DOI: 10.17026/dans-x83-tm7z
title: Tilburg. Plangebied Charlotte Oord, fase 2a

description: &lt;p&gt;BAAC heeft in opdracht van de gemeente Tilburg een inventariserend veldonderzoek, karterende fase, uitgevoerd voor het plangebied Charlotte Oord, fase 2a. Aanleiding voor het onderzoek is het plan om het centrale deel (6,65 ha) van voormalig kinderoord, revalidatieoord en ziekenhuisterrein Charlotte Oord tot bedrijventerrein (distributiecentrum) te veranderen. Hiervoor is een bestemmingsplanwijziging noodzakelijk.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit een her-analyse van de resultaten van het in 2003 uitgevoerde, karterend booronderzoek blijkt dat voor het plangebied grotendeels een (middel)hoge verwachting geldt op het aantreffen van archeologische resten van jagersverzamelaars vanaf het laat-paleolithicum tot en met de vroege bronstijd. Deze verwachting kan ter hoogte van de hogere (dek)zandruggen worden onderverdeeld in een hoge verwachting op het aantreffen van resten uit de Federmesser en Ahrensburg culturen in respectievelijk de Usselo bodem uit het Allerød Interstadiaal en een jongere bodem uit de Jonge Dryas Stadiaal. Resten van jagers-verzamelaars uit het mesolithicum tot en met de vroege bronstijd worden in de top van het Jonge Dekzand verwacht. In de top van dit Jonge Dekzand heeft zich tijdens het Holoceen een haarpodzolbodem kunnen ontwikkelen. Op sommige locaties is de top van het Jonge Dekzand verstoven, met name in het zuidelijke deel van het plangebied. De verstuiving heeft vermoedelijk in twee fases plaatsgevonden; de eerste verstuiving kan worden gerelateerd aan het beginnende agrarische landgebruik vanaf het neolithicum en de tweede verstuivingsfase aan intensieve boskap dat heeft plaatsgevonden vanaf de late middeleeuwen tot aan de nieuwe tijd C.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Er werd geadviseerd in eerste instantie een karterend booronderzoek uit te voeren met een boorgrid van 8 bij 10 m met een Edelmanboor van 15 cm tot maximaal 120 cm -mv. Deze karterende boringen dienden vervolgens te worden doorgezet met een Edelmanboor met een diameter van 7 cm om zodoende eventueel aanwezige oudere bodems op te sporen. Vanaf een diepte van 120 cm –mv kan het onderzoek als verkennend worden beschouwd. Op die plekken waar de bodem intact is, werd geadviseerd het boorgrid in een tweede fase te verdichten naar een 4 bij 5 m boorgrid.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van de onderzoeksresultaten van het karterend (en verkennend) booronderzoek met een 8 bij 10 m boorgrid blijkt dat de bodemopbouw binnen Charlotte Oord, fase 2a, in circa 80% van de boringen (grotendeels) intact is. Tevens komen vooral in het noordelijke, hoger gelegen deel, en in een smalle dekzandrug strook in het zuidelijke deel van het plangebied, één of meerdere potentiele leefniveaus (in de vorm van gebleekte bodems) voor. Dit betekent nauwgezet dat er in al deze gebieden een kans bestaat op het aantreffen van kleine vindplaatsen uit de steentijd. Uit het opgeboorde en gezeefde sediment tot een maximale diepte van 120 cm –mv blijkt echter, met uitzondering van twee landschappelijk gunstig gelegen locaties met aanwijzingen voor menselijke activiteit (kansrijke zones), nauwelijks sprake te zijn van vondstmateriaal, houtskoolconcentraties of andere aanwijzingen voor menselijke activiteit binnen het plangebied. BAAC heeft de kans op het aantreffen van archeologische resten uit het mesolithicum tot en met de vroege bronstijd in de bovenste 120 cm –mv voor deze gebieden dan ook bijgesteld naar een lage verwachting.