DOI: 10.14457/tu.the.2015.875
title: ปัญหากฎหมายเกี่ยวกับธุรกิจบริการจัดหาคู่: ศึกษาตามพระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522

description: ธุรกิจบริการจัดหาคู่เป็นกระบวนการดำเนินการอย่างใดอย่างหนึ่งของผู้ประกอบธุรกิจเพื่อแนะนำและสร้างโอกาสให้คนที่ต้องการคู่ได้ทำความรู้จักกันและสามารถพัฒนาความสัมพันธ์เป็นคู่ที่อยู่กินร่วมกันฉันสามีภริยาได้ไม่ว่าจะมีการสมรสกันตามกฎหมายหรือไม่ก็ตาม ปัจจุบันธุรกิจบริการจัดหาคู่ได้รับความสนใจจากคนในสังคม โดยเฉพาะอย่างยิ่งคนที่ต้องการมีคู่เพื่ออยู่กินร่วมกันฉันสามีภริยาและธุรกิจนี้ยังมีการขยายตัวเพิ่มมากขึ้นทั้งในประเทศและต่างประเทศ แต่เนื่องจากธุรกิจดังกล่าวเป็นธุรกิจที่อาจส่งผลกระทบต่อสิทธิเสรีภาพในการเลือกคู่ครอง ทั้งยังอาจส่งผลกระทบต่อความสัมพันธ์ระหว่างสามีภริยา และความมั่นคงของครอบครัว อันมีเหตุมาจากการดำเนินการด้านต่าง ๆ ของผู้ประกอบธุรกิจที่มุ่งแสวงหาผลกำไรทางเศษฐกิจโดยไม่คำนึงผลกระทบและความเสียหายที่เกิดขึ้นกับคนในสังคมที่เข้าใช้บริการหรือได้รับการนำเสนอให้เข้าใช้บริการ จากการศึกษาธุรกิจบริการจัดหาคู่ในต่างประเทศ อย่างกรณีของประเทศสาธารณรัฐเกาหลี ประเทศสหรัฐอเมริกา และประเทศสาธารณรัฐฝรั่งเศส พบว่าประเทศดังกล่าวได้ให้ความสำคัญต่อผลกระทบและความเสียหายที่เกิดขึ้นจากธุรกิจบริการจัดหาคู่ โดยมีการออกกฎหมายเฉพาะใช้บังคับกับธุรกิจบริการจัดหาคู่โดยตรงสำหรับประเทศไทยนั้น แม้ธุรกิจบริการจัดหาคู่จะได้เข้ามามีบทบาทต่อคนในสังคมไทยที่ต้องการหาคู่เพื่ออยู่กินร่วมกันฉันสามีภริยา แต่ประเทศไทยก็มิได้ให้ความสำคัญต่อธุรกิจบริการจัดหาคู่มากนัก เพราะคนในสังคมไทยหลายคนยังมีทัศนคติเชิงลบต่อธุรกิจดังกล่าว โดยมองว่าเป็นธุรกิจที่หลอกลวงและไม่สอดคล้องกับบริบทของสังคมไทย จึงยังมีข้อพึงต้องพิจารณาว่าธุรกิจดังกล่าวขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชนหรือไม่ จากการศึกษาเกี่ยวกับลักษณะของธุรกิจบริการจัดหาคู่ พบว่าวัตถุประสงค์ที่แท้จริงของธุรกิจดังกล่าวก็เพื่อส่งเสริมให้บุคคลมีคู่อยู่กินร่วมกันฉันสามีภริยา มิได้ทำให้บุคคลต้องแตกแยกจากกันจึงเป็นธุรกิจที่ไม่ขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชน ฉะนั้น หากบุคคลใดเข้าใช้บริการในธุรกิจบริการจัดหาคู่โดยมีวัตถุประสงค์ในการหาคู่เพื่ออยู่กินร่วมกันฉันสามีภริยาอย่างแท้จริงย่อมได้รับความคุ้มครองตามกฎหมาย อย่างไรก็ดี ประเทศไทยไม่มีกฎหมายเฉพาะที่จะนำมาใช้บังคับกับธุรกิจบริการจัดหาคู่โดยตรง ธุรกิจกิจนี้จึงตกอยู่ภายใต้บังคับกฎหมายที่ใช้สำหรับการควบคุมธุรกิจทั่วไปที่ไม่มีกฎหมายควบคุมเฉพาะ ได้แก่ พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 อันเป็นกฎหมายที่ให้ความคุ้มครองประชาชนที่เข้าใช้บริการหรือได้รับการเสนอให้ใช้บริการ พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 