DOI: 10.17026/dans-29f-yhvt
title: Berkel-Enschot, St. Willibrordstraat Berkel-Enschot (gem. Tilburg), St. Willibrordstraat

description: &lt;p&gt;In opdracht van de gemeente Tilburg heeft BAAC een Inventariserend Veldonderzoek door middel van proefsleuven (IVO-P) uitgevoerd, gevolgd door een opgraving (DO), uitgevoerd in het plangebied St. Willibrordstraat 4 te Berkel-Enschot gemeente Tilburg. De aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen bouw van woningen in het plangebied waarbij een gerede kans bestaat dat archeologische waarden vernietigd zullen worden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De bodem in het plangebied wordt gekenmerkt door een 40 tot 70 cm dikke recent verstoorde bovengrond die bestaat uit matig humeus, sterk siltig, matig fijn zand met bijmenging van fragmenten puin en andere recent materialen of uit opgebracht materiaal. Hieronder bevindt zich een circa 30 tot 40 cm dikke, matig humeuze grijsbruine Aa-horizont. Onder de Aa-horizont bevindt zich een oude begraven bouwvoor (Apb-horizont), die bestaat uit zwak humeus, bruingrijs, sterk siltig, matig fijn zand. De overgang naar de onderliggende C-horizont was sterk gebioturbeerd en maakte daardoor over het algemeen een sterk vlekkerige indruk. Plaatselijk waren nog resten van een B- of B/C-horizont zichtbaar.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De tijdens het onderzoek aangetroffen sporen en vondsten zijn voornamelijk te relateren aan de twee woningen die in het begin van de 20e eeuw binnen het onderzoeksgebied verschenen. Deze sporen bestaan uit de resten van een halfondergrondse kelder met plavuizenvloer, muurresten en drie water/beerputten. Verspreid rond en tussen de hierboven genoemde structuren zijn een aantal (paal)kuilen aangetroffen. Een aantal daarvan zijn, op grond van uiterlijke kenmerken en vondstmateriaal, duidelijk te dateren in de late nieuwe tijd en zijn daarmee vermoedelijk gelijktijdig met de 20e-eeuwse bebouwing. Een beperkt aantal sporen is op grond van hun vulling en meer diffuse begrenzing mogelijk ouder. Er is echter geen vondstmateriaal aangetroffen dat een vroegere datering bevestigd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Aan de zuid- en westzijde van het onderzoeksterrein zijn zogenaamde esgreppels of grondverbeteringskuilen aangetroffen. Dergelijke kuilen worden vaak aangetroffen in combinatie met door plaggenbemesting opgehoogde akkercomplexen. Hun functie is niet duidelijk maar het vermoeden bestaat dat zij zijn gegraven om de bodem te verbeteren ten behoeve van de landbouw. Uit de profielen is gebleken dat zij relatief laat tijdens de opbouw van het plaggendek zijn gegraven. Een vondst van 19e-eeuws aardewerk in de kuilen laat zien dat zij niet eerder dan de 19e eeuw kunnen zijn gegraven.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Tot de oudste sporen, aangetroffen tijdens het onderzoek, behoren twee parallel lopende greppels. Eén van de greppels leverde een fragment (mogelijk) Pingsdorfaardewerk op, daterend tussen 900 en 1200. De richting van beide greppels is gelijk aan die van de oostelijke en westelijke perceelgrens en de Molenstraat. Opvallend is dat de in oorsprong middeleeuwse kerk van Berkel- Enschot precies in het verlengde van de greppels ligt. Deze waarneming, in combinatie met het feit dat het hier gaat om twee parallel lopende greppels, zou er op kunnen wijzen dat het hier gaat om het tracé van een oud kerkepad. De geringe afstand tussen beide greppels, circa 1,60 m op vlakhoogte, betekent wel dat het pad alleen geschikt was voor voetgangers, wagens zouden elkaar niet kunnen passeren. Een andere mogelijke interpretatie is die van greppels aan weerszijden van een houtwal als perceelgrens. Ook perceelgrenzen zijn soms uitgezet met een kerktoren als referentiepunt.&lt;/p&gt;