DOI: 10.14457/tu.the.2016.1555
title: ปัญหาอุปสรรคในกระบวนการไกล่เกลี่ยประนีประนอมข้อพิพาทชั้นศาลในคดีครอบครัว: ศึกษาเฉพาะกรณีศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง (สาขามีนบุรี)

description: ในการศึกษาเรื่อง “ปัญหาอุปสรรคในกระบวนการไกล่เกลี่ยประนีประนอมข้อพิพาทชั้นศาลในคดีครอบครัว: ศึกษาเฉพาะกรณีศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง (สาขามีนบุรี)”มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาถึงปัญหาและอุปสรรคในกระบวนการไกล่เกลี่ยประนีประนอมข้อพิพาทชั้นศาลในคดีครอบครัวของศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง (สาขามีนบุรี) เพื่อหาแนวทางในการพัฒนากระบวนการไกล่เกลี่ยประนีประนอมข้อพิพาทชั้นศาลในคดีครอบครัวของศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง (สาขามีนบุรี) ให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น ในการศึกษาครั้งนี้ทำการศึกษาด้วยวิธิการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยการศึกษาค้นคว้าและรวบรวมข้อมูลจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง (Documentary Research) เช่น หนังสือ ตัวบทกฎหมาย บทความ ตำราทางวิชาการ เอกสารทางวิชาการ ข้อมูลสารสนเทศ รายงาน ระเบียบ  วิทยานิพนธ์ สารนิพนธ์ และผลงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และใช้วิธีการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) บุคคลผู้เกี่ยวข้องกับกระบวนการไกล่เกลี่ยประนีประนอมข้อพิพาทในคดีครอบครัวของศาลเยาวชนและครอบครัวกลาง (สาขามีนบุรี) จากการศึกษาแนวคิด ทฤษฎี และองค์ประกอบในกระบวนการไกล่เกลี่ยประนีประนอมข้อพิพาท ชั้นศาลในคดีครอบครัว ศึกษาวิเคราะห์แนวความคิดและทัศนะคติของผู้ได้รับการสัมภาษณ์พบว่าปัญหาและอุปสรรคในกระบวนการไกล่เกลี่ยประนีประนอมข้อพิพาทชั้นศาลในคดีครอบครัว สามารถแบ่งเป็น 5 ประเด็น ได้แก่1. ประเด็นด้านกฎหมาย ระเบียบ ข้อบังคับ ได้แก่ การบังคับโดยชัดแจ้งให้คดีครอบครัวที่มีข้อพิพาทต้องผ่านกระบวนการไกล่เกลี่ยในทุกคดี ซึ่งสวนทางกับหลักการที่สำคัญในประเด็นเรื่องความสมัครใจที่แท้จริงของคู่ความในการเข้ากระบวนการไกล่เกลี่ยประนีประนอมยอมความ และข้อบังคับเกี่ยวกับกระบวนการไกล่เกลี่ยเปิดช่องให้ผู้ประนีประนอมคดีครอบครัวสามารถใช้ดุลยพินิจได้อย่างกว้างขวาง จึงต้องพึงพาความรู้ความสามารถของผู้ประนีประนอมคดีครอบครัวเป็นอย่างมาก 2. ประเด็นด้านตัวความ ได้แก่ ปัญหาอุปสรรคที่เกิดจากอารมณ์ความรู้สึก และการสื่อสารที่ไม่ชัดเจนของตัวความ และบุคคลผู้เกี่ยวข้องที่เป็นฝ่ายเดียวกับตัวความ ได้แก่ พ่อ แม่ ญาติ พี่น้อง เพื่อนฝูง ทนายความ มักออกความเห็น และสร้างความระแวงสงสัยให้เกิดขึ้นแก่ตัวความฝ่ายตน