DOI: 10.14457/tu.the.2019.1069
title: อำนาจขององค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ตามหลักนิติธรรมและนิติรัฐ

description: การค้นคว้าอิสระ เรื่อง อำนาจขององค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ตามหลักนิติธรรมและนิติรัฐ ให้ความสำคัญต่อองค์กรในระดับรัฐธรรมนูญซึ่งมีโครงสร้างหน้าที่และอำนาจแตกต่างจากการใช้อำนาจอธิปไตยทางรัฐสภา คณะรัฐมนตรี และศาล ตามหลักการแบ่งแยกการใช้อำนาจอธิปไตยเป็นไปตามหลักนิติธรรมและนิติรัฐหรือไม่ เพียงใด โดยมีวัตถุประสงค์ในการศึกษา คือ เพื่อศึกษาความหมายและสาระสำคัญของหลักนิติธรรมและนิติรัฐเพื่อใช้เป็นกรอบแนวคิดในการวิเคราะห์อำนาจขององค์กรอิสระตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 และเพื่อศึกษาวิเคราะห์อำนาจขององค์กรอิสระตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ตามกรอบแนวคิดหลักนิติธรรมและนิติรัฐจากการศึกษาสรุปได้ว่า หลักนิติธรรมและนิติรัฐ มี 2 ส่วน ได้แก่ ส่วนแรก การจำกัดการใช้อำนาจรัฐ ประกอบลักษณะย่อย 5 ลักษณะ คือ การมีความรับผิดชอบต่อสังคมและประชาชนและสามารถตรวจสอบได้ (Accountability) การตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐเพื่อให้เกิดความโปร่งใสในการบริหารราชการ มีการตรวจสอบการใช้อำนาจซึ่งกันและกันระหว่างอำนาจนิติบัญญัติ อำนาจบริหาร และอำนาจตุลาการ การเรียกร้องให้รัฐดำเนินการเพื่อความเป็นธรรมของสังคม และมีศาลที่เป็นอิสระและเป็นกลางในการทำหน้าที่ตัดสินวินิจฉัยข้อพิพาทหรือข้อขัดแย้งให้ถูกต้องตามกฎหมาย ส่วนที่ 2 การคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนจากการใช้อำนาจรัฐ ประกอบลักษณะย่อย 4 ลักษณะ คือ เมื่อมีคดีความประชาชนได้รับความยุติธรรมในเวลาที่สมควรไม่ชักช้า นำคดีเข้าสู่ศาลได้โดยง่าย ไม่มีพิธีการยุ่งยากเกินสมควร ไม่มีค่าใช้จ่ายมากเกินไป พิจารณาโดยศาลที่มีอำนาจ (Access to Justice)รัฐไม่สามารถใช้อำนาจตามอำเภอใจเพื่อลิดรอนสิทธิเสรีภาพของประชาชนได้ ให้ความคุ้มครองสิทธิเสรีภาพขั้นพื้นฐานของประชาชน และรัฐและเจ้าหน้าที่ของรัฐต้องมีความรับผิดชอบเพื่อคุ้มครองสิทธิและทรัพย์สินกรณีเอกชนหรือประชาชนได้รับความเสียหายจากการใช้อำนาจทางปกครองผลการวิเคราะห์องค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ได้แก่ คณะกรรมการการเลือกตั้ง ผู้ตรวจการแผ่นดิน คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ คณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน และคณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาตินั้น เป็นองค์กรที่ได้รับมอบหมายภารกิจของรัฐตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญ มีกลไกทางบริหารตามรัฐธรรมนูญและกฎหมายที่ส่งเสริมให้การบริหารราชการแผ่นดินขององค์กรตามรัฐธรรมนูญ องค์กรของรัฐ และเจ้าหน้าที่ของรัฐปฏิบัติหน้าที่มีเป้าหมายตามหลักนิติธรรมและนิติรัฐ อย่างไรก็ดี องค์การอิสระยังเป็นองค์กรผู้ใช้อำนาจรัฐ จึงมีความจำเป็นต้องมีกลไกการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐขององค์กรอิสระ ได้แก่ การตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมาย ตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำทางปกครอง และมีศาลที่เป็นอิสระและเป็นกลางในการทำหน้าที่ตัดสินวินิจฉัยข้อพิพาทหรือข้อขัดแย้งให้ถูกต้องตามกฎหมาย เพื่อจำกัดการใช้อำนาจรัฐและคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนจากการใช้อำนาจรัฐ ข้อเสนอแนะที่ได้จากการศึกษาในครั้งนี้ คือ หลักนิติธรรมและนิติรัฐเป็นหลักการที่เรียกร้องให้มีจำกัดอำนาจรัฐให้อยู่ในกรอบของกฎหมาย ให้ความสำคัญต่อหลักการแบ่งแยกการใช้อำนาจอธิปไตย สมควรปรับปรุงโครงสร้างการจัดตั้งองค์กรอิสระไว้ในรัฐธรรมนูญเป็นหลักการอย่างกว้าง ส่วนอำนาจในการปฏิบัติหน้าที่ตามภารกิจขององค์กรอิสระให้เป็นไปตามกฎหมายที่ออกเป็นพระราชบัญญัติเป็นเรื่อง ๆ ทำให้เกิดกลไกการตรวจสอบถ่วงดุลการใช้อำนาจซึ่งกันและกันตามหลักความชอบด้วยรัฐธรรมนูญ หลักความชอบด้วยกฎหมายของการกระทำทางปกครอง และหลักการตรวจสอบได้โดยองค์กรตุลาการ ทั้งนี้ ในการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐขององค์กรอิสระต้องเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้าถึงข้อมูลข่าวสารของการปฏิบัติหน้าที่ขององค์กรอิสระตามหลักการตรวจสอบได้และก่อให้เกิดความโปร่งใสในการบริหารราชการ และเพิ่มบทบาทเชิงรุกต่อการแก้ไขปัญหาเพื่อเยียวยาให้เกิดความเป็นธรรมต่อสังคม เพื่อให้สอดคล้องกับหลักความรับผิดชอบในการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนที่ได้รับความเสียหายจากการใช้อำนาจขององค์กรตามรัฐธรรมนูญ หน่วยงานของรัฐ และเจ้าหน้าที่ของรัฐ ทำให้หัวใจของการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐ เพื่อจำกัดการใช้อำนาจรัฐและคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนตามหลักนิติธรรมและนิติรัฐเปล่งประสิทธิภาพได้อย่างแท้จริง