DOI: 10.14457/tu.the.2023.499
title: พระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พ.ศ. 2560: ศึกษากรณีการจำคุกในเรือนจำเอกชน

description: ปัจจุบันปัญหาอาชญากรรมมีแนวโน้มของความรุนแรง และซับซ้อนมากขึ้น ตามความเจริญของเทคโนโลยี และความทันสมัยของการสื่อสารแขนงต่างๆ อาชญากรรมจึงมีการพัฒนาควบคู่ไปกับความเจริญของสังคมและเทคโนโลยี ดังนั้น สังคมยิ่งมีความเจริญมากเท่าใด อาชญากรรมก็จะเจริญเติบโตมากขึ้นเป็นเงาตามตัว อันเป็นพฤติกรรมที่ไม่อาจหลีกเลี่ยงได้ การป้องกันและปรามปรามอาชญากรรมต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกฝ่าย ซึ่งกรมราชทัณฑ์เป็นหน่วยงานในกระบวนการยุติธรรมทางอาญาที่มีภารกิจหลักในการทำหน้าที่บำบัด แก้ไข ขัดเกลา ปรับเปลี่ยน ทัศนคติ และพฤติกรรมของผู้กระทำความผิด รวมทั้งเตรียมความพร้อมในด้านต่างๆ เพื่อให้ผู้กระทำความผิดกลับคืนสู่สังคม และใช้ชีวิตได้อย่างปกติสุข รวมไปถึงการลงโทษเพื่อไม่ให้ผู้กระทำความผิดหวนกลับไปกระทำความผิดซ้ำอีกครั้ง โดยเรือนจำถือเป็นหน่วยงานสุดท้ายในกระบวนการยุติธรรม จึงมีภารกิจหลักตามกฎหมายในการควบคุมดูแลผู้ต้องโทษตามคำพิพากษา แต่เนื่องจากในปัจจุบัน สภาพเศรษฐกิจและสังคมที่มีการแข่งขันสูง หรือสภาพสังคมที่เปลี่ยนแปลงไป ส่งผลให้มีการกระทำความผิดและเข้าสู่ระบบเรือนจำเพิ่มสูงขึ้น แต่ทางกลับกันเรือนจำมีจำนวนและขนาดเท่าเดิม อีกทั้ง นโยบายในการปรับโครงสร้างของรัฐและงบประมาณที่จำกัด ทำให้จำนวนเจ้าหน้าที่และงบประมาณในการจัดจ้างเจ้าหน้าที่ถูกจำกัดไปด้วย ก่อให้เกิดปัญหาต่างๆ ที่ตามมาเช่น ปัญหาผู้ต้องหาล้นเรือนจำ แม้ว่าในปัจจุบันปัญหาผู้ต้องขังล้นเรือนจำในประเทศไทยจะมีแนวโน้มดีขึ้น แต่จากข้อมูลสถิติของกรมราชทัณฑ์ในช่วงระยะเวลา 1-2 ปี ที่ผ่านมา ระบุว่าเรือนจำสามารถรับผู้ต้องขังได้แค่ประมาณ 200,000 คน ซึ่งในปัจจุบันมีผู้ต้องขังมากกว่า 300,000 คน เกินกว่าจำนวนที่เรือนจำรองรับได้ ทั้งนี้ นอกจากจะเพิ่มภาระหน้าที่ของรัฐ โดยเฉพาะกระทรวงยุติธรรมในการนำงบประมาณมากกว่าครึ่งที่ได้รับมาในแต่ละปีไปดูแลผู้ต้องขังแล้ว การที่เรือนจำมีสภาพแวดล้อมแออัดยังส่งผลกระทบต่อสภาวะทางร่างกายและจิตใจของผู้ที่อยู่ในเรือนจำ ทำให้ขาดแคลนพื้นที่และงบประมาณเพื่อจัดหาโครงการฝึกอบรมเพื่อฟื้นฟูเยียวยา ทั้งยังส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ เมื่อผู้ต้องขังที่พ้นโทษมาแล้วถูกตีตราจากสังคม จนไม่สามารถหาเลี้ยงชีพได้หลังได้รับการปล่อยตัว จนสุดท้ายต้องกลับไปกระทำผิดซ้ำอีก และปัญหาต่างๆ ที่ตามมาจากการที่เรือนจำมีผู้ต้องขังล้นเรือนจำ ได้แก่ การอยู่อย่างแออัดยัดเยียด การจัดสวัสดิการให้แก่ผู้ต้องขัง