DOI: 10.14457/tu.the.2015.1366
title: การนำมาตรการฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์มาใช้ในการนำเข้า-ส่งออก

description: เนื่องจากปัญหาภาวะวิกฤติภาวะเรือนกระจกของสภาพภูมิอากาศที่กระทบต่อการดำรงชีพของสิ่งมีชีวิตบนโลกที่มีสาเหตุหลักมาจากการดำเนินกิจกรรมประจำวันของสิ่งมีชีวิตและการอุปโภคบริโภคของประชากร การจะแก้ไขปัญหาดังกล่าวได้จึงจำต้องอาศัยความร่วมมือจากนานาประเทศในการดำเนินการควบคุมอัตราความเปลี่ยนแปลงของปริมาณก๊าซเรือนกระจกในชั้นบรรยากาศ ซึ่งประเทศต่างๆได้ร่วมกันแสดงเจตจำนงค์ในรูปของอนุสัญญา พิธีสารและความตกลงต่างๆ และได้กำหนดมาตรการทางสิ่งแวดล้อมขึ้นมาเพื่อเป็นเครื่องมือในการอำนวยการให้บรรลุวัตถุประสงค์ ซึ่งมาตรการฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์ก็เป็นหนึ่งในมาตรการทางสิ่งแวดล้อมที่มีจุดมุ่งหมายเดิมเพื่อประโยชน์ในการแก้ไขวิกฤติภาวะเรือนกระจกเช่นกัน โดยฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์จะแสดงปริมาณก๊าซเรือนกระจกที่ผลิตภัณฑ์นั้นปล่อยออกมาตลอดวัฏจักรชีวิตของผลิตภัณฑ์ตั้งแต่ เป็นวัตถุดิบ ไปจนย่อยสลายหลังการใช้งาน ในรูปแบบคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่า ซึ่งปัจจัยสำคัญของการดำเนินการในมาตรการนี้คือ ผู้บริโภคผลิตภัณฑ์ เนื่องจากฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์เป็นฉลากที่ใช้สื่อสารต่อผู้บริโภคว่า ผลิตภัณฑ์หรือสินค้าที่วางขายนั้นส่งผลกระทบต่อสภาพบรรยากาศเพียงใด ซึ่งพฤติกรรมของผู้บริโภคที่คำนึงต่อสิ่งแวดล้อมมีแนวโน้มจะเลือกผลิตภัณฑ์ที่มีการบ่งบอกปริมาณการผลิตก๊าซเรือนกระจกมากกว่าผลิตภัณฑ์ที่ไม่ได้บ่งบอกปริมาณ และเลือกผลิตภัณฑ์ที่กระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อยกว่า ซึ่งจะส่งผลต่อตลาดการค้าอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ มาตรการฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์จึงมิใช่เป็นเพียงมาตรการทางสิ่งแวดล้อมแต่เพียงด้านเดียวอีกต่อไป ยังเป็นมาตรการที่เกี่ยวข้องในทางการค้าและการค้าระหว่างประเทศอีกด้วยวิทยานิพนธ์เล่มนี้จึงมุ่งหมายศึกษาเกี่ยวกับมาตรการฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์ที่อยู่ภายใต้หลักการในข้อยกเว้นของความตกลงว่าด้วยอุปสรรคทางเทคนิคต่อการค้าใน Article XX(b)  และ Article XX(g) ในความตกลงทั่วไปว่าด้วยภาษีศุลกากรและการค้า ซึ่งเป็นมาตรการทางสิ่งแวดล้อมที่ส่งผลกระทบในด้านการค้าโดยเฉพาะการค้าระหว่างประเทศในปัจจัยด้านการส่งออกและนำเข้าสินค้า เนื่องจากหากมีการนำมาตรการฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์มาใช้เป็นอุปสรรคทางการค้าที่ไม่ใช่มาตรการทางภาษี โดยการนำมาใช้เป็นมาตรการบังคับให้สินค้าที่ส่งออก-นำเข้ามาจำหน่ายในประเทศ หรือสินค้าที่จำหน่ายในประเทศต้องมีการแสดงฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์หรือเครื่องหมายคาร์บอนฟุตพริ้นท์ไว้บนผลิตภัณฑ์ จะส่งผลให้สินค้าจากผู้ผลิตประเทศที่ไม่ได้นำมาตรการดังกล่าวไปใช้หรือไม่มีฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์จะถูกกีดกันไม่สามารถส่งไปจำหน่ายในต่างประเทศที่มีการกำหนดให้มีมาตรการบังคับดังกล่าวได้ โดยผู้เขียนได้มุ่งศึกษาที่มา แนวคิด และความหมายเกี่ยวกับมาตรการฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์ รวมถึงมาตรฐาน มาตรการและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง และวิเคราะห์ปัญหาที่เกิดขึ้นของประเทศไทยและเสนอแนะแนวทางเมื่อเปรียบเทียบกับต่างประเทศในการนำมาตรการคาร์บอนฟุตพริ้นท์ภายใต้หลักการในข้อยกเว้นของความตกลงว่าด้วยอุปสรรคทางเทคนิคต่อการค้าใน Article XX(b) และ Article XX(g) ในความตกลงทั่วไปว่าด้วยภาษีศุลกากรและการค้ามาใช้เพื่อประโยชน์ในทางการค้าระหว่างประเทศจากการศึกษาในประเด็นต่าง