DOI: 10.14457/tu.the.2016.860
title: สิทธิการได้รับชำระเงินและการยุติข้อพิพาทด้วยการชี้ขาดตามสัญญาจ้างก่อสร้าง

description: ธุรกิจรับจ้างก่อสร้าง เป็นธุรกิจในอุตสาหกรรมการก่อสร้างที่มีลักษณะเป็นการรับเหมาก่อสร้างซึ่งมีมูลค่าค่อนข้างสูง ปัจจุบันงานก่อสร้างในแต่ละปีมีมูลค่าหลายแสนล้านบาท เป็นอุตสาหกรรมที่สำคัญในเชิงเศรษฐกิจของประเทศ ส่งผลก่อให้เกิดการจ้างงาน และรายได้ต่อเนื่องแก่ผู้ประกอบการในระดับย่อยในห่วงโซ่เศรษฐกิจ (Supply chain) โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อประเทศไทยได้เข้าเป็นสมาชิกประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (Asian Economic Community: AEC) ธุรกิจรับจ้างก่อสร้างจึงเป็นที่สนใจของผู้ประกอบการรับเหมาก่อสร้างในหลายๆประเทศที่ได้เข้ามาร่วมลงทุนเป็นจำนวนมาก แต่การรับจ้างก่อสร้างกลับกลายมีอุปสรรคด้วยเหตุที่สัญญาจ้างก่อสร้าง และกฎหมายที่เกี่ยวกับงานก่อสร้างของไทยยังคงอยู่บนฐานของกฎหมายจ้างทำของ ซึ่งเป็นกฎหมายลักษณะรับจ้างทั่วไป แต่การจ้างก่อสร้างที่มีความละเอียด ซับซ้อนและยุ่งยากกว่า ทำให้การก่อสร้างในรูปแบบสัญญาจ้างทำของระหว่างผู้ว่าจ้างและผู้รับจ้างเกิดความไม่เป็นธรรม และไม่เพียงพอในการปรับใช้สำหรับงานก่อสร้างได้ ด้วยเหตุแห่งความพิเศษของสัญญาจ้างก่อสร้างที่มีการแก้ไขข้อสัญญาอยู่ตลอดเวลา และยิ่งหากเป็นโครงการขนาดใหญ่ก็จะทวีความสำคัญต่อระบบเศรษฐกิจอันเป็นประโยชน์ส่วนรวม นอกจากนี้เมื่อเกิดประเด็นข้อพิพาทในการก่อสร้างยิ่งนำไปสู่ปัญหาของรับจ้างก่อสร้างที่ต้องใช้ระยะเวลามากในการยุติข้อขัดแย้ง ทำให้ขาดกระแสเงินสดในการดำเนินกิจการ เป็นข้อพิพาทในกระบวนการอนุญาโตตุลาการ หรือฟ้องร้องเป็นคดีในศาล ทำให้เกิดความเสียหายต่อระบบเศรษฐกิจของประเทศ  ความเสียหายที่เกิดจากการชะลอการก่อสร้างอันมีผลจากการที่เกิดความขัดแย้ง หรือความสูญเสียที่เกิดจากการหยุดงาน ทำให้ทั้งผู้ว่าจ้างและผู้รับจ้างต่างได้รับผลกระทบ กล่าวคือผู้ว่าจ้างไม่สามารถรับมอบงานก่อสร้าง ผู้รับจ้างก็ไม่ได้รับชำระเงินจากการดำเนินงานก่อสร้าง ด้วยเหตุที่ต่างฝ่ายต่างมีเหตุผล ก็ยิ่งทวีความรุนแรงในขัดแย้งมากขึ้น และแม้ว่าในสัญญาจ้างก่อสร้างอาจกำหนดวิธีการแก้ไขหรือยุติข้อพิพาทแต่ก็ไม่สามารถแก้ไขปัญหาได้ทันท่วงที