DOI: 10.17026/ar/btznde
title: Serviesgoed uit een 18de-eeuwse beerput (AAR 28)
title: Archeologische opgraving Derde Weteringdwarsstraat (2003)

description: De opgraving van de beerput aan de Derde Weteringdwarsstraat 1 was een
noodonderzoek met beperkingen. Desondanks heeft het onderzoek geleid tot de berging van een nagenoeg gesloten vondstcomplex uit de periode 1750-1825, met enige vermenging van 17de-eeuws materiaal op de bodem, dat was achtergebleven nadat de beerput in het midden van de 18de eeuw was geleegd. De beerlaag met vondsten was in het midden van 19de eeuw afgedekt met een pakket zand en bouwpuin.

Het serviesgoed bestond voor een groot deel uit Nederlandse faience en het in de 18de eeuw bij brede lagen van de bevolking geliefde Chinese porselein. Dit duidt niet bepaald op hoge welstand. Wel kostbaarder was het Engelse 'creamware' dat rond 1760 op de markt verscheen en waarvan een rijk assortiment serviesgoed in de beerput terecht is gekomen. Voor de thee en koffieconsumptie werden zowel het in Worcester geproduceerde bone China, een product dat zowel bij de middenklasse als de elite in zwang was, als het goedkopere saltglazed stoneware gebruikt. Tot de luxueuzere producten behoorden enkele stuks Europees porselein uit het Duitse Meissen, maar het aandeel in het vondstcomplex was te gering om te kunnen spreken van een rijk huishouden. Al met al wijzen de vondsten op eenvoudig middenklasse huisraad.

Wat betreft de sociale duiding van de levenstandaard is een vergelijking met historische informatie over de achtergronden van de bewoners relevant. Als steekproef is in dit verband het ‘Kohier van de personele quotisatie’ van 1742 een toegankelijke historische bron. Het betreft een bevolkingstelling van belastingplichtigen met een jaarinkomen van meer dan 600 gulden, met vermelding van onder meer hun adres en beroep. Hierin zijn wat de Derde Weteringdwarsstraat betreft zes personen vermeld. 

Behalve koets- en wapenschilder Jaq. Etienne Benoit, die met een jaarinkomen van 3000 gulden tot de hogere middenklasse behoorde, en ene Jan van Houten zonder beroep maar met een jaarinkomen van 1200 gulden, waren er verder vier Amsterdammers die met een bescheiden inkomen binnen de middenklasse vielen: G. Steenkeijler (schipper op Delft, Rotterdam en Den Haag) en Joh. Stark (beunhaas) met 800 gulden en Herp. V. Rosendael (rentenier) en J. v.d. Jagt (scheepstimmerman) met 600 gulden. In de beerput van perceel 1 zijn geen vondsten aangetroffen die met een van deze beroepen geassocieerd kunnen, voor zover een rentenier sporen in materiële context kan nalaten. Deze bewoners hebben naar alle waarschijnlijkheid geen enkele relatie met nummer 1 omdat ze in het gedeelte van de Derde Weteringdwarsstraat bij de Vijzelgracht waren gevestigd. Belangrijker is dat het Kohier aangeeft dat het grootste deel van de inwoners van deze straat onder de inkomensgrens van 600 per jaar vielen. De Derde Weteringdwarsstraat telde in totaal circa 36 huizen, waarvan er maar zes in de volkstelling waren opgenomen. Ook perceel 1 lag in het deel van de straat lag dat door de laagste middenklasse werd bevolkt. Tegen deze sociale achtergrond moet het archeologische beeld van de beerput worden gelezen.
description: Amsterdamse Archeologische Rapporten