DOI: 10.17026/dans-xm2-74zd
title: Goed boeren op de Jutphaas, plangebied Wenckebachplantsoen - Van Herwijnenplantsoen Goed boeren op de Jutphaas Plangebied Wenckebachplantsoen – Van Herwijnenplantsoen Gemeente Nieuwegein Archeologisch onderzoek: een opgraving

description: &lt;p&gt;In opdracht van de gemeente Nieuwegein heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in oktober en november 2013 een archeologische opgraving uitgevoerd in verband met voorgenomen bouwwerkzaamheden in de gemeente Nieuwegein. Deze opgraving is het vervolg op een eerdere fase van het inventariserend onderzoek dat bestond uit een bureauonderzoek en een verkennend en karterend booronderzoek. Op grond van de resultaten daarvan werd geconcludeerd dat er mogelijk belangrijke archeologische resten aanwezig konden zijn in de deelgebieden II (Van Herwijnenplantsoen) en VI (Wenckebachplantsoen) van het plangebied. Naar aanleiding hiervan werd aanbevolen om dit door middel van proefsleuven te laten vaststellen. Het bevoegd gezag heeft gezien de beperkte omvang van de onderzoekslocaties en de lastige werkomstandigheden (dichtbij bestaande bebouwing, aanwezigheid van kabels en leidingen) ervoor gekozen om direct over te gaan tot het protocol Opgraven, waarna per deelgebied een in omvang beperkte onderzoeksput is aangelegd. Er heeft geen waardestellend onderzoek plaatsgevonden voorafgaand aan de opgraving. Door middel van de opgraving zijn de archeologische resten ex situ behouden.&lt;br&gt;In de ondergrond van het Van Herwijnenplantsoen was op de oevers van de Jutphaas in de periode Late IJzertijd - Vroeg Romeinse tijd een nederzetting in gebruik (fase 1). In deze vroegste gebruiksfase was in het zuiden van het deelgebied in ieder geval één huisplattegrond aanwezig, structuur 1. Bij dit erf behoorden vermoedelijk een spieker (structuur 3/spieker 1) met een afvalkuil (S48), een waterkuil (S9) en een aantal kuilen (S28). Het nabijgelegen deelgebied VI Wenckebachplantsoen lag in deze fase in de periferie van een nederzetting.&lt;br&gt;De bewoners ondervonden nog weinig invloed van de Romeinen, getuige het aardwerkspectrum, dat vrijwel volledig bestaat uit lokaal handgevormd materiaal uit nederzettingscontext. Wat betreft de voedseleconomie zijn er aanwijzingen voor lokale verwerking en vermoedelijk ook verbouw van diverse cultuurgewassen, te weten zes-rijige vrijdorsende gerst, emmertarwe en tuinboon, kenmerkend voor deze periode. De granen en bonen zullen zijn gebruikt voor menselijke consumptie. Mogelijk is het stro van de granen gebruikt als veevoeder of als brandstof. Daarnaast zijn slacht- en consumptieafval van rund, schaap/geit aangetroffen.&lt;br&gt;Het deelgebied II Van Herwijnenplantsoen is vermoedelijke meerdere generaties in gebruik gebleven. Een mogelijk tweede huisplattegrond (structuur 2) is namelijk aanwezig in het noorden van het deelgebied en deze kan gedateerd worden in de Vroeg- tot Midden Romeinse tijd, wellicht direct volgend op structuur 1 (fase 2). Ook in deze fase was de Romeinse invloed op de inheemse boeren beperkt. Naast handgevormd materiaal is slechts een enkel fragment Romeins import aardewerk binnen de structuur verzameld. De voedseleconomie zal in deze fase vergelijkbaar zijn geweest met de voorgaande. Uit deze fase zijn geen sporen en/of vondsten aangetroffen in deelgebied VI.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Een opvallend, relatief grote component Romeins import aardewerk is aangetroffen in een kuilencluster in het noorden van het deelgebied. Vanwege het ontbreken van dergelijk aardewerk in de rest van het deelgebied, zowel in spoorcontext als daarbuiten, zullen deze kuilen hebben behoord tot een andere gebruiksfase, te plaatsen in de Midden-Romeinse tijd en wel de 2e tot 3e eeuw (fase 3). Ook uit deze fase zijn geen sporen en/of vondsten aangetroffen in deelgebied VI.&lt;br&gt;Vermoedelijk maakten de deelgebieden in deze periode geen onderdeel meer uit van een erf, maar lagen in agrarisch gebied binnen het grotere cultuurlandschap dat inmiddels moet zijn ontstaan op de Jutphaasstroomgordel.&lt;br&gt;Na het verlaten van de nederzetting(en) en het in onbruik raken van het (inheems-)Romeinse cultuurlandschap, werden beide deelgebieden pas weer vanaf de laatmiddeleeuwse ontginningen (periode 10e/11e eeuw) in gebruik genomen. Ditmaal geen nederzetting, maar op basis van de aangetroffen ontginningssporen is er in deze periode wederom sprake van agrarisch gebied. De verkavelingsgreppels die zijn aangetroffen in het onderzoeksgebied raakten echter in de loop van de 13e eeuw weer in onbruik. Wel blijft volgens historische bronnen de agrarische functie van het onderzoeksgebied doorgaan, getuige de afdekkende bouwvoor uit de Late Middeleeuwen-Nieuwe tijd (fase 5).&lt;br&gt;Aan het boeren op de Jutphaas komt in het onderzoeksgebied definitief een einde wanneer eind vorige eeuw in de polder een ophogingspakket wordt aangebracht, waarna de huidige woonwijk Jutphaas verrijst.&lt;br&gt;Het onderzoek heeft tevens aangetoond dat zelfs tussen de dichtbebouwde delen van Nieuwegein nog redelijk intacte sporenniveaus aanwezig kunnen zijn, relatief dicht onder het huidige maaiveld. De diepere verstoringen door de bouwwerkzaamheden lijken grotendeels beperkt te zijn tot de bebouwing zelf. Het bij het bouwrijp maken van de nieuwbouwwijken aangebrachte ophogingspakket lijkt juist een afdekkende en dus conserverende werking te hebben gehad op vindplaatsen uit de Volle Middeleeuwen en ouder.&lt;/p&gt;