DOI: 10.14457/tu.the.2017.1549
title: ความเสี่ยงของผู้รับประโยชน์ในการรับชำระเงินจากเลตเตอร์ออฟเครดิตประเภทต่างๆ ในการทำธุรกรรมการค้าระหว่างประเทศ

description: งานวิจัยเรื่องนี้เป็นการวิจัยเชิงปริมาณ มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาเงื่อนไขในเลตเตอร์ออฟเครดิตประเภทต่าง ๆ ที่นิยมใช้ทั่วไปในทางการค้าระหว่างประเทศในปัจจุบัน รวมถึงกฎเกณฑ์ตาม UCP 600 และ ISBP 745 ว่ามีผลต่อความเสี่ยงที่ผู้ขายจะต้องรับในฐานะผู้รับประโยชน์อย่างไรบ้าง  และเพื่อศึกษาความเสี่ยงและเงื่อนไขที่ทำให้เกิดความเสี่ยง ภายใต้เลตเตอร์ออฟเครดิตในรูปแบบต่าง ๆ และวิธีการลดความเสี่ยงที่ผู้ขายต้องพบเจอเลตเตอร์ออฟเครดิตเป็นวิธีการชำระราคาในทางการค้าระหว่างประเทศที่ได้รับความนิยมรูปแบบหนึ่ง เนื่องจากกระบวนการของเลตเตอร์ออฟเครดิต เป็นวิธีการที่ช่วยกระจายความเสี่ยงระหว่างผู้ซื้อและผู้ขายได้ ช่วยให้ผู้ขายสามารถได้รับชำระเงินจากคู่ค้าของตนได้อย่างแน่นอน และผู้ซื้อได้รับสินค้าที่ตนต้องการ โดยเฉพาะในลักษณะการค้าที่ผู้ซื้อมีอำนาจในการต่อรองมากกว่าผู้ขาย ผู้ขายย่อมเป็นฝ่ายที่จะต้องแบกรับความเสี่ยงโดยจัดส่งสินค้าไปให้แก่ผู้ซื้อก่อนที่ตนเองจะได้รับชำระเงิน ด้วยเหตุนี้ งานวิจัยฉบับนี้จึงมุ่งเน้นไปที่การให้ความสำคัญกับผลประโยชน์ที่ผู้ขาย หรือที่ตามเลตเตอร์ออฟเครดิตเรียกว่า ผู้รับประโยชน์ จะได้รับจากวิธีการชำระเงินผ่านเลตเตอร์ออฟเครดิต งานวิจัยฉบับนี้ จะพิจารณาเลตเตอร์ออฟเครดิตที่มีเงื่อนไขหลายหลายประเภทและเป็นรูปแบบที่ใช้กันอยู่ในวงการการค้าระหว่างประเทศในปัจจุบัน ไม่ว่าจะเป็นเลตเตอร์ออฟเครดิตที่โอนสิทธิได้ เลตเตอร์ออฟเครดิตที่ต้องอาศัยเลตเตอร์ออฟเครดิตอีกฉบับหนึ่งเป็นหลักประกัน เลตเตอร์ออฟเครดิตที่เบิกเงินล่วงหน้าได้ เลตเตอร์ออฟเครดิตเพื่อการซื้อขายต่อเนื่อง และเลตเตอร์ออฟเครดิตประเภทยืนยันผลจากการศึกษาวิจัยอาจสรุปได้ว่า เลตเตอร์ออฟเครดิตแต่ละรูปแบบที่ใช้กันอยู่ในปัจจุบัน มีเงื่อนไขที่มีลักษณะเฉพาะอย่างไรบ้างและในฐานะที่ผู้ขายเป็นผู้รับประโยชน์ตามเลตเตอร์ออฟเครดิต จะต้องแบกรับความเสี่ยงที่จะไม่ได้รับชำระเงินจากสาเหตุใดบ้าง โดยอาจสรุปได้ ดังต่อไปนี้1. สำหรับเลตเตอร์ออฟเครดิตที่เบิกเงินล่วงหน้าได้ ผู้ขายมีความเสี่ยงในการรับชำระเงินค่อนข้างน้อย เนื่องจากผู้รับประโยชน์สามารถร้องขอต่อธนาคารผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตให้ชำระเงินได้ก่อนที่จะดำเนินการจัดส่งสินค้าไปให้แก่ผู้ซื้อหรือผู้รับประโยชน์ตามเลตเตอร์ออฟเครดิต โดยการยื่นเอกสารเพื่อขอเรียกเก็บเงิน เช่น ตั๋วแลกเงิน (Bill of Exchange) หรือ ใบกำกับราคาสินค้า (invoice) จึงเหมาะสมกับลักษณะการค้าสินค้าประเภทเครื่องจักรที่ต้องมีการติดตั้ง หรือต้องประกอบชิ้นส่วนโดยผู้เชี่ยวชาญ ที่นิยมแบ่งการชำระเงินออกเป็นสัดส่วน คือ การชำระเงินก่อนการส่งสินค้าเพื่อมัดจำหรือเป็นเงินสนับสนุนการผลิต การชำระเงินหลังจากได้รับสินค้า และการชำระเงินภายหลังจากที่สินค้าได้ติดตั้งเรียบร้อยแล้ว แต่มีบางกรณีที่ผู้ขายไม่สามารถเรียกเก็บยอดเงินส่วนสุดท้ายได้ เนื่องจากเงื่อนไขในเลตเตอร์ออฟเครดิตประเภทนี้ ผู้ซื้อมักกำหนดเงื่อนไขไว้ในเลตเตอร์ออฟเครดิตให้ผู้ขายต้องยื่นเอกสารที่เป็นใบรับรองคุณภาพสินค้าที่ออกโดยฝ่ายผู้ซื้อ ส่วนใหญ่แล้ว ผู้ซื้อจะออกเอกสารดังกล่าวให้ ภายหลังจากตอนที่ได้ทดลองใช้สินค้าครั้งแรก (test run) หรือออกให้ตอนที่ติดตั้งสินค้าเรียบร้อยแล้ว หากผู้ซื้อไม่นำส่งเอกสารดังกล่าวมาให้แก่ผู้ขาย ผู้ขายก็จะไม่สามารถยื่นเอกสารดังกล่าวเพื่อใช้เรียกเก็บเงินในส่วนที่เหลือได้2. เลตเตอร์ออฟเครดิตประเภทยืนยัน นิยมใช้ในกรณีที่เงื่อนไขทางการค้ามีความเสี่ยงมากกว่าปกติ เช่น เงื่อนไขที่ให้จัดส่งสินค้าไปยังประเทศที่ไม่ใช่คู่ค้า (third country party) หรือผู้ขายไม่มั่นใจว่าจะได้รับชำระเงินจากธนาคารผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตที่อยู่ในประเทศเสี่ยงทั้งสภาวะทางการเมืองและความมั่นคงทางเศรษฐกิจ หรือ เป็นการซื้อขายที่มีมูลค่าสูงแต่ผู้ขายไม่คุ้นเคยกับผู้ซื้อ แต่เลตเตอร์ออฟเครดิตประเภทนี้ อาจไม่สามารถลดความเสี่ยงในการไม่ได้รับชำระราคา หากผู้ขายจัดทำเอกสารไม่ถูกต้องตามเงื่อนไขของเลตเตอร์ออฟเครดิตเอง หากเป็นกรณีที่เอกสารที่ผู้ขายจัดส่งไปเรียกเก็บเงินมีข้อผิดพลาด นอกจากผู้ขายจะต้องแบกรับความเสี่ยงที่จะไม่ได้รับชำระราคาแล้ว ผู้ขายยังต้องเป็นเสียค่าธรรมเนียมในการยืนยันเลตเตอร์ออฟเครดิตให้แก่ธนาคารผู้รับยืนยันเลตเตอร์ออฟเครดิตโดยที่ไม่ได้รับผลตอบแทนกลับคืนมาอีกด้วย3. เลตเตอร์ออฟเครดิตที่โอนสิทธิได้และเลตเตอร์ออฟเครดิตที่ต้องอาศัยเลตเตอร์ออฟเครดิตอีกฉบับหนึ่งเป็นหลักประกัน เป็นเครื่องมือในการชำระราคาที่เป็นทางเลือกให้แก่ผู้ขายที่ประสงค์จะได้รับการชำระราคาแม้ว่าตนจะไม่สามารถจัดหาสินค้าได้ครบถ้วนตามจำนวนที่ลูกค้าต้องการ เลตเตอร์ออฟเครดิตทั้งสองประเภทจึงมีความเหมาะสมและเอื้อประโยชน์ต่อลักษณะการค้าที่ผู้ขายที่ไม่สามารถผลิตสินค้าได้ด้วยตนเอง อย่างไรก็ตาม ผู้รับประโยชน์จะต้องเป็นฝ่ายที่ต้องใช้ความพยายามอย่างมากในการปฏิบัติตามเงื่อนไขของเลตเตอร์ออฟเครดิต เนื่องจากเลตเตอร์ออฟเครดิตทั้งสองรูปแบบนี้มีเงื่อนไขที่ค่อนข้างยุ่งยากและซับซ้อน เอกสารที่จัดส่งไปเรียกเก็บจึงมีแนวโน้มที่อาจมีข้อผิดพลาดในการระบุเงื่อนไขมากกว่าเลตเตอร์ออฟเครดิตทั่วไป