DOI: 10.17026/ar/eaey6x
title: Aanvullende archeologische en cultuurhistorische inventarisatie in het kader van het Oeverproject Flevoland te Lelystad en Dronten, gemeente Lelystad en Dronten
title: Ruimtelijk advies op basis van bureauonderzoek

description: Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft in opdracht van Witteveen+Bos een aanvullend archeologisch bureauonderzoek en een cultuurhistorische inventarisatie uitgevoerd voor vier deelgebieden in de provincie Flevoland, gemeente Lelystad en Dronten (afbeelding 1; kaart 1). De Provincie Flevoland is bezig met de voorbereiding van het oeverproject provincie Flevoland. In een eerder stadium is voor 13 deelgebieden een zelfde onderzoek uitgevoerd. De onderhavige 4 deelgebieden betreffen wijzigingen of aanvullingen op de reeds onderzochte deelgebieden. 

Doel van het archeologisch vooronderzoek is vast te stellen of in het plangebied sprake is (of kan zijn) van (de kans op) archeologische resten die door de ingrepen verstoord dreigen te worden.

Voor elk van de deelgebieden is afzonderlijk een bureauonderzoek uitgevoerd. Hierbij is een archeologische en cultuurhistorische inventarisatie uitgevoerd en is per deelgebied een gespecificeerde verwachting opgesteld. Op basis hiervan is een advies opgesteld. 

Deelgebied 1
Gespecificeerde archeologische verwachting 
De top van de pleistocene afzettingen in het deelgebied verloopt grillig in de omgeving van het deelgebied. Op basis van het omliggende booronderzoek en DINO-boringen zal het dekzand binnen het deelgebied naar verwachting vanaf ca. -5 m -NAP kunnen voorkomen. Net ten zuiden van het deelgebied heeft het onderzoek geresulteerd in het vaststellen van drie vindplaatsen uit het Mesolithicum en Neolithicum. Deze zijn momenteel behouden in situ. Er geldt geen verwachting op archeologische resten in verband met het Laagpakket van Wormer. Op basis van de beschikbare boringen is nog geen conclusie te trekken over de aanwezigheid en conservering van een veenniveau. In de ondiepere ondergrond kunnen in Flevoland altijd scheepsresten of -wrakken worden verwacht. 
Deze bovenstaande verwachting is opgesteld op basis van het onderhavige bureauonderzoek. Bij een vervolgonderzoek door middel van boringen is het mogelijk om deze verwachting uit te breiden met laagpakket beschrijvingen binnen het onderhavige deelgebied. 

Archeologisch advies 
Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek wordt de kans op het aantreffen van bewoningssporen uit de prehistorie als laag ingeschat. Uit de bestekstekeningen van de aanleg van de vaart blijkt dat het potentiële archeologische niveau in de top van het dekzand (ca. 5 m -NAP) reeds verstoord is door de aanleg van de huidige damwanden (afgraving tot ca. 6.0 m -NAP). Archeologische resten in de top van het dekzand of de bovenliggende afzettingen worden niet verwacht. 

In zijn algemeenheid geldt een kans op het aantreffen van scheeps- en vliegtuigwrakken. De kans op het aantreffen van scheepsresten of –wrakken voor het deelgebied wordt als laag ingeschat, al is deze wel hoger dan gemiddeld in Flevoland. In de omgeving buiten het plangebied zijn ook daadwerkelijk wrakken aangetroffen, zodat de kans hierop binnen het plangebied niet kan worden uitgesloten. Op basis van de geconstateerde verstoringen is de kans op het aantreffen van een wrak tijdens de werkzaamheden zeer klein. Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie adviseert geen vervolgstappen in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) (Kaart 13). Het blijft mogelijk om bij de werkzaamheden resten van scheeps- en vliegtuigwrakken tegen te komen. Geadviseerd wordt om voor de werkzaamheden een Werkprotocol op te stellen voor het aantreffen van dergelijke resten en welke vervolgstappen gevolgd moeten worden.

Deelgebied 2 en 3 
Gespecificeerde archeologische verwachting 
De top van de pleistocene afzettingen verloopt grillig in de omgeving van het deelgebied. De archeologische verwachting binnen het deelgebied hangt daardoor sterk af van de mate waarin de top van het pleistocene dek geconserveerd is. Volgens DINO-boringen is in het westen van het deelgebied een podzol aanwezig vanaf 7,47 m -NAP, en is dus sprake van een goed geconserveerde top van het pleistocene dekzand. Er geldt geen verwachting op archeologische resten in verband met het Laagpakket van Wormer. Op basis van de beschikbare boringen is nog geen conclusie te trekken over de aanwezig en conservering van een veenniveau. In de ondiepere ondergrond kunnen in Flevoland altijd scheepsresten of -wrakken worden verwacht.
Deze bovenstaande verwachting is opgesteld op basis van het onderhavige bureauonderzoek. Bij een vervolgonderzoek door middel van boringen is het mogelijk om deze verwachting uit te breiden met laagpakket beschrijvingen binnen het onderhavige deelgebied. 

