DOI: 10.17026/dans-zbk-5y9k
title: PIP Wijzigingsplan Bommelerwaard, gemeente Zaltbommel
title: Een Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek

description: &lt;p&gt;ADC ArcheoProjecten heeft in oktober en november 2017 en januari 2020 een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek uitgevoerd op enkele locaties binnen het Inpassingsplan Tuinbouw Bommelerwaard. Op deze locaties zullen infrastructuur en kasuitbreidingen gerealiseerd worden.&lt;br&gt;Op basis van het bureauonderzoek is voor de verschillende deelgebieden de volgende verwachting opgesteld: Deelgebied 1: In dit deelgebied worden op een diepte van 3 à 4 m –mv oever- en beddingafzettingen van de stroomgordels van Spelwerd en Zeek verwacht. In de top van de oeverafzettingen kunnen nederzettingsresten uit het Midden- en Laat-Neolithicum voorkomen. Vanwege de relatief diepe ligging zal dit niveau waarschijnlijk niet verstoord worden bij de geplande werkzaamheden. Na het Neolithicum vernatte het gebied en werd het naar verwachting ongeschikt voor bewoning. In de Late Bronstijd raakte de stroomgordel van Gameren actief en werd in het zuiden van het plangebied een pakket oeverklei afgezet. Op deze oeverafzettingen kon mogelijk gewoond worden. Ook is in deze periode een crevassegeul ontstaan waarvanuit een pakket crevasseafzettingen in het plangebied is afgezet. In de top van de crevasse- en oeverafzettingen kunnen resten voorkomen uit de periode Late Bronstijd – Romeinse tijd. Deze worden verwacht binnen 2 m –mv en manifesteren zich eveneens als een archeologische laag. Mogelijk wordt dit niveau verstoord bij de geplande werkzaamheden. Deze laag wordt afgedekt door een pakket komafzettingen en in het noorden van het deelgebied oeverafzettingen, afgezet vanuit de Waal. In deze laag worden in het grootste deel van het plangebied geen archeologische resten verwacht. Dit gebied was in de Nieuwe tijd in gebruik als landbouwgebied. Eventuele bewoningsresten zijn bovendien deels geërodeerd tijdens de afzetting van een pakket overslagafzettingen in 1709. In het uiterste noorden is mogelijk een huisterp aanwezig. Op deze locatie kunnen nog bewoningsresten uit de Late Middeleeuwen of Nieuwe tijd voorkomen.&lt;br&gt;Deelgebied 2: In dit deelgebied worden op een diepte van ca. 3 m –mv oever- en beddingafzettingen van de stroomgordel van Brakel verwacht. In de top van de oeverafzettingen kunnen nederzettingsresten uit het Midden- en Laat-Neolithicum voorkomen. Vanwege de relatief diepe ligging zal dit niveau waarschijnlijk niet verstoord worden bij de geplande werkzaamheden. Na het Neolithicum vernatte het gebied en werd het naar verwachting ongeschikt voor bewoning. In de Late Bronstijd raakte de stroomgordel van Gameren actief en werd in het zuiden van het plangebied mogelijk een dun pakket oeverklei afgezet. Dit was naar verwachting echter een relatief dun pakket, rustend op komafzettingen en was daarom tot in de Late Middeleeuwen waarschijnlijk weinig geschikt voor bewoning. Op basis van AHN-beelden en historisch kaartmateriaal zijn geen aanwijzingen voor bewoning in de Nieuwe tijd gevonden. Archeologische resten uit deze periode worden daarom eveneens niet verwacht.&lt;br&gt;Deelgebied 3: In dit deelgebied worden op een diepte van ca. 5 m –mv oever- en beddingafzettingen van de stroomgordel van Brakel verwacht. In de top van de oeverafzettingen kunnen nederzettingsresten uit het Midden- en Laat-Neolithicum voorkomen. Vanwege de relatief diepe ligging zal dit niveau waarschijnlijk niet verstoord worden bij de geplande werkzaamheden. Na het Neolithicum vernatte het gebied en werd het naar verwachting ongeschikt voor bewoning. In de Late Bronstijd raakte de stroomgordel van Gameren actief en werd in het deelgebied mogelijk een pakket oeverklei afgezet.&lt;br&gt;Dit was naar verwachting echter een relatief dun pakket, rustend op komafzettingen en was daarom tot in de Late Middeleeuwen waarschijnlijk weinig geschikt voor bewoning. Op basis van AHNbeelden en historisch kaartmateriaal zijn geen aanwijzingen voor bewoning in de Nieuwe tijd gevonden. Bovendien is op deze locatie klei afgegraven ter ophoging van de Meidijk, waardoor eventuele resten uit deze periode voor een groot deel verdwenen zullen zijn. Na de afgraving bevond zich een moeras in het plangebied, dat waarschijnlijk ongeschikt was voor bewoning. De Meidijk is gerealiseerd in 1325 en is het resultaat van eeuwenlange periodieke ophoging. Op een dieper niveau in de dijk worden daarom resten van laatmiddeleeuwse dijkophoging verwacht. Indien gegraven wordt in de huidige Meidijk, zullen mogelijk archeologische waarden verstoord worden.&lt;br&gt;6 Deelgebied 4: In dit deelgebied worden op een diepte van ca. 6 m –mv oever- en beddingafzettingen van de stroomgordel van Brakel verwacht. In de top van de oeverafzettingen kunnen nederzettingsresten uit het Midden- en Laat-Neolithicum voorkomen. Vanwege de relatief diepe ligging zal dit niveau waarschijnlijk niet verstoord worden bij de geplande werkzaamheden. Na het Neolithicum vernatte het gebied en werd het naar verwachting ongeschikt voor bewoning. In de Late Bronstijd raakte de stroomgordel van Gameren actief en liep deze door het plangebied. Op basis van de zanddieptekaart liep een restgeul door het plangebied. Indien dit het geval was, was het plangebied waarschijnlijk weinig geschikt voor bewoning vanaf de Late Bronstijd tot in de Romeinse tijd. Indien geen restgeulvulling aanwezig is, kon nadat de rivier buiten gebruikt raakte, op de bedding gewoond worden. In dat geval kunnen bewoningsresten uit de Romeinse tijd in het plangebied voorkomen. Mogelijk wordt dit niveau verstoord tijdens de geplande werkzaamheden. Deze laag wordt waarschijnlijk afgedekt door een dunne laag kom- en mogelijk oeverafzettingen van de Waal.&lt;br&gt;In de Middeleeuwen en Nieuwe tijd kon hierop gewoond worden. De zones waar de meandergordel van Gameren in de ondergrond aanwezig is, werden reeds vanaf het eind van de Vroege Middeleeuwen bewoond. Mogelijk bevinden zich daarom nog resten van bewoning uit de Middeleeuwen in het plangebied. Dit niveau zal waarschijnlijk verstoord worden tijdens de geplande werkzaamheden. Resten uit de Nieuwe tijd worden niet verwacht, vanwege het ontbreken van aanwijzingen voor bewoning op historische kaarten en hoogtebeelden van het AHN. Bovendien lag het plangebied op enige afstand van de bestaande wegen.&lt;br&gt;Deelgebied 5: In dit deelgebied worden op een diepte van ca. 6 m –mv oever- en beddingafzettingen van de stroomgordel van Brakel verwacht. In de top van de oeverafzettingen kunnen nederzettingsresten uit het Midden- en Laat-Neolithicum voorkomen. Vanwege de relatief diepe ligging zal dit niveau waarschijnlijk niet verstoord worden bij de geplande werkzaamheden. Na het Neolithicum vernatte het gebied en werd het naar verwachting ongeschikt voor bewoning. In de Late Bronstijd raakte de stroomgordel van Gameren actief en liep deze door het plangebied. Op basis van de zanddieptekaart liep een restgeul door een deel van het plangebied. Indien dit het geval was, was dit deel waarschijnlijk weinig geschikt voor bewoning vanaf de Late Bronstijd tot in de Romeinse tijd. Waar geen restgeulvulling aanwezig is, kon nadat de rivier buiten gebruikt raakte, op de bedding gewoond worden. In dat geval kunnen bewoningsresten uit de Romeinse tijd in het plangebied voorkomen. Mogelijk wordt dit niveau verstoord tijdens de geplande werkzaamheden.