DOI: 10.14457/tu.the.2025.218
title: การศึกษามาตรการในการควบคุมสัณฐานวิทยาเพื่อส่งเสริมการสร้างเกาะความเย็นบนพื้นผิวเมืองในระดับย่านการใช้ประโยชน์ที่ดินพื้นที่ศึกษา: ขอบเขตผังเมืองรวมเมืองเชียงใหม่

description: วิทยานิพนธ์เรื่อง “การศึกษามาตรการในการควบคุมสัณฐานวิทยา เพื่อส่งเสริมการสร้างเกาะความเย็นบนพื้นผิวเมือง ในระดับย่านการใช้ประโยชน์ที่ดิน พื้นที่ศึกษา: ขอบเขตผังเมืองรวมเมืองเชียงใหม่” มีวัตถุประสงค์ในการศึกษา 1) เพื่อศึกษารูปแบบเชิงพื้นที่และการกระจายตัวของสัณฐานวิทยาเมืองในระดับย่านการใช้ประโยชน์ที่ดิน 2) เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ปัจจัยสัณฐานวิทยากับการเกิดปรากฏการณ์เกาะความร้อนและการเกิดปรากฏการณ์เกาะความเย็น 3) เพื่อศึกษานโยบายที่ส่งเสริมการบรรเทาปรากฏการณ์เกาะความร้อนผ่านมาตรการควบคุมสัณฐานวิทยาเมือง โดยงานวิจัยใช้เครื่องมือภาพถ่ายดาวเทียมในการวิเคราะห์ลักษณะทางกายภาพ รวมกับเครื่องมือทางสถิติในการวิเคราะห์ข้อมูลเพื่อหาความสัมพันธ์กันระหว่างข้อมูล โดยมีการแบ่งระดับการวิเคราะห์ ออกเป็น 2 ระดับ คือ ข้อมูลระดับผังเมืองรวมเมืองเชียงใหม่ พ.ศ. 2555 และข้อมูลระดับอำเภอจากการวิเคราะห์พบว่า การเกิดปรากฏการณ์เกาะความร้อน และการเกิดปรากฏการณ์เกาะความเย็นภายในขอบเขตผังเมืองรวมเมืองเชียงใหม่ พ.ศ. 2555 พื้นที่เมืองเชียงใหม่มีแนวโน้มเกิดปรากฏการณ์ Urban Heat Island (UHI) ในทั้งสองฤดูกาล โดยเฉพาะในพื้นที่ใจกลางเมืองและย่านพาณิชยกรรมที่มีความหนาแน่นของสิ่งปลูกสร้างสูง ขณะที่พื้นที่รอบนอก เช่น เขตเกษตรกรรมและพื้นที่สีเขียว มีแนวโน้มเกิด Urban Cool Island (UCI) ซึ่งช่วยลดอุณหภูมิโดยรอบ ส่วนภายในขอบเขต 7 อำเภอ พบว่าทั้งสองฤดูการเกิดปรากฏการณ์เกาะความร้อนมากที่สุด คือ อำเภอเมืองเชียงใหม่ การเกิดปรากฏการณ์เกาะความเย็นมากที่สุด คือ อำเภอสารภี และจากการหาความสัมพันธ์ระหว่างประเภทการใช้ประโยชน์ที่ดินกับค่า SUHI จากการวิเคราะห์เชิงสถิติแบบ Multiple Linear Regression ภายในขอบเขตผังเมืองรวมเมืองเชียงใหม่ พ.ศ. 2555 พบว่า พื้นที่ที่มีผลการเพิ่มขึ้นของ SUHI มากที่สุด คือ การใช้ประโยชน์ที่ดินแบบอนุรักษ์ส่งเสริมเอกลักษณ์ศิลปวัฒนธรรมไทย ทั้งสองฤดู ส่วนในฤดูร้อนพื้นที่ที่มีผลต่อการลดลงของ SUHI มากที่สุด คือ การใช้ประโยชน์ที่ดินแบบชนบท และเกษตรกรรม และในฤดูหนาว คือ น้ำ ส่วนจากการหาความสัมพันธ์ระหว่าง BH FAR BCR และ OSR มิติกับค่า SUHI จากการวิเคราะห์เชิงสถิติแบบ Multiple Linear Regression ภายในขอบเขตผังเมืงรวมเมืองเชียงใหม่ พ.ศ. 2555 พบว่าตัวแปรที่มีผลการเพิ่มขึ้นของ SUHI มากที่สุด คือ BH ในฤดูร้อน และ BCR ในฤดูหนาว และตัวแปรที่มีผลต่อการลดลงของ SUHI มากที่สุด คือ FARจากการหาความสัมพันธ์ระหว่างประเภทการใช้ประโยชน์ที่ดินกับค่า SUHI จากการวิเคราะห์เชิงสถิติแบบ Multiple Linear Regression ภายใน 7 อำเภอ พบว่าพื้นที่ที่มีผลการเพิ่มขึ้นของ SUHI มากที่สุด คือ การใช้ประโยชน์ที่ดินแบบการศึกษา ซึ่งประกอบไปด้วยอำเภอดอยสะเก็ด อำเภอแม่ริม อำเภอสันกำแพง ส่วนพื้นที่ที่มีผลการลดลงของ SUHI มากที่สุด คือ การใช้ประโยชน์ที่ดินประเภทชนบทและเกษตรกรรมในฤดูร้อน และน้ำในฤดูหนาว ซึ่งประกอบไปด้วยอำเภอเมืองเชียงใหม่ อำเภอแม่ริม และอำเภอหางดงส่วนจากการหาความสัมพันธ์ระหว่าง BH FAR BCR และ OSR มิติกับค่า SUHI จากการวิเคราะห์เชิงสถิติแบบ Multiple Linear Regression ภายใน 7 อำเภอ พบว่าพบว่าตัวแปรที่มีผลการเพิ่มขึ้นของ SUHI มากที่สุด BH และตัวแปรที่มีผลต่อการลดลงของ SUHI มากที่สุด คือ FAR ซึ่งประกอบไปด้วยอำเภอดอยสะเก็ด อำเภอสันทราย อำเภอสันกำแพง อำเภอสารภี และอำเภอหางดงส่วนผลการศึกษา BH FAR BCR และ OSR กับย่านการใช้ประโยชน์ที่ดิน พบว่าพื้นที่อยู่อาศัยทุกระดับมี FAR หรือ BH เป็นปัจจัยเพิ่ม SUHI ในฤดูร้อน ขณะที่ฤดูหนาว BCR เป็นตัวแปรที่ส่งผลต่อการกักเก็บความร้อนเด่นชัดกว่าในทางตรงกันข้ามพื้นที่พาณิชยกรรม อุตสาหกรรมเฉพาะกิจ รวมถึงพื้นที่บริการสาธารณะมี OSR เป็นปัจจัยเพิ่ม SUHI ในฤดูร้อน สะท้อนบทบาทของพื้นที่เปิดโล่งที่รับรังสีดวงอาทิตย์โดยตรง ส่วนฤดูหนาวตัวแปรที่เพิ่ม SUHI เปลี่ยนเป็น BCR หรือ BH ซึ่งชี้ให้เห็นถึงอิทธิพลของพื้นผิวทึบ และความทึบแสงของอาคารต่อการกักเก็บพลังงานความร้อน