DOI: 10.14457/tu.the.2020.129
title: ปัญหาทางกฎหมายอันเกี่ยวด้วยธุรกิจให้เช่าที่พักอาศัยระยะสั้นที่มิใช่โรงแรม: ศึกษากรณี Airbnb

description: ในปัจจุบันเทคโนโลยีได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในชีวิตประจำวันของมนุษย์เป็นอย่างมากและถือได้ว่าเป็นปัจจัยหลักที่ขาดเสียมิได้ของสังคมยุคนี้ และเมื่อการพัฒนาของเทคโนโลยีทำให้มีการสร้างนวัตกรรมใหม่ที่มีลักษณะเป็นการก้าวกระโดดจากสิ่งซึ่งมีอยู่เดิมซึ่งมาพร้อมกับกระแสแนวคิดเศรษฐกิจเชิงแบ่งปัน (Sharing Economy) โดยการแบ่งปันที่พักอาศัยระยะสั้นเพื่อเพิ่มมูลค่าของทรัพย์สินให้แก่เจ้าของที่พักและช่วยตอบสนองความต้องการห้องพักที่หลากหลายของผู้เข้าพัก ดังเช่นแพลตฟอร์ม Airbnb ซึ่งได้รวบรวมที่พักอาศัยให้เช่าอันหลากหลายจากทั่วทุกมุมให้โลกโดยไม่จำต้องเป็นเพียงแค่โรงแรมอีกต่อไป เช่น บ้านเดี่ยว คอนโดมิเนียม โฮสเทล โฮมสเตย์ อพาร์ทเมนต์ เรียวกัง เป็นต้น จึงส่งผลให้พฤติกรรมการบริโภคของผู้ใช้บริการนั้นเปลี่ยนไปจากเดิมโดยไม่ยึดติดต่อการพักแรมเฉพาะแต่ในโรงแรมต่อไปแล้วอีกเช่นกัน จึงทำให้แพลตฟอร์มอย่าง Airbnb ส่งผลกระทบต่ออุตสาหกรรมโรงแรมแบบดั้งเดิมอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ (Disruptive Innovation) การใช้กฎหมายเพื่อรับมือต่อนวัตกรรมใหม่นี้จึงถือเป็นสิ่งสำคัญเป็นอย่างยิ่ง เพราะเป็นการกำหนดหลักเกณฑ์ในการควบคุมและกำกับดูแลนวัตกรรมใหม่ที่ไม่สอดคล้องกับกฎหมายที่มีอยู่เดิมของธุรกิจการให้เช่าที่พักอาศัยระยะสั้นที่มิใช่โรงแรมเพื่อคุ้มครองให้ธุรกิจโรงแรมยังคงดำรงอยู่ได้แต่ในขณะเดียวกันต้องไม่ปิดโอกาสในการประกอบธุรกิจให้เป็นไปอย่างเสรีเช่นกันด้วยวิธีการดำเนินธุรกิจในรูปแบบใหม่ของ Airbnb โดยการอาศัยนวัตกรรมจากการพัฒนาเทคโนโลยีมาใช้ในการทำธุรกรรมพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์แบบ Tech Startup ซึ่งแตกต่างจากการให้บริการโรงแรมแบบดั้งเดิมจึงก่อให้เกิดผลกระทบตามมาอย่างไม่ทันตั้งตัวและมีประเด็นปัญหาทางกฎหมายเกิดขึ้นมาหลายประการ ซึ่งจากการศึกษาวิจัยเกี่ยวกับปัญหาทางกฎหมายอันเกี่ยวด้วยการให้เช่าที่พักอาศัยระยะสั้นที่มิใช่โรงแรมของ Airbnb ในแง่มุมต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นในประเทศไทยโดยการเปรียบเทียบกับเมืองนิวยอร์ก มลรัฐนิวยอร์กและเมืองซานฟรานซิสโก มลรัฐแคลิฟอร์เนียในสหรัฐอเมริกา ประเทศสเปนและประเทศสวีเดนในสหภาพยุโรป