DOI: 10.17026/ar/ss1ss4
title: Archeologisch vooronderzoek Hoogspanningstracé te Boxtel, gemeente Boxtel

description: Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor een hoogspanningstracé te Boxtel, gemeente Boxtel (kaart 1; afbeelding 1). Het betreft een tracé met een lengte van ca. 2,5 kilometer. Vanaf het onderstation ten noordoosten van het station Boxtel zal een nieuwe hoogspanningskabel worden aangelegd. Het tracé volgt daarbij voornamelijk de spoorbaan aan de oostelijke zijde naar het zuiden. Iets ten noorden van de Keulsebaan wordt het spoor overgestoken en wordt de noordzijde van de Keulsebaan gevolgd tot aan nummer 15. Hier wordt naar het zuiden overgestoken om de kabel op nummer 15 Verdeelstation Enexis Zuid aan te sluiten. Vanaf het startpunt worden de kabels aangelegd in een bestaande koker tot en met de OV-fiets locatie bij het station. Vanaf deze locatie zal een nieuwe koker worden aangelegd, waarbinnen de kabels getrokken zullen worden tot aan de spoorkruising net ten noorden van de Keulsebaan. Deze nieuwe koker komt op een diepte van ca. 40 – 60 cm onder maaiveld (zie foto van de bestaande koker in afbeelding 2). Ten noorden van de Keulsebaan wordt het spoor gekruist tot een diepte van ca. 1,50 m onder maaiveld. Vanaf de spoorkruising wordt langs de noordzijde van de Keulsebaan worden de kabels dieper aangelegd dan dat ze in een koker worden aangelegd, namelijk tot 1,20 m. De ontgraving vindt zo veel mogelijk naast het fietspad plaats om het kappen van bomen te vermijden. De sleuven hebben een breedte van maximaal 100 cm. In afbeelding 3 is een schematische weergave van de geplande werkzaamheden weergegeven. De tekeningen van de werkzaamheden zijn nog niet uitgewerkt tot een uitvoeringsontwerp. 
De aanwezige kabels op het tracé van Boxtel naar Liempde worden hierbij buiten werking gesteld. Deze worden in deze fase niet verwijderd. Opgemerkt dient te worden dat de tekeningen nog niet zijn opgewerkt tot UO-niveau (uitvoeringsontwerp). Voorafgaand aan de ingrepen dient in kaart te worden gebracht of bij de ingrepen eventueel archeologische waarden worden bedreigd. Gezien de aard van de ingrepen (m.n. de open ontgravingen) zullen deze mogelijk tot in de archeologisch relevante niveaus reiken. Het plangebied heeft op basis van de beschikbare landschappelijke en archeologische gegevens grotendeels een hoge archeologische verwachting voor resten uit de vroege prehistorie tot en met de Nieuwe tijd. Uit veel onderzoeken blijkt dat binnen deze zone sprake is van een esdek dat vanwege de conserverende werking een hoge archeologische verwachting heeft voor sporen tot aan de vorming van dit dek in de Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd, waaronder ook resten uit de vroege prehistorie. Dit geldt met name voor de westzijde van de Keulsebaan, waar een opgraving heeft plaatsgevonden waarbij een Romeinse nederzetting is gevonden die direct aan het plangebied grenst. Slechts een kleine zone in de zuidoosthoek van het plangebied heeft een lage verwachting op basis van de lagere ligging en de kartering als beekeerdgrond. Eventuele resten kunnen de vorm hebben van tijdelijke jachtkampjes van jager-verzamelaars met een vondstspreiding van vuursteen, of boerderijplaatsen uit de late prehistorie tot en met de Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd met sporen in de vorm van paalkuilen/-gaten, greppels etc. en vondsten van periodespecifiek aardewerk, bot, metaal etc. Op basis van het beschikbare historisch kaartmateriaal zijn er geen aanwijzingen voor de aanwezigheid van historische bebouwing binnen het plangebied, al kan het ook niet geheel worden uitgesloten. Advies.
