DOI: 10.17026/dans-xg3-4znn
title: Bronckhorst Zelhem Hummeloseweg 49 berging Lancaster Begeleiding
title: Archeologische begeleiding van de berging van een Avro Lancaster aan de Hummeloseweg in Zelhem

description: &lt;p&gt;ADC ArcheoProjecten heeft samen met T&A Survey een Archeologische Begeleiding (conform protocol IVO-P / Opgraven) uitgevoerd op de locatie Hummeloseweg 49 in de gemeente Bronckhorst.&lt;br&gt;Op 23 september 1944 crasht een Engelse bommenwerper in een weiland naast boerderij Gasthuisplaats, aan de Hummeloseweg nabij Zelhem. Enkele minuten na de crash volgt, volgens ooggetuigen, een enorme explosie waarbij een grote krater wordt geslagen in het landschap. Bijna 70 jaar later wordt de crashlocatie door Defensie en T&A Survey onderzocht in voorbereiding op een berging. De berging startte op 7 oktober 2013. Het belangrijkste doel van de berging; de identificatie van het vliegtuig en de omgekomen bemanning. Voor de vijfde keer in Nederland worden archeologen toegelaten tot het bergingsterrein om de werkzaamheden te begeleiden. De archeologen hebben volledige en continue toegang tot de wrak locatie en hen wordt de ruimte geboden metingen te verrichten. Foto’s van de wraklocatie mogen echter niet genomen worden in het kader van de privacy. Zowel de berging als de archeologische begeleiding verlopen goed en efficiënt. Twee weken na aanvang van de werkzaamheden worden de laatste vliegtuigrestanten uit de explosiekrater verwijderd. Op 23 oktober 2013 wordt bij het schoonmaken van enkele onderdelen eindelijk het bewijs gevonden dat de bommenwerper de Avro Lancaster ED470 was.&lt;br&gt;Het doel is behaald.&lt;br&gt;De explosiekrater, een ovale kuil van 20 bij 16 meter en drie en een halve meter diepte, was gevuld met grond, restanten van het vliegtuig, restanten van de gedetoneerde en gedeflagreerde bommenlast, bouwpuin en militaire en civiele objecten. De vorm van de krater en de verspreiding van bomscherven laten duidelijk de enorme explosie in noordnoordwestelijke richting zien die hier heeft plaatsgevonden. De opbouw van en het type vullingen in de explosiekrater komen overeen met de ooggetuigen verslagen dat de krater na de explosie een periode onder water heeft gestaan en pas in een later stadium is gedempt. Het aantal vliegtuigrestanten vormt bij elkaar nog geen 20% van het totale vliegtuig. Veel brokstukken zullen als gevolg van de explosie verder weg terecht zijn gekomen en er is in de dagen na de crash, onder andere door de Duitsers, veel materiaal verwijderd. Van het vliegtuig zijn onder meer een noodluik, een .303 Browning machinegeweer, delen van het landingsgestel en een deel van één van de vier Packard Merlin 28 motoren teruggevonden. Opvallende vondsten in de krater zijn twee Duitse militaire helmen, een Duitse gasmaskerhouder met inhoud en een aantal onderdelen behorend bij gasmaskers voor paarden, eveneens van Duitse origine.&lt;br&gt;Tijdens de graafwerkzaamheden werden ten noorden van de explosiekrater de muurfunderingen gevonden van een voorloper van boerderij Gasthuisplaats. De twee gebouwen, met daartussen een smalle gang en een bijgebouw ten westen daarvan, komen qua vorm en ligging overeen met een gebouw dat staat afgebeeld op een de topografische militaire kaart uit 1896. Ook het materiaal dat bij de schoonmaak van de muurfunderingen werd aangetroffen wijst op een datering in de 19e en begin 20e eeuw.&lt;br&gt;Tussen de muurfunderingen en ten noorden hiervan werden een aantal sporen blootgelegd; acht vierkante paalkuilen en een grotere ronde kuil. In drie sporen werd een fragment aardewerk gevonden, alle waren te dateren in de Late Middeleeuwen. De sporen vormden bij elkaar geen duidelijke structuur, maar betreffen mogelijk onderdeel van een voorloper van boerderij Gasthuisplaats.&lt;/p&gt;
description: &lt;p&gt;Het verhaal van de ED470&lt;/p&gt;