DOI: 10.17026/ar/y9wptk
title: Opgraving variant Archeologische Begeleiding Vervanging Schalkwijkerbrug Haarlem (gem. Haarlem)

description: In het najaar van 2023 heeft Antea Group in opdracht van de gemeente Haarlem de werkzaamheden in het kader van de vervanging van de Schalkwijkerbrug te Haarlem archeologisch begeleid. De directe aanleiding tot het archeologische onderzoek is het voornemen van gemeente Haarlem om de in onherstelbare toestand verkerende brug te vernieuwen. Ondanks dat uit het bureauonderzoek bleek dat er weinig tot geen relevante archeologische resten meer werden verwacht en vrijgave is geadviseerd, bleek tijdens de uitvoering van de werkzaamheden dat er resten van een mogelijke voorganger van de brug op de locatie aanwezig waren. Dit is aanleiding geweest dat de bevoegde overheid, in deze gemeente Haarlem, heeft besloten dat de nog uit te voeren werkzaamheden archeologisch begeleid dienden te worden. Binnen het plangebied zijn de resten aangetroffen van opgaand metselwerk. Dit metselwerk behoort tot het bruggenhoofd van de Schalkwijkerburg (stadszijde). Het metselwerk is een samengesteld werk dat vermoedelijk in verschillende fasen is gerealiseerd. Sporen 1 en 14 lijken de oudste fase te zijn en vormde vermoedelijk de oorspronkelijke aanzet voor een (houten?) brug. De tussenliggende zone lijkt in eerste instantie niet voorzien van muurwerk. Het is goed mogelijk dat met de groei van Haarlem ook de verkeersbewegingen op de brug als in het water sterk toenamen. Dit zal uiteindelijk hebben geleid tot een aanpassing van de situatie ter plaatse die meer accomoderend was voor de toegenomen drukte. Dit kan hebben bestaan uit de realisatie van een stenen brugdek, waarvan de aanzet in de vorm van een boogconstructie zichtbaar is in de resten, maar ook uit een opvulling van de ruimte tussen spoor 1 en 14 om afkalving van de oever tegen te gaan. Slijtage en erosie als gevolg van jaren gebruik en water tegen de bakstenen elementen zullen door de tijd heen geleid hebben tot herstel en het aanbrengen van nieuwe schillen om de functionaliteit van de brug (en watergang) te garanderen. Het onderzoek heeft onvoldoende van de omgeving van het bruggenhoofd kunnen onderzoeken om tot uitspraken te komen over het vermoedelijke poortgebouw dat op of aansluitend aan het bruggenhoofd heeft gelegen of van de belendende kademuren. Er is getracht middels verschillende mogelijkheden een nadere invulling te geven aan de datering van de individuele fasen of de samenhang tussen de verschillende elementen. Echter heeft het onderzoek te weinig context opgeleverd om hier een goede onderbouwing aan te geven, uiteindelijk is alleen in een pakket vulgrond gegraven, waardoor betrouwbaarheid van de dating van de vondsten beperkt is. Er is sprake van een behoudenswaardige vindplaats. Deze vindplaats betreft het bruggenhoofd van de voorgangers van de huidige Schalkwijkerbrug. De aangetroffen resten bestaan uit opgaand metselwerk van het bruggenhoofd van de stadzijde, waar in het verleden vermoedelijk ook een poortgebouw op (naast) gesitueerd is geweest. De resten zijn fysiek van dergelijk goede kwaliteit dat deze hebben geleid tot de waardestelling ‘behoudenswaardig’. Aangezien de onderzoeksvorm een archeologische begeleiding van de werkzaamheden betrof, is in het kader van de voorliggende ingreep geen verder onderzoek noodzakelijk. Echter geldt dat indien men in de toekomst grondroeringen wil gaan uitvoeren deze resten behouden dienen te worden. Dit geldt ook indien er ter plaatse van de bestaande watergang ingrepen dienen plaats te vinden in de waterbodem. De verwachting is dat ter plaatse van het voorliggende plangebied mogelijk meer resten aanwezig zijn, ook ter plaatse van de watergang. Waar in dit onderzoek tot aan de waterspiegel is onderzocht. Ter plaatse van de Anthoniestraat is het archeologische niveau niet bereikt, maar er zijn wel stukken metselwerk aangetroffen die door het moderne ophoogzand staken. Een eenduidige indicator dat er meer archeologische resten verwacht kunnen worden. Ook hier wordt aanbevolen archeologisch onderzoek uit te voeren bij verstoringen die dieper reiken dan 60 centimeter -mv (dit is niet dieper dan het huidige kabelbed, maar wel de diepte waarop de uitstekende delen van de muurresten zijn aangetroffen).