DOI: 10.17026/dans-xc7-d8y3
title: Een archeologisch bureau- en booronderzoek nabij de Hunze te Spijkerboor, gemeente Aa en Hunze (DR)

description: &lt;p&gt;Aanleiding tot het hier beschreven archeologisch bureau- en inventariserend veldonderzoek (IVO) zijn de plannen van stichting het Drentse Landschap en Stichting Boerderijen om een kinderspeelplaats te realiseren op een perceel nabij de Hunzeweg te Spijkerboor. Omdat deze plannen met bodemverstorende ingrepen gepaard gaan, is een archeologisch vooronderzoek noodzakelijk. Dit onderzoek wordt uitgevoerd conform de Wet op de archeologische monumentenzorg. Stichting het Drentse landschap heeft MUG Ingenieursbureau, afdeling Archeologie, opdracht gegeven het IVO uit te voeren. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het bureauonderzoek blijkt dat het onderzoeksgebied gelegen is in een beekdal. De bodemtypes die verwacht worden binnen het onderzoeksgebied zijn madeveengronden en moerige eerdgronden. Uit de hoogtekaart blijkt duidelijk dat er binnen het plangebied enkele verhogingen liggen. Dit zijn oeverwallen van de Hunze, in het verleden waren dit gewilde plaatsen voor jagers-verzamelaars om kampementen op te slaan. De hoge ligging bood een goed overzicht over het landschap en een droge plaats in het omringende natte gebied. Daarnaast brengt de overgang naar een nat milieu een grote verscheidenheid aan flora en fauna met zich mee.&lt;br&gt;De resultaten van diverse onderzoeken uit de omgeving van het onderzoeksgebied bevestigen dit beeld van een hoge ligging en vuursteenvindplaatsen. Rond het onderzoeksgebied zijn meerdere vuursteenvindplaatsen aangetroffen en meerdere monumentale vuursteenterreinen gelegen. Bijna alle waarnemingen en monumentterreinen betreffen vuursteenvindplaatsen. Voor de onderzoekslocatie kan dus worden uitgegaan van een relatief hoge verwachting voor vuursteenvindplaatsen uit de periode paleolithicum-ijzertijd. Vanaf de ijzertijd begint het gebied te vernatten en treedt er veenvorming op, waardoor het gebied minder geschikt was voor bewoning. In het veen kunnen wel rituele deposities of resten van veenwegen worden verwacht. Echter uit de omgeving van het onderzoeksgebied zijn geen vondsten van rituele deposities of veenwegen bekend. Daarnaast zijn er ook geen duidelijke aanwijzingen voor bewoningen van het gebied in de periode ijzertijd-Romeinse tijd. Vandaar dat er van een relatief lage archeologische verwachting voor deze periode wordt uitgegaan.&lt;br&gt;Uit het historisch kaartmateriaal blijkt dat het gebied sinds 1634 voornamelijk dienst heeft gedaan als grasland. Hierbij hebben er ten noorden van het plangebied twee meanders van de rivier de Hunze gelegen. De bodemkaart laat zien dat er nog oudere meanders aanwezig zijn waarvan er één de oostgrens van het onderzoeksgebied vormt. De enige veranderingen die binnen het gebied plaatsvonden, zijn het verschuiven van de perceelsgrenzen. Hierdoor wordt verwacht dat de bodem binnen het onderzoeksgebied redelijk intact is gebleven. Hoewel de historische kaarten geen inzicht geven in de ligging van oude elementen die te maken hebben met de scheepvaart en het gebruik van de Hunze vanaf de middeleeuwen, wordt uit geschreven bronnen duidelijk dat de Hunze en het gebied rond Spijkerboor intensief gebruikt werd voor de scheepvaart. Zo heeft er een aalstal, een sluisje en een schut gelegen in de omgeving van Spijkerboor. Er moet daarom ook rekening worden gehouden met de mogelijke vondsten van restanten die met de scheepvaart te maken hadden in de bodem van de onderzoekslocatie.&lt;br&gt;Men is voornemens binnen het onderzoeksgebied beperkte bodemingrepen uit te voeren om plas-dras situaties te creëren. Hiertoe zal tot circa 50 cm-mv ontgraven worden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek kan geconcludeerd worden dat er een hoge verwachting in het plangebied geldt voor (vuursteen)vindplaatsen uit de periode paleolithicum-ijzertijd. Aangezien de exacte locatie van de ligging van de aalstal, het sluisje en het schut niet aangegeven is op de historische kaarten, kunnen er archeologische sporen worden aangetroffen die betrekking hebben op de scheepvaart uit de periode middeleeuwen-nieuwe tijd. Uit het historisch kaartmateriaal blijkt dat het gebied voornamelijk in gebruik is geweest als grasland. Hierdoor zouden de verstoringen beperkt zijn gebleven tot het veranderen van perceelsgrenzen. Echter recentelijk heeft er een populierenbosje op de locatie gestaan. Het rooien van de bomen kan geleid hebben tot diepe bodemverstoringen. Vanwege de hoge verwachting voor vuursteenvindplaatsen en onvoldoende inzicht in de mate van bodemverstoring binnen het plangebied wordt er aanbevolen door middel van een archeologisch booronderzoek, verkennende fase, allereest de bodemopbouw en mate van (eventuele) bodemverstoring vast te leggen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het uitgevoerde booronderzoek blijkt dat de bovengrond tot een diepte van 30-60 cm verstoord is. Binnen het onderzoeksgebied een voormalige geul van de Hunze aanwezig is die vermoedelijk al voor het neolithicum en bronstijd met veen was dichtgegroeid. Het veen bestaat uit riet-zeggeveen. Direct ten westen van deze geul ligt de oude oeverwal die bestaat uit zand dat elders door de Hunze is geërodeerd. Ten westen van deze zone ligt onder een zandige, opgebrachte bouwvoor een laag restveen die via een laag zeer fijn zand, met humusinspoeling vanuit het veen, overgaat in de dekzand ondergrond. In de meest westelijke boringen bevindt zich direct onder een vergraven bovengrond het dekzand. In geen van de boringen zijn indicaties voor bodemvorming aangetroffen. Hierdoor is de trefkans op in situ archeologische resten zeer laag. Het kan echter niet uitgesloten worden dat zich in de veenvulling van de voormalige Hunzeloop nog archeologische resten bevinden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Gezien de conclusie van het onderzoek en de diepte van voorgenomen ingreep bevelen wij aan om binnen de zone met de prehistorische Hunzeloop geen bodemingrepen uit te voeren. Indien er wel bodemingrepen bij de prehistorische Hunzegeul gaan plaatsvinden dient hier archeologisch vervolgonderzoek plaats te vinden. De wijze waarop dit moet gebeuren hangt onder andere af van de omvang en soort bodemingreep. Voor het overige deel van het onderzoeksgebied bevelen wij aan geen verder archeologisch onderzoek uit te voeren. De voorgenomen bodemingreep blijft hier beperkt tot de al verstoorde bovengrond.&lt;/p&gt;