DOI: 10.14457/tu.the.2017.1288
title: แนวทางการจัดระบบรวบรวมข้อมูลของผู้เสียภาษีเพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการจัดเก็บภาษี

description: การรวบรวมข้อมูลของผู้เสียภาษีเป็นกระบวนการที่สำคัญประการหนึ่งของหน่วยงานจัดเก็บภาษีทั่วโลก เพราะข้อมูลของผู้เสียภาษีเป็นสิ่งจำเป็นในการกำหนดภาระภาษีของผู้เสียภาษี เช่น ข้อมูลของผู้เสียภาษีเกี่ยวกับรายได้ รายจ่าย เป็นต้น ที่ปรากฏในแบบแสดงรายการเสียภาษีของผู้เสียภาษีแต่ละคน ยิ่งหน่วยงานจัดเก็บภาษีสามารถจัดเก็บข้อมูลของผู้เสียภาษีได้อย่างครอบคลุม รอบด้าน และครบถ้วน หน่วยงานจัดเก็บภาษีย่อมสามารถจัดเก็บภาษีได้อย่างถูกต้อง เป็นธรรม และมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้นตามไปด้วยอย่างไรก็ตาม ปัจจุบันการดำเนินธุรกิจหรือการประกอบกิจการของผู้เสียภาษีมีความซับซ้อนมากกว่าในอดีต ในบางกรณีข้อมูลที่ปรากฏในแบบแสดงรายการเสียภาษีอาจมีไม่เพียงพอที่หน่วยงานจัดเก็บภาษีจะสามารถพิจารณา ประเมินภาระภาษีที่ถูกต้องของผู้เสียภาษีได้ โดยเฉพาะในกรณีที่ผู้เสียภาษีอาศัยวิธีการเลี่ยงภาษี เช่น วิธีการตั้งราคาโอน ซึ่งเป็นราคาที่ผู้เสียภาษีและคู่สัญญากำหนดขึ้นโดยไม่เป็นไปตามราคาตลาด หรือหลักอิสระ (Arm’s length price) ส่งผลให้ผู้เสียภาษีได้รับรายได้ หรือมีรายจ่ายซึ่งสูง หรือต่ำกว่าราคาตลาด ทำให้ผู้เสียภาษีที่อาศัยธุรกรรมเลี่ยงภาษีโดยวิธีการตั้งราคาโอนเกิดภาระภาษีน้อยกว่าที่ควรจะเป็นจากการศึกษาพบว่าประมวลรัษฎากรได้กำหนดวิธีการให้ผู้เสียภาษีต้องเปิดเผยข้อมูลแก่กรมสรรพากร โดยใช้วิธีการยื่นแบบแสดงรายการเสียภาษีเป็นสำคัญ นอกจากนี้อธิบดีกรมสรรพากรได้กำหนดประกาศอธิบดีกรมสรรพากร เกี่ยวกับภาษีเงินได้ (ฉบับที่ 126) เรื่อง กำหนดให้ผู้ยื่นแบบแสดงรายการภาษีเงินได้นิติบุคคลแจ้งข้อความ โดยกำหนดให้เฉพาะผู้เสียภาษีเงินได้นิติบุคคลต้องแจ้งข้อความเกี่ยวกับธุรกรรมที่มีการตั้งราคาทรัพย์สิน ค่าบริการ ให้กู้ยืม โดยไม่มีค่าตอบแทน มีค่าตอบแทนต่ำกว่าราคาตลาด หรือสูงกว่าราคาตลาด อันถือได้ว่าเป็นสาระสำคัญโดยชัดแจ้ง พร้อมกับกำหนดให้ผู้เสียภาษีต้องระบุเหตุผลในการดำเนินการลักษณะข้างต้นด้วย โดยแบบแจ้งข้อความตามประกาศอธิบดีกรมสรรพากร ฉบับที่ 126 นี้ ถูกกำหนดให้ยื่นพร้อมกับแบบแสดงรายการเสียภาษี ซึ่งจะช่วยให้กรมสรรพากรสามารถทราบว่าผู้เสียภาษีเงินได้นิติบุคคลคนใดที่มีการดำเนินธุรกรรมในลักษณะดังกล่าว