Binnen het plangebied wordt het nieuwe tracé op verschillende wijze gerealiseerd, namelijk via gestuurde boringen, met een open ontgraving of door gebruik te maken van de bestaande koker. Voor wat betreft de gestuurde boringen en het gebruik van de bestaande koker geldt dat deze geen bedreiging vormen voor het archeologisch bodemarchief. Dit deel van de werkzaamheden wordt op basis van het bureauonderzoek vrijgegeven. De open ontgravingen vinden volgens de beleidskaart plaats ter hoogte van zones met zowel een hoge archeologische verwachting als een lage archeologische verwachting. Op basis van het bureauonderzoek kunnen deze verwachtingen in stand blijven. Hieruit volgt dat de delen waar de open ontgravingen zullen plaatsvinden ter hoogte van een lage verwachting, er geen verder onderzoek hoeft plaats te vinden. Een deel van het tracé is net ten zuiden gelegen van een reeds uitgevoerde opgraving, waarbij het tracé aansluit op de kern van een Romeinse nederzetting. Voor dit deel wordt vervolgonderzoek geadviseerd in de vorm van een archeologische begeleiding van de graafwerkzaamheden (zie advieskaart afbeelding 18). Voorafgaand aan een archeologische begeleiding dient eerst een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld, dat door het Bevoegd gezag, de gemeente Boxtel dient te worden goedgekeurd. Zonder een goedgekeurd PvE kan niet met de werkzaamheden worden begonnen. Voor de aanleg van de nieuwe koker langs het spoor is de ligging nog niet volledig duidelijk. Indien de ontgraving gaat plaatsvinden in het opgehoogde talud van de spoorweg, behoeft er geen vervolgonderzoek plaats te vinden. Voor de aanleg van de spoorweg is een ophoging van minimaal 50 – 80 cm gerealiseerd, waardoor de geplande ontgraving binnen deze ophoging blijft. Indien de ontgraving voor de aanleg van de koker aan de voet van het talud, nabij de omheining gaat plaatsvinden is het mogelijk dat tot nu toe ongestoorde grond geroerd gaat worden. Op basis van de AHN viewer wordt een vervolgonderzoek in de vorm van een verkennend / karterend booronderzoek geadviseerd indien de werkzaamheden dieper dan 40 cm -mv (dieper dan 8,10 m NAP) in de voet van het talud zullen plaatsvinden. 
Het bevoegd gezag, de gemeente Boxtel, dient eerst over het advies in dit rapport een besluit te nemen. Wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het plangebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondsten of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondsten). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet archeologische ‘toevalsvondsten’ worden gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Boxtel, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Naschrift. De adviseur van de gemeente Boxtel, dhr. J. van der Roest van Erfgoed ’s-Hertogenbosch, heeft per ‘selectieadvies archeologische monumentenzorg Gemeente Boxtel’ d.d. 14 juni 2022 laten weten in te kunnen stemmen met de bevindingen en het advies, met een inachtneming van een viertal kleine tekstuele aanpassingen. Het selectieadvies luidt: ” Op grond van het voorgaande kan de gemeente wel al instemmen met de inhoud en strekking van het rapport van Vestigia in deze vorm. De gemeente neemt dan ook het advies over tot vrijgave van bepaalde delen van het tracé ; voor andere delen wordt (in bepaalde gevallen) vervolgonderzoek noodzakelijk geacht, één en ander conform het gestelde in hfdst 4 - in combinatie met de advieskaart, afb. 18 - van het rapport. Verder neemt de gemeente ook al het advies over aangaande het mogelijk alsnog - en te allen tijde - kunnen voorkomen van zogenoemde ‘toevalsvondsten’ in vrijgegeven of vrij-te-geven delen van het plangebied/tracé en de wettelijk gezien juiste wijze van omgang daarmee : … blijft de meldingsplicht (voor) archeologische toevalsvondsten of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondsten). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondsten’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Boxtel, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. De op- en aanmerkingen dienen te zijn verwerkt in de definitieve versie van dit rapport. Dit wordt dan nog één keer (formeel) voorgelegd ; na goedkeuring zal die versie als zodanig worden vastgesteld.”