DOI: 10.18150/zgqa4w
title: Strategie życiowe robotników w nowym polskim kapitalizmie

description: Prezentowany zbiór danych obejmuje 174 wywiady biograficzne z robotnikami, zgromadzone w latach 2001–2004 przez Adama Mrozowickiego oraz w ramach koordynowanych przez niego studenckich ćwiczeń terenowych w Instytucie Socjologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Główną metodą zbierania danych był biograficzny wywiad narracyjny (Fritza Schützego). Każdy z badanych został poproszony o opowiedzenie całej historii życia, od dzieciństwa do momentu realizacji wywiadu. Następnie poproszono o odpowiedź na dodatkowe pytania związane z fragmentami niejasnymi bądź opowiedzianymi skrótowo. W ostatniej części położono nacisk na odpowiedź na pytania związane z blokami tematycznymi analizowanymi w projekcie, o ile odpowiedź ta nie pojawiła się w częściach „biograficznych”. Były to pytania związane z pochodzeniem społecznym, karierą zawodową, subiektywnie odczuwanym poziomem życia, aktywnością w czasie wolnym, działalnością w organizacjach społecznych (w tym związkach zawodowym), tożsamością klasową, orientacjami politycznymi i oceną zmian po 1989 roku. Zebrane wywiady są zróżnicowane pod względem jakości – około 60 z nich można określić jako dobrej jakości wywiady narracyjne (wysoki poziom indeksykalności wypowiedzi, rozbudowana część I wywiadu), pozostałe lepiej określać mianem wywiadów pogłębionych z komponentem biograficznym.Badania zrealizowane zostały na Dolnym Śląsku (przede wszystkim we Wrocławiu), Górnym Śląsku (przede wszystkim na terenie aglomeracji górnośląskiej), Śląsku Cieszyńskim (przede wszystkim w Cieszynie) oraz Śląsku Opolskim (cały teren województwa opolskiego). Mianem robotników określani byli pracownicy najemni wykonujący prace fizyczne oraz fizyczno-umysłowe, o ograniczonym zakresie kontroli nad procesem pracy, przy czym zebrano również narracje ograniczonej liczby brygadzistów i mistrzów (22 przypadki). W próbie przeważali mężczyźni (131 przypadków), robotnicy wykwalifikowani (95 przypadków), zatrudnieni w produkcji przemysłowej (107 wywiadów), górnictwie (16 wywiadów) oraz, w mniejszym stopniu, w usługach (35 wywiadów) i budownictwie (15 wywiadów). Zebrane narracje reprezentują trzy zasadnicze kohorty wiekowe robotników: (a) 35 lat i mniej w momencie realizacji wywiadu – 57 przypadków; (b) 36-49 lat – 94 przypadki; (c) 50 lat i więcej – 23 przypadki.Dotychczasowe (do 2013 r.) wykorzystanie wywiadów ograniczyło się do analiz strategii życiowych, etosu i zasobów robotniczych, analizy tożsamości działaczy i działaczek związkowych oraz badania nad pamięcią zbiorową robotników. Jest jednak oczywiste, że prezentowane dane mają znaczny potencjał ich ponownego wykorzystania do innego typu analiz społecznych. Wskazać można, między innymi, na możliwość wykorzystania danych do badań nad tożsamością regionalną na Śląsku, tożsamością klasową robotników, robotniczymi stylami życia i świadomością polityczną, a także do analiz wczesnej fazy procesów prekaryzacji zatrudnienia (wywiady w usługach) oraz badań nad wybranymi kategoriami zawodowymi robotników (np. w górnictwie, hutnictwie czy usługach).  Wszystkie wywiady były w całości nagrywane na taśmy magnetofonowe. Wywiady trwały pomiędzy 30 minutami a 1 godziną (najkrótsze, około 20% całości bazy danych), 1-1,5 godziny (około 60%) oraz powyżej 1,5 godziny (maksymalnie 4 godziny) – około 20% całości bazy danych. Nagrania audio zachowały się jednak jedynie dla 50 wywiadów, przede wszystkim z badań wrocławskich (2001–2002) i badań na Górnym Śląsku, w Zagłębiu Dąbrowskim i Śląsku Cieszyńskim (2003). Do niemal wszystkich wywiadów istnieją transkrypcje w wersji elektronicznej. Transkrypcje studenckie zostały częściowo wyczyszczone pod względem ortograficznym. Transkrypcje obejmują również (1) podstawowe informacje o firmach badanych (wielkość zatrudnienia, forma prawna); (2) informacje o kontekście realizacji wywiadów. Do części przypadków sporządzono również podsumowanie najistotniejszych wydarzeń życiowych w formie „portretów biograficznych” lub "biograficzno-tematycznych". Poza wywiadami we Wrocławiu (w latach 2001–2002) na etapie transkrypcji wywiady nie zostały poddane anonimizacji. Anonimizacja podstawowych danych przeprowadzona została w tych przypadkach w momencie archiwizacji.