DOI: 10.17026/dans-z4s-6brg
title: Proefsleuvenonderzoek Horst Hoek Venloseweg / Dr. van de Meerendonkstraat 2a Proefsleuvenonderzoek aan de Hoek Venloseweg / Dr. van de Meerendonkstraat 2a te Horst in de gemeente Horst aan de Maas

description: &lt;p&gt;Econsultancy heeft in opdracht van Janssen Beheer Horst een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd voor de Hoek Venloseweg / Dr. van de Meerendonkstraat 2a in Horst (gemeente Horst aan de Maas).&lt;br&gt;Volgens de gemeentelijke archeologische maatregelenkaart ligt het plangebied in een gebied met Archeologische Waarde - categorie 2. Binnen deze gebieden dient bij een verstoringsoppervlak groter dan 100 m2 en bodemingrepen dieper dan 30 centimeter archeologisch onderzoek uitgevoerd te worden. De bouwplannen overschrijden deze waardes, waardoor archeologisch onderzoek verplicht is.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Doel van het proefsleuvenonderzoek is het aanvullen en toetsen van een gespecificeerde archeologische verwachting gebaseerd op onderzoeksresultaten uit het plangebied Hof te Berkel, waar het onderhavige plangebied deel van was. Het gaat om gebied- of vindplaatsgericht onderzoek. Het proefsleuvenonderzoek gebeurt door middel van waarnemingen in het veld, waarbij (extra) informatie wordt verkregen over bekende en/of verwachte archeologische waarden binnen een onderzoeksgebied. Dit omvat de aan- of afwezigheid, de aard, de omvang, de datering, de gaafheid, de conservering en de inhoudelijke kwaliteit van de archeologische waarden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het resultaat van een proefsleuvenonderzoek is een rapport met een waardering en een inhoudelijk (selectie-)advies (buiten normen van tijd en geld), aan de hand waarvan een beleidsbeslissing (een selectiebesluit) kan worden genomen. Dit betekent dat de veldactiviteiten uitgevoerd worden tot het niveau waarop deze beslissing gefundeerd genomen kan worden, dat wil zeggen dat de archeologische waarden van het terrein/vindplaats in voldoende mate zijn vastgesteld.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel Het plangebied valt binnen de oude historische kern van Horst, waar in de 19e eeuw een erf heeft gestaan. De oude kern en het gevormde plaggendek scheppen de verwachting, dat de bewoningsgeschiedenis binnen het plangebied mogelijk teruggaat tot de Volle/Late Middeleeuwen. Tevens zijn ook archeologische resten van oudere bewoningsfasen te verwachten. Het plangebied betreft namelijk een goed ontwaterd gebiedsdeel, dat van oudsher aantrekkelijk geweest is voor landbouwsamenlevingen uit alle perioden. Daarnaast heeft een plaggendek een gunstige invloed op het behoud van archeologische resten. Toch wordt de trefkans voor resten uit het Paleolithicum t/m Mesolithicum laag ingeschat, omdat doorgaans deze ondiepe sporen verploegd zijn. Dit geldt in mindere mate voor resten uit de periode Bronstijd t/m Vroege Middeleeuwen, omdat deze bewoningssporen doorgaans dieper ingegraven zijn geweest. Resten uit deze perioden zijn echter niet bekend uit de onmiddellijke omgeving van het plangebied, dit in tegenstelling tot resten uit latere perioden. Hierdoor wordt de trefkans voor de periode Bronstijd t/m Vroege Middeleeuwen middelhoog en die voor de Volle Middeleeuwen t/m Nieuwe tijd hoog ingeschat.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Gevolgde onderzoeksmethode Tijdens het veldwerk is op kleine punten afgeweken van de methodiek zoals beschreven in het PvE. In totaal zijn er twee proefsleuven gegraven met een totale oppervlakte van 88 m2. Beide sleuven zijn ongeveer 10 bij 4 m2. De proefsleuven zijn voor een groot deel in één vlak onderzocht: namelijk in de top van de natuurlijke ondergrond/C-horizont aangelegd. Dit is het niveau waar grondsporen zich vooral zouden kunnen aftekenen. Een uitzondering op deze regel is een klein deel in sleuf 1, waar een spoor zichtbaar was in een E-horizont. De lage spoordichtheid en geringe variatie in de waargenomen horizonten in het lengteprofiel hebben geleid tot een aanpassing op de methodiek zoals bepaald in het PvE. In samenspraak met de adviseur van de gemeente is besloten en af te zien van bemonstering van het lengteprofiel in sleuf 2 en in plaats daarvan een tweetal profielkolommen te documenteren. In de meest belovende eerste sleuf is juist gekozen om meer inspanningen te verrichten door middel van het bemonsteren van sporen in het lengteprofiel.