DOI: 10.14457/tu.the.2016.940
title: แนวทางการปรับปรุงการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารด้านสิ่งแวดล้อมของประชาชน: กรณีศึกษาโครงการโรงไฟฟ้านิวเคลียร์

description: ตามที่แผนพัฒนากำลังผลิตไฟฟ้าฉบับปัจจุบันของประเทศไทย (แผน PDP2015) มีการบรรจุโรงไฟฟ้านิวเคลียร์สำหรับการผลิตกระแสไฟฟ้าไว้จำนวน 2 โรง และตั้งเป้าที่จะเริ่มจ่ายกระแสไฟฟ้าจากโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2578 นั้น โดยแผนการก่อสร้างโรงไฟฟ้านิวเคลียร์และการดำเนินงานปัจจุบันที่อยู่ในระหว่างการศึกษาและขั้นตอนการเตรียมการเป็นเหตุทำให้ประชาชนมีความกังวลต่อความปลอดภัยและผลกระทบจากโครงการครอบคลุมพื้นที่วงกว้าง ดังนั้นการมีส่วนร่วมของประชาชนจึงกลายเป็นประเด็นที่มีความสำคัญในตลอดช่วงการดำเนินงานโครงการโรงไฟฟ้านิวเคลียร์เป็นอย่างมากเนื่องจากประชาชนมีความต้องการที่ทราบถึงผลกระทบจากการก่อสร้างและการใช้งานโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ การที่ประชาชนจะสามารถเข้าถึงข้อมูลข่าวสารที่เกี่ยวข้องกับโครงการโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ได้อย่างสะดวกและโปร่งใสจะเป็นปัจจัยพื้นฐานที่สนับสนุนการมีส่วนร่วมของประชาชนอย่างมีประสิทธิภาพได้ทั้งนี้เนื่องจากการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารด้านสิ่งแวดล้อมสำหรับโครงการพัฒนาขนาดใหญ่ซึ่งอาจจะมีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม สุขภาพและวิถีชีวิตความเป็นอยู่ของชุมชนนั้นเป็นสิทธิที่ได้รับการรับรองไว้ตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญของประเทศไทย ดังนั้นประชาชนจึงมีสิทธิที่จะเข้าถึงข้อมูลข่าวสารด้านสิ่งแวดล้อมที่เกี่ยวข้องกับโครงการโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ได้ แต่อย่างไรก็ตามข้อมูลข่าวสารที่เกี่ยวข้องกับโครงการโรงไฟฟ้านิวเคลียร์นั้นมีชนิดและรูปแบบที่หลากหลายซึ่งรวมไปถึงข้อมูลข่าวสารด้านการรักษาความมั่นคงปลอดภัยของโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ โดยข้อมูลข่าวสารเหล่านี้อาจจะถูกนำไปใช้สำหรับการโจรกรรมวัสดุนิวเคลียร์หรือการก่อวินาศกรรมโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ได้ การเข้าถึงข้อมูลข่าวสารที่เกี่ยวข้องกับโรงไฟฟ้านิวเคลียร์จึงต้องมีความสมดุลกันระหว่างความโปร่งใสและความมั่นคงปลอดภัย ซึ่งหลักเกณฑ์ในการวางสมดุลก็จะต้องมีความชัดเจนเพียงพอที่จะให้เกิดประสิทธิภาพในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารด้วยวิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงมีวัตถุประสงค์ที่ศึกษาหลักเกณฑ์ในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารด้านสิ่งแวดล้อมสำหรับโครงการโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ โดยได้ศึกษาหลักข้อยกเว้นสำหรับข้อมูลข่าวสารที่ไม่ต้องเปิดเผยกรณีที่การเปิดเผยข้อมูลข่าวสารนั้นจะกระทบต่อความมั่นคงปลอดภัยสาธารณะซึ่งหลักนี้สอดคล้องกับหลักการปกปิดความลับของข้อมูลข่าวสารที่มีความอ่อนไหวของโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ตามแนวทางของทบวงการพลังงานปรมาณูระหว่างประเทศ (IAEA) และเมื่อวิเคราะห์เปรียบเทียบการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารที่เกี่ยวข้องกับโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ในประเทศสหราชอาณาจักรและประเทศสหรัฐอเมริกาก็พบว่าระบบกฎหมายของทั้งสองประเทศได้มีการกำหนดให้ข้อมูลข่าวสารด้านการรักษาความมั่นคงปลอดภัยของโรงไฟฟ้านิวเคลียร์เป็นข้อมูลข่าวสารที่ต้องมีการรักษาความลับไว้ และนอกจากนี้ทั้งสองประเทศก็ได้มีการจัดทำหลักเกณฑ์รายละเอียดชนิดของข้อมูลข่าวสารที่ไม่ต้องเปิดเผยเพื่อสร้างความชัดเจนในทางปฏิบัติสำหรับในประเทศไทยนั้น การวิเคราะห์ระบบกฎหมายพบว่าประชาชนสามารถใช้สิทธิในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารด้านสิ่งแวดล้อมสำหรับโครงการโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ได้โดยอาศัยบทบัญญัติตามพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 แต่อย่างไรก็ตามหากเปรียบเทียบกับระบบกฎหมายของประเทศสหราชอาณาจักรและประเทศสหรัฐอเมริกาก็พบว่ายังมีข้อบกพร่องในประเด็นหลักคือเรื่องความไม่ชัดเจนของหลักเกณฑ์ข้อมูลข่าวสารของโครงการโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ที่มีความอ่อนไหวซึ่งจะต้องมีการปกปิดเป็นความลับ และนอกจากนี้ยังพบประเด็นข้อบกพร่องอื่นๆ อันได้แก่ ประเด็นเรื่องกรอบเวลาและกลไกในการบังคับให้เปิดเผยข้อมูลข่าวสารที่ยังไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอ ประเด็นเรื่องข้อมูลข่าวสารที่เปิดเผยที่ไม่มีหลักเกณฑ์ในการประกันคุณภาพเพื่อให้เกิดความเชื่อมั่น และรวมถึงประเด็นเรื่องรูปแบบและวิธีการในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารที่ยังไม่อำนวยความสะดวกของประชาชนได้อย่างเพียงพอ ซึ่งวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ได้นำเสนอการแก้ไขปรับปรุงกฎหมายและกฎเกณฑ์ที่เกี่ยวข้องในหลายส่วนเพื่อเป็นการปรับปรุงสิทธิในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารด้านสิ่งแวดล้อมสำหรับโครงการโรงไฟฟ้านิวเคลียร์ในประเทศไทย