DOI: 10.17026/dans-xr8-dcva
title: Dominicanenklooster, Stadsdam 1 te Huissen, gemeente Lingewaard, opgraving, variant archeologische begeleiding

description: &lt;p&gt;De aanleiding voor het onderzoek is de sloop van een bestaand gebouw en de realisatie van een nieuw bijgebouw naast het bestaande klooster. Het onderzoek is uitgevoerd naar aanleiding van de richtlijnen vanuit&lt;br&gt;de gemeente omtrent het verkrijgen van een omgevingsvergunning. Op basis van het bestemmingsplan, waarin het vigerende beleid van de gemeente Lingewaard is verwoord, dient voor het plangebied een rapport&lt;br&gt;overhandigd te worden waarin de aan- of afwezigheid van archeologische waarden wordt aangetoond. Het onderzoek is uitgevoerd conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie versie 4.01 en de Leidraad&lt;br&gt;Inventariserend Veldonderzoek. Het onderzoek is uitgevoerd in opdracht van XXX. Bij het vooronderzoek is er vastgesteld dat er in het plangebied vervolgonderzoek noodzakelijk is, aangezien er mogelijk een archeologische vindplaats in het plangebied aanwezig is. Eventuele sporen kunnen zich voordoen in en op het aangetroffen ophogingspakket uit de Middeleeuwen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het verhaal van de gebruiksgeschiedenis van het gebied was in grote lijnen bekend uit historische informatie en eerder onderzoek. De Hazenberg, zoals het terrein oorspronkelijk heette, zou een oorsprong in de 8e eeuw na Christus hebben, hiervoor is echter tijdens het onderzoek geen bewijs gevonden. Aan het einde van de 11e eeuw na Christus is bekend dat er een tufstenen rechthoekige burcht is gebouwd in de buurt van het plangebied. De resten die ontegenzeggelijk zijn aangetroffen en hiermee verband houden zijn de gracht met bijbehorende structuren zoals de brug en mogelijk ook een steiger of loopplank. Er zijn daarnaast in de gracht ook meerdere keien en planken gevonden, een grote hoeveelheid bouwpuin, mortel, fragmenten aardewerk en overige vondsten aangetroffen. Een absolute datering is voortgekomen uit het dendrochronologisch onderzoek van de nog aanwezige houten paalresten. In de winter van 1216/1217 en de winter van 1239/1240 zijn de&lt;br&gt;bomen gekapt die gebruikt zijn voor de brug. De brug is dus te dateren in de eerste helft van de 13e eeuw. Een relatieve datering op basis van het aardewerkcomplex ligt in de periode 12e-15e eeuw met een vermenging met een grote hoeveelheid Romeins bouwpuin en mortel. Tevens zijn ook een handvol fragmenten aardewerk aangetroffen uit deze periode. De fragmentatie en verwering van dit materiaal versterkt de gedachte aan een secundaire depositie van dit materiaal. Het pollenonderzoek van de monsters die uit de grachtvulling zijn genomen nabij een houten paal (S26) zijn als terminus post quem’ te dateren na 1100 na Christus en bevinden zich onder de laag met de grote hoeveelheid Romeins bouwpuin en mortel. Uit het aardewerk en de overige vondsten en analyses komt een beeld naar voren van een vrij rijke vorm van bewoning met een groot zelfvoorzienend karakter. De pollen in de monsters wijzen vooral op een open karakter van het land waarop vee werd gehouden en getuinierd werd. Historisch is bekend dat Huissen vanaf 1242 tot het graafschap Kleef behoorde en dat dit voortduurde tot aan de Napoleontische tijd. Dit is dus vrij kort na het aanbrengen van de brug. Mogelijk is de versteviging en het aanleggen van de gracht met brug een gevolg van (militaire) spanningen tussen de bewoners van Huissen en het graafschap Kleef. &lt;br&gt;Vanaf deze periode tot 1500-1750 sedimenteert de gracht langzaam dicht en lijkt het gebied in onbruik te raken. Uit deze periode 1500-1750 is een relatieve leemte aan vondstmateriaal aangetroffen bij het onderzoek. Aan het eind van deze periode is de burcht ook definitief afgebroken en&lt;br&gt;vervangen door een landhuis dat in de tweede helft van de 18e eeuw is gebouwd. Dit is in een periode met veel internationale