DOI: 10.17026/dans-zvz-q7zu
title: Vooronderzoek in het kader van een herinrichting aan Rullen 7 te Gerwen, gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten

description: &lt;p&gt;Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch en cultuurhistorisch bureauonderzoek uitgevoerd voor een plangebied in de gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten, provincie Noord-Brabant (kaart 1; afbeelding 1). Het onderzoeksgebied ligt in het buitengebied ten noorden van Nuenen en ten westen van Gerwen aan Rullen 7. Bureau Verkuylen is betrokken bij de herontwikkeling en bestemmingsplanwijziging van dit voormalige agrarisch erf (zie afbeelding 2 en 3). Hierbij zullen een viertal kavels worden heringericht als woning met tuin; een deel van het plangebied zal als openbare ruimte worden ingericht. De voormalige bedrijfswoning op Rullen 7 zal als burgerwoning behouden blijven.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voorafgaand aan de ontwikkelingen dient in kaart gebracht te worden welke archeologische en cultuurhistorische waarden mogelijk in het geding zijn. Op basis van een eerste scan van onder meer de provinciale cultuurhistorische kaart zijn in het plangebied en/of de directe omgeving verschillende erfgoedwaarden aanwezig. Het plangebied is bij een bestemmingswijziging onderzoeksplichtig.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Doel van het archeologisch bureauonderzoek was vast te stellen of er in het plangebied sprake is (of kan zijn) van archeologische resten die door de ingrepen verstoord dreigen te worden en, indien mogelijk, uitspraken te doen over de waarde hiervan in termen van fysieke en inhoudelijke kwaliteit zoals zeldzaamheid en gaafheid. Hiertoe is een bureauonderzoek verricht, waarbij voor het plangebied een specifiek archeologisch verwachtingsmodel is opgesteld. Vervolgens is een advies geformuleerd in het kader van de cyclus van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ). Het onderzoek is uitgevoerd conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, versie 4.1), protocol 4002 Bureauonderzoek. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie bureauonderzoek archeologie&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het bureauonderzoek toont aan dat het oostelijke deel van plangebied op basis van het landschap een hoge archeologische verwachting heeft, vanwege de ligging op een hoger gelegen (en droger) gebied met dekzandruggen/dekzandwelvingen, direct grenzend aan een beekdal. Hierdoor lag het plangebied relatief hoog in het landschap, met geringe kans op overstromingen, maar had het tegelijk gemakkelijke toegang tot een waterbron. Later heeft hier plaggenbemesting plaatsgevonden (enkeerdgrond) waardoor eventuele archeologische waarden mogelijk goed beschermd zijn gebleven. De archeologische verwachting is daarom hoog voor de periode Laat-Paleolithicum tot en met Nieuwe Tijd. Archeologische resten uit alle perioden aangetroffen in de directe omgeving van het plangebied bestendigen deze hoge verwachting. Archeologische resten worden verwacht in de eerdlaag (A-horizont) en in de top van het dekzand (oorspronkelijke C-horizont). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;In de top van het dekzand kunnen eventueel aanwezige archeologische resten daterend uit het Laat-Paleolithicum t/m de Vroege-Middeleeuwen verwacht in het begraven podzolprofiel. Eventueel aanwezige archeologische resten daterend uit de Late-Middeleeuwen en Nieuwe tijd worden verwacht onderin het eerddek en de top van het dekzand. Archeologische sporen kunnen zich bevinden tot ongeveer 25 cm in de top van de C-horizont.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De kans bestaat dat de vondstenlaag is opgenomen onderin de eerdlaag; hier wordt ook wel van ‘cultuurlaag’ gesproken: een doorwerkte oude bodem tussen de eerdlaag en de ongeroerde ondergrond met kleine fragmenten aardewerk, natuursteen, vuursteen en houtskool. In het eerddek kunnen aardewerkfragmenten uit de IJzertijd en Romeinse tijd aanwezig zijn. Dit betreffen dus geen in situ archeologische resten, omdat deze van een andere locatie zijn meegevoerd ten tijde van het opbrengen van het eerddek (verstoorde context).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het westen van het plangebied geldt een middelhoge archeologische verwachting voor bovengenoemde perioden; dit is lager gelegen, waardoor er hier nattere condities heersten, welke deze locatie minder geschikt maakte voor bewoning. De verwachte dichtheid aan vindplaatsen is door deze natte condities lager dan op de hoger gelegen gebieden, maar nog steeds aanwezig. Ook moet hier rekening worden gehouden met off-site vondsten, toevalsvondsten die samenhangen met het gebruik (/extensieve exploitatie) van de beek door de bewoners van de hoger gelegen delen van het landschap (visfuiken).