Archeologisch advies 
Op basis van de resultaten van het onderhavige bureauonderzoek bestaat er een kans op het aantreffen van bewoningssporen uit de prehistorie. Bij het voorgaande bureauonderzoek zijn deze delen vrijgegeven voor verder onderzoek op basis van waargenomen verstoringen en lage archeologische verwachting, of reeds vrijgegeven zones op basis van de archeologische vrijstellingen kaart van Dronten/ Lelystad. Op basis van de huidige kennis wordt afgeweken van dit advies voor de deelgebieden 2 en 3. Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie adviseert wel vervolgstappen in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) (kaart 13) voor wat betreft de zuidwestelijke delen van deelgebied 2 en 3, aangezien hier net binnen de verstoringsdiepte een podzolbodem is gekarteerd. Dit vervolgonderzoek dient plaats te vinden in de vorm van een verkennend booronderzoek, waarbij maximaal een afstand van 40 m tussen de boringen wordt aangehouden. Het onderzoek dient de bodemopbouw en de diepte van de mogelijke archeologische niveaus vast te stellen, en de mate van verstoring. 

Het advies in het voorgaande onderzoek is voornamelijk gebaseerd op de lage verwachting op de vigerende archeologische maatregelenkaart. In paragraaf 2.3 is reeds vermeld dat deze veel kennislacunes bevat en momenteel herzien wordt. Voornaamste lacune is de archeologische potentie van het veenniveau. Ook blijkt bij evaluatie van de beschikbare gegevens een goed geconserveerde podzolbodem aanwezig te zijn nabij de deelgebieden 2 en 3. Daar verder nog geen archeologisch booronderzoek is uitgevoerd binnen de deelgebieden kan geen uitspraak worden gedaan over de archeologische potentie van het deelgebied. Hoewel de bodem mogelijk deels geroerd is door de aanwezige damwanden en ankers, zijn deze verstoringen zeer plaatselijk. Intacte archeologische resten kunnen nog steeds voorkomen. De bodemroerende werkzaamheden vinden plaats tot een diepte variërend tot 7,4 m – NAP, waarbij net de top van het archeologisch niveau kan worden geraakt. Derhalve wordt in het kader van de voorgenomen werkzaamheden archeologisch vervolgonderzoek geadviseerd voor het zuidwestelijke uiteinde van beide deelgebieden. 

In zijn algemeenheid geldt een kans op het aantreffen van scheeps- en vliegtuigwrakken. De kans op het aantreffen van scheepsresten of –wrakken voor het deelgebied wordt als laag ingeschat, al is deze wel hoger dan gemiddeld in Flevoland. In de omgeving buiten het plangebied zijn ook daadwerkelijk wrakken aangetroffen, zodat de kans hierop binnen het plangebied niet kan worden uitgesloten. Op basis van de geconstateerde verstoringen is de kans op het aantreffen van een wrak tijdens de werkzaamheden zeer klein. Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie adviseert geen vervolgstappen in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) (Kaart 13). Het blijft mogelijk om bij de werkzaamheden resten van scheeps- en vliegtuigwrakken tegen te komen. Geadviseerd wordt om voor de werkzaamheden een Werkprotocol op te stellen voor het aantreffen van dergelijke resten en welke vervolgstappen gevolgd moeten worden.

Deelgebied 4
Gespecificeerde archeologische verwachting 
De top van de pleistocene afzettingen in het deelgebied verloopt grillig in de omgeving van het deelgebied. De diepte van het pakket is gelegen tussen de 6,5 en 7,4 m -NAP. Booronderzoeken rondom het deelgebied hebben erosie aan het dekzand vastgesteld; dit betrof voornamelijk de zuidelijke oever van de Lage Vaart. De archeologische verwachting binnen het deelgebied hangt sterk af van de mate van erosie in de top van het pleistocene dek, en de aanwezigheid van een dekzandrug, kreek of oeverwal. Er geldt geen verwachting op archeologische resten in verband met het Laagpakket van Wormer. 

Er dient rekening te worden gehouden met mogelijk resten op een veraard veenniveau. In de ondiepere ondergrond kunnen in Flevoland altijd scheepsresten of -wrakken worden verwacht.

