DOI: 10.17026/dans-z6v-dwyq
title: Het Sint-Nicolaasklooster te Hemelum

description: &lt;p&gt;Tijdens de opgraving is binnen de contouren van de niewe rondweg een gebied met een omvang van&lt;br&gt;bijna 6.000 m2 opgegraven. Dit gebied betreft het zuidelijke deel van het kloosterterrein van het&lt;br&gt;Sint-Nicolaasklooster van Hemelum. Volgens historische bronnen is het klooster aan het eind van&lt;br&gt;de 12e eeuw, mogelijk omstreeks 1182 gebouwd. In de eerste fase was het een vrouwenklooster, van&lt;br&gt;de orde van de Benedictijnen, aan het eind van de 15e eeuw trokken de monniken van de Sint-&lt;br&gt;Odulphusabdij van Stavoren naar Hemelum. Na de reformatie werd het klooster afgebroken.&lt;br&gt;Het kloosterterrein werd aan de oost- en westzijden begrensd door brede sloten, die een circa 130&lt;br&gt;m breed terrein omvatten. De zuidelijke grens lag vermoedelijk aan de zuidzijde van het onderzoeksterrein&lt;br&gt;en de noordelijke begrenzing ligt ver buiten het onderzoeksgebied, ten noorden van&lt;br&gt;de huidige kerk. Het gehele kloosterterrein zal een lengte van circa 215 m hebben gehad. Daarmee&lt;br&gt;had het kloosterterrein een geschatte omvang van circa 2,8 ha.&lt;br&gt;Het klooster zelf heeft buiten het opgegraven gebied gestaan, waarschijnlijk nabij de huidige kerk.&lt;br&gt;Binnen het opgegraven gebied is een grote boerderij gevonden van het type Gasselte B. De boerderij&lt;br&gt;zal niet veel later dan 1153 na Chr. gebouwd zijn. Enerzijds zou de boerderij een kloosterboerderij&lt;br&gt;kunnen zijn, die vanaf de stichting van het klooster op het terrein heeft gestaan, en dan&lt;br&gt;zou de datering van de boerderij dus de stichtingsdatum van het klooster aangeven. Anderzijds&lt;br&gt;zou het kunnen betekenen dat de aangetroffen boerderij ouder is dan het klooster en dat deze&lt;br&gt;locatie mogelijk eerst een uithof was van het klooster in Stavoren, die later een zelfstandig klooster&lt;br&gt;werd. Het ontbreken van vondstmateriaal uit de oudste gebruiksfase duidt er op dat er op het onderzochte&lt;br&gt;deel van het kloosterterrein nog geen sprake was van (intensieve) bewoning in deze fase.&lt;br&gt;Nabij de boerderij lagen waterputten, een roedenberg en kuilen. Ook is een paardengraf gevonden.&lt;br&gt;Uit de periode van het mannenklooster (16e eeuw) dateren de resten van een bakstenen gebouw&lt;br&gt;met een kelder, een drenkkuil en een waterresservoir van baksteen. Enkele houten palen een de&lt;br&gt;rand van de westelijke grenssloot, duiden mogelijk op een steiger of brug.&lt;br&gt;Het vondstmateriaal bestaat voor een groot deel uit gebruiksaardewerk. In de 13e en 14e eeuw&lt;br&gt;bestaat het grootste deel van het aardewerk uit kogelpotaardewerk, dat voor koken werd gebruikt.&lt;br&gt;Uit Duitsland is proto- en bijna steengoed geïmporteerd, dat vooral gebruikt werd als drink- en&lt;br&gt;schenkgerei. Twee gouden munten dateren uit de 14e eeuw, maar zouden pas veel later in de&lt;br&gt;grond verstopt kunnen zijn. Uit de latere fase werd met name roodbakkend aardewerk, dat de&lt;br&gt;plaats inneemt van het kogelpotaardewerk. Verder is er veel steengoed gevonden, zoals jacobakannen,&lt;br&gt;een drinkbeker uit Siegburg, steengoed uit Raeren en Langerwehe. Eveneens uit Duitsland&lt;br&gt;afkomstig zijn fragmenten van drinkglazen. Ook is bouwmateriaal uit deze periode gevonden, zoals dakpannen (nonnen en monniken genoemd) en kacheltegels. De metaalvondsten uit deze&lt;br&gt;periode betreffen een gesp, mogelijk een onderdeel van paardentuig, een stuk D-vormig beslag en&lt;br&gt;een tinnen deksel van een kan. De relatief grote hoeveelheid drink- en schenkgerei van steengoed&lt;br&gt;en de aanwezigheid van enkele drinkglazen zijn voor een landelijke nederzetting uitzonderlijk en&lt;br&gt;wijzen op enige luxe.&lt;br&gt;Het is onzeker of men op het terrein zelf graan verbouwde, of dat het vanuit de bij het klooster&lt;br&gt;behorende uithoven werd afgedragen. Vruchten zoals appels, bramen en pruimen groeiden in een&lt;br&gt;boomgaard, of in boomsingels. Vijgen en druiven werden vanuit het mediterrane gebied aangevoerd.&lt;br&gt;De veestapel bestond uit runderen, varkens, schaap/geit en paard. Voor een deel kan dit vee in&lt;br&gt;de boerderij op het kloosterterrein zijn gehouden. Een ander deel van het vee zal afkomstig zijn&lt;br&gt;geweest van boerderijen uit de omgeving. De boeren pachtten land van het klooster en zullen een&lt;br&gt;deel van de pacht in de vorm van vee betaald hebben. Ook werd vis en gevogelte gegeten. De&lt;br&gt;aanwezigheid van bot van zwaan en patrijs wijst op elite.&lt;/p&gt;