DOI: 10.17026/ar/m4pscb
title: Archeologisch vooronderzoek en quickscan CE in het kader van de pilot Grofzandbarrière aan de Oudeslootseweg te Lopik, gemeente Lopik

description: Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft voor een plangebied aan de Oudeslootseweg te Lopik, gemeente Lopik een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd, aangevuld met een quickscan conventionele explosieven (CE) (kaart 1; afbeelding 1).

Van Oord ontwikkelt in samenwerking met Waterschap Rivierenland (WSRL) en Deltares een innovatieve maatregel om piping te voorkomen: de Grofzandbarrière (GZB). De GZB betreft een grof zand filter welke door een grondfrees wordt aangebracht op het scheidingsvlak tussen een kleideklaag en de onderliggende zandlaag (afbeelding 2). Het onderhavige project heeft betrekking op het uitvoeren van een 4e proef bij Lopik. Het plangebied bestaat uit het gebied van de Lekdijk van het Hoogheemraadschap de Stichtse Rijnlanden (HDSR), aan de Oudeslootseweg nabij de kruising met de Zuiderparklaan te Lopik. 

Het plangebied is momenteel onbebouwd en is in gebruik als agrarisch grasland. In het kader van dit bureauonderzoek is voor het kaartmateriaal een onderzoeksgebied of zoekgebied aangegeven van ca. 2 hectare, waarbinnen de werkzaamheden zullen plaatsvinden. De voorgenomen werkzaamheden bestaan uit het aanbrengen van zand onder de grond middels een kettinggraver in een sleuf van ca 30 meter lang, 60 cm breed en ca 5 meter diep. De ingreep zal dus een zeer beperkt oppervlak hebben van 18 m2.

Het plangebied heeft op de gemeentelijke archeologische beleidskaart uit 2010 een middelhoge archeologische verwachting vanwege de verwachte ligging op een stroomrug. Inmiddels weten we op basis van een herinterpretatie door Cohen et al. 2012 dat deze verwachting achterhaald is, en er geen sprake is van een stroomrug. Op de beleidskaart heeft de onderliggende doorbraakwaaier (die doorgaans ontstaan na een dijkdoorbraak) een hoge archeologische verwachting, dit vanwege de hogere ligging van het maaiveld. In een natte omgeving als die van het rivierengebied was de bewegingsruimte voor nederzettingen niet al te groot, waardoor bewoning vaak geconcentreerd bleef op vaste hoger gelegen plekken. Op basis van dit bureauonderzoek kan deze verwachting echter naar beneden worden bijgesteld naar middelhoog. Op basis van de vorm van de waaier lijkt deze met een behoorlijke kracht te zijn ontstaan, en dus na de bedijking in 1200. In de Late Middeleeuwen was de bewoning al langs de bekende historische bebouwingslinten geconcentreerd, en niet midden tussen deze linten, zoals bij het plangebied. Bovendien zijn overslaggronden zeker in het begin na een doorbraak niet meteen de meest aantrekkelijke gronden voor bewoning. Dit pleit ervoor om de archeologische verwachting voor resten van bewoning naar middelhoog bij te stellen. Resten van menselijke bewoning kenmerken zich door een cultuurlaag of dichte vondstenstrooiing met overwegend aardewerk. Op basis van historisch kaartmateriaal zijn er geen aanwijzingen voor bebouwing in de Nieuwe tijd, maar dit kan ook niet geheel worden uitgesloten. Verder bestaat er een hoge archeologische verwachting voor het aantreffen van sporen die verband houden met het agrarisch cultuurlandschap dat zich gedurende de Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd heeft gevormd, en waarvan nog sporen aanwezig kunnen zijn in de vorm van verkavelingsgreppels en sloten. 

Er is op basis van de beoordeelde feiten van de quickscan explosieven geconcludeerd dat er geen indicaties zijn voor de mogelijke aanwezigheid van CE in het onderzoeksgebied. Derhalve is het onderzoeksgebied niet verdacht op de mogelijke aanwezigheid van CE. 

Advies Archeologie
Op basis van de resultaten van dit bureauonderzoek heeft het plangebied een middelhoge archeologische verwachting voor het aantreffen van een archeologische vindplaats uit de periode Vroege Middeleeuwen – Nieuwe tijd. De bekende archeologische en cartografische gegevens geven geen directe aanwijzingen voor een archeologische vindplaats binnen of in de directe omgeving van het plangebied. De geplande ingreep heeft een zeer beperkt oppervlak van 18 m2, verdeeld over een sleuf met een breedte van 60 cm. De impact van de ingreep op een eventuele archeologische vindplaats is daarmee ook zeer beperkt. Met deze constatering, in combinatie met het niet overschrijden van de vrijstellingsgrens op basis van het gemeentelijk archeologiebeleid, adviseert Vestigia geen verder vervolgonderzoek. 

Het is aan het bevoegd gezag, de gemeente Lopik, om op basis van dit rapport en het hierin geformuleerde advies een besluit te nemen ten aanzien van eventueel vervolgonderzoek of het beëindigen van het archeologisch onderzoeksproces.

Ook wanneer het plangebied op enig moment op basis van de resultaten van dit archeologisch onderzoek wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ingrepen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische toevalsvondst wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Lopik, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Advies Explosieven
De kans dat bij de voorgenomen ontwikkelingen CE aangetroffen wordt, wordt zeer klein geacht. Derhalve adviseert Vestigia geen vervolgonderzoek te laten uitvoeren.