DOI: 10.17026/ar/gtuzjo
title: Plangebied Jachthaven Waterland te Monnickendam, gemeente Waterland
title: archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

description: In opdracht van Royal HaskoningDHV B.V. heeft RAAP in april 2023 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Jachthaven Waterland te Monnickendam in de gemeente Waterland. Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning.

Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende uitspraken worden gedaan:
• Vanaf 14,4 m -NAP geldt een niet nader te specificeren verwachting voor de aanwezigheid van resten van tijdelijke kampementen van jagers-verzamelaars uit de steentijd. Dit is vanaf circa 14,0 m -mv. Dit niveau zal worden geraakt door de funderingspalen.
• Vanaf 4,0 m -NAP geldt een verwachting op de aanwezigheid van resten van bewoning door landbouwers uit het neolithicum op hogere kwelderafzettingen indien deze aanwezig zijn. Dit is vanaf circa 3,6 m -mv. Dit niveau zal worden geraakt door de funderingspalen en mogelijk door de ontgraving voor de kraan.
• Vanaf maaiveld dan wel vanaf de waterbodem kunnen resten aanwezig zijn van menselijke activiteiten op, in en aan het water in de vorm van (delen van) wrakken van schepen en boten, visfuiken, steigers, kades en afvaldumps. Dit niveau kan worden geraakt door alle ingrepen.

Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in het plangebied (mogelijk) archeologische resten bedreigd worden door de voorgenomen bodemingrepen.
De verstoring als gevolg van de funderingspalen wordt door ons beoordeeld als verhoudingsgewijs zo klein dat het nader onderzoek niet rechtvaardigt. De diepte van de verwachting voor jagers-verzamelaars en neolithische landbouwers is zodanig dat wanneer nader onderzoek naar eventueel aanwezige resten zou worden ondernomen, dit zonder meer zou leiden tot een grotere verstoring dan die welke door de funderingspalen zou worden veroorzaakt.

Ter plaatse van het gat voor de fundering van de kraan is sprake van een oppervlakte van 160 m2. Hier is de voorziene verstoring van de bodem wel groot genoeg om nader onderzoek te rechtvaardigen en wanneer de diepte van de ingreep tot 3,6 m -mv of dieper reikt, wordt aanbevolen om hier een inventariserend veldonderzoek door middel van een verkennend booronderzoek uit te laten voeren. Een dergelijk vervolgonderzoek heeft tot doel de opbouw van de ondergrond, de bodemopbouw en/of bodemverstoringen gedetailleerd in kaart te brengen. Aan de hand daarvan kan de in dit bureauonderzoek opgestelde archeologische verwachting worden getoetst en kunnen concrete gegevens worden verzameld over gaafheid en diepteligging van de verwachte archeologische resten.
De verwachting aan en onder het maaiveld en de waterbodem voor resten van menselijke activiteiten op, in en aan het water, betreft resten die niet op de gebruikelijke manier kunnen worden opgespoord omdat zij alleen plaatselijk voorkomen. Doorgaans worden dergelijke resten bij toeval aangetroffen in een ontgraving. Voor de waterbodem geldt dat resten die boven de waterbodem uitsteken nog wel gelokaliseerd kunnen worden met akoestisch onderzoek. Aangezien de waterbodem hier volledig wordt ingenomen door op palen gefundeerde steigers en het feit dat het hier de bodem van een haven betreft, waarop ongetwijfeld veel recent weggegooid en verloren materiaal zal liggen, verwachten wij dat een dergelijk onderzoek vooral veel recente ‘ruis’ zal opleveren, waartussen resten van archeologische aard niet tot nauwelijks herkenbaar zullen zijn. Gezien het feit dat de ingrepen in de waterbodem beperkt blijven tot funderingspalen, zien wij af van het advies om akoestisch onderzoek aan de waterbodem te laten verrichten. Voor de ingrepen op land adviseren wij in de bodem gegraven ingrepen archeologisch te laten begeleiden, zodat resten van menselijke activiteiten op, in en aan het water bij aantreffen kunnen worden beoordeeld en zo nodig gedocumenteerd en veiliggesteld (lees: opgegraven). Tijdens een begeleiding loopt een archeologisch team mee met de civiele graafwerkzaamheden. Een begeleiding (formeel: opgraving, variant begeleiding) moet worden uitgevoerd op basis van een door de overheid goedgekeurd programma van eisen.

In het overige deel van het plangebied wordt in het kader van de voorgenomen bodemingrepen geen archeologisch vervolgonderzoek aanbevolen. Indien bij de uitvoering van de werkzaamheden onverwacht archeologische resten worden aangetroffen, dan is conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet aanmelding van de desbetreffende vondsten bij de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap c.q. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verplicht (vondstmelding via ARCHIS).