DOI: 10.14457/tu.the.2020.155
title: สิทธิและเสรีภาพในการสมรสของบุคคลเพศทางเลือก

description: ในสังคมปัจจุบันนี้ เป็นที่ยอมรับกันว่า หากกล่าวถึงคำว่า “เพศ” นั้น นอกจากเพศชายและเพศหญิงอันเป็นเพศสรีระที่มีมาแต่กำเนิด และเป็นเพศสรีระที่ธรรมชาติสร้างขึ้นเพื่อสืบพันธุ์ต่อไป เรามักพบเห็บบุคคลที่มีการแสดงออกในพฤติกรรมทางเพศที่แตกต่างจากเพศสรีระ หรือ เพศกำเนิดของตน เช่น ชายแสดงออกคล้ายหญิง หรือ หญิงแสดงออกคล้ายชาย เป็นต้น โดยในปัจจุบันมีการให้คำนิยามอย่างหลากหลายเพื่อเรียกบุคคลที่แสดงออกในพฤติกรรมทางเพศที่แตกต่างจากเพศสรีระของตน โดยในวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ ผู้เขียนขอเรียกบุคคลเหล่านี้ว่า “บุคคลเพศทางเลือก” เมื่อบุคคลเพศทางเลือกมีการแสดงออกซึ่งพฤติกรรมทางเพศที่แตกต่างจากเพศสรีระทางธรรมชาติของตน มีความประสงค์ที่จะอยากใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันกับบุคคลที่มีเพศสรีระเดียวกับตนเอง สิทธิในการแสดงออกดังกล่าว ย่อมอยู่บนพื้นฐานของสิทธิในการเลือกคู่ครอง สิทธิในการก่อตั้งครอบครัว โดยบุคคลทุกคนต่างมีสิทธิและความเสมอภาคอย่างเท่าเทียมกัน อันถือเป็นสิทธิขั้นพื้นฐานของบุคคลทุกคน ซึ่งบัญญัติรับรองไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยเรื่อยมาจนถึงปัจจุบัน แต่อย่างไรก็ตาม การก่อตั้งครอบครัวที่จะถือว่ามีผลสมบูรณ์และมีการรับรองอย่างถูกต้องตามกฎหมายนั้น จะต้องเป็นไปตามบทบัญญัติแห่งกฎหมายอันเกี่ยวกับการสมรสหรือกฎหมายเกี่ยวกับการรับรองสถานะในการใช้ชีวิตคู่ร่วมกันนั้น ซึ่งในปัจจุบันมีหลายประเทศทั่วโลกที่มีกฎหมายเพื่อรับรองสถานะในการ ใช้ชีวิตคู่ร่วมกันของบุคคลเพศทางเลือก อันเป็นการให้ความเสมอภาคและความเท่าเทียมแก่บุคคลทุกคนไม่ว่ามีเพศสภาพใดประเทศฝรั่งเศสนั้น มีกฎหมายที่ชื่อว่า Civil Solidarity Pact อันเป็นกฎหมายที่รับรองการใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันโดยมิได้จดทะเบียนสมรส โดยให้สิทธิทั้งบุคคลเพศทางเลือก และบุคคลต่างเพศสามารถทำการจดทะเบียนตามกฎหมายนี้ได้ เพื่อเป็นทางเลือกให้แก่บุคคลที่ไม่ต้องการสมรสกันตามกฎหมาย โดยกฎหมายฉบับนี้บัญญัติขึ้นภายใต้แนวคิดเรื่องความเท่าเทียมและความเสมอภาคทางเพศ แต่อย่างไรก็ตาม เมื่อวันที่ 28 พฤษภาคม ค.ศ. 2013 ประเทศฝรั่งเศสได้มีการบังคับใช้กฎหมายที่มีการแก้ไขเรื่องการสมรสตามประมวลกฎหมายแพ่งฝรั่งเศส โดยมีการให้สิทธิแก่บุคคลเพศทางเลือกที่มีเพศสรีระเดียวกัน สามารถทำการสมรสกันได้และมีฐานะเป็นคู่สมรสโดยชอบด้วยกฎหมายเช่นเดียวกับประเทศเยอรมนีที่มีการบัญญัติกฎหมายที่มีชื่อว่า Act on Registered Life Partnerships เพื่อรับรองสถานะการใช้ชีวิตอยู่ร่วมกันของบุคคลเพศทางเลือก และต่อมาในปี ค.