DOI: 10.14457/tu.the.2015.1129
title: ผู้นำกับการสร้างชุมชนเกษตรอินทรีย์ ศึกษาผ่านผู้นำชุมชน: ชุมชนบ้านชำปลาไหล ตำบลสองพี่น้อง อำเภอท่าใหม่ จังหวัดจันทบุรี

description: จากการศึกษา “ผู้นำกับการสร้างชุมชนเกษตรอินทรีย์ โดยศึกษาผ่านผู้นำชุมชน: ศึกษากรณี ชุมชนบ้านชำปลาไหล จ.จันทบุรี” พบว่าผู้นำชุมชนและพื้นที่บ้านชำปลาไหลในอดีตประกอบอาชีพทำสวนเกษตรเคมีเป็นหลัก จนนำไปสู่บ่อเกิดปัญหาสำคัญในชุมชน คือ ปัญหาด้านสุขภาพ ปัญหาด้านสิ่งแวดล้อม และจากปัญหาในสองด้านข้างต้น ส่งผลกระทบสู่ปัญหาด้านเศรษฐกิจ ปัญหาเกิดจากการใช้สารเคมีเพื่อการเกษตรมาเป็นระยะเวลานาน ต่อมาผู้นำ ได้ใช้ศักยภาพของตนเอง โดยเริ่มต้นเปลี่ยนแปลงจากตนเอง ด้วยการเปลี่ยนการทำเกษตรแบบเคมีเป็นรูปแบบการผลิตด้วยเกษตรอินทรีย์แทน จนเกิดเป็นผลสำเร็จในหลายด้านต่อไปนี้ผลสำเร็จด้านความยั่งยืนของอาชีพ มีความรู้สึกถึงความปลอดภัยของผักและผลไม้ ที่ตนเองผลิตขึ้นมาด้วยเกษตรอินทรีย์ ผลสำเร็จด้านวิถีชีวิตชุมชน ชุมชนมีการพัฒนาแบบมีบูรณาการร่วมกันมาขึ้น เกิดกระบวนการสร้างความสัมพันธ์กันเป็นระบบเครือญาติ ผู้นำกับชาวบ้าน ชาวบ้านกับชุมชน มีการเอื้อเฟื้อเผื่อแพร่ทางวัสดุอุปกรณ์ทางการเกษตร เกิดเป็นการเห็นอกเห็นใจซึ่งกันและกัน จนนำไปสู่การช่วยเหลื่อในหลายด้านทางการเกษตร ผลสำเร็จด้านสิ่งแวดล้อม ให้คุณค่าด้วยการทำเกษตรด้วยหลักการไม่เบียดเบียน การรักษาศีลด้วยการไม่ฆ่าสัตว์ตัดชีวิต ใช้กระบวนการความสัมพันธ์ของธรรมชาติบำบัดธรรมชาติด้วยกันเอง ปลูกสมุนไพรผสมผสานกับไม้ผล จนนำมาซึ่งความสมดุลของสิ่งแวดล้อม มนุษย์ทำ เกษตรอินทรีย์รักษาพืช พืชรักษาคนและสัตว์ เกิดเป็นสังคมสิ่งแวดล้อมเกื้อกูลให้กันและกัน ผลสำเร็จเรื่องของสุขภาพ ปัญหาด้านสุขภาพ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ด้านที่เกี่ยวกับสารพิษในกระแสเลือด ซึ่งมีรายงานจากข้อมูลชุมชนภายหลังการตรวจสุขภาพประจำปีพบว่า ปัญหาด้านสุขภาพของคนในชุมชน ไม่มีตัวใดไม่ผ่านเกณฑ์ ผลตรวจอยู่ในเกณฑ์ดีทุกตัว ถ้าเทียบกับผลการตรวจสุขภาพก่อนการเปลี่ยนแปลง ประชาการในชุมชนพบว่า มีสารพิษเจือปนอยู่ในกระแสเลือดเกินเกณฑ์ที่สาธารณสุขกำหนดไว้ และเกิดผลสำเร็จด้านเศรษฐกิจ ผู้นำมีกินมีใช้ ตั้งตนอยู่บนทางสายกลาง ยึดหลักความพอเพียง ไม่มีหนี้สิน มีการออมเงินในชุมชนด้วยกันเอง มีตลาดหลักสำหรับซื้อผลผลิตเกษตรอินทรีย์ของชุมชน มีเงินหมุนเวียนในการประกอบอาชีพอย่างมั่นคง และภายหลังที่ผู้นำประสบผลสำเร็จแล้ว จึงได้ขยายแนวทางของตนสู่ชาวบ้าน และชุมชนเป็นลำดับนอกจากนี้ยังพบว่า ผู้นำเป็นปัจจัยหลัก ที่มีผลต่อการเปลี่ยนแปลงด้านทัศนคติของชาวบ้านและชุมชน ให้เกิดอุดมการณ์ร่วมและหันมาสร้างอาชีพเกษตรทำสวนอินทรีย์ในรูปแบบเดียวกัน จนเกิดศักยภาพและพลังชุมชนขึ้น โดยมีปัจจัยเสริมด้านอื่นเอื้อต่อความสำเร็จของผู้นำ ดังต่อไปนี้ ปัจจัยด้านผู้นำทางจิตญาณ กระบวนการกลุ่ม กระบวนการเรียนรู้ ภูมิปัญญา ภาครัฐ และรวมถึงปัจจัยด้านปัญหาชุมชนด้วยเช่นกัน ซึ่งปัจจัยเสริมเหล่านี้เป็นสิ่งที่ดึงเอาศักยภาพของผู้นำออกมา จนเกิดเป็นความน่าเชื่อถือ และไว้ใจของชาวบ้านและชุมชน จึงนำมาสู่ความคิดและการปฏิบัติแบบเดียวกันขึ้นจากผลสำเร็จด้าน อาชีพที่ยั่งยืน เกิดวิถีชีวิตชุมชน สุขภาพไม่เจ็บป่วย สิ่งแวดล้อมมีความสมดุล และเศรษฐกิจชุมชนมั่นคง ซึ่งเกิดจากปัจจัยที่สำคัญคือ ผู้นำ และมีปัจจัยเสริมในหลายด้านข้างต้น เป็นองค์ประกอบสำคัญที่นำมาซึ่งการพึ่งตนเองได้ของชุมชนจึงเกิดความยั่งยืนขึ้นในที่สุดทั้งนี้ผู้วิจัยที่ข้อเสนอแนะกับชุมชนด้านภูมิปัญญาของชุมชน ถือว่าเป็นเอกลักษณ์ของการพัฒนาชุมชนด้วยประการหนึ่ง ซึ่งเป็นกระบวนการที่ไม่ควรมองข้าม จึงประสงค์ให้ชุมชนควรอนุรักษ์และถอดเป็นชุดความรู้ของแต่ละอย่างไว้อย่างเป็นรูปธรรม รวมถึงการถ่ายทอดต่อชนรุ่นหลังถึงวิธีการปฏิบัติ ว่าภูมิปัญญาท้องถิ่นและชุดความรู้ได้ให้คุณค่าอะไรกับความคิด ความรู้สึก และคุณประโยชน์กับอาชีพ ภูมิปัญญาจะต้องไม่ถูกหยิบยกมาเพื่อการพัฒนาแต่เพียงอย่างเดียว แต่จะต้องให้เกิดการรับรู้ถึงความรู้สึกข้างในด้วย ควรสร้างคุณค่าของภูมิปัญญา เป็นเสมือนหนึ่งความรู้ที่จะต้องใช้เสมอยามเมื่อเกิดการพัฒนาชุมชนของตน เพื่ออนุรักษ์ไว้ซึ่งคุณค่าและมรดกตกทอดให้ชนรุ่นหลังได้เห็นและนำสู่ปฏิบัติ เพื่อไม่ให้หายไปจากชุมชน ซึ่งอาจทำให้ชุมชนแห่งนี้เป็นชุมชนที่สง่างามทั้งด้านการสร้างชุมชนเกษตรอินทรีย์ และ มีองค์ความรู้ด้านภูมิปัญญาท้องถิ่นที่ทรงคุณค่าแก่การศึกษาสืบไป