DOI: 10.17026/dans-xs7-tynb
title: Een erf uit de IJzertijd en een Vikingnaald op de Holsterkamp
title: Archeologisch onderzoek in het wegcunet van de Holsterkamp

description: &lt;p&gt;In juni 2020 werd een cunet uitgegraven voor de aanleg van een nieuwe verbindingsweg tussen bedrijventerrein Revelhorst IV en de N314 ten zuiden van Leesten. Dit cunet is onder archeologische regie uitgegraven en sluit aan op eerdere opgravingen door het ADC in 2012. Bij dit eerdere onderzoek werden paalsporen uit de ijzertijd aangetroffen, maar zijn er geen structuren herkend.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Bij de brede cunetsleuf die in 2020 werd gegraven, was het wel mogelijk om structuren te herkennen. In totaal zijn 16 bijgebouwtjes uit de ijzertijd herkend. Deze komen voor in twee clusters. Het zuidelijke cluster lijkt op grond van een 14C-datering in de late vroege ijzertijd gedateerd te moeten worden, het noordelijke cluster in de vroege midden ijzertijd. De schuurtjes in het zuidelijke cluster zijn gemiddeld wat groter dan in de noordelijke tegenhangers. Daarbij werd te midden van de zuidelijke gebouwen een substantieel groter bouwwerk opgegraven. Dit gebouw heeft zware palen gehad en mat 9,9 x 3,5 meter. Opvallend is ook dat het gebouw grotendeels tweeschepig was. Omdat we weten hoe boerderijen er in deze tijd uitzagen, kunnen we stellen dat er hier geen sprake is van een woonhuis maar van een schuur. De beste parallellen komen uit Noord-Brabant. De vraag is waarom er te midden van relatief gelijkvormige schuren opeens een veel groter exemplaar werd gebouwd. Sowieso is er over de functie van schuren in deze periode eigenlijk vrij weinig bekend. Ook is het door de beperkte omvang van de opgraving onduidelijk of het hier gaat om schuren die dicht bij een erf staan, of dat het bijvoorbeeld hooischuurtjes in een weiland zijn, een eind van een boerderij vandaan. De situatie doet denken aan de opgraving aan de Vierakkersestraat (Revelhorst III), waar 22 schuurtjes uit de ijzertijd werden aangetroffen, maar ook geen boerderij. Wat voor de nabijheid van een nederzetting pleit is wel dat er relatief veel aardewerk, en ook wat maalsteenfragmenten werden aangetroffen. Ook werd een kuil onderzocht die delen van meerder potten bevatte, waaronder een kaasvorm. Deze dateert uit de overgang van vroege naar late ijzertijd (ca. 500 v.Chr.). Een andere bijzondere vondst die bij de zuidelijke schurencluster werd gedaan is een ijzeren kokerbijl. Het is van dit specifieke type pas de tweede die in Nederland is gevonden (de ander komt uit Middelaar in Noord-Limburg). In totaal zijn er waarschijnlijk zes ijzeren bijlen uit de ijzertijd bekend in Nederland. Dat de lage zandkop van de Holsterkamp (een uitloper van de Leestense Enk) bewoond is geweest in de ijzertijd hoeft weinig verbazing te wekken. In de vele jaren van archeologisch onderzoek in en rond Zutphen is gebleken dat eigenlijk iedere zandkop (ook de lagere) bewoond is geweest in de ijzertijd. De bewoningsdichtheid van het platteland moet in de ijzertijd minstens zo hoog zijn geweest als in de late middeleeuwen (alleen bestonden er geen steden, dus in totaal ging het om minder mensen). Er zijn ook resten aangetroffen uit de steentijd. Een handjevol vuurstenen laat zien dat hier al eerder mensen rondliepen. De techniek (klingen) en het formaat van de vondsten suggereert dat dit in het vroege of midden mesolithicum was. Diagnostische spitsen zijn niet gevonden. Er is echter te weinig materiaal gevonden om te kunnen spreken van een kampplaats. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Na de bewoning in de ijzertijd is er een archeologisch hiaat van een paar duizend jaar. Het eerste vondstmateriaal dateert pas weer uit de Karolingische tijd, in de vorm van wat Walberberg- en Badorfkeramiek. Mogelijk bestaat er een relatie met een van de hoeven die net iets oostelijker liggen in Leesten: Lansinck of Tjoeinck. Maar het is ook mogelijk dat er een onbekend erf in de directe omgeving op de Holsterkamp lag, die voor de historische periode (vanaf ca. 1300) al weer verlaten is. Bijzonder intrigerend is een bronzen ringnaald, die waarschijnlijk uit het begin van de 10e eeuw dateert. Deze ringnaald heeft namelijk een onmiskenbare Scandinavische associatie (inclusief Engeland en de regio rond Dublin). Hoe de ringnaald hier terecht is gekomen biedt natuurlijk veel ruimte voor speculatie: is het een aanwijzing voor Vikingen in de vroege 10e eeuw (wat historisch bekend is voor bv. Tiel en waar archeologisch misschien aanwijzingen voor zijn uit Wapsen in Brummen), of ligt de datering van de naald misschien toch in de late 9e eeuw en kan hij aan de Vikingaanval in in Zutphen in 882 gerelateerd worden of wijst het op handel met bijvoorbeeld Ribe. Maar waarom worden dergelijke naalden dan niet vaker gevonden in Nederland? of worden ze wél meer gevonden maar niet herkend? Om maar eens wat theorieën op te werpen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ook uit de periode na de Karolingische tijd is er wat aardewerk: Pingsdorf, kogelpot en vanaf de 13e eeuw ook protosteengoed en vanaf de 14e eeuw echt steengoed. De oudste post-prehistorische sporen zijn twee delen van een kavelsloot. Dergelijke sloten bestaan vaak vele eeuwen. De betreffende sloot heeft bestaan tot na de Tweede Wereldoorlog, maar is ook op het oudst beschikbare kaartmateriaal te volgen (18e eeuw). De sloot wordt ook geflankeerd door paalsporen, die op een afrastering duiden (vlechtwerk of hout). Doorgaans lijken dergelijke afscheidingen uit de late middeleeuwen te stammen. In dit geval werd in een van de paalsporen kogelpotaardewerk (13e eeuw?) gevonden. Aan metaal is er niet heel veel gevonden op het terrein. Tot de vondsten behoren onder meer een vroeg 13e-eeuwse Utrechtse penning, maar dit is (samen met de ringnaald) ook meteen de enige middeleeuwse vondst. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;In mei 1945 vond hier een treffen plaats tussen Canadese en Duitse divisies, waarbij onder meer boerderij De Holsterkamp werd vernietigd. Sporen van de gevechtshandelingen zijn gevonden in de vorm van Brits-Canadese en Duitse munitie en granaten.&lt;/p&gt;
description: Date: 2020-11-06