DOI: 10.17026/dans-zmb-guux
title: Archeologisch bureauonderzoek Kolksluis Spaarndam, gemeente Haarlem (NH)

description: &lt;p&gt;Aanleiding tot het hier beschreven archeologisch bureauonderzoek zijn de plannen van Hoogheemraadschap Rijnland voor herstelwerkzaamheden aan de Kolksluis te Spaarndam, gemeente Haarlem. Omdat deze plannen met bodemverstorende ingrepen gepaard gaan, is er een archeologisch vooronderzoek noodzakelijk. Dit onderzoek wordt uitgevoerd conform de Wet op de archeologische monumentenzorg. PTR Projectengineering heeft MUG Ingenieursbureau, afdeling Archeologie, opdracht gegeven het archeologisch bureauonderzoek uit te voeren.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De Kolksluis is van middeleeuwse oorsprong. Deze is aangelegd in 1280 en is in gebruik geweest tot 1927. In 2009 is de sluis gerenoveerd en weer in gebruik genomen. Het is een bijzondere sluis, aangezien het de oudste voor scheepvaart gemaakte sluis in Europa is. De sluis bood eeuwen toegang tot Spaarndam. De sluis maakte deel uit van een belangrijke handelsroute tussen Scandinavië en een aantal Vlaamse steden. Rond de kolksluis ontstond veel bedrijvigheid. Er vestigden zich onder andere een zeilmaker, een mastenmaker, een kruidenier en diverse cafés. In de 18e eeuw werd een grote sluis bij Haarlem aangelegd, waardoor de Kolksluis minder belangrijk werd en uiteindelijk in 1927 buiten gebruik werd gesteld.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In het onderzoeksgebied worden vooral resten verwacht van de Kolksluis of andere resten die in verband staan met scheepvaart uit de middeleeuwen en de nieuwe tijd. Daarnaast kunnen op basis van de bekende gegevens resten uit de prehistorie (neolithicum tot en met de Romeinse tijd) worden verwacht, met name resten van nederzettingen of agrarische activiteiten.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De renovatie van de sluis in 2009 en onderhoudswerkzaamheden kunnen geleid hebben tot verstoring van de middeleeuwse sluis. Dit geldt ook voor onderhoudswerkzaamheden uit het verleden, zoals de op een kaart uit 1735 aangegeven werkzaamheden met betrekking tot het aanpassen van de waterdiepte in de sluis door middel van het weghalen van zand in ondieptes en het aanbrengen van stenen om de dieptes op te vullen. De aanleg van de middeleeuwse sluis kan gezorgd hebben voor verstoring van eventuele oudere archeologische resten. Op basis van de monumentstatus in het register van Rijksmonumenten is er wel sprake van de aanwezigheid van oude onderdelen binnen de sluis. Hierover zijn, afgezien van de aanwezigheid van twee stenen met inscriptie, geen details vermeld. De Kolksluis stamt uit 1280. Er kan echter ook sprake zijn van resten van oudere waterwerken of scheepvaart uit een oudere periode.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Naar verwachting vinden de werkzaamheden plaats aan de westzijde van de Kolksluis, aan de landzijde hiervan. Dit betreft het gebied dat rond 1852 gedempt is. De werkzaamheden vinden plaats op de overgang van het gedempte deel van de sluis naar het bestaande deel van de sluis.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van de bovenstaande onderzoeksresultaten bevelen wij aan de geplande werkzaamheden onder archeologische begeleiding te laten plaatsvinden. Hoewel eerdere werkzaamheden aan de sluis archeologische resten verstoord kunnen hebben, kunnen er belangwekkende archeologische resten in het onderzoeksgebied aanwezig zijn die bij de geplande werkzaamheden verstoord kunnen worden. Er worden met name resten van scheepvaart en waterwerken uit de middeleeuwen of nieuwe tijd verwacht. Uit oudere perioden kunnen vooral losse vondsten worden aangetroffen. Wanneer de exacte inhoud van de werkzaamheden bekend is, kan bepaald worden in hoeverre een archeologische begeleiding mogelijk is.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voorafgaand aan de archeologische begeleiding is een door het bevoegd gezag goedgekeurd Programma van Eisen (PvE) noodzakelijk. In het PvE kan tevens worden ingegaan op hoe de aard van de&lt;br&gt;werkzaamheden van invloed is op de archeologische begeleiding. Het onderzoek dient uitgevoerd te worden door een daartoe gecertificeerd bedrijf.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het bovenstaande betreft een aanbeveling. De resultaten en aanbeveling dienen getoetst en onderschreven te worden door het bevoegd gezag, het Bureau Archeologie, in de vorm van een&lt;br&gt;selectiebesluit.&lt;/p&gt;