DOI: 10.17026/ar/4b8o25
title: Archeologische opgraving Zelhem Melkweg (kavels 28 en 28A bedrijventerrein Vinkenkamp) Archeologische opgraving aan de Melkweg (kavels 28 en 28A bedrijventerrein Vinkenkamp) te Zelhem in de gemeente Gemeente Bronckhorst

description: &lt;p&gt;Econsultancy heeft in opdracht van de gemeente Bronckhorst een archeologische opgraving uitgevoerd binnen de kavels 28 en 28A aan de Melkweg, gelegen op bedrijventerrein de Vinkenkamp te Zelhem. De kavels behoorden tot enkele van de laatste nog te ontwikkelen percelen binnen het bedrijventerrein. De verwachting was dat bij de toekomstige ontwikkeling van de percelen aanwezige archeologische waarden verloren zouden gaan.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Bij een eerder uitgevoerd proefsleuvenonderzoek op de percelen werd in 2016 vastgesteld dat er sprake was van een erf uit de periode Volle-Middeleeuwen tot Late-Middeleeuwen. Naast een vindplaats uit de periode Volle Middeleeuwen - Late Middeleeuwen, werd verwacht dat in het zuidelijke deel van het plangebied mogelijk sprake was van een oudere, prehistorische vindplaats. De vindplaats kreeg daarom een hoge waardering en werd als behoudenswaardig aangemerkt. Omdat de vindplaats niet in situ behouden kon worden heeft de gemeente Bronckhorst opdracht gegeven voor de opgraving van beide percelen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Methode De opgraving heeft plaats gevonden van 14 tot en met 28 maart 2022 door een veldteam van Econsultancy en de medewerking van vrijwilligers van de oudheidkundige vereniging Salehem. Doel van de archeologische opgraving was het documenteren van gegevens en het veiligstellen van materiaal van vindplaatsen om daarmee informatie te behouden die van belang is voor de kennisvorming over het verleden. Voorafgaand aan de opgraving is in januari 2022 een Programma van Eisen opgesteld door Econsultancy met de eisen waaraan het onderzoek diende te voldoen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het plangebied is vlakdekkend opgegraven in acht werkputten. Het totale oppervlak van de opgraving bedraagt circa 2.830 m2. In de werkputten is één leesbaar vlak aangelegd in de top van de C-horizont op een diepte tussen de 16,0 en 17,1 m NAP.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten Bij de opgraving zijn archeologische resten aangetroffen behorend bij een Middeleeuwse vindplaats van het type 'niet opgehoogde nederzetting zonder stedelijk karakter’, en een Nieuwetijdse vindplaats van het type ‘agrarische productie en voedselvoorziening - akker/tuin’.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De middeleeuwse vindplaats bestaat uit een erf gedateerd tussen 12e en 14e eeuw (Late Middeleeuwen A). De vindplaats bevond zich op de flank van een dekzandrug. De kern werd gevormd door één woonstalhuis van het type Gasselte B. De noord-zuid geörienteerde bootvormige boerderij had aan de oostzijde een uitkubbing met potstal. Aan de westzijde lag een diepe (3m -mv) boomstamput. Rondom te boerderij zijn verschillende bijgebouwen aangetroffen (schuren, spiekers, hooimijten) die meermaals zijn verplaatst en herbouwd. De begrenzing van de vindplaats kon niet worden is vastgesteld, De vindplaats lijkt zich in ieder geval in zuidelijke en oostelijke richting nog verder uit te breiden. Mogelijk bestaat de vindplaats uit een clustering van meerdere boerderijen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In de omgeving van de nederzetting werden verschillende gewassen geteeld. Er zijn enkele korrels van haver en rogge aangetroffen en op basis van pollenonderzoek is vastgesteld dat ook gerst en/of tarwe, boekweit en walnoot werden aangeplant. Verschillende houtsoorten (els, eik, beuk, struikhei en hazelaar), gesprokkeld in de omgeving van het plangebied werden gebruikt als brandhout. Hoewel er weinig dierlijk botmateriaal aangetroffen is, werd door de bewoners van de boerderij in ieder geval rund en varken gegeten. De aanwezigheid van met name smeedslakken, wijst erop dat de bewoners van de boerderij zelf metaal smeedden, terwijl het bewijs voor ijzerproductie binnen de vindplaats grotendeels ontbreekt.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De resultaten vormen een interessante aanvulling op de kennis van middeleeuws Zelhem, waar tot nog toe geen vindplaatsen uit de 12e eeuw onderzocht waren. In de omgeving van Zelhem zijn verschillende Middeleeuwse nederzettingen daterend tussen de 6e en 10e eeuw blootgelegd. De nederzettingen uit één of meerdere boerenerven bestaand uit woonstalhuizen en verschillen de bijgebouwen als schuren, spiekers en hutkommen. 300 m ten zuiden van onderhavig onderzoeksgebied is een 9e-11e-eeuws erf opgegraven, dat veel overeenkomsten met het erf te Zelhem-Melkweg heeft. Hier bestond het erf uit één Gasselte A boerderij (met boomstamwaterput) en verschillende bijgebouwen en greppels. Bij alle Middeleeuwse Zelhemse sites viel op dat er alleen bewijs voor ijzersmeden is aangetroffen, maar niet voor ijzerwinning. Er is voor Zelhem dan ook meermaals gesuggereerd dat het een rol speelde in bovenlokale productie en handel in ijzer vanaf de vroege Middeleeuwen. Op basis van de resultaten van Zelhem Melkweg zou het goed mogelijk zijn dat ook aan het begin van de late-Middeleeuwen deze trend zich heeft doorgezet.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Na verlating van het middeleeuwse erf heeft het onderzoeksgebied alleen een agrarisch gebruik gekend. De nederzetting is mogelijk in westelijke richting verplaatst. Een grote 14e-eeuwse greppel (Greppelsysteem 4) lijkt een perceel ten westen van het onderzoeksgebied te omcirkelen. De zuid- en oostzijde van het onderzoeksgebied werd langzaam opgehoogd door plaggenbemesting op de hoger gelegen, beter ontwaterde gronden. Aan het begin van de Nieuwe tijd is een sloot/ greppel gegraven die uiteindelijk als houtwal is gaan functioneren. De houtwal is pas in de 20e eeuw verwijderd en in agrarisch gebruik genomen.&lt;/p&gt;