DOI: 10.14457/tu.the.2016.900
title: หลักความผิดกับการเลิกสัญญาในระบบกฎหมายไทย

description: เนื่องจากตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 387 และมาตรา 388 บัญญัติให้สิทธิเจ้าหนี้สามารถเลิกสัญญาได้เมื่อลูกหนี้ไม่ชำระหนี้  โดยไม่บัญญัติว่าการไม่ชำระหนี้ดังกล่าวต้องเกิดขึ้นจากจากความผิดของลูกหนี้หรือไม่  ทำให้เกิดปัญหาในการตีความตามมาว่าในกรณีที่การไม่ชำระหนี้เกิดขึ้นจากพฤติการณ์ที่ลูกหนี้ไม่ต้องรับผิดชอบแล้ว  เจ้าหนี้จะสามารถเลิกสัญญาตามทั้งสองมาตราดังกล่าวได้หรือไม่  จากการศึกษารายงานการประชุมของคณะกรรมการร่างกฎหมายแล้วพบว่ากรรมการร่างกฎหมายได้ร่างบทบัญญัติมาตรา 387 และมาตรา 388 โดยคัดลอกมาจากประมวลกฎหมายแพ่งญี่ปุ่น มาตรา 541 และมาตรา 542 โดยไม่มีการถกเถียงเกี่ยวกับประเด็นปัญหาดังกล่าวไว้แต่อย่างใด  ทำให้ผู้เขียนต้องทำการศึกษาต่อไปถึงหลักกฎหมายเกี่ยวกับการเลิกสัญญาของประเทศญี่ปุ่นซึ่งเป็นต้นแบบในการร่างกฎหมาย  จากการศึกษาพบว่าในเวลานั้นนักกฎหมายญี่ปุ่นได้ตีความหลักกฎหมายเกี่ยวกับการเลิกสัญญาไปในทิศทางเดียวกันกับหลักกฎหมายเยอรมัน  ที่มีการยึดหลักความผิดเป็นเงื่อนไขสำคัญในการกำหนดให้ลูกหนี้มีความรับผิดทางสัญญา  และเป็นเงื่อนไขสำคัญในการเลิกสัญญาดังเช่นประเทศอื่นๆในระบบ Civil Law  ด้วยเหตุนี้ตามความเห็นของผู้เขียนจึงมองว่าตามเจตนาของกรรมการร่างกฎหมายต้องการให้การไม่ชำระหนี้อันเป็นเหตุแห่งการเลิกสัญญาตามมาตรา 387 และมาตรา 388 หมายถึง การไม่ชำระหนี้ซึ่งเกิดจากความผิดของลูกหนี้ด้วย  ดังเช่นหลักกฎหมายของประเทศญี่ปุ่นและประเทศเยอรมันอย่างไรก็ตามจากการศึกษาพบว่าหลักกฎหมายสัญญาสมัยใหม่ เช่น ประมวลกฎหมายแพ่งเยอรมัน ฉบับปี ค.ศ. 2002  The Draft Common Frame of Reference (DCFR)  และร่างประมวลกฎหมายแพ่งญี่ปุ่นฉบับใหม่ว่าด้วยเรื่องหนี้  ได้กำหนดให้เจ้าหนี้สามารถเลิกสัญญาได้เมื่อลูกหนี้ไม่ชำระหนี้  โดยไม่ต้องมีหลักความผิดของลูกหนี้เป็นเงื่อนไขในการเลิกสัญญาอีกต่อไป  ผู้เขียนจึงเห็นด้วยกับการตีความสิทธิเลิกสัญญาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 387 และมาตรา 388 ไปในทิศทางว่าให้เจ้าหนี้สามารถเลิกสัญญาได้เมื่อลูกหนี้ไม่ชำระหนี้  ไม่ว่าการไม่ชำระหนี้นั้นจะเกิดขึ้นจากความผิดของลูกหนี้หรือไม่ก็ตาม  ภายใต้หลักเกณฑ์เกี่ยวกับการเลิกสัญญา 4 ประการ คือ 1 