DOI: 10.17026/dans-zgr-e44k
title: Gemeente Zaltbommel, Buitenwaard/Rijswaard te Nederhemert-Zuid. Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek (karterende fase)

description: &lt;p&gt;In opdracht van K3Delta heeft het onderzoeks- en adviesbureau BAAC bv een&lt;br&gt;bureauonderzoek en een archeologisch veldonderzoek (karterende fase)&lt;br&gt;uitgevoerd voor het plangebied Buitenwaard/Rijswaard te Nederhemert-Zuid.&lt;br&gt;Aanleiding voor het onderzoek is het plan klei te gaan winnen, waarna&lt;br&gt;vervolgens een natuurgebied gerealiseerd zal gaan worden.&lt;br&gt;Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied Buitenwaard/Rijswaard op een&lt;br&gt;fossiele meandergordel van de Maas ligt. De Maas was in dit gedeelte van het&lt;br&gt;Nederlandse rivierengebied vanaf de laat-Romeinse tijd actief, waardoor er in&lt;br&gt;principe archeologische resten vanaf de laat-Romeinse tijd kunnen voorkomen&lt;br&gt;binnen het plangebied. Echter, vanwege de ligging op een relatief jonge&lt;br&gt;kronkelwaard en/of oever van een zich uitbouwende en voortschrijdende&lt;br&gt;meanderbocht lijken eventueel aanwezige archeologische nederzettingsresten&lt;br&gt;pas voor te kunnen komen vanaf de vroege middeleeuwen. Deze datering komt&lt;br&gt;goed overeen met de aanwezigheid van reeds bekende archeologische resten op&lt;br&gt;afzettingen van de Maas in de nabijheid van het plangebied.&lt;br&gt;Voor het centrale deel van het plangebied geldt dat dit gedeelte vermoedelijk op&lt;br&gt;een hoog gelegen kronkelwaardrug ligt. Voor dit gedeelte geldt een hoge&lt;br&gt;archeologische verwachting op het aantreffen van nederzettingsresten en&lt;br&gt;strategische (verdedigings)stellingen. Het omstreeks 1250 AD buitendijks gelegen,&lt;br&gt;westelijke deel van het plangebied ligt binnen de oorspronkelijke rivierbedding&lt;br&gt;van de in 1460 AD afgesneden Maasmeander en is een drassig gebied. Dit&lt;br&gt;buitendijkse gedeelte van het plangebied heeft een lage verwachting toegekend&lt;br&gt;gekregen. Het oostelijke deel van het plangebied ligt op basis van bestudering&lt;br&gt;van de hoogtekaart hoogstwaarschijnlijk in een oude rest- of kronkelwaardgeul&lt;br&gt;van de Maas, die tot ver in de nieuwe tijd drassig is geweest of zelfs onder water&lt;br&gt;heeft gestaan. Ook voor dit gedeelte geldt een lage archeologische verwachting&lt;br&gt;op het aantreffen van nederzettingsresten voor alle perioden. Wel geldt zoals&lt;br&gt;reeds vermeld op de gemeentelijke verwachtingskaart alsmede op de&lt;br&gt;Uiterwaarden Verwachtingskaart (UIKAW) voor het oostelijke gedeelte van het&lt;br&gt;plangebied een middelhoge verwachting op water gerelateerde fenomenen zoals&lt;br&gt;visfuiken, schepen, aanlegplaatsen, beschoeiingen etc. etc. uit de laat-Romeinse&lt;br&gt;tijd tot en met de nieuwe tijd.&lt;br&gt;Uit het veldonderzoek in het gebied met een hoge archeologische verwachting is&lt;br&gt;gebleken dat er overslaggronden op kalkrijke poldervaaggronden voorkomen.