DOI: 10.17026/ar/gs3bib
title: A-22.0148: Kornwerderzand, Kornwerderzand, dijkvak 12 Betonnen en aarden wachters aan de Kornwerderzand. Archeologisch en bouwhistorisch onderzoek binnen de voormalige Positie Kornwerderzand

description: &lt;p&gt;In 2022 heeft BAAC in opdracht van Levvel vier onderzoeken uitgevoerd binnen de voormalige Positie Kornwerderzand, op de Afsluitdijk. De eerste fase betrof een veldinspectie met inventarisatie naar een prikkeldraadversperring en aan het maaiveld (vlak 0) zichtbare sporen bij kazemat II, X, XV en XII. In de andere gevallen ging het om een opgraving, variant archeologische begeleiding van het ontgraven van de aardwerken rondom eerdergenoemde bouwwerken. De aanleiding voor het archeologisch onderzoek is de geplande ontgraving van het bestaande dijklichaam, het opnieuw profi leren en stileren van de aardwerken en de civieltechnische werkzaamheden ten behoeve van het Opsporen van Ontplofbare Oorlogsresten (OOO) ter hoogte van de dijk en aardwerken. In totaal is 11.932 m2 opgegraven.&lt;br&gt;Onderhavige onderzoeken waren het vervolg op diverse archeologische vooronderzoeken die door RAAP in 2013 en 2014 zijn uitgevoerd. Uit deze onderzoeken kwam naar voren dat op en rondom de aardwerken van kazemat II, X, XV en XII sporen uit het Interbellum en de Tweede Wereldoorlog aanwezig waren. Het betreft o.a. een Duitse open opstelling, (hek)versperringen, schuttersputten en mogelijk andere verdedigingswerken zoals loopgraven. De aanwezigheid is in 2020 door BAAC vastgesteld tijdens twee archeologische opgravingen (variant AB). In het talud van kazemat XII werden tientallen poeren van hekversperringen aangetroffen en ten zuidwesten van de Duitse open opstelling voor de 5 cm Kampfwagenkanone werd een stuk van een met klinkers en stoeptegels op het loopvlak verharde loopgraaf aangesneden.&lt;br&gt;De onderzoeken hebben een zeer groot aantal archeologische sporen aan het licht gebracht, veel meer dan in eerste instantie werd verwacht. Dit geldt voor alle vier de belangrijke hoofdgebruiksfases: Interbellum, Mobilisatie en Meidagen van 1940, Duitse bezetting en Koude Oorlog. Uit de periode van het Interbellum en de Meidagen van 1940 dateren de aardwerken, kazematten, gedekte wegen, drie buitenregenwaterbaken, machinegebouw, leidingen en afvoeren, betonnen kabelpalen, wapenopstellingen, hekversperringen en straatwerk. Deze sporen liggen aan of net onder het maaiveld op een diepte van slechts 10 tot 20 cm in de kleilaag. De regenwaterbak, riool en leidingen uit werkput 4 (A-22.0031), liggen vanzelfsprekend op een dieper niveau, onder de wal, op het niveau van de fundering van de kazematten. Uit deze periode zijn weinig vondsten aangetroffen, op enkele verschoten patroonhulzen bij zowel dijkvak 12 als 14 na.&lt;br&gt;Uit de Tweede Wereldoorlog zijn verreweg de meeste sporen aangetroffen. De aardwerken zijn in deze periode ook aanzienlijk veranderd om het geheel te laten voldoen aan de Duitse verdedigingsplannen. Voor alle sporen geldt ook weer dat ze nog aan het maaiveld zichtbaar waren, of op een diepte van 20 tot 50 cm zijn aangetroffen. Op de twee dijkvakken werden loopgraven met hieraan mitrailleurnesten, losse wapenopstellingen, klinkerwegen, open beddingen voor tank- en veldgeschut (kazemat II en XII), een betonnen, bombestendige fl ankerende geschutsbunker van het type R612 (kazemat II), Deckungslöcher (beton en aarde), munitienissen en afvalkuilen, drie stukken loopgraaf zonder duidelijke wapenopstellingen, zeker vier losse wapenopstellingen (veldversterkingen), klein stuk klinkerweg in de gedekte weg en afvalkuilen gedocumenteerd. De vondsten zijn in duidelijke functiegroepen in te delen. Het gaat hoofdzakelijk om materiaal dat voor dagelijkse diensttaken werd gebruikt of dat een relatie heeft met vrijetijdsbesteding in en rondom de verdedigingswerken. Zo werden tussen het Duitse afval voedselverpakkingen, opslagmateriaal, gereedschap, tafelgerei, materiaal voor ontspanning en delen van munitie-artikelen aangetroffen.&lt;br&gt;In de Koude Oorlog is het plangebied voor een derde keer in stelling gebracht. Hierbij zijn weinig nieuwe veldversterkingen en bouwwerken aangelegd. Een uitzondering vormt de open bedding, of ‘betonkuip’ waarin bij kazemat II (dijkvak 14) een M4 Sherman Firefl y met een 17 pouder vuurmond kon worden opgesteld. Getuige de markeringen van de rupsbanden, heeft deze er ook daadwerkelijk gestaan. Eerder aangelegde werken zijn vooral opnieuw in gebruik genomen en waar nodig aangepast.&lt;/p&gt;