DOI: 10.17026/dans-xaa-8s9c
title: Plangebied Grensweg te Swalmen, gemeente Roermond; archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek).

description: &lt;p&gt;4.1 Samenvatting In opdracht van de Bosgroep Zuid Nederland heeft RAAP in september/ oktober 2018 een bureauonderzoek en een verkennend booronderzoek uitgevoerd voor het plangebied Grensweg te Swalmen in de gemeente Roermond. Het doel van dit onderzoek was het verkrijgen van inzicht in de archeologische resten die in dit plangebied verwacht worden en de te verwachten diepteligging en fysieke kwaliteit daarvan. Middels het bureauonderzoek zijn gegevens verzameld over de landschappelijke, historische en archeologische context van het plangebied, op basis waarvan een archeologische verwachting is opgesteld. Deze gegevens zijn middels een booronderzoek in het veld getoetst. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;4.1.1 Samenvatting bureauonderzoek Het plangebied bevindt zich op een rivierterras van de Maas. De ondergrond bestaat uit rivierafzettingen die tijdens het Pleniglaciaal zijn afgezet. Lokaal komen dekzandafzettingen aan de oppervlakte voor, die voornamelijk uit het laatglaciaal dateren. Het is vooralsnog onduidelijk of in het plangebied zelf ook dekzandafzettingen aanwezig zijn. Volgens de bodemkaart komen in het plangebied goed ontwaterde akkereerdgronden voor. Dit betreft zandgronden die door langdurige bemesting een matig dikke (circa 40 cm), humushoudende bovengrond (cultuurdek) hebben gekregen. Volgens de gemeentelijke archeologische verwachtingskaarten ligt het plangebied in een zone waarvoor een hoge archeologische verwachting geldt. In het plangebied worden archeologische sporen en resten verwacht uit de periode van de landbouwende gemeenschappen (bronstijd t/m nieuwe tijd). Resten van jager-verzamelaars (meso- t/m neolithicum) worden niet in het plangebied verwacht. Twee karterende onderzoeken (boren en veldkartering) die direct grenzend aan het plangebied werden uitgevoerd bij een zeer vergelijkbare landschappelijke situatie (onderzoek bij landgoed Swalmen Noord) hebben geen enkele aanwijzing opgeleverd voor menselijke aanwezigheid in de (pre)historie. Hoewel de toegepaste methode tegenwoordig niet meer geschikt geacht wordt voor karterend onderzoek, is de totale afwezigheid van vondsten opmerkelijk. De dichtstbijzijnde vondstlocatie bevindt zich op circa 250 meter ten zuiden van het plangebied en betreft een grafheuvel en mogelijke vlakgraven uit het Laat Neolithicum en de Bronstijd. Daarnaast zijn in een straal van 500 meter van het plangebied resten aangetroffen uit het Laat-Neolithicum – Bronstijd (grafveld), de tweede wereldoorlog (loopgraaf), Romeinse tijd (munt) en het Mesolithicum (vuurstenen artefacten). Deze vindplaatsen bevinden zich allen aan de rand van het hoogterras. Daarnaast is op circa 500 meter ten zuidwesten van het plangebied een landweer uit de Late Middeleeuwen bekend. Uit historisch kaartmateriaal blijkt dat het plangebied tot en met het eerste kwart van de 20e nog onontgonnen heidegebied was. Het plangebied is vanaf ongeveer 1925 in cultuur gebracht. Het gebied was vanaf die tijd afwisselend in gebruik als grasland en akkerland. Er zijn geen aanwijzingen dat het gebied bebouwd is geweest. Op basis van de verzamelde gegevens is archeologische verwachting verder gespecificeerd. De verwachting van de gemeentelijke kaarten kan worden bevestigd. In het plangebied worden inderdaad resten verwacht van landbouwende gemeenschappen vanaf de bronstijd tot aan de heidevorming (in ieder geval Late Middeleeuwen – Nieuwe tijd, maar mogelijk ook al eerder). Echter, aangezien tijdens het karterende onderzoek direct ten noordwesten van het plangebied geen enkele aanwijzing is gevonden voor menselijke activiteiten in de (pre)historie, kan de verwachting wel van hoog worden bijgesteld naar middelhoog. Zie tabel 7 voor een samenvatting van de gespecificeerde verwachting voor het plangebied. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;4.1.2 Samenvatting verkennend booronderzoek In het zuidelijk deel van het plangebied (boornummers 10 t/m 23) zijn relatief intacte akkereerdgronden aangetroffen. Het opgebrachte cultuurdek heeft ervoor gezorgd dat het eronder gelegen oorspronkelijke bodemprofiel relatief goed behouden is. Zelfs de BC-horizont is op sommige locaties bewaard gebleven, terwijl het van oorsprong toch dunne podzolprofielen betreft. Dit betekent dat eventueel aanwezige archeologische resten waarschijnlijk relatief goed bewaard zijn gebleven en naar verwachting een hoge gaafheid kennen. Eventuele archeologische resten worden vanaf 40 cm –Mv verwacht (basis cultuurdek). In het noordelijk deel van het plangebied (boornummers 1 t/m 9) is door de verstoring als gevolg van aspergeteelt ook de top van de C-horizont aangetast. De exacte mate waarin is echter vooralsnog niet duidelijk. Als gevolg hiervan zullen eventueel aanwezige archeologische resten in ieder geval deels verstoord/vernietigd zijn. De verwachting is dat met name diepere delen van grondsporen behouden kunnen zijn gebleven. Eventuele archeologische resten worden vanaf 50 cm –Mv verwacht (basis verstoorde pakket). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;4.2 Conclusies en advies Voor het plangebied geldt een middelhoge verwachting voor het voorkomen van vindplaatsen van landbouwende gemeenschappen vanaf een diepte van respectievelijk 40 cm –Mv (zuidelijk deel plangebied) en 50 cm –Mv (noordelijk deel plangebied). Met name in het zuidelijk deel van het plangebied kunnen eventuele archeologische resten relatief goed bewaard zijn gebleven. In het plangebied zijn diverse werkzaamheden gepland. De meeste werkzaamheden blijven echter binnen de 40 cm –Mv (aanplant naaldbos en struweel, realisatie kruidenrijke zoom en wildakker) en vormen daarmee initieel geen bedreiging voor eventuele aanwezige archeologische resten. Op de langere termijn kunnen de wortels van de naaldbomen en het struweel echter wel het archeologisch niveau aantasten. Bij de aanplant van de bomenrij (16 stuks) en de solitaire bomen (3 stuks) wordt het archeologisch niveau gelijk al geraakt. Deze plantgaten gaan immers tot een diepte van 60 à 70 cm – Mv. Hoe kan hiermee nu het beste worden omgegaan? &lt;/p&gt;&lt;p&gt;4.2.1 Advies realisatie kruidenrijke zoom en wildakker Bij de aanleg van de kruidenrijke zoom en de wildakker vinden geen grondwerkzaamheden plaats. Eventuele archeologische resten worden dan ook niet bedreigd. Ook op termijn is de bedreiging minimaal, aangezien de planten over het algemeen niet zo diep wortelen en ze de archeologische laag dus minimaal zullen bereiken. Op basis hiervan worden restricties ten aanzien van de archeologie niet noodzakelijk geacht. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;4.2.2 Advies aanplant naaldbos en struweel Ook bij de aanleg van het naaldbos en het struweel wordt de archeologische laag niet geraakt (diepte plantgaten 30 à 40 cm –Mv). De verwachting is echter dat de wortels op de langere termijn ook dieper zullen wortelen. Dit kan ten koste gaan van de conservering van grondsporen. Vaak wordt verondersteld dat humusrijke archeologische grondsporen onder bos vervagen of volledig verdwijnen als gevolg van wortelgroei en de opname van voedingstoffen uit het humusrijke archeologische grondspoor. Hoewel deze redenering in principe correct is, dient hierbij toch een