และอาจส่งผลให้ธนาคารผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตสามารถแจ้งปฏิเสธการชำระเงินได้4. เลตเตอร์ออฟเครดิตเพื่อการซื้อขายต่อเนื่อง เป็นเลตเตอร์ออฟเครดิตที่มีประสิทธิภาพมากที่สุดในการค้าขายระหว่างผู้ซื้อและผู้ขายที่ดำเนินการซื้อขายกันมายาวนาน เหมาะสำหรับการสั่งซื้อสินค้าประเภทเดิมซ้ำ ๆ ราคาไม่เปลี่ยนแปลงมากนัก ความเสี่ยงประการหลักที่ผู้ขายอาจจะพบเจอจากการเลือกใช้เลตเตอร์ออฟเครดิตประเภทนี้ คือ การจัดทำเอกสารผิดพลาด ไม่ตรงตามเงื่อนไขในเลตเตอร์ออฟเครดิต แต่อาจเกิดเหตุการณ์เช่นนั้นขึ้นน้อยมาก เนื่องจากผู้ขายย่อมมีความคุ้นเคยในการจัดทำเอกสารกับคู่ค้ารายเดิมอยู่แล้วจากการรวบรวมข้อมูลในงานวิจัยครั้งนี้ พบว่า เลตเตอร์ออฟเครดิตที่ได้รับความนิยมในการใช้งานมากที่สุด คือ เลตเตอร์ออฟเครดิตที่ไม่มีเงื่อนไขพิเศษ รองลงมาคือ เลตเตอร์ออฟเครดิตที่เปิดโดยอาศัยเลตเตอร์ออฟเครดิตอีกฉบับหนึ่งเป็นหลักประกัน เลตเตอร์ออฟเครดิตที่โอนสิทธิ์ได้ เลตเตอร์ออฟเครดิตประเภทยืนยัน เลตเตอร์ออฟเครดิตที่ให้เบิกเงินได้ล่วงหน้า และเลตเตอร์ออฟเครดิตเพื่อการซื้อขายต่อเนื่อง สาเหตุของการที่เลตเตอร์ออฟเครดิตที่ไม่มีเงื่อนไขพิเศษได้รับความนิยมในการใช้งานมากที่สุด เนื่องจากเลตเตอร์ออฟเครดิตประเภทนี้ มีเงื่อนไขที่ไม่ซับซ้อน แต่เมื่อวิเคราะห์โดยคำนึงถึงลักษณะการค้าประกอบการพิจารณา พบว่า เลตเตอร์ออฟเครดิตประเภทอื่น ๆ อาจมีความเหมาะสมและช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการค้าระหว่างประเทศได้ดียิ่งขึ้น จากการวิเคราะห์ดังกล่าว จำแนกรูปแบบการค้าตามประเภทของเลตเตอร์ออฟเครดิตที่เหมาะสมออกเป็นลักษณะต่าง ๆ ได้แก่ 1) การค้าขายสินค้าประเภทเครื่องจักรที่ต้องมีการติดตั้ง มีความเหมาะสมกับเลตเตอร์ออฟเครดิตประเภทที่สามารถเบิกเงินได้ล่วงหน้า 2) การค้าขายสินค้าที่มูลค่าคงที่ และเป็นคู่ค้ากันมานาน ควรเลือกใช้เลตเตอร์ออฟเครดิตเพื่อการซื้อขายต่อเนื่อง 3) การค้าที่ผู้ขายไม่สามารถผลิตหรือจัดหาสินค้าได้เอง ควรใช้เลตเตอร์ออฟเครดิตประเภทที่โอนสิทธิ์ได้ 4) ผู้ขายอาจเลือกใช้เลตเตอร์ออฟเครดิตประเภทที่ต้องอาศัยเลตเตอร์ออฟเครดิตอีกฉบับหนึ่งเป็นหลักประกัน หากผู้ขายไม่สามารถผลิตสินค้าได้เองและไม่ต้องการให้ผู้ซื้อทราบข้อมูลเกี่ยวกับผู้ผลิตสินค้าที่แท้จริง 5) การค้าที่มีเงื่อนไขเสี่ยงมากกว่าปกติ ทั้งในแง่ของการรับชำระเงินจากธนาคารผู้เปิดเลตเตอร์ออฟเครดิตและผู้ซื้อ ยอดการซื้อขายที่มีมูลค่าสูง และเงื่อนไขที่กำหนดให้นำส่งสินค้าไปยังประเทศที่ไม่ใช่คู่ค้า อาจเลือกใช้เลตเตอร์ออฟเครดิตประเภทยืนยัน