ๆ พบว่า ประเด็นปัญหาที่เกิดขึ้นจากแนวโน้มของการนำมาตรการฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์มาเป็นมาตราการกีดกันทางการค้านั้น จากการศึกษาแล้วพบว่า ในปัจจุบันประเทศต่างๆ ที่ได้ทำการศึกษาส่วนใหญ่ยังคงกำหนดให้มาตรการฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์เป็นมาตรการโดยความสมัครใจของผู้ผลิตผลิตภัณฑ์ โดยมีเพียงบางประเทศที่ได้กำหนดให้เป็นมาตรการบังคับ หรือมีการออกกฎหมายของฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์ไว้โดยเฉพาะ แต่เมื่อพิจารณาถึงกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้องแล้วจะเห็นได้ว่า ในทุกประเทศที่ได้ทำการศึกษาที่มีการพัฒนาระบบฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์จนเริ่มใช้งานได้แล้วนั้นต่างมีแนวโน้มในการนำมาตรการฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์บังคับใช้เป็นมาตรการบังคับเพื่อประโยชน์ทางการค้าระหว่างประเทศในอนาคตโดยคำนึงถึงการนำมาเป็นอุปสรรคทางการค้าเป็นปัจจัยสำคัญ ซึ่งในการนี้รัฐบาลของแต่ละประเทศต่างออกมาตรการส่งเสริมให้ผู้ผลิตผลิตภัณฑ์เข้าร่วมโครงการฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์เพิ่มขึ้น และเผยแพร่ให้ผู้ผลิต ผู้บริโภคมีความเข้าใจ เล็งเห็นความสำคัญของมาตรการดังกล่าว รวมถึงปรับปรุงกฎหมายที่เกี่ยวข้องให้มีข้อบังคับที่ต้องดำเนินการเกี่ยวกับคาร์บอนฟุตพริ้นท์มากขึ้น โดยปรากฎในรูปแบบของกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง เช่น กฎหมายการซื้อขายเพื่อสิ่งแวดล้อมคำนึงถึงสิ่งแวดล้อม ข้อบังคับในการรายงานคาร์บอน กฎระเบียบภายใน เป็นต้น โดยในส่วนของประเทศไทยในปัจจุบัน มีการดำเนินการเกี่ยวกับฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์บ้างแล้ว แต่ยังไม่ปรากฎการนำเอามาตรการฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์บัญญัติเป็นกฎหมายโดยเฉพาะหรือบัญญัติเป็นมาตรการส่งเสริมในกฎหมายอื่นใด เมื่อพิจารณาจากแนวโน้มของนานาประเทศแล้ว ประเทศไทยควรมีการบัญญัติกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับมาตรการฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์ขึ้นเพื่อประโยชน์ในการนำมาใช้เป็นมาตรการบังคับต่อไปในอนาคตอันใกล้แต่เนื่องด้วยมาตรการฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์เป็นมาตรการที่ค่อนข้างใหม่และยากแก่การทำความเข้าใจในเบื้องต้น ผู้บริโภคและผู้ผลิตผลิตภัณฑ์รวมถึงผู้ประกอบการจำต้องใช้เวลาในการศึกษาและทำความเข้าใจ รวมถึงในการคำนวณปริมาณก๊าซเรือนกระจกของผลิตภัณฑ์ตลอดวัฎจักรชีวิตให้ออกมาในรูปคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่านั้น จำต้องขั้นตอนและค่าใช้จ่ายในการดำเนินการที่ซับซ้อนทั้งทางวิทยาศาสตร์และทางกฎหมายจึงอาจต้องใช้เวลาในการพัฒนาระบบให้สามารถคำนวณและรวบรวมข้อมูลได้ง่ายขึ้นโดยมีค่าใช้จ่ายที่ลดลง จึงควรนำมาตรการฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์ใช้เป็นมาตรการสมัครใจไปพลางก่อนและให้รัฐบาลกำหนดมาตรการส่งเสริมการใช้ฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์ในกฎหมายอื่นๆ ที่เกี่ยวข้องกับมาตรการและการค้าประกอบ อาทิเช่น ลดค่าธรรมเนียมหรือค่าใช้จ่ายในการดำเนินการของการติดฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์ไว้ในระเบียบในการดำเนินการขอฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์ หากสามารถลดปริมาณ์ก๊าซเรือนกระจกที่ปรากฎในรูปคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าในผลิตภัณฑ์ลงได้ตามเกณฑ์ที่กำหนด หรือ กำหนดในระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการพัสดุพ.ศ.2541 ให้หน่วยงานราชการนำฉลากคาร์บอนฟุตพริ้นท์เป็นปัจจัยหนึ่งในการพิจารณาจัดซื้อพัสดุ เป็นต้น