DOI: 10.17026/ar/ueqc6s
title: Archeologisch bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase Herenweg 45, Rijnsaterwoude Gemeente Kaag en Braassem

description: IDDS Archeologie heeft in juni 2023 een archeologisch bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek (IVO), verkennende fase, uitgevoerd aan de Herenweg 45 in Rijnsaterwoude, gemeente Kaag en Braassem. De doel- en vraagstelling van het bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Met het inventariserend veldonderzoek wordt deze verwachting getoetst en zo nodig aangevuld. 
Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied is gelegen in een veengebied dat is gevormd vanaf de Bronstijd. In tegenstelling tot de omgeving is ten minste in delen van het plangebied, het veen niet afgegraven, waardoor het relatief hoog ligt in het landschap. Op basis hiervan kunnen in het plangebied resten vanaf de Bronstijd tot en met de Nieuwe tijd worden aangetroffen. Alle resten worden verwacht in de top van het veen, onder de bouwvoor. 
In het hele plangebied kunnen resten uit de Bronstijd tot en met de IJzertijd-Romeinse tijd worden aangetroffen. Er zijn geen indicaties dat het plangebied destijds een relatief gunstige locatie was in het landschap, waardoor de trefkans voor deze perioden laag tot middelhoog is. Vanaf de ontginning van het gebied in de Middeleeuwen, vermoedelijk vanaf de 10e of 11e eeuw, is de oostelijke zijde van het plangebied een gunstige locatie voor bewoning. Het plangebied grenst aan de oostzijde aan een ontginningsas, waaraan de meeste bebouwing was gelegen. Langs de dijk ligt een bebouwingslint en al op een kaart uit het begin van de 17e eeuw lijkt het plangebied bebouwd te zijn. Verder van de dijk af, was het gebied in gebruik voor hakhout, wat erop wijst dat het ook een relatief droog stuk land was. Alleen het deel van het plangebied langs het meer was relatief nat en alleen in gebruik als hooiland aan het begin van de 19e eeuw. Hooiland is een typisch landgebruik voor natte zones die niet geschikt zijn voor een andere functie.
In de Nieuwe tijd is het plangebied deels vergraven voor de aansluiting van een vaart op het meer. Hierdoor zijn al grote delen van het plangebied verstoord. Vervolgens is in de 20e eeuw het plangebied aangepast voor het gebruik als jachthaven met botenloods. De waterpartijen in het plangebied zijn hiervoor vergroot en plaatselijk gedempt. De archeologische verwachting voor alle waterdelen (ook de gedempte delen) is zeer laag voor alle perioden. 
Het veldwerk heeft uitwezen dat de verwachting voor resten ouder dan de Late Middeleeuwen kan worden bijgesteld naar een lage verwachting. De top van het veen is niet meer intact en omgewerkt met historische en moderne inclusies. Hierdoor geldt het advies om voor de zones met uitsluitend een verwachting ouder dan de Late Middeleeuwen geen nader onderzoek uit te laten voeren.
Het is wel mogelijk dat er nog resten aanwezig zijn van historische bebouwing. Deze kan dateren vanaf het ontginnen van het gebied in de 10e of 11e eeuw tot en met de 20e eeuw. De verwachting dat het westelijke deel natter was, gebaseerd op de landschappelijke ligging en het historisch landgebruik, is tevens bevestigd door het dikke ophoogpakket dat hier aanwezig is. De verwachting voor dit deel van het plangebied kan daarom ook worden bijgesteld naar een lage verwachting. 
De hoge verwachting voor resten uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd geldt ter plaatse van een strook langs de Herenweg en het noordoostelijke deel, dat behoorde tot het erf van de bebouwing zoals bekend van kaartmateriaal uit de 17e eeuw en later. Uitsluitend voor dit deel adviseert IDDS Archeologie om vervolgonderzoek uit te laten voeren ter plaatse van de geplande verstoringen, indien graafwerkzaamheden in deze zone niet vermeden kan worden door planaanpassing.
De meest geschikte methode voor vervolgonderzoek is een proefsleuvenonderzoek. De proefsleuven dienen gericht te zijn op het inzicht verschaffen van de aangetroffen antropogene niveaus die tot een diepte van bijna 2,0 m -mv zijn aangetroffen. Hiervoor dienen meerdere vlakken aangelegd te worden. het aantal vlakken kan niet vooraf worden bepaald omdat dit plaatselijk kan variëren. In het noorden is het intacte, natuurlijke veen op 1,0 m -mv aangetroffen. Het proefsleuvenonderzoek dient in elk geval overal tot in het natuurlijke veen te reiken.