DOI: 10.14457/tu.the.2015.639
title: แนวทางการพิสูจน์อำนาจกระทำและเหตุยกเว้นโทษในคดีอาญากับหลักสันนิษฐานว่าเป็นผู้บริสุทธิ์

description: การดำเนินคดีอาญามีเป้าหมาย คือ การค้นหาความจริงโดยใช้การตรวจสอบเพื่อพิสูจน์ถึงการกระทำความผิดที่ได้เกิดขึ้นจริงหรือไม่ ใครเป็นผู้กระทำความผิด ปัจจุบันจำเลยอยู่ในฐานะของประธานในคดี ได้รับการคุ้มครองจากหลักที่สำคัญ คือ สิทธิในการที่จะได้รับการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ (Presumption of Innocence) และการที่จะได้รับการลงโทษต้องได้รับการพิสูจน์ในระดับปราศจากความสงสัยตามสมควร (Beyond Reasonable Doubt) ว่าจำเลยได้เป็นผู้กระทำความผิด หากยังมีความสงสัยต้องยกประโยชน์แห่งความสงสัยให้แก่จำเลย ศาลซึ่งมีความเป็นอิสระและเป็นกลางจะรับฟังพยานหลักฐานของโจทก์โดยการคาดคะเน การคาดเดา หรือเพียงเพราะหลักฐานน่าเชื่อถือมิได้ แต่ต้องค้นหาความจริงโดยปราศจากข้อสงสัยตามสมควรว่าจำเลยได้กระทำความผิดจริง จึงจะลงโทษจำเลยได้ แม้การดำเนินคดีอาญาในแต่ละประเทศจะมีความแตกต่างกันในการค้นหาพยานหลักฐานเพื่อให้ได้มาซึ่งความจริง ตามรูปแบบ แนวความคิด ความเชื่อตามระบบกฎหมายที่ประเทศนั้น ๆ ได้ใช้ ซึ่งภาระการพิสูจน์ในคดีอาญาเป็นส่วนหนึ่งในการค้นหาความจริงเพื่อให้ได้มาซึ่งความยุติธรรมประเทศไทยใช้หลักการการดำเนินคดีอาญาโดยรัฐ ทุกองค์กรในกระบวนการยุติธรรมต้องร่วมกันค้นหาความจริง โดยต้องอาศัยพยานหลักฐานที่เป็นความจริงหากไม่สามารถหาความจริงนั้นได้ ก็ย่อมไม่สามารถหาตัวผู้กระทำความผิดนั้นได้ การร่วมมือกันของทุกองค์กรในกระบวนการยุติธรรมเพื่อค้นหาความจริง โดยใช้หลักการค้นหาความจริงตามเนื้อหา หรือหลักการค้นหาความจริงในระบบไม่ต่อสู้ เพื่อวัตถุประสงค์ที่สำคัญ คือ การสืบสวนสอบสวน ตรวจสอบ ว่าผู้กระทำความผิดได้กระทำความผิดจริงตามที่ถูกกล่าวหาหรือไม่ กระบวนการพิจารณาคดีอาญาของไทย เริ่มต้นจากชั้นพนักงานสอบสวนสืบหาสอบสวนข้อเท็จจริง รวบรวมพยานหลักฐาน ส่งสำนวนคดีให้พนักงานอัยการพิจารณาสั่งฟ้องคดี เมื่อคดีความมาสู่ชั้นศาล ภาระการพิสูจน์จึงเริ่มต้นขึ้น แม้จะผ่านการคัดกรองว่าฝ่ายจำเลยไม่มีสิทธิในการอ้างข้อต่อสู้ว่าที่ได้กระทำลงไปนั้นมีเหตุยกเว้นความผิดหรือเหตุยกเว้นโทษ ทั้งนี้ภาระการพิสูจน์ไม่ได้ถูกกำหนดไว้ในเรื่องของการดำเนินคดีอาญา และยังไม่ปรากฏในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาอีกด้วย มีเพียงหน้าที่นำสืบก่อนซึ่งเป็นภาระของฝ่ายโจทก์ก่อนเสมอ ทั้งนี้ทางวิชาการจึงมีความเห็นว่าเพราะ มาตรา 15 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา “หากมิได้กำหนดเรื่องใดไว้โดยเฉพาะ ให้นำบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาใช้เท่าที่จะบังคับได้” กรณีนี้จึงนำ มาตรา 84/1 “หากฝ่ายใดกล่าวอ้างข้อเท็จจริงเพื่อสนับสนุนฝ่ายตน คู่ความฝ่ายนั้นมีภาระการพิสูจน์ข้อเท็จจริงนั้น” มาบังคับใช้กับการดำเนินคดีอาญาโดยประเทศไทยได้แยกอำนาจกระทำหรือเหตุยกเว้นความผิด กับเหตุยกเว้นโทษออกจากกันอย่างชัดเจน ทำให้การอ้างเหตุยกเว้นความผิดเป็นการปฏิเสธ โจทก์จึงยังคงมีภาระการพิสูจน์ที่ต้องดำเนินการ อันไม่ขัดต่อหลักสันนิษฐานว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ กล่าวคือหลักสันนิษฐานว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ที่นำมารับรองและใช้ในชั้นพิจารณาคดีในชั้นศาลนั้น แบ่งออกเป็น 2 ส่วนที่สำคัญคือ 1. ผู้ถูกกล่าวหาหรือจำเลย ต้องได้รับการสันนิษฐานไว้ก่อนว่าเป็นผู้บริสุทธิ์ มีสิทธิที่จะไม่ให้การเป็นปฏิปักษ์แก่ตนเอง 2. โจทก์ในคดีต้องเป็นฝ่ายมีภาระการพิสูจน์ และพิสูจน์ในมาตรฐานจนสิ้นสงสัยตามสมควรส่วนกรณีอ้างเหตุยกเว้นโทษ เป็นการมองว่าฝ่ายจำเลยได้รับสารภาพแล้วว่าตนได้กระทำตามฟ้องจริงแต่ได้กระทำไปด้วยมีเหตุยกเว้นโทษ ทำให้ฝ่ายจำเลยต้องมีภาระการพิสูจน์ จึงปัญหาด้านความชัดเจนในระดับการพิสูจน์ที่จำเลยพึ่งมี ส่วนฝ่ายโจทก์ก็มิได้ดำเนินการค้นหาความจริงต่อตามกระบวนการดำเนินคดีโดยรัฐ ศาลวางตัวเป็นกลาง อีกทั้งยังรับฟังคำรับสารภาพของจำเลยงดการสืบพยาน ซึ่งการพิจารณาคดีในกรณีนี้ยังพบช่องว่างที่ไม่เกิดความเป็นธรรมเหล่านั้นเป็นปัญหาและผลที่ได้จากการศึกษาเชิงคุณภาพฉะนั้นประเทศไทยควรจะมีการแก้ไขเพิ่มเติมหน้าที่ของฝ่ายโจทก์และจำเลยให้เกิดความชัดเจนในเรื่องของภาระการพิสูจน์ เพราะด้วยท้ายที่สุดวัตถุประสงค์ที่กำหนดกฎหมายดังกล่าวก็เพื่อไม่ให้มีการรับโทษทางอาญาหรือรับโทษลดน้อยลง พร้อมทั้งควรให้มีข้อบังคับของประธานศาลฎีกาในเรื่องการบังคับแก่ศาลเพื่อปฏิบัติการค้นหาความจริงตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาที่ได้ให้อำนาจไว้อย่างเคร่งครัดโดยตรง เพื่อที่ศาลจะมีปฏิบัติหน้าที่ในเชิงรุกเข้าไปตรวจสอบต่อไป เพื่อให้การร่วมกันค้นหาความจริงในคดีอาญาเกิดผลสัมฤทธิ์อย่างสูง ท้ายสุดควรให้ความสำคัญกับการร่วมกันค้นหาความจริงในคดีอาญาของทุกฝ่ายในองค์กรกระบวนการยุติธรรม ต้องให้ความสำคัญกับหลักสันนิษฐานว่าเป็นผู้บริสุทธิ์