DOI: 10.17026/dans-2xd-ymqn
title: Natuurvriendelijke oevers en vlakvormige inrichting Lange Aventuur, SBB-percelen en DLG in de gemeente Culemborg

description: &lt;p&gt;Gespecificeerde archeologische verwachting&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Locatie Lange Aventuur&lt;br&gt;Van de locatie Lange Aventuur neemt het centraal-westelijke, centrale en centraal-oostelijke deel van het noordelijk gelegen deelgebied een landschappelijke positie binnen de oeverwallen en meander-gordel/stroomgordel van Schaik. Deze stroomgordel was actief van circa 4140 tot 2880 voor Chr. (Midden-Neolithicum). Het westelijke en oostelijke deel van het noordelijk gelegen deelgebied liggen in de aangrenzende waar het komgebied begint. Het zuidoostelijk gelegen deelgebied ligt binnen een crevasse die gevormd is tijdens de actieve fase van de meandergordel/stroomgordel van Schaik. In de nabijheid heeft in de Middeleeuwen een kerk gestaan op een heuvel, daterend waarschijnlijk uit het begin van de 12e eeuw. De hierbij behorende bewoningskern, in de vorm van een cope-ontginning, lag ten zuidoosten van deze kerk en droeg de naam Pavye. Het zuidoostelijk gelegen deelgebied ligt binnen deze bewoningskern en zal waarschijnlijk dateren uit dezelfde tijd als de bijbehorende kerk. Met de aanleg van de Diefdijk in 1284 kon het overtollige water niet afdoende worden afgevoerd, waardoor bewoning onmogelijk werd en deze bewoningskern inclusief kerk dus werd verlaten. Het gehele zuidwestelijk gelegen deelgebied heeft altijd in een komgebied gelegen en zal dus door de zeer natte/drassige omstandigheden nooit een gunstige bewoningslocatie zijn geweest. Dit geldt ook voor het westelijke en oostelijke deel van het noordelijk gelegen deelgebied.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Binnen het centraal-westelijke, centrale en centraal-oostelijke deel van het noordelijk gelegen deelgebied en het gehele zuidoostelijk gelegen deelgebied kunnen archeologische resten worden aangetroffen in principe daterend vanaf het Midden-Neolithicum en de kans wordt hoog geacht, conform de archeologische beleidskaart van de gemeente Culemborg. Tevens heeft het zuidoostelijk gelegen deelgebied een zeer hoge kans op resten daterend uit de eerste helft van de Late-Middeleeuwen, gekoppeld aan het bestaan van de historische bewoningskern/cope-ontginning met de naam Pavye (begin 12e eeuw tot eind 13e eeuw, toen de Diefdijk werd aangelegd). De verwachting voor archeologische resten uit de perioden nadat de Diefdijk was aangelegd wordt laag geacht, aangezien het gebied ten oosten van de Diefdijk te kampen kreeg met overtollig water dat niet meer in voldoende mate kon worden afgevoerd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De archeologische laag wordt in het centraal-westelijke, centrale en centraal-oostelijke deel van het noordelijk gelegen deelgebied verwacht in de top van de oeverwal-/stroomgordelafzettingen van de Schaik stroomgordel. In het zuidoostelijk gelegen deelgebied worden resten uit de perioden Midden-Neolithicum t/m Vroege-Middeleeuwen verwacht in de top van de gelijktijdig gevormde crevasseafzettingen, onder het ophogingsmateriaal dat de cope-ontginning Pavye vormde. Resten uit de (eerste helft van de) Late-Middeleeuwen worden logischerwijs verwacht in het verwachte ophogings-materiaal van de cope-ontginning zelf. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;De archeologische laag bestaat uit een vermenging van onder meer kleine fragmenten aardewerk, houtskool en bot met het oorspronkelijke substraat. Voor het noordelijk gelegen deelgebied wordt verwacht dat deze laag, indien aanwezig, zich bevindt binnen de eerste meter vanaf het maaiveld. Voor het zuidoostelijk gelegen deelgebied is de diepteligging mede afhankelijk van de dikte van het ophogingsmateriaal waaruit de historische bewoningskern/cope-ontginning Pavye is opgebouwd. