DOI: 10.17026/ar/7xq2nq
title: AANPASSING BOEZEMBEMALING NIEUWE OVERWAARD (ALBLASSERWAARD)
title: Een archeologisch bureauonderzoek (BO) voor locatie perskokers gemaal Hardinxveld (gemeente Hardinxveld Giessendam)

description: In opdracht van Infram BV heeft EARTH Integrated Archaeology in maart 2024 archeologisch bureauonderzoek (BO) uitgevoerd voor een plangebied ten hoogte van het Mr. Dr. G. Kolffgemaal te Hardinxveld-Giessendam. Hier zijn grond verstorende werkzaamheden gepland ten behoeve van het de aanleg van een nieuw boezemgemaal met perskokers. Dit bureauonderzoek maakt onderdeel uit
van het overkoepelende project ‘Aanpassing boezembemaling nieuwe Overwaard (Alblasserwaard)’.
Het overkoepelende project bestaat uit drie deelgebieden:
1. De bocht in de Giessen: hiervoor is een separaat bureauonderzoek uitgevoerd.
2. Het nieuwe boezemtracé: hier vindt momenteel een verkennend booronderzoek plaats.
3. De aanleg van een nieuw boezemgemaal met perskokers: betreft onderhavig bureauonderzoek. Het plangebied ligt volgens de gemeentelijke archeologische beleidskaart in zones met een lage, middelhoge tot zeer hoge verwachting, waarvoor voorafgaand aan ruimtelijke planvorming archeologisch onderzoek noodzakelijk is. In verband met de aanwezigheid van historische gebouwen
heeft er tevens in een eerdere fase reeds historisch onderzoek plaatsgevonden.
Het doel van het bureauonderzoek is het vaststellen en bepalen van bekende en te verwachten archeologische waarden binnen het plangebied aan de hand van bestaande bronnen.

Op basis van het bureauonderzoek is een gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld. Voor het plangebied geldt een hoog archeologisch risico voor de Nieuwe Tijd. Het nieuwe gemaal komt mogelijk te liggen op de plaats waar de oude waaiersluis uit 1818 heeft gelegen. Deze resten betreffen archeologisch erfgoed uit de industriële periode. Uit videobeelden van een bodemsanering
in de jaren ’90 blijkt dat de fundering en muren van de waaiersluis nog compleet intact in de bodem zijn gelegen. Tegelijkertijd zal de bouw van de waaiersluis in 1818 ervoor hebben gezorgd dat ter plaatse alle oudere archeologische resten van voor 1818 zijn vergraven en daarmee verdwenen. Ten westen van de oude waaiersluis kunnen archeologische resten gerelateerd aan bewoning en het
dijklichaam uit de (Late) Middeleeuwen worden aangetroffen. De drie ontwerpplannen brengen elk verschillende archeologische risico’s met zich mee. Er zijn drie zones waar rekening mee gehouden dient te worden, namelijk de historische waaiersluis (zuidoost), de twee historische sluishuizen (midden) en het historische dijktracé (west).
De drie ontwerpvarianten zijn van west naar oost benoemd als variant Noord, Variant Monument en Variant Waaijersluis. Voor Variant Noord geldt dat met name de zone met het historische dijktracé wordt doorsneden en daarbij zones met een middelmatige tot hoge verwachting voor mogelijke archeologische resten. Variant Monument doorsnijdt daarnaast ook historische bebouwing in de vorm van twee sluishuizen. Variant Waaijersluis doorsnijdt zowel de dijk als de oude waaiersluis.
Voor de ingrepen binnen het historische dijktracé adviseert EARTH een opgraving variant archeologische begeleiding waarbij wordt ingezet op het documenteren van een dwarscoupe op de dijk, zodat waarnemingen kunnen worden gedaan om meer te weten te komen over de constructie. Voor de historische bebouwing in de vorm van twee sluishuizen en voor de waaiersluis adviseert EARTH een opgraving variant archeologische begeleiding bij zowel de sloop als het ontgraven van het plangebied te verrichten, zodat de resten van de waaiersluis en dijk kunnen worden gedocumenteerd. Hierbij wordt geadviseerd om deze resten te documenteren door deze 3D te scannen zodat dit unieke complex van industrieel erfgoed bewaard blijft. Aangezien de hierboven genoemde archeologische zones geen (archeologische) monumenten bevatten, gelden er geen extra verplichtingen. Nadat de resten archeologisch zijn gedocumenteerd, mogen de muurresten worden gesloopt/verwijderd. Vanuit de risicobeheersing archeologie wordt geadviseerd om voor Variant Waaijersluis te kiezen aangezien daarbij van tevoren het meest inzichtelijk is welke archeologische resten in de ondergrond verwacht mogen worden. Het effect van Variant Monument en Variant Noord op
archeologische (verwachtings)waarden in de ondergrond is vergelijkbaar met elkaar en derhalve niet onderscheidend. Voor de archeologische begeleiding dient vooraf een Programma van Eisen te worden opgesteld dat door het bevoegd gezag dient te worden goedgekeurd. Het bovenstaande vormt een selectieadvies.
EARTH adviseert om het rapport voor te leggen aan het Bevoegd Gezag. Op basis van dit onderzoek zal de bevoegde overheid, de gemeente Hardinxveld-Giessendam, een besluit nemen over de daadwerkelijke omgang met eventueel aanwezige archeologische waarden in het plangebied. De gemeente kan van het door EARTH gegeven advies afwijken. Indien tijdens de uitvoering van het grondwerk archeologische (toevals-)vondsten worden gedaan, geldt nog steeds de wettelijke plicht om deze te melden bij de bevoegde overheid, zoals staat aangegeven in de Erfgoedwet (Art. 5.10).