kanttekening te worden gemaakt. Vele nederzettingsterreinen uit het bronstijd tot en met de romeinse tijd zijn na verlating overwoekerd geraakt door vegetatie. Het bos heeft zich vaak eeuwen kunnen handhaven. Tijdens archeologische opgravingen van zulke nederzettingsterreinen tekenden grondsporen zich vaak toch nog duidelijk af. Bovendien brengt het omzetten van agrarisch gebied naar bos ook voordelen met zich mee:  Het regelmatig verstoren van de bodem door divers (agrarische) werkzaamheden (bijv. mengwoelen, diepwoelen) zal als gevolg van de nieuwe inrichting stoppen. De geleidelijke verstoring van archeologische resten zal daarmee eveneens afnemen.  Door de toekomstige inrichting van het plangebied als bos/natuur valt de economische druk op het gebied weg. Op deze wijze worden onder de vlag van natuurbeheer niet alleen de natuurwaarden, maar ook de archeologische waarden, zowel feitelijk als planologisch duurzaam beschermd. Concluderend kan worden gesteld dat, wat betreft de bescherming en behoud van archeologische resten, de voordelen van bos- en struikenaanleg ruim opwegen tegen de nadelen. Op basis hiervan worden restricties ten aanzien van de archeologie niet noodzakelijk geacht. De aanplant en beheer van de bomen en struiken dient dan wel onder bepaalde randvoorwaarden te gebeuren (zie paragraaf 4.2.4). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;4.2.3 Advies aanplant bomenrij en solitaire bomen Bij de aanplant van de bomenrij (16 stuks) en de solitaire bomen (3 stuks) wordt het archeologisch niveau wel geraakt (plantgaten gaan tot een diepte van 60 à 70 cm –Mv; archeologisch niveau ligt op een diepte vanaf 40 cm –Mv). Echter, in totaal worden per oppervlakte-eenheid slechts een beperkt aantal bomen geplant; de bomen hebben in de toekomst namelijk de ruimte nodig om te groeien (er zit 12 meter tussen 2 naastgelegen bomen). Het oppervlak dat wordt verstoord ten opzichte van het geheel is dan ook nagenoeg te verwaarlozen (paar procent). Het toekomstige beheer van de bomen dient dan wel eveneens onder bepaalde randvoorwaarden te gebeuren (zie paragraaf 4.2.4). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;4.2.4 Voorwaarden ten aanzien van de beplanting en toekomstig beheer Op basis van het uitgangspunt de archeologische waarden zoveel mogelijk te beschermen, zijn de volgende voorwaarden ten aanzien van de beplantingswerkzaamheden en het beheer noodzakelijk:  Zoveel mogelijk beperken van de omvang en diepte van de plantgaten (conform aangegeven maatvoering; liefst handmatig planten);  Liefst geen voorbewerking van de percelen. Indien dit toch gewenst is, dan moet de voorbewerking beperkt worden tot de dikte van de beschermende laag met inachtneming van een buffer van 10 cm (dus tot maximaal 30/40 cm –Mv; zie figuur 10).  De kluiten van (zieke en dode) bomen en struiken niet rooien. Slechts het bovengrondse deel van het groen verwijderen.  Zogenaamde boomvallen zoveel mogelijk voorkomen. Indien een beheersplan wordt opgesteld voor het terrein, dan dienen de laatste 2 punten hierin te worden opgenomen. Het bedrijf dat de beplanting voor de Bosgroep uitvoert, dient van bovenstaande punten op de hoogte te worden gesteld. Indien bij de inrichting en beheer van de terreinen rekening wordt gehouden met bovenstaande punten zullen eventuele archeologische resten nauwelijks worden aangetast. Eindconclusie: Indien wordt voldaan aan deze voorwaarden wordt verder archeologische vervolgonderzoek overbodig geacht. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;4.3 Tot slot Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Roermond, deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.&lt;/p&gt;
description: Date: 2018-10-02