DOI: 10.14457/tu.the.2019.1570
title: แนวทางการออกแบบสิ่งปลูกสร้างในพื้นที่ต้นแบบเกษตรผสมผสานขนาดเล็กเพื่อการพึ่งพาตนเอง

description: ในปัจจุบันรัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ส่งเสริมให้มีการทำเกษตรผสมผสานและการ ปลูกสวนป่าเศรษฐกิจ ทำให้ได้รับความสนใจจากกลุ่มคนที่อยากผันตัวเป็นเกษตรกรเพิ่มมากขึ้น แต่ การนำไม้ที่ปลูกมาใช้ในการก่อสร้างนั้นมีข้อจำกัด งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อนำเสนอแนวทางการ ออกแบบสิ่งปลูกสร้างที่อยู่อาศัยในพื้นที่เกษตรผสมผสาน ที่สามารถขยายต่อเติมหรือซ่อมแซมได้ด้วย วัสดุที่หาได้ในที่ดินโครงการ โดยสัมพันธ์กับช่วงเวลาในการนำไม้แต่ละชนิดไปใช้ในการก่อสร้าง จากการศึกษาพบว่า ไม้ที่นิยมปลูกและสามารถใช้เป็นวัสดุก่อสร้าง ได้แก่ ไม้โตเร็วมาก ไม้โต เร็ว ไม้โตปกติ ไม้โตค่อนข้างช้า และไม้โตช้า โดยชนิดพันธุ์ไม้ที่นำมาใช้ในการศึกษา คือ ไผ่ สะเดา สัก ประดู่ และพะยูง ตามลำดับ ไม้แต่ละชนิดมีช่วงเวลาโตจนได้ขนาดที่เหมาะสมในการตัดเพื่อนำไปใช้ ประโยชน์ (การตัดฟัน) ตั้งแต่ 3 – 30 ปี ซึ่งสัมพันธ์กับช่วงเวลาการขยายต่อเติมหรือซ่อมแซม ที่อยู่อาศัย และในช่วง 5 – 15 ปีแรก ทำการตัดไม้เพื่อปรับระยะห่างในการปลูกระหว่างต้น (การตัดสาง) สามารถนำไม้มาใช้ในการขยายต่อเติมหรือซ่อมแซมทดแทนวัสดุเดิม ระหว่างรอต้นไม้ เจริญเติบโตได้ขนาดที่เหมาะสมในอีกหลายปีข้างหน้า ผลการออกแบบที่อยู่อาศัยด้วยการนำไม้ทั้ง 5 ประเภท มาเป็นวัสดุก่อสร้างในที่ดินขนาด 3 ไร่ สามารถแบ่งการตัดไม้ไปใช้ก่อสร้างและขยายต่อเติมหรือซ่อมแซมอาคารได้ 6 ช่วงเวลา ดังนี้ 1) ช่วงเวลา 3 – 5 ปี ไผ่สามารถนำไปใช้ก่อสร้างได้เร็วที่สุด ด้วยระบบ โครงสร้างเสาและคานในลักษณะของเรือนเครื่องผูก โดยใช้ตอกหรือเชือกจากกาบกล้วยในการผูกมัด ผนังใช้ไผ่สับฟากสานขัดแตะ อาจมีการฉาบด้วยดินผสมมูลวัวในส่วนที่ต้องการป้องกันลม เสียง หรือ ความเป็นส่วนตัว พื้นปูด้วยไผ่สับฟาก และหลังคามุงด้วยหญ้าคาหรือแฝก 2) ช่วงเวลา 5 – 10 ปี ขยายต่อเติมที่อยู่อาศัยโดยนำไม้จากการตัดสางไม้โต ปกติมาใช้ประโยชน์โดยไม่ต้องแปรรูป หรือแปรรูปเป็นไม้ขนาดเล็กก่อสร้างด้วยเทคโนโลยีสมัยใหม่ที่เหมาะสม คือ ระบบโครงสร้างผนังรับน้ำหนัก โดยใช้ไม้ขนาดเล็กมาประกบและต่อเพื่อเพิ่มความหนาและความยาว ใช้ข้อต่อเหล็กรัดเสริมความแข็งแรง ผนังและพื้นใช้ไผ่ในการก่อสร้าง ส่วนหลังคาซ่อมแซมโดยมุงหญ้าคาหรือแฝกใหม่ 3) ช่วงเวลา 10 – 15 ปี ที่อยู่อาศัยจากไผ่เริ่มผุพังจึงต้องซ่อมแซม และอาจขยายต่อเติมเพื่อเพิ่มพื้นที่ใช้สอย โดยการตัดสางไม้โตปกติมาแปรรูปเพื่อใช้ก่อสร้างด้วยระบบ โครงสร้างผนังรับน้ำหนัก หรือระบบเสาคานเล็กในลักษณะประกบเสริม ผนังเปลี่ยนจากไผ่สับฟาก สานขัดแตะเป็นผนังจากไม้ตัดสางแปรรูปในลักษณะตีชน มีไม้ปิดทับแนวต่อ พื้นเปลี่ยนจากไผ่สับฟาก เป็นพื้นไม้แปรรูปจากการตัดฟันไม้โตเร็ว ส่วนหลังคาเปลี่ยนวัสดุจากหญ้าคาหรือแฝกเป็นการมุงด้วยกระเบื้องไม้จากเศษไม้ที่เหลือจากการแปรรูป 4) ช่วงเวลา 15 – 20 ปี ขยายต่อเติมที่อยู่อาศัยโดยการตัดฟันไม้โตปกติมาใช้ ก่อสร้างเป็นหลักด้วยระบบโครงสร้างเสาและคาน ผนังใช้ไม้จากการแปรรูปยึดติดกับโครงเคร่าในลักษณะตีชน มีไม้ปิดทับแนวต่อ ในส่วนของพื้นปูด้วยไม้จากการแปรรูปตีเว้นร่อง 5) ช่วงเวลา 20 – 25 ปี มีการรื้อถอนที่อยู่อาศัยจากระบบโครงสร้างผนังรับน้ำหนักและขยายต่อเติมใหม่ โดยใช้ไม้จากการตัดฟันไม้โตค่อนข้างช้าด้วยระบบโครงสร้างเสาและ คาน ผนังมีการนำไม้จากการรื้อถอนกลับมาใช้ใหม่ในลักษณะตีซ้อนเกล็ด ส่วนหลังคาซ่อมแซมโดยมุงกระเบื้องไม้ใหม่ 6) ช่วงเวลา 25 – 30 ปี มีการรื้อถอนที่อยู่อาศัยและขยายต่อเติมใหม่ โดยนำไม้จากการตัดฟันไม้โตช้ามาเปลี่ยนทดแทนวัสดุเดิมในระบบโครงสร้างเสาและคาน ไม้บางส่วนที่เหลือ จากการสร้างที่อยู่อาศัยสามารถแปรรูปเป็นเฟอร์นิเจอร์สำหรับใช้งานและขายเพื่อเสริมสร้างรายได้ แนวทางการออกแบบนี้เป็นการผลักดันการก่อสร้างโดยใช้วัสดุที่หาได้ในที่ดินโครงการเป็น หลัก และพึ่งพาวัสดุจากภายนอกที่ดินโครงการให้น้อยที่สุด เช่น ยางรถยนต์ ข้อต่อเหล็ก ตอม่อ และ ฐานรากคอนกรีต เป็นต้น ส่งผลให้สามารถลดงบประมาณค่าใช้จ่ายส่วนใหญ่ในการก่อสร้างและ นำไปสู่การอยู่อย่างพึ่งพาตนเองได้