DOI: 10.17026/dans-x6w-xp64
title: Bureauonderzoek Archeologie op land: Net op zee Ten noorden van de Waddenzee.

description: &lt;p&gt;KSP Archeologie heeft een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd in het kader van de ontwikkeling van het windenergiegebied dat wordt aangesloten op het hoogspanningsnet op land. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;In grote lijnen worden binnen het onderzoeksgebied vier landschapstypen onderscheiden: waddengebied, kwelderlandschap, veenmoeras, pleistocene zandgronden. De pleistocene zandgronden liggen in het zuidelijke deel van het onderzoeksgebied (dicht) aan het oppervlak. Richting het noorden komt het pleistocene oppervlak geleidelijk dieper te liggen. In het pleistocene oppervlak zijn dalsystemen ontwikkeld, die later een belangrijke invloed hebben gehad op de ontwikkeling van het kwelder- en waddengebied. In het zuidelijke deel van het onderzoeksgebied ligt op het pleistocene zand nog een restant van het veenmoeras dat oorspronkelijk een veel groter gebied besloeg. Richting het noorden gaat pleistocene zand-/veengebied over in het kweldergebied. Aan de noordzijde van de kwelders ligt het waddengebied. Deze ontwikkelingen hebben geleid tot een grote verscheidenheid aan landschapselementen waarbij op verschillende dieptes potentiële archeologische niveaus voorkomen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van de landschappelijke ontwikkeling in het gebied en de bekende archeologische vindplaatsen is de verwachting opgesplitst in twee periodes: Laat-Paleolithicum – Vroege Bronstijd en Late Bronstijd – Middeleeuwen. Het potentiële niveau voor de periode Steentijd – Vroege Bronstijd wordt gevormd door het pleistocene oppervlak. De top van het pleistocene oppervlak heeft voor de afdekking met holocene afzettingen vele duizenden jaren droog gelegen. De lager gelegen delen van de oude pleistocene dalsystemen werden eerder afgedekt door veen en mariene afzettingen dan de hoger gelegen delen, zoals bijvoorbeeld het ‘Hoog van Winsum’. Het pleistocene zandlandschap was geschikt om te wonen totdat het afgedekt raakte met veen en overstroomd werd. Het holocene kustlandschap was een lange periode niet of nauwelijks geschikt voor bewoning door de natte omstandigheden (veengebied) en veel voorkomende overstromingen (mariene gebied). In de loop van de Holoceen nam de snelheid van de holocene zeespiegelstijging af. Deze ontwikkeling zorgde ervoor dat de midden en hoge kwelders gunstige vestigingslocaties voor de mens werden. De bewoningsgrens schoof als gevolg van de opslibbing in de loop van de tijd in zeewaartse richting op. Het is zeker dat de kwelders in Noord-Nederland vanaf de Vroege IJzertijd zijn bewoond, maar mogelijk was dit ook al het geval in de Bronstijd. Een kenmerkend complextype voor dit gebied zijn de huisterpen-/wierden. De bewoningsgeschiedenis van deze terpen-/wierden gaat terug tot in de Late IJzertijd – Romeinse tijd. Bij continuïteit in de bewoning werden deze terpen verder opgehoogd in de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd. Ook werden in deze periode nieuwe opgehoogde woonplaatsen aangelegd. De dijken/kades in het plangebied zijn nauw verbonden met de bewoningsgeschiedenis vanaf de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De diepte waarop archeologische lagen kunnen voorkomen, varieert van (dicht) aan het oppervlak tot enkele meters diep. Voor de aanleg van de bekabeling op land ten behoeve van het windpark op zee zal een werkstrook nodig zijn van ca. 27 tot 35 m breed (zie paragraaf 1.4). De aanleg en gebruik van de werkwegen en strook gronddepot vormen een bedreiging voor het archeologische bodemarchief in het bovenste deel van de bodem. Ter plaatse de kabels die door middel van een open ontgraving worden aangelegd, kunnen archeologische resten verloren gaan die binnen 2,1 m diepte in de bodem liggen. Dieperliggende archeologische resten kunnen worden aangetast bij de aanleg van de kabels door middel van een HDD-boring. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Tot slot heeft een beoordeling plaatsgevonden van het effect op het archeologisch bodemarchief voor de verschillende tracéalternatieven en stationslocatiealternatieven:&lt;br&gt;- Tracéalternatief Burgum west: twee bekende vindplaatsen over vrijwel de gehele breedte van het tracéalternatief  mogelijk proefsleuvenonderzoek nodig. Het oppervlak aan hoge verwachting is het grootst in vergelijking met de andere alternatieven  uitgebreid veldonderzoek nodig met risico op het ontdekken van nieuwe vindplaatsen.&lt;br&gt;- Tracéalternatief Burgum midden: bekende vindplaatsen kunnen worden vermeden. Vergelijkbaar oppervlak aan hoge en middelhoge verwacht met alternatief oost.&lt;br&gt;- Tracéalternatief Burgum oost: bekende vindplaatsen kunnen worden vermeden. Vergelijkbaar oppervlak aan hoge en middelhoge verwacht met alternatief midden.&lt;br&gt;- Tracéalternatief Vierverlaten west: bekende vindplaatsen kunnen worden vermeden, hoewel op één locatie een versmalling van de werkstrook of een bocht in het kabeltracé nodig is om dit doel te bereiken. Laagste oppervlak aan middelhoge en hoge verwachting in vergelijking met de andere alternatieven binnen de aansluitlocatie.&lt;br&gt;- Tracéalternatief Vierverlaten midden: bekende vindplaatsen kunnen worden vermeden.&lt;br&gt;- Tracéalternatief Vierverlaten oost: bekende vindplaatsen kunnen worden vermeden. Grootste oppervlak aan hoge verwachting in vergelijking met de andere alternatieven binnen de aansluitlocatie  uitgebreid veldonderzoek nodig met risico op het ontdekken van nieuwe vindplaatsen&lt;br&gt;- Tracéalternatief Eemshaven west, midden en oost: lage archeologische verwachting&lt;br&gt;- Stationslocatiealternatief Burgum Swartsenbergsbos: voldoende oppervlak lage verwachting/ vrijgegeven terreindelen om middelhoge en hoge verwachtingszones te vermijden.&lt;br&gt;- Stationslocatiealternatief Burgum Koumarweg: voldoende oppervlak lage verwachting/ vrijgegeven terreindelen om middelhoge en hoge verwachtingszones te vermijden &lt;br&gt;- Stationslocatiealternatief Burgum Westkern Kootstertille: voldoende oppervlak lage verwachting/vrijgegeven terreindelen om middelhoge en hoge verwachtingszones te vermijden. De beste keus in vergelijking met de andere stationslocatiealternatieven wanneer het station in het westelijke deel wordt gebouwd, waar in het verleden al archeologisch onderzoek heeft plaatsgevonden en is vrijgegeven. Wel zal in dat geval een extra oppervlak aan middelhoge verwachtingszones moeten worden onderzocht voor de aanleg van het kabeltracé.&lt;br&gt;- Stationslocatiealternatief Vierverlaten Westpoort: bekende vindplaatsen en hoge verwachtingszone kunnen worden vermeden bij de bouw van een transformatorstation. Resteert een middelhoge verwachting waarvoor veldonderzoek nodig is met het risico op het ontdekken van nieuwe vindplaatsen.&lt;br&gt;- Stationslocatiealternatief Eemshaven Middenweg en Waddenweg: lage archeologische verwachting&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het stationslocatiealternatief Eemshaven Middenweg in combinatie met tracéalternatief midden is vanuit archeologisch oogpunt de beste keus vanwege de korte lengte van het tracé en de geheel lage verwachting.&lt;/p&gt;