DOI: 10.14457/tu.the.2017.1063
title: ชุมชนพม่ามุสลิมในตำบลแม่สอด อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก: สถานะความเป็นพลเมืองและปัญหาในการดำรงชีวิต

description: การศึกษาเรื่อง ชุมชนพม่ามุสลิมในตำบลแม่สอด อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก : สถานะความเป็นพลเมือง และปัญหาในการดำรงชีวิต มีวัตถุประสงค์ในการศึกษา ดังนี้ (1) เพื่อสำรวจสถานะความเป็นพลเมืองตามกฎหมายของกลุ่มคนพม่ามุสลิม ในชุมชนดารุน ชุมชนมาดีนะฮ์ ชุมชนอันซอร์ และชุมชนมูฮันจีรีนห์ ในอำเภอแม่สอด จังหวัดตาก (2) เพื่อศึกษาแนวทางกระบวนการ วิธีการ ปัญหาอุปสรรคและเงื่อนไขต่าง ๆ ในการได้มาซึ่งสถานะความเป็นพลเมืองหรือสิทธิอื่น ๆ ของคนพม่ามุสลิม และ (3) เพื่อศึกษาสภาพปัญหาและผลกระทบที่เกิดขึ้นจากความแตกต่างในเรื่องสถานะความเป็นพลเมือง ของคนพม่ามุสลิมที่อยู่ในชุมชนดารุน ชุมชนมาดีนะฮ์ ชุมชนอันซอร์ และชุมชน           มูฮันจีรีนห์ ในอำเภอแม่สอด จังหวัดตาก ทั้ง 4 ชุมชนเป็นพื้นที่ที่มีความแออัด กลุ่มคนที่อยู่ไม่มีสถานะทางกฎหมาย ไม่มีสถานะพลเมือง ไร้รัฐและไร้สัญชาติ แต่เป็นกลุ่มที่ถูกใช้แรงงานเพราะต้องทำงานและเงินเลี้ยงดูครอบครัว อาชีพส่วนใหญ่เป็นอาชีพเก็บของเก่าและใช้แรงงานหนักในโรงงาน ซึ่งการศึกษาในครั้งนี้ผู้ศึกษาได้ลงพื้นที่ภาคสนาม บ้านแม่ปะใต้ ตำบลแม่ปะ อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก และได้ปฏิบัติงาน เรียนรู้การทำงานร่วมกับโครงการคุ้มครองและส่งเสริมสิทธิมนุษยชนผู้หญิงพม่ามุสลิมแม่สอด อำเภอแม่สอด จังหวัดตาก ภายใต้มูลนิธิผู้หญิง (แม่สอด) เป็นระยะเวลาทั้งสิ้น 7 เดือน ตั้งแต่ 14 พฤศจิกายน 2560 ถึง 23 พฤษภาคม 2561 ผู้ศึกษาได้ใช้วิธีการเก็บข้อมูลจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง การลงพื้นที่ร่วมกับมูลนิธิผู้หญิงและการทำกิจกรรมร่วมกับชุมชน ซึ่งเป็นการเรียนรู้ร่วมกับมูลนิธิผู้หญิง ชุมชน และองค์กรที่เป็นเครือข่ายทำงาน รวมทั้งการสังเกตแบบมีส่วนร่วม (Participation Observation) และการสอบถามแบบสัมภาษณ์เชิงลึก (In-Depth Interview)ผลการศึกษาในครั้งนี้พบว่า สถานะความเป็นพลเมืองของคนพม่ามุสลิมในชุมชน        มี 2 สถานะที่แบ่งได้ออกจากกัน คือ สถานะที่ถูกกฎหมายเป็นกลุ่มคนที่มีสถานะความเป็นพลเมือง ได้รับการคุ้มครองสิทธิความตามกฎหมาย และสถานะที่ผิดกฎหมายเป็นกลุ่มคนที่ไม่มีสถานะความเป็นพลเมือง ไม่มีสิทธิใด ๆ ตามกฎหมาย วิธีการได้มาซึ่งสถานะของกลุ่มคนพม่ามุสลิมในชุมชนพบว่าทุกวิธีการมีปัญหาและเงื่อนไขที่เชื่อมโยงกัน เช่น การไม่มีเอกสารประจำตัวหรือไม่ได้รับรองจากรัฐของประเทศต้นทาง (พม่า) เพราะความเป็นมุสลิมเนื่องจากความขัดแย้งของรัฐและศาสนา ค่าใช้จ่ายในการดำเนินการ ความปลอดภัยในการเดินทางระหว่างประเทศไทยและพม่า วิธีการที่เสี่ยงที่สุด คือ วิธีการว่าจ้างทำบัตร รองลงมาคือวิธีการดำเนินการพร้อมกับนายจ้างหรือนายหน้า และวิธีสุดท้ายคือการดำเนินการด้วยตัวเอง