DOI: 10.17026/ar/h03x4k
title: De Pas te Doetinchem, gemeente Doetinchem
title: Een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek

description: ADC ArcheoProjecten heeft in januari en februari 2024 een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek uitgevoerd op de locatie De Pas te Doetinchem.

De aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen vervanging van het riool en herinrichting van de openbare ruimte.

De ondergrond van het plangebied wordt gevormd door een Pleistoceen rivierterras waarop rivierduinen zijn gevormd. Plaatselijk komen ook stuifzanden voor. De verstuiving kan in recente tijd hebben plaatsgevonden of al uit het Vroeg Holoceen dateren. Vanaf de Late Middeleeuwen zijn op de rivierduinen plaggendekken opgeworpen waardoor deze beter geschikt werden voor landbouwactiviteiten. Vanaf de Middeleeuwen is ten noordwesten van het plangebied de historische kern van Doetinchem ontstaan. De oudste vermelding komt uit 838 voor Christus. Het plangebied maakte toen deel uit van landelijk gebied met voornamelijk bouwland en delen grasland en hooiland. Langs de Terborgseweg is op een kaart uit ca.1560 (de stadsplattegrond van Van Deventer) bebouwing afgebeeld. Gravend onderzoek op deze locaties heeft vondsten die dateren vanaf de Bronstijd aangetoond, wat aantoont dat de locaties lange tijd bewoond zijn geweest. Grootschalige opgravingen ten noordoosten (Veemarktterrein) en ten zuiden van het plangebied hebben vindplaatsen opgeleverd die dateren vanaf het Mesolithicum tot en met de Nieuwe tijd. Nederzettingsresten zijn met name afkomstig uit de Bronstijd, IJzertijd en de Middeleeuwen. De bij gravend onderzoek aangetoonde bewoning zou zich ook tot het plangebied kunnen uitstrekken. De bewoning concentreert zich op de hogere delen van de rivierduinen. Deze bevinden zich met name in het oosten en westen van het plangebied. Hiernaast kunnen in het noordwesten van het plangebied resten van de omgrachting en omwalling van de historische kern van Doetinchem aanwezig zijn. 

Door de huidige inrichting van het plangebied (openbare weg) is het aannemelijk dat de bodem (deels) is verstoord door het aanleggen van de wegen en kabels en leidingen.

Teneinde deze verwachting te toetsen en aan te vullen is in het plangebied een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Hieruit is gebleken dat de natuurlijke ondergrond bestaat uit rivierduinafzettingen (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Delwijnen). Het sediment bestaat overwegend uit matig fijn zand, in een aantal boringen komen in het pakket enkele leemlagen voor. In de dieper doorgezette boringen wordt de zandmediaan naar onderen toe grover en komen meer leemlagen voor. In boringen 46, 49, 50, 60 en 61 is de top van het pakket rivierduinafzettingen licht grijsbruin of bruin van kleur. Deze laag wordt geïnterpreteerd als een B- of BC-horizont en wijst op een relatief intacte top van het rivierduin. Deze boringen concentreren zich in het zuidoosten van het plangebied. 

In enkele boringen is boven de natuurlijke afzettingen nog een intact plaggendek aanwezig. In de meeste boringen bevindt zich boven de natuurlijke ondergrond echter een verstoord pakket waarin het oorspronkelijk aanwezig plaggendek is opgenomen. 

In alle boringen is de bovengrond verstoord, deze kan worden toegeschreven aan de huidige inrichting van het plangebied. De diepte van deze verstoring reikt tot minimaal 40 en maximaal 250 cm -mv (tussen 13,61 en 10,50 m + NAP).

De top van de natuurlijke ondergrond (B-, BC of C-horizont) in de delen van het plangebied waar de bodem niet dieper dan ca, 1 m -mv is verstoord kan worden beschouwd als een potentieel archeologisch niveau waar nog grondsporen aanwezig kunnen zijn.

Ter plaatse van een aantal zones is de bodem tot maximaal ca. 1m -mv verstoord. Hier geldt nog een hoge archeologische verwachting, het betreft:

• Ter plaatse van een deel van het zuiden van het plangebied (Wilhelminastraat, Emmastraat, Julianaplein, Willemstraat en deel van de Holterweg en de Prins Bernardstraat), beperkt de verstoring zich tot ca. 40 tot 80 cm -mv. Hier concentreren zich ook de boringen waarin een B-horizont is aangetroffen (boringen 49, 50, 60 en 61). Overigens is de aanwezigheid van een podzolbodem een aanwijzing voor een oorspronkelijk lager gelegen deel van het rivierduinencomplex omdat hier meer sprake is van door water beïnvloedde bodemvorming. Ook het gebied rondom de Brouwerskamp in het noordoosten van het plangebied, is de verstoring beperkt tot maximaal 75 cm -mv. Geconcludeerd wordt dat hier de bodem relatief intact is en dat hier nog archeologische resten aanwezig kunnen zijn.

In de delen van het plangebied waar de bodem dieper is verstoord dan dieper dan 1 m -mv zijn waarschijnlijk geen archeologische resten (grondsporen) meer aanwezig. Hier komt de archeologische verwachting te vervallen. Een uitzondering hierop vormen delen van het plangebied waar vindplaatsen of historische elementen in de omgeving aanwezig zijn. Hier geldt nog een hoge archeologische verwachting:

• Het hoger gelegen deel van het rivierduinencomplex. Op basis van hoogtegegevens kan worden geconcludeerd dat de oostflank van het plangebied is gelegen op een hoger deel. Het betreft een deel van de Passtraat, Holterweg, Willem de Zwijgerlaan en de Louise de Colingnystraat. Direct ten oosten van het plangebied zijn diverse vindplaatsen uit met name de Bronstijd, IJzertijd en de Middeleeuwen aangetroffen. Dit hogere deel van het rivierduinencomplex wordt daarom in zijn geheel als archeologisch kansrijk gezien ondanks de diepere verstoringen in de boringen. Aangenomen wordt dat hier sprake was van een dikker plaggendekDe boringen zijn slechts een steekproef en de diepte van de verstoringen kan variëren.

• Boring 1 (Raadhuisstraat) is gezet ter plaatse van een stadsgracht. Deze boring is gestuit op een diepte van 200 cm -mv. Het aangetroffen pakket kan niet eenduidig worden gelieerd aan de stadgracht, maar de aanwezigheid van hieraan gerelateerde resten kan niet worden uitgesloten.

Ook de westflank van het plangebied is gelegen op of grenst aan een hoger deel van het rivierduinencomplex. Hierop is, ter plaatse van de Terborgseweg nr 25B, een vindplaats aanwezig met een mogelijke oorsprong in de Bronstijd. Uit hoogte gegevens was al gebleken dat ter plaatse van het plangebied (Wei van Ome Karel) de bodem een stuk lager ligt, vermoedelijk als gevolg van afgravingen. Boringen die nabij deze vindplaats zijn gezet (boringen 17 tot en met 19) vertonen een minimaal 140 cm -mv verstoorde bodem. Geconcludeerd wordt dat dit deel van het plangebied geen archeologische resten zal bevatten.