DOI: 10.14457/tu.the.2016.901
title: ปัญหาการเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษา

description: ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ภาค 4 ลักษณะ 2 ว่าด้วยการบังคับตามคำพิพากษาหรือคำสั่ง ได้กำหนดช่องทางในการเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาเพื่อดำเนินการบังคับคดีไว้ 2 ช่องทาง คือ การแถลงรายการทรัพย์สินโดยเจ้าหนี้ตามคำพิพากษา ตามมาตรา 283 และการไต่สวนทรัพย์สินลูกหนี้ตามคำพิพากษา ตามมาตรา 277ในการแถลงรายการทรัพย์สินโดยเจ้าหนี้ตามคำพิพากษา ตามมาตรา 283 นั้น ในความเป็นจริงคู่ความที่เป็นความกันอาจไม่ทราบข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินของอีกฝ่ายหนึ่ง เนื่องจากข้อพิพาทในคดีอาจเกิดจากนิติสัมพันธ์บางประเภทที่คู่ความไม่ได้รู้จักกันเป็นการส่วนตัวถึงขนาดทราบข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินของอีกฝ่ายหนึ่งได้ ส่วนการไต่สวนทรัพย์สินลูกหนี้ตามคำพิพากษา ตามมาตรา 277 แนวคำพิพากษาศาลฎีกาตีความให้นำมาใช้ได้อย่างจำกัด จนไม่สามารถเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาได้อย่างแท้จริงแม้ข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินในการบังคับคดี อันได้แก่ ข้อมูลทางทะเบียนราษฎร์ ฐานะการเงิน ประวัติการทำงานและการประกอบธุรกิจ ที่อยู่ในความครอบครองของหน่วยงานของรัฐจัดเป็นข้อมูลข่าวสารส่วนบุคคล ซึ่งได้รับความคุ้มครองในการเข้าถึงข้อมูลตามพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540  แต่แนววินิจฉัยของคณะกรรมการวินิจฉัยการเปิดเผยข้อมูลข่าวสาร แนวคำพิพากษาศาลปกครองสูงสุด และนักวิชาการหลายท่าน ต่างมีความเห็นไปในทางเดียวกันว่า เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาเป็นผู้มีอำนาจตามกฎหมายที่จะได้รับการเปิดเผยข้อมูลข่าวสารส่วนบุคคล ตามมาตรา 24(8) แห่งพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 โดยในทางปฏิบัติเจ้าหนี้ตามคำพิพากษากลับไม่สามารถเข้าถึงข้อมูลเหล่านั้นได้ เนื่องจากหน่วยงานของรัฐที่ครอบครองข้อมูลอยู่ ไม่อนุญาตให้บุคคลภายนอก รวมถึงเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาเข้าถึงข้อมูลดังกล่าว เพราะต้องการคุ้มครองสิทธิของเจ้าของข้อมูลหรือลูกหนี้ตามคำพิพากษา ส่วนข้อมูลทางการเงินอื่นๆ ที่อยู่ในความครอบครองของหน่วยงานอื่นที่ไม่ใช่หน่วยงานของรัฐ ไม่อยู่ภายใต้บังคับแห่งพระราชบัญญัติข้อมูลข่าวสารของราชการ พ.ศ. 2540 ก็มีกฎหมายเฉพาะกำหนดห้ามการเข้าถึงข้อมูลเอาไว้ โดยจะยอมเปิดเผยข้อมูลข่าวสารส่วนบุคคลเฉพาะกรณีเพื่อประโยชน์ในการสอบสวนหรือการพิจารณาคดี ซึ่งการบังคับคดีเลยขั้นตอนการพิจารณาคดีไปแล้ว จึงไม่เข้าข้อยกเว้นให้เข้าถึงข้อมูลได้ตามกฎหมายเฉพาะดังกล่าว วิทยานิพนธ์เล่มนี้จึงมุ่งทำการศึกษาเกี่ยวกับมาตรการในการเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษา ซึ่งยังมีปัญหาเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาไม่สามารถเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาเพื่อใช้ประกอบการบังคับคดีได้ โดยวิเคราะห์เปรียบเทียบกับมาตรการในการเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาในต่างประเทศ เพื่อเสนอแนะมาตรการที่เหมาะสมในการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น สามารถสรุปผลการศึกษา ได้ดังนี้ประการที่หนึ่งมาตรการในการเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษา : ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ควรกำหนดมาตรการให้การแถลงรายการทรัพย์สินเป็นหน้าที่ของลูกหนี้ตามคำพิพากษาต้องแถลงรายการทรัพย์สินให้เพียงพอต่อการชำระหนี้ตามคำพิพากษา กรณีลูกหนี้ตามคำพิพากษาไม่แถลงรายการทรัพย์สิน หรือทรัพย์สินที่ลูกหนี้ตามคำพิพากษาแถลงไว้ไม่เพียงพอต่อการชำระหนี้ข้างต้น ควรให้อำนาจเจ้าพนักงานบังคับคดีเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินเพิ่มเติมได้ โดยวิธีการนำระบบเทคโนโลยีสารสนเทศมาใช้ในการเข้าถึงข้อมูล อีกทั้ง ควรกำหนดประเภทและหลักเกณฑ์ข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินที่เจ้าพนักงานบังคับคดีมีอำนาจเข้าถึงให้ชัดเจนประการที่สองบทลงโทษลูกหนี้ตามคำพิพากษากรณีฝ่าฝืนมาตรการในการเข้าถึงข้อมูล : ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ควรมีบทบัญญัติเพื่อกำหนดบทลงโทษลูกหนี้ตามคำพิพากษา กรณีลูกหนี้ตามคำพิพากษาไม่ยอมให้ข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินและกรณีลูกหนี้ตามคำพิพากษาให้ข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินของตนเป็นเท็จ ไว้ในหมวดทั่วไปว่าด้วยการบังคับตามคำพิพากษาและคำสั่ง ประการที่สามขอบเขตการเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษา : ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ควรกำหนดขอบเขตการเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาเพื่อไม่ให้รุกล้ำข้อมูลส่วนบุคคลของลูกหนี้ตามคำพิพากษาเกินสมควร โดยกำหนดให้สามารถเข้าถึงข้อมูลได้เฉพาะข้อมูลดังต่อไปนี้1.ข้อมูลที่เกี่ยวกับกับการบังคับคดี2.ข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาย้อนหลังได้เพียง 1 ปี นับจากวันที่ลูกหนี้ตามคำพิพากษามีหน้าที่แถลงทรัพย์สิน 3.ข้อมูลการชำระหนี้ของลูกหนี้ตามคำพิพากษาให้กับบุคคลที่มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดย้อนหลังเป็นเวลา 1 ปี นับจากวันที่ลูกหนี้ตามคำพิพากษามีหน้าที่แถลงทรัพย์สิน ทั้งนี้ เมื่อใช้มาตรการในการเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินครบถ้วนแล้ว แต่ไม่พบข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินหรือข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาทั้งหมดที่ตรวจพบไม่เพียงพอต่อการชำระหนี้ ควรกำหนดให้เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาต้องเว้นระยะเวลาในการยื่นคำร้องขอเข้าถึงข้อมูลดังกล่าว เป็นเวลา 1 ปี นับแต่วันที่ได้รับแจ้งผลการเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษา การกำหนดมาตรการในการเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินในการบังคับคดีที่เหมาะสม ย่อมสามารถแก้ไขปัญหาการเข้าถึงข้อมูลเกี่ยวกับทรัพย์สินของลูกหนี้ตามคำพิพากษาได้ ซึ่งจะลดระยะเวลาและค่าใช้จ่ายในการบังคับคดี สร้างความคุ้มค่าในการบังคับคดีให้มากขึ้น และเพิ่มความเชื่อมั่นให้กับกระบวนการบังคับคดีของประเทศไทยได้เป็นอย่างดี