DOI: 10.17026/dans-xer-mwav
title: Utrecht. Plangebied Urban Health Quarter/project Wonderwoods. Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek (verkennende fase).

description: &lt;p&gt;BAAC heeft een bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek, verkennende fase, uitgevoerd voor het plangebied Urban Health Quarter/project Wonderwoods te Utrecht. Aanleiding voor het onderzoek zijn de plannen om twee woontorens te realiseren. De naam “Wonderwoods” is afkomstig van deze nieuw te realiseren “groene” woontorens, die door middel van een groene corridor met elkaar aansluiten. Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied in een zone ligt waar diverse geulen van de Oude Rijn samenvallen. In het zuid(west)elijke deel van het plangebied ligt naar verwachting de restgeul van de laatste fase van de Oude Rijn, die in 1122 na Chr. is afgedamd. Door laterale erosie (ten gevolge van verplaatsing van de actieve middeleeuwse geul van zuid naar noord) zal het gebied ten zuiden van de laatmiddeleeuwse restgeul tot in het oudere beddingzand van de Oude Rijn zijn geërodeerd. In deze erosiezone zullen archeologische resten van voor de volle middeleeuwen niet meer in situ aanwezig zijn. De kans op het aantreffen van archeologische bewoningsresten van na 1122 na Chr. wordt in dit gedeelte klein geacht, aangezien het een relatief nat en drassig gebied was. Wel kunnen in de restgeul- en beddingafzettingen uit die perioden scheepswrakken, afvaldumps of visfuiken gevonden worden die in open water terecht zijn gekomen en in het plangebied zijn begraven. Ten noorden en mogelijk deels binnen het plangebied ligt een restgeul die dateert uit de Romeinse tijd. In de nabijgelegen onderzoeken is deze restgeul (of de westelijk van het plangebied, kruisende laatmiddeleeuwse restgeul) aangetroffen. In de zone tussen beide restgeulen zijn oever- op beddingafzettingen te verwachten, waarop resten vanaf de ijzertijd/Romeinse tijd verwacht kunnen worden. Uit bestudering van historisch kaartmateriaal blijkt dat er mogelijk resten van het middeleeuwse Lijnpad met omringende bebouwing binnen het plangebied aanwezig zijn. Het Lijnpad vormde tijdens de late middeleeuwen en vroeg nieuwe tijd een doorgaande weg vanuit het zuidelijke deel van de stad Utrecht in de richting van de Meern. Het Lijnpad lag op de rechteroever van de laatmiddeleeuwse restgeul van de Oude Rijn. Langs deze weg heeft in het zuid(oost)elijke deel van het plangebied een hofstede gelegen met als naam Lubbenes. Na de aanleg van de moesgrachten van het plan Moreelse eind 17e eeuw is het Lijnpad als doorgaande weg komen te vervallen en is de boerderij Lubbenes mogelijk verplaatst. Resten van deze boerderij met bijgebouwen, waterputten en dergelijke worden in het uiterst zuidoostelijke deel van het plangebied verwacht. Op de eerste kadastrale kaart uit begin 19e eeuw staat net ten westen van het plangebied een boerenerf aangegeven. Mogelijk dat er in het uiterste westen nog resten van dit boerenerf binnen het plangebied aanwezig zijn. Als toegangsweg tot deze boerderij werd vermoedelijk gebruik gemaakt van het restant van het Lijnpad. Uit de bouwdossiers blijkt dat binnen het plangebied geen kelders aanwezig zijn. In het oostelijke en het centrale deel van het plangebied komen twee verhoogde perrons/los- en laadplaatsen voor met een funderingsdiepte van 0,90 m –mv. In het zuidelijke deel heeft in de vorige eeuw een café/hotel gestaan. Hiervan zijn geen funderingsdieptes bekend. Er zijn verder geen aanwijzingen voor diepreikende bodemverstoringen binnen het plangebied. De enige locatie waar een diepreikende verstoring heeft plaatsgevonden lijkt de voormalige locatie van het pompstation te zijn geweest. Hier heeft een sanering plaatsgevonden van de benzine-reservoirbak. De locatie van het pompstation lijkt overeen te komen met de voormalige oostelijk gelegen los- en laadplaats voor auto’s. Uit het veldonderzoek is gebleken dat het plangebied op de overgang ligt van een restgeul van de Oude Rijn in het zuidwestelijke deel en een oudere en hoger gelegen meandergordel van de Oude Rijn in het noordelijke deel. De grens hiervan ligt tussen de boringen 3 en 4, grofweg ter hoogte van de grens van de twee toekomstige woontorens. De restgeul in het zuidelijke deel van