ซึ่งอาจเข้าข่ายเป็นการใช้ธุรกรรมตั้งราคาโอนเพื่อเลี่ยงภาษีอย่างไรก็ตาม ข้อมูลที่กรมสรรพากรได้รับจากแบบแจ้งข้อความตามประกาศอธิบดีกรมสรรพากร ฉบับที่ 126 ยังมีปัญหาบางประการ เช่น การกำหนดลักษณะของธุรกรรมที่ต้องเปิดเผย และข้อมูลที่ให้ผู้เสียภาษีเปิดเผยยังไม่ครบถ้วนเพียงพอที่จะสนับสนุนการใช้บังคับบทบัญญัติตอบโต้การเลี่ยงภาษีที่มีอยู่ในประมวลรัษฎากรให้สามารถบังคับใช้ได้อย่างมีประสิทธิภาพ เช่น มาตรา 65 ทวิ (4) มาตรา 65 ทวิ (7) มาตรา 65 ตรี (15) หรือมาตรา 70 ตรี เมื่อเปรียบเทียบกับกฎหมายว่าด้วยการเปิดเผยข้อมูลของผู้เสียภาษีในต่างประเทศ เช่น ประเทศแคนาดา และประเทศสหรัฐอเมริกา ซึ่งกำหนดให้ผู้เสียภาษีต้องเปิดเผยข้อมูลในกรณีที่ผู้เสียภาษีดำเนินธุรกรรมกับบุคคลที่ตนมีความสัมพันธ์โดยละเอียด ไม่ว่าจะเป็นข้อมูลเกี่ยวกับรายละเอียดของธุรกรรม หรือข้อมูลของบุคคลที่ผู้เสียภาษีมีความสัมพันธ์ก็ตาม นอกจากนี้ กฎหมายว่าด้วยการเปิดเผยข้อมูลในต่างประเทศยังกำหนดให้ผู้เสียภาษีต้องเปิดเผยข้อมูลเกี่ยวกับการดำเนินธุรกรรมอื่น ๆ ที่อาจมีลักษณะเป็นการเลี่ยงภาษีนอกเหนือจากการตั้งราคาโอนด้วย เช่น การถือหุ้นในบริษัทต่างประเทศ การถือครองทรัพย์สินในต่างประเทศ หรือการได้รับรายได้ หรือมีรายจ่ายจากบุคคลที่มีถิ่นที่อยู่ในต่างประเทศบางกรณี ซึ่งจะช่วยให้หน่วยงานจัดเก็บภาษีของต่างประเทศสามารถบังคับใช้บทบัญญัติตอบโต้การเลี่ยงภาษีที่มีอยู่นอกเหนือไปจากการตั้งราคาโอนได้ผู้เขียนจึงได้วิเคราะห์ปัญหาบางประการของบทบัญญัติเปิดเผยข้อมูลของผู้เสียภาษีตามประมวลรัษฎากร และเสนอให้มีบทบัญญัติที่กำหนดหน้าที่ในการเปิดเผยข้อมูลของผู้เสียภาษีในกรณีมีการดำเนินธุรกรรมกับบุคคลที่มีความสัมพันธ์เป็นการเฉพาะ โดยไม่ต้องพิจารณาว่าธุรกรรมดังกล่าวมีการตั้งราคาสูงหรือต่ำกว่าราคาตลาด และกำหนดให้ผู้เสียภาษีต้องเปิดเผยข้อมูลทั้งรายละเอียดของธุรกรรม และข้อมูลเกี่ยวกับบุคคลที่มีความสัมพันธ์กับผู้เสียภาษี รวมไปถึงการเปิดเผยข้อมูลของผู้เสียภาษีในกรณีอื่น ๆ นอกเหนือไปการเลี่ยงภาษีโดยวิธีการตั้งราคาโอน เช่น การถือหุ้นในบริษัทต่างประเทศ การถือครองทรัพย์สินในต่างประเทศ เป็นต้น ซึ่งจะเป็นกลไกสำคัญในการสนับสนุนการจัดเก็บภาษีได้อย่างเป็นธรรม มีประสิทธิภาพ หรือสนับสนุนบทบัญญัติตอบโต้การเลี่ยงภาษีที่อาจจะมีขึ้นในอนาคตต่อไป