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het westelijke en oostelijke deel van het noordelijk gelegen deelgebied en het gehele zuidwestelijk gelegen deelgebied wordt de kans op archeologische resten (zeer) laag geacht.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Locatie SBB-percelen&lt;br&gt;Het merendeel van de locatie SBB-percelen nam in de perioden Vroeg-Neolithicum t/m Bronstijd een landschappelijke positie in de binnen de oeverwallen en meandergordel/stroomgordel van Tienhoven. Deze stroomgordel was actief van circa 5840 tot 5230 voor Chr. (Vroeg-Neolithicum). Voor de perioden Vroeg-Neolithicum t/m Bronstijd zal het merendeel van de locatie geschikt zijn geweest voor bewoning. Vanaf de Bronstijd zullen de oeverwallen en meandergordel/stroomgordel van Tienhoven steeds verder bedekt zijn geraakt met jongere (kom)kleiafzettingen, als gevolg van voortgaande op-vulling van de Rijn-Maas delta. Waarschijnlijk vanaf de IJzertijd lag de locatie weer in een komgebied. Het uiterst oostelijke deel oostelijk gelegen deelgebied heeft altijd in een komgebied gelegen, buiten de meandergordel/stroomgordel van Tienhoven.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor een groot deel van de locatie SBB-percelen wordt de kans op het aantreffen archeologische resten uit de periode Neolithicum hoog en uit de Bronstijd middelhoog geacht. Voor jongere perioden wordt de kans laag geacht. De archeologische laag wordt verwacht in de top van de oeverwal-/stroomgordelafzettingen van de Tienhoven stroomgordel. De archeologische laag zal bestaan uit vuursteenstrooiïngen en vuurstenen gebruiksvoorwerpen (Jagers-Verzamelaars uit het Vroeg- en Midden-Neolithicum) en/of een vermenging van onder meer kleine fragmenten aardewerk, houtskool en bot (Laat-Neolithicum en Bronstijd) met het oorspronkelijke substraat. Indien aanwezig dan zal deze laag op een aanzienlijke diepte voorkomen, naar verwachting dieper dan 2 m -mv. Voor het oostelijke deel van het oostelijk gelegen deelgebied wordt voor alle archeologische perioden de verwachting laag geacht.&lt;br&gt; &lt;br&gt;Locatie DLG&lt;br&gt;Van de locatie DLG neemt het centraal-zuidelijke deel van het noordelijk gelegen deelgebied een landschappelijke positie binnen de oeverwallen en meandergordel/stroomgordel van Schoonrewoerd. Deze stroomgordel was actief van circa 3220 tot 2110 voor Chr. (Laat-Neolithicum). Vanaf het Laat-Neolithicum zal dit deel geschikt zijn geweest voor bewoning. Het noordelijke deel van het noordelijk gelegen deelgebied en het gehele zuidelijk gelegen deelgebied hebben altijd in een komgebied gelegen en zal dus door de zeer natte/drassige omstandigheden nooit een gunstige bewoningslocatie zijn geweest. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het centraal-zuidelijke deel van het noordelijk gelegen deelgebied wordt de kans op het aantreffen archeologische resten uit de perioden vanaf het Laat-Neolithicum hoog geacht. De archeologische laag wordt verwacht in de top van de oeverwal-/stroomgordelafzettingen van de Schoonrewoerd stroomgordel of in de in de top van de gelijktijdig gevormde crevasseafzettingen. De archeologische laag bestaat uit een vermenging van onder meer kleine fragmenten aardewerk, houtskool en bot met het oorspronkelijke substraat. Verwacht wordt dat deze laag, indien aanwezig, zich bevindt binnen de eerste meter vanaf het maaiveld. Voor het noordelijke deel van het noordelijk gelegen deelgebied en het gehele zuidelijk gelegen deelgebied het zuidwestelijk gelegen deelgebied wordt de kans op archeologische resten (zeer) laag geacht.