และการยุติข้อพิพาทก็ใช้มากเป็นเวลาหลายปี ทำให้งานก่อสร้างนั้นสะดุดหยุดลง กลายเป็นเศษซากตึกและอาคารที่ไม่สามารถใช้งานได้อีก   จากการศึกษาอุตสาหกรรมภาคการก่อสร้างในต่างประเทศ เช่น สหราชอาณาจักร ออสเตรเลีย นิวซีแลนด์ สิงคโปร์ และมาเลเซีย ต่างก็ได้ให้ความสำคัญต่อผลกระทบและความเสียหายต่อระบบเศรษฐกิจที่เกิดจากธุรกิจการจ้างก่อสร้าง จึงได้ตรากฎหมายเกี่ยวกับการจ้างก่อสร้างไว้เป็นการเฉพาะเช่น “พระราชบัญญัติจ้างก่อสร้าง”สำหรับ สหราชอาณาจักร และนิวซีแลนด์ หรือ “พระราชบัญญัติหลักประกันการชำระเงินในอุตสาหกรรมการก่อสร้างและอาคาร” สำหรับออสเตรเลีย มาเลเซีย และสิงคโปร์ โดยเนื้อหาหลักของกฎหมายเหล่านี้มุ่งคุ้มครองสิทธิในการได้รับชำระเงิน โดยการกำหนดกลไกของการรับชำระเงิน และกระบวนยุติข้อพิพาทในระหว่างก่อสร้างด้วยการตัดสินชี้ขาดโดยใช้ระยะเวลาไม่มากสำหรับธุรกิจจ้างก่อสร้างเป็นการเฉพาะไว้ อย่างไรก็ดีเนื่องจากเนื้อหาของกฎหมายของแต่ละประเทศดังกล่าวมีรายละเอียดค่อนข้างมาก ผู้เขียนจึงได้มุ่งศึกษาเฉพาะประเทศออสเตรเลีย รัฐวิคตอเลีย และสิงคโปร์ เพราะมีเนื้อหากฎหมายที่ทันสมัยเป็นปัจจุบัน ชัดเจน และเหมาะสมที่จะนำมาใช้เป็นแบบอย่างในการศึกษาครั้งนี้ ทั้งในส่วนของความสัมพันธ์ระหว่างเอกชนกับเอกชน และเอกชนต่อภาครัฐ สำหรับประเทศไทยนั้น แม้ว่าอุตสาหกรรมภาคการก่อสร้างจะมีบทบาทต่อระบบเศรษฐกิจเป็นอย่างมาก แต่ประเทศไทยก็ยังมิได้ให้ความสำคัญต่อธุรกิจจ้างก่อสร้างมากนัก เพราะยังมองว่าเป็นเรื่องของผู้ประกอบการสองฝ่าย คือผู้ว่าจ้าง และผู้รับจ้างที่ต้องดำเนินการเป็นไปตามสัญญาจ้างก่อสร้าง และหากเกิดข้อขัดแย้งไม่ว่าจะเกิดจากสัญญา หรือเกิดจากเทคนิคการก่อสร้าง ก็ต้องยุติข้อพิพาทนั้นกันเอง อย่างไรก็ดี เมื่อปัจจุบันประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายเป็นการเฉพาะที่จะนำมาใช้บังคับกับธุรกิจรับจ้างก่อสร้าง อุตสาหกรรมภาคการก่อสร้างจึงตกอยู่ภายใต้บังคับกฎหมายที่ใช้สำหรับจ้างทำของที่เป็นลักษณะทั่วไป โดยอาศัยเพียงประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยจ้างทำของ และใช้บทบัญญัติเกี่ยวกับอนุญาโตตุลาการอีกส่วนหนึ่งมายุติปัญหาข้อพิพาท ดังนั้นมาตรการจึงเป็นเพียงหลักกว้างๆ โดยมิได้กำหนดบทบาทผู้ว่าจ้าง