DOI: 10.14457/tu.the.2015.919
title: มาตรการทางกฎหมายในการควบคุมการปลดปล่อยพืชดัดแปลงพันธุกรรมสู่สิ่งแวดล้อม: ศึกษาเปรียบเทียบกฎหมายไทยกับกฎหมายสหภาพยุโรป

description: หัวข้อวิทยานิพนธ์  มาตรการทางกฎหมายในการควบคุมการปลดปล่อยพืชดัดแปลงพันธุกรรมสู่สิ่งแวดล้อม : ศึกษาเปรียบเทียบกฎหมายไทยกับกฎหมายสหภาพยุโรปชื่อผู้เขียน  นางสาวอภิชญา ทิมพิทักษ์ชื่อปริญญา  นิติศาสตรมหาบัณฑิตสาขาวิชา/คณะ/มหาวิทยาลัย  กฎหมายทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม  นิติศาสตร์  มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์  ศาสตราจารย์ ดร. จุมพต สายสุนทรปีการศึกษา  2558บทคัดย่อวิทยานิพนธ์เล่มนี้มุ่งหมายศึกษาเกี่ยวกับมาตรการทางกฎหมายในการควบคุมการปลดปล่อยพืชดัดแปลงพันธุกรรมสู่สิ่งแวดล้อม กล่าวคือ แม้จะมองว่าพืชดัดแปลงพันธุกรรมเป็นเพียงอีกหนึ่งในทางเลือกสำหรับวิธีในการพัฒนาพันธุ์พืช อย่างไรก็ตาม ก็ได้มีข้อมูลงานวิจัยและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ออกมาเผยแพร่ถึงข้อกังวลในการใช้ประโยชน์จากพืชดัดแปลงพันธุกรรม โดยกล่าวถึงผลกระทบทางลบต่อสุขภาพอนามัยของมนุษย์และโอกาสในการที่พืชดัดแปลงพันธุกรรมจะเข้าไปปนเปื้อนหรือเข้าไปรุกรานพืชท้องถิ่นในท้องที่นั้น ๆ อันทำให้อาจนำไปสู่การลดความหลากหลายทางชีวภาพจากการศึกษาพบว่า ทั้งสหภาพยุโรปและประเทศไทยต่างเป็นภาคีสมาชิกแห่งพิธีสารคาร์ตาเฮน่าว่าด้วยความปลอดภัยทางชีวภาพภายใต้อนุสัญญาว่าด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ  ซึ่งในขณะที่สหภาพยุโรปได้พิจารณาออกกฎหมายขึ้นมาใหม่เพื่อควบคุมการปลดปล่อยพืชดัดแปลงพันธุกรรมสู่สิ่งแวดล้อมโดยเฉพาะ แต่ประเทศไทยกลับควบคุมโดยพยายามใช้กฎหมายที่มีอยู่เดิม ซึ่งกฎหมายที่นำมาใช้ยังมีข้อจำกัด อันได้แก่1. กฎหมายของประเทศไทยในปัจจุบันที่ใช้บังคับอยู่ไม่สามารถควบคุมในการดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ เกี่ยวกับพืชดัดแปลงพันธุกรรมได้อย่างครอบคลุม ทำให้กฎหมายไทยยังตามไปไม่ถึงปัญหาของพืชดัดแปลงพันธุกรรม อีกทั้งหน่วยงานจะแบ่งความรับผิดชอบตามประเภทและลักษณะการใช้ประโยชน์ของพืชดัดแปลงพันธุกรรมอันเป็นการแยกส่วนในการควบคุม ทำให้การควบคุมขาดความเชื่อมโยง2. การประเมินความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อม ประเทศไทยกำหนดให้ใช้เฉพาะข้อมูลและหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ชัดเจนว่าพืชดัดแปลงพันธุกรรมนั้นก่อให้เกิดอันตรายหรือความเสียหายเท่านั้น