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het historisch kaartmateriaal blijkt dat in de directe omgeving van het oostelijke deel van het plangebied, aan de weg, bebouwing aanwezig is geweest. In het plangebied ligt een boerderij uit de jaren 50 van de 20 eeuw die nog op dezelfde plaats ligt als zijn voorganger op de kadastrale minuut (zie afbeelding 8-10). Mogelijk bevinden zich hier in de ondergrond nog resten van de twee bijgebouwen die op de kadaastrale minuut zichtbaar zijn. Binnen dit oostelijke deel van het plangebied kunnen mogelijk nog resten van voorgangers of bebouwing die daarmee samenhangt aanwezig zijn die mogelijk teruggaan tot in de Late-Middeleeuwen. Daarom wordt aan het oostelijke deel van het plangebied een hoge en aan het westelijke deel een lage archeologische verwachting toegekend voor vindplaatsen vanaf de Late-Middeleeuwen tot en met de Nieuwe tijd. Vondsten en sporen worden vanaf het maaiveld verwacht. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;De ondergrond in een deel van het plangebied is echter verstoord is geraakt door de bouw van de huidige opstallen (zie 3.2), en mogelijk ook door delfstofwinning (zoals veelvuldig gedocumenteerd in deze omgeving). Met name de bouw van de onderkelderde varkensstal en machineloods heeft tot verstoring van de ondergrond geleid. De overige dichter bij de weg gelegen gebouwen zijn niet onderkelderd. Gezien de activiteiten op het terrein sinds de jaren 50 van de 20e eeuw is het niet duidelijk waar en in welke mate het oorspronkelijke eerdek bewaard is gebleven.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Advies archeologie&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van de aardwetenschappelijke waarden en op basis van de aangetroffen archeologische resten in de directe omgeving heeft het plangebied een hoge archeologische waarde; deze hoge verwachting geldt vanaf het maaiveld. Archeologische resten worden verwacht in de eerdlaag (A-horizont) en in de top van het dekzand (oorspronkelijke C-horizont). Daarnaast kunnen er in de ondergrond bouwhistorische resten aanwezig zijn. Door sub-recente activiteiten zal de ondergrond in delen van het plangebied verstoord zijn geraakt.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie adviseert de archeologische verwachting te toetsen door middel van een verkennend en karterend booronderzoek. Door middel van een booronderzoek worden de fysisch-geografische en bodemkundige gegevens getoetst (verkennend booronderzoek). Tevens heeft het booronderzoek tot doel vast te stellen in hoeverre de natuurlijke bodemopbouw en het mogelijk aanwezige esdek verstoord is, en om vast te stellen of er archeologische indicatoren in de ondergrond aanwezig zijn. Juist op deze locatie met lokaal verstoorde bodem, en beperkte zoekgebied voor ondergrondse bouwhistorische waarden (oosten van het plangebied), is het van belang eerst verstoringen door middel van een booronderzoek in kaart te brengen. Karterend boringen kunnen het beeld van de ondergrond versterken (archeologische indicatoren). Proefsleuven zijn op dit moment nog niet aan de orde: daarbij wordt maar een klein deel van het plangebied onderzocht, boringen daarentegen dekken het gehele gebied af. Indien/daar waar een intacte bodemopbouw en/of archeologische indicatoren worden aangetroffen, zijn proefsleuven aan de orde.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het verkennend booronderzoek dient te worden uitgevoerd door te boren met behulp van een edelmanboor met een diameter 7 cm; het karterend booronderzoek met behulp van een edelmanboor met een diameter van 15 cm. Gezien de hoge verwachting van het plangebied en de mogelijk grote dichtheid aan sporen dient dit booronderzoek te worden uitgevoerd in een verdicht grid van 20 x 25 m, dat wil zeggen 20 boringen per hectare. Omdat het plangebied ongeveer 0,6 hectare groot is, zal het hierbij gaan om ongeveer 12 boringen. Deze boringen dienen te worden gezet tot een diepte van 25 cm in de C-horizont.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het bevoegd gezag, de gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten, dient eerst over het advies in dit rapport een besluit te nemen. Wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het plangebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondst’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.&lt;/p&gt;
description: Issued: 2021-07-29