และผู้รับจ้างที่ชัดเจนในเรื่องสิทธิของการรับชำระเงินตามกลไกการชำระเงิน (Progress Payment) สิทธิการหยุดงาน (Suspend work) และสิทธิการรับชำระเงินเมื่อได้รับชำระจากผู้ว่าจ้าง (Pay when Paid) รวมทั้งสิทธิที่จะนำข้อพิพาทเข้าสู่กระบวนการชี้ขาดของธุรกิจจ้างก่อสร้างอันเป็นการเฉพาะส่วนไว้ (Adjudication) จากการศึกษาบทบัญญัติที่เกี่ยวข้องกับการจ้างก่อสร้าง พบว่าประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยจ้างทำของยังไม่เหมาะสมและสอดคล้องกับอุตสาหกรรมภาคการก่อสร้าง และไม่เพียงพอในการที่จะบังคับให้ความเป็นธรรมแก่ผู้รับจ้างที่อยู่ในวงการจ้างก่อสร้างทุกระดับชั้น ในวิทยานิพนธ์เล่มนี้ผู้เขียนจึงได้นำเสนอปัญหากฎหมายต่างๆและข้อเสนอแนะ ดังนี้1.ปัญหาการไม่มีกฎหมายที่กำหนดเฉพาะสัญญาจ้างก่อสร้างไว้ แต่ยังคงพิจารณาสัญญาจ้างตามความตกลงระหว่างคู่สัญญาในรูปแบบสัญญาจ้างทำของ ซึ่งผู้เขียนได้วิเคราะห์เนื้อหาของสัญญาจ้างก่อสร้างในปัจจุบันแล้วเห็นว่าเป็นสัญญาที่มีลักษณะเป็นการเฉพาะตัว มีรายละเอียดที่แตกต่างจากสัญญาจ้างทำของ แต่ต้องอาศัยบทบัญญัติว่าด้วยการจ้างทำของมาบังคับใช้ ทำให้ไม่เป็นไปตามวัตถุประสงค์อันแท้จริงของสัญญาจ้างก่อสร้าง 2.ปัญหาแห่งการบังคับใช้ประมวลแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยจ้างทำของ ที่กำหนดสิทธิหน้าที่ของผู้ว่าจ้างและผู้รับจ้างไว้เป็นหลักกว้างๆ ไม่เหมาะสมและไม่เป็นธรรม โดยมีข้อพิจารณาที่ต้องเพิ่มเติมในบริบทการคุ้มครองตามกฎหมายดังนี้2.1การที่ผู้ว่าจ้างใช้สิทธิกำหนดสินจ้างเมื่อได้รับมอบงานที่ทำจนแล้วเสร็จ โดยไม่จ่ายตามผลงานที่ได้  ก่อให้เกิดความไม่เป็นธรรมที่ต้องแก้ไข จึงควรต้องคุ้มครองผู้รับจ้างให้ได้รับชำระสินจ้างตามงวดเนื้องานที่ได้กำหนดไว้ในสัญญา โดยสินจ้างนั้นควรต้องจัดแบ่งตามส่วนของงานที่ทำแล้วเสร็จนั้น ตามหลักการที่เรียกว่าการชำระเงินตามความก้าวหน้าของงานก่อสร้าง2.2การที่ผู้ว่าจ้างใช้สิทธิยึดหน่วงค่าจ้างโดยไม่มีการบอกกล่าวล่วงหน้า เกิดความไม่เป็นธรรมต่อผู้รับจ้าง จึงควรต้องคุ้มครองผู้รับจ้างให้ได้รับการเตือนล่วงหน้าในความชำรุดบกพร่อง หรือผู้รับจ้างสามารถเรียกร้องมูลหนี้ที่ค้างชำระและหนี้ที่ถูกยึดหน่วงนั้นต่อผู้ว่าจ้างได้ เพื่อให้ผู้รับจ้างได้รู้ถึงข้อขัดข้องการจ่ายเงิน