DOI: 10.14457/tu.the.2016.916
title: อนุสัญญาแทมเพเรว่าด้วยการจัดการทรัพยากรโทรคมนาคมเพื่อบรรเทาภัยพิบัติและปฏิบัติการกู้ภัย ค.ศ. 1998: ศึกษาถึงหลักการปัญหาของอนุสัญญาฯและความพร้อมของประเทศไทยหากเข้าเป็นภาคี

description: วิทยานิพนธ์เล่มนี้มุ่งศึกษาถึงหลักการและแนวคิดการจัดการทรัพยากรทางด้านโทรคมนาคมเพื่อบรรเทาผลกระทบจากภัยพิบัติตามกฎหมายระหว่างประเทศจากอนุสัญญาแทมเพเรฯ เอกสารที่เกี่ยวข้อง รวมทั้งศึกษาถึงประเทศไทยกับการจัดการทรัพยากรทางด้านโทรคมนาคมเพื่อเป็นเครื่องมือช่วยบรรเทาผลกระทบจากภัยพิบัติ และหากประเทศไทยจะเข้าเป็นภาคีของอนุสัญญาฯ ไทยจะต้องเตรียมความพร้อมในด้านใดบ้าง จากการศึกษาพบว่า1) การช่วยเหลือทางด้านโทรคมนาคมในภาวะภัยพิบัติในรัฐอื่นๆ ถือเป็นส่วนหนึ่งของการช่วยเหลือในทางระหว่างประเทศอยู่บนพื้นฐานหลักมนุษยธรรม และหลักเพื่อนบ้านที่ดี แต่อย่างไรก็ตาม การให้ความช่วยเหลือแก่ประเทศอื่นๆ นั้นพึงคำนึงว่าจะต้องไม่แทรกแซงการดำเนินงานของรัฐ ฉะนั้น การให้ความช่วยเหลือจึงต้องคำนึงถึงความยินยอมของรัฐเป็นสำคัญ โดยรัฐที่ประสงค์ร้องขอความช่วยเหลือก็มีหน้าที่ต้องให้ความยินยอมให้รัฐอื่นเข้าช่วยเหลือ และรัฐที่เข้าช่วยเหลือเองก็มีหน้าที่เคารพกฎหมายภายใน ไม่ก้าวก่ายการทำงานของหน่วยงานภายในรัฐที่ตนช่วยเหลือ ซึ่งหลักการต่างๆ ในเรื่องนี้ คณะกรรมาธิการกฎหมายระหว่างประเทศ (International Law Commission - ILC) ได้ศึกษาถึงการคุ้มครองบุคคลในภาวะภัยพิบัติ (The protection of persons in the event of disasters) และสามารถสรุปได้ว่ารัฐมีหน้าที่เข้าช่วยเหลือผู้ที่ประภัยตามหลักสิทธิมนุษยชนปัจจุบันมักมีการช่วยเหลือก่อนเกิดภัยพิบัติโดยเตรียมความพร้อมรับมือกับภัยพิบัติเพื่อประโยชน์สูงสุดในการช่วยเหลือเพื่อนมนุษย์ การเตรียมความพร้อมมีด้วยกันหลายด้าน รวมถึงด้านโทรคมนาคมด้วย ซึ่งมีทั้งโทรคมนาคมระบบภาคพื้นดิน และระบบดาวเทียมอันเป็นประเด็นปัญหาในปัจจุบัน กล่าวคือ การใช้รีโมท เซนซิ่ง (Remote Sensing) รีโมทเซนซิ่งเป็นการเก็บข้อมูลโดยไม่สัมผัสกับวัตถุนั้น และภาพข้อมูลที่เก็บได้นั้นสามารถนำไปศึกษาและปรับใช้เพื่อประโยชน์ในด้านต่างๆ ได้  สำหรับการใช้รีโมท เซนซิ่งเป็นไปเพื่อช่วยเหลือป้องกันภัยพิบัติธรรมชาติมีการบัญญัติไว้ใน ข้อ 11 ของ Principles Relating to Remote Sensing of the Earth from Space กล่าวคือ รัฐที่เก็บข้อมูลผ่านรีโมท เซนซิ่ง จะต้องส่งข้อมูลที่ถูกวิเคราะห์ให้แก่รัฐที่อาจเกิดภัยพิบัติขึ้น (States affected or likely to be affected by natural disasters) โดยพลัน  ซึ่งหมายความว่า รัฐใดๆ สามารถเก็บข้อมูลภาพจากรีโมทเซนซิ่งผ่านดาวเทียมเพื่อการป้องกันภัยพิบัติธรรมชาติตามหลักเสรีภาพในอวกาศ ไม่นับว่าเป็นการละเมิดอธิปไตย แต่สำหรับการเผยแพร่ข้อมูลไม่ได้มีบัญญัติไว้ อาจก่อให้เกิดปัญหาด้านลิขสิทธิ์ได้ ซึ่งเรื่องนี้ผู้เขียนจะกล่าวในรายละเอียดต่อไป2) อนุสัญญาว่าด้วยการจัดการทรัพยากรทางด้านโทรคมนาคมเป็นเครื่องมือช่วยบรรเทาผลกระทบจากภัยพิบัติตามกฎหมายระหว่างประเทศ มีเนื้อหาสาระว่าด้วยความร่วมมือในทางระหว่างประเทศของภาครัฐ เอกชน หรือองค์กรระหว่างประเทศในการสนับสนุนการใช้โทรคมนาคมเพื่อบรรเทาภัยพิบัติ สิทธิพิเศษ ความคุ้มกันแก่เจ้าหน้าที่ที่เข้ามาปฏิบัติการบรรเทาภัยจากการดำเนินคดีตามกฎหมายอันเนื่องมาจากการช่วยเหลือ การยืดหยุ่นของกฎหมายภายในบางมาตราเพื่อให้เจ้าหน้าที่ปฏิบัติงานได้สะดวกมากยิ่งขึ้น เพื่อขจัดอุปสรรคที่กีดขวางการปฏิบัติการช่วยเหลือของเจ้าหน้าที่ แม้อนุสัญญาฯ ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ให้รัฐต่างๆ ช่วยเหลือกันในด้านเทคโนโลยี เครื่องมือ หรือบุคลากรกรณีที่เกิดภัยพิบัติขึ้น และให้รัฐภาคียืดหยุ่นกฎหมายภายในบางประการ เช่น การแสดงรายละเอียดการนำเครื่องมือเข้าออกในประเทศ การยกเว้นภาษีนำเข้า เป็นต้น 3) ปัจจุบันประเทศไทยไม่มีกฎหมายว่าด้วยการจัดการทรัพยากรทางด้านโทรคมนาคมเพื่อเป็นเครื่องมือช่วยบรรเทาผลกระทบจากภัยพิบัติโดยตรง อีกทั้งไทยไม่ได้เป็นภาคีตามอนุสัญญาฯ ฉบับนี้ จึงไม่มีสิทธิและหน้าที่ตามอนุสัญญาฯ ทว่า รัฐสมาชิกของ ASEAN เองก็มีความตกลงอาเซียนว่าด้วยการบริหารจัดการภัยพิบัติและการตอบสนองต่อสถานการณ์ฉุกเฉิน(ASEAN Agreement on Disaster Management and Emergency Response: AADMER) เป็นกรอบความตกลงเกี่ยวกับความร่วมมือของกลุ่มอาเซียนในการจัดการภัยพิบัติ เป็นกรอบความตกลงเกี่ยวกับความร่วมมือของกลุ่มอาเซียนในการจัดการภัยพิบัติ ซึ่งเนื้อหาที่บัญญัติในนั้น ไม่ได้กล่าวถึงสิทธิและหน้าที่ของประเทศสมาชิกที่แน่นอน ทำให้ไม่มีผลผูกพันในทางกฎหมาย หากมีภัยพิบัติขึ้นจริงประเทศสมาชิกอาจอ้างได้ว่าตนไม่มีหน้าที่ที่ต้องให้ความช่วยเหลือ ความร่วมมือกับภัยพิบัติที่เกิดขึ้นแต่อย่างใดจากการศึกษาผู้เขียนเห็นว่า แม้การช่วยเหลือตามอนุสัญญาฯ ฉบับนี้จะต้องขอรับความยินยอมทั้งจากรัฐผู้เข้าช่วยเหลือและรัฐผู้ขอความช่วยเหลือก่อน หากพิเคราะห์ในแง่ผลประโยชน์ที่ประเทศไทยจะได้รับหากเข้าเป็นภาคี คือ การเรียนรู้เทคโนโลยีจากประเทศที่พัฒนาแล้ว รวมถึงการตรากฎหมายภายในให้สอดคล้องกับอนุสัญญาฯ เพื่ออำนวยความสะดวกและรวดเร็วของเจ้าหน้าที่ต่างชาติ ย่อมมีลักษณะสอดคล้องกับสภาพปัจจุบันมากยิ่งขึ้น