DOI: 10.14457/tu.the.2016.1566
title: การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ในรายการคืนความสุขให้คนในชาติ

description: การศึกษาเรื่อง “การวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ในรายการคืนความสุขให้คนในชาติ” มีวัตถุประสงค์มุ่งศึกษาตัวบท (Text) วิถีปฏิบัติทางวาทกรรม (Discourse Practice) และวิถีปฏิบัติทางสังคมวัฒนธรรม (Socio-cultural Practice) โดยอาศัยแนวคิดการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ (Critical Discourse Analysis: CDA) ของนอร์แมน แฟร์คลัฟ (Norman Fairclough) ซึ่งใช้การวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) วิเคราะห์บทถอดเทปรายการ ฯ ที่ออกอากาศตั้งแต่วันที่ 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2557 ถึง วันที่ 31 พฤษภาคม พ.ศ. 2559 รวมทั้งสัมภาษณ์เจาะลึก (In-depth Interview) กลุ่มผู้ผลิตรายการและกลุ่มผู้รับสาร รวมถึงวิจัยเอกสาร (Documentary Research) อาศัยการนำเสนอผลการศึกษาด้วยการพรรณนาเชิงวิเคราะห์ (Descriptive Analysis) ผลการศึกษาวาทกรรมเชิงวิพากษ์ในรายการคืนความสุขให้คนในชาติ ประกอบด้วย   ตัวบทในวาทกรรม 5 ชุด วิถีปฏิบัติทางวาทกรรม และวิถีปฏิบัติทางสังคมวัฒนธรรม ดังนี้ วาทกรรมการปฏิรูปประเทศ ประกอบด้วย ประเด็นการปฏิรูปเพื่อลดความขัดแย้งของคนในชาติ การปฏิรูปต้องได้รับความร่วมมือจากประชาชน และรัฐบาลมีความมุ่งมั่นปฏิรูปประเทศให้มีความเจริญก้าวหน้า สะท้อนบทบาทสำคัญของรัฐบาลทหารที่เข้ามาเปลี่ยนแปลงโครงสร้างประเทศเพื่อลดความขัดแย้งของคนในชาติเป็นสำคัญวาทกรรมความชอบธรรมของรัฐบาล ประกอบด้วย ประเด็นการเข้ารับตำแหน่งเพื่อบริหารและวางรากฐานของประเทศ การโน้มน้าวให้ประชาชนมีส่วนร่วม การดำเนินการกับปัญหาที่เกิดขึ้นจากรัฐบาลในอดีต และการนำพาประเทศไปสู่ประชาธิปไตยที่ยั่งยืน สะท้อนความเชื่อมั่นว่ารัฐบาลทหารจะบริหารประเทศจนนำไปสู่ประชาธิปไตยที่ยั่งยืน ทั้งยังแฝงด้วยการสร้างความชอบธรรมด้วยวิธีการต่าง ๆ เพื่อโน้มน้าวให้ประชาชนมีส่วนร่วมวาทกรรมการเทิดทูนสถาบันพระมหากษัตริย์ ประกอบด้วย ประเด็นการน้อมนำแนวพระราชดำริมาปฏิบัติ และสถาบันพระมหากษัตริย์เป็นสิ่งที่ควรเคารพยกย่อง สะท้อนถึงความต้องการธำรงไว้ซึ่งสถาบันพระมหากษัตริย์ และการนำเอาสถาบันเบื้องสูงมาสร้างความน่าเชื่อถือและความชอบธรรมให้กับรัฐบาลทหารวาทกรรมการปราบปรามการทุจริตคอร์รัปชั่น ประกอบด้วย ประเด็นประชาชนควรร่วมมือกับรัฐบาลในการต่อต้านการทุจริตคอร์รัปชั่น และรัฐบาลมีความพยายามในการปราบปรามการทุจริตคอร์รัปชั่น สะท้อนความความตั้งใจของรัฐบาลเพื่อขจัดปัญหาทุจริตให้หมดไปจากสังคมไทยวาทกรรมการบังคับใช้กฎหมาย ประกอบด้วย ประเด็นการใช้อำนาจตามมาตรา 44 และการดำเนินคดีกับบุคคลที่กระทำผิดกฎหมาย สะท้อนความต้องการให้ประชาชนเคารพเกรงกลัวกฎหมาย พร้อมทั้งเชื่อมโยงให้เห็นถึงคดีความที่เกี่ยวข้องกับนักการเมืองในรัฐบาลนางสาวยิ่งลักษณ์ ชินวัตร ด้านวิถีปฏิบัติทางวาทกรรม ประกอบด้วย กระบวนการสร้างตัวบท สะท้อนการเป็นผู้นำที่ใช้อำนาจรัฐสั่งการจนเกิดกระบวนการผลิตวาทกรรมที่แฝงไปด้วยอุดมการณ์สื่อสารไปยังประชาชนเพื่อสร้างความชอบธรรม และกระบวนการบริโภคตัวบท ยังสะท้อนระบบความคิดผู้รับสารมีทั้งที่คล้อยตามและไม่คล้อยตาม อันเนื่องมาจากการตีความบนพื้นฐานประสบการณ์ความเชื่อที่ต่างกัน ส่วนวิถีปฏิบัติทางสังคมวัฒนธรรม ประกอบด้วย ปัจจัยด้านสภาพการณ์ทางสังคม การเมือง และเศรษฐกิจ เป็นบริบทของสังคมช่วงก่อนและหลังการควบคุมอำนาจของ คสช. ซึ่งถือได้ว่าเป็นเหตุให้เกิดการผลิตตัวบทในวาทกรรมผ่านวิถีปฏิบัติทางวาทกรรม เป็นการตอกย้ำถึงความสัมพันธ์ระหว่างวาทกรรมกับบริบทของสังคมการศึกษาครั้งนี้ ผู้วิจัยได้ยึดถือหัวใจสำคัญของการวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ตามแนวทางนอร์แมน แฟร์คลัฟ ที่แสดงถึงความสัมพันธ์ระหว่างวาทกรรมกับบริบทของสังคม ด้วยสังคมไทยบอบช้ำจากความขัดแย้งในทุกมิติทำให้พลเอก ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรีและหัวหน้า คสช. ต้องสร้างตัวบทในวาทกรรมเพื่อทำให้เกิดการมีส่วนร่วมของประชาชนในการปฏิรูปประเทศ ทั้งยังเป็นกระจกเงาสะท้อนการใช้อำนาจรัฐเพื่อสร้างความชอบธรรมทางการเมืองของรัฐบาลที่มาจากรัฐประหาร อันจะต้องสร้างแรงสนับสนุนและความเชื่อ ความศรัทธาจากประชาชนทุกฝ่ายโดยอาศัยการสื่อสารผ่านรายการคืนความสุขให้คนในชาติ