DOI: 10.17026/ar/5ojyv0
title: Immenbergweg 1 Beekbergen

description: KSP Archeologie heeft een archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek, verkennende fase (IVO-(O)verig); booronderzoek) uitgevoerd voor de locatie aan de Immenbergweg 1 in Beekbergen (gemeente Apeldoorn). Het onderzoek is uitgevoerd voor de aanvraag van een omgevingsvergunning voor de nieuwbouwplannen van een woning en herinrichting van terrein.

Het doel van het archeologisch bureauonderzoek was het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Op de gemeentelijke archeologische waarden/kenniskaart is aan het plangebied een middelhoge archeologische verwachting toegekend vanwege de ligging op een stuwwalhelling/flank (Figuur 10), maar op deze kaart staat ook aangegeven dat het plangebied binnen een zone ligt waar een enk (oude landbouwgronden) voorkomen. Op de gemeentelijke archeologische beleidskaart (Figuur 11) is het plangebied vanwege de ligging binnen een enk gekarteerd als een terrein van archeologische waarde. Van een enk (historische open akkerland) is echter geen sprake, het plangebied was tot aan de bebossing begin 20e eeuw onderdeel van een grootschalig heidecomplex. In de nabije omgeving zijn (vroeg)middeleeuwse kuilen bekend waaruit klapperstenen gewonnen zijn die gebruikt zijn om ijzer te produceren. Naar aanleiding van de resultaten van het bureauonderzoek is deze verwachting nader gespecificeerd per periode/bijgesteld. Door de ligging op de flank/helling van de stuwwal en de zeer droge omstandigheden (grondwater bevindt zich op grote diepte (meer dan 3 m beneden maaiveld) en het ontbreken van open water in de directe omgeving is aan het plangebied een lage verwachting toegekend voor vuursteenvindplaatsen uit het Midden-Paleolithicum tot en met Neolithicum. Ook voor nederzettingen en begravingen die samenhangen met landbouwsamenlevingen uit het Neolithicum tot en met de Bronstijd is vanwege de landschappelijke ligging en droge omstandigheden een lage archeologische verwachting toegekend. In de nabijheid zijn locaties bekend waar klapperstenen aanwezig zijn die een bron van ijzererts vormen. Voor nederzettingen die samenhangen met ijzerproductie of -winning heeft het plangebied een hoge verwachting. Dit geldt in ieder geval voor de Vroege tot en met Volle Middeleeuwen, maar winning- en productie van ijzer in de late prehistorie kan niet worden uitgesloten. Daarom is aan het plangebied een hoge verwachting toekend aan samenlevingen gericht op de ijzerproductie vanaf de IJzertijd tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw ). Op grond van het historische kaartmateriaal en het gebruik als heide tot in het begin van de 20e eeuw en bebouwing uit 1928, is aan het plangebied een lage verwachting toegekend voor bewoningssporen vanaf de Late Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw) tot en met de Nieuwe tijd.