spanningen. Het landhuis is niet op dezelfde locatie als de burcht gebouwd. De Denenburcht heeft vermoedelijk direct ten westen van het plangebied gelegen en het landhuis ligt ten oosten van het plangebied. Uit de periode van de aanleg van het landhuis stamt in ieder geval het aangetroffen waterfilter. Andere sporen zijn niet in deze periode te dateren. De overige sporen die alleen in de bovenste 1 a 2 meter van het ophoogpakket zijn aangetroffen stammen allemaal uit de periode dat de Dominicanen het landhuis hebben omgevormd tot klooster. In 1858 deden zij intrede op het landgoed. Uit deze periode stamt een grote verzameling aan afvalkuilen en zijn ook structuren aangetroffen die beschreven zijn in de bouwgeschiedenis van het klooster. Het gaat hier dan met name om sporen en structuren die samenhangen met de voormalige timmerwerkplaats en de wasserij. De afvalkuilen tonen een inkijk in de voorwerpen en gebruiken die ten tijde van het gebruik als klooster golden.&lt;br&gt;Er is een variatie aan liturgisch vondstmateriaal gevonden waarvan het merendeel aan het grafritueel toe te schrijven valt. Het gaat hierbij dan om aardewerk waar religieuze afdrukken op staan en metalen beslag van&lt;br&gt;grafkisten. Andere kuilen bevatten een grote hoeveelheid aan voornamelijk wijnflessen, daarnaast is er ook een grote hoeveelheid kleipijpen aangetroffen waarop met potlood de namen van een aantal fraters stond geschreven. Omdat vooral in een klein gedeelte van de periferie van zowel de laatmiddeleeuwse burchtnederzetting als het klooster is gegraven, valt er met een grote zekerheid te zeggen dat er slechts een beperkte inkijk is verkregen in de activiteiten binnen beide typen nederzettingen. Er is een beeld geschapen van hergebruik van schaars materiaal (Romeins bouwmateriaal in laatmiddeleeuwse context). Een gracht met brug werd aangelegd kort voordat het gebied werd ingenomen door het graafschap Kleef. Hierna viel de depositie van veel “jacoba”- kannetjes in de gracht op, wat op een vrij luxueus karakter van de burcht duidt. Uit het pollenonderzoek bleek dat er rondom de burcht veel aan tuin- en mogelijk akkerbouw werd gedaan en er vee werd gehouden. Er is een grote variatie aan pollen van eetbare planten gevonden alsmede onkruid wat duidt op omgewerkte grond. Opvallend is het gebrek aan vondstmateriaal en sporen uit de periode 15e- tot 18e eeuw waardoor aannemelijk gemaakt kan worden dat het gebied niet in gebruik was. Mogelijk is de gracht dichtgeslibd en is het terrein niet&lt;br&gt;meer in gebruik geweest, of is de locatie een depressie in het landschap geweest en te nat voor gebruik. In de 18e eeuw is er nabij een landhuis gebouwd en daarvan is enkel het bijbehorende waterfilter teruggevonden.&lt;br&gt;Nadat de Orde der Dominicanen het pand als klooster in gebruik nam in 1858, is het terrein ingericht met voorzieningen die de inwoners van het klooster bedienden. Specifiek gaat het op deze locatie om de&lt;br&gt;timmerwerkplaats en de wasserij. De meeste sporen zijn te koppelen aan het gebruik van de wasserij (rioleringen en waterbassins). De kuilen met afval geven inzicht in een gedeelte van de materiële cultuur waarbij&lt;br&gt;de metalen christelijk voorwerpen en de wijnflessen opvallen. Er is meer duidelijk geworden over de materiele nalatenschap van beide periodes maar er is ook nog steeds veel te ontdekken. Indien toekomstig ontwikkelingen (graafwerkzaamheden) onderzoek nodig maken op het kloosterterrein, kan er besloten worden om gericht onderzoek uit te voeren waarbij onderwerpen als bezit, periodisering en het gebruik van het gebied aan bod komen waar in dit onderzoek indirect bewijs voor is verzameld. De grachtvulling lijkt uitermate geschikt om micromorfologisch onderzoek uit te voeren. Aangezien tijdens dit onderzoek uitsluitend in de periferie van beide complexen is gegraven kan onderzoek in het centrum van de complexen ook meer en aanvullende informatie bieden.&lt;/p&gt;