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Twee hoger gelegen zones gelegen aan weerszijden van een sneeuwsmeltwaterdal behouden de hoge verwachting op het aantreffen van archeologische resten uit het mesolithicum tot en met de vroege bronstijd (respectievelijk 2841 en 2062 m2). Beide gebieden liggen relatief hoog in het landschap op een dekzandrug/paraboolduin. De bodemopbouw in beide gebieden wordt gekenmerkt door het voorkomen van een intacte haarpodzolbodem (al dan niet afgedekt met een dun laagje stuifzand of een egalisatie-/ophoogdek). Binnen deze kansrijke zones zijn in de podzolbodem houtskoolconcentraties, een mediaal deel van een kling en een mogelijke afslag/splinter aangetroffen uit het mesolithicum tot en met het neolithicum. De exacte begrenzing van de vindplaatsen is vanwege het te wijdmazige boorgrid nog niet te achterhalen. BAAC adviseert dan ook om voor deze gebieden in eerste instantie het karterende boorgrid te verdichten tot een 4 bij 5 m grid. Op basis van het aanvullende onderzoek kan worden bepaald of er sprake is van een vindplaats en zo ja, wat de contouren en diepteligging van deze vindplaats zijn. De eventueel aangetroffen vindplaatsen dienen vervolgens te worden gewaardeerd door middel van een vondstgericht zeefvakkenonderzoek en een sporengericht proefsleuvenonderzoek (in de praktijk een proefputtenonderzoek).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Geadviseerd wordt om de waardering te combineren met een landschapssleuvenonderzoek dat als hoofddoel heeft de complexe stratigrafische bodemopbouw nader te onderzoeken en te valideren. Uit de resultaten van het verkennend booronderzoek blijkt dat in circa 70% van de gevallen sprake is van één of meerdere potentiele leefniveaus (in de vorm van gebleekte bodems). De jongste en meest ondiep voorkomende bodem betreft een slecht gebleekte bodem die vermoedelijk dateert aan het begin van de Jonge Dryas (ca. 10.900 14C yr BP). Het begraven maaiveld komt voor vanaf circa 80 à 150 cm –mv (grofweg tussen 11,9 en 12,7 m +NAP), waarin resten van de Ahrensburg cultuur worden verwacht. De oudere Usselo-bodem uit het Allerød wordt vooral op de hoger gelegen dekzandruggen aangetroffen in de vorm van een beter ontwikkelde E- of EChorizont. In dit paleoniveau worden resten van de Federmesser cultuur verwacht. Op de dekzandruggen wordt dit paleoniveau tussen circa 150 en 210 cm –mv aangetroffen (grofweg tussen 11,5 en 12,3 m +NAP). In de (sneeuwsmeltwater)dalen en de dekzandvlakte komt het equivalent van dit begraven maaiveld voor onder 11,5 m +NAP. In de hogere ruggen wordt regelmatig nog een derde gebleekte laag aangetroffen. Mogelijk dat het hier om een Bølling-bodem gaat (het zogenaamde “Lower Loamy Bed”). Dit niveau komt voor tussen 170 en 290 cm – mv (10,9 en 11,5 m +NAP). Het niveau is vooral in het noordelijke deel van het plangebied zichtbaar. Indien er sprake is van een derde potentieel begraven maaiveld lijkt deze zich op basis van de lithostratigrafische opbouw ontwikkeld te hebben tijdens het Bølling-Interstadiaal. Vanuit dit niveau zouden in principe archeologische resten van de Hamburg cultuur kunnen worden aangetroffen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;BAAC adviseert om bij bodemverstorende activiteiten die dieper reiken dan 80 cm –mv een vervolgonderzoek uit te voeren voor de gebieden met een middelhoge tot hoge archeologische verwachting op het aantreffen van archeologische resten uit het laat-paleolithicum (2,62 ha; bijlage 11). In de gebieden met een hoge verwachting komt een gestapeld (dek)zandlandschap voor met begraven bodems, waarvoor een hoge verwachting geldt op het aantreffen van kleine vindplaatsen uit de Hamburg, Federmesser en/of Ahrensburg cultuur. In de gebieden met een middelhoge verwachting komt naar verwachting hooguit één begraven paleoniveau voor.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;BAAC adviseert om de gebieden met een middelhoge of hoge archeologische verwachting voor het laat-paleolithicum nader te onderzoeken door middel van een booronderzoek met megaboringen (4 bij 5 m verspringend grid). Dit booronderzoek dient gecombineerd te worden met bodemkundige kijkgaten om de stratigrafische opbouw goed in beeld te krijgen. Het boor- en kijkgatenonderzoek heeft als doel eventuele kleine steentijdvindplaatsen te kunnen opsporen en indien aanwezig, deze te relateren aan de potentiële leefniveaus in de diepere ondergrond.&lt;/p&gt;