DOI: 10.14457/tu.the.2019.1203
title: การพัฒนาความร่วมมือทางการศาลระหว่างประเทศเกี่ยวกับการส่งเอกสารทางการศาลในคดีแพ่งและพาณิชย์

description: ดุษฎีนิพนธ์นี้มุ่งศึกษาวิเคราะห์ความพร้อมของประเทศไทยในการเข้าเป็นภาคีอนุสัญญากรุงเฮกว่าด้วยความร่วมมือทางการศาลในการส่งเอกสารทางการศาลและเอกสารอื่นในเรื่องทางแพ่งหรือพาณิชย์ ค.ศ. 1965 เพื่อการพัฒนารูปแบบและขั้นตอนการประสานความร่วมมือทางการศาลระหว่างประเทศในเรื่องการส่งเอกสารทางการศาลในคดีแพ่งและพาณิชย์ของไทยให้มีประสิทธิภาพและมีความเป็นสากลมากยิ่งขึ้น ทั้งต้องการพิสูจน์ว่าการเข้าเป็นภาคีอนุสัญญาฉบับนี้ จะสามารถเสริมสร้างความร่วมมือระหว่างประเทศภายใต้ความแตกต่างระหว่างกฎหมายภายในของประเทศไทยและประเทศภาคีอนุสัญญา อันเป็นการพัฒนาความสัมพันธ์ระหว่างประเทศและการอำนวยความยุติธรรมให้แก่คู่ความและประชาชน ในปัจจุบันศาลยุติธรรมไทยได้มีการประสานความร่วมมือทางการศาลระหว่างประเทศกับหลายประเทศทั่วโลก โดยประเทศที่มีข้อตกลงระหว่างกันจะดำเนินการโดยผ่านผู้ประสานงานกลาง (Central Authority) ซึ่งมีจำนวนไม่กี่ประเทศที่มีข้อตกลงกับไทยและเป็นข้อตกลงแบบทวิภาคี ได้แก่ สาธารณรัฐอินโดนีเซีย ราชอาณาจักรสเปน สาธารณรัฐประชาชนจีน ประเทศออสเตรเลีย และสาธารณรัฐเกาหลี แต่อย่างไรก็ตาม ประเทศอื่น ๆ ทั่วโลกที่ไม่มีข้อตกลงระหว่างกันกับประเทศไทยก็อาจประสานความร่วมมือทางการศาลโดยผ่านวิถีทางการทูตได้ ซึ่งเป็นไปตามหลักถ้อยทีถ้อยปฏิบัติในลักษณะต่างตอบแทนและไมตรีจิตระหว่างประเทศ (Reciprocity and Comity) แต่จากการศึกษากลับพบว่า การประสานผ่านวิถีทางการทูตซึ่งเป็นช่องทางหลักที่มีการร้องขอความร่วมมือระหว่างกันเกิดปัญหาและอุปสรรคในการดำเนินการ เนื่องจากแนวปฏิบัติของแต่ละประเทศมีความแตกต่างกัน ทั้งเรื่องขอบเขตการประสานความร่วมมือ เอกสารที่จำเป็นต้องใช้ การทำคำแปล และช่องทางการประสานงานมักเกิดข้อติดขัด มีขั้นตอนที่ล่าช้าในการประสานงานและการดำเนินการตามคำร้องขอที่ใช้ระยะเวลานาน ทำให้กระบวนพิจารณาของศาลเกิดความล่าช้าไปด้วย จึงนำมาซึ่งเหตุผลในการแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา ๘๓ สัตต ในประเด็นช่องทางในการส่งเอกสารทางการศาลระหว่างประเทศโดยวิธีไปรษณีย์ด่วนพิเศษระหว่างประเทศ ซึ่งแม้ว่าจะเป็นผลดีในเรื่องการลดการลดขั้นตอนการจัดส่งเอกสารคำคู่ความและเอกสารทางการศาลอื่นในคดีก็ตาม แต่ในแง่ของกฎหมายระหว่างประเทศพบว่ามีหลายประเทศที่ไม่ยอมรับวิธีการจัดส่งดังกล่าว เนื่องจากกฎหมายภายในของประเทศนั้น ๆ ไม่เปิดช่องให้ทำได้ และมีความเกี่ยวพันกับประเด็นการละเมิดอำนาจอธิปไตยของรัฐต่างประเทศ ดังนั้น ผู้เขียนจึงมีความสนใจที่จะศึกษาความเป็นไปได้ของประเทศไทยในการเข้าเป็นภาคีอนุสัญญากรุงเฮกว่าด้วยความร่วมมือทางการศาลในการส่งเอกสารทางการศาลและเอกสารอื่นในเรื่องทางแพ่งหรือพาณิชย์ (Hague Convention on the Service abroad of Judicial and Extrajudicial Documents in Civil or Commercial Matters) ค.ศ.1965 ซึ่งเป็นอนุสัญญาระหว่างประเทศที่มีหลายประเทศทั่วโลกเป็นภาคี และประเทศภาคีเหล่านั้นล้วนมีการประสานความร่วมมือทางการศาลในคดีแพ่งและพาณิชย์กับศาลยุติธรรมไทยอยู่เสมอ จากการศึกษาพบว่าอนุสัญญาฉบับนี้ มีหลักการสำคัญในการกำหนดให้การประสานความร่วมมือสามารถกระทำได้โดยผู้ประสานงานกลาง (Central Authority) ของประเทศภาคี ทั้งยังมีวิธีการและช่องทางส่งเอกสารทางการศาลที่จะสามารถผสานความแตกต่างของกฎหมายในแต่ละรัฐให้มีความยืดหยุ่นและสอดคล้องกัน ซึ่งหากประเทศไทยเข้าเป็นภาคีอนุสัญญาฯ ศาลยุติธรรมไทยย่อมสามารถดำเนินกระบวนพิจารณาเกี่ยวกับการส่งเอกสารทางการศาลในต่างประเทศได้อย่างถูกต้องเหมาะสมและเป็นไปตามหลักกฎหมายระหว่างประเทศอันเป็นการยกระดับความสัมพันธ์ระหว่างประเทศและความร่วมมือทางการศาลที่เป็นมาตรฐานสากล