DOI: 10.14457/tu.the.2020.629
title: ปัญหาการบังคับใช้หลักความเสมอภาคในแดนกฎหมายเอกชน: ศึกษากรณีพระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศ พ.ศ. 2558

description: พระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศ พ.ศ. 2558 ถือเป็นกฎหมายว่าด้วยหลักความเสมอภาคทางเพศฉบับแรกในระบบกฎหมายไทยที่มีผลบังคับใช้ต่อความสัมพันธ์ในแดนกฎหมายเอกชน กฎหมายฉบับนี้จึงแสดงให้เห็นถึงความสำคัญของหลักความเสมอภาคในระบบกฎหมายที่มีค่าบังคับเป็นหลักกฎหมายทั่วไป และผลบังคับดั้งเดิมของหลักความเสมอภาคที่มีอยู่ตามธรรมชาติและปราศจากซึ่งพรมแดน จากความเข้าใจเดิมที่ว่า หลักกความเสมอภาคมีผลบังคับใช้เฉพาะในแดนกฎหมายมหาชนเท่านั้น อย่างไรก็ตาม สำหรับระบบกฎหมายที่ยึดถือแนวคิดการแบ่งแยกแดนกฎหมายและแนวคิดรัฐธรรมนูญนิยม การรับรองและคุ้มครองหลักความเสมอภาคในฐานะสิทธิขั้นพื้นฐานนั้น ตามความเข้าใจทั่วไปแล้วยังมีผลจำกัดขอบเขตอยู่เฉพาะแต่ในแดนกฎหมายมหาชนเท่านั้น ยิ่งไปกว่านั้น เมื่อสภาพและเนื้อหาของสิทธิในความเสมอภาคกลายเป็นมาตรฐานแห่งการใช้อำนาจรัฐจึงถือได้ว่ากฎหมายฉบับนี้ไม่เพียงแสดงให้เห็นถึงผลบังคับของหลักความเสมอภาคภายนอกขอบเขตดังกล่าวเท่านั้น หากแต่ยังเป็นการทำลายหลักความอิสระในทางแพ่งซึ่งเป็นพื้นฐานแห่งความสัมพันธ์ต่าง ๆ ในแดนกฎหมายเอกชนลงด้วย ทั้งนี้ เมื่อไม่ปรากฏบรรทัดฐานในทางกฎหมายของหลักความเสมอภาคในแดนกฎหมายเอกชนอย่างเป็นรูปธรรม ดังเช่นกรณีหลักสุจริต หลักความสงบเรียบร้อยและศีลธรรมอันดีของประชาชน หรือหลักกฎหมายแพ่งทั่วไปอื่น ๆ ย่อมหมายความว่า การบังคับใช้หลักความเสมอภาคมิได้เป็นไปในลักษณะของผลบังคับที่เกิดขึ้นจากภายในแดนกฎหมายนี้เอง แต่เป็นการที่หลักความเสมอภาคในแดนกฎหมายมหาชนได้เข้ามามีผลบังคับใช้ในแดนกฎหมายเอกชน โดยลักษณะแห่งผลบังคับดังกล่าวนั้นคงเป็นได้แค่เพียงผลผูกพันทุติยภูมิหรือผลผูกพันโดยอ้อมของหลักความเสมอภาคในรัฐธรรมนูญ ซึ่งเป็นผลต่อเนื่องมาจากผลผูกพันปฐมภูมิหรือผลผูกพันโดยตรงของหลักการนี้ต่อการใช้อำนาจรัฐ เมื่อหลักความเสมอภาคในแดนกฎหมายเอกชนก่อให้เกิดมาตรฐานแห่งการกระทำของเอกชน การรับรองและคุ้มครองสิทธิในความเสมอภาคของเอกชนผู้หนึ่งจึงอาจมีผลเป็นการจำกัดผลบังคับสิทธิขั้นพื้นฐานเดียวกันนี้หรือประเภทอื่นของเอกชนผู้อื่นในเวลาเดียวกันด้วย ผลจากการปะทะกันของสิทธิขั้นพื้นฐานนี้ย่อมนำพามาซึ่งปัญหาต่าง ๆ ในการบังคับใช้หลักความเสมอภาคในแดนกฎหมายเอกชน โดยรัฐมีหน้าที่ชั่งน้ำหนักการคุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานของทุกฝ่าย ภายใต้ข้อเรียกร้องผลบังคับอย่างมากที่สุดของทุกสิทธิขั้นพื้นฐานนั้น โดยไม่อาจลดทอนผลบังคับของสิทธิขั้นพื้นฐานใดลงอย่างสิ้นเชิงได้ และผลแห่งการชั่งน้ำหนักที่เหมาะสมที่สุดจะกลายมาเป็นขอบเขตผลบังคับของหลักความเสมอภาคที่ “ควรจะเป็น” ในแดนกฎหมายเอกชน อย่างไรก็ตาม ขอบเขตดังกล่าวอาจแตกต่างกันไปในแต่ละสังคม เพราะนอกจากการคำนึงถึงรูปแบบและลักษณะของความสัมพันธ์ระหว่างเอกชนด้วยกันแล้ว รัฐจำเป็นจะต้องนำเอาความคิดเห็นส่วนใหญ่ของสังคม ณ ช่วงเวลานั้นมาพิจารณาประกอบการชั่งน้ำหนักการคุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานที่ปะทะกัน เพื่อนำพาความเป็นธรรมให้แก่เอกชนทุกฝ่ายมากที่สุดจากการศึกษาเปรียบเทียบการบังคับใช้หลักความเสมอภาคในแดนกฎหมายเอกชนในระบบกฎหมายเยอรมัน ฝรั่งเศส และไทย สามารถแสดงให้เห็นถึงประเด็นปัญหาของระบบกฎหมายไทย ได้แก่ 1) ปัญหาการบังคับใช้บรรดากฎหมายว่าด้วยหลักความเสมอภาคเฉพาะเรื่องที่มีผลบังคับทับซ้อนกัน 2) ปัญหาเกี่ยวกับข้อจำกัดแห่งเนื้อหาของหลักการไม่เลือกปฏิบัติในพระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศฯ ไม่ว่าจะเป็นลักษณะแห่งการกระทำอันเป็นการเลือกปฏิบัติ ขอบเขตบุคคลและเนื้อหาที่เกี่ยวข้อง ข้อยกเว้น การกระทำในเชิงบวก องค์กรด้านการคุ้มครองความเสมอภาค หรือผลแห่งการละเมิดหลักความเสมอภาค 3) ปัญหาการบังคับใช้พระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศฯ ในทางปฏิบัติ ซึ่งเป็นผลต่อเนื่องจากปัญหาทั้งสองประการข้างต้น ด้วยเหตุนี้ แม้ว่าพระราชบัญญัติความเท่าเทียมระหว่างเพศฯ จะถือเป็นก้าวย่างแรกแห่งความพยายามอย่างจริงจังในการรับรองและคุ้มครองหลักความเสมอภาคในแดนกฎหมายเอกชนไทย แต่ปัญหาในเชิงโครงสร้างการคุ้มครองที่ไร้ซึ่งการบังคับใช้กฎหมายทั่วไปว่าด้วยหลักความเสมอภาค ทั้งความซ้ำร้ายจากข้อบกพร่องของกฎหมายเฉพาะต่าง ๆ ที่บังคับใช้ในปัจจุบันนั้น ย่อมไม่สามารถนำพาให้เกิดความเสมอภาคที่แท้จริงได้