำดับเฉพาะเจาะจง และลำดับลักษณะพิเศษ คำศัพท์เกี่ยวกับการประกอบอาหารคาวขั้นปรุงมีมิติความแตกต่างทางความหมายจำนวน 8 มิติ ได้แก่ เรื่องจุดประสงค์ เรื่องอุปกรณ์ เรื่องวัตถุดิบ เรื่องเครื่องแกง เรื่องน้ำ เรื่องน้ำมัน เรื่องความร้อน และเรื่องระยะเวลา ด้านการจัดจำพวกแบบชาวบ้านสามารถแบ่งได้ 3 ลำดับชั้น คือ เริ่มจากลำดับจุดเริ่มต้นหนึ่งเดียว ลำดับบอกหมวด และลำดับเฉพาะเจาะจง คำศัพท์เกี่ยวกับการประกอบอาหารคาวขั้นหลังปรุงปรากฏเพียงคำเดียวจึงไม่สามารถหามิติความแตกต่างทางความหมายได้ ส่วนการจัดจำพวกแบบชาวบ้านสามารถแบ่งได้ 2 ลำดับชั้น คือ เริ่มจากลำดับจุดเริ่มต้นหนึ่งเดียว และลำดับบอกหมวดการศึกษาคำศัพท์เกี่ยวกับการประกอบอาหารหวานพบ 56 คำ เมื่อนำคำศัพท์ทั้งหมดมาจำแนกความแตกต่างทางความหมายออกจากกันพบว่าคำศัพท์เกี่ยวกับการประกอบอาหารหวานขั้นก่อนปรุงมีมิติความแตกต่างทางความหมายเหมือนกับคำศัพท์ขั้นก่อนปรุงอาหารคาวคือมี 7 มิติ ได้แก่ เรื่องอุปกรณ์ เรื่องทิศทางการเคลื่อนที่ของอุปกรณ์ เรื่องลักษณะการเคลื่อนที่ของอุปกรณ์ เรื่องวัตถุดิบ เรื่องน้ำ เรื่องระดับแรงกระทำ และเรื่องผลจากการกระทำ ส่วนการจัดจำพวกแบบชาวบ้านสามารถแบ่งได้ 4 ลำดับชั้น คือ เริ่มจากลำดับจุดเริ่มต้นหนึ่งเดียว ลำดับบอกหมวด ลำดับเฉพาะเจาะจง และลำดับลักษณะพิเศษ คำศัพท์เกี่ยวกับการประกอบอาหารหวานขั้นปรุงมีมิติความแตกต่างทางความหมายจำนวน 8 มิติ ได้แก่ เรื่องจุดประสงค์ เรื่องอุปกรณ์ เรื่องวัตถุดิบ เรื่องน้ำ เรื่องน้ำมัน เรื่องความร้อน เรื่องระยะเวลา และลักษณะของวัตถุดิบ ด้านการจัดจำพวกแบบชาวบ้านสามารถแบ่งได้ 3 ลำดับชั้น คือ เริ่มจากลำดับจุดเริ่มต้นหนึ่งเดียว ลำดับบอกหมวด และลำดับเฉพาะเจาะจง คำศัพท์เกี่ยวกับการประกอบอาหารหวานขั้นหลังปรุงมีมิติความแตกต่างทางความหมายจำนวน 3 มิติ ได้แก่ เรื่องวิธีการกระทำ เรื่องวัตถุดิบ และเรื่องผลจากการกระทำ ส่วนการจัดจำพวกแบบชาวบ้านสามารถแบ่งได้เพียงแค่ 2 ลำดับชั้น คือ เริ่มจากลำดับจุดเริ่มต้นหนึ่งเดียว และลำดับบอกหมวดผลจากการศึกษาวัฒนธรรมเกี่ยวกับอาหารของชาวไทใหญ่มี 4 ประเด็น ได้แก่ 1) วัตถุดิบที่นำมาใช้ พบว่าชาวไทใหญ่นิยมนำพืชผักที่มีอยู่ในท้องถิ่นมาเป็นวัตถุดิบหลัก ซึ่งสะท้อนถึงวิถีการดำรงชีวิตที่มีความเรียบง่าย 2) สิ่งที่นำมาปรุงรส พบว่าสิ่งที่นำมาปรุงรสมาจากธรรมชาติ และสิ่งสำคัญที่ใส่ในอาหารไทใหญ่เกือบทุกชนิดคือถั่วเน่า 3) ลักษณะของการประกอบอาหาร พบว่านิยมทำให้วัตถุดิบแยกออกจากกันก่อนที่จะนำมาปรุงอาหาร ส่วนลักษณะการปรุงอาหารปรากฏทั้งแบบใช้เพียงกรรมวิธีเดียว และต้องผ่านหลายกรรมวิธีจึงจะกลายเป็นอาหาร นอกจากนี้ยังนิยมใช้ความร้อนในการปรุงอาหาร 4) ความเชื่อเกี่ยวกับอาหารพบว่าคำศัพท์เกี่ยวกับการประกอบอาหารและวัตถุดิบบางชนิดสะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อบางประการของชาวไทใหญ่