ทำให้ตัวความเกิดความไม่มั่นใจและไม่เปิดใจในการเจรจาให้เป็นไปในทางที่จะประสบผลสำเร็จ3. ประเด็นด้านกระบวนการไกล่เกลี่ย การติดต่อนัดหมาย การสื่อสาร ได้แก่ กระบวนการไกล่เกลี่ย ไม่มีความชัดเจนหรือรูปแบบที่แน่นอนตายตัว จึงขึ้นอยู่กับดุลยพินิจและประสบการณ์ของเจ้าหน้าที่ผู้ติดต่อประสานงานและผู้ประนีประนอมที่จะเป็นผู้กำหนดรูปแบบที่เหมาะสม การติดต่อสื่อสารไปยังโจทก์ จำเลย และบุคคลที่เกี่ยวข้องเพื่อทราบข้อมูลต่าง ๆ รวมถึงการนัดหมายและการประสานงาน แทบจะไม่เป็นปัญหาเลย เนื่องจากมีการนำเทคโนโลยีมาใช้อย่างแพร่หลาย 4. ปัจจัยด้านสถานที่ สิ่งแวดล้อม ในการเจรจาไกล่เกลี่ย ได้แก่ ห้องไกล่เกลี่ยประนีประนอมโดยเฉพาะไม่เพียงพอกับความต้องการในการใช้งาน และจำนวนเจ้าหน้าที่ประจำศูนย์ไกล่เกลี่ยมีเพียงคนเดียว ซึ่งเป็นจำนวนที่น้อยเกินไปเมื่อเทียบกับภาระหน้าที่รับผิดชอบในฐานะผู้ประสานงาน และผู้อำนวยความสะดวกเพื่อให้กระบวนการไกล่เกลี่ยประนีประนอมเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ          5. ประเด็นด้านคุณสมบัติ ความรู้ ความสามารถของผู้ประนีประนอมคดีครอบครัว ได้แก่                          ผู้ประนีประนอมคดีครอบครัวกับผู้พิพากษาสมทบมักจะเป็นบุคคลคนเดียวกันทำให้อาจเกิดความสับสนในการปฏิบัติหน้าที่ อันอาจส่งผลลบในกระบวนการไกลเกลี่ยได้ และพื้นความรู้ที่ระบุไว้ในข้อบังคับเพียงมัธยมศึกษาปีที่ 6 ไม่เหมาะสมเพียงพอ อีกทั้งการฝึกอบรมทั้งก่อนและระหว่างปฏิบัติงานในฐานะผู้ประนีประนอม เป็นเพียงการฝึกอบรมระยะสั้น ๆ และไม่สามารถเข้ารับการฝึกอบรมได้อย่างทั่วถึง เนื่องจากขาดแคลนงบประมาณสนับสนุนจากภาครัฐจากการศึกษามีข้อเสนอแนะ สรุปได้ว่า 1. ควรแก้ไขกฎหมายให้สอดคล้องกับหลักสิทธิและเสรีภาพของบุคคลเป็นสำคัญ และควรเพิ่มเติมข้อบังคับเกี่ยวกับการไกล่เกลี่ยให้มีความชัดเจนมากยิ่งขึ้น 2. ควรแก้ไขคุณสมบัติของผู้ประนีประนอมคดีครอบครัว ให้เหมาะสมกับหน้าที่ที่ต้องปฏิบัติ และแยกบทบาทหน้าที่ผู้พิพากษาสมทบ และผู้ประนีประนอมคดีครอบครัวให้ชัดเจน 3. ควรเผยแพร่ความรู้ให้แก่ประชาชนได้รับทราบถึงข้อดี ของการเข้าสู่กระบวนการไกล่เกลี่ยประนีประนอมข้อพิพาท และจัดอบรมความรู้ที่จำเป็นสำหรับผู้ประนีประนอมครอบครัวอย่างเข้มข้น สม่ำเสมอ รวมทั้งจัดอบรมทนายความ เพื่อให้เป็นผู้ให้คำปรึกษาที่มีความเข้าใจในหลักการของการไกล่เกลี่ยประนีประนอมอย่างแท้จริง4. ควรเพิ่มงบประมาณในการจัดเตรียมสถานที่ และเจ้าหน้าที่ประจำศูนย์ ให้เพียงพอต่อผู้ใช้บริการในพื้นที่ อีกทั้งควรจัดเตรียมงบประมาณ เพื่อรองรับระบบการใช้เทคโนโลยีที่ทันสมัยเพิ่มมากขึ้น 5. ควรจัดเตรียมเทคโนโลยีให้เหมาะสม ทันสมัย โดยการให้บริการต่าง ๆ ผ่านระบบอินเตอร์เน็ต เพื่อประหยัดเวลา ค่าใช้จ่าย และเป็นการลดปัญหาการจราจรที่ติดขัดในกรุงเทพมหานคร