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten Proefsleuvenonderzoek Het onderzoek heeft aangetoond, dat binnen het plangebied een eerdpakket op dekzand aanwezig is. In hoofdlijnen betreft het een hoge enkeerdgrond, waaronder nog een oorspronkelijke podzol aanwezig is. De top van de eerdlaag (+/- 40 cm dik) is geroerd en/of opgebracht in de 20e eeuw. Eronder bevindt zich een ca. 30 cm dik plaggendek met dunne humeuze basis, die bestaat uit een verploegde top van de oorspronkelijke podzol. Met enige voorzichtigheid kan op basis van vondsten uit het plaggendek afgeleid worden wanneer het is plaggendek is ontstaan: de basis is ten vroegste in begin 14e eeuw te dateren en de top van het dek ten vroegste in de 18e eeuw. Door het aanwezige plaggendek en podzol kunnen archeologische resten goed bewaard zijn gebleven. Desondanks zijn er nauwelijks sporen waargenomen. Het enige duidelijk en relevant spoor betreft een greppel onder het plaggendek, die de oorspronkelijke podzol doorsnijdt. De gebrokte vulling met materiaal is afkomstig uit het plaggendek en de podzol. Dit kan wijzen op vergelijkbare ouderdom als de oudste fase van het plaggendek. Het is onduidelijk de ingraving enige tijd open heeft gelegen en na verloop van tijd is dichtgeworpen. Dit zou kunnen wijzen op een perceelsgreppel. Het spoor kan ook het resultaat zijn van het omspitten van grond omwille van grondverbetering, hoewel in dat geval juist meerdere parallel aan elkaar gelegen vergelijkbare sporen te verwachten zijn.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het plangebied lijkt tot de Late Middeleeuwen B weinig bewoond / beakkerd te zijn geweest, gezien de goed bewaarde podzol, lage spoordichtheid en vondstassemblage. Misschien dat het landschap zich niet leende voor duurzaam verblijf (plaatsvaste akkers). Waarderend archeobotanisch onderzoek kan alleen hier iets over zeggen op het moment dat de podzol werd afgedekt: rond het omslagpunt Middeleeuwen naar Nieuwe tijd. De pollen uit de podzol blijken vooral afkomstig te zijn van vegetatie, die te vinden is op droge grond. Dit betreft zowel pollen van bomen, kruiden en grassen. In tegenstelling tot de podzol bevat het plaggendek pollen van een cultuurgewas, namelijk graan. Dit ondersteunt het beeld, dat bekend is uit historisch geografisch onderzoek over de omgeving van Horst: grondverbetering was in deze periode veelal noodzakelijk voor de ontwikkeling van plaatsvaste landbouwgronden in de omgeving van Horst. Uit de waardering blijkt tevens dat pollenmonsters uit het plangebied van goede kwaliteit zijn en gebruikt kunnen worden voor toekomstig archeologisch onderzoek. Onverkoolde organische (macro)resten lijken niet behouden en metaal is slechts behouden in het zandige substraat, waar ter plaatste het grondwater doorgaans laag staat.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectieadvies en -besluit Het PvE voorzag in een doorstart naar een opgraving. Om deze reden is direct na aanleg van de proefsleuven contact opgenomen met de adviseur van de bevoegde overlegd. Samen is geconcludeerd, dat de er geen sprake is van een behoudenswaardige vindplaats. De waardering van de vindplaats is op een KNA voorgeschreven wijze verder onderbouwd in dit document. De bevoegde overheid middels de goedkeuring van het evaluatierapport reeds ingestemd het hele plangebied vrij te geven voor ontwikkeling wat betreft archeologie en de dubbelbestemming te laten vervallen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Mochten tijdens de graafwerkzaamheden toch archeologische waarden worden aangetroffen, dan dient hiervan melding te worden gemaakt conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet uit juli 2016 bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) en de gemeente Horst aan de Maas.&lt;/p&gt;