Archeologisch advies 
Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek wordt de kans op het aantreffen van bewoningssporen uit de prehistorie voor het deelgebied in principe hoog geacht. Het archeologisch niveau bevindt zich in het westen van het deelgebied op ca. 7,4 m -NAP en in het oosten loopt dit op naar 6,0m -NAP. Naar verwachting is de bodem echter geroerd door de reeds aanwezige damwanden en ankers en de aanleg hiervan. Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie adviseert geen vervolgstappen in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) voor het deelgebied (kaart 13). 

In zijn algemeenheid geldt een kans op het aantreffen van scheeps- en vliegtuigwrakken. De kans op het aantreffen van scheepsresten of –wrakken voor het deelgebied wordt als laag ingeschat, al is deze wel hoger dan gemiddeld in Flevoland. In de omgeving buiten het plangebied zijn ook daadwerkelijk wrakken aangetroffen, zodat de kans hierop binnen het plangebied niet kan worden uitgesloten. Op basis van de geconstateerde verstoringen is de kans op het aantreffen van een wrak tijdens de werkzaamheden zeer klein. Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie adviseert geen vervolgstappen in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) (Kaart 13). Het blijft mogelijk om bij de werkzaamheden resten van scheeps- en vliegtuigwrakken tegen te komen. Geadviseerd wordt om voor de werkzaamheden een Werkprotocol op te stellen voor het aantreffen van dergelijke resten en welke vervolgstappen gevolgd moeten worden. 

Cultuurhistorische inventarisatie en advies (alle deelgebieden)
Voor alle deelgebieden geldt dat enkel de Lage Vaart een cultuurhistorische waarde heeft. Verder zijn geen andere monumenten of cultuurhistorische elementen binnen de deelgebieden gelegen. 

Het advies luidt dan ook: binnen de contouren van de deelgebieden bestaan de cultuurhistorisch waardevolle structuren enkel uit de Lage Vaart. Voor de werkzaamheden ter hoogte van de vaarten wordt verwacht dat deze geen invloed zullen hebben op de structurele integriteit van de vaarten. Wel wordt geadviseerd hier de verstoring zo minimaal mogelijk te houden, zeker aangezien de exacte werkzaamheden nog niet bekend zijn.

Besluit Bevoegd Gezag
Het is aan het bevoegd gezag, de gemeente Lelystad en Dronten, om een besluit te nemen ten aanzien van het beëindigen of verder laten verlopen van het onderzoeksproces. Dit besluit kan afwijken van het bovenstaande advies.

Ook wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het onderzochte gebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondst’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Lelystad en Dronten, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE).
Naschrift
Op 22 juli 2024 heeft het bevoegd gezag, gemeente Lelystad, terugkoppeling gegeven op onderhavig rapport. Naar aanleiding van een aantal kleine opmerkingen is het rapport verbeterd en vervolgens definitief opgemaakt. 
“Voor zowel archeologie als cultuurhistorie wordt geadviseerd de voorgedragen selectieadviezen van Vestigia over te nemen.
 
De gemeente Lelystad neemt overeenkomstig dit advies de voorgedragen selectieadviezen van Vestigia over:
• Voor de zuidwestelijke delen van deelgebied 2 en 3 is archeologisch vervolgonderzoek nodig, zoals geadviseerd door Vestigia
• Voor alle deelgebieden stelt initiatiefnemer een werkprotocol op over hoe te handelen bij het aantreffen van (onderdelen van) scheeps- of vliegtuigwrakken (geen toevalsvondst). Dit werkprotocol wordt tijdig ter goedkeuring voorgelegd aan het bevoegd gezag.
• De Lage Vaart heeft een cultuurhistorische waarde. Aangezien de exacte werkzaamheden nog niet bekend zijn en dus niet volledig kunnen worden beoordeeld wordt geadviseerd de verstoring zo minimaal mogelijk te houden om de structurele integriteit van de vaart te behouden.
• Voor vrijgegeven delen geldt, anders dan voor scheeps- of vliegtuigwrakken:
Melding toevalsvondst
Mochten tijdens de werkzaamheden toch archeologische resten worden aangetroffen, dan dient dit op grond van artikel 5.10 van de Erfgoedwet onmiddellijk te worden gemeld aan de Minister (in de praktijk mevr. P.P.A. Heise-Roovers, beheerder Provinciaal Depot voor Bodemvondsten Flevoland, tineke.roovers@batavialand.nl, tel. 0320-225939/ m 06-13243987). Eventuele vondsten dienen gedurende 6 maanden, te rekenen vanaf de datum van de melding, ter beschikking te worden gesteld voor wetenschappelijk onderzoek.
description: Vestigia-rapport