DOI: 10.17026/ar/i4qb4h
title: Archeologische begeleiding Singelpark te Oldenzaal, gemeente Oldenzaal Archeologische begeleiding Singelpark te Oldenzaal, gemeente Oldenzaal (OV). Onderzoek naar de Deurningerpoort en bewoning in de zuidoostelijke binnenstad.

description: &lt;p&gt;Laagland Archeologie heeft in de periode van november 2020 tot en met juni 2022 een Archeologische begeleiding uitgevoerd van graafwerkzaamheden in de historische stadskern van Oldenzaal, gemeente Oldenzaal (OV) ten behoeve van de eerste fase van het herinrichtingsplan Singelpark. Dit omvatte het zuidwestelijk gedeelte van de voormalige verdedigingsgordel ter weerszijden van de Vestingstraat tussen Nagelstraat en Deurningerstraat, alsmede een deel van de Deurningerstraat. Naar aanleiding van eerder archeologisch bureauonderzoek en proefsleuvenonderzoek werd verwacht dat bij de werkzaamheden resten van de laatmiddeleeuwse stadsverdediging aangetroffen zouden worden, waaronder de Deurningerpoort. Binnen de stadsverdedigingsgordel werden resten van huizen uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd verwacht.&lt;br&gt;Op basis van dit onderzoek is door het bevoegd gezag besloten dat de werkzaamheden archeologisch begeleid dienden te worden.&lt;br&gt;Het onderzoek had tot doel om informatie te behouden die van belang is voor de kennisvorming over het verleden door middel van het documenteren van gegevens en het uitwerken en veilig stellen van materiaal van vindplaatsen.&lt;br&gt;Het onderzoek bestond uit een opgraving – variant archeologische begeleiding conform SIKB KNA Protocol 4004 Opgraven Tijdens het onderzoek zijn aanwijzingen voor bewoning aangetroffen in de vorm van aardewerk uit de Late Bronstijd tot IJzertijd (in de Langestraat) en de Vroege Middeleeuwen vóór ca. 900 na Chr.(in de Deurningerstraat). In het hele plangebied binnen de vestinggordel zijn sporen en resten van activiteiten of bewoning aangetroffen uit de tijd vanaf ca. 900 na Chr. tot de eerste helft van de 13e eeuw. Uit deze periode zijn sporen van ijzerwinning, geweibewerking en zandsteenbewerking aangetroffen. In het hoger gelegen, zuidelijk deel van het plangebied zijn uit de periode van de 10e-12e eeuw sporen van bewoning en bebouwing aangetroffen, terwijl voor het lager gelegen zuidelijk deel wel diverse activiteiten aantoonbaar zijn maar geen bewoning ter plekke.&lt;br&gt;Terwijl voorafgaand aan het onderzoek decennialang verondersteld is dat de stedelijke verdedigingsgordel in de 14e eeuw aangelegd werd met de bouw van een bakstenen stadsmuur, is uit het onderzoek gebleken dat in de eerste decennia van de 13e eeuw een aarden wal is aangelegd met een gracht. Een houten brugpaal met kapdatum rond 1207 duidt op een brug over de gracht en daarmee ook op een poort in de Deurningerstraat. Kort vóór of kort na de aanleg van de verdedigingsgordel, in de tweede helft van de 12e tot eerste helft van de 13e eeuw, is in het hele plangebied binnen de omwalling sprake van egalisatie en ophoging gevolgd door bebouwing met ingegraven palen en een mogelijke hutkom. Nog in of kort na de 13e eeuw is in de Langestraat in het hogere deel van het plangebied overgegaan op bovengronds gefundeerde houtskeletbouw met herhaaldelijk vernieuwde leemvloeren, die een dichtere bebouwing mogelijk maakte.&lt;br&gt;In de eerste helft van de 14e eeuw is in de Deurningerstraat een nieuwe poort gebouwd, die gefundeerd was op grotere en kleinere veldkeien met daartussen een opvulling van mortel en bakstenen. In de tweede helft van de 14e eeuw is op de rand van de gracht en de aarden wal een volledig in baksteen gemetselde stadsmuur gebouwd. Net als op veel andere plaatsen in de stad blijkt deze ook in het plangebied over het algemeen volledig weggebroken en is alleen een uitbraakspoor met baksteenpuin aangetroffen. In de nabijheid van de Deurningerpoort echter lijkt de muur buiten om de poort heen te buigen en in de gracht gebouwd te zijn, waar resten muurwerk bewaard zijn gebleven. In de gracht zijn twee forse baksteenmuren aangetroffen die vanaf het poortgebouw parallel aan elkaar langs de randen van de actuele rijbaan vier meter haaks de gracht in liepen om daar om te knikken naar het noorden en zuiden. Niet duidelijk is of deze constructie als bruggenhoofd gebouwd is of als voorpoort vóór de bestaande poort.&lt;br&gt;Buiten de oorspronkelijke poort is de gracht onder de rijbaan van de huidige Deurningerstraat aangetroffen met een breedte van 17 meter en een diepte van vijf meter. Daarbuiten is een dertig meter brede landstrook aangetroffen tot aan een tweede poortgebouw, dat op de binnenrand van een tweede gracht stond. Het massieve baksteenmuurwerk van deze poort is blootgelegd onder de rijbaan van de Deurningerstraat net vóór de kruising met de Nieuwstraat en Tulpstraat. Het is niet nauwkeuriger te dateren dan vanaf de late 14e eeuw tot in het derde kwart van de 16e eeuw. Vanuit de buitenhoeken van deze buitenpoort liepen twee baksteenmuren dwars over de buitengracht, die een dam over de gracht flankeerden. Onder de huidige kruising met de Tulpstraat en Nieuwstraat zijn de resten blootgelegd van twee baksteengoten die, elkaar in de tijd opvolgend, schuin over elkaar heen zijn aangelegd. Deze zijn als overlaat of waterdoorvoer door de reeds bestaande dam heen aangelegd in de Nieuwe tijd.&lt;br&gt;Tijdens de Tachtigjarige Oorlog is de verdedigingsgordel verstevigd en aan de buitenzijde uitgebreid met bastions en ravelijnen. Zo is op de landstrook tussen beide grachten rond de doorgangsweg een bastion aangelegd, waarvan resten van een zandvulling zijn teruggevonden. In samenhang met deze uitbouw is over de binnengracht een stenen dam aangelegd, waarvan de muren zijn blootgelegd langs de randen van de rijbaan in het verlengde van de eerder gebouwde parallelmuren van het bruggenhoofd of de voorpoort. Deze bakstenen dammuren waren aan de buitenzijde voorzien van een bekleding van zandsteenblokken.&lt;br&gt;Na de gedwongen, gedeeltelijke ontmanteling van de vestingwerken in 1626 is op de landstrook tussen beide grachten een ijzersmederij gebouwd, die tot het begin van de 20e eeuw heeft bestaan. Daarbij is langs de buitenzijde van het smederijterrein tussen beide grachten een derde gracht aangelegd die zeven meter breed was en het smederijterrein in een eiland veranderde. Van de smederij zijn muurresten en concentratie ijzerslakken aangesneden.&lt;br&gt;Al met al heeft het onderzoek veel nieuwe kennis opgeleverd over de stadsverdedigingsgordel van Oldenzaal in de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd.&lt;/p&gt;