DOI: 10.17026/ar/6pueyh
title: Plangebied PAWG Noord-Hollandse Markermeerkust te Ransdorp, Uitdam, Monnickendam, Etersheim, Schardam, Schellinkshout en Tersluis. Gemeenten Amsterdam, Waterland, Edam-Volendam en Drechterland.
title: Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek.
title: RAAP RAPPORT 7205

description: &lt;p&gt;
In opdracht van Witteveen + Bos Raadgevende Ingenieurs B.V. heeft RAAP in de periode mei-juni 2024 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied PAWG Noord-Hollandse Markermeerkust te Ransdorp, Uitdam, Monnickendam, Etersheim, Schardam, Schellinkshout en Tersluis in de gemeenten Amsterdam, Waterland, Edam-Volendam en Drechterland. (figuur 1).
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
Conclusie
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende uitspraken worden gedaan:
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
• Deelgebied Kinselbaai lag vanaf laat neolithicum in een veenlandschap. Het veenlandschap is in een nat milieu ontstaan en bood de mens vooral gelegenheid om te jagen en voedsel te verzamelen. Resten van dergelijke activiteiten zijn wel aangetroffen in veengebieden, maar doorgaans gaat het om ruimtelijk zeer beperkte fenomenen die praktisch niet op te sporen zijn. Meestal worden ze bij toeval aangetroffen. Hierdoor geldt een lage verwachting voor alle perioden tot de middeleeuwen. Vanaf de middeleeuwen wordt het deelgebied bewoond. Onder andere de dorpen Groot en Klein Kinsel lagen in het deelgebied. Mogelijk zijn resten van deze dorpen nog in het gebied aanwezig. Er geldt dan ook een middelhoge verwachting voor de periode late middeleeuwen – nieuwe tijd. Dit betreffen nederzettingsresten en watergerelateerde resten.
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
• De deelgebieden Waterland-Oost en Hemmeland lagen eveneens vanaf het laat neolithicum in een veenlandschap. De gebieden werden in de late middeleeuwen ingedijkt. De gebieden zijn echter gezien de historische kaarten onbewoond gebleven. Hierdoor geldt een lage verwachting op het aantreffen van bewoningsresten uit de periode middeleeuwen – nieuwe tijd. Voor het aantreffen van archeologische resten van eerdere fasen van de dijk of watergerelateerde resten als steigers, visfuiken en scheepswrakken geldt een middelhoge verwachting.
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
• Deelgebied Schardammer kogen lag ook vanaf het midden neolithicum in een veenlandschap. Vanaf de middeleeuwen werd het deelgebied ingedijkt. Door inbraken van de zee werd een deel van het gebied onderdeel van de zee. Hierbij verdronk onder andere het dorp Etersheim. Resten van dit dorp zijn tijdens archeologische onderzoeken opgegraven. In het noorden kunnen, naar aanleiding van archeologisch onderzoek, mogelijk huisterpen aanwezig zijn uit de periode late middeleeuwen – nieuwe tijd. Hierdoor worden watergerelateerde resten in het deelgebied verwacht. Enkel in het zuiden worden nederzettingsresten verwacht.
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
• Voor het deelgebied Uiterdijk geldt een middelhoge verwachting voor de periode laat neolithicum – vroege bronstijd. In deze periode lag het gebied in het hoger gelegen kwelderlandschap dat een aantrekkelijke woonlocatie vormde. Hierbij geldt wel een middelhoge verwachting aangezien de kans aanwezig is dat het archeologisch niveau is verstoord. Na de opkomst van het veen in de midden-bronstijd werd bewoning van het gebied pas vanaf de middeleeuwen weer aantrekkelijk. Aanwijzingen voor bewoning zijn pas echter vanaf de nieuwe tijd op de historische kaarten te zien. Hieruit blijkt dat bewoning voornamelijk binnendijks heeft plaatsgevonden. Hierdoor geldt een lage verwachting op het aantreffen van nederzettingsresten en een middelhoge verwachting voor dijk- en watergerelateerde resten in het deelgebied.
