DOI: 10.14457/tu.the.2017.1625
title: ประสิทธิผลการปรับปรุงโครงสร้างองค์การของสำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี

description: การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาโครงสร้างการแบ่งส่วนราชการและอำนาจหน้าที่ความรับผิดชอบของหน่วยงานภายในสำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี วิเคราะห์ความสอดคล้องของโครงสร้างการแบ่งส่วนราชการและอำนาจหน้าที่ความรับผิดชอบของหน่วยงานภายในสำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรีในปัจจุบันกับวิสัยทัศน์ขององค์การ ในการสามารถอำนวยการและขับเคลื่อนการบริหารราชการแผ่นดินของนายกรัฐมนตรีได้อย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล และเสนอแนะแนวทางในการปรับปรุงโครงสร้างการแบ่งส่วนราชการภายในและการปรับบทบาทภารกิจสำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรีให้เกิดความเหมาะสมกับองค์การและบุคลากรสามารถปฏิบัติงานภายใต้โครงสร้างปัจจุบันได้อย่างบรรลุผลตามวิสัยทัศน์องค์การยิ่งขึ้น ซึ่งใช้วิธีการศึกษาในเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ประกอบด้วย การศึกษาเชิงพรรณนา (Descriptive) และใช้เครื่องมือในการศึกษาเพื่อรวบรวมข้อมูลด้วยการใช้แบบสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) เป็นการสัมภาษณ์เชิงลึกกึ่งโครงสร้าง (In-depth Semi structured interview) ของกลุ่มประชากรเป้าหมายแบบเจาะจง (Purpose Sampling)  เนื่องจากเป็นกลุ่มบุคลากรที่ตัดสินใจในเชิงนโยบาย และเป็นกลุ่มบุคลากรที่เกี่ยวข้องกับการมีส่วนร่วมในการดำเนินการปรับปรุงโครงสร้างองค์การ สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี จำนวน 11 คน โดยผู้ศึกษาใช้เครื่องมือเพื่อรวบรวมข้อมูลด้วยการใช้แบบสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) ประกอบด้วยรองเลขาธิการนายกรัฐมนตรีฝ่ายการเมือง รองเลขาธิการนายกรัฐมนตรีฝ่ายบริหาร ที่ปรึกษานายกรัฐมนตรีฝ่ายข้าราชการประจำ ผู้เชี่ยวชาญด้านการบริหารทรัพยากรบุคคล และกลุ่มข้าราชการผู้ปฏิบัติงานในระดับต้นผลการศึกษาประสิทธิผลการปรับปรุงโครงสร้างองค์การของสำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี พบว่า โครงสร้างองค์การปีปัจจุบัน พ.ศ. 2559 มีประสิทธิผล มีผู้รับผิดชอบที่ชัดเจน มีความเหมาะสมและครอบคลุมภารกิจองค์การทำให้บุคลากรสามารถปฏิบัติงานในหน้าที่และความรับผิดชอบได้ชัดเจน ไม่ซ้ำซ้อนภายใต้หน่วยงานภายในที่เกิดขึ้นตามกฎกระทรวง ผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นทำให้สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรีได้รับรางวัลประกาศเกียรติคุณการรับรองคุณภาพการบริหารจัดการภาครัฐระดับพื้นฐาน พ.ศ. 2559 จากสำนักงานคณะกรรมการพัฒนาระบบราชการ โดยคณะอนุกรรมการพัฒนาระบบราชการเกี่ยวกับการส่งเสริมการบริหารกิจการบ้านเมืองที่ดี ซึ่งรูปแบบโครงสร้างองค์การใหม่ของสำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรีมีรูปแบบโครงสร้างองค์การแบบราชการ (Machine Bureaucracy Organization Structure) มีสายการบังคับบัญชาแนวตั้ง เป็นระบบรวมศูนย์อำนาจ กำหนดหน้าที่และความรับผิดชอบอย่างเป็นทางการตามกฎกระทรวงการแบ่งส่วนราชการของสำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี ผสมผสานรูปแบบโครงสร้างองค์การเมทริกซ์ (Matrix Organization