DOI: 10.17026/ar/7lhser
title: Bureauonderzoek Depotlocaties Hooiweg 1 en 38 te Lucaswolde, gemeente Westerkwartier
title: Antea Group Archeologie 2021/18

description: Antea Group heeft in januari 2021 een bureauonderzoek uitgevoerd in voorbereiding op de aanleg van een baggerdepot op een nader
te kiezen locatie te Lucaswolde, gelegen in de gemeente Westerkwartier (provincie Groningen). Momenteel zijn voor de aanleg van dit baggerdepot twee potentiële locaties op het oog: een locatie nabij Hooiweg 1 en een locatie nabij Hooiweg 38 (hierna te noemen locatie Hooiweg 1 en locatie Hooiweg 38). Het archeologisch onderzoek dient het risico op verstoring van archeologische resten bij deze aanleg te inventariseren en dient in het kader van een eventueel voor het werk benodigde omgevingsvergunning of andere ruimtelijke procedure. Een bureauonderzoek is de eerste stap in het schema van de Archeologische monumentenzorg.

Conclusie.
Het plangebied ligt op de rand van het Fries-Drents keileemplateau, een landschapsvorm die in de voorlaatste ijstijd (het Saalien; 350.000-130.000 jaar geleden) is ontstaan. Hier en daar komen in het omringende gebied nog (restanten van) glaciale ruggen voor, die in het huidige landschap lage bulten vormen. De top en diepere delen van de glaciale afzettingen is in de laatste ijstijd (Weichselien circa 120.000 – 11.500 jaar geleden) bedekt met dekzand waardoor het reliëf afnam. Dit dekzand heeft gedurende het Holoceen lange tijd relatief droog gelegen.
Voor de top van het dekzand geldt daarom een hoge verwachting voor resten van mobiele groepen jagers verzamelaars uit het laat-paleolithicum en mesolithicum. Over het algemeen geldt daarbij dat de jagers-verzamelaars in de dekzandvlaktes relatieve hoogtes verkozen voor het opslaan van het kamp. Relatieve hoogtes zijn iets droger en deze hydrologische situatie is in het bodemprofiel te herkennen aan bodemvorming (podzolidatie). Een tweede vestigingsvoorwaarde voor jagers-verzamelaars lijkt de aanwezigheid van nabijgelegen open water of stromend water te zijn geweest. Direct ten oosten van Locatie Hooiweg 38 is tijdens een booronderzoek in 2019 een vindplaats uit de steentijd aangetroffen op een zandkop naast het rivierdal van de vroegere Oude Ae. Hierbij zijn op verschillende locaties direct onder de bouwvoor podzolbodems aangetroffen (in gronden die op de bodemkaart waren geclassificeerd als associatie van aangemaakte petgaten), waarbij de E-horizont op een diepte van circa 0,5 m-mv gelegen is. Dergelijke resten kunnen theoretisch ook in het onderhavige plangebied worden aangetroffen, zowel op locatie Hooiweg 38 als op Locatie Hooiweg 1. Het landschappelijke onderscheid tussen de beide locaties is relatief klein, met voor beide een middelhoge verwachting die vooral het (gepodzolideerde) dekzand betreft. De verschillen zitten onder meer in de dikte van de oorspronkelijke veenlaag op Locatie Hooiweg 38, die daar vermoedelijk groter was dan op locatie Hooiweg 1. Ook bestaat op locatie Hooiweg 38 nog enige kans bestaat op een oorspronkelijk dun kleidek uit de periode dat het dal van de Oude A tijdens stormvloeden als getijdegeul fungeerde. Het veen- en kleidek kan oudere archeologische resten (op het dekzand) hebben beschermd. Daarentegen is de absolute hoogteligging van het dekzand op locatie Hooiweg 1 iets hoger, terwijl een beekdalverwachting eigenlijk alleen voor Hooiweg 38 aanwezig is. De kans op verstoring door normaal agrarisch gebruik van het pleistocene niveau is vanwege de ondiepe ligging ervan op locatie Hooiweg 1 het grootst, terwijl de kans op verstoring van het pleistocene niveau door de aanleg van petgaten op locatie Hooiweg 38 aanwezig is. Alles afwegende met al zijn de landschappelijke verschillen echter klein te noemen en bij ingrepen dieper dan 0,5 m -mv dient voor beide locaties de verwachting te worden getoetst.

Eventuele ondergrondse resten van het huisje dat tussen circa 1930 en 1950 in het gebied van Hooiweg 1 heeft gestaan zijn van recente ouderdom en worden niet als archeologisch relevant gezien.

(Selectie)advies.
Ten eerste zijn de verschillen in de archeologische verwachting tussen beide locaties minimaal te noemen met in beide gevallen een middelhoge verwachting. Daarmee volgt er geen specifieke voorkeurslocatie voor het aspect archeologie. Hoewel de oppervlaktegrenzen ruim worden overschreden zal met de voorgenomen werkzaamheden de vrijstellingsgrens van 0,5 m-mv naar alle waarschijnlijkheid niet worden overschreden. Antea Group adviseert op grond van deze formele vrijgave om geen archeologisch vervolgonderzoek uit te voeren en het plangebied (beide locaties) vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkeling, mits de maximale ontgravingsdiepte van 0,5 m -mv kan worden aangehouden. In het plangebied aan de overzijde van het Wolddiep (bij Locatie Hooiweg 38) is
gebleken dat in de beekdalzone wel degelijk vindplaatsen voorkomen en dat deze al vanaf 0,5 m-mv aanwezig zijn. 

De vrijgave is enkel van kracht als de werkzaamheden binnen de 0,5 m -mv plaatsvinden en er niet dieper wordt gegraven. Mochten er toch diepere ingrepen nodig zijn, bijvoorbeeld ter plaatse van de kades, adviseren we tot het uitvoeren van een verkennend archeologisch booronderzoek op die locaties. In het verkennend booronderzoek wordt vervolgens bepaald op welke diepte het dekzand is gelegen, of hierin podzolidatie heeft plaatsgevonden en of er in de holocene afzettingen relevante niveaus (zoals intacte veraarde veenlagen) aanwezig zijn.

Revisiebeheer
De huidige revisie (revisie 00) is de eerste versie van dit rapport en zal aan de opdrachtgever worden voorgelegd en dient vervolgens ter beoordeling te worden voorgelegd aan de bevoegde overheid of haar adviseur.

Meldingsplicht
Ook voor vrijgegeven (delen van) plangebieden bestaat altijd de mogelijkheid dat er tijdens graafwerkzaamheden toch losse sporen en vondsten worden aangetroffen. Het betreft dan vaak kleine sporen of resten die niet door middel van een booronderzoek kunnen worden opgespoord. Op grond van artikel 5.10 van de Erfgoedwet dient zo spoedig mogelijk melding te worden gemaakt van de vondst bij de Minister (de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: telefoon 033-4217456). Een vondstmelding bij de gemeentelijk of provinciaal archeoloog kan ook.

Addendum 04‐10‐2022: het is ondanks navraag onduidelijk gebleven of de onderhavige rapportage is voorgelegd aan en beoordeeld is door de bevoegde overheid.
description: Antea Group Archeologie