DOI: 10.14457/tu.the.2017.917
title: ปัจจัยที่สัมพันธ์กับพฤติกรรมการใช้ยาของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงในการบริการปฐมภูมิ โรงพยาบาลชุมชน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

description: การศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาเชิงสำรวจแบบศึกษาภาคตัดขวาง วัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยด้านผู้รับบริการ ปัจจัยด้านผู้ให้บริการ ปัจจัยด้านการบริการกับพฤติกรรมการใช้ยาของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงในการบริการปฐมภูมิ โรงพยาบาลชุมชน โดยประยุกต์ทฤษฏีแบบแผนความเชื่อด้านสุขภาพ กลุ่มตัวอย่าง คือ ผู้ป่วยที่ได้รับการวินิจฉัยจากแพทย์ว่าเป็นโรคความดันโลหิตสูง รักษาโดยการใช้ยาควบคุมระดับความดันโลหิตสูงตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไป ในการบริการ  ปฐมภูมิ โรงพยาบาลชุมชน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา จำนวน 8 แห่ง กลุ่มตัวอย่างทั้งหมด 423 ราย เครื่องมือที่ใช้ในการศึกษา คือ แบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติสถิติพรรณนา ได้แก่ การแจกแจงความถี่, ร้อยละ, ค่าเฉลี่ย, ส่วนเบี่ยงเบียนมาตรฐานและวิเคราะห์สหสัมพันธ์ (Correlations Statistics) โดยใช้สถิติสัมประสิทธิ์สหสัมพันธ์ของเพียร์สัน (Pearson’s product moment correlation coefficient) ผลการศึกษาพบว่า 1) ปัจจัยด้านผู้รับบริการในส่วนของปัจจัยด้านลักษณะประชากร ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง (ร้อยละ 51.5) มีอายุอยู่ระหว่าง 60-79 ปี (ร้อยละ 62.1) สถานภาพสมรสคู่ (ร้อยละ 99.1) ไม่ได้ประกอบอาชีพ (ร้อยละ 34.0) รายได้ระหว่าง 5,000-10,000 บาทต่อเดือน (ร้อยละ 45.7) ระดับการศึกษาจบชั้นประถมศึกษา (ร้อยละ 68.1) มื้อยาที่แพทย์สั่งให้รับประทานยาความดันโลหิตสูง 2 มื้อต่อวัน (ร้อยละ 58.2) ระยะเวลาการมาตรวจตามนัดทุก 3 เดือน (ร้อยละ 73.3) ผู้ป่วยจัดยาความดันโลหิตสูงรับประทานยาเอง (ร้อยละ 88.4) ชนิดของยาความดันโลหิตสูงที่รับประทาน 2 ชนิด   (ร้อยละ 53.2) ระยะเวลาการป่วยเป็นโรคความดันโลหิตสูงอยู่ระหว่าง 5-10 ปี (ร้อยละ 47.6) ผู้ป่วยไม่มีความเครียด (ร้อยละ 94.3) 2) ปัจจัยด้านผู้รับบริการในส่วนของปัจจัยด้านจิตวิทยา คือ ระดับการรับรู้ความรุนแรงของภาวะแทรกซ้อนของโรคความดันโลหิตสูงอยู่ระดับสูง (x ̅ = 16.29, S.D. = 0.85) ระดับการรับรู้อุปสรรคที่ทำให้ไม่สามารถใช้ยาได้ตามคำแนะนำของผู้ให้บริการอยู่ระดับสูง (x ̅ = 24.00,           S.D. = 1.08) และระดับการรับรู้ประโยชน์ในการใช้ยารักษาความดันโลหิตสูงอยู่ระดับต่ำ            (x ̅ = 14.99, S.D. = 0.61)3) ปัจจัยด้านผู้ให้บริการ คือ ระดับสัมพันธภาพระหว่างเจ้าหน้าที่ทีมสุขภาพกับผู้ป่วยอยู่ระดับต่ำ (x ̅ = 5.37, S.D. = 0.86) และระดับการให้ข้อมูล คำแนะนำ ข้อเสนอแนะเรื่องยาอยู่ระดับต่ำ (x ̅ = 12.11, S.D. = 0.65)4) ปัจจัยด้านการบริการ คือ ระดับความสะดวกและรวดเร็วของการให้บริการอยู่ระดับสูง (x ̅ = 5.77, S.D. = 0.55)5) พฤติกรรมการใช้ยาของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงโดยภาพรวมอยู่ระดับต่ำ         (x ̅ = 25.00, S.D. = 0.83) โดยที่ด้านความถูกต้องและปลอดภัยของการใช้ยาอยู่ระดับสูง           (x ̅ = 16.79, S.D. = 0.54) ส่วนด้านประสิทธิภาพของการเก็บรักษายาอยู่ระดับต่ำ (x ̅ = 8.21,    S.D. = 0.71)6. ความสัมพันธ์ระหว่างปัจจัยด้านผู้รับบริการ (ปัจจัยด้านลักษณะประชากรและปัจจัยด้านจิตวิทยา) ปัจจัยด้านผู้ให้บริการ ปัจจัยด้านการบริการกับพฤติกรรมการใช้ยาของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง พบว่า 6.1 ปัจจัยด้านผู้รับบริการ ในส่วนของปัจจัยด้านจิตวิทยา คือ การรับรู้ความรุนแรงของภาวะแทรกซ้อนของโรคความดันโลหิตสูง การรับรู้ประโยชน์ในการใช้ยารักษาความดันโลหิตสูงและการรับรู้อุปสรรคที่ทำให้ไม่สามารถใช้ยาได้ตามคำแนะนำของผู้ให้บริการไม่มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมการใช้ยาของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงโดยรวม (p-value &gt; .05) 6.2 ปัจจัยด้านผู้ให้บริการ คือ การให้ข้อมูลคำแนะนำ ข้อเสนอแนะเรื่องยามีความสัมพันธ์ทางลบในระดับต่ำกับพฤติกรรมการใช้ยาของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 (r = -.106, p-value = 0.30) 6.3 ปัจจัยด้านการบริการ คือ ความสะดวกและรวดเร็วของการให้บริการมีความสัมพันธ์ทางลบในระดับค่อนข้างต่ำกับพฤติกรรมการใช้ยาของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .001 (r = -.224, p-value ≤ .001)ข้อเสนอแนะ1. จากผลการวิจัยระดับการรับรู้ประโยชน์ในการใช้ยารักษาความดันโลหิตสูง สามารถนำมาใช้เป็นแนวทางในการดำเนินงานทางด้านบริบาลเภสัชกรรมกับผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูง เพื่อให้ผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงตระหนักถึงประโยชน์ในการใช้ยารักษาโรคความดันโลหิตสูง       ซึ่งสามารถป้องกันการเกิดภาวะแทรกซ้อนของโรคความดันโลหิตสูงและอันตรายจากการใช้ยาที่ไม่ถูกต้องได้ 2. จากผลการวิจัยระดับสัมพันธภาพระหว่างเจ้าหน้าที่ทีมสุขภาพกับผู้ป่วย สามารถนำไปพัฒนาในงานบริการ โดยการจัดกิจกรรมส่งเสริมให้เกิดความสัมพันธ์ระหว่างเจ้าหน้าที่ทีมสุขภาพ พยาบาล เภสัชกรกับผู้ป่วยมีสัมพันธภาพที่ดี เพื่อให้เกิดประโยชน์ในการรักษาต่อไป3. จากผลการวิจัยระดับการให้ข้อมูล คำแนะนำ ข้อเสนอแนะเรื่องยา สามารถนำไปปรับปรุงและพัฒนางานบริการ โดยการจัดเจ้าหน้าที่ทีมสุขภาพที่ให้คำปรึกษาแนะนำกับผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงคือ เภสัชกร ให้มีจำนวนที่เพียงพอและจัดภาระงานให้เหมาะสมกับปริมาณของผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงที่มารับบริการ เพื่อให้บุคคลการที่ทำหน้าที่ในการให้ข้อมูล คำแนะนำ ข้อเสนอแนะเรื่องยาแก่ผู้ป่วยที่มารับบริการได้อย่างทั่วถึง ถูกต้องตามหลักวิชาการ เพื่อให้ผู้ป่วยรับรู้ประโยชน์ในการใช้ยารักษาโรคความดันโลหิตสูง4. จากผลการวิจัยความสะดวกและรวดเร็วของการให้บริการมีความสัมพันธ์ทางลบ    ซึ่งสามารถนำมาปรับปรุงและพัฒนา เป็นแนวทางในการจัดระบบการบริการแก่ผู้ป่วยโรคความดันโลหิตสูงที่มารับบริการ ลดขั้นตอนการทำงานที่ซ้ำซ้อน เพื่อทำให้เกิดความสะดวกและรวดเร็วใน  การให้ข้อมูล คำแนะนำ ข้อเสนอแนะเรื่องยาแก่ผู้ป่วยที่มารับบริการ