DOI: 10.17026/ar/24jbif
title: Romeinse vondsten onder de kelders van het koetshuis aan de Kromme Nieuwegracht 47e te Utrecht
title: Een archeologische begeleiding

description: In opdracht van de Universiteit Utrecht heeft ADC ArcheoProjecten een archeologische begeleiding (conform protocol opgraven) uitgevoerd ten behoeve van het funderingsherstel van een monumentaal koetshuis en poortgebouw aan de Kromme Nieuwegracht 47e te Utrecht. Omdat het gebouw verzakte, moest de fundering worden versterkt waarbij inpandig verschillende graafwerkzaamheden moesten worden uitgevoerd. Ten behoeve van het funderingsherstel heeft langs de zuidkant van het gebouw graafwerk plaatsgevonden tot aan de onderkant van de bestaande fundering, maximaal ca. 3,7 m diep. In de noordelijke helft van de gebouwen is ten behoeve van het aanbrengen van stempels en funderingspalen ontgraven tot ca. 1,30 m onder peil of bij het aantreffen van dieper gelegen kelders tot onder de keldervloer. Ter plaatse van het poortgebouw is de bodem tot ca. 1,2 m min peil gesaneerd vanwege een lokaal aanwezige zware verontreiniging met lood.
De graafwerkzaamheden die gepaard gingen met het funderingsherstel en de sanering vormden een bedreiging voor eventueel in de bodem aanwezige archeologische resten. Voor de gehele Utrechtse binnenstad geldt dat deze is aangewezen als terrein van zeer hoge archeologische waarde op de Archeologische Monumentenkaart vanwege de aanwezigheid van zowel historische stedelijke resten als resten van een Romeins legerkamp (castellum) met bijbehorende infrastructuur en aangrenzende handelsnederzetting (vicus). In gebieden met een hoge archeologische waarde is het uitvoeren van bodemverstorende werkzaamheden met een oppervlakte groter dan 50 m2 en dieper dan 50 cm beneden het huidige maaiveld zonder of in afwijking van een archeologievergunning niet toegestaan. Om te voorkomen dat bij de graafwerkzaamheden eventuele archeologische resten ongezien verloren zouden gaan, heeft het bevoegd gezag bepaald dat de werkzaamheden moesten worden uitgevoerd onder archeologische begeleiding. Het doel van de begeleiding was het documenteren van archeologische vindplaatsen en veiligstellen van gegevens en vondstmateriaal om daarmee informatie te behouden die van belang is voor de kennisvorming over het verleden.
De diepere ondergrond in het plangebied bestaat uit beddingzand van de Oude Rijn. Daarop bevindt zich een dun pakket oeverafzettingen en hierin heeft zich een vegetatiehorizont gevormd.
De top van dit niveau representeert het Romeinse loopniveau. Ten opzichte van de omgeving lag dit niveau vrij laag. Het gebied lijkt daarmee niet geschikt te zijn geweest voor bewoning, maar wel voor andere menselijke activiteiten. Grondsporen uit de Romeinse tijd zijn niet aangetroffen, maar het ontgraven oppervlak was dermate klein dat dat goed verklaarbaar is. Het materiaal dateert van de late 1e eeuw tot in de vroege 3e eeuw n.Chr., zonder dat hierin een zwaartepunt kan worden aangewezen. Het Romeinse niveau wordt afgedekt door een dik pakket overstromingsafzettingen dat tot wel 70 à 80 cm dik is aangetroffen. Hierin is een klein aantal vroegmiddeleeuwse aardewerkfragmenten gevonden en een groter aantal vol- en laatmiddeleeuwse scherven. De meeste fragmenten zijn in de 12e en ook nog 13e eeuw te dateren en geven daarmee een indicatie voor de datering van de overstromingsafzettingen die wellicht samenhangen met historisch bekende stormvloeden in de late 12e eeuw.
De periode Late Middeleeuwen en vroege Nieuwe tijd blijft enigszins ongewis. Enerzijds is in de noordelijke helft van het onderzoeksgebied niet zo diep gegraven dat dit niveau kon worden bereikt.
Anderzijds bestaat een groot deel van het plangebied uit jongere kelders die de bodem tot grote diepte hebben verstoord. De meeste sporen die tijdens de begeleiding zijn aangetroffen, bestaan uit kelders en funderingen die op basis van gebruikte bakstenen en in combinatie met bouwhistorisch en archiefonderzoek vooral in de laatste twee eeuwen kunnen worden gedateerd.
De meeste funderingen en kelders zijn toe te schrijven aan de bouwfase van het koetshuis van rond 1830 en 1916. Ter hoogte van het stalgebouw en deels onder het poortgebouw was echter sprake van reeds bestaande oudere bebouwing van voor de bouw van het eerste koetshuis, daterend uit de 17e en 18e eeuw. In de fietsenstalling is geheel in het zuidwesten ook een deel van een mogelijk 18e-eeuwse muur gevonden die waarschijnlijk aan één van de administratieve gebouwen van Paushuize kan worden toegeschreven van voor de bouw van het koetshuis in 1830.