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten en conclusie karterend booronderzoek&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Locatie Lange Aventuur&lt;br&gt;Binnen het zuidoostelijk gelegen deelgebied van de locatie Lange Aventuur bestaat de bodemopbouw tot gemiddeld 140 cm -mv uit een geroerde/verstoorde laag, in de vorm van bruin tot donkergrijsbruin gekleurd, uiterst siltige klei met bovenin veel wortelresten en plaatselijk schelpresten. Hieronder komt kalkrijke, uiterst siltige klei voor en in het oostelijke deel sterk zandige klei tot sterk siltig, zeer fijn zand. Dit betreffen geulopvullingen en oeverwalafzettingen van de onder de ophogingspakket liggende crevasse. Op basis van de ligging binnen een van west naar oost lopende, hoger gelegen strook, zal (een deel van) de waargenomen geroerde/verstoorde laag een ophogingslaag betreffen gekoppeld aan de cope-ontginning van Pavye. In deze laag zijn echter geen duidelijk dateerbare archeologische indicatoren aangetroffen, zeker geen indicatoren die duiden op middeleeuwse bewoning rond de 12e/13e eeuw. Het deelgebied lijkt eerder onderdeel uit te maken van een verhoogde zone/strook die gebruikt zal zijn als toegangspad voor de agrarische ontginning of kade voor de naastgelegen gegraven wetering.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het noordelijk gelegen deelgebied geldt dat het de meandergordel/stroomgordel van Schaik doorsnijdt, waarbij het centraal-westelijke deel binnen de daadwerkelijke stroomgordel ligt (waar stroomgordel-/beddingafzettingen voorkomen), het westelijke, centrale en centraal-oostelijke deel binnen de flankerende oeverwallen aflopend naar het komgebied, en het uiterst westelijke en oostelijke deel binnen het naastgelegen komgebied ligt. De resultaten van de bodemopbouw, en daarmee de paleogeografische ontwikkeling, komt goed overeen met de geomorfogenetische kaart van de gemeente Culemborg (zie figuur 11a). Er zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen die duiden op bewoningsactiviteit tijdens de actieve fase van het bestaan van de meandergordel/stroomgordel van Schaik of in de periode (net) daarna (geen laat-prehistorische vondsten). Wel zijn in het afdekkende pakket komklei in het centraal-westelijke deel van het noordelijk gelegen deelgebied, dat tevens bovenop de meandergordel/stroomgordel van Schaik ligt en relatief de hoogste ligging heeft, drie fragmenten Paffrath, een fragment Pingsdorf en een fragment kogelpot aardewerk aangetroffen, daterend uit de 11e/12e eeuw. Deze datering komt overeen met het bestaan van de oude nederzetting (cope-ontginning) van Pavye, waarvan tot op heden alleen bekend is dat er een kerk heeft gestaan circa 150 meter. De aangetroffen resten zijn mogelijk te relateren zijn aan de oude nederzetting (cope-ontginning) van Pavye. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Geconcludeerd wordt dat de aangetroffen archeologische indicatoren kunnen duiden op de aanwezigheid van een archeologische vindplaats binnen het centraal-westelijke deel van het noordelijk gelegen deelgebied, dat binnen de meandergordel/stroomgordel van Schaik ligt. Door de voorgenomen ingreep zal de mogelijk aanwezige archeologische vindplaats worden verstoord. Voor het overige deel van het noordelijk gelegen deelgebied zijn er geen duidelijke aanwijzingen om de aanwezigheid van een archeologische vindplaats te vermoeden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Door het bevoegd gezag dient bepaald te worden of in het zuidoostelijk gelegen terreindeel het ophogingspakket op zich beschouwd dient te worden als archeologica.