DOI: 10.14457/tu.the.2016.1537
title: ความเป็นพลเมืองกับการบริหารจัดการตนเองของชุมชนไทย

description: การศึกษาในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์หลัก เพื่อศึกษาความเป็นพลเมืองในบริบทการบริหารจัดการตนเองของชุมชนไทย ผลการศึกษาพบคุณลักษณะที่ดีของความเป็นพลเมือง 3 ด้าน ได้แก่1. สิทธิและหน้าที่ของพลเมือง ประกอบด้วยคุณลักษณะ 3 ประการ คือ 1) ความเข้าใจและตระหนักถึงสิทธิและหน้าที่ของความเป็นพลเมือง 2) การมีส่วนร่วมในชุมชน และ 3) การเคารพกฎและกติกาของชุมชนหรือสังคม 2. ความสัมพันธ์ทางสังคมของพลเมือง ประกอบด้วยคุณลักษณะ 4 ประการ คือ 1) การมีจิตสำนึกรักบ้านเกิดและความรู้สึกเป็นส่วนหนึ่งของชุมชน 2) การมีปฏิสัมพันธ์กับบุคคลอื่น 3) การพึ่งตนเองของชุมชน และ 4) ความภาคภูมิใจและความพยายามในการสร้างองค์ความรู้หรือภูมิปัญญาของชุมชน3. คุณธรรมความเป็นพลเมือง ประกอบด้วยคุณลักษณะ 3 ประการ คือ 1) การมีจิตสำนึกสาธารณะ 2) ความมีเหตุผล และ 3) การยึดถือคุณธรรมเพื่อส่วนรวมจากการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างความเป็นพลเมืองกับการบริหารจัดการตนเองของชุมชน ผู้ศึกษาได้สร้างข้อสรุปเกี่ยวกับความเป็นพลเมืองและการบริหารจัดการตนเองของชุมชนไทย ดังนี้1.สาระสำคัญของความเป็นพลเมืองเป็นส่วนหนึ่งของบรรทัดฐานที่ชุมชนหรือสังคมยอมรับว่าเป็นสิ่งที่ถูกต้อง ดีงาม และถูกนำมาใช้เป็นกรอบในการดำเนินชีวิตร่วมกันของคนในชุมชนและสังคม2. ความเป็นพลเมือง โดยเฉพาะอย่างยิ่งคุณลักษณะที่ดีของความเป็นพลเมือง เป็นสิ่งที่ปรากฏให้เห็นในการบริหารจัดการตนเองของชุมชน ทั้งในมิติของการเป็นเงื่อนไขสนับสนุน กลไก กระบวนการ เครื่องมือ รวมทั้งเป็นส่วนหนึ่งของเป้าหมายที่เกิดขึ้นจากการบริหารจัดการตนเองของชุมชน   3. ในขณะเดียวกัน การรวมตัวกันเป็นกลุ่ม ชุมชน หรือสังคมที่มีศักยภาพในการบริหารจัดการตนเองก็เป็นเงื่อนไขที่สนับสนุนให้เกิดคุณลักษณะที่ดีของความเป็นพลเมือง หรือคุณค่าความดีงามของการอยู่ร่วมกันระหว่างสมาชิกในชุมชน ผ่านกระบวนการอบรมขัดเกลาทางสังคม 4. ทิศทางการพัฒนาตามแนวทางการบริหารจัดการตนเองของชุมชน ให้ความสำคัญกับการพัฒนาคนโดยเฉพาะในมิติของจิตใจ มีเป้าหมายการพัฒนาอยู่ที่การสนับสนุนให้เกิดการบริหารสังคมที่มีภาคพลเมืองและชุมชนเป็นผู้ปฏิบัติการหลัก โดยพลเมืองที่มีคุณลักษณะที่ดีของความเป็นพลเมืองจะมีบทบาทในการขับเคลื่อนการจัดการตนเอง นำไปสู่ความกินดีอยู่ดีและการมีคุณภาพชีวิตดีของคนในชุมชน โดยใช้แนวทางการพัฒนาแบบบูรณาการที่เน้นความสมดุลในทุกมิติของการดำเนินชีวิต5. การมีคุณลักษณะที่ดีของความเป็นพลเมือง เป็นคุณสมบัติสำคัญของการเป็นผู้นำการเปลี่ยนแปลง ในขณะเดียวกัน ผู้นำการเปลี่ยนแปลงจะมีบทบาทในการสนับสนุนให้เกิดคุณลักษณะที่ดีของความเป็นพลเมืองในตัวสมาชิก เพื่อสนับสนุนให้การบริหารจัดการตนเองของชุมชนมีประสิทธิภาพและยั่งยืน6. คุณลักษณะที่ดีของความเป็นพลเมือง สามารถเกิดขึ้นได้ภายใต้บริบทของรูปแบบความสัมพันธ์ทางสังคมที่หลากหลาย ทั้งความสัมพันธ์ทางสังคมแบบเป็นทางการผ่านกระบวนการอบรมขัดเกลาโดยสถาบันทางสังคม เช่น โรงเรียน ระบบราชการ และความสัมพันธ์ทางสังคมแบบไม่เป็นทางการ เช่น การอบรมขัดเกลาผ่านการดำเนินชีวิตในชุมชนที่มีความสัมพันธ์ในเชิงเครือญาติ  7. ความเป็นพลเมืองและคุณลักษณะที่ดีของความเป็นพลเมือง ไม่ใช่สิ่งที่เกิดขึ้นเองตามธรรมชาติ แต่มนุษย์จะมีความเป็นพลเมืองได้โดยผ่านกระบวนการเรียนรู้และการอบรมขัดเกลาจากสังคม ในขณะเดียวกัน ความเป็นพลเมืองก็ถือเป็นส่วนหนึ่งของการกระบวนการอบรมขัดเกลาและการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ทางสังคมร่วมกันระหว่างสมาชิกในชุมชนแนวทางในการส่งเสริมให้เกิดความเป็นพลเมืองในสังคมไทย ควรเริ่มต้นจากการลดขนาดและลดบทบาทของภาครัฐ จากการเป็นผู้ปกครองมาเป็นผู้ประสานทางสังคม เปิดโอกาสให้ภาคส่วนต่าง ๆ มีส่วนร่วมในการบริหารจัดการสังคมมากขึ้น ในขณะเดียวกัน ภาคส่วนอื่น โดยเฉพาะอย่างยิ่งภาคพลเมือง ภาคประชาสังคม และชุมชน จะต้องต้องแสดงจุดยืนถึงความต้องการมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการและดูแลสังคม การกำหนดแนวทางในการพัฒนาประเทศ รวมทั้งการตรวจสอบการทำงานของภาครัฐ