&lt;br&gt;Alleen in het uiterst oostelijke deel van het onderzochte gebied zijn geen&lt;br&gt;overslaggronden aangetroffen. Hier komen kalkrijke poldervaaggronden direct&lt;br&gt;onder de bouwvoor voor. De poldervaaggronden hebben zich ontwikkeld in&lt;br&gt;zandige tot zavelige afzettingen behorende bij een (oever- op) kronkelwaard of&lt;br&gt;in kleiige afzettingen in een zich opvullende restgeul. Vanaf 160 cm –mv (0,5/0,7&lt;br&gt;m +NAP) komt binnen het plangebied een ouder lithostratigrafisch te&lt;br&gt;onderscheiden niveau voor. Het betreft hier de top van geulbodem- en&lt;br&gt;onderwaterzandbankafzettingen van de Maas. Binnen het plangebied loopt een&lt;br&gt;historische dijk, die vanwege de vele dijkdoorbraken voornamelijk uit een&lt;br&gt;secundair gerealiseerd dijklichaam bestaat. Verstoringen worden binnen het plangebied vrijwel alleen veroorzaakt door recent ploegen. Ter plekke van de&lt;br&gt;boringen 13, 17 en 42 zijn diepere verstoringen van het bodemprofiel&lt;br&gt;aangetroffen. Rondom boring 42 werden ook enkele roestige metalen/ijzeren&lt;br&gt;objecten waargenomen. Verondersteld wordt dat deze plaatselijke&lt;br&gt;bodemverstoringen mogelijk het resultaat zijn van (bom)inslagen uit WOII. Boring&lt;br&gt;17 ligt in een voormalig wiel dat pas na de WOII gedempt is. Er zijn twee&lt;br&gt;vondstenclusters uit de late middeleeuwen/nieuwe tijd aangetroffen nabij de&lt;br&gt;oude Maasbandijk. In de boringen zelf zijn, met uitzondering van enkele&lt;br&gt;houtskoolspikkels, geen indicatoren aangetroffen.&lt;br&gt;Op basis van de resultaten van het veldonderzoek kan het gebied met een hoge&lt;br&gt;archeologische verwachting uit het bureauonderzoek grotendeels worden&lt;br&gt;bijgesteld naar een lage verwachting op het aantreffen van archeologische resten&lt;br&gt;uit alle perioden. Uitzondering hierop vormt de zone ter plekke van de&lt;br&gt;historische kade/dijk en een straal van 10 m rondom deze voormalige bandijk.&lt;br&gt;Binnen deze zone (1,14 ha) bestaat een middelhoge kans op het aantreffen van&lt;br&gt;huisplaatsen/dijkwoningen met bijbehorende erven, stallen en schuurtjes die&lt;br&gt;grofweg uit de periode 1250 tot en met de 1750 AD kunnen dateren. Eventueel&lt;br&gt;aanwezige resten worden in en langs het resterende dijklichaam direct onder de&lt;br&gt;huidige bouwvoor verwacht vanaf 25 cm –mv tot maximaal 50 cm –mv in de&lt;br&gt;aanwezige overslaggronden. Oudere en dieper gelegen nederzettingsresten&lt;br&gt;worden niet verwacht. Wel kunnen er op grotere diepte vanaf ca. 1,6 m –mv nog&lt;br&gt;water gerelateerde losse vondsten worden aangetroffen. Daarnaast dient in het&lt;br&gt;gehele plangebied, en in het bijzonder rondom de boringen 13 en 42 en nabij de&lt;br&gt;Bergse Maasdijk, rekening te worden gehouden met archeologische resten uit&lt;br&gt;WOII.&lt;br&gt;BAAC bv adviseert om bodemverstorende activiteiten binnen het gebied met een&lt;br&gt;middelhoge archeologische verwachting (1,14 ha) archeologisch te begeleiden,&lt;br&gt;conform het protocol proefsleuven. De reden hiervoor is de kleinschaligheid van&lt;br&gt;de geplande ingrepen binnen het gebied met een middelhoge verwachting. Voor&lt;br&gt;het gebied met een lage verwachting op het aantreffen van archeologische&lt;br&gt;resten (16,5 ha) bestaat een kleine kans op bedreiging van behoudenswaardige&lt;br&gt;archeologische resten. Hier behoeft geen nader archeologisch onderzoek&lt;br&gt;uitgevoerd te worden. Wel dient tijdens de ontgrondingswerkzaamheden vanaf&lt;br&gt;1,6 m –mv rekening te worden gehouden met het aantreffen van water&lt;br&gt;gerelateerde losse vondsten en WOII resten binnen het gehele binnendijkse deel&lt;br&gt;van het plangebied.&lt;/p&gt;
description: Issued: 2017-01-05