DOI: 10.17026/ar/2ud4vb
title: Oostenburg: woningen en stadsschuitenmakerswerf (1660-1900) (AAR 99)
title: Archeologische Opgraving Oostenburgersvoorstraat (Wiener & Co), Amsterdam (2013 en 2014)

description: Archeologisch onderzoek in het plangebied Wiener & Co aan de Oostenburgervoorstraat heeft inzicht gegeven in de gebruiksgeschiedenis van deze plek vanaf het derde kwart van de 17de eeuw. Het ontwikkelgebied Wiener & Co is gelegen aan de Oostenburgervoorstraat op het voormalige
17de‐eeuwse haveneiland Oostenburg aan de Nieuwe Vaart. De afdeling Archeologie van Monumenten en Archeologie (MenA) heeft in twee fasen een Archeologische Opgraving (AO) uitgevoerd.

De bodemopbouw van het buitendijkse land bestond uit natuurlijk veen op 3,95 m – NAP met daarop een overstromingshorizont tot 3,50 m – NAP. Hierop bevonden zich nog twee kleilagen tot 3,00 m – NAP. Dit is het voormalige maaiveld van het buitendijkse rietland aan de oever van het IJ. Het gehele terrein is in 1660 vanaf dat niveau opgehoogd als onderdeel van de aanleg van het werfeiland Oostenburg. 

Het buitendijkse rietland is eerst geëgaliseerd en opgehoogd. Dit gebeurde door kuilen en laagtes aan te vullen met klei‐ en veenzoden, plaatselijk vermengd met afval. Vervolgens is het gehele terrein minimaal 0,5 m opgehoogd met een laag van zand met (bouw) puin en een grote dichtheid aan stadsafval van keramiek, glas en metaal. Het stadsafval geeft een gemiddeld beeld van de stedelijke materiële cultuur zoals bekend van archeologische vindplaatsen in Amsterdam uit de 17de eeuw.

De uitgestrektheid van dit ophogingspakket en het vrijwel horizontale verloop, wijzen op een systematische aanpak bij het grondverbeteringsproject. Na de verharding zijn de grachten uitgegraven. Met de vrijkomende klei en veen werd een schone zodenophoging en afsluitende kleilaag aan gebracht op de gewenste hoogte. De bovenkant van dit pakket is waargenomen op 0,5 m ‐ NAP.

Uit de archeologische sporen bleek dat vanaf de ingebruikname van de Stadsschuitenmakerswerf in 1664 de scheepsbouwactiviteiten zich concentreerden op het zuidelijke deel van het terrein, ten zuiden van de insteekhaven. Omstreeks 1660 is hier een scheepshelling gebouwd met een breedte van 26,8 m en een lengte van 30 m. Deze helling bestond uit een houten werkvloer op een fundering van balken, waaronder hergebruikt constructiehout. Rond 1750 is de helling geheel vernieuwd, waarbij het maaiveld erboven met een minimaal 0,35 m dik grondpakket op hoogte werd gebracht. Hierop werd een nieuwe fundering gelegd, die ditmaal bestond uit nieuw gekapte boomstammen. Deze helling is in de 19de eeuw nogmaals overbouwd door een nieuwe helling, maar hiervan resteerden slechts enkele losse fragmenten. Waarschijnlijk is al kort na oplevering van het eiland de insteekhaven op het terrein waar de Stadsschuitenmakerswerf werd ontwikkeld ingekort tot 22 m, zoals te zien is op de uitgiftekaart uit 1663 en wat ook archeologisch is vastgesteld.

Archeologisch onderzoek aan de Oostenburgervoorstraat bood de unieke gelegenheid om inzicht te krijgen in de bebouwing en materiële cultuur van 12 aaneengesloten percelen (10 woonpercelen en de Stadsschuitenmakerswerf).
description: Amsterdamse Archeologische Rapporten