DOI: 10.17026/ar/mohdgm
title: Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen Kabeltracé Luttelgeest, gemeente Noordoostpolder

description: &lt;p&gt;In februari 2025 heeft Antea Group in opdracht van Verkley B.V. een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd ten behoeven van Kabeltracé Luttelgeest, in de gemeente Noordoostpolder. Daarnaast heeft er ook een karterend booronderzoek plaatsgevonden. De resultaten hiervan zijn gebundeld in onderhavig rapport.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Aanleiding voor het onderzoek is de aanleg van nieuwe kabels. Voorafgaande aan het verkennend en karterende booronderzoek heeft Antea Group een drietal bureauonderzoeken opgesteld, waarvan onderhavig plangebied in Deelgebied Noordoostpolder (OM-nummer 5511283100) valt.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;

Bij de aanlegwerkzaamheden kunnen eventuele archeologische waarden worden verstoord. Het archeologisch onderzoek dient als onderbouwing voor de ruimtelijke procedure. Een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen is de tweede stap binnen de Archeologische Monumentenzorg cyclus (AMZ-cyclus, zie bijlage 2). Ook de karterende fase valt binnen de tweede stap van de AMZ-cyclus. Voor het plangebied geldt een onderzoeksplicht conform het beleid van de gemeente Noordoostpolder.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;

Op basis van het voorgaande bureauonderzoek geldt voor het plangebied kent een zeer wisselende verwachting en daarmee ook een wisselend beleid. Op de beleidskaart van de gemeente Noordoostpolder zijn de verwachtingen vertaald naar WA-5 (hoge verwachting voor de prehistorie en middeleeuwen), WA-6 (middelhoge verwachting), en WA-7 (lage tot middelhoge verwachting). Er is daarnaast een groot aantal kabels en leidingen aanwezig in het plangebied.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;

Voor de onderzochte delen gold bij aanvang van het onderzoek een middelhoge tot hoge verwachting op sporen en resten van het laat paleolithicum tot het midden neolithicum en vanaf de late middeleeuwen tot en met nieuwe tijd. De middelhoge tot hoge verwachting vanaf de late middeleeuwen geldt specifiek rondom de Kuinderburchten. Verder geldt er een onbekende verwachting met betrekking op scheeps- en eventueel vliegtuigwrakken.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;

Om deze verwachting te toetsen is een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd. Hierbij is om de 50 meter een boring gezet, wat resulteerde in 24 boringen totaal (aangeduid met V). Daarnaast zijn in zone A, B en C karterende boringen uitgevoerd (aangeduid met K).
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;

Resultaten booronderzoek&lt;/p&gt;&lt;p&gt;

In zone A werd het laagpakket van Walcheren op de formatie van Nieuwkoop; zeeklei op veen verwacht. De verwachtte zeeklei op veen is aangetroffen in de vorm van verspoeld zand (Zuiderzee Laag). Ook zijn de verwachtte zeestrandglooiingen aangeboord.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;

Er gold een middelhoge verwachting op sporen en resten van het laat paleolithicum tot het midden neolithicum en een hoge verwachting op sporen vanaf de late middeleeuwen tot en met nieuwe tijd in verband met de ligging nabij de Kuinderburchten. De C-horizont (natuurlijke ondergrond) van het dekzand is niet aangeboord, waardoor er binnen de ontgravingsdiepte geen verwachting geldt. Er kan niet worden uitgesloten dat een onverstoorde C-horizont in de diepere ondergrond (dieper dan 2,0 meter -mv) aanwezig is. De verwachting voor de late middeleeuwen tot en met nieuwe tijd kan op basis van de grote hoeveelheid archeologische indicatoren (baksteenbrokjes) gehandhaafd blijven. Het gaat echter om verspoeld materiaal.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;

In zone B werd zeeklei op zand verwacht. Ook hier is zeeklei aangeboord in de vorm van verspoeld zand (Zuiderzee Laag). Daarnaast werd een mogelijke waterloop nabij, of overlappend met, de boringen verwacht. Deze is inderdaad aangeboord in één boring. De verwachtte zeestandglooiingen zijn ook aangeboord.
In twee verkennende boringen werd een podzol aangeboord, waardoor drie karterende boringen zijn gezet. In twee van deze boringen zijn ook podzols aangeboord (rond circa 2,0 meter -mv). De top van de C-horizont ligt op circa 2,1 meter -mv. In de derde karterende boring is op dit niveau veen aangeboord.
Op basis hiervan kan worden geconcludeerd dat in het noordelijke deel van zone B zich dekzandopduikingen bevinden waar bodemvorming heeft plaatsgevonden. Er zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen in het karterende deel van het onderzoek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;


De archeologische verwachting (middelhoge tot hoge verwachting op sporen en resten van het laat paleolithicum tot het midden neolithicum) kan hier dus gehandhaafd blijven.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;

In zone C werd eveneens zeeklei op zand verwacht. De bodemopbouw in de drie verkennende boringen is verschillend. De bouwvoor in twee van de drie verkennende bestaat uit matig zandige klei. In boring 24 van het verkennend booronderzoek (V24) wordt dit gevolgd door zeer fijn zand, op veen. Dit veen was erg nat en aanwezig van 0,65 tot 2,0 meter-mv (einde boring). In V25 is onder de bouwvoor een dunne laag veen (0,1 meter) aangeboord. Hieronder lag verspoeld dekzand, met daaronder de B-horizont (of inspoellaag) en C-horizont van het dekzand. In de derde verkennende boring (V26 ) bestond de eerste 0,6 meter uit veen, gevolgd door een zwak grindige C-horizont (op circa 0,6 meter -mv).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;

