DOI: 10.14457/tu.the.2015.868
title: มาตรการทางกฎหมายในการหมุนเวียนซากรถกลับมาใช้ใหม่

description: การผลิตรถต้องใช้พลังงานและทรัพยากรธรรมชาติจำนวนมาก รถมีศักยภาพในการหมุนเวียนกลับมาใช้ใหม่กว่าร้อยละ 90 และมีส่วนประกอบที่เป็นอันตรายซึ่งอาจก่อผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมอย่างร้ายแรง นานาประเทศจึงมุ่งจัดการซากรถบนพื้นฐานของการหมุนเวียนกลับมาใช้ใหม่รวมทั้งควบคุมให้การดำเนินการเป็นไปในลักษณะที่ยั่งยืน ปัจจุบัน ประเทศไทยมีอัตราการใช้รถเพิ่มสูงขึ้นและยังไม่มีมาตรการในการจัดการซากรถอย่างเหมาะสมและครบวงจร จากการศึกษาพบว่าสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีและญี่ปุ่นมีพัฒนาการในการหมุนเวียนซากรถกลับมาใช้ใหม่มาอย่างยาวนานจนกระทั่งเกิดระบบที่เป็นทางการภายใต้กรอบแห่งกฎหมายบนพื้นฐานของการกำหนดหน้าที่สำหรับภาคส่วนต่าง ๆ โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ผลิต (รวมถึงผู้นำเข้าเชิงพาณิชย์) ในที่สุด                  วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษามาตรการเก็บรวบรวมและจัดระบบการส่งต่อซากรถ มาตรการจัดการซากรถ และมาตรการควบคุมการประกอบการ ในลักษณะเปรียบเทียบกับสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีและญี่ปุ่น โดยซากรถหมายเฉพาะถึงรถขนาดเล็กตามพระราชบัญญัติการขนส่งทางบก พ.ศ. 2522 และรถตามพระราชบัญญัติรถยนต์ พ.ศ. 2522 ยกเว้นรถยนต์สามล้อส่วนบุคคล รถยนต์สี่ล้อเล็กรับจ้าง รถยนต์รับจ้างสามล้อ รถจักรยานยนต์ รถแทรกเตอร์ รถบดถนน รถใช้งานเกษตรกรรม รถพ่วง รถจักรยานยนต์สาธารณะ ที่การใช้งานได้สิ้นสุดลง                ทั้งนี้ ประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายที่จะใช้ในการจัดการซากรถโดยตรงทำให้ต้องอาศัยมาตรการเท่าที่มีอยู่ในกฎหมายอื่นมาปรับใช้ ซึ่งในบางเรื่องที่เป็นมาตรการเฉพาะเพื่อการหมุนเวียนซากรถกลับมาใช้ใหม่ก็ไม่มีบทบัญญัติแห่งกฎหมายใดที่จะนำมาปรับใช้ได้ ในขณะที่ในสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีและญี่ปุ่นนั้นอาศัยมาตรการทางกฎหมายเป็นกลไกสำคัญในการผลักดันให้เกิดการหมุนเวียนซากรถกลับมาใช้ใหม่โดยได้ตรากฎหมายขึ้นใช้บังคับในเรื่องนี้โดยเฉพาะ กล่าวคือ                1) สำหรับประเด็นการเก็บรวบรวมและจัดระบบการส่งต่อซากรถ ประเทศไทยไม่มีกฎหมายกำหนดภาคส่วนที่รับผิดชอบหรือหน้าที่แก่เจ้าของรถทำให้ไม่เกิดระบบการเก็บรวบรวมและส่งต่อซากรถอย่างเป็นทางการ ในขณะที่สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีและญี่ปุ่นต่างกำหนดภาคส่วนรับผิดชอบและเชื่อมโยงเข้ากับระบบการขนส่งทางบก ทั้งยังวางกลไกควบคุมโดยเฉพาะญี่ปุ่นที่นำวิธีการอิเล็กทรอนิกส์มาประยุกต์ใช้ทำให้สามารถตรวจสอบการดำเนินการได้ตลอดกระบวนการ                2) สำหรับประเด็นการจัดการซากรถ ญี่ปุ่นและสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีได้กำหนดมาตรการเฉพาะบนพื้นฐานของหลักการขยายความรับผิดชอบของผู้ผลิต ในขณะที่มาตรการทางกฎหมายของประเทศไทยไม่ครอบคลุมการจัดการซากรถอย่างครบวงจร โดยพระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535 ซึ่งเป็นกฎหมายหลักในการจัดการขยะมูลฝอยนั้นมีขอบเขตจำกัด มุ่งเน้นการจัดการที่ปลายท่อ และไม่สามารถใช้บังคับให้ผู้ผลิตเข้ามามีส่วนร่วมได้ และแม้พระราชบัญญัติมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม พ.ศ. 2511 จะเปิดช่องให้กำหนดมาตรฐานสำหรับรถยนต์แต่ก็ยังไม่มีการกำหนดเกี่ยวกับการออกแบบและผลิตโดยเอื้อแก่การหมุนเวียนกลับมาใช้ใหม่แต่อย่างใด                3) สำหรับประเด็นการควบคุมการประกอบการ สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนีและญี่ปุ่นใช้ระบบการรับรองโดยผู้เชี่ยวชาญ หรือระบบการขึ้นทะเบียนหรือออกใบอนุญาตโดยผู้ว่าราชการหรือรัฐมนตรี ทั้งนี้ภายใต้กรอบหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ ในขณะที่ประเทศไทยยังไม่มีมาตรการทางกฎหมายที่สามารถใช้ควบคุมกิจการที่เกี่ยวข้องได้ แต่อาจอาศัยมาตรการตามพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 มาปรับใช้ควบคู่กับการตรากฎหมายฉบับใหม่กำหนดหลักเกณฑ์สำหรับแต่ละกิจการ                 ดังนั้น ผู้เขียนจึงขอเสนอแนวทางการแก้ไขปัญหาโดยการอาศัยมาตรการทางกฎหมายเป็นกลไกในการผลักดันให้เกิดระบบการหมุนเวียนซากรถกลับมาใช้ใหม่ในประเทศ โดยนอกจากการบังคับใช้มาตรการตามกฎหมายที่มีอยู่แล้ว เสนอให้ตรากฎหมายว่าด้วยการหมุนเวียนซากรถกลับมาใช้ใหม่กำหนดให้ผู้ผลิตรถหรือผู้นำเข้ารถในเชิงพาณิชย์ต้องร่วมจัดการซากรถที่ตนผลิตโดยเฉพาะการเรียกคืนและการดำเนินการหลักเพื่อหมุนเวียนกลับมาใช้ใหม่ กำหนดให้เจ้าของรถต้องส่งคืนซากรถพร้อมวางกลไกให้เกิดสภาพบังคับ รวมถึงกำหนดมาตรการเพื่อทำให้มั่นใจว่าซากรถจะถูกส่งต่อไปเพื่อดำเนินการตามระบบที่วางไว้ กำหนดให้สถานประกอบการที่จะดำเนินการกับซากรถจะต้องแจ้งหรือได้รับอนุญาตตามพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ. 2535 และที่สำคัญคือกฎหมายฉบับใหม่จะต้องกำหนดหลักเกณฑ์สำหรับแต่ละกิจการเพื่อควบคุมการประกอบการให้ได้มาตรฐาน