DOI: 10.14457/tu.the.2016.809
title: สี่ทศวรรษนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศของไทยต่อจีน: นโยบาย ปัจจัย และข้อเสนอแนะ

description: ดุษฎีนิพนธ์เรื่องสี่ทศวรรษนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศของไทยต่อจีน: นโยบาย ปัจจัย และข้อเสนอแนะ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษานโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศต่อจีนอย่างเป็นระบบและครอบคลุมตั้งแต่เริ่มสถาปนาความสัมพันธ์ทางการทูตอย่างเป็นทางการในปี ค.ศ. 1975 จนถึงปี ค.ศ. 2015 เป็นระยะเวลา 40 ปี โดยมุ่งวิเคราะห์ปัจจัยทางด้านเศรษฐกิจการเมืองระหว่างประเทศของนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศต่อจีน รวมทั้งประเมินผลลัพธ์นโยบายว่าปัจจัยใดเป็นปัจจัยแห่งความสำเร็จหรือปัจจัยแห่งความล้มเหลว พร้อมสรุปข้อเสนอแนะเชิงนโยบายในการกำหนดนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศต่อจีนอย่างมีประสิทธิภาพ โดยใช้ทฤษฎีเศรษฐกิจการเมืองระหว่างประเทศและแนวคิดการวิเคราะห์นโยบายต่างประเทศ มาสร้างกรอบความคิดในการวิจัย โดยมีปัจจัยที่กำหนดนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศต่อจีนทั้งหมด 9 ปัจจัย แบ่งออกเป็นปัจจัยภายนอก ได้แก่ (1) บริบทของระบบการเมืองระหว่างประเทศ (2) บริบทของระบบเศรษฐกิจระหว่างประเทศ (3) ความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับจีน (ด้านการเมือง สังคมและวัฒนธรรม) (4) นโยบายของจีน และปัจจัยภายใน ได้แก่ (5) ผลประโยชน์แห่งชาติ (6) โครงสร้างการเมือง (7) สถาบันในประเทศและตัวแสดงในการกำหนดนโยบาย (8) กลุ่มผลประโยชน์ และ (9) การเมืองภายในประเทศ ผู้ศึกษาสามารถสรุปผลการศึกษาและข้อเสนอแนะได้ดังนี้ดุษฎีนิพนธ์ฉบับนี้แบ่งช่วงนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศของไทยต่อจีนออกเป็น 4 ยุค ได้แก่ ยุคแรกยุครื้อฟื้นและพัฒนาความสัมพันธ์ระหว่างกัน (ค.ศ. 1975 - 1989) เป็นช่วงที่ไทยเริ่มมีความร่วมมือและนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศต่อจีน โดยเริ่มที่นโยบายการค้าก่อน ในด้านการลงทุนไทยมีนโยบายสนับสนุนการออกไปลงทุนในจีนมากกว่านโยบายที่จะดึงดูดการลงทุนของจีนมาไทย ยุคที่ 2 ยุคของการเปลี่ยนแปลงจากหุ้นส่วนยุทธศาสตร์สู่ความร่วมมือทางเศรษฐกิจ (ค.ศ. 1990 - 2000) ไทยมีนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศต่อจีนชัดเจนขึ้นและมีการขยายไปยังระดับพหุภาคีจากเดิมที่อยู่ในระดับทวิภาคี ทว่าหลังจากวิกฤตเศรษฐกิจเอเชียตะวันออกในปี ค.ศ. 1997 ไทยมีนโยบายการค้าต่อจีนที่หลากหลายมากขึ้น ส่วนนโยบายการลงทุน ไทยหันมาเน้นนโยบายดึงดูดการลงทุนจากจีนมาไทยมากกว่านโยบายสนับสนุนการลงทุนจากไทยไปจีนเหมือนช่วงก่อนเกิดวิกฤตเศรษฐกิจ ยุคที่ 3 ยุคนายกรัฐมนตรี พ.ต.ท. ทักษิณ ชินวัตร กับความเข้มข้นทางนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศ (ค.ศ. 2001 - 2006) ไทยมีนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศที่มุ่งต่อจีนมากขึ้นและมีลักษณะเชิงรุกโดยเฉพาะนโยบายการค้า ด้านนโยบายการลงทุนไทยยังคงให้ความสำคัญกับนโยบายดึงดูดการลงทุนจากจีนมากกว่านโยบายสนับสนุนการลงทุนของไทยในจีน แม้จะมีมาตรการสนับสนุนการลงทุนกับจีนทั้ง 2 ด้าน ยุคที่ 4 ยุคหลังนายกรัฐมนตรี พ.ต.ท. ทักษิณ ชินวัตร กับความผันผวนทางการเมืองในประเทศ (ค.ศ. 2007 - 2015) ไทยมีนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศต่อจีนที่เริ่มชัดเจนมากขึ้นในช่วงหลังของยุค แม้ไทยจะเผชิญกับปัญหาการเมืองภายในประเทศ แต่ก็มีนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศต่อจีนที่ต่อเนื่องคือนโยบายการส่งเสริมความเชื่อมโยงในภูมิภาค การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านคมนาคมขนส่งและโลจิสติกส์ ผ่านทั้งนโยบายการค้าและการลงทุน โดยในด้านการลงทุนไทยให้ความสำคัญกับนโยบายการลงทุนจากจีนมาไทยผลการศึกษาสรุปได้ว่ามีปัจจัยที่กำหนดนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศต่อจีน 9 ปัจจัยตรงตามกรอบความคิดในการวิจัยของดุษฎีนิพนธ์ โดยในส่วนของปัจจัยภายในนั้น โครงสร้างการเมืองมีความสำคัญน้อยกว่าปัจจัยอื่น ๆ สำหรับปัจจัยแห่งความสำเร็จ ได้แก่ (1) บริบทของระบบการเมืองระหว่างประเทศ (2) บริบทของระบบเศรษฐกิจระหว่างประเทศ (3) ความสัมพันธ์ระหว่างไทยและจีน (ด้านการเมือง สังคมและวัฒนธรรม) (4) นโยบายของจีน (5) ผลประโยชน์แห่งชาติ  (6) สถาบันในประเทศและตัวแสดงในการกำหนดนโยบาย และ (7) กลุ่มผลประโยชน์ ส่วนปัจจัยแห่งความล้มเหลว ได้แก่ (1) กลุ่มผลประโยชน์ (2) การเมืองภายในประเทศ (3) นโยบายของจีนข้อเสนอแนะเชิงนโยบายในการกำหนดนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศของไทยต่อจีน ได้แก่ (1) ไทยควรมีนโยบายเศรษฐกิจระหว่างประเทศต่อจีนทั้งเชิงรับและเชิงรุก (2) ไทยควรพยายามถ่วงดุลอำนาจระหว่างมหาอำนาจประเทศต่าง ๆ (3) ไทยสามารถได้ประโยชน์จากความได้เปรียบทางภูมิรัฐศาสตร์และภูมิเศรษฐศาสตร์ (4) ไทยควรให้ความสำคัญกับอาเซียน (5) ควรมีการเปิดพื้นที่ให้กับกลุ่มต่าง ๆ ที่นอกเหนือจากสถาบันหรือตัวแสดงเดิม