DOI: 10.17026/ar/hkmvwa
title: Archeologisch bureauonderzoek Hijschgebied - Hart van Zuid te Hengelo, gemeente Hengelo (OV)

description: Laagland Archeologie heeft in maart 2023 een Archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd aan de Hijschgebied - Hart van Zuid te Hengelo. Het onderzoek vond plaats in verband met de ruimtelijke procedure rondom de bouw van nieuwe van woningen en appartementen op de locatie van hier nu aanwezige parkeerterreinen.

Het plangebied ligt in het Overijssels-Gelders zandgebied. Op de gemeentelijke kaart ligt het zuidwestelijke deel van plangebied in een zone met dekzandhoogten en -ruggen met een plaggendek. De rest van het plangebied ligt in een zone met dekzandwelvingen en vlakten met een -plaggendek. Op het AHN is te zien dat het plangebied zich bevindt tussen een lager gelegen deel ten westen en een hoger gelegen deel ten zuidoosten van het plangebied. Het noordoostelijke deel van het plangebied ligt iets lager dan het zuidwestelijke deel.
In de omgeving van het plangebied zijn archeologische resten uit de Middeleeuwen en de Nieuwe Tijd bekend. In historische tijden (vanaf circa 1832) werd het terrein omschreven als bouwland. In 1868 wordt de Machinefabriek van Stork opgericht. Deze bevindt zich iets ten oosten van het plangebied. In de loop van de tijd worden rondom het plangebied meerdere fabrieksgebouwen gebouwd. Dit betreffen onder andere de Wilhelminaschool, de gieterij, de modelmakerij, de pompenafdeling en de pijpenbuigerij. Vanaf 1908 is ook bebouwing in het hele plangebied aanwezig. Deze bebouwing wordt rond 2010 gesloopt.
In de Tweede Wereldoorlog is Hengelo diverse keren gebombardeerd tussen 1942 en 1945. De bombardementen hadden tot doel het station en de fabrieken van Stork en Holland Signaal te vernietigen. De hele omgeving van het station werd met de grond gelijk gemaakt en er vallen 150 doden. Aangezien het plangebied zich midden in het industriële complex van Stork bevindt is de kans op explosieve resten reëel. Dit zal toekomstig onderzoek op dit gebied verder uitwijzen.
Het bureauonderzoek had tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen. Centraal staat daarbij de vraag of en zo ja welke archeologische resten (complextype, datering, diepteligging en gaafheid) in het plangebied kunnen worden verwacht. Hiertoe zijn landschappelijke, archeologische en historische bronnen geraadpleegd.
Op basis van het bureauonderzoek geldt een hoge verwachting voor resten uit de periode Neolithicum tot en met de Nieuwe Tijd. Vermoedelijk is het bodemprofiel in het plangebied grotendeels verstoord als gevolg van bombardementen, explosievenruimingen en de diverse bouw- en sloopfasen in de afgelopen eeuw. 
Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek kunnen archeologische resten verwacht worden. Dit is overigens afhankelijk van de mate waarin de bodem nog intact is. We adviseren daarom vervolgonderzoek aan in de vorm van een verkennend booronderzoek. Hierbij worden verspreid over de toegankelijke delen van het plangebied circa acht grondboringen gezet. De boringen hebben tot doel het archeologische verwachtingsmodel te toetsen en zo nodig aan te vullen. Met dit booronderzoek wordt de bodemopbouw in kaart gebracht. Aangezien de daadwerkelijke bodemopbouw in het plangebied niet precies bekend is, vormt een verkennend booronderzoek de aangewezen onderzoeksmethode. Op basis van de resultaten van dit onderzoek kunnen kansrijke delen worden geselecteerd voor eventueel vervolgonderzoek, terwijl delen met geen of weinig kansrijke delen van vervolgonderzoek kunnen worden uitgesloten.

Dit advies is in handen van de bevoegde overheid, de gemeente Hengelo. De gemeente wordt hierin vertegenwoordigd door haar deskundige, O. Satijn
Mochten tijdens de werkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, of resten waarvan redelijkerwijze kan worden vermoed dat het om archeologische resten gaat, dan geldt op grond van de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE, www.cultureelerfgoed).