DOI: 10.17026/dans-xfx-3ruw
title: Spijkse Kweldijk 66 en Zuiderlingedijk naast nummer 125 te Spijk (gemeente West Betuwe)

description: &lt;p&gt;ADC ArcheoProjecten heeft in oktober 2018 een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek uitgevoerd op de locatie Spijkse Kweldijk 66 en Zuiderlingedijk naast nummer 125 te Spijk, gemeente West Betuwe. De aanleiding van het onderzoek is een bestemmingsplanwijziging van agrarisch naar wonen, dit ten behoeve van de sloop van de huidige agrarische opstallen en de realisatie van drie wooneenheden, twee aan de Spijkse Kweldijk en één aan de Zuiderlingedijk. Deze laag wordt geïnterpreteerd als een restgeulvulling. In de top van de oeverafzettingen is een 30 tot 50 cm dikke bouwvoor gevormd. In het uiterste noorden van het plangebied is tot de maximale boordiepte van 2 m –mv matig zandige klei aangetroffen; het betreft hier een dijkophogingspakket van de Zuiderlingedijk. In het onderste deel van het pakket zijn geen dateerbare vondsten aangetroffen. Gezien de ontwikkeling van het gebied is het pakket als 13e eeuws of later te dateren. Het bovenste deel, vanaf 120 cm –mv, bevat modern puin en is mogelijk recent opgebracht of omgewerkt. In de oeverafzettingen van de Linge zijn geen lagen aangetroffen die als een potentieel archeologische niveau beschouwd kunnen worden. Op basis van het bureauonderzoek is een gespecificeerde verwachting opgesteld. Hieruit blijkt dat in de ondergrond van het plangebied afzettingen van de stroomgordel van Gorkum-Arkel zijn aan te treffen. Deze stroomgordel was actief van ca. 5.500 tot 4.250 v. Chr. De hieraan gerelateerde oeverafzettingen bevinden zich naar verwachting op een diepte van circa 3 tot 6 m –mv. In de top van deze afzettingen, indien deze niet is geërodeerd door latere rivieractiviteiten, kunnen archeologische waarden uit het Mesolithicum of het Neolithicum aanwezig zijn. Het meest waarschijnlijke complextype is dat van een klein jachtkamp. Een archeologische vindplaats zal zich manifesteren als een vondststrooiing van vuursteenartefacten en houtskool. Nadat de stroomgordel van Gorkum-Arkel inactief was geworden, stond het plangebied niet meer onder directe invloed van stroomgordels en maakte het deel uit van een komgebied. Dit veranderde toen omstreeks 250 v. Chr. de Linge stroomgordel actief werd. De beddingafzettingen van deze stroomgordel, waarvan de top zich naar verwachting tussen 0 en 1 m –mv bevindt, worden waarschijnlijk afgedekt door oeverafzettingen van de Linge. Mogelijk zijn tijdens de actieve fase van de Linge oudere rivierafzettingen, bedding-/oeverafzettingen van de stroomgordel van Gorkum- Arkel en eventuele komafzettingen, (deels) geërodeerd of herwerkt. In de top van de oeverafzettingen van de Linge kunnen archeologische waarden aanwezig zijn uit de Romeinse tijd en de Middeleeuwen. Een archeologische vindplaats zal zich manifesteren als een archeologische laag: een humeuze en/of ontkalkte laag met daarin kleine fragmenten aardewerk, houtskool en botmateriaal.&lt;br&gt;In de 12e of 13e eeuw is men in het onderzoeksgebied begonnen met het opwerpen van doorgaande dijken (waaronder de Zuiderlingedijk) en in 1304 werd de Linge bovenstrooms afgedamd. Op ca. 80 m ten oosten van het plangebied is als gevolg van een dijkdoorbraak een wiel ontstaan. De kans bestaat dat hierdoor de top van de oeverafzettingen is geërodeerd en afgedekt met zogenoemde dijkdoorbraakafzettingen.&lt;br&gt;Door de regulatie van de Linge konden in de Late Middeleeuwen de aangrenzende komgebieden worden ontgonnen en werden direct langs de Zuiderlingedijk boerderijen en woningen gebouwd.&lt;br&gt;Als in het plangebied sprake was van een erf, zal dit zich manifesteren als een humeuze ophogingslaag met daarin fragmenten aardewerk en bouwmateriaal. Ten noordwesten van het plangebied is op het historische kaartmateriaal uit de 19e eeuw een landhuis afgebeeld, het huis Dijkzigt of ’t Huis Spijk genoemd. Het park of de tuin van dit landhuis strekte zich uit over het westelijk deel van het plangebied. Het archeologische niveau uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd kan in de 20e eeuw plaatselijk verstoord zijn geraakt door de aanleg van agrarische bebouwing in het zuiden van het plangebied en aansluitingen van nutsvoorzieningen. Ook het (voormalige) gebruik van het noordelijk deel van het plangebied als boomgaard kan tot een verstoring van de bodem geleid hebben.&lt;br&gt;Teneinde deze verwachting te toetsen en aan te vullen is in het plangebied een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Hieruit blijkt dat de ondergrond van het plangebied uit een pakket matig grof zand bestaat, dat als beddingafzettingen van de Linge wordt geïnterpreteerd. Binnen de maximale boordiepte (4 m –mv) zijn geen afzettingen aangetroffen, die verband houden met de stroomgordel van Gorkum-Arkel. Op grond van de aanwezigheid van beddingzand wordt aangenomen dat deze gedeeltelijk zijn geërodeerd. De beddingafzettingen gaan in een groot deel van het plangebied geleidelijk over in zandige en vervolgens in uiterst siltige klei. Dit betreft oeverafzettingen van de Linge. In boring 1 is het beddingzand aan de bovenkant scherp begrensd en wordt het afgedekt door een 35 cm dikke laag zwak humeuze klei.&lt;/p&gt;