DOI: 10.14457/tu.the.2015.638
title: กลุ่มอาการของผู้หญิงที่ถูกทำร้ายกับความรับผิดทางอาญา

description: ปัญหาความรุนแรงในครอบครัวโดยเฉพาะการใช้ความรุนแรงต่อคู่สมรสนั้นเป็นปัญหาที่มีลักษณะที่ซับซ้อนแม้เกิดในพื้นที่เล็ก ๆ เช่น ครอบครัว ด้วยค่านิยมและทัศนคติที่ปลูกฝังกันมาในเรื่องของโครงสร้างทางสังคมที่ชายเป็นใหญ่ประกอบกับการขัดเกลาทางสังคมผ่านการเรียนรู้บทบาทหน้าที่ของหญิงชาย จึงทำให้ปัญหาความรุนแรงในครอบครัวนั้นยังคงดำเนินต่อมา ซึ่งส่งผลกระทบในด้านลบต่อสังคม การใช้ความรุนแรงในครอบครัวเมื่อผ่านช่วงระยะเวลาหนึ่งหากไม่ได้รับความช่วยเหลือหรือแก้ปัญหาแล้วย่อมก่อให้เกิดเป็นวงจรความรุนแรงซึ่งมีลักษณะการเกิดขึ้นอย่างซ้ำ ๆ มีแนวโน้มที่จะเกิดขึ้นบ่อยขึ้นและร้ายแรงมากยิ่งขึ้น และในปลายทางของความสัมพันธ์ที่รุนแรงนี้มักจะจบลงที่ชีวิตของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งวิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงมุ่งศึกษาถึงแนวทางในการให้ความช่วยเหลือทางกฎหมายแก่ผู้หญิงที่ถูกคู่ของตนทำร้ายอย่างซ้ำ ๆ ที่ได้กระทำตอบโต้ไปยังผู้ที่ทำร้ายตนจนเป็นเหตุให้ได้รับอันตรายสาหัสหรือถึงแก่ชีวิต เนื่องจากผู้หญิงนั้นมักจะเลือกใช้วิธีการตอบโต้ที่รุนแรงในมุมมองของกฎหมายและเป็นการตอบโต้ในช่วงเวลาที่การใช้ความรุนแรงต่อผู้หญิงนั้นไม่ได้กำลังดำเนินอยู่  ดังนั้น เมื่อเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมทางอาญาแล้วข้อเท็จจริงที่จะอยู่ในการพิจารณาจะปรากฏแต่เพียงเหตุการณ์สุดท้ายของความรุนแรงที่แสดงให้เห็นถึงพฤติกรรมที่เป็นการคุกคามโดยผู้หญิง ซึ่งแท้จริงแล้วคือเหยื่อของความรุนแรงในครอบครัว ปัญหาของกระบวนการยุติธรรมในการพิจารณาคดีของผู้หญิงต้องคดีฆ่าสามีนั้นคือ สภาวการณ์การถูกทำร้ายร่างกายจากสามีที่มีความรุนแรง ต่อเนื่องและยาวนานนั้น ไม่ได้ปรากฏพยานหลักฐานมากเพียงพอที่จะนำมาเป็นส่วนหนึ่งของการพิจารณาคดี จึงนำไปสู่การพิพากษาว่ามีความผิดฐานฆ่าผู้อื่นโดยเจตนาเมื่อศึกษางานวิจัยทางด้านสังคมจิตวิทยาแล้วจะทำให้เข้าใจว่าผู้หญิงที่ถูกคู่ของตนทำร้ายนั้นจะตกอยู่ใน “ภาวะของผู้หญิงที่ถูกคู่ของตนทำร้ายอย่างซ้ำ ๆ” หรือที่เรียกว่า “Battered Woman Syndrome (BWS)” ซึ่งเป็นคำเรียกของรูปแบบพฤติกรรมที่เป็นผลมาจากการถูกทำร้ายโดยคู่รักมาอย่างยาวนาน ทฤษฎีนี้นำมาใช้ในการอธิบายบุคลิกลักษณะของผู้หญิงที่ถูกทำร้ายจนกระทั่งนำไปสู่การฆาตกรรมผู้ที่ทำร้ายตนเอง ซึ่งปัจจุบันนี้เป็นที่รู้จักในทางกฎหมายว่าเป็นพยานหลักฐานที่ใช้เสนอเพื่อสนับสนุนข้อต่อสู้ว่ากระทำโดยป้องกันของผู้หญิงที่ต้องคดีฆ่าสามีของตน ซึ่งในต่างประเทศได้มีการศึกษาและวิพากษ์วิจารณ์กันอย่างแพร่หลาย โดยในสหรัฐอเมริกา หลาย ๆ มลรัฐก็ได้ยอมรับว่าหากจำเลยได้นำพยานผู้เชี่ยวชาญเข้าพิสูจน์ต่อคณะลูกขุนและศาลได้ว่าตกอยู่ในภาวะของผู้หญิงที่ถูกคู่ของตนทำร้ายแล้ว ก็อาจพิสูจน์ถึงความเชื่อโดยสุจริตและสมเหตุสมผลว่าจะมีภยันตรายต่อตนเองในขณะที่กระทำความผิดได้ แม้ยังไม่ได้มีการยอมรับอย่างชัดแจ้งแต่ก็มีความพยายามที่จะนำมาใช้เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมแก่ผู้หญิง แต่ในประเทศฟิลิปปินส์นั้นเลือกใช้มาตรการในทางนิติบัญญัติโดยกำหนดให้เป็นข้อต่อสู้พิเศษในกฎหมายต่อต้านความรุนแรงต่อผู้หญิงและเด็กเพื่อหลีกเลี่ยงความขัดแย้งและปัญหาอันเกิดจากการตีความหลักการป้องกันตัวเพื่อให้ครอบคลุมถึงกรณีนี้ โดยให้ภาวะของผู้หญิงที่ถูกคู่ของตนทำร้ายนั้นเป็นพฤติการณ์ในการพิสูจน์ความชอบด้วยกฎหมายของผู้หญิงซึ่งเป็นประเด็นที่ได้รับการวิพากษ์วิจารณ์อย่างมากว่าเป็นกฎหมายที่ให้สิทธิผู้หญิงในการฆ่าสามีของตนพระราชบัญญัติคุ้มครองผู้ถูกกระทำด้วยความรุนแรงในครอบครัว พ.ศ. 2550 แม้ว่าจะมีวัตถุประสงค์หลักในการให้ความคุ้มครองช่วยเหลือแก่ผู้ถูกกระทำความรุนแรงและแก้ไขฟื้นฟูพฤติกรรมของผู้กระทำความรุนแรงเป็นมาตรการหลักก็ตาม แต่กลับไม่มีแนวทางในการช่วยเหลือกรณีที่เหยื่อของความรุนแรงในครอบครัวได้กลายมาเป็นผู้กระทำความผิด ซึ่งทำให้ผู้หญิงที่ตอบโต้คู่ที่มีพฤติกรรมใช้ความรุนแรงของตนนั้นต้องเข้าสู่กระบวนการยุติธรรมทางอาญาเช่นการก่ออาชญากรรมโดยทั่วไป ซึ่งแท้จริงแล้วคดีประเภทนี้มีความละเอียดอ่อนและมีสาเหตุที่แตกต่างจากการกระทำความผิดอาญาอื่น ๆ นอกจากนี้ เมื่อพิจารณาจากข้อต่อสู้ในประมวลกฎหมายอาญาไม่ได้มีเงื่อนไขที่เหมาะสมกับลักษณะที่แท้จริงของความรุนแรงในครอบครัว เช่น กรณีไม่สามารถที่จะยกข้อต่อสู้ว่ากระทำโดยป้องกันได้เนื่องจากไม่เข้าเงื่อนไขว่า “มีภยันตรายที่ใกล้จะถึง” การตอบโต้ด้วยอาวุธที่ถูกพิจารณาว่า “เกินสมควรแก่เหตุ” หรือองค์ประกอบในช่วงเวลาของการอ้างว่ากระทำโดยบันดาลโทสะ เพราะพิจารณาจากสถานการณ์ที่ใกล้ชิดกับการกระทำหรือพิจารณาแต่เฉพาะปัจจัยในวันที่ก่อเหตุ นอกจากนี้ทัศนคติของผู้บังคับใช้กฎหมายโดยส่วนใหญ่ยังคงมองว่าปัญหาของการทะเลาะเบาะแว้งกันในครอบครัวนั้นเป็นเรื่องปกติ ไม่ใช่ปัญหาที่มีความร้ายแรง จึงทำให้ยากที่จะอธิบายให้เข้าใจถึงสาเหตุ ปัจจัยและผลกระทบที่แท้จริงอันส่งผลให้เกิดการกระทำความผิดขึ้นดังนั้น จึงควรที่จะกำหนดให้ภาวะของผู้หญิงที่ถูกทำร้ายโดยคู่ของตน (BWS) เป็นพฤติการณ์หนึ่งในการพิจารณาลดโทษให้แก่ผู้กระทำความผิดโดยกำหนดไว้ในประมวลกฎหมายอาญา เพื่อให้เจ้าหน้าที่ในกระบวนการยุติธรรมทุกส่วนทำความเข้าใจถึงสาเหตุเบื้องหลังของการกระทำความผิดโดยพิจารณาจากประวัติของการถูกกระทำความรุนแรง สถานะความเป็นอยู่และความพยายามของผู้หญิงในการหลบหนีออกจากสถานการณ์ความรุนแรง โดยทำความเข้าใจทั้งในทางสังคมวิทยาและจิตวิทยา รวมถึงสภาวะแห่งจิตของผู้กระทำความผิดด้วยความช่วยเหลือจากแพทย์ผู้เชี่ยวชาญทางด้านจิตวิทยา ตั้งแต่เริ่มแรกของกระบวนการยุติธรรมโดยพนักงานสอบสวนไปจนถึงขั้นตอนสุดท้ายภายหลังจากมีคำพิพากษาตัดสินโดยการบำบัดฟื้นฟูสภาพจิตใจของผู้หญิงที่ถูกทำร้ายให้สามารถดำเนินชีวิตได้อย่างเป็นปกติ เพื่อไม่ให้เป็นการซ้ำเติมเหยื่อความรุนแรงในครอบครัวที่กฎหมายไม่สามารถช่วยเหลือได้ด้วยการประณามทางออกที่ผู้หญิงเหล่านี้ต้องถูกกดดันให้เลือกเพื่อปกป้องชีวิตของตนเอง