DOI: 10.14457/tu.the.2017.1283
title: มาตรการทางกฎหมายในการกำกับดูแลการประกอบธุรกิจบริการโอทีที (OTT)

description: ปัจจุบันธุรกิจบริการโอทีทีได้รับความนิยมและมีการขยายตัวอย่างรวดเร็วทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศ ซึ่งจากการศึกษาปรากฏว่าธุรกิจบริการโอทีทีเป็นธุรกิจที่ให้บริการเนื้อหารายการและการสื่อสารในรูปแบบต่าง ๆ แก่ผู้รับบริการผ่านระบบเครือข่ายอินเทอร์เน็ตสาธารณะ โดยไม่รับรองคุณภาพการส่งสัญญาณอินเทอร์เน็ต ธุรกิจบริการโอทีทีจึงเป็นธุรกิจที่คล้ายคลึงกับกิจการโทรทัศน์และ กิจการโทรคมนาคมแบบดั้งเดิมและแข่งขันกับกิจการทั้ง 2 ประเภทดังกล่าว และยังเป็นธุรกิจที่มีความเกี่ยวข้องกับผู้รับบริการในหลายแง่มุม ทั้งการนำเสนอเนื้อหารายการ โฆษณา การคิดค่าบริการ การเข้าทำสัญญารับบริการ และการใช้ข้อมูลส่วนบุคคลของผู้รับบริการ  เมื่อพิจารณากฎหมายของประเทศไทย พบว่า แม้ธุรกิจบริการโอทีทีจะมีลักษณะคล้ายคลึงกับกิจการโทรทัศน์และกิจการโทรคมนาคมแบบดั้งเดิม แต่ด้วยลักษณะพิเศษที่มีวัตถุแห่งบริการที่หลากหลาย และมีความผสมกันระหว่างความเป็นกิจการโทรทัศน์และกิจการโทรคมนาคมในธุรกิจเดียวจึงทำให้ธุรกิจดังกล่าวไม่ตกอยู่ภายใต้นิยามของคำว่า “กิจการโทรทัศน์” ตามพระราชบัญญัติการประกอบกิจการกระจายเสียงและกิจการโทรทัศน์ พ.ศ. 2551 และนิยามของคำว่า “กิจการโทรคมนาคม” ตามพระราชบัญญัติการประกอบกิจการโทรคมนาคม พ.ศ. 2544 และไม่สามารถนำหลักเกณฑ์กำกับดูแลกิจการทั้ง 2 ประเภทดังกล่าว ไม่ว่าจะเป็นเรื่องคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของผู้ประกอบธุรกิจ การขออนุญาตประกอบธุรกิจ การควบคุมเนื้อหารายการ เนื้อหาโฆษณา การหารายได้ การทำสัญญารับบริการ หรือการจัดการข้อมูลส่วนบุคคลของผู้รับบริการมาใช้กำกับดูแลการประกอบธุรกิจบริการโอทีทีได้ อีกทั้ง กฎหมายทั่วไปที่ใช้กำกับดูแลเรื่องสัญญาไม่เป็นธรรมหรือการเสนอโฆษณาต่อผู้บริโภคก็ยังไม่เหมาะสมเพียงพอต่อการกำกับดูแลเรื่องดังกล่าวในบริบทของ การประกอบธุรกิจบริการโอทีทีจากปัญหาและข้อจำกัดของกฎหมายดังกล่าวทำให้เกิดปัญหาความไม่เท่าเทียมกันในสนามแข่งขันระหว่างกิจการโทรทัศน์และกิจการโทรคมนาคมแบบดั้งเดิมที่อยู่ภายใต้การกำกับดูแลอย่างเคร่งครัดกับธุรกิจบริการโอทีทีที่ไม่อยู่ภายใต้การกำกับดูแลแต่อย่างใด อีกทั้งยังเป็นธุรกิจที่ให้บริการผ่านโครงข่ายอินเทอร์เน็ตของผู้ประกอบกิจการโทรคมนาคมโดยไม่เสียค่าใช้จ่ายและมีการรับและส่งข้อมูลอินเทอร์เน็ตในปริมาณมากอีกด้วย นอกจากนี้ ยังทำให้เกิดปัญหาต่อหน่วยงานกำกับดูแลที่ไม่สามารถพิจารณาความเหมาะสมของผู้ประกอบธุรกิจบริการโอทีทีไม่สามารถกำหนดหลักเกณฑ์กำกับดูแลการประกอบธุรกิจ และไม่มีข้อมูลเกี่ยวกับการประกอบธุรกิจดังกล่าว ประการสุดท้ายคือ ทำให้เกิดปัญหาต่อผู้รับบริการที่อาจได้รับผลเสียจากการรับชมเนื้อหารายการหรือเนื้อหาโฆษณาที่ไม่เหมาะสมหรือไม่เป็นธรรม การใช้บริการอินเทอร์เน็ตเพื่อรับบริการจากธุรกิจบริการโอทีทีโดยไม่มีการรับรองคุณภาพและไม่ได้รับความคุ้มครองตามหลักความเป็นกลางทางอินเทอร์เน็ต การทำสัญญารับบริการที่ไม่เป็นธรรม และการไม่ได้รับความคุ้มครองจากการดำเนินการเกี่ยวกับข้อมูลส่วนบุคคลของตนโดยผู้ประกอบธุรกิจบริการโอทีทีซึ่งอาจเป็นการละเมิดสิทธิในข้อมูลส่วนบุคคลของผู้รับบริการ  จากการศึกษามาตรการทางกฎหมายในการกำกับดูแลธุรกิจบริการโอทีทีของต่างประเทศ ได้แก่ สหภาพยุโรป ประเทศสหราชอาณาจักร ประเทศสาธารณรัฐเกาหลี และประเทศสิงคโปร์ พบว่า ประเทศต่าง ๆ ดังกล่าวมีกฎหมายที่ใช้ในการกำกับดูแลการประกอบธุรกิจบริการโอทีทีและคุ้มครองผู้รับบริการในธุรกิจดังกล่าว โดยมีลักษณะและรูปแบบที่แตกต่างกันไป ผู้เขียนจึงได้นำผลการศึกษาที่ได้มาวิเคราะห์เพื่อหาข้อเสนอแนะสำหรับการแก้ไขปัญหาการกำกับดูแลการประกอบธุรกิจบริการโอทีทีในประเทศไทย  ในวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ ผู้เขียนเห็นควรเสนอแนวทางการแก้ไขปัญหาโดยการกำหนดมาตรการทางกฎหมายในการกำกับดูแลการประกอบธุรกิจบริการโอทีทีเป็นการเฉพาะ โดยอาจอยู่ในรูปของกฎหมายลำดับรองเพื่อกำหนดนิยามของธุรกิจบริการโอทีที ลักษณะต้องห้ามของผู้ประกอบธุรกิจ หลักเกณฑ์การจดแจ้งการเริ่มประกอบธุรกิจ หลักเกณฑ์กำกับดูแลการประกอบธุรกิจในด้านต่าง ๆ ทั้งในด้านการควบคุมเนื้อหารายการและเนื้อหาโฆษณาซึ่งมุ่งเน้นคุ้มครองเนื้อหาที่ส่งผลเสียต่อเยาวชนและก่อให้เกิดความเกลียดชังในสังคม ด้านการควบคุมการหารายได้จากการโฆษณาและการคิดค่าบริการ หลักเกณฑ์เรื่องความเป็นกลางทางอินเทอร์เน็ตเพื่อรับรองสิทธิของผู้รับบริการเกี่ยวกับการรับบริการการเข้าถึงอินเทอร์เน็ต และห้ามผู้ให้บริการการเข้าถึงอินเทอร์เน็ตฝ่าฝืนหลักดังกล่าว หลักเกณฑ์การทำสัญญารับบริการซึ่งต้องไม่เป็นการเอาเปรียบหรือไม่เป็นธรรมต่อผู้รับบริการ และหลักเกณฑ์การดำเนินการเกี่ยวกับข้อมูลส่วนบุคคล โดยมีหลักการสำคัญ คือ การขอความยินยอมในการประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคล การประมวลผลข้อมูลส่วนบุคคลที่ชอบด้วยกฎหมาย สิทธิของผู้รับบริการในการดำเนินการต่าง ๆ กับข้อมูลส่วนบุคคลของตน และหน้าที่ของผู้ประกอบธุรกิจบริการโอทีทีในการดำเนินการต่าง ๆ กับข้อมูลส่วนบุคคลของผู้รับบริการ