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Locatie DLG&lt;br&gt;De bodemopbouw binnen het noordelijk gelegen deelgebied van de locatie DLG bestaat binnen het centrale deel uit oeverwal- op kronkelwaard-/beddingafzettingen, behorend tot de Schoonrewoerd stroomgordel. Deze stroomgordel is wel smal en de oeverwalafzettingen wiggen snel uit in noordelijke en zuidelijke richting, richting de naastgelegen komgebieden. Alleen in een boring gezet binnen de hoger gelegen Schoonrewoerd stroomgordel is een klein fragment handgevormd aardewerk aangetroffen uit de IJzertijd of Romeinse tijd (inheems-Romeins). Het fragment is aangetroffen in de geroerde bouwvoor, buiten zijn oorspronkelijke context (ex situ). Vergelijkbare resten (uit dezelfde archeologische perioden) zijn niet aangetroffen in de naastgelegen boringen. Het is daarom aannemelijker dat het fragment door ploegwerkzaamheden is vermengd en van elders zal zijn aangevoerd. Anderzijds kan niet geheel worden uitgesloten dat het fragment toch kan duiden op een archeologische vindplaats en dan naar alle verwachting binnen het hoger gelegen terreindeel binnen de Schoonrewoerd stroomgordel.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectieadvies&lt;br&gt;Na bespreking van de resultaten met het de adviseur (de heer drs. H.J. van Oort, Regioarcheoloog regio Rivierenland, d.d. 3 september 2012) namens het bevoegd gezag wordt navolgend advies voor vervolgonderzoek aanbevolen:&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Locatie Lange Aventuur&lt;br&gt;Voor het centraal-westelijke deel van het noordelijk gelegen deelgebied (over een lengte van circa 110 meter) van de locatie Lange Aventuur wordt geadviseerd een vervolgonderzoek te laten uitvoeren (zie figuur 14). Geadviseerd wordt het vervolgonderzoek te laten plaatsvinden door middel van een archeologische begeleiding (conform protocol Opgraven) van de graafwerkzaamheden. Voor de archeologische begeleiding is een Programma van Eisen (PvE) noodzakelijk, dat voor aanvang van de werkzaamheden moet worden goedgekeurd door het bevoegd gezag, de gemeente Culemborg.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor de overige deel van het noordelijk gelegen deelgebied wordt op grond van het ontbreken van aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische waarden geadviseerd geen vervolgonderzoek te laten plaatsvinden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het verwijderen/afgraven van het ophogingspakket in het zuidoostelijk gelegen deelgebied van de locatie Lange Aventuur dient archeologisch begeleidt te worden (conform protocol Opgraven), om daarmee definitief te kunnen bepalen of het ophogingspakket daadwerkelijk te relateren is aan de cope-ontginning en daarmee de historische ontwikkeling van Pavye. &lt;br&gt; &lt;br&gt;Locatie DLG&lt;br&gt;Voor het noordelijk gelegen deelgebied van de locatie DLG dient voor het centrale deel, gelegen binnen de hoger gelegen Schoonrewoerd stroomgordel en naastgelegen overgangszones (zie figuur 14), de graafwerkzaamheden eveneens archeologisch begeleidt te worden (conform protocol Opgraven). In het verleden uitgevoerde archeologische als niet-archeologische graafwerkzaamheden binnen deze stroomgordel hebben in veel gevallen archeologische indicatoren opgeleverd. Samen met de tijdens onderhavig onderzoek aangetroffen archeologische indicatoren blijft de kans reëel dat er ook binnen (het centrale deel van) de locatie DLG sprake is van een vindplaats.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor de overige en lager gelegen delen van het noordelijk gelegen deelgebied van de locatie DLG wordt geadviseerd geen vervolgonderzoek te laten plaatsvinden.&lt;/p&gt;
description: Date Accepted: 2015-08-10