ยังพบอีกว่าขั้นตอนและวิธีการในการดำเนินการยากมากสำหรับคนพม่ามุสลิมแม่สอด ถึงอย่างไรก็ตามคนพม่ามุสลิมไม่ได้มีการเรียกร้องสถานะของตนเอง เพราะเข้าใจว่าตนเองเป็นผู้ที่มาขออาศัยพื้นที่ประเทศไทยอยู่และเป็นผู้ที่ผิดกฎหมาย ไม่มีสถานะที่จะเรียกร้องได้พม่ามุสลิมที่มีสถานะพลเมืองที่ถูกกฎหมายและไม่มีสถานะพลเมือง ได้รับการตีตราจากเจ้าหน้าที่รัฐ นายจ้าง ผู้มีอิทธิพลและบุคคลภายนอกกับคนพม่ามุสลิมทั้งสองสถานะมีสถานะเดียวกัน คือ “ต่างด้าวพม่า” สิทธิและกฎหมายที่คุ้มครองอยู่เป็นเพียงแค่นโยบายแต่ไม่ได้รับการนำมาปฏิบัติจริง ทำให้กลุ่มคนพม่ามุสลิมถูกเอารัดเอาเปรียบและกลายเป็นเครื่องมือในการแสวงหาผลประโยชน์จากกลุ่มผู้มีอิทธิผล นายจ้างและเจ้าหน้าที่รัฐ กลายเป็นการถูกละเมิดสิทธิมนุษยชนโดยไม่รู้ตัวและกลายเป็นภาวะจำยอมไปที่สุด สถานะของคนพม่ามุสลิมไม่มีโอกาสสร้างตัวตนใหม่เพราะการเข้าไม่ถึงกระบวนการทำงานของรัฐ ทั้งภาษา ความปลอดภัยและสถานะที่ได้รับมากจากการลักลอบเข้ามายังประเทศ ส่วนหนึ่งของปัญหาในการตกเป็นเครื่องมือให้กับกลุ่มต่าง ๆ เข้ามาแสวงหาผลประโยชน์คือ นโยบายและกฎหมายเกี่ยวเกี่ยวกับแรงงานที่ไม่มีความชัดเจน หน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องไม่มีความเข้าใจในนโยบาย อีกทั้งไม่ปฏิบัติตามกฎหมายหรือสิทธิที่กลุ่มคนพม่ามุสลิมสมควรได้รับ และในพื้นที่แม่สอดเองก็ไม่มีนโยบายไว้รองรับการเข้ามาของกลุ่มคนพม่ามุสลิมหรือในฐานะที่เป็นพื้นที่ของความหลายหลายของวัฒนธรรม เชื้อชาติ ศาสนา ภาษา ซึ่งเป็นเรื่องของความแตกต่าง จึงทำให้คนพม่ามุสลิมตกอยู่ในฐานะของแรงงานต่างด้าว แรงงานต่างชาติ ต่างด้าวพม่า กลายเป็นผู้ที่ถูกละเมิดสิทธิแต่ยังไม่ได้รับการแก้ไขปัญหาหรือสังคมให้ความสนใจ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องยังละเลยปัญหาอยู่ทั้งระดับประเทศ ระดับภูมิภาค จังหวัดและหน่วยงานในพื้นที่ด้วยข้อเสนอแนะจากการศึกษาครั้งนี้ ผู้ศึกษาจึงมีข้อเสนอแนะว่า หน่วยงานของรัฐทั้งในพื้นที่และระดับชาติ นานาชาติ ควรให้ความสำคัญกับกลุ่มแรงงานข้ามชาติ กลุ่มพม่ามุสลิม การอพยพของกลุ่มคนที่ไร้รัฐหรือไร้สัญชาติให้มากขึ้น ทั้งในขั้นของนโยบายที่เกี่ยวข้องและการนำนโยบายไปปฏิบัติเพื่อให้เป็นแนวทางร่วมกันได้ อีกทั้งเพื่อความเหมาะสมกับพื้นที่ที่มีความเฉพาะ นอกจากนั้นองค์กรที่เกี่ยวข้องในพื้นที่ควรมีส่วนในการสร้างกระบวนการคิดให้กับกลุ่มคนพม่ามุสลิมในชุมชนเกี่ยวกับเรื่องสิทธิที่สมควรได้รับจากสถานะพลเมืองที่เป็นอยู่ตามกฎหมาย และกระบวนการคิดเชิงบวกและสร้างคุณค่าให้กับตนเองในเรื่องการทำงานและการใช้ชีวิตในสังคมต่อไป และสำหรับการศึกษาครั้งต่อไปควรศึกษารายละเอียดที่เกี่ยวข้องกับสถานะพลเมืองให้ชัดเจนมากขึ้น รายละเอียดเกี่ยวกับค่าใช้จ่ายทั้งหมด สิทธิที่จะได้รับที่ละเอียดมากขึ้น รวมถึงการถูกใช้เป็นเครื่องมือในการแสวงหาผลประโยชน์จากผู้มีอิทธิพล ว่ามีเส้นทางของการได้รับผลประโยชน์นั้นอยู่ที่คนกลุ่มใดบ้าง ซึ่งน่าจะขจัดปัญหาของการทุจริตในสังคมได้อีกด้วย