het plangebied komt volgens de rivierenkaart van Utrecht overeen met een laatmiddeleeuwse rivierloop. Deze rivierloop is ter hoogte van het plangebied van zuid naar noord gemigreerd en heeft daarbij een middeleeuwse erosiezone gevormd. Ten noorden van de middeleeuwse meandergordel bestaat de oudere meandergordel uit kom- op –oever- op beddingafzettingen, die nog (grotendeels) intact aanwezig zijn. In de top van deze oudere kom- op oeverafzettingen heeft zich een verweerde bodem met vegetatiehorizont ontwikkeld. De top van deze bodem wordt aangetroffen vanaf 110 à 145 cm –mv. Plaatselijk komen deze natuurlijke afzettingen dieper voor ten gevolge van de afdekking door verstoorde lagen, die het resultaat zijn van (sub)recente graafwerkzaamheden. Nabij de middeleeuwse restgeul zijn middeleeuwse oeverafzettingen afgezet bovenop de oudere kom- op oeverafzettingen. De top van deze middeleeuwse oeverafzettingen lijkt door (sub)recente graafwerkzaamheden niet meer intact aanwezig te zijn. Ter hoogte van de laatmiddeleeuwse restgeul, die maximaal 1,7 m diep is, wordt humeuze klei met veenlaagjes aangetroffen bovenop het beddingzand. In de boringen 5 en 7 zijn vanaf 90 à 100 cm –mv aanwijzingen voor een talud of weg aangetroffen. Boring 7 ligt vermoedelijk, evenals boring 5, binnen een opgehoogd talud van de toegangsweg naar een 18e/19e eeuwse boerderij ten zuidwesten van het plangebied. Deze toegangsweg betreft mogelijk een heringebruikname van het middeleeuwse Lijnpad aan de rechteroever van de langzaam dichtslibbende restgeul van de middeleeuwse Oude Rijn. Het is zeer wel mogelijk dat in het niet onderzochte zuidoostelijke deel van het plangebied nog resten van de hofstede Lubbenes aanwezig kunnen zijn. Eventueel aanwezig archeologische resten van deze hofstede/boerderij zullen zich in ophoogpakketten bovenop de oever- of restgeulafzettingen van de Oude Rijn bevinden vanaf circa 1 m –mv. Voor de noordoostelijke zone met oudere kom- op oever- op beddingafzettingen van de Oude Rijn geldt een hoge verwachting op het aantreffen van archeologische resten vanaf de ijzertijd tot en met de middeleeuwen. De ligging net ten zuiden van een Romeinse waterloop geeft deze zone een specifiek hoge verwachting op het aantreffen van archeologische resten uit de Romeinse tijd. Voor de nieuwe tijd geldt voor dit gebied een lage verwachting. Destijds was het gebied onbebouwd. Tevens lijken eventueel aanwezige jongere oeverafzettingen van de laatmiddeleeuwse Oude Rijn te zijn afgetopt door (sub)recente graafwerkzaamheden. Wel dient rekening te worden gehouden met het aantreffen van resten van een dijklichaam uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd (het voormalige Lijnpad) in het centrale deel van het plangebied, die later als toegangsweg fungeerde voor een boerderij ten zuidwesten van het plangebied. Archeologische resten worden ter hoogte van het Lijnpad vanaf circa 90 cm –mv verwacht. De zone waar laatmiddeleeuwse erosie heeft plaatsgevonden heeft een lage archeologische verwachting voor alle perioden toebedeeld gekregen. Wel kunnen in de restgeul- en beddingafzettingen uit die perioden scheepswrakken, afvaldumps of visfuiken gevonden worden, die in open water terecht zijn gekomen en in het plangebied zijn begraven. BAAC adviseert om voor de gebieden met een hoge archeologische verwachting bodemverstorende activiteiten zo veel mogelijk te vermijden. Indien dit niet mogelijk is, adviseert BAAC om bij bodemverstorende activiteiten die dieper reiken dan 80 cm -mv, een vervolgonderzoek door middel van proefsleuven uit te laten voeren. Het proefsleuvenonderzoek dient voorafgegaan te worden door het opstellen van een Programma van Eisen (PvE) en voorgelegd te worden ter goedkeuring aan het Bevoegd gezag. Hierin worden de eisen waaraan dergelijke onderzoeken dienen te voldoen vastgelegd. Voor de gebieden met een lage archeologische verwachting voor alle perioden adviseert BAAC geen nader archeologisch onderzoek uit te laten voeren.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het bevoegd gezag heeft besloten om het gehele plangebied nader te onderzoeken door middel van proefsleuven. Extra aandacht tijdens dit onderzoek dient te worden besteed aan de ouderdom van de aanwezige restgeul(en) binnen het plangebied.&lt;/p&gt;