ซึ่งไม่เป็นไปตามหลักการระมัดระวังล่วงหน้า3. ลักษณะความเสียหายของพืชดัดแปลงพันธุกรรมมีความแตกต่างจากความเสียหายทั่วไป กล่าวคือ แค่มีการปนเปื้อนพืชดัดแปลงพันธุกรรมในพืชปกติก็ถือเป็นฐานความรับผิดส่วนจะเป็นเจตนาหรือไม่เจตนาทำให้เกิดการปนเปื้อนก็เป็นอีกเรื่องหนึ่ง เพราะฉะนั้นจึงทำให้ไม่สามารถนำหลักความรับผิดในกฎหมายไทยที่มีอยู่เดิมมาบังคับใช้ได้ด้วยเหตุนี้ วิทยานิพนธ์เล่มนี้จึงได้ศึกษาค้นคว้าและวิเคราะห์ปัญหาดังกล่าวเพื่อให้ทราบถึงแนวทางในการออกกฎหมายเพื่อควบคุมการปลดปล่อยพืชดัดแปลงพันธุกรรมสู่สิ่งแวดล้อมให้เกิดความเหมาะสมกับประเทศไทย โดยผู้เขียนได้ศึกษาถึงแนวคิดและหลักการต่าง ๆ เปรียบเทียบกฎหมายไทยกับกฎหมายสหภาพยุโรปที่เกี่ยวกับการควบคุมการปลดปล่อยพืชดัดแปลงพันธุกรรมสู่สิ่งแวดล้อมจากการศึกษาดังกล่าวข้างต้น ทำให้ผู้เขียนได้ทราบถึงแนวทางในการกำหนดมาตรการในการควบคุมการปลดปล่อยพืชดัดแปลงพันธุกรรมสู่สิ่งแวดล้อม กล่าวคือ ประเทศไทยควรบัญญัติกฎหมายขึ้นใหม่เพื่อให้สามารถควบคุมดูแลกิจกรรมเกี่ยวกับพืชดัดแปลงพันธุกรรมได้อย่างครอบคลุม อีกทั้งเพื่อให้มีหน่วยงานผู้รับผิดชอบที่สามารถทำให้เกิดความเชื่อมโยงและความรวดเร็วในการดำเนินการควบคุมและแก้ไขปัญหา นอกจากนี้กฎหมายไทยควรบัญญัติในลักษณะจำกัด ควบคุม ดูแลหรือลงโทษมากกว่าจะสนับสนุน ผลักดันทั้งการวิจัยและการนำไปใช้เชิงพาณิชย์ ทั้งนี้ อาจบัญญัติว่า “โดยหลักนั้นห้ามมิให้มีการผลิตหรือนำเข้าพืชดัดแปลงพันธุกรรมทุกชนิด เว้นแต่จะได้รับอนุญาต” และสำหรับการประเมินความเสี่ยงด้านสิ่งแวดล้อมควรบัญญัติกฎหมายให้เป็นไปตามหลักการระมัดระวังล่วงหน้า กล่าวคือ แค่มีหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ว่าพืชดัดแปลงพันธุกรรมนั้นมีความเสี่ยงว่าจะเกิดความเสียหายก็ปฏิเสธได้แล้ว ไม่ต้องให้เกิดความเสียหายขึ้นทันทีอย่างแน่ชัดก่อน อย่างไรก็ดี ความคิดเห็นของประชาชนก็เป็นอีกหนึ่งกลไกสำคัญที่ควรนำเข้ามามีส่วนร่วมประกอบการตัดสินใจในเรื่องนี้ สุดท้ายนี้ควรบัญญัติความรับผิดไว้อย่างชัดเจนเพื่อเป็นหลักประกันความปลอดภัยให้แก่สังคม แม้ความเสียหายเกิดจากเหตุสุดวิสัยก็ตาม ดังนั้น จากการศึกษาจะเห็นว่าหลักการตามกฎหมายสหภาพยุโรปล้วนแต่เป็นหลักสำคัญในการควบคุมการปลดปล่อยพืชดัดแปลงพันธุกรรมสู่สิ่งแวดล้อม ถ้าหากประเทศไทยบัญญัติกฎหมายให้มีความชัดแจ้งดังเช่นสหภาพยุโรปก็อาจทำให้ประเทศไทยลดความเสี่ยงจากการปนเปื้อนพืชดัดแปลงพันธุกรรมได้คำสำคัญ: พืชดัดแปลงพันธุกรรม, การปลดปล่อย, สิ่งแวดล้อม