DOI: 10.14457/tu.the.2019.848
title: หุ้นไร้ใบหุ้น

description: ใบหุ้นเป็นหนังสือสำคัญที่บริษัทออกให้แก่ผู้ถือหุ้นเพื่อแสดงถึงกรรมสิทธิ์ในหุ้นและแสดงสถานะการเป็นผู้ถือหุ้นของบริษัท ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์และพระราชบัญญัติบริษัทมหาชนจำกัด พ.ศ. 2535 ต่างกำหนดหน้าที่บริษัทจำกัดและบริษัทมหาชนจำกัด จักต้องออกใบหุ้นให้แก่ผู้ถือหุ้นทุกคนภายหลังจากที่จัดตั้งบริษัท และเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงใด ๆ เกี่ยวกับหุ้น รวมทั้งกำหนดให้การทำธุรกรรมต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับหุ้นต้องอาศัยใบหุ้นเป็นสำคัญ เช่น การโอนหุ้น การตกทอดของหุ้น การจำนำหุ้น เป็นต้น โดยทางด้านผู้ถือหุ้นจะใช้ใบหุ้นที่บริษัทออกให้แก่ตนเป็นหลักฐานในการแสดงสถานะการเป็นผู้ถือหุ้น แต่ทางด้านบริษัทกลับใช้สมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นเป็นเครื่องพิสูจน์สถานะการเป็นผู้ถือหุ้นเป็นสำคัญมากกว่าใบหุ้น เนื่องจากกฎหมายกำหนดเป็นข้อสันนิษฐานว่าข้อความที่ระบุไว้ในสมุดทะเบียนผู้ถือหุ้นเป็นพยานหลักฐานอันถูกต้อง จึงแสดงให้เห็นว่าประเทศไทยยังคงใช้ระบบใบหุ้นเป็นหลัก อย่างไรก็ตาม การใช้ระบบใบหุ้นทำให้เกิดปัญหาและข้อจำกัดหลายประการ ได้แก่ (1) ปัญหาการจัดการเกี่ยวกับใบหุ้นและการรับรองสถานะการเป็นผู้ถือหุ้นของใบหุ้น (2) ปัญหาการเปลี่ยนมือในหุ้น ได้แก่ ปัญหาความไม่สะดวกคล่องตัวและปัญหาเกี่ยวกับผลทางกฎหมายในการเปลี่ยนมือในหุ้น และ (3) ปัญหาการจำนำหุ้น ซึ่งปัญหาที่เกิดขึ้นเหล่านี้ล้วนเกิดจากการที่กฎหมายของไทยให้ความสำคัญกับใบหุ้นเป็นอย่างมาก การดำเนินการใด ๆ เกี่ยวกับหุ้นล้วนแล้วแต่ต้องอาศัยใบหุ้นเป็นสำคัญ ในปัจจุบันมีหลายประเทศที่นำระบบหุ้นไร้ใบหุ้นมาใช้บังคับ เพื่อปรับเปลี่ยนให้สอดคล้องกับบริบทของระบบเศรษฐกิจในปัจจุบันที่นำเทคโนโลยีมาช่วยในการดำเนินธุรกิจ และลดบทบาทของกระดาษลง แต่ยังคงให้ความสำคัญกับสิทธิของผู้ถือหุ้นในการทำธุรกรรมต่าง ๆ ที่เกี่ยวกับหุ้นไว้เช่นเดิม เพียงแต่เปลี่ยนแปลงรูปแบบของหุ้นที่อยู่ในรูปแบบใบหุ้นเป็นหุ้นที่ไร้ใบหุ้นแทน ในวิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงได้ศึกษาเกี่ยวกับหุ้นไร้ใบหุ้นตามกฎหมายของต่างประเทศที่ใช้ระบบหุ้นไร้ใบหุ้น 4 ประเทศ ได้แก่ ประเทศออสเตรเลีย