เจ้าหนี้สามารถเลิกสัญญาได้เมื่อลูกหนี้ไม่ชำระหนี้  โดยการไม่ชำระหนี้ในที่นี้หมายความรวมถึงกรณีที่เจ้าหนี้มีเหตุอันควรคาดหมายได้ว่าลูกหนี้จะไม่สามารถชำระหนี้ได้ตามสัญญาด้วย  2 เจ้าหนี้สามารถเลิกสัญญาได้ไม่ว่าการไม่ชำระหนี้นั้นจะเกิดขึ้นจากความผิดของลูกหนี้หรือไม่  แต่จะเลิกสัญญาไม่ได้ถ้าการไม่ชำระหนี้เกิดขึ้นจากความผิดของเจ้าหนี้เอง  หรือเป็นการเกิดขึ้นระหว่างเจ้าหนี้ผิดนัดไม่รับชำระหนี้  3 เจ้าหนี้ต้องให้โอกาสลูกหนี้ชำระหนี้อีกครั้งก่อนที่จะมีการบอกเลิกสัญญา  4 เจ้าหนี้จะเลิกสัญญาได้ต่อเมื่อการไม่ชำระหนี้มีความร้ายแรงเพียงพอเท่านั้นนอกจากนี้เนื่องจากตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 389 ได้บัญญัติให้เจ้าหนี้สามารถเลิกสัญญาในกรณีที่การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยได้ ต่อเมื่อการพ้นวิสัยนั้นเกิดขึ้นจากความผิดของลูกหนี้เท่านั้น  ดังนั้นจึงมีปัญหาตามมาว่าเจ้าหนี้จะสามารถเลิกสัญญาในกรณีที่การชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยเพราะเหตุใดๆซึ่งไม่ได้เกิดขึ้นจากความผิดของลูกหนี้ได้หรือไม่  จากการศึกษาแม้ผู้เขียนจะพบว่าตามหลักกฎหมายสัญญาสมัยใหม่ เช่น ประมวลกฎหมายแพ่งเยอรมัน ฉบับปี ค.ศ. 2002 หรือ DCFR มีการกำหนดให้เจ้าหนี้สามารถเลิกสัญญาได้แม้ว่าการพ้นวิสัยนั้นจะไม่ได้เกิดขึ้นจากความผิดของลูกหนี้ก็ตาม  อย่างไรก็ตามจากการศึกษาถึงบทบัญญัติที่เกี่ยวข้องกับการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เช่น มาตรา 218 มาตรา 219 มาตรา 370 มาตรา 371 และมาตรา 372 ประกอบกันแล้ว ผู้เขียนจึงมีความเห็นว่าบทบัญญัติตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ของประเทศไทยได้บัญญัติเกี่ยวกับความรับผิดของลูกหนี้ในกรณีการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยไว้สอดคล้องกันดีแล้ว  จึงไม่มีความจำเป็นต้องแก้ไขเพิ่มเติมหลักกฎหมายให้เจ้าหนี้สามารถเลิกสัญญาได้  ในกรณีการชำระหนี้กลายเป็นพ้นวิสัยเพราะเหตุที่ไม่ได้เกิดขึ้นจากความผิดของลูกหนี้อีก  และการยินยอมให้สิทธิเจ้าหนี้สามารถเลิกสัญญาในกรณีดังกล่าวก็อาจก่อให้เกิดความขัดแย้งกันของหลักกฎหมายได้  อย่างไรก็ตามผู้เขียนก็ไม่ได้ขัดข้องหากในอนาคตจะมีผู้เสนอให้แก้ไขบทบัญญัติในเรื่องดังกล่าวนี้ เพื่อทำให้หลักกฎหมายเกี่ยวกับการเลิกสัญญาของประเทศไทยมีความสอดคล้องกับหลักกฎหมายสัญญาสมัยใหม่ต่อไป