DOI: 10.17026/ar/vytqis
title: Opgraving - variant archeologische begeleiding DN400 drinkwaterleiding Ewijk, gemeente Beuningen

description: In oktober en november 2021 heeft Antea Group in opdracht van Vitens B.V. / Van den Heuvel Aannemingsbedrijf B.V. een opgraving – variant archeologische begeleiding – uitgevoerd in de buurt van de Koningsstraat, de A50 en de N322 in Ewijk, gemeente Beuningen. De aanleiding voor het onderzoek is de aanleg van een drinkwaterleiding (DN400) middels open ontgraving en HDD's.

In dit kader heeft Antea Group voorafgaand in 2021 een bureauonderzoek en gecombineerd booronderzoek (verkennende en karterende boringen) uitgevoerd.1 Tijdens het gecombineerde booronderzoek zijn diverse vindplaatsen aangetroffen. Op basis hiervan werd geadviseerd om een planaanpassing te doen en de vindplaatsen in situ te bewaren. Voor de delen van het leidingtracé zonder vindplaatsen, werd vrijgave geadviseerd.

De opdrachtgever heeft het advies vertaald naar een aangepast ontwerp, waarbij de zone ter plaatse van boringen 70-73 (met een vindplaats) is ontzien door middel van een diepe HDD. Deze zone heeft dan ook geen deel uitgemaakt van de ingrepen. Het advies is in de vorm van een basisrapport van het booronderzoek voorgelegd aan de bevoegde overheid, gemeente Beuningen en beoordeeld door haar adviseur, mevr. E. Mietes. Na deze beoordeling is een selectiebesluit opgesteld, waarbij de keuze tot het in situ veiligstellen van de vindplaatsen, door middel HDD-boringen, is overgenomen. Voor het gebied waar tijdens het
booronderzoek geen indicatoren zijn aangetroffen, maar wel vegetatielagen of laklagen in het komkleigebied, is het advies voor vrijgave niet overgenomen. Het gemeentelijk selectiebesluit was om ook in die zones archeologisch vervolgonderzoek uit te voeren.2 In totaal zijn 4 van de 5 aangewezen zones in onderhavig onderzoek nader onderzocht (zie afbeelding 1 voor een weergave van de verschillende zones).

Conclusie
Vanuit het vooronderzoek was de verwachting dat binnen het plangebied archeologische resten vanaf het neolithicum aangetroffen kunnen worden. Het argument was dat de locatie in die periode geschikt was voor bewoning. De bewoning zou zich met name voor hebben gedaan op de relatief hoger gelegen oever(wal)zones, op de Winssense stroomgordel en langs crevasses.

Tijdens het booronderzoek is de aanwezigheid van intacte oeverzones en crevasseafzettingen bevestigd. Daarnaast zijn komkleiafzettingen met daarin plaatselijk gerijpte vegetatiehorizonten/laklagen (potentiële archeologische niveaus) aangetoond. Op locatie 1 (boringen 01-30) werden bovendien grofzandige pleistocene beddingafzettingen van de Formatie van Kreftenheye aangetroffen, die plaatselijk waren afgedekt met een oeverwalachtige humeuze deklaag (Laag van Wijchen). In eerdere onderzoek in de omgeving van het plangebied is aangetoond dat de laag van Wijchen bewoningssporen kan bevatten uit het neolithicum.

Op basis van de archeologische begeleiding zijn geen vindplaatsen met duidelijke
bewonings/nederzettingsresten aangetroffen. De sporen/vindplaatsen die zijn aangetroffen bestaan voornamelijk uit greppels en verder is één paalkuil gevonden (duiden op off-site gebruik/inrichting van het gebied). De sporen lagen in de top van de laaggelegen komkleiafzettingen die vermoedelijk te nat waren voor bewoning. De aangetroffen greppels met een datering in de bronstijd-ijzertijd en de middeleeuwen-nieuwe tijd zijn zeer waarschijnlijk gebruikt om het gebied te kunnen ontwateren (off-site gebruik van het gebied).

In de komkleiafzettingen zijn vegetatiehorizonten/laklagen aangetroffen (locaties 1 t/m 4). Hierin zijn echter geen archeologische sporen aangetroffen. Mogelijk waren deze loopvlakken te laaggelegen en te nat of zijn deze op korte termijn weer overstroomd (deze zijn afgedekt door jongere komkleiafzettingen). 
In het noordelijke deel van het plangebied (locaties 3 en 4) zijn oeverwalafzettingen aangetroffen met plaatselijk afdekkende goed gerijpte vegetatiehorizonten/laklagen. Er zijn geen sporen in de top van de oever(wal)afzettingen en in de vegetatiehorizonten/laklagen gevonden. De relatief
gezien hogere ligging van deze oever(wal)zones en de goede rijping van de
vegetatiehorizonten/laklagen wijst erop dat bewoning mogelijk moet zijn geweest. Archeologische resten vanaf het neolithicum kunnen daarom in de omgeving van het plangebied nog wel worden verwacht. De uit het booronderzoek mogelijk aangetroffen laag van Wijchen, bestaande uit een niet-stevige laag van sterk zandige lichtgrijsbruine klei met onverteerde plantenresten, boven de
rivierbeddingafzettingen is tijdens de begeleiding niet aangetroffen of als zodoende herkend. De laag van Wijchen bestaat veelal uit een stugge klei. Waarschijnlijk is de tijdens het booronderzoek aangetroffen zandige laag onderdeel van een latere fase van de rivierterrasafzettingen. Het is niet met zekerheid te zeggen of dit niveau daadwerkelijk tot het Laagpakket van Wijchen behoort of dat het hier gaat om een ander fenomeen. Het kan ook gaan om een vegetatielaag die vrijwel gelijktijdig met de Laag van Wijchen is ontstaan en alleen zeer plaatselijk voorkomt.

In de top van de laat-pleistocene rivier-terrasafzettingen zijn ook geen dateerbare vondsten gedaan of sporen aangetroffen, het is daarmee niet mogelijk een uitspraak te doen of de mogelijke Laag van Wijchen op deze locatie een loopvlak is geweest of niet. Op basis van vindplaatsen in de omgeving van de planlocatie is bewoning in de Laag van Wijchen vanaf het neolithicum aangetoond. Het kan op basis van dit onderzoek dan ook niet worden uitgesloten dat in de omgeving van het plangebied (daar waar de Laag van Wijchen aanwezig is) nog archeologische resten aanwezig zijn.

In relatie tot AMK-terreinen 15340 (werkput 5 en 6), 15339 (werkput 9), 15343 (werkput 10) zijn in de betreffende werkputten geen aantoonbare nederzettingsresten aangetroffen. De sporen in deze werkputten kunnen op basis van datering niet aan de AMK-terrein worden verbonden. De vondst van de greppel in werkput 3 met een datering in de bronstijd-ijzertijd maakt wel duidelijk dat in de omgeving van de AMK-terreinen in die periode bewoning is geweest.

Advies
Met de archeologische begeleiding heeft de opdrachtgever gekozen voor en behoud ex situ van de aanwezige archeologische resten en een behoud in situ van de gebiedsdelen die niet geraakt werden tijdens de herontwikkeling. De geplande ontwikkeling kan dan ook doorgang vinden zonder verder archeologisch onderzoek.