&lt;br&gt;Deze laag wordt waarschijnlijk afgedekt door een dunne laag kom- en mogelijk oeverafzettingen van de Waal. In de Middeleeuwen en Nieuwe tijd kon hierop gewoond worden. De zones waar de meandergordel van Gameren in de ondergrond aanwezig is, werden reeds vanaf het eind van de Vroege Middeleeuwen bewoond. Mogelijk bevinden zich daarom nog resten van bewoning uit de Middeleeuwen in het plangebied. Dit niveau zal waarschijnlijk verstoord worden tijdens de geplande werkzaamheden. Resten uit de Nieuwe tijd worden niet verwacht, vanwege het ontbreken van aanwijzingen voor bewoning op historische kaarten en hoogtebeelden van het AHN. Bovendien lag het plangebied op enige afstand van de bestaande wegen. Op kaartmateriaal vanaf 1999 is een waterpartij weergegeven ter hoogte van het deelgebied. Het is echter niet duidelijk hoe diep deze was ingegraven en in hoeverre archeologische resten ter plaatse hierdoor verstoord zijn geraakt.&lt;br&gt;Na afloop van het bureauonderzoek is door de eigenaar van deelgebied 4 aangegeven dat hier voorlopig geen werkzaamheden zullen plaatsvinden. Voor deelgebied 5 heeft de eigenaar aangegeven dat de bodem over een oppervlakte van maximaal 20 m2 verstoord zal worden, waarmee de bodemverstoring binnen de in het bestemmingsplan opgestelde vrijstellingsgrens blijft.&lt;br&gt;Op basis van deze gegevens is in deelgebied 1 een verkennend booronderzoek uitgevoerd. In oktober en november 2017 is een eerste deel van het gebied onderzocht (de percelen 490 en 491) en was het vanwege het ontbreken van betredingstoestemming niet mogelijk om het hele deelgebied te onderzoeken. Het resterende deel is onderzocht in januari 2020.&lt;br&gt;Uit het booronderzoek bleek dat de ondergrond van deelgebied 1 voornamelijk uit matig siltige komklei met ingeschakele veenlagen bestaat. Dit pakket wordt op enkele locaties doorsneden door lagen sterk siltige tot sterk zandige klei en zwak siltig, matig fijn zand. Deze lagen zijn gevormd door crevassegeulen. In het zuiden van het plangebied zijn op enkele locaties crevassegeulen van de Gamerense stroomgordel gevonden met een top op ca. het NAP (oftewel ca. 2 m –mv). In het 7 noorden van het deelgebied zijn op enkele locaties crevassegeulen van de Waal aanwezig. Vanaf 450 n. Chr. heeft zich een enkele decimeters dik pakket oeverafzettingen vanuit de Waal gevormd.&lt;br&gt;In de meeste boringen is slechts de bovenste 30 cm verstoord. Dit betreft de huidige bouwvoor. In de boringen 3, 8, 9 10 en 11 is de bodem tot 40 à 90 cm –mv verstoord en in de boringen 3 en 8 is de oeverklei opgenomen in het verstoorde pakket. Boring 7 is verstoord tot 80 cm –mv, waarna gestuit is op een puinlaag. In boring 1 bevindt zich een ca. 1 m dik opgebracht pakket op de oeverklei. De top van de oever is in alle boringen niet meer intact. Op basis van het bureauonderzoek werden archeologische resten in de top van oeverafzettingen van de Gameren stroomgordel verwacht. Tijdens het veldonderzoek zijn echter geen of slechts een dun dek van oeverafzettingen boven de crevassegeulen van deze stroomgordel aangetroffen. De aangetroffen crevasse- en komafzettingen waren waarschijnlijk weinig geschikt voor bewoning. Binnen de (dunne laag) oeverafzettingen van de Waal zijn geen vegetatieniveaus aangetroffen.&lt;br&gt;Archeologische resten worden om deze redenen niet meer verwacht. Op basis van het bureauonderzoek in het gehele plangebied en het veldonderzoek in deelgebied 1, zijn de volgende adviezen opgesteld: Deelgebied 1: ADC ArcheoProjecten adviseert om het deelgebied vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkeling. Het is echter nooit volledig uit te sluiten dat binnen het onderzochte gebied toch nog archeologische resten voorkomen. Het verdient daarom aanbeveling om de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht archeologische vondsten te melden bij de bevoegde overheid, zoals aangegeven in artikel 5.10 van de Erfgoedwet.