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
• Deelgebied Tersluis maakt vanaf het neolithicum onderdeel uit van het kwelderlandschap. De hoger gelegen ligging resulteert ook hier in een verwachting op het aantreffen van nederzettingsresten uit de periode laat neolithicum – midden bronstijd. Hierbij geldt wel een middelhoge verwachting aangezien de kans aanwezig is dat het archeologisch niveau is verstoord. Vanaf de late bronstijd werd het deelgebied onderdeel van een veengebied. Dit zijn in principe geen ideale woonlocaties. De ligging van het deelgebied naast het water maakt de locatie wel gunstig voor watergerelateerde activiteiten zoals vissen. Watergerelateerde resten kunnen onder andere van visfuiken en steigers afkomstig zijn. Aangezien de kans op het aantreffen van dergelijke resten klein is, wordt een lage verwachting aan de periode late bronstijd - vroege middeleeuwen toegekend. Een dergelijke verwachting geldt ook voor de periode late middeleeuwen – nieuwe tijd. Uit deze periode kunnen echter wel watergerelateerde resten als visfuiken en scheepswrakken worden aangetroffen.
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
• In de deelgebieden zullen verschillende ingrepen plaatsvinden. Hiervoor wordt naar tabel 16 verwezen.
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
Advies
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in deelgebieden Kinselbaai, Waterland-Oost, Schardammer kogen, Hemmeland, Uiterdijk en Tersluis (mogelijk) archeologische resten bedreigd worden door de voorgenomen bodemingrepen. Daarom wordt geadviseerd om de plannen zodanig aan te passen dat verstoring wordt voorkomen. Dat kan door de ingrepen niet dieper dan 0,4 m -mv te laten gaan.
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
Indien planaanpassing niet mogelijk is, wordt aanbevolen in het kader van de bestaande planvorming de onderstaande vervolgstap uit het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) te nemen. In het advies wordt een onderscheid gemaakt tussen landbodems en waterbodems.
Landbodems
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
Om de gespecificeerde verwachting aan te vullen en te verfijnen wordt een vervolgonderzoek geadviseerd in de vorm van een inventariserend veldonderzoek door middel van een verkennend booronderzoek. Dit geldt voor de deelgebieden Kinselbaai, Uiterdijk en Tersluis. De locaties waar het advies voor vervolg op geldt, worden in figuur 41, figuur 44 en figuur 45 weergegeven. Een dergelijk vervolgonderzoek heeft tot doel de opbouw van de ondergrond, de bodemopbouw en/of bodemverstoringen gedetailleerd in kaart te brengen. Aan de hand daarvan kan de in dit bureauonderzoek opgestelde archeologische verwachting worden getoetst en kunnen concrete gegevens worden verzameld over gaafheid en diepteligging van de verwachte archeologische resten.
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
In de deelgebieden Waterland-Oost, Hemmeland Schardammerkogen worden vrijwel alleen watergerelateerde resten verwacht. Aangezien dergelijke resten nagenoeg niet op te sporen zijn in de landbodems, wordt voor deze zones een protocol toevalsvondsten geadviseerd.
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
Voor Schardammer kogen geldt bovendien dat de ingrepen niet in de zone plaatsvinden waar nederzettingsresten worden verwacht (zuiden van het deelgebied). Als in de toekomst echter wel wordt overgegaan tot het uitvoeren van werkzaamheden is een vervolgonderzoek in de vorm van een inventariserend veldonderzoek op zijn plaats.
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
Waterbodems
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
Voor het onderzoeken van de waterbodems is het volgende advies geconstrueerd. Om de gespecificeerde verwachting aan te vullen en te verfijnen wordt een vervolgonderzoek geadviseerd in de vorm van een inventariserend veldonderzoek door middel van een verkennend onderzoek, bijvoorbeeld met behulp van de Side Scan Sonar, multibeam of een magnetometer. Hierbij wordt de aanwezigheid van watergerelateerde resten als scheepswrakken, steigers en visfuiken onderzocht. Aan de hand daarvan kan de in dit bureauonderzoek opgestelde archeologische verwachting worden getoetst en kunnen concrete gegevens worden verzameld over gaafheid en diepteligging van de verwachte archeologische resten.
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
Dit advies geldt voor de deelgebieden Kinselbaai, Waterland-oost, Hemmeland, Uiterdijk en Tersluis waar de ingrepen (deels) in het Markermeer worden uitgevoerd.
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheden - de gemeenten Amsterdam, Waterland, Edam-Volendam en Drechterland - deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.
&lt;p&gt;