DOI: 10.17026/ar/qdzp4v
title: Nijmegen, Sterreschansweg 77
title: Proefsleuvenonderzoek en kijkgatenonderzoek

description: In opdracht van Beleggings- en Beheersmaatschappij Dornick BV heeft BAAC een gefaseerd archeologisch onderzoek uitgevoerd in het plangebied Sterreschansweg 77 te Nijmegen, ook wel bekend als Villa Salatiga. De initiatiefnemer bereidt nieuwbouw met een parkeerkelder voor op de locatie van het voormalige klooster voor de Broeders van de Onbevlekte Ontvangenis naast Rijksmonument Villa Salatiga. Het onderzoeksterrein bevindt zich binnen de grenzen van het legerkamp van het Tiende Legioen, namelijk in de noordwesthoek daarvan. Dit gedeelte van het kamp is tot op heden nog nauwelijks onderzocht. In 1950 is bij de
bouw van de huidige kapel in het plangebied muurwerk aangetroffen dat wordt toegeschreven aan een van de gebouwen in het Romeinse kamp. Doel van het huidige onderzoek was om te bepalen of en waar het Romeinse niveau binnen het onderzoeksterrein nog intact is, en of er nog muurwerk aanwezig is. De gemeente Nijmegen staat vanwege de UNESCO-status van het gebied namelijk geen grondverstorende werkzaamheden toe op die plaatsen waar het Romeinse niveau nog intact aanwezig is. In de 19e eeuw is hier het Fort Sterreschans gebouwd. Deze
schans omvatte een kruisvormig gebouw met daaromheen een meerpuntig aardwerk en gracht. Op het binnenterrein bevonden zich meerdere gebouwen. De verwachting was dat ook van deze schans nog resten in de ondergrond van
het onderzoeksterrein aanwezig zouden kunnen zijn. Tot slot werden ook resten van gevechtshandelingen uit de Tweede Wereldoorlog verwacht, aangezien de villa in de oorlog bezet was door de Duitsers en later gebruikt werd door geallieerde soldaten.
In juni 2023 heeft BAAC een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd, dat in september en december van datzelfde jaar werd uitgebreid met een kijkgatenonderzoek. Uit deze onderzoeken blijkt dat het Romeinse niveau binnen het onderzoeksterrein plaatselijk nog intact is (vindplaats 1). In de top van de natuurlijke bodem zijn drie greppels herkend die worden gedateerd in de Romeinse tijd. In een van de kijkgaten is een in situ muurrestant uit de Romeinse tijd blootgelegd, dat waarschijnlijk kan worden toegeschreven aan hetzelfde gebouw als waarvan in 1950 muurresten zijn gedocumenteerd. Plaatselijk zijn de onderzoekssleuven uit 1950 herkend. Bovenin deze onderzoekssleuven was veel Romeins bouwkeramiek aanwezig, waaronder fragmenten van tegulae, en een fragment van een natuurstenen tegel. We gaan ervan uit dat de in 1950 blootgelegde Romeinse muren zijn uitgebroken.
In het grootste deel van het onderzoeksterrein is het Romeinse niveau niet meer intact. Dat is vooral het gevolg van de bouw en het slechten van de Sterreschans. In de geroerde grond zijn hier wel fragmenten Romeinse bouwkeramiek en aardewerk aanwezig. Verspreid over het onderzoeksterrein zijn bouwkundige resten uit de nieuwe tijd gevonden, die (deels) te relateren zijn aan de Sterreschans (vindplaats 2). Het gaat hier om resten van (deels uitgebroken) muren:
een betegelde keldermuur en de noordelijke keermuur van het kruitmagazijn. Ook is vondstmateriaal verzameld. 
Tot slot is ook de periode van de Tweede Wereldoorlog in het onderzoek vertegenwoordigd (vindplaats 3). Het betreft hier uitsluitend los vondstmateriaal, waaronder resten van een veldtelefoon, munitie (ook scherpe munitie),
onderdelen van persoonlijke uitrustingsstukken en een stuk prikkeldraad. Deze vondsten wijzen op de aanwezigheid van versperringen, gevechtshandelingen en het dumpen van afval in deze periode. Er zijn tijdens het onderzoek geen
sporen uit de Tweede Wereldoorlog gevonden.
Vindplaatsen 1 en 2 zijn als behoudenswaardig aangemerkt. Het advies van BAAC is om vindplaats 1 in situ te behouden. Omdat deze binnen de archeologische kernzone van de Nedergermaanse Limes valt, die de status van UNESCO-werelderfgoed heeft, staat de gemeente Nijmegen op die plaatsen waar het Romeinse niveau nog intact is geen grondverstorende werkzaamheden toe indien deze door de werkzaamheden wordt geraakt. Hierbij dient rekening te worden gehouden met een veiligheidsbuffer van 50 cm. Het advies van BAAC is om vindplaats 2 te beschermen middels behoud in situ en indien dit niet mogelijk is door behoud ex situ door middel van een opgraving.
Inmiddels is in februari 2024 een opgraving variant archeologische begeleiding uitgevoerd bij het uitgraven van de toekomstige parkeerkelder. Vindplaats 3 is als niet-behoudenswaardig aangemerkt. Bij graafwerkzaamheden op het terrein dient echter wel rekening gehouden te worden met losse vondsten uit deze periode. Uit veiligheidsoogpunt adviseert BAAC om graafwerkzaamheden op het terrein uit te voeren onder leiding van een OCE-deskundige.
description: Adobe acrobat, 9.0