DOI: 10.17026/ar/42wozw
title: Landgoed Nederrijk, Berg en Dal (gemeente Berg en Dal)
title: Een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek

description: ADC ArcheoProjecten heeft van maart tot en met mei 2023 een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek uitgevoerd op twee locaties binnen Landgoed Nederrijk in Berg en Dal, gemeente Berg en Dal. Het gaat daarbij om de deellocaties ‘Zevenheuvelenweg tussen 42 en 44’ en ‘Oude Kleefsebaan 154’. Op basis van het bureauonderzoek is een gespecificeerde verwachting opgesteld. Op grond van de ligging van respectievelijk op dan wel aan de voet de stuwwal van Nijmegen en vondstmeldingen in de omgeving moet in beide deellocaties rekening worden gehouden met archeologische resten vanaf het Laat-Paleolithicum. Resten uit het Laat-Paleolithicum, het Mesolithicum en het Neolithicum kunnen bestaan uit restanten van tijdelijke jachtkampen van jager-verzamelaars. Vanaf het Neolithicum komen bewoningssporen voor, bestaande uit huisplattegronden, akkersporen, waterputten en erfscheidingen. Voor deellocatie Oude Kleefsebaan 154 geldt dat vindplaatsen als gevolg van de accumulatie van hellingsmateriaal (colluvium) op verschillende niveaus in de ondergrond kunnen voorkomen. In de Middeleeuwen en het begin van de Nieuwe tijd waren beide deellocaties onderdeel van een bosgebied, het Nederrijkswald. Dit veranderde omstreeks 1650 toen delen van de gronden werden ontgonnen tot bos en landbouwgrond. Daarbij werd ter plaatse van deellocatie Oude Kleefsebaan 154 de pachthoeve Holdeurn-Laag gesticht. In 1953 is de boerderij herbouwd, nadat deze tijdens de Tweede Wereldoorlog beschadigd raakte. Gelet op de historische ontwikkelingen kunnen op deze deellocatie resten van oude bebouwing zoals funderingen, muurwerk, vloerniveaus en uitbraaksleuven worden aangetroffen. Deellocatie Zevenheuvelenweg tussen 42 en 44 bestond tot in het begin van de 20e eeuw uit bos, maar werd halverwege de 19e eeuw onderdeel van een landgoed. In 1916 werden door Rudolf Jurgens plannen ontwikkeld voor de bouw van een landhuis direct ten oosten van de locatie. Hiertoe werd rondom een oprijlaan aangelegd en verrezen enkele gebouwen. Het landhuis zelf werd echter nooit gerealiseerd. Gelet op de kaartbeelden van topografische kaarten bestond de locatie uit een grasveld en later weer uit bos. Oude funderingen zijn daarom niet te verwachten. Wel kunnen sporen van tuinaanleg worden verwacht. Voor beide deellocaties geldt dat gegeven het feit dat in de omgeving zware oorlogshandelingen (Operatie Market Garden) hebben plaatsgevonden tevens rekening moet worden gehouden met resten uit de Tweede Wereldoorlog. Het zal daarbij hoofdzakelijk om losse vondsten gaan. Als gevolg van bouw- en sloopwerkzaamheden (Oude Kleefsebaan 154) en het kappen van bos (Zevenheuvelenweg tussen 42 en 44) moet rekening worden gehouden met bodemverstoring. Verstoringen tot ver in de natuurlijke ondergrond worden met uitzondering van de locatie van de kelder van de wederopbouwboerderij niet verwacht. Eventuele oudere vindplaatsen kunnen hier echter door de aanwezigheid van colluvium buiten het bereik van (sub)recente verstoringen liggen. Om deze verwachting te toetsen en aan te vullen is op beide locaties een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Hieruit volgt dat de bodemopbouw wordt gekenmerkt door zwak tot matig zandige leem. Dit betreft een door de wind gevormde, pleistocene lössafzetting (Laagpakket van Schimmert van de Formatie van Boxtel), waarbij op de locatie Oude Kleefsebaan 154 sprake is van geaccumuleerd hellingmateriaal (colluvium). De bovengrond bestaat uit een door antropogene grondbewerking en/of ophoging gevormd pakket met een dikte variërend van 25 tot 85 cm. De onverstoorde lössafzetting en op de locatie Oude Kleefsebaan 154 tevens het bovenliggende omgewerkte/opgebrachte pakket dat mogelijk verband houdt met de midden 17e-eeuwse boerderijplaats, worden als archeologisch relevante niveaus beschouwd. De kans bestaat dat bodemingrepen ten behoeve van de voorziene woningbouw leiden tot aantasting van archeologische waarden die mogelijk in deze niveaus aanwezig zijn. Op grond van de resultaten van het veldonderzoek dient voor de deellocatie Zevenheuvelenweg tussen 42 en 44 op de vigerende archeologische waarden- en verwachtingenkaart van de gemeente Berg en Dal de hoge archeologische verwachting te worden gehandhaafd en voor deellocatie Oude Kleefsebaan 154 de middelhoge archeologische verwachting te worden gewijzigd in een hoge archeologische verwachting.