DOI: 10.17026/ar/hqqh0c
title: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de herontwikkeling van het Heuff-terrein te Vuren, gemeente West Betuwe

description: Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd voor een plangebied te Vuren, in de gemeente West Betuwe. Royal HaskoningDHV is betrokken bij de herontwikkeling van het zogenaamde Heuff-terrein bij Vuren, gemeente West Betuwe. Het plangebied heeft een oppervlakte van ca. 18,2 ha.
De Waaldijk tussen Gorinchem en Waardenburg wordt in de komende jaren versterkt. In het kader van deze dijkversterking is gekeken waar, met het oog op een goede inpassing en ruimtelijke kwaliteit, verbeteringen van de situatie meegenomen kunnen worden. Het Heuff-terrein, een buitendijkse locatie bij het dorp Vuren, vormt daarbij een belangrijke plek. Ten behoeve van de dijkversterking is een deel van de gronden van BUKO en het Heuff-terrein nodig. De nieuwe waterkering biedt bovendien de kans om de dijk bij het dorp beter in te passen en de aangrenzende gronden binnendijks en buitendijks recreatief medegebruik te geven. De in het kader van de dijkversterking benodigde natuurcompensatie kan worden ingezet om het Heuff-terrein als natuurgebied werkelijk vorm te geven. De daarmee samenhangende maatregelen maken het opruimen van het BUKO-terrein noodzakelijk. Het terrein kent tevens ruimte voor een beperkte woningbouwontwikkeling. Concrete ingrepen met concrete oppervlakten en dieptematen zijn grotendeels nog niet bekend. Op basis van de resultaten van dit bureauonderzoek, gold voor het noordelijke deel van het plangebied een hoge archeologische verwachting op het aanwezigheid van resten uit de periode vanaf het Neolithicum, met een hoge archeologische verwachting/vastgestelde archeologische waarde voor resten van bebouwing uit de Nieuwe tijd rond de locatie van de steenfabriek, en langs de dijk. Binnen het plangebied is een aantal ingrepen gepland die van invloed kunnen zijn op eventuele archeologische resten. Het gaat dan met name om: - Het verlagen van het maaiveld met ca. 0,5 – 1,5 m in het noordelijke deel van het plangebied met een hoge archeologische verwachting/Waarde 4 op de beleidskaart 2021; - De zones waar gesaneerd gaat worden (tot onbekende diepte) in het noordelijke deel van het plangebied met een hoge archeologische verwachting/Waarde 4 op de beleidskaart 2021; - De bouwvlekken voor nieuwbouw van de dijkwoningen (verstoring nog onbekend) in de zone met een hoge archeologische verwachting/Waarde 4 op de beleidskaart 2021; - De bouwvlek Uiterwaard (verstoring nog onbekend) binnen het gebied waar langs de dijk zich bebouwing heeft bevonden en rondom de voormalige steenfabriek uit de 18e/19e eeuw/Waarde 3 op de beleidskaart 2021. Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek werd geadviseerd om bij het uitwerken van het ontwerp rekening te houden met deze eventuele archeologische waarden, en deze indien mogelijk zoveel mogelijk te ontzien (‘behoud in situ’). Uit het definitieve ontwerp bleek dat dit niet mogelijk was en zodoende werd geadviseerd om ter plaatse van de geplande ingrepen binnen de zone met de hoge verwachting/Waarde 4 en de vastgestelde waarde/Waarde 3 in eerste instantie een verkennend archeologische booronderzoek uit te voeren in een grid van 30 x 40 m om de aard en de mate van intactheid van de natuurlijke bodemopbouw in het veld vast te stellen. Op 15 november 2021 heeft een overleg plaatsgevonden tussen dhr. H.J. van Oort (regio-archeoloog van de Omgevingsdienst Rivierenland), dhr. K. Elias van RHDHV, en dhr. W.J. Weerheijm van Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie. Tijdens het overleg heeft dhr. Van Oort aangegeven dat het bureauonderzoek diende te worden aangevuld met een inventariserend veldonderzoek door middel van boringen. Daarbij is afgesproken om een inventariserend veldonderzoek uit te voeren op een tweetal locaties. Het inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen is uitgevoerd op 20 en 21 januari 2022. Hieruit kan worden geconcludeerd dat binnen het noordelijk deel van het plangebied grootschalige verstoringen zijn opgetreden in de 19e en 20ste eeuw in verband met de aanwezigheid van een steenfabriek. Eventuele archeologische waarden zullen hierbij verloren zijn gegaan. In twee boringen zijn ook beddingafzettingen aangetroffen. Deze zullen van de Waal afkomstig zijn geweest. In het zuidelijk deel van het plangebied kunnen weliswaar oeverafzettingen hebben gezeten, maar deze zullen zijn afgegraven tot aan het zand. Daarnaast zijn deze afzettingen in de 19e eeuw afgezet waardoor de archeologische verwachting erg laag is. De boringen hebben wel aangetoond dat de recente loop van de Waal ervoor heeft gezorgd dat eventuele archeologische waarden van de Vuren stroomgordel, of eerdere stroomgordels, geërodeerd zullen zijn. Advies. Op basis van de bevindingen van het booronderzoek kan de archeologische verwachting binnen het plangebied (het noordelijke en het zuidelijke deelgebied) voor wat betreft de verwachting tot aan de Nieuwe tijd worden bijgesteld naar laag. De kans dat met de geplande werkzaamheden in het kader van het Heuff-project een dieper liggende intacte archeologische vindplaats wordt geschaad moet als klein worden ingeschat. Voor de locaties aan de noordzijde van het plangebied waar sprake is van historische bebouwing, blijft de hoge archeologische verwachting echter nog steeds in stand. Eventuele ingrepen in het kader van het GOWA project vallen echter buiten de scope van het onderhavige rapport. Het bevoegd gezag, de gemeente West Betuwe, dient eerst over het advies in dit rapport een besluit te nemen. Wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het plangebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondst’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente West Betuwe, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Naschrift. Namens de gemeente West Betuwe heeft de regio-archeoloog Rivierenland dhr. H.J. van Oort het conceptrapport versie 1.1 d.d. 2 februari 2022 beoordeeld. Op 30 maart 2022 heeft de gemeente West Betuwe het advies van de regio-archeoloog gedeeld. Hierin wordt aangegeven dat kan worden ingestemd met het advies om de beide deelgebieden die door middel van boringen zijn onderzocht vrij te geven. Het conceptrapport is daarna aangepast tot een definitief rapport, met verwerking van de opmerkingen van de regio-archeoloog.