&lt;br&gt;Deelgebied 2: Voor dit deelgebied adviseert ADC ArcheoProjecten om het terrein vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkeling, met als voorwaarde dat graafwerkzaamheden niet dieper gaan dan 2,5 m –mv. Het is echter nooit volledig uit te sluiten dat binnen het onderzochte gebied toch nog archeologische resten voorkomen. Het verdient daarom aanbeveling om de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht archeologische vondsten te melden bij de bevoegde overheid, zoals aangegeven in artikel 5.10 van de Erfgoedwet.&lt;br&gt;Indien graafwerkzaamheden uitgevoerd zullen worden tot meer dan 2,5 m –mv, wordt geadviseerd om verkennend booronderzoek uit te voeren, waarbij geboord dient te worden tot ca. 50 cm onder de maximale graafdiepte.&lt;br&gt;Deelgebied 3: In dit deelgebied bevindt zich een dijklichaam uit de 14e eeuw. Indien graafwerkzaamheden plaatsvinden in deze dijk, adviseert ADC ArcheoProjecten om tijdens de graafwerkzaamheden in een archeologische begeleiding te voorzien (Opgraving variant archeologische begeleiding), om daarmee informatie te behouden die van belang is voor kennisvorming over het verleden. De archeologische begeleiding dient hetzelfde doel als een opgraving (AB/Opgraven). Dit betekent dat bij de civiele werkzaamheden aangetroffen vondsten of archeologische sporen worden geregistreerd en, in zover de werkzaamheden dat toelaten, worden gedocumenteerd.&lt;br&gt;De exacte invulling van de werkzaamheden dient te worden vastgelegd in een door de bevoegde overheid goed te keuren Programma van Eisen (PvE).&lt;br&gt;Voor het overige deel van deelgebied 3 adviseert ADC ArcheoProjecten om het terrein vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkeling, met als voorwaarde dat graafwerkzaamheden niet dieper gaan dan 4,5 m –mv. Het is echter nooit volledig uit te sluiten dat binnen het onderzochte gebied toch nog archeologische resten voorkomen. Het verdient daarom aanbeveling om de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht archeologische vondsten te melden bij de bevoegde overheid, zoals aangegeven in artikel 5.10 van de Erfgoedwet.&lt;br&gt;Indien graafwerkzaamheden uitgevoerd zullen worden tot meer dan 4,5 m –mv, wordt geadviseerd om verkennend booronderzoek uit te voeren, waarbij geboord dient te worden tot ca. 50 cm onder de maximale graafdiepte.&lt;br&gt;8 Deelgebied 4: Voor dit deelgebied heeft de eigenaar aangegeven dat de bouwplannen voorlopig niet uitgevoerd worden en dat daarom nog geen archeologisch onderzoek nodig is. Indien in de toekomst toch werkzaamheden dieper dan 30 cm –mv en groter dan 100 m2 plaatsvinden, dient alsnog een inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek uitgevoerd te worden. Het doel van dit onderzoek is de op basis van het bureauonderzoek opgestelde gespecificeerde verwachting aan te vullen en te toetsen. Geadviseerd wordt om vijf boringen te plaatsen tot 2 m –mv met een 7 cm Edelmanboor en 3 cm guts, met één boring doorgezet tot 4 m – mv.&lt;br&gt;De exacte invulling van de werkzaamheden dient te worden vastgelegd in een Plan van Aanpak (PvA) of Programma van Eisen (PvE).&lt;br&gt;Deelgebied 5: Voor dit deelgebied adviseert ADC ArcheoProjecten om het deelgebied vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkeling, met als voorwaarde dat de bodem niet meer dan 100 m2 en dieper dan 30 cm verstoord wordt. Indien in de toekomst toch werkzaamheden dieper dan 30 cm –mv en groter dan 100 m2 plaatsvinden, dient alsnog een inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek uitgevoerd te worden. Het doel van dit onderzoek is de op basis van het bureauonderzoek opgestelde gespecificeerde verwachting aan te vullen en te toetsen.&lt;br&gt;Geadviseerd wordt om vijf boringen te plaatsen tot 2 m –mv met een 7 cm Edelmanboor en 3 cm guts, met één boring doorgezet tot 4 m –mv.&lt;/p&gt;