ได้วางมาตรการทางกฎหมายเป็นหลักกว้าง ๆ ในการให้ความคุ้มครองสิทธิผู้บริโภคไว้ 5 ประการ แต่มิได้กำหนดบทบังคับตามสิทธิของผู้บริโภคที่ได้รับความคุ้มครองไว้โดยครบถ้วน การบังคับตามสิทธิย่อมเป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยการนั้น ๆ เมื่อนำมาใช้กับธุรกิจบริการจัดหาคู่การบังคับตามสิทธิของผู้บริโภคในธุรกิจบริการจัดหาคู่ย่อมต้องพิจารณาบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ที่ต้องนำมาใช้บังคับควบคู่กันไป จากการศึกษาพบว่าบทบัญญัติดังกล่าวยังไม่เหมาะสมและไม่สอดคล้องกับธุรกิจนี้และไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอที่จะให้ความคุ้มครองผู้บริโภคในธุรกิจบริการจัดหาคู่ เนื่องด้วยยังคงมีปัญหากฎหมายตามพระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 อยู่หลายประการ ในวิทยานิพนธ์เล่มนี้ผู้เขียนจึงได้นำเสนอปัญหากฎหมายต่างๆ และข้อเสนอแนะ ดังนี้1. ปัญหาสถานะทางกฎหมายของสัญญาบริการจัดหาคู่ เนื่องจากไม่มีกฎหมายกำหนดลักษณะของสัญญาบริการจัดหาคู่ไว้โดยเฉพาะ ยังคงพิจารณาสถานะของสัญญาบริการจัดหาคู่จากความตกลงระหว่างคู่สัญญาบริการจัดหาคู่ตามรูปแบบการบริการ ยังไม่ชัดเจนว่าสัญญาบริการจัดหาคู่ที่มีอยู่ในปัจจุบันจะมีสถานะทางกฎหมายเป็นสัญญาใด พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 เพียงแต่กล่าวถึงหลักการพิจารณาสัญญาที่ได้รับความคุ้มครองตามพระราชบัญญัตินี้ โดยพิจารณาจากสถานะความเป็นผู้บริโภคและผู้ประกอบธุรกิจที่ได้มีการตกลงกันเพื่อซื้อและขายสินค้าหรือให้และรับบริการเท่านั้น การพิจารณาสถานะของสัญญาเพื่อบังคับให้เป็นไปตามสิทธิของคู่สัญญาย่อมเป็นไปตามบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ผู้เขียนจึงได้วิเคราะห์สถานะของสัญญาบริการจัดหาคู่ทุกรูปแบบที่มีอยู่ในปัจจุบัน แล้วเห็นว่าสัญญาบริการจัดหาคู่เข้าลักษณะเป็นสัญญาไม่มีชื่อที่ต้องนำบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ส่วนที่ว่าหนี้ นิติกรรม สัญญา มาใช้บังคับกับสิทธิ หน้าที่และความรับผิดระหว่างคู่สัญญา ซึ่งการนำบทบัญญัติกฎหมายดังกล่าวมาใช้บังคับพบว่ามีปัญหาเกี่ยวกับระยะเวลาผูกพันตามสัญญาบริการจัดหาคู่ที่ไม่เหมาะสมและกระทบต่อความสัมพันธ์ระหว่างสามีภริยาและความมั่นคงของครอบครัว ทั้งมีปัญหากฎหมายเกี่ยวกับสิทธิการเลิกสัญญาบริการจัดหาคู่ที่กระทบต่อสิทธิเสรีภาพในการเลือกคู่ครองและไม่เป็นไปตามวัตถุประสงค์แท้จริงแห่งสัญญา พระราชบัญญญัติฉบับนี้ไม่อาจให้ความคุ้มครองเกี่ยวกับปัญหานี้ได้ 2. ปัญหาเกี่ยวกับผู้บริโภคในธุรกิจบริการจัดหาคู่ที่ได้รับความคุ้มครองตามกฎหมาย เนื่องจากบุคคลที่เข้าใช้บริการจัดหาคู่มีทั้งบุคคลที่ต้องการคู่ต่างเพศกันที่กฎหมายให้การรับรองสถานะความเป็นชายและหญิง และบุคคลที่ต้องการคู่ที่เป็นเพศเดียวกันในลักษณะของรักร่วมเพศ เมื่อธุรกิจบริการจัดหาคู่มีจุดมุ่งหมายให้บุคคลที่เข้าใช้บริการได้พบเจอคู่ที่สามารถอยู่กินร่วมกันฉันสามีภริยาจำเป็นจะต้องเป็นคู่ชายกับหญิงที่สามารถสมรสกันได้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์บรรพ 5 หรือไม่ เนื่องด้วยไม่มีกฎหมายเฉพาะกำหนดว่าการให้บริการนั้นจะต้องเป็นคู่อย่างไร และการบังคับตามสิทธิของผู้บริโภคย่อมเป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยการนั้น ๆ หรือตามที่พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 บัญญัติไว้ กรณีเช่นนี้หากบุคคลที่เข้าใช้บริการต้องการคู่ที่เป็นเพศเดียวกันจะขัดต่อความสงบเรียบร้อยหรือศีลธรรมอันดีของประชาชนหรือไม่ และจะได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายในฐานะบริโภคเพียงใด จึงควรมีกฎหมายกำหนดสิทธิในการเข้าใช้บริการสำหรับบุคคลที่ต้องการคู่เพศเดียวกันให้มีความชัดเจนก่อนตัดสินใจเข้าใช้บริการ เพื่อมิให้ผู้ประกอบธุรกิจหยิบยกเรื่องดังกล่าวขึ้นโต้แย้งเพื่อปฏิเสธความรับผิดกรณีมีข้อพิพาทระหว่างกันนอกจากที่ได้กล่าวไว้แล้ว ยังมีปัญหาเกี่ยวกับบุคคลที่ไม่สมควรจะเข้าใช้บริการจัดหาคู่ เช่นผู้เยาว์หรือคนไร้ความสามารถวิกลจริตที่ศาลได้มีคำสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถหรือกรณีที่ศาลมีคำสั่งให้เป็นคนไร้ความสามารถ หรือบุคคลที่มีคู่อยู่กินร่วมกันฉันสามีภริยาอยู่แล้วไม่ว่าจะจดทะเบียนสมรสหรือไม่ก็ตามเข้าใช้บริการ แต่ไม่มีกฎหมายกำหนดคุณสมบัติในเรื่องความสามารถและข้อจำกัดสิทธิอันเป็นสาระสำคัญของบุคคลที่จะเข้าใช้บริการจัดหาคู่ไว้โดยเฉพาะ อย่างกรณีของผู้เยาว์หรือคนไร้ความสามารถที่เข้าใช้บริการ แม้จะนำพระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 มาใช้บังคับประกอบกับประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ก็ไม่สามารถให้ความคุ้มครองได้เท่าที่ควร เพราะหลักกฎหมายที่มีอยู่นั้นเพียงแต่จำกัดความสามารถในการทำนิติกรรมสัญญาของบุคคลดังกล่าวในบางประเภทหากฝ่าฝืนจะมีผลให้สัญญานั้นเป็นโมฆียะหรือโมฆะเท่านั้น ซึ่งไม่สามารถคุ้มครองและป้องกันก่อนความเสียหายจากการเข้าใช้บริการจะเกิดขึ้น ส่วนกรณีของบุคคลที่มีคู่อยู่กินร่วมกันฉันสามีภริยาไม่ว่าจะจดทะเบียนสมรสหรือไม่ก็ตามอยู่แล้ว เข้ามาใช้บริการย่อมก่อให้เกิดความเสียหายแก่สมาชิกผู้ใช้บริการคนอื่น ๆ ที่สำคัญผิดเลือกบุคคลดังกล่าวเป็นคู่อันเป็นการกระทบต่อความสัมพันธ์ระหว่างกันที่จะเกิดขึ้นในอนาคตข้างหน้าเมื่อความจริงปรากฎขึ้น และอาจส่งผลให้เกิดปัญหาในเรื่องการสมรสซ้อน ผู้เขียนจึงเห็นว่าควรให้มีกฎหมายกำหนดหลักเกณฑ์เฉพาะเกี่ยวกับคุณสมบัติและข้อจำกัดสิทธิอันเป็นสาระสำคัญของบุคคลที่จะเข้าใช้บริการและบทลงโทษบุคคลที่ฝ่าฝืนหลักเกณฑ์ดังกล่าวเพื่อป้องกันความเสียหายในด้านต่าง ๆ ที่อาจเกิดขึ้น3. ปัญหาเกี่ยวกับหน่วยงานที่คุ้มครองผู้บริโภคในธุรกิจบริการจัดหาคู่ พบว่าหน่วยงานที่จัดตั้งขึ้นมีอำนาจหน้าที่ตามที่พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 กำหนดไว้ ซึ่งป็นเพียงการปฏิบัติตามหลักกฎหมายกว้าง ๆ ที่ใช้กับธุรกิจโดยทั่วไปเท่านั้น หน่วยงานที่คุ้มครองผู้บริโภคขาดอำนาจในควบคุมการประกอบกิจการแต่ละประเภท ทั้งบุคคลากรในหน่วยงานคุ้มครองผู้บริโภคยังขาดความรู้ความเชี่ยวชาญเฉพาะด้านเนื่องจากมีธุรกิจต่างๆ หลายประเภทอยู่ในความรับผิดชอบของหน่วยงานเป็นจำนวนมากไม่ได้มีอำนาจโดยตรงในการควบคุมและกำกับดูแลธุรกิจใดเป็นการเฉพาะ จึงไม่มีประสิทธิภาพเพียงพอที่จะกำกับดูแลธุรกิจบริการจัดหาคู่ ผู้เขียนเห็นควรมีการจัดตั้งหน่วยงานที่ทำหน้าที่รับผิดชอบโดยตรงกับธุรกิจบริการจัดหาคู่4. ปัญหาเกี่ยวกับวิธีการคุ้มครองผู้บริโภคในธุรกิจบริการจัดหาคู่ พบว่าแม้พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 มีบทบัญญัติเกี่ยวกับการคุ้มครองผู้บริโภคด้านการโฆษณาและด้านสัญญาที่จะนำมาใช้บังคับเพื่อคุ้มครองผู้บริโภคในธุรกิจบริการจัดหาคู่ แต่ก็ยังไม่มีประสิทธิภาพเท่าที่ควร เนื่องด้วยข้อจำกัดทางกฎหมายบางประการที่ยังไม่เหมาะสมและไม่สอดคล้องกับธุรกิจบริการจัดหาคู่  ผู้เขียนเห็นว่าควรมีการกฎหมายกำหนดวิธีการคุ้มครองผู้บริโภคในธุรกิจบริการจัดหาคู่ไว้โดยเฉพาะ5. ปัญหาเกี่ยวกับการเยียวยาความเสียหายและบทลงโทษในธุรกิจบริการจัดหาคู่ พบว่าพระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2522 ไม่มีการกำหนดบทบังคับสิทธิเรียกร้องค่าชดเชยความเสียหายพิเศษแตกต่างไปจากประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์กรณีผิดสัญญาหรือกรณีละเมิด การฟ้องร้องคดีแพ่งยังคงต้องนำประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ประกอบกับประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาใช้บังคับ หลักการเยียวยาความเสียหายดังกล่าวเมื่อนำมาใช้บังคับเพื่อคุ้มครองผู้บริโภคในธุรกิจบริการจัดหาคู่ยังคงไม่เพียงพอที่จะคุ้มครอง และในส่วนของบทกำหนดโทษตามพระราชบัญญัติฉบับนี้ มีบทบัญญัติเฉพาะกรณีที่มีการฝ่าฝืนการคุ้มครองผู้บริโภคเท่านั้น และเป็นโทษทางมหาชนที่รัฐเป็นผู้เสียหายดำเนินคดีกับผู้ฝ่าฝืน แต่ไม่ได้มุ่งหมายเพื่อเยียวยาความเสียหายแก่ผู้บริโภคในธุรกิจบริการจัดหาคู่ได้เท่าที่ควร ทั้งบทกำหนดโทษที่มีอยู่ไม่เหมาะสมกับความเสียหายที่เกิดขึ้นจากธุรกิจบริการจัดหาคู่ จึงควรมีระบบการเยียวยาความเสียหายและบทกำหนดโทษที่มุ่งหมายเพื่อประโยชน์ต่อการเยียวยาความเสียหายในธุรกิจบริการจัดหาคู่โดยเฉพาะจากปัญหาต่าง ๆ ที่ได้กล่าวมา ผู้เขียนได้เสนอแนะแนวทางในการกำหนดให้ธุรกิจบริการจัดหาคู่เป็นธุรกิจที่ต้องควบคุมสัญญาโดยวางกำหนดมาตรการทางกฎหมายอันเป็นหลักเกณฑ์ เงื่อนไขและรายละเอียดที่จะใช้บังคับกับธุรกิจบริการจัดหาคู่โดยเฉพาะเพื่อช่วยคุ้มครองผู้บริโภคในธุรกิจบริการจัดหาคู่