DOI: 10.14457/tu.the.2024.884
title: มาตรการทางกฎหมายในการกำกับดูแลยานยนต์ไร้คนขับ

description: การค้นคว้าอิสระฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษามาตรการทางกฎหมายในการกำกับดูแลยานยนต์ไร้คนขับในประเทศไทย โดยมุ่งเน้นการวิเคราะห์กรอบกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยในการใช้งานยานยนต์ไร้คนขับ ตลอดจนเสนอแนะแนวทางในการปรับปรุงกฎหมายให้สามารถรองรับและควบคุมการใช้เทคโนโลยีดังกล่าวได้อย่างมีประสิทธิภาพและทันต่อพัฒนาการทางเทคโนโลยี ในปัจจุบัน อุบัติเหตุทางถนนยังคงเป็นปัญหาสำคัญที่สร้างความเสียหายทั้งในด้านชีวิตและทรัพย์สิน โดยมีสาเหตุหลักจากความผิดพลาดของมนุษย์ ไม่ว่าจะเป็นการขับรถโดยประมาท ขาดสมาธิ หรือขาดทักษะในการควบคุมยานพาหนะ ดังนั้น ระบบขับเคลื่อนอัตโนมัติ จึงถูกพัฒนาเพื่อเป็นทางเลือกใหม่ในการเพิ่มประสิทธิภาพการจราจรและลดความเสี่ยงจากพฤติกรรมของมนุษย์ โดยเฉพาะในระดับการควบคุมที่ยานยนต์สามารถตัดสินใจได้เองโดยอัตโนมัติภายใต้สถานการณ์ต่าง ๆ ให้มีความปลอดภัยสูงสุดทั้งต่อผู้โดยสาร ผู้ใช้ถนนโดยรอบ และสภาพแวดล้อม จากการศึกษาปรากฏว่า ภายหลังจากที่มีการแก้ไขอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการจราจรบนถนน ค.ศ. 1968 โดยอนุญาตให้ยานยนต์ที่มีระบบขับเคลื่อนอัตโนมัติสามารถใช้งานบนถนนสาธารณะได้อย่างถูกต้องตามกฎหมาย หลายประเทศได้ดำเนินการปรับปรุงกฎหมายภายในประเทศของตนอย่างเป็นระบบ เพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับการพัฒนาอุตสาหกรรมยานยนต์แห่งอนาคต ควบคู่ไปกับการวางกลไกทางกฎหมายในการกำกับดูแลอย่างเหมาะสม ทั้งในด้านความปลอดภัย การอนุญาต และความรับผิดชอบที่เกี่ยวข้องกับการใช้งานยานยนต์ไร้คนขับ โดยในต่อไปนี้การศึกษากฎหมายต่างประเทศภายในการค้นคว้าอิสระนี้จะเป็นเพียงกรณีศึกษาต่างประเทศ ดังนี้ ประเทศสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี และประเทศสหรัฐอเมริกาศึกษาเฉพาะเพียงกรณีมลรัฐมิชิแกน โดยประเทศสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีได้กำหนดนิยามยานยนต์อัตโนมัติเป็นระดับชัดเจน มีกระบวนการอนุมัติที่เข้มงวด ทั้งการขอใบอนุญาตประเภทและพื้นที่ปฏิบัติการ รวมถึงกำหนดหน้าที่ความรับผิดชอบของผู้ผลิตและผู้ควบคุมทางเทคนิค ขณะที่รัฐมิชิแกนประเทศสหรัฐอเมริกาเน้นการจัดสรรความรับผิดชอบให้ผู้ผลิตเมื่อระบบอัตโนมัติเป็นฝ่ายควบคุมยานยนต์ และมีกลไกอนุญาตผ่านโครงการที่ชัดเจน อย่างไรก็ตาม ผลการศึกษาพบว่าประเทศไทยยังขาดกรอบกฎหมายที่ครอบคลุมและมาตรการเฉพาะในการกำกับดูแลยานยนต์ไร้คนขับอย่างเป็นระบบ แม้ว่าประเทศไทยจะมีพระราชบัญญัติจราจรทางบก พ.ศ. 2522 และพระราชบัญญัติรถยนต์ พ.ศ. 2522 ซึ่งพระราชบัญญัติทั้งสองฉบับมีบทบาทสำคัญในการกำกับดูแลยานพาหนะและการจราจรโดยรวม โดยครอบคลุมถึงการอนุญาตให้จดทะเบียนรถ การออกใบอนุญาตที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนการกำหนดมาตรการด้านความปลอดภัยในการใช้ยานพาหนะบนท้องถนน แต่กฎหมายเหล่านี้ถูกออกแบบมาเพื่อรองรับยานยนต์ที่ควบคุมโดยมนุษย์เป็นหลัก จึงไม่สามารถปรับใช้ได้อย่างเหมาะสมกับลักษณะเฉพาะของยานยนต์ไร้คนขับที่อาศัยระบบควบคุมอัตโนมัติและปัญญาประดิษฐ์ ซึ่งมีความแตกต่างอย่างสิ้นเชิงทั้งในด้านการควบคุมเชิงเทคนิคและการตัดสินใจ ทำให้ยังขาดบทบัญญัติที่กำหนดคำนิยามสถานะทางกฎหมาย ขั้นตอนการอนุญาตใช้งานที่เฉพาะเจาะจง และมาตรฐานความปลอดภัยเชิงเทคนิคที่รองรับความเสี่ยงจากเทคโนโลยีโดยตรง สภาพปัญหาเหล่านี้สะท้อนถึงช่องว่างทางกฎหมายและความไม่พร้อมของประเทศในการรองรับนวัตกรรมยานยนต์แห่งอนาคต ดังนั้น จึงมีความจำเป็นที่จะต้องทำการศึกษาเพื่อหามาตรการทางกฎหมายในการกำกับดูแลยานยนต์ไร้คนขับ ให้สามารถกำกับดูแลด้านความปลอดภัยที่เกี่ยวข้องกับยานยนต์ไร้คนขับได้อย่างมีประสิทธิภาพและชัดเจน ทั้งนี้รวมถึงการกำหนดนิยาม การอนุญาตการจดทะเบียนรถ การออกใบอนุญาตที่เกี่ยวข้องต่าง ๆ ตลอดจนการกำหนดมาตรการด้านความปลอดภัยในการใช้ยานพาหนะบนท้องถนน เพื่อให้ยานยนต์ลักษณะดังกล่าวสามารถใช้งานได้อย่างถูกต้องและปลอดภัย พร้อมทั้งการกำหนดอำนาจหน้าที่แก่กรมการขนส่งทางบกให้มีบทบาทในการควบคุมกำกับดูแลยานยนต์ไร้คนขับในการให้อนุญาตและกำหนดมาตรการทางกฎหมายด้านความปลอดภัยที่รองรับและเหมาะสมกับความก้าวหน้าของยานยนต์ที่ใช้ระบบปัญญาประดิษฐ์และเทคโนโลยีขั้นสูง เพื่อพัฒนาระบบการคมนาคมและการขนส่งทางบกของประเทศไทยให้มีความสะดวก ปลอดภัย ลดการสูญเสียจากการเกิดอุบัติเหตุทางบก และเป็นการเตรียมความพร้อมสำหรับการก้าวหน้าอีกขั้นหนึ่งสู่ยุคอุตสาหกรรมยานยนต์ไร้คนขับดังเช่นนานาประเทศ