ศ. 2017 ประเทศเยอรมนีได้มีการแก้ไขกฎหมายเกี่ยวกับการสมรสเพื่อรับรองสิทธิในการสมรสของบุคคลเพศทางเลือก ภายใต้แนวคิดการสมรสสำหรับทุกคน โดยบุคคลเพศทางเลือกสามารถ ทำการสมรสกันโดยถูกต้องตามกฎหมาย และมีสิทธิและหน้าที่เช่นเดียวกับคู่สมรสที่มีเพศที่แตกต่างกันสำหรับในภูมิภาคเอเชียนั้น กฎหมายที่รับรองสิทธิในการใช้ชีวิตคู่ร่วมกันของบุคคลเพศทางเลือก ได้เริ่มต้นขึ้นที่ไต้หวัน โดยเมื่อวันที่ 24 พฤษภาคม ค.ศ. 2017 ศาลรัฐธรรมนูญไต้หวันได้มีคำวินิจฉัยเกี่ยวกับบทบัญญัติแห่งกฎหมายการสมรสของไต้หวัน โดยเป็นการตีความประมวลกฎหมายแพ่งไต้หวัน มีชื่อว่า Judicial Yuan Interpretation No.748 โดยศาลรัฐธรรมนูญไต้หวันได้มีคำวินิจฉัยว่า บทบัญญัติแห่งกฎหมายอันเกี่ยวกับการสมรสที่บัญญัติให้การสมรสจะกระทำได้ระหว่างบุคคลเพศชายและหญิงเท่านั้น เป็นการขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ โดยต่อมาฝ่ายนิติบัญญัติโดยรัฐสภาของไต้หวันได้มีการตรากฎหมายเพื่อรับรองสถานะการใช้ชีวิตคู่ร่วมกันของบุคคลเพศทางเลือกขึ้น ชื่อว่า Act for Implementation of Judicial Yuan Interpretation No.748 โดยมีผลใช้บังคับในวันที่ 24 พฤษภาคม ค.ศ. 2019 ที่ผ่านมา สำหรับประเทศไทยนั้น ยังไม่มีบทบัญญัติแห่งกฎหมายที่รับรองสถานะการใช้ชีวิตคู่ร่วมกันของบุคคลเพศทางเลือก แต่อย่างไรก็ตาม ประเทศไทยได้มีการให้ความสำคัญกับการขจัด การเลือกปฏิบัติบนพื้นฐานความแตกต่างทางเพศมาโดยตลอด ซึ่งสอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชนตามปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ค.ศ. 1948 และหลักสิทธิมนุษยชนได้มีการบัญญัติรับรองไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ดังนั้น จึงเป็นที่น่าศึกษาและพิจาณาต่อไปถึงสาเหตุที่ประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายเพื่อรับรองสิทธิและเสรีภาพในการใช้ชีวิตคู่ร่วมกันของบุคคลเพศทางเลือกดังกล่าว ด้วยเหตุที่กล่าวมาข้างต้น วิทยานิพนธ์เล่มนี้จึงได้ศึกษาเกี่ยวกับสิทธิและเสรีภาพในการสมรสของบุคคลเพศทางเลือก โดยศึกษาถึงบทบัญญัติแห่งกฎหมายอันเกี่ยวกับการสมรสของประเทศไทย อันได้แก่ ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ บรรพ 5 ว่าด้วยเรื่องครอบครัว และกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้อง รวมตลอดถึงบทกฎหมายต่างประเทศที่รับรองสถานะการใช้ชีวิตคู่ร่วมกัน ของบุคคลเพศทางเลือกเพื่อนำมาวิเคราะห์เปรียบเทียบกับกฎหมายไทย และวิเคราะห์ว่าหากประเทศไทยจะบัญญัติกฎหมายขึ้นเพื่อรับรองสถานะการใช้ชีวิตคู่ร่วมกันของบุคคลเพศทางเลือก ควรเป็นไปในแนวทางใด และนำเสนอแนวทางที่เหมาะสมกับสภาพสังคมไทยในปัจจุบัน