Aan weerszijde van V25 is een karterende boring gezet om de bodemvorming beter in kaart te brengen (K14 en K15). In K14 is verspoeld dekzand aangetroffen (AE-horizont) op een zeer dunne B-horizont (0,05 meter). Op circa 0,9 meter -mv ligt de onverstoorde C-horizont. In K15 is géén bodemvorming aangetroffen. Op basis van
deze boringen lijkt er een dekzandkopje aanwezig te zijn, met de top rond boring V25. De mogelijkheid bestaat dat V24 een geul betreft die na het droogvallen is opgevuld met veen. Er zijn geen archeologische indicatoren
aangetroffen in het karterende deel van het onderzoek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;

Op basis van deze gegevens kan de hoge verwachting op sporen en resten van het laat paleolithicum tot het midden neolithicum naar laag worden bijgesteld.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;

In zone D werden gestuwde afzettingen verwacht. Alle boringen hebben een zwak puinhoudende bouwvoor, bestaande uit klei. Onder de bouwvoor werd een rommelige, matig humeuze en zandige kleilaag aangetroffen met natuursteen en schelpmateriaal. Mogelijk gaat het om (geroerde) keileem dan wel Zuiderzee Laag.
Hieronder werden de verwachtte gestuwde afzettingen aangeboord. Er is geen dekzand en/of bodemvorming aanwezig. Er zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen in de verkennende boringen. De hoge verwachting op sporen en resten van het laat paleolithicum tot het midden neolithicum kan daarmee worden bijgesteld naar laag.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;


(Selectie)advies&lt;/p&gt;&lt;p&gt;

Op basis van het vooronderzoek gold een middelhoge tot hoge verwachting op sporen en resten van het laat paleolithicum tot het midden neolithicum en vanaf de late middeleeuwen tot en met nieuwe tijd. De middelhoge tot hoge verwachting vanaf de late middeleeuwen gold specifiek rondom de Kuinderburchten. Verder gold er een onbekende verwachting met betrekking op scheeps- en eventueel vliegtuigwrakken.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;

Sporen en resten daterend uit het paleolithicum tot en met het laat neolithicum werden verwacht in de top van de onverstoorde C-horizont van het dekzand, mits hier bodemvorming plaats geeft gevonden. De diepte hiervan verschilt over het gehele tracé en is niet in elke boring (maximale boordiepte 2,0 meter -mv.) aangetroffen. Sporen en resten uit de middeleeuwen en nieuwe tijd werden verwacht op het veen, en in en/of op het kleidek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;


In zone A zijn vanaf 1,2 meter -mv een groot aantal verspoelde baksteenfragmenten aangeboord. Deze potentiële archeologische laag in zone A ligt binnen de geplande ontgravingsdiepte (1,4 meter -mv) en zal worden verstoord. Het betreft echter een laag met verspoelde archeologische indicatoren (baksteen) die zonder context zijn. Om deze reden wordt in zone A geen nader onderzoek geadviseerd.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;

In zone B ligt de potentiële archeologische laag op circa 2,1 meter -mv. Het betreft de top van de C-horizont, met daarop bodemvorming. Hier geldt een middelhoge tot hoge verwachting op sporen en resten van het laat paleolithicum tot het midden neolithicum.
In zone B is daarnaast in twee boringen een dunne laag veraard veen aangeboord. In één boring ligt deze laag op 1,55 meter -mv, wat buiten de geplande ontgravingsdiepte ligt, maar wel binnen de buffer van 0,2 m die idealiter wordt gehandhaafd. Het veen is echter maar in twee boringen aangetroffen (binnen een afstand van 30 m), waardoor wordt verwacht dat het gaat om een klein kopje veen dat heeft uitgestoken. Ook zal het maar op één locatie mogelijk worden aangesneden, waardoor de hoeveelheid informatie die dit zou kunnen opleveren vrij weinig is.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;

Aangezien de top van de C-horizont ruim onder het te verstoren niveau ligt en het veraarde veen maar rond één locatie aanwezig is, adviseert Antea Group om de geplande werkzaamheden uit te voeren zonder nader archeologisch onderzoek. Wanneer werkzaamheden worden uitgevoerd die dieper gaan dan 1,8 meter -mv
adviseert Antea Group deze onder archeologische begeleiding uit te voeren, omdat het tracé hier op basis van de omgevingswet onderzoeksplichtig blijft.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;


In zone C is een dekzandkop aanwezig waarop bodemvorming heeft plaatsgevonden. De top van de onverstoorde C-horizont ligt hier tussen 0,75 en 0,9 meter -mv. Er is dus geen sprake meer van een volledig intacte podzol. Mogelijk is deze verslagen door de lange geschiedenis van het plangebied onder water. De te
verwachten vindplaatsen zijn zeer kwetsbaar van aard, en door het maar deels intact zijn van de podzol wordt verwacht dat vondsten alleen nog maar ex situ te verwachten zijn. De hoge verwachting op sporen en resten van het laat paleolithicum tot het midden neolithicum kan hier naar laag worden bijgesteld. Om deze reden wordt in zone C geen nader onderzoek geadviseerd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;


In zone D is geen dekzand en/of bodemvorming aanwezig. De hoge verwachting op sporen en resten van het laat paleolithicum tot het midden neolithicum kan daarmee worden bijgesteld naar laag. Antea Group adviseert om de werkzaamheden ter plaatse uit te voeren zonder nader onderzoek.&lt;/p&gt;