ประเทศมาเลเซีย ประเทศอินเดีย และประเทศฝรั่งเศส จากการศึกษาจะเห็นได้ว่าสำหรับประเทศอินเดียและประเทศฝรั่งเศสซึ่งใช้ระบบหุ้นไร้ใบหุ้นจะไม่เกิดปัญหาต่าง ๆ ที่เกิดขึ้นจากใบหุ้น ส่วนประเทศมาเลเซีย การออกใบหุ้นให้แก่ผู้ถือหุ้นเป็นเพียงข้อยกเว้นหรือทางเลือก จึงส่งผลให้สัดส่วนของภาระในการจัดการเกี่ยวกับใบหุ้นของบริษัทและผู้ถือหุ้นลดน้อยลงกว่าประเทศไทย และสุดท้ายสำหรับประเทศออสเตรเลีย การที่กฎหมายไม่ได้กำหนดในลักษณะบังคับให้บริษัทต้องออกใบหุ้นให้แก่ผู้ถือหุ้น จึงทำให้มีความยืดหยุ่นกว่ากฎหมายไทยเช่นกัน จากการศึกษาวิเคราะห์ถึงปัญหาและข้อพิจารณาเกี่ยวกับการนำเอาระบบหุ้นไร้ใบหุ้นมาใช้บังคับในประเทศไทย จึงพบว่ามีความเหมาะสมที่จะนำเอาระบบหุ้นไร้ใบหุ้นมาใช้บังคับในประเทศไทย โดยนำเอาระบบหุ้นไร้ใบหุ้นมาใช้บังคับทั้งบริษัทจำกัดและบริษัทมหาชนจำกัด อย่างไรก็ตาม สำหรับบริษัทจำกัด เห็นควรที่จะกำหนดข้อยกเว้นให้ผู้ถือหุ้นมีทางเลือกที่จะขอให้บริษัทออกใบหุ้นได้ แม้จะนำระบบหุ้นไร้ใบหุ้นมาใช้บังคับ เพื่อไม่ให้เกิดภาระแก่บริษัทและผู้ถือหุ้นโดยทันทีเนื่องจากบริษัทจำกัดส่วนใหญ่เป็นวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมจึงอาจยังไม่มีความพร้อม ส่วนบริษัทมหาชนจำกัด เห็นควรกำหนดบทเฉพาะกาล เพื่อให้มีระยะเวลาในการปรับเปลี่ยนจากระบบใบหุ้นเป็นระบบหุ้นไร้ใบหุ้น ภายในระยะเวลาที่กำหนดนับแต่วันที่แก้ไขกฎหมาย เพราะฉะนั้น เพื่อรองรับการนำเอาระบบหุ้นไร้ใบหุ้นมาใช้บังคับในประเทศไทย จึงควรปรับปรุงบทบัญญัติที่เกี่ยวข้องในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ กฎหมายว่าด้วยบริษัทมหาชนจำกัด และกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง ให้สอดรับกับการนำเอาระบบหุ้นไร้ใบหุ้นมาใช้บังคับใน 4 ประการ ได้แก่ การจัดการระบบหุ้นไร้ใบหุ้น การแสดงสถานะการเป็นผู้ถือหุ้น การเปลี่ยนมือในหุ้น และการจำนำหุ้น อย่างไรก็ตาม นอกจากการแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติต่าง ๆ ดังกล่าวข้างต้นแล้ว อาจมีความจำเป็นต้องกำหนดบทบัญญัติเพิ่มเติมเกี่ยวกับการจัดทำระบบอิเล็กทรอนิกส์เพื่อให้รองรับระบบหุ้นไร้ใบหุ้น การกำหนดผู้รับผิดชอบในการจัดการระบบหุ้นไร้ใบหุ้น และการจัดเตรียมเอกสารอิเล็กทรอนิกส์เพื่อให้สอดคล้องกับการทำธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ด้วย