DOI: 10.17026/dans-zht-zbcz
title: Gemeente Altena. Plangebied Wijksche Waard te Spijk. Inventariserend veldonderzoek (verkennende fase)

description: &lt;p&gt;BAAC heeft een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek) uitgevoerd in het plangebied Wijksche Waard te Spijk, gemeente Altena. Aanleiding voor het onderzoek is de realisatie, het doortrekken of de verbreding van enkele (hoog)watergeulen over een totaal oppervlak van 15,2 ha. De geulen worden tot 0,5 à 0,7 m -NAP ontgraven (1,5 tot plaatselijk meer dan 3,5 m -mv).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het reeds uitgevoerde bureauonderzoek is gebleken dat voor het plangebied voor de top van afgedekte en niet geërodeerde meandergordels een verwachting geldt op het aantreffen van bewonings- en ontginningssporen vanaf het laat-neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen. Eventueel aanwezige archeologische resten uit de periode laat-neolithicum tot en met de ijzertijd worden in de afzettingen van de worden in afzettingen van de Biesheuvel-Hamer stroomgordel verwacht (actief van 2000 tot circa 1250 v. Chr.). Archeologische resten vanaf de Romeinse tijd worden in de top van de afzettingen van de Alm stroomgordel verwacht (actief tussen het jaar 0 tot circa 1060 n. Chr.). Deze begraven archeologische niveaus worden verwacht vanaf een diepte van circa 1,6 m +NAP, oftewel circa 0,3 m -mv. In de door kleiwinning ontgronde gebieden worden geen laatmiddeleeuwse en jongere archeologische (nederzettings)resten meer verwacht. Oudere en dieper gelegen archeologische niveaus kunnen hier nog wel aanwezig zijn. Tevens worden in het uiterwaarddek (oeverafzettingen) archeologische nederzettingsresten vanaf de late middeleeuwen verwacht. Dergelijke resten kunnen reeds direct onder het maaiveld voorkomen. In het uiterwaarddek zijn tevens resten te verwachten van water gerelateerde activiteit (scheepvaart, visvangst e.d.) daterend vanaf de late middeleeuwen, maar ook dijkrelicten. In het noordwesten van het plangebied geldt een verwachting op restanten van een scheepswerf, die op een kaart uit begin 19e eeuw staat aangegeven.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het veldonderzoek is gebleken dat het plangebied wordt gekenmerkt door een uiterwaard met zandige ruggen en met klei en zand opgevulde (rest)geulen. De oudst aangetroffen geul (Maasdijkgeul) ligt in het westelijke deel van het plangebied. Het betreft vermoedelijk een oude rivierloop van de Alm- meandergordel, die actief was vanaf de Romeinse tijd tot en met de volle middeleeuwen. Oeverafzettingen behorende bij deze rivierloop zijn in de boringen 108 t/m 112 aangetroffen vanaf 60 à 140 cm -mv (0,5 à 0,8 m +NAP). In een niet ontgrond gedeelte van de Wijksche Waard komen deze oeverafzettingen voor vanaf 230-235 cm -mv (~0,7 m +NAP). Verder in oostelijke richting is sprake van een kronkelwaard. Deze kronkelwaard lijkt onderdeel uit te maken van het riviersysteem waar ook de Maasdijkgeul onderdeel van uitmaakt. De oorspronkelijke hoger in het landschap aanwezige top van deze kronkelwaard met afdekkende oever- en uiterwaardafzettingen is als gevolg van kleiwinning voor de baksteenindustrie in alle gevallen verdwenen. De tussengelegen geulen zijn vaak opgevuld met gebrokt sediment bestaande uit zand en klei. In het centrale deel van het plangebied komt een oude Maasmeander voor met als naam “de Kreek”. Deze geul is een restgeul van de eerste actieve fase van de Afgedamde Maas gedurende de late middeleeuwen A. Naar verwachting is het bijbehorende riviersysteem rond 1350 droog komen te liggen en werd dit toegankelijk voor de mens. De deelgebieden 4, 5 en 6 liggen vrijwel in hun geheel binnen de contouren van deze restgeul. De oostelijk van “de Kreek” gelegen kronkelwaard is ter hoogte van de Wijksche Waard afgegraven tot in het beddingzand. Ter hoogte van de Banwaard is de top van de kronkelwaard door riviererosie eveneens niet meer aanwezig. Hier komen nog wel intacte jongere uiterwaardafzettingen voor. Het uiterst oostelijke deel van het plangebied wordt gekenmerkt door de ligging op een (sub)recente aanwasvlakte van de Afgedamde Maas. Dit deel van het plangebied lag tot eind 19e eeuw binnen de contouren van de Maas.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ter hoogte van boring 7 komt vanaf 110 cm -mv (1,2 m +NAP) een pakket dijkdoorbraakzand voor dat over de kleiige restgeulafzettingen van “de Kreek” heen is afgezet. Het zandpakket komt voor nabij de locatie van de scheepswerf. Het dijkdoorbraakzand lijkt gebruikt te zijn als fundament voor de aanleg van de scheepswerf. Aanwijzingen voor een scheepswerf of puinverhardingen zijn niet in de boringen aangetroffen. Ook het maaiveld gaf geen zichtbare aanwijzingen voor de restanten van een scheepswerf.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van de gegevens uit het veldonderzoek geldt voor nagenoeg het gehele plangebied een lage archeologische verwachting op het aantreffen van archeologische (nederzettings)resten. BAAC adviseert dan ook geen archeologisch vervolgonderzoek uit te laten voeren voor het grootste deel van het plangebied. Uitzondering hierop vormt de zuidwesthoek van het plangebied met oeverafzettingen van de Alm meandergordel, waarvoor een hoge archeologische verwachting op het aantreffen van nederzettingsresten vanaf de Romeinse tijd tot en met de volle middeleeuwen geldt (6100 m2; zie afb. 3.13). Eventueel aanwezige resten worden verwacht vanaf respectievelijk 60 à 140 cm -mv in het lagere deel en vanaf 230-235 cm -mv in het hogere deel van de uiterwaard. Indien de bodem hier dieper wordt vergraven dan 40 cm -mv adviseert BAAC in deze zone een proefsleuvenonderzoek uit te voeren.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Tevens adviseert BAAC om het scheepswerfterrein ten westen van “de Kreek” bij graafwerkzaamheden die dieper reiken dan 0.9 m -mv archeologisch te onderzoeken door middel van een proefsleuvenonderzoek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het proefsleuvenonderzoek dient voorafgegaan te worden door het opstellen van een PvE.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het door BAAC opgestelde advies is op 24 januari 2022 door de adviseur van de gemeente Altena in z’n geheel overgenomen.&lt;/p&gt;
description: Date Submitted: 2022-01-31