DOI: 10.17026/dans-x6n-6ffc
title: Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen, verkennende fase herontwikkeling GZI Phileas Foggstraat 45 te Emmen, gemeente Emmen

description: &lt;p&gt;Het plangebied ligt landschappelijk gezien op de westelijke flank van de meest oostelijk gelegen rug van het Hondsrugcomplex. Hoewel het gebied in absolute zin vrij hoog ligt, op een actuele hoogte van 20 m +NAP, zal het reeds in de prehistorie te kampen hebben gehad met een hoge grondwaterstand en veenvorming. De ontwatering richting het zuiden was namelijk verstopt door een uitgestrekte hoogveengordel, historisch ook wel aangeduid als het Bourtanger Moor. De slechte ontwatering uitte zich onder meer in de aanwezigheid van een enorm meerstal ten noordoosten van het plangebied, het Bergermeer/Bargermeer, naamgevend voor het thans hier aanwezige industrieterrein. Mogelijk was het plangebied nog wel bewoonbaar gedurende het laat paleolithicum en het mesolithicum. Dergelijke nederzettingen bestonden uit kortstondige kampementen, die behalve enig bewerkt vuursteen, meestal geen blijvende sporen hebben achtergelaten. Deze bewoning zal zijn gebonden aan gepodzolideerd dekzand. De podzolidatie (bodemvorming) duidt erop dat het tenminste periodiek voldoende droog was. Minder waarschijnlijk zijn bewoningsresten op verspoeld zand, zoals in of langs het ten noorden van de locatie gelegen droogdal. In de periode neolithicum tot en met de nieuwe tijd, tot aan de jonge veenontginningen, was het gebied in principe ontoegankelijk, tenzij er sprake was van een kunstmatige weg. Vanaf de oostelijke flank van de Hondsrug zijn tot in het veengebied diverse van dergelijke knuppelpaden aangetroffen. Voor het plangebied is de aanwezigheid van een knuppelpad als (functionele) verbinding niet plausibel. In de nieuwe tijd heeft de Heerendijk (waarschijnlijk) door de westelijke helft van het plangebied gelopen.&lt;br&gt;Op basis van het bureauonderzoek is geadviseerd om in eerste instantie een verkennend archeologisch booronderzoek uit te voeren. Dit onderzoek dient om vast te stellen op welke diepte eventuele archeologische lagen liggen, of deze lagen intact zijn en of er een grond- en bodemtype aanwezig is die geschikt kan zijn geweest voor bewoning. De boringen worden gezet in een 40 x 50 m grid ter plaatse van de gebieden waar zonnepanelen zijn gepland, die op heden niet bebouwd zijn (gras, braakliggend of bosschage) én die op grond van de archeologische beleidsadvieskaart van de gemeente onderzoeksplichtig zijn. Wij adviseerden verder op basis van het bureauonderzoek om de plaatsen waar installaties aanwezig zijn geweest, de huidige bebouwing en de huidige infrastructuur op het terrein vrij te geven.&lt;br&gt;Verder adviseerden wij om gelijktijdig een viertal karterende boringen te plaatsen op de gereconstrueerde plaats van de Heerendijk (nieuwe tijd B) om vast te stellen of hiervan nog archeologische resten in het plangebied aanwezig kunnen zijn.&lt;br&gt;Resultaat inventariserend veldonderzoek: zuidoostelijk gebied (boringen 01-47)&lt;br&gt;Er zijn geen intacte podzolprofielen aangetroffen in dit gebied en geen intacte lagen in het veen. Daarnaast zijn vrij veel aanwijzingen voor bodemverstoringen. De kans op intacte archeologische vindplaatsen is afwezig tot laag. Er resteert een hypothetische kans op ingegraven haardkuilen rondom zone bij boringen 01 en 02 Ten aanzien van de archeologische verwachting adviseren we deze bij te stellen naar laag, vanwege het ontbreken van een intact podzolprofiel. Archeologisch vervolgonderzoek wordt niet aan de orde geacht.&lt;br&gt;Resultaat inventariserend veldonderzoek: noordwestelijk gebied (boringen 48-65a)&lt;br&gt;Het noordoostelijk deel van dit gebied heeft aanwijzingen opgeleverd voor de ligging in een droogdal. In de periglaciale afzettingen (geen dekzand) zijn geen aanwijzingen voor bodemvorming aangetroffen. Bij benadering betekent dit dat er geen droge condities hebben geheerst die prehistorische bewoning van dit deel geschikt maakten. De archeologische verwachting is daarmee laag tot afwezig en vervolgonderzoek wordt niet aan de orde geacht.&lt;br&gt;Voor het middendeel geldt dat de boringen niet veilig konden worden geplaatst vanwege asbesthoudende bovengrond. Het betreft hier echter een centraal gelegen deel van het plangebied waar ten tijde van het gebruik van de installatie diverse activiteiten zijn ontplooid die evenals het zuidelijke deel waarschijnlijk tot (diepe) verstoringen kunnen hebben geleid. Hoewel dit niet kan worden geverifieerd achten wij de kans op archeologische resten ook hier gering en adviseren wij tot vrijgave.&lt;br&gt;Voor het deel ter hoogte van de Heerendijk geldt dat het verwachte complex niet is aangetroffen en er kan worden geconcludeerd dat deze niet meer aanwezig is in het plangebied. Wel kan de podzolbodem wijzen op een eventueel in het mesolithicum bewoonbare dekzandwelving. De kans op een intact vondstniveau is aanwezig (E- en E/B-horizont in boring 63 en 65). We adviseren om bij ingrepen dieper dan 0,5 m –mv een karterend booronderzoek uit te voeren op middelgrote steentijdvindplaatsen (8 x 10 m grid). Dit geldt voor de huidige bosschages binnen het contour zoals weergegeven op afbeelding 15 (advieskaart).&lt;br&gt;Verder geldt dat de dekzandwelving niet begrensd is en dat voor het overige deel van dit gebied bij ingrepen dieper dan 0,5 m –mv aanvullende verkennende boringen worden gezet om deze landschappelijk te karteren. Bij aantreffen van podzolprofielen aanvullend karterende boringen.&lt;br&gt;Het bovenstaande betreft met nadruk een selectieadvies. Dit advies dient ter beoordeling te worden voorgelegd aan de gemeente Emmen, in deze haar adviseur (mevr. C. Verschoor). De gemeente kan op grond daarvan een selectiebesluit nemen.&lt;/p&gt;