และเข้าแก้ไขงานนั้นให้แล้วเสร็จ และสำเร็จลุล่วงได้ทันท่วงที2.3การที่ผู้รับจ้างไม่สามารถหยุดงานได้ ในกรณีที่ไม่ได้รับการชำระหนี้จากผู้ว่าจ้าง เกิดความไม่เป็นธรรม เนื่องจากมีความผูกพันที่จะต้องทำงานต่อไปแม้จะไม่ได้รับค่าจ้าง จึงควรคุ้มครองผู้รับจ้างให้ได้รับสิทธิที่จะหยุดงานในกรณีที่ไม่ได้รับการชำระหนี้3.ปัญหาเกี่ยวกับหน่วยงานที่มีหน้าที่พิจารณาชี้ขาดข้อพิพาท (Adjudication) หน่วยงานนี้จะทำหน้าที่ควบคุมและกำกับดูแลธุรกิจจ้างก่อสร้างให้ปฏิบัติตามเงื่อนไขของบทบัญญัติ โดยปัจจุบันในระบบกฎหมายไทยยังไม่มีหน่วยงานดังกล่าวเข้ามากำกับดูแลการชี้ขาดข้อพิพาทในอุตสาหกรรมการก่อสร้าง ผู้เขียนเห็นควรว่าควรมีการจัดตั้งหน่วยงานที่ทำหน้าที่รับผิดชอบโดยตรงกับธุรกิจการจ้างก่อสร้างนี้4.ปัญหาเกี่ยวกับกระบวนการชี้ขาด (Adjudication Process) ซึ่งเป็นขั้นตอนการควบคุมและกำกับดูแลธุรกิจรับจ้างก่อสร้างให้ปฏิบัติตามเงื่อนไขตามบทบัญญัติ รวมทั้งควรมีกฎหมายที่กำหนดวิธีการคุ้มครองทั้งผู้ว่าจ้างและผู้รับจ้างให้ชัดเจน  5.ปัญหาเกี่ยวกับการบังคับและเยียวยาความเสียหายให้แก่ผู้รับจ้างในอุตสาหกรรมภาคการก่อสร้างที่ยังไม่ชัดเจน  และยังพบว่ากฎหมายจ้างทำของนั้นไม่มีการกำหนดบทบังคับสิทธิเรียกร้องค่าชดเชยความเสียหายให้เป็นพิเศษแตกต่างไปจากบทบัญญัติทั่วไปของประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์กรณีที่มีการผิดสัญญา การฟ้องร้องคดีในทางแพ่งยังคงนำประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาบังคับ ไม่มีมาตรการบังคับคำชี้ขาดที่รวดเร็วทันการ รวมทั้งหลักการเยียวยาความเสียหาย ก็ยังคงไม่เพียงพอที่จะคุ้มครองและไม่มีบทกำหนดโทษในกรณีที่ไม่ปฏิบัติ ดังนั้นจึงควรมีระบบการเยียวยาความเสียหายของอุตสาหกรรมการก่อสร้างให้ชัดเจนเป็นการเฉพาะจากประเด็นปัญหาที่ได้กล่าวมาข้างต้นนี้ ผู้เขียนได้เสนอแนะแนวทางในการกำหนดให้ธุรกิจจ้างก่อสร้างเป็นธุรกิจในอุตสาหกรรมภาคการก่อสร้างที่ต้องกำหนดมาตรการทางกฎหมายให้มีหลักเกณฑ์ เงื่อนไข และรายละเอียดที่จะใช้บังคับเป็นการเฉพาะ เพื่อคุ้มครองสิทธิทั้งผู้ว่าจ้างและผู้รับจ้างในธุรกิจจ้างก่อสร้างของอุตสาหกรรมการก่อสร้างให้เหมาะสม เป็นธรรม และสามารถยุติข้อพิพาทได้อย่างรวดเร็ว