Structure) สำหรับการปฏิบัติตามภารกิจพิเศษหรือเร่งด่วนตามภารกิจของข้าราชการการเมือง เป็นการจัดโครงสร้างองค์การในรูปแบบโครงสร้างองค์การตามสถานการณ์ (Structural Contingency) และปัจจัยที่ส่งผลต่อประสิทธิผลของโครงสร้างองค์การ พบว่า โครงสร้างองค์การมีความสอดคล้องกับกลยุทธ์องค์การในการอำนวยการขับเคลื่อนภารกิจต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการบริหารราชการแผ่นดินของนายกรัฐมนตรี การติดตามขับเคลื่อนนโยบายเร่งด่วนสำคัญต่าง ๆ และเสริมสร้างภาพลักษณ์ของนายกรัฐมนตรีโครงสร้างองค์การสอดคล้องกับขนาดองค์การในระดับกรม มีการพัฒนาระบบเทคโนโลยีเพื่อรองรับการปฏิบัติงานในรูปแบบราชการ 4.0 และโครงสร้างองค์การสอดคล้องกับสภาพแวดล้อมที่เปลี่ยนแปลงไปโดยตรง โดยเฉพาะการเปลี่ยนแปลงผู้บังคับบัญชาซึ่งเป็นข้าราชการการเมืองตามวาระรัฐบาล นโยบายและภารกิจรัฐบาล โดยองค์การเลือกใช้กลยุทธ์เชิงรุกในการปรับตัวด้วยการปรับปรุงโครงสร้างและหน้าที่ความรับผิดชอบที่เหมาะสมสอดคล้องกับกลยุทธ์หรือวิสัยทัศน์องค์การเพื่อรองรับกับสถานการณ์ที่ส่งผลกระทบองค์การ ประกอบกับองค์การออกแบบโครงสร้างและแบ่งส่วนราชการภายในตามหน้าที่และลักษณะงานเฉพาะด้าน ไม่ทับซ้อนกัน มีสายการบังคับบัญชาที่ชัดเจนทั้งรูปแบบทางการและสายการบังคับบัญชาพิเศษ ดังนั้น การเลือกการปรับปรุงโครงสร้างองค์การเป็นการปรับปรุงกระบวนการทำงานให้สามารถตอบสนองนโยบาย อำนวยการและดำเนินการเพื่อสร้างความพึงพอใจให้แก่รัฐบาลที่เข้ามาบริหาร มุ่งตอบสนองข้อเรียกร้องของรัฐบาลในฐานะผู้บริหารองค์การและผู้บริหารประเทศ สอดคล้องกับกลยุทธ์หรือวิสัยทัศน์องค์การในการเป็นหน่วยงานที่เป็นเลิศในการอำนวยการและขับเคลื่อนการบริหารราชการแผ่นดินของนายกรัฐมนตรี ซึ่งถือว่ารัฐบาลก็เปรียบเสมือนกับลูกค้าคนสำคัญที่ส่งผลกระทบโดยตรงต่อสำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรี ข้อเสนอแนะในการศึกษาครั้งนี้ เพื่อเป็นการพัฒนาระบบการทำงานภายใต้การปฎิบัติงานตามโครงสร้างองค์การใน ปี พ.ศ. 2559 ต่อไป ให้มีความสมบูรณ์แบบและเกิดประสิทธิผลมากยิ่งขึ้น องค์การควรวิเคราะห์ช่องว่างโครงสร้างองค์การ โครงสร้างอัตรากำลังกับภาพอนาคต และทบทวนภารกิจตามอำนาจหน้าที่ในปัจจุบันให้สอดคล้องกัน โครงสร้างองค์การของสำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรีในอนาคตจะมีภารกิจสำคัญเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องในขณะที่ทรัพยากรต่าง ๆ ยังคงมีจำกัด ดังนั้น ควรปรับปรุงภารกิจที่มีความซ้ำซ้อนกับหน่วยงานอื่นหรือออกแบบระบบงานรองรับการทำงานแบบบูรณาการข้ามหน่วยงาน บางภารกิจควรปรับเปลี่ยนให้เอกชนดำเนินการ หรือพัฒนากลไกความร่วมมือกับพันธมิตรด้านต่าง ๆ และการถ่ายโอนบางภารกิจออกไปเป็นหน่วยหน่วยพิเศษภายใต้การกำกับดูแลของภาครัฐ สำหรับการปรับปรุงโครงสร้างองค์การในครั้งต่อไป สำนักเลขาธิการนายกรัฐมนตรีควรมีโครงสร้างองค์การที่มีความเหมาะสมกับการเป็นระบบราชการสมัยใหม่มากขึ้น โดยใช้โครงสร้างองค์การแบบผสมผสานระหว่างโครงสร้างองค์การเมทริกซ์ (Matrix Organization Structure) โครงสร้างองค์การแบบเครือข่าย (Divisionalized Form/Network Model) และใช้โครงสร้างองค์การแบบคณะกรรมการ/ทีมงานเฉพาะภารกิจ (Adhocracies Model) สำหรับภารกิจของสายการบังคับบัญชาพิเศษ ด้วยการกำหนดบทบาทและแบ่งแยกภารกิจหลักและเร่งด่วนอย่างชัดเจนตามหลักทฤษฎีที่ถูกต้อง