การแก้ไขฟื้นฟูผู้ต้องขังที่ไม่มีประสิทธิภาพพอ การขาดงบประมาณและกำลังคนเจ้าหน้าที่ ทำให้เสี่ยงต่อการหลบหนีและการจับเจ้าหน้าที่เป็นเป็นตัวประกัน การใช้ความรุนแรง การจัดสภาพแวดล้อมและสุขาภิบาลในเรือนจำ การแพร่กระจายของโรคติดต่อ เป็นต้น รวมถึงปัญหาในด้านการบริหารของกรมราชทัณฑ์ เช่น การขาดการตรวจสอบประเมินผลที่เป็นรูปธรรม และขาดคู่แข่งที่จะมาเปรียบเทียบในเชิงการบริหารและบริการ ทำให้การพัฒนาองค์กรเป็นไปได้ช้าด้วยเหตุผลหลายประการที่ได้กล่าวมานั้น รัฐได้ออกมาตรการต่างๆ เพื่อแก้ไขปัญหามาแล้วหลายประการ ไม่ว่าจะเป็น การกำหนดเป็นโทษปรับสำหรับผู้กระทำผิดครั้งแรก การอนุญาตให้ผู้ที่รอการไต่สวนในความผิดบางประเภทได้รับการประกันตัว หรืออาจใช้วิธีควบคุมตัวในบ้าน โดยมีการติดตั้งอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ติดตามตัว (EM) เพื่อป้องกันการหลบหนี รวมถึงการส่งกลับผู้ต้องขังที่เป็นชาวต่างชาติ แต่มาตรการต่างๆ ไม่ก่อให้เกิดประสิทธิภาพและประสิทธิผลมากนัก เมื่อรัฐไม่สามารถที่จะแก้ไข ควบคุม หรือให้ความช่วยเหลือผู้ต้องขังได้อย่างมีประสิทธิภาพเท่าที่ควร จึงทำให้เกิดแนวคิดที่จะให้เอกชนเข้ามามีส่วนร่วมในการบริหารงานเรือนจำแทนรัฐหรือร่วมกับรัฐ โดยเชื่อกันว่าการให้เอกชนมาช่วยบริหารเรือนจำนั้น สามารถช่วยลดภาระด้านงบประมาณของรัฐ สามารถบริหารงานได้คล่องตัวกว่า เนื่องจากไม่มีกฎระเบียบที่ซับซ้อน สามารถใช้แรงงานผู้ต้องขังให้เป็นประโยชน์กับทางเรือนจำ โดยมีการเปรียบเทียบกันระหว่างเรือนจำรัฐและเรือนจำเอกชนในด้านประสิทธิภาพและประสิทธิผลในการดำเนินงาน อันจะนำไปสู่การแข่งขันเพื่อปรับปรุงประสิทธิภาพการดำเนินงานของทั้งสองฝ่ายได้ แต่อย่างไรก็ตาม หากมีการจัดตั้งเรือนจำเอกชนหรือให้เอกชนเข้ามาดำเนินกิจการเรือนจำในประเทศไทย พระราชบัญญัติราชทัณฑ์ พ.ศ. 2560 ซึ่งเป็นกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับเรือนจำ การปฏิบัติต่อผู้ต้องขังและการดำเนินการของเจ้าหน้าที่โดยตรง ยังคงขาดความชัดเจนในเรื่องหลักเกณฑ์การอนุญาตเอกชนบริหารจัดหารเรือนจำ รวมทั้งประเภทผู้ต้องขังที่จะถูกคุมขังในเรือนจำเอกชน การทำสัญญาระหว่างรัฐกับเอกชนในการบริหารเรือนจำเอกชน การปฏิบัติต่อผู้ต้องขังในเรือนจำเอกชน ส่งผลให้การนำระบบเรือนจำเอกชนยังไม่สามารถที่จะกระทำได้ ทั้งที่ต่างประเทศที่ได้มีการจัดตั้งเรือนจำเอกชนมาเป็นระยะเวลานานแล้ว ขณะที่ประเทศไทยประสบปัญหาผู้ต้องขังล้นเรือนจำ ขาดแคลนอัตรากำลังเจ้าหน้าที่คุมขัง ขาดรูปแบบวิธีปฏิบัติต่อผู้ต้องขัง โดยเรือนจำเอกชนจะเป็นทางเลือกหนึ่งเพื่อช่วยลดความแออัดในเรือนจำ และการแข่งขันของภาคเอกชนจะช่วยยกระดับการดูแลผู้ต้องขังให้มีมาตรฐานสากล