DOI: 10.14457/tu.res.2024.5
title: มาตรการทางกฎหมายเพื่อรองรับการปลดระวางถ่านหินในประเทศไทย: รายงานวิจัย

description: ในปัจจุบันทุกภูมิภาคทั่วโลกกำลังเผชิญหน้ากับปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศไม่ว่าจะเป็นอุณหภูมิเฉลี่ยที่สูงขึ้นอย่างต่อเนื่อง ระดับน้ำทะเลที่สูงขึ้น หรือฝนตกชุกมากผิดปกติ และย่อมส่งผลกระทบต่อการดำรงชีวิตของมนุษย์โดยทั่วไป ซึ่งประเทศไทยก็เป็นประเทศที่ได้รับผลกระทบจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเช่นเดียวกัน ด้วยเหตุดังกล่าว จึงทำให้เกิดความร่วมมือระหว่างประเทศเพื่อแก้ไขปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของโลก ได้แก่ ความตกลงปารีส โดยตามความตกลงปารีสได้มีการกำหนดเป้าหมายระดับโลกร่วมกันในการพยายามควบคุมการเพิ่มขึ้นของอุณหภูมิไม่ให้เกิน 1.5 องศาเซลเซียส เมื่อเทียบกับยุคก่อนอุตสาหกรรม และเพื่อที่จะบรรลุเป้าหมายดังกล่าว มีความจำเป็นอย่างยิ่งที่ทั่วโลกจะต้องร่วมมือกันในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิให้เหลือศูนย์ภายในกลางศตวรรษนี้ ซึ่งหนึ่งในที่หลาย ๆ มาตรการที่แต่ละประเทศนำมาใช้เพื่อช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ก็คือ การปลดระวางถ่านหินเพื่อใช้เป็นเชื้อเพลิงในการผลิตไฟฟ้า เนื่องจาก การเผาไหม้ถ่านหินเพื่อใช้เป็นเชื้อเพลิงในการผลิตไฟฟ้าจะมีการปลดปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์สูงถึงร้อยละ 40 ของปริมาณการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ทั่วโลก ดังนั้น หากต้องการที่จะลดปริมาณการปล่อยก๊าซเรือนกระจกให้ได้อย่างมีนัยสำคัญ ก็ย่อมมีความจำเปIนที่จะต้องยกเลิกหรือปลดระวางการใช้ถ่านหินเพื่อผลิตไฟฟ้า อย่างไรก็ตาม การปลดระวางถ่านหินย่อมส่งผลกระทบต่อแรงงานและการจ้างงานที่เกี่ยวเนื่องกับโรงไฟฟ้าถ่านหินอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ดังนั้น ในการกำหนดมาตรการทางกฎหมายเพื่อรองรับการปลดระวางถ่านหินจึงต้องคำนึงถึงการเปลี่ยนผ่านที่เปIนธรรมต่อแรงงาน (just transition) อีกด้วย รายงานการวิจัยฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาว่ามาตรการทางกฎหมายของประทศไทยในปัจจุบันเพียงพอหรือไม่ในการเอื้อให้เกิดการปลดระวางถ่านหินภายในประเทศ และหากไม่เพียงพอจะมีแนวทางอย่างไรในการปรับปรุงหรือแก้ไขกฎหมายของประเทศไทยเพื่อสนับสนุนให้เกิดการปลดระวางถ่านหินให้เกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม และเพื่อบรรลุเป้าหมายในการพัฒนาที่ยั่งยืน โดยงานวิจัยนี้ใช้ระเบียบวิธีวิจัย โดยศึกษาเชิงวิเคราะห์หลักกฎหมาย (doctrinal analysis) และการศึกษากฎหมายเปรียบเทียบ (comparative study) โดยศึกษาเปรียบเทียบกฎหมายของไทยกับกฎหมายของประเทศเยอรมนี และกฎหมายระดับสหพันธรัฐของประเทศแคนาดา การศึกษาวิจัยนี้ใช้วิธีศึกษาวิจัยเชิงเอกสาร (Documentary research) เป็นหลัก โดยศึกษาข้อมูลจากอนุสัญญาระหว่างประเทศ กฎหมายและนโยบายของไทยและต่างประเทศที่เกี่ยวข้อง หนังสือ บทความข้อมูลสถิติ รายงานของหน่วยงาน เอกสารอื่น ๆ ตลอดจนข้อมูลในฐานข้อมูลออนไลน์ เพื่อนำมาประกอบในการวิเคราะห์และจัดทำข้อเสนอในการปรับปรุงแก้ไขกฎหมายของไทยในการปลดระวางถ่านหินจากการศึกษาวิจัยพบว่า นโยบายของรัฐในการปลดระวางถ่านหินของประเทศไทยในปัจจุบันยังคงขาดความชัดเจน ซึ่งย่อมทำให้การปลดระวางถ่านหินเพื่อใช้เป็นเชื้อเพลิงในการผลิตไฟฟ้าไม่อาจเกิดขึ้นได้อย่างเป็นรูปธรรม รัฐบาลจึงควรจะต้องมีการกำหนดนโยบายการปลดระวางถ่านหินเพื่อใช้เป็นเชื้อเพลิงในการผลิตไฟฟ้าอย่างชัดเจนในนโยบายระดับประเทศ และควรมีการตรากฎหมายเฉพาะในระดับพระราชบัญญัติเพื่อรองรับนโยบายการปลดระวางถ่านหิน โดยประกอบด้วยเนื้อหาที่สำคัญสองส่วน ส่วนแรก ได้แก่ มาตรการเร่งในการปลดระวางถ่านหิน และส่วนที่ 2 มาตรการในการสนับสนุนการเปลี่ยนผ่านที่เป็นธรรม นอกจากนั้นแล้วรัฐบาลควรจะต้องกำหนดมาตรการในการส่งเสริมพลังงานหมุนเวียนเพื่อนำมาใช้ผลิตไฟฟ้าเพื่อทดแทนการยกเลิกการใช้ถ่านหินเพื่อเป็นเชื้อเพลิงเพื่อไม่ให้กระทบต่อความมั่นคงด้านพลังงานของประเทศด้วย