DOI: 10.17026/ar/bikora
title: Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen, verkennende fase
title: Brink 1 te Norg, gemeente Noordenveld

description: In oktober 2024 heeft Antea Group in opdracht van Enexis Netbeheer B.V. een verkennend booronderzoek uitgevoerd voor het plangebied ‘Brink 1 e.o.’ in Norg, gemeente Noordenveld. Aanleiding voor het onderzoek is de geplande aanleg van laagspanningskabels in het plangebied, aan de straten Brink en Oosteind. 

Het uitgevoerde onderzoek betreft een inventariserend veldonderzoek door middel van boringen, verkennende fase. Een verkennend onderzoek heeft als doel het in kaart brengen van eventuele verstoringen in de bodem, het verkrijgen van enig inzicht in de bodemopbouw van het gebied en aldus het in kaart brengen van kansrijke en kansarme zones wat betreft archeologie. 

Het verkennend booronderzoek volgt op een eerder uitgevoerd bureauonderzoek (zie hoofdstuk 2). Het bureauonderzoek en de adviezen daarin is voorgelegd aan de bevoegde overheid en akkoord bevonden. De resultaten van het booronderzoek worden besproken in hoofdstuk 3. 

Conclusie bureauonderzoek Het onderzoeksgebied ligt deels op zand-/ keileemgronden die in het pleistoceen zijn gevormd. In de voorlaatste ijstijd werd de bodem in Drenthe opgestuwd door het schuiven en de druk van het landijs. Hierdoor ontstonden er zogeheten megaflutes. In de laatste ijstijd werden deze megaflutes bedekt met zand. Er heerste toen een periglaciaal klimaat in Nederland maar het ijs bereikte Nederland niet, waardoor de wind vrij spel had. 

In het Holoceen (vanaf ca. 11.700 jaar geleden) steeg de temperatuur. Door de stijging van de temperatuur dooide het landijs en de permafrost, bovendien nam de neerslag toe. De relatieve zeespiegelstijging zorgde ervoor dat het Noordzeebekken zich vulde met water. Het oppervlaktewater stroomde af via beekdalen, waaronder dat van de Drentsche Aa. Dit afstromen stagneerde door de hoeveelheid water en door de zeespiegelstijging. Het landschap vernatte als gevolg daarvan, waardoor op vele locaties veengroei kon ontstaan. Voor grote delen van het landschap had dit tot gevolg dat deze omgeving lange tijd niet bewoonbaar was. Wel kon men zich vestigen op de hoger gelegen delen van het landschap, namelijk de dekzandruggen. 

De zandgronden werden in de middeleeuwen en nieuwe tijd verrijkt om de bodem geschikt te maken voor landbouw. Zo ontstonden er esdekken. De boerennederzettingen ontwikkelden zich tot esdorpen, waar Norg er één van is. De oudste essen, de landbouwgronden rond het dorp, zijn gedateerd op 650-750 na Christus. Norg heeft zich ontwikkeld als hoofddorp door de instelling van kerkelijke bestuursgebieden door de Franken in Drenthe na 800 en de bouw van de eerste kerk even voor het jaar 1000. Op de kadastrale minuut van 1832 is te zien dat het tracé door het historische centrum (de brink) loopt, over historische wegen en door voormalige tuinen en weilanden. Ook loopt het tracé in het noorden door de voormalige pastorij van Norg. Uit onderzoek uit de omgeving is de kans aanwezig dat er een esdek aanwezig is onder de huidige bebouwing. Mogelijkerwijs kunnen onder en in het esdek sporen en vondsten liggen met een datering van voornamelijk ijzertijd – middeleeuwen. Het tracé loopt ook grotendeels over bestaande kabelsleuven of langs bestaande kabelsleuven. 

Conclusies verkennend booronderzoek
Uit de veldtoets is gebleken dat de bodemopbouw in het plangebied bestaat uit Peelo-zand met daarop keileem. Bovenop het keileem is keizand aanwezig wat overgaat in dekzand. Het dekzand is veelal vermengd geraakt met de (moderne) bouwvoor; de verstoring reikt tot een diepte van 0,8 m -mv. Enkel in boringen 03 en
05 werd nog een A-horizont waargenomen. In boring 05 betrof dit een verstoorde podzol met brokken E- en B-horizont. In boring 03 is de A-horizont geïnterpreteerd als restant van een esdek. 

Hoewel een scherf is aangetroffen en een cultuurlaag aanwezig is binnen het plangebied wordt de kans op het aantreffen van een intacte archeologische vindplaats minimaal geacht. Daarnaast is vrijwel het gehele plangebied verstoord tot een diepte van 0,8 m -mv terwijl de voorgenomen bodemingrepen niet dieper zullen reiken dan 0,6 m -mv.

Slechts in één boring (03) is een cultuurlaag (esdek) aangetroffen die echter direct op keizand ligt waardoor de verwachting voor het aantreffen van een prehistorische vindplaats laag wordt ingeschat. De C-horizont in boring 03 ligt hier op een diepte van 1,05 m -mv. Dat is dieper dan de voorgenomen ingreep (0,6 m-mv).

Op basis van de boringen is er geen aanleiding om de aanwezigheid van een vindplaats te veronderstellen. De ingrepen reiken bovendien niet dieper dan de voorgenomen ingreep.

Advies
Antea Group adviseert om het plangebied vrij te geven ten gunste van de voorgenomen ingrepen. De geplande werkzaamheden zullen naar verwachting geen archeologische vindplaats verstoren. Er is wel kans op het aantreffen van archeologische mobilia in verstoorde lagen, maar deze zijn geen onderdeel van een intacte archeologische vindplaats. 

Ook voor vrijgegeven (delen van) plangebieden bestaat altijd de mogelijkheid dat er tijdens graafwerkzaamheden toch sporen en vondsten worden aangetroffen. Het betreft dan vaak kleine sporen of resten die niet door middel van een booronderzoek kunnen worden opgespoord. Op grond van artikel 5.10 van de Erfgoedwet dient zo spoedig mogelijk melding te worden gemaakt van de vondst bij de Minister (de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: telefoon 033-4217456). Een vondstmelding bij de gemeente kan ook. 

Dit onderzoek is uitgevoerd conform de BRL 4000, protocol 4002 met daarin besloten de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA), versie 4.2. Voor de KNA-protocollen 4001 (PvE), 4002 (bureauonderzoek), 4003 (inventariserend veldonderzoek) en 4004 (opgraven) is Antea Group gecertificeerd conform de SIKB-BRL 4000 (Beoordelingsrichtlijn voor archeologie).

Het bevoegd gezag, in dezen de gemeente Noordenvelden, heeft op 07-11-2024 ingestemd met bovenstaand advies.