และประเทศญี่ปุ่นแล้วพบว่าเมืองหรือประเทศเหล่านี้ได้บัญญัติกฎหมายเพื่อใช้ควบคุมและกำกับดูแลการให้เช่าที่พักอาศัยระยะสั้นที่มิใช่โรงแรมเรียบร้อยแล้วซึ่งมีบริบทที่แตกต่างกันไปตามสภาพปัญหา สังคม เศรษฐกิจ และวัฒนธรรม โดยมีวิธีการในการรับมือกับ Airbnb แบ่งออกเป็น 2 แนวทางคือ แนวทางแรก ต่อต้าน Airbnb และบัญญัติกฎหมายเพื่อจำกัดการให้เช่าที่พักอาศัยระยะสั้นอย่างเข้มงวด ได้แก่ มลรัฐนิวยอร์ก สหรัฐอเมริกา และประเทศสเปน แนวทางที่สอง เปิดรับ Airbnb และบัญญัติกฎหมายเพื่อควบคุมการให้เช่าที่พักอาศัยระยะสั้นให้อยู่ภายใต้เงื่อนไขซึ่งไม่กระทบต่ออุตสาหกรรมโรงแรมหรือความเป็นอยู่ของสังคม ได้แก่ เมืองซานฟรานซิสโก มลรัฐแคลิฟอร์เนีย สหรัฐอเมริกา ประเทศสวีเดน และประเทศญี่ปุ่นทั้งนี้ เมื่อพิจารณาบริบทของประเทศไทยแล้วพบว่า แม้ว่าการดำเนินธุรกิจของ Airbnb จะมีลักษณะการดำเนินการที่คล้ายคลึงกับการเป็นนายหน้าตามมาตรา 845 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ แต่รูปแบบการให้บริการให้เช่าที่พักอาศัยแบบครบวงจรของ Airbnb โดยการนำเอาเทคโนโลยีมาเป็นตัวช่วยในการขับเคลื่อนธุรกิจและเป็นแพลตฟอร์มออนไลน์นั้นมีลักษณะที่พิเศษมากกว่าการเป็นนายหน้าตามปกติ อีกทั้งที่พักอาศัยที่ให้เช่านั้นมีอยู่หลายประเภทโดยไม่จำกัดเฉพาะแต่เป็นโรงแรมเท่านั้น จึงทำให้ไม่อาจปรับเข้ากับกฎหมายที่มีอยู่ได้ทั้งหมด อย่างไรก็ตาม แม้ว่าจะพบปัญหาซึ่งได้รับผลกระทบจาก Airbnb หลากหลายประการก็ตามแต่กลับพบว่ารัฐบาลยังมิได้ตรากฎหมายหรือกำหนดมาตรการอย่างหนึ่งอย่างใดเพื่อควบคุมและกำกับดูแลการให้เช่าที่พักอาศัยระยะสั้นของ Airbnb อย่างเป็นรูปธรรมดังเช่นต่างประเทศที่ได้ดำเนินการเรียบร้อยแล้วดังได้กล่าวมาข้างต้นในการนี้ ผู้เขียนจึงเห็นว่าประเทศไทยควรบัญญัติกฎหมายเพื่อใช้ในการควบคุมและกำกับดูแลการให้เช่าที่พักอาศัยระยะสั้นที่มิใช่โรงแรมเป็นการเฉพาะอย่างเป็นรูปธรรมโดยนำแนวทางที่สอง คือ เปิดรับ Airbnb และบัญญัติกฎหมายเพื่อควบคุมการให้เช่าที่พักอาศัยระยะสั้นให้อยู่ภายใต้เงื่อนไขซึ่งไม่กระทบต่ออุตสาหกรรมโรงแรมหรือความเป็นอยู่ของสังคมจนเกินไป เพราะ Airbnb ถือเป็นนวัตกรรมที่พัฒนาขึ้นมาจากความก้าวหน้าของเทคโนโลยีซึ่งย่อมต้องมีการเปลี่ยนแปลงไปตามกาลเวลา การหยุดนิ่งอยู่กับที่โดยไม่ปรับตัวเพื่อรับสิ่งใหม่หรือต่อต้านเทคโนโลยีที่ได้เกิดขึ้นแล้วนั้นอาจเป็นวิธีการรับมือที่ไม่สอดคล้องกับสถานการณ์ในปัจจุบัน