DOI: 10.17026/dans-zua-taag
title: Bureauonderzoek Waterleiding Heesch
title: Antea Group Archeologie 2019/144

description: &lt;p&gt;In september en oktober 2019 heeft Antea Group in opdracht van Brabant Water een archeologisch onderzoek uitgevoerd voor de aanleg van een waterleiding te Heesch, gemeente Bernheze. Het onderzoek heeft in de huidige planvormingsfase bestaan uit een archeologisch bureauonderzoek. Een archeologisch bureauonderzoek is de eerste stap in de AMZ-cyclus. Brabant Water is voornemens een waterleiding aan te leggen tussen de Brugstraat in Heesch en de Heescheweg in Nistelrode (gemeente Bernheze). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het plangebied valt binnen de vigerende bestemmingsplannen ‘Buitengebied Bernheze’ &lt;br&gt;d.d. 08-10-2014, waarvoor een dubbelbestemming waarde – archeologie 2 en 3 is opgenomen. Bij dubbelbestemming waarde – archeologie 2 is archeologisch onderzoek noodzakelijk bij bodemingrepen groter dan 250 m² en dieper dan 0,4 m -mv. Bij dubbelbestemming waarde – archeologie 3 is archeologisch onderzoek noodzakelijk bij bodemingrepen groter dan 2.500 m² en dieper dan 0,4 m -mv. De geplande bodemingrepen overschrijden deze vrijstellingsgrenzen waardoor een archeologisch vooronderzoek noodzakelijk is. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het noordelijke deel van het plangebied ligt op de rand van de Peelhorst in een gradiëntzone. &lt;br&gt;Uit diverse archeologische studies is gebleken dat dergelijke gradiëntzones een grote aantrekkingskracht op de mens hebben. Gradiëntzones worden immers gekenmerkt door het op korte afstand van elkaar voorkomen van een grote verscheidenheid aan vegetatie-typen en bijgevolg een grote diversiteit aan voedselbronnen, zowel plantaardig als dierlijk. In theorie kunnen hier dus archeologische resten van jagers-verzamelaars uit het laat paleolithicum en het mesolithicum aangetroffen worden, evenals resten van boeren uit de periode vanaf het neolithicum tot en met de middeleeuwen. Aangezien deze resten vanaf het maaiveld verwacht worden, is de kans aanwezig dat deze door landbouwactiviteiten verstoord zijn. Op de plekken waar enkeerdgronden voorkomen, worden de oudere archeologische resten beschermd door het opgebracht esdek en bestaat derhalve wel de kans dat hier nog archeologische resten aangetroffen kunnen worden. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;In het zuidelijke deel van het plangebied komen dekzandvlaktes en –ruggen voor, die iets hoger liggen dan het omliggende landschap. Ook deze zone, met name de dekzandruggen, kan, ondanks de natte omstandigheden van de omgeving, mogelijk toch aantrekkelijk geweest zijn voor jagers-verzamelaars. Voor boeren waren de omstandigheden in dit gebied mogelijk te nat en zij hebben waarschijnlijk een voorkeur gehad voor de hoger gelegen horst. In deze lager gelegen, natte, gebieden kunnen mogelijk wel rituele deposities uit deze perioden aangetroffen worden. Deze worden echter, gezien hun karakter, meestal toevallig aangetroffen. &lt;br&gt;Tussen de Aardenbaan en de Vosbergstraat loopt het plangebied op de locatie van een oud wegtracé dat ook op de topografisch kaart uit 1850 aangegeven staat. Op de kadastrale minuut lopen hier perceelsgrenzen van de percelen die naast het nog niet ontgonnen heidegebied liggen. &lt;br&gt;Op de historische kaarten staat in het plangebied geen bebouwing aangegeven, waardoor de verwachting op bewoningsresten uit de nieuwe tijd laag is.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Omdat er in een aantal delen van het plangebied een middelhoge kans is op het aantreffen van archeologische resten binnen het plangebied, adviseert Antea Group om op die locaties binnen het plangebied een inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen, verkennende fase, uit te voeren. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het gaat hierbij om:&lt;br&gt;1) de zone tussen de Aardenbaan en de Brugstraat (circa 1.000 m) aangezien zich hier dekzandvlaktes en –ruggen bevinden;&lt;br&gt;2) het tracédeel ten noorden van de Aardenbaan (circa 1.000 m) in verband met het oude wegtracé dat hier mogelijk aangetroffen kan worden; &lt;br&gt;3) het meest noordelijke deel van het plangebied (circa 500 m), deze zone heeft op de gemeentelijke archeologische advieskaart een lage verwachting, doch vanwege de aanwezigheid van esdek ter plaatse adviseert Antea Group om in afwijking op de gemeentelijke archeologische advieskaart toch verkennend booronderzoek uit te voeren.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De methode – een verkennend booronderzoek bestaande uit 6 boringen per hectare of 1 boring per 50 m tracé- is er niet primair op gericht om archeologische resten aan te treffen (hiervoor is de gehanteerde boordichtheid en –intensiteit te gering), maar is wel uitermate geschikt om 1) de aard van bodemopbouw en 2) de mate van intactheid van de oorspronkelijke bodemopbouw inclusief de archeologische sporendragende niveaus te bepalen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;De te onderzoeken zones hebben een gezamenlijk lengte van circa 2.500 meter hetgeen neer komt op een archeologisch booronderzoek bestaande uit 50 boringen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Opgemerkt wordt dat Brabant Water overweegt op delen van het tracé gebruik te maken van een gestuurde boring. Het gaat op het moment van schrijven om het gebied nabij de Grote Wetering (circa 50 à 200 meter), een gebied nabij de Groldersedijk (circa 65 meter) en een perceel ten noorden van de Brugstraat (circa 250 meter). Het verkennende booronderzoek hoeft alleen uitgevoerd te worden op de locaties waar de waterleiding door middel van een open ontgraving wordt aangelegd. Als in de planuitwerking blijkt dat op delen van het tracé met een gestuurde boring wordt gewerkt, is het uitvoeren van een booronderzoek op de betreffende locaties niet noodzakelijk. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectiebesluit bevoegd gezag&lt;br&gt;Het bevoegd gezag heeft op 4 december 2019 volgend selectiebesluit genomen: &lt;br&gt;“Met het advies van het onderzoeksbureau om vervolgonderzoek in de vorm van grondboringen uit te voeren voorafgaand aan de voorgenomen werkzaamheden, kan worden ingestemd. In afwijking van dit voorstel adviseren wij de te onderzoeken locaties enigszins te beperken en met name de hogere terreindelen te onderzoeken.&lt;br&gt;Het tracédeel ten noorden van de Aardenbaan, aangeduid als zone 2- is weliswaar een ‘oud wegtracé’, maar de aanduiding hiervan blijft op historisch kaartmateriaal beperkt tot (2e helft) 19e eeuw. Een booronderzoek achten wij hier niet zeer zinvol, temeer daar ook de aangrenzende oude perceelgrenzen al op de 19e eeuwse kaart staan aangegeven. Zone 3 – het meest noordelijke deel van het plangebied gelegen tussen de Heescheweg en westelijk van Donzel – is daarbij het meest kansrijke gebied. In Zone 1, gelegen tussen de Groote Wetering en de Brugstraat. komen 2 locaties voor nader onderzoek in aanmerking. Wij hebben de voorgestelde onderzoekzones binnen het plangebied omcirkeld aangegeven op de archeologische beleidskaart, die ook als bijlage is opgenomen in het onderzoeksrapport. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;In het overige deel van het geplande tracé behoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden, mede gezien de lage archeologische verwachting aldaar. Wel dient bij eventuele toevalsvondsten hiervan melding wordt gedaan conform art. 5.10 van de Erfgoedwet, die vanaf 1 juli 2016 van kracht is. Dit kan telefonisch bij het Meldpunt Provinciaal Depot Bodemvondsten Noord-Brabant (tel. 06-18303225). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op die plaatsen in het tracé waar geen ontgraving is voorzien, behoeft geen booronderzoek te worden uitgevoerd.”&lt;/p&gt;
description: &lt;p&gt;Antea Group Archeologie 2019/144&lt;/p&gt;