DOI: 10.14457/tu.the.2016.832
title: แนวความคิดทางกฎหมายรัฐธรรมนูญของปรีดี พนมยงค์

description: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษาว่า ปรีดี พนมยงค์ มีแนวความคิดทางกฎหมายรัฐธรรมนูญอย่างไร มีมูลเหตุหรือปัจจัยใดบ้างที่มีอิทธิพลต่อการก่อกำเนิดและหล่อหลอมแนวความคิด และในทางปฏิบัติแนวความคิดดังกล่าวได้รับการนำมาปรับใช้อย่างไรบ้างจากการศึกษาพบว่า แนวความคิดทางกฎหมายรัฐธรรมนูญของปรีดี ก่อกำเนิดและหล่อหลอมมาจากประสบการณ์ชีวิตของปรีดีที่ได้ถือกำเนิดมาในครอบครัวชาวนา อันอยู่ระหว่างความขัดแย้งของระบบการเมืองเก่าแบบศักดินาสมบูรณาญาสิทธิราชย์ กับระบบเศรษฐกิจใหม่แบบทุนนิยมที่กำลังแตกหน่ออ่อน ทำให้ปรีดีได้รับรู้และสัมผัสถึงความทุกข์ยากของชาวนาซึ่งระบอบเก่าที่เป็นอยู่นั้นไม่สามารถแก้ปัญหาให้ได้ รวมถึงได้รับรู้เหตุการณ์ที่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงและความพยายามที่จะเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์ มาเป็นระบอบใหม่ที่ก้าวหน้ากว่า การศึกษาและความสนใจใฝ่รู้ของปรีดีในแต่ละช่วงชีวิต ได้ก่อกำเนิดและหล่อหลอมแนวความคิดทางกฎหมายรัฐธรรมนูญของปรีดีให้มีความชัดเจนขึ้นตามลำดับ กระทั่งได้ร่วมกับเพื่อนที่มีอุดมการณ์เดียวกันก่อตั้ง “คณะราษฎร” โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเปลี่ยนแปลงการปกครองของสยามจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นระบอบราชาธิปไตยภายใต้รัฐธรรมนูญ และดำเนินการเพื่อให้สยามบรรลุหลัก 6 ประการ ในปี พ.ศ. 2474 ปรีดีได้รับมอบหมายให้เป็นอาจารย์ผู้สอนวิชากฎหมายปกครอง ปรีดีได้สอดแทรกเนื้อหาวิชาที่เกี่ยวข้องกับกฎหมายรัฐธรรมนูญและเศรษฐศาสตร์เข้าไปในการเรียนการสอน ซึ่งถือเป็นการเรียนการสอนวิชากฎหมายรัฐธรรมนูญครั้งแรกในสยามอีกด้วย ปรัชญา “สังคมนิยมวิทยาศาสตร์ประชาธิปไตย” และแนวความคิด “ประชาธิปไตยสมบูรณ์” อันมีจุดมุ่งหมายสูงสุดอยู่ที่การกินดีอยู่ดีของราษฎร คือรากฐานแนวความคิดทางกฎหมายรัฐธรรมนูญ รวมถึงการดำเนินการในบทบาททางการเมืองของปรีดี ตามทัศนะของปรีดีนั้น แม้รัฐธรรมนูญของสยามในระยะแรกยังไม่เป็นรัฐธรรมนูญประชาธิปไตยสมบูรณ์ แต่ปรีดีพยายามใช้ระบบการเมืองที่เป็นประชาธิปไตยเบื้องต้นอันมีรัฐธรรมนูญเป็นกฎหมายสูงสุดแล้วนั้น เป็นเครื่องมือในการสร้างระบบประชาธิปไตยในทางเศรษฐกิจ เพื่อนำพาสยามไปสู่ระบอบประชาธิปไตยสมบูรณ์ โดยการนำเสนอระบบเศรษฐกิจแบบสังคมนิยมเบื้องต้นในเค้าโครงการเศรษฐกิจของตนเองในปี พ.ศ. 2476 แต่ก็ไม่สมหวังเพราะถูกขัดขวางและกล่าวหาว่าเป็นแผนการสร้างระบบเศรษฐกิจสังคมแบบคอมมิวนิสต์โดยกลุ่มอำนาจเก่า อย่างไรก็ตาม เมื่อปรีดีได้เข้าดำรงตำแหน่งทางการเมืองในตำแหน่งต่างๆ ปรีดีได้ใช้โอกาสนั้นดำเนินการให้เป็นไปตามอุดมการณ์ของตนเองอย่างเต็มที่ปรีดีต้องการให้สยามเป็นรัฐที่คำนึงถึงความหลากหลายทางเชื้อชาติและปิตุภูมิของราษฎรภายในรัฐ เป็นรัฐที่ปกครองโดยรัฐธรรมนูญประชาธิปไตยสมบูรณ์แบบราชอาณาจักร มีกษัตริย์เป็นประมุข โดยที่พระองค์ไม่ได้ดำรงตนเป็นแต่เพียงสัญลักษณ์ของระบอบเท่านั้น หากแต่ยังทรงมีพระราชอำนาจในทางความเป็นจริงในบางเรื่องด้วย โดยเฉพาะอย่างยิ่งพระราชอำนาจในการปกป้องและพิทักษ์รัฐธรรมนูญ มีรัฐสภาแบบสภาเดียวคือ สภาผู้แทนราษฎร และมีสมาชิกที่มาจากการเลือกตั้งของราษฎรทั้งหมด หากจะต้องมีสองสภาคือ ทั้งสภาผู้แทนราษฎรและวุฒิสภา สมาชิกของทั้งสองสภาก็ต้องมาจากการเลือกตั้งของราษฎรเช่นเดียวกัน ยิ่งไปกว่านั้น วุฒิสภาต้องมีเพียงอำนาจหน้าที่ในการกลั่นกรองร่างกฎหมายเท่านั้น มีฝ่ายบริหารที่ปฏิบัติเพื่อราษฎรอย่างแท้จริง และมีฝ่ายตุลาการที่มีอิสระและดำรงไว้ซึ่งความเที่ยงธรรม อนึ่ง นอกจากบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญที่ว่าด้วยสิทธิเสรีภาพทางรัฐธรรมนูญแล้ว ปรีดีได้ยกให้หลัก 6 ประการของคณะราษฎรเป็น “ปฏิญญาแห่งกฎหมายรัฐธรรมนูญของสยาม” อันมีผลบังคับเสมอด้วยบทบัญญัติที่ว่าด้วยสิทธิเสรีภาพทางรัฐธรรมนูญอีกด้วย