DOI: 10.14457/tu.the.2020.14
title: การบริหารจัดการขยะมูลฝอยชุมชน “จังหวัดสะอาด”: กรณีศึกษาจังหวัดเลย

description: การค้นคว้าอิสระ เรื่อง “การบริหารจัดการขยะมูลฝอยชุมชน “จังหวัดสะอาด”: กรณีศึกษาจังหวัดเลย” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวทางการบริหารจัดการขยะมูลฝอยชุมชน “จังหวัดสะอาด” ของจังหวัดเลยศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อความสำเร็จในการนำนโยบายไปปฏิบัติ และศึกษาข้อเสนอแนะในการพัฒนาการบริหารจัดการขยะมูลฝอยชุมชนของจังหวัดให้สัมฤทธิ์ผลมากขึ้น โดยการวิจัยครั้งนี้ใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยอาศัยแหล่งข้อมูลจากเอกสารและการสัมภาษณ์เชิงลึกจากผู้ให้ข้อมูลที่สำคัญผลการศึกษา พบว่า จังหวัดเลยได้ตระหนักถึงความสำคัญและมุ่งเน้นการแก้ไขปัญหาขยะ โดยใช้หลักการ 3Rs : Reduce Reuse และ Recycle ในการจัดการขยะต้นทาง และได้กำหนดหลักการจัดการขยะมูลฝอยแบบครบวงจร โดยใช้หลัก 6Rs ในการจัดการขยะกลางทาง ซึ่งกำหนดให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นดำเนินการเอง ส่วนปลายทางกำหนดให้มีการกำจัดขยะมูลฝอยให้ถูกต้องตามหลักสุขาภิบาลและการจัดกลุ่ม Clusters ในการจัดการขยะ มูลฝอย การบริหารจัดการขยะมูลฝอยของจังหวัดเลยเน้นการมีส่วนร่วม โดยมีผู้บริหารระดับจังหวัด ได้แก่ ผู้ว่าราชการจังหวัดรองผู้ว่าราชการจังหวัดหัวหน้าส่วนราชการนายอำเภอ รวมถึงผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นท้องถิ่น กำนันผู้ใหญ่บ้าน และหมู่บ้าน/ชุมชนร่วมกันดำเนินการอย่างจริงจัง โดยมีกลไกสำคัญคือคณะกรรมการและคณะทำงานขับเคลื่อนตั้งแต่ระดับจังหวัด อำเภอ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นและหมู่บ้าน/ชุมชน นอกจากนี้ มีการคิดค้นนวัตกรรมเกี่ยวกับการบริหารจัดการขยะเพื่อให้เกิดมูลค่าเพิ่มโดยการสนับสนุนองค์ความรู้จากภาคส่วนต่าง ๆ อาทิ นวัตกรรมประเภทเครื่องใช้หรือสิ่งประดิษฐ์ นวัตกรรมประเภทการแปรรูปขยะมูลฝอย และนวัตกรรมประเภทการรวมกลุ่มทางสังคม เป็นต้นปัจจัยที่มีผลต่อความสำเร็จของการจัดการขยะมูลฝอยชุมชนของจังหวัดเลย พบว่า (1) นโยบายการบริหารจัดการขยะมูลฝอยชุมชน “จังหวัดสะอาด” มีความชัดเจนส่งผลให้ภาคส่วนต่าง ๆ โดยเฉพาะจังหวัดและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นใช้เป็นแนวทางในการดำเนินการได้ (2) แนวคิดของผู้บริหาร/หัวหน้าส่วนราชการ ที่ให้ความสำคัญกับการสร้างจังหวัดเลยให้เป็นเมืองสะอาดและเป็นผู้นำที่ดีในการดำเนินกิจกรรมและติดตามผลการดำเนินงานอย่างต่อเนื่อง (3) การอาศัยกลไกระดับจังหวัดในการนำนโยบายไปปฏิบัติ คือ กลไกการสั่งการและการบริหารราชการของผู้ว่าราชการจังหวัด ซึ่งมีอำนาจการบังคับบัญชา รวมทั้งมีเป้าหมายและแรงจูงใจที่ชัดเจนทำให้สามารถถ่ายทอดนโยบายไปสู่เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติและสามารถดำเนินการตามที่ตั้งเป้าหมายไว้ได้ และ (4) การมีส่วนร่วมของภาคส่วนต่าง ๆ ได้แก่ กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียซึ่งเป็นกลไกหลัก (Key Actor) คือ ผู้บริหารของจังหวัด ส่วนราชการหน่วยงานภาครัฐที่ได้รับมอบหมาย และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียซึ่งเป็นผู้สนับสนุน (Facilitator) คือ วัด โรงเรียน ชุมชน สมาคมแม่บ้านมหาดไทยจังหวัดเลย องค์กรภาคเอกชนต่าง ๆ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียซึ่งเป็นผู้จัดการเครือข่าย (Network Manager) ส่วนราชการซึ่งเป็นหน่วยงานที่ได้รับมอบหมายหลัก องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ ผู้นำชุมชน กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน กลุ่มอาชีพต่าง ๆและ หุ้นส่วนความร่วมมือการทำงาน (Partnership) ได้แก่ ผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นในพื้นที่ ผู้นำชุมชน กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน กลุ่มแม่บ้าน กลุ่มผู้สูงอายุ กลุ่มอาชีพต่าง ๆ ภายในชุมชน และประชาชนในพื้นที่ข้อเสนอแนะจากการศึกษา การดำเนินนโยบายการบริหารจัดการขยะมูลฝอยชุมชน “จังหวัดสะอาด” ต้องดำเนินการขับเคลื่อนแบบบูรณาการทุกภาคส่วนทั้งหน่วยงานวิชาการหน่วยส่งเสริมสนับสนุนและหน่วยงานปฏิบัติ รวมทั้งต้องเสริมสร้างพลังพลเมือง (Empower) ให้พลเมืองสามารถจัดการปัญหาขยะชุมชนด้วยตนเองโดยรัฐและเอกชนควรปรับบทบาทจากผู้ปฏิบัติเป็น “ผู้สนับสนุน”เพื่อให้ทุกคนในชุมชนและสังคมได้มีส่วนร่วมในการกำหนดรูปแบบวิธีการจัดการขยะที่เหมาะสมของแต่ละพื้นที่และสามารถขับเคลื่อนตัวเองได้ ซึ่งจะทำให้การแก้ไขปัญหาขยะชุมชนเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและยั่งยืนแต่หากปริมาณขยะมูลฝอยชุมชนมีปริมาณมากควรสนับสนุนให้เอกชนเข้ามาดำเนินธุรกิจการบริหารเก็บขน ขนส่ง และกำจัดขยะมูลฝอย ภายใต้หลักการความเป็นหุ้นส่วนของรัฐเอกชน (Public Private Partnership)เพื่อจูงใจให้เอกชนเข้ามาร่วมลงทุน โดยพิจารณาหารูปแบบที่เหมาะสม