DOI: 10.17026/ar/cnv1yk
title: Buitenplaats Rust en Werk (1637-1887) (AAR 85)
title: Archeologische Opgraving Amsteldijk 67/Inventariserend Veldonderzoek Dora Tamanaplein e.o., Amsterdam (2012-2014)

description: Het plangebied Archiefterrein aan de Amsteldijk ligt in de voormalige Binnendijkse Buitenveldersche polder in het Amstelland. Ter hoogte van het plangebied werd in de 17de eeuw de buitenplaats Rust en Werk aangelegd. Ondanks omvangrijke verstoring van de ondergrond en de lokale aanwezigheid van
ernstige bodemverontreiniging, waardoor de mogelijkheden voor archeologisch onderzoek werden beperkt, hebben een IVO in 2012 en een Archeologische Opgraving (AO) in 2014 op het Archiefterrein aanvullende informatie opgeleverd over de bouw van het buitenhuis Rust en Werk en de ontwikkelingsgeschiedenis van deze locatie van poldergebied tot stadswijk.

Het archeologisch onderzoek heeft aangetoond dat dat het archeologische
maaiveldniveau 70 cm lager ligt dan het oorspronkelijke. De Binnendijkse Buitenvelderse Polder had namelijk een maaiveldniveau van 1,50 m – NAP. Uit de bestektekeningen blijkt dat de percelen voor de bebouwing zijn opgehoogd tot het huidige maaiveldniveau van 0,40 m + NAP en ter hoogte van de straten tot 0.70 m + NAP. 

In combinatie met de resultaten van het IVO en de AB uit 2009 leverde de opgraving achter de huizen aan de Amsteldijk een completer beeld op van de omvang en datering van het buitenhuis Rust en Werk. Aan de hand van de opgegraven funderingsresten kon een grondplan van 14 x minimaal 8 m
worden gereconstrueerd. Een projectie van deze fundering op het kadastrale minuutplan van Nieuwer Amstel toont aan dat de fundering van de voorgevel net buiten de werkput, en daarmee ter hoogte van de schutting langs de achtertuinen van Amsteldijk 60, 61 en 62, moet hebben gelegen. Uitgaande van een muurbreedte van 50 cm komt het uiteindelijke grondplan waarschijnlijk op 14 x 8,5 m uit. De dendrochronologische datering van de kapdatum van het funderingshout van 1636 leverde meer inzicht in de bouwgeschiedenis van het pand. 

De ca. 7 m brede en trapsgewijze ingraving in het veenmaaiveld ter hoogte van het Dora Tamanaplein is een kuil in het midden van de 17de eeuw is opgevuld met grijsgroene klei om het achterterrein van het buitenhuis te egaliseren. Het was niet het restant van een geul of sloot, omdat sporen in het verlengde ervan ontbraken.

De uitbreiding van Amsterdam in de Binnendijkse Buitenvelderse polder die in 1877 startte (plan Kalff) en onder andere leidde tot de aanleg van De Pijp ging gepaard met uitgebreid grondwerk. Om individuele bouwlocaties kwamen schotten te staan om te voorkomen dat het zand uitvloeide over het naast gelegen lagere poldermaaiveld. Dit bleek ook het geval bij bouw van cliché-fabriek Van Leer in 1889. Houtconstructie I (afb. 15-b, 18) houdt verband met een grondkering van het bouwterrein aan de Nieuwer Amstel kant. Hieruit blijkt dat ze een dubbelfunctie hadden en tegelijkertijd zorgden voor bodemversteviging en voor waterbeheersing. De grondkering bestond uit een rij van minstens 2,8 m lange eikenhouten palen die waren verbonden door grenenhouten dwarsbalken en waartussen verticale 1,8 m lange planken met messing- en groef verbinding in de bodem waren geslagen. De dendrochronologische datering van drie houtmonsters van na 1623, na 1633
en na 1757 toont aan dat bij de laat 19de-eeuwse stadsuitbreiding oud constructiehout werd toegepast.
description: Amsterdamse Archeologische Rapporten