DOI: 10.17026/ar/urkboq
title: Gemeente Oirschot, plangebied Oirschotse Heide te Oirschot.
title: Archeologisch bureauonderzoek

description: Het plangebied ligt in de Roerdalslenk in het centrale dekzandgebied. Gedurende de ijstijden (glacialen) van het Midden- en Laat-Pleistoceen (Elsterien, Saalien en Weichselien) werd de Roerdalslenk geleidelijk opgevuld met afzettingen van meer lokale oorsprong (Formatie van Boxtel). Deze afzettingen kunnen globaal worden onderverdeeld in Brabants leem, fluvioperiglaciale afzettingen (smeltwaterafzettingen) en eolische afzettingen (löss en dekzand). In de laatste fase van de laatste ijstijd hebben zich in laagtes kleine vennetjes gevormd, welke later zijn afgedekt door Jong dekzand II. De datering van deze begraven vennen is niet onderzocht, maar op basis van de stratigrafische ligging wordt vermoed dat de vennen dateren uit het Bølling-interstadiaal (13.000-12.000 jaar BP) en/of het Allerød-interstadiaal (11.800-11.000 jaar BP). Tot in de late middeleeuwen en mogelijk zelfs nog in de nieuwe tijd hebben zandverstuivingen plaatsgevonden. Met name in het westen en centrale deel van het plangebied komen jonge stuifduinen voor. In het dekzand hebben zich haar- en veldpodzolgronden ontwikkeld. In de stuifduinen en uitgeblazen delen komen duinvaaggronden voor. 

De randen rond de vennen zijn uitermate interessant voor jager-verzamelaars. Dit is terug te zien in de vele vondsten uit het laat-paleolithicum en mesolithicum die zijn gedaan langs de zuidelijke grens van het plangebied, waar de pleistocene vennen aan het oppervlak liggen. Tot in de ijzertijd werd er nog wel gewoond op de schrale gronden, maar deze werden na deze periode verlaten. Het plangebied is lang een uitgestrekt heidegebied en in 1832 werd in het westelijk deel een legerkamp ingericht. Dit vanwege de ruimte en de ligging nabij de Belgische grens. In 1834 is het kamp verlaten en in 1836 volledig afgebroken. In de Tweede Wereldoorlog kreeg het plangebied opnieuw een militaire functie. Ditmaal werd er in het oosten een munitiedepot ingericht voor vliegveld Eindhoven, gelegen op circa 3 km ten zuidoosten van het plangebied. Direct ten noordwesten van het plangebied is een schijnvliegveld ingericht. Vanaf september 1944 lag het plangebied in de frontlinie met als gevolg dat er na de oorlog diverse ongelukken zijn gebeurd met onontplofte munitie in het plangebied. Al in 1945 is besloten om hier een militair opleidingskamp in te richten. Dit is direct ten oosten van het plangebied aangelegd, terwijl de heide in gebruik werd genomen als oefenterrein. Dit gebruik, met name de tankbanen, de bivakken en free-for-all-zone, hebben geleid tot verstoringen van het oorspronkelijke bodemprofiel.

De gespecificeerde archeologische verwachting is hoog voor vindplaatsen uit het paleolithicum – neolithicum binnen een straal van 300 m rond de begraven vennen op een niveau dat gelijk of maximaal 1 m hoger lag dan het niveau van de top van de begraven vennen. De hoge verwachting voor vindplaatsen uit het laat paleolithicum geldt daarmee voor een niveau van 1,5 tot 2,5 m -mv. Langs de zuidelijke grens geldt de hoge verwachting op vindplaatsen uit deze periode vanaf het maaiveld, aangezien hier bekende vindplaatsen vanaf het maaiveld liggen.

Er geldt een middelhoge verwachting voor resten van nederzettingen uit het neolithicum tot en met de ijzertijd en een hoge verwachting voor verdedigingswerken uit de nieuwe tijd. Dit geldt voor de locatie van het legerkamp uit 1832 en voor het munitiedepot uit 1940. Ook de locaties van de vliegtuigcrashes hebben een hoge archeologische verwachting. Voor nederzettingen en grafvelden uit de Romeinse tijd – nieuwe tijd geldt een lage verwachting.

BAAC adviseert om bij bodemverstorende activiteiten binnen een zone met een hoge verwachting voor resten uit het paleolithicum - neolithicum een vervolgonderzoek door middel van een verkennend of karterend booronderzoek uit te laten voeren, afhankelijk van eventueel bekende waarde in het gebied. Daarnaast adviseert BAAC om bij bodemverstorende activiteiten op de locatie van het legerkamp uit de 19e eeuw, de vliegtuigcrashes en het munitiedepot vervolgonderzoek uit te laten voeren in de vorm van een gravend onderzoek. Voor de locaties die tot 2 m -mv verstoord zijn en buiten de hoge verwachting op het paleolithicum – neolithicum liggen geldt een lage verwachting. BAAC adviseert om deze delen vrij te geven voor archeologisch vervolgonderzoek.