DOI: 10.17026/dans-zeu-jt2d
title: Wat rest er van de Luciferfabriek? Archeologische begeleiding van saneringswerkzaamheden en een definitieve opgraving aan de Kleine Berg te Eindhoven, gemeente Eindhoven

description: &lt;p&gt;In opdracht van de gemeente Eindhoven en de heer Wildenberg heeft Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie archeologisch onderzoek uitgevoerd tijdens en na de sanering van respectievelijk het Luciferterrein en het perceel achter Kleine Berg 49-51. De aan elkaar grenzende gebieden zijn bestempeld voor een nieuwe ontwikkeling in de vorm van de bouw van het Berghotel en een kleinschalig complex met appartementen. Het terrein betreft ten dele het gebied van de voormalige luciferfabriek van de firma Mennen en Keunen en is gelegen tussen de drie straten Kleine Berg, Grote Berg en Bergstraat in de wijk Bergen te Eindhoven. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;De archeologische verwachting binnen het plangebied betrof naast de sporen van de oude luciferfabriek de mogelijke aanwezigheid van laatmiddeleeuwse bewoning of landgebruik en op basis van enkele nabijgelegen vondsten ook kampementen met vuursteen uit het mesolithicum. Het onderzoek is in twee fases uitgevoerd; eerst is het Luciferterrein onderzocht en naderhand het aangrenzende perceel achter Kleine Berg 49-51. De onderzoeken vonden plaats in het voorjaar en de zomer van 2016.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Bij het onderzoek zijn met name archeologische sporen en vondsten gedaan op het centrale deel van het Luciferterrein. De oudste sporen betreffen enkele waterkuilen die op basis van aardewerk op zijn vroegst kunnen zijn aangelegd vanaf het einde van de 14e eeuw. Een einddatering is niet duidelijk te geven, maar moet vermoedelijk in de 16e ? 17e eeuw worden gezocht. In dezelfde periode is waarschijnlijk ook het esdek lokaal ontwikkeld. &lt;br&gt;Naderhand is het terrein vanwege de ontwikkeling van het stratenplan ook verder ingedeeld, hetgeen duidelijk wordt uit de ori?ntatie van de diverse lange bedden die vermoedelijk in moestuinen hebben gelegen. Of deze moestuinen direct achter bestaande bebouwing hebben gelegen is niet duidelijk; wel is herkenbaar dat de ori?ntatie in de meeste gevallen de straten rondom het terrein volgen. &lt;br&gt;Eind 19e eeuw start de inrichting van het terrein met de bouw van de luciferfabriek. De resten van de fabriek zijn grotendeels vanaf 1977 weer gesloopt en verwijderd, met uitzondering van een kleine kelder. Van deze kelder zijn de muren en de vloeren onder het bestaande maaiveld bewaard gebleven. Bij het onderzoek werd in de kelder voornamelijk bouwpuin in de vorm van bakstenen aangetroffen, met enkele stukken van de metalen raamkozijnen of ander plaatwerk. De kelder was gelegen in het bedrijfsdeel dat gebruikt werd voor het dopen van de luciferhoutjes in de fosfor, maar aanwijzingen daarvoor zijn niet aangetroffen. De bodem en de vloer van de kelder waren zwaar aangeslagen met steenkool, hetgeen doet vermoeden dat de kelder daarvoor is gebruikt.&lt;br&gt;Sinds eind jaren 70 van de 20e eeuw is het terrein op nieuw ingericht met bedrijfspanden. Hierbij zijn nieuwe funderingen aangelegd, voornamelijk van beton, en zijn ook diverse kabels en leidingen in de grond ingegraven. Deze hebben een verstorende werking gehad op de spaarzame oudere sporen op het terrein. &lt;br&gt;Met de sloop van de 20e eeuwse bedrijfspanden heeft het terrein enkele decennia als onontwikkeld terrein verder dienst gedaan als kleine groene / grijze open ruimte tussen de huizen langs de drie omliggende straten. De ontwikkeling van het terrein voor het Berghotel en de appartementen achter Kleine Berg 49-51 luiden een nieuwe fase in van gebied, waardoor er uiteindelijk niets meer rest van de historische luciferfabriek van Mennen en Keunen.&lt;/p&gt;