Vervolgens is deze verwachting getoetst door middel van een inventariserend veldonderzoek, verkennende fase. Uit het booronderzoek is gebleken dat het plangebied op de stuwwal ligt en niet op de helling ervan. In het zand is geen sprake van een sterke ijzerconcentratie dan wel oerbank en zijn ook geen klapperstenen aangetroffen, die erop zouden kunnen duiden dat de locatie geschikt is voor ijzerwinning. In 1 boring is mogelijk een holtpodzolgrond aangetroffen en in de andere boringen is sprake van een veldpodzolgrond die in meerdere dan wel mindere mate intact is. De onverstoorde natuurlijke ondergrond is aangetroffen vanaf 5 cm (boring 5) tot 40 cm -mv (boring 1), respectievelijk 32,94 m +NAP en 32,09 m +NAP. Eventuele aanwezige archeologische sporen zullen vanwege het aangetroffen bodemprofiel pas goed te herkennen zijn vanaf 30-40 cm -mv. Hoewel de bodem binnen sommige delen vrijwel intact is, blijft de lage verwachting uit het bureauonderzoek (geen open water in de directe omgeving) voor vuursteenvindplaatsen van jagers-verzamelaars uit het Midden-Paleolithicum tot en met Neolithicum gehandhaafd. Het booronderzoek verandert niets aan de lage archeologische verwachting die op grond van het bureauonderzoek (extreem droog gebied) aan het plangebied is toegekend om archeologische resten uit de perioden Neolithicum tot en met de Bronstijd aan te treffen. Op grond van de intactheid van de bodem blijft de hoge verwachting uit het bureauonderzoek voor het aantreffen van sporen behorend bij samenlevingen gericht op de ijzerproductie vanaf de IJzertijd tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw) gehandhaafd. Op basis van de boorresultaten kunnen de eventueel aanwezige archeologische resten vanaf 0,3 m beneden maaiveld worden herkend. De resultaten van het booronderzoek geven geen aanleiding om de lage verwachting voor resten uit de Late Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw) tot en met de Nieuwe tijd bij te stellen.

Op basis van de intactheid van de bodem in het plangebied kan een archeologische vindplaats aanwezig zijn. Op basis van de diepteligging van het potentiële archeologische niveau wordt vervolgonderzoek aanbevolen bij bodemingrepen dieper dan 30 cm beneden maaiveld. Aangezien binnen het plangebied geen esdek (enk) is aangetroffen, zou het terrein van archeologische waarde met een vrijstellingsgrens van 100 m² kunnen worden ingedeeld als een zone met een (middel)hoge verwachting met een vrijstellingsgrens 500 m².

Op basis van de intactheid van de bodem in het plangebied kan een archeologische vindplaats aanwezig zijn. Op basis van de diepteligging van het potentiële archeologische niveau wordt vervolgonderzoek aanbevolen bij bodemingrepen dieper dan 30 cm beneden maaiveld. In het zand is geen sprake van een sterke ijzerconcentratie dan wel oerbank en zijn ook geen klapperstenen aangetroffen, die erop zouden kunnen duiden dat de locatie geschikt is voor ijzerwinning. Aangezien binnen het plangebied geen esdek (enk) is aangetroffen, zou het terrein van archeologische waarde met een vrijstellingsgrens van 100 m² kunnen worden ingedeeld als een zone met een (middel)hoge verwachting met een vrijstellingsgrens 500 m².

Kijkend naar het te bebouwen oppervlak van ca. 436 m2 (inclusief uitstekende muurdelen en overkapping van ca. 58 m2), waarvan een beperkt deel is verstoord door de voormalige woning, valt het te verstoren oppervlak van de woning binnen de vrijstellingsgrens 500 m² als deze wordt ingedeeld bij een zone met een (middel)hoge verwachting.

Als de gemeente deze visie ook deelt, dan adviseert KSP Archeologie geen vervolgonderzoek voor het plangebied. Als de bestaande indeling, gelegen binnen een terrein van archeologisch waarde, wordt gehandhaafd dan is er wel vervolgonderzoek nodig binnen het bouwvlak.

In het laatste het geval is, adviseert KSP Archeologie een vervolgonderzoek in de vorm van een proefsleuvenonderzoek om vast te stellen of in het plangebied archeologische resten aanwezig zijn en zo ja, welke waardering hieraan gegeven kan worden. Voor dit gravende archeologisch onderzoek is een Programma van Eisen (PvE) noodzakelijk dat is goedgekeurd door de bevoegde overheid. In dit PvE wordt de werkwijze en de randvoorwaarden van het onderzoek vastgelegd.

De gemeente Apeldoorn heeft aangegeven (Selectiebesluit van 14-10-2024) dat zij onze visie niet volgen en dat de indeling van terrein van archeologische waarden gehandhaafd blijft en dat er binnen het bouwvlak een vervolgonderzoek in de vorm van een proefsleuvenonderzoek dient te worden uitgevoerd.