DOI: 10.17026/dans-z29-map3
title: Archeologisch vooronderzoek in het kader van nieuwbouw aan de Lange Vaart te Bleiswijk, gemeente Lansingerland

description: &lt;p&gt;Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor een plangebied aan de Lange Vaart te Bleiswijk, gemeente Lansingerland (kaart 1; afbeelding 1 en 2). Het westelijk deel van het plangebied is momenteel deels bebouwd met erf, woonhuis, schuren/loodsen en kassen. Het oostelijk deel van het plangebied is grotendeels weiland. Binnen het plangebied is men voornemens om in de toekomst woningbouw te realiseren. Vooruitlopend hierop wil de gemeente Lansingerland een aantal onderzoeken uit laten voeren, waaronder het huidige archeologisch onderzoek. De exacte werkdieptes en het werkvlak zijn nog onbekend.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Doel van het archeologisch bureauonderzoek was vast te stellen of er in het plangebied sprake is (of kan zijn) van archeologische resten die door de ingrepen verstoord dreigen te worden en, indien mogelijk, uitspraken te doen over de waarde hiervan in termen van fysieke en inhoudelijke kwaliteit zoals zeldzaamheid en gaafheid. Hiertoe is een bureauonderzoek verricht, waarbij voor het plangebied een specifiek archeologisch verwachtingsmodel is opgesteld. Vervolgens is een advies geformuleerd in het kader van de cyclus van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ). Het onderzoek is uitgevoerd conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, versie 4.1), protocol 4002 Bureauonderzoek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van het bureauonderzoek kan de gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied puntsgewijs als volgt worden samengevat: &lt;/p&gt;&lt;p&gt;1. Datering &lt;br&gt;Binnen het plangebied kunnen de volgende archeologische resten worden aangetroffen:&lt;br&gt;- Voor de westelijke en noordelijke rand van het plangebied geldt een hoge archeologische verwachting op het aantreffen van resten van bewoning en menselijke activiteit uit de periode vanaf de Middeleeuwen tot aan de Nieuwe Tijd. Er kunnen resten van (activiteiten gerelateerd aan) inmiddels verdwenen molens worden aangetroffen.&lt;br&gt;- Voor het overige deel van het plangebied geldt een middelhoge archeologische verwachting op het aantreffen van resten van bewoning en menselijke activiteit uit het mogelijk het Mesolithicum en met name het Neolithicum op de Zuidplas stroomgordel.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;2. Complextype&lt;br&gt;- Bewoning (Neolithicum);&lt;br&gt;- Landschap (Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd)&lt;br&gt;- Molen(funderingen) (Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd)&lt;/p&gt;&lt;p&gt;3. Omvang&lt;br&gt;- Nederzetting / bewoning: onbekend (nederzettingen kunnen een omvang hebben van tientallen vierkante meters of groter);&lt;br&gt;- Landschap: resten van verkavelingssloten/percelering kunnen binnen het hele plangebied worden aangetroffen.&lt;br&gt;- Molen: funderingen van molens en bijgebouwen kunnen een omvang hebben van tientallen vierkante meters of groter.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;4. Diepteligging&lt;br&gt;- De resten van bewoning en menselijke activiteit uit het Neolithicum tot aan de IJzertijd kunnen vanaf ca. 4,1 m -mv worden aangetroffen&lt;br&gt;- De resten van menselijke activiteit gerelateerd aan de historische molens vanaf de Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd kunnen vanaf maaiveld tot ca. 1,0 – 1,5 m-mv worden aangetroffen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;5. Gaafheid, conservering&lt;br&gt;De conservering van organisch materiaal is vanwege de voortdurende stijging van het grondwater waarschijnlijk uitstekend, zodat naast vondsten van vuursteen, aardewerk, verbrand bot en houtskool, ook vondsten van onverkoold organisch materiaal kunnen worden aangetroffen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;6. Locatie&lt;br&gt;Aan de westelijk en noordelijke rand van het plangebied kunnen resten van bewoning en menselijke activiteit vanaf de Middeleeuwen tot en met de Nieuwe tijd worden aangetroffen. Binnen het gehele plangebied kunnen resten van bewoning en menselijke activiteit uit het Neolithicum worden aangetroffen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;7. Uiterlijke kenmerken&lt;br&gt;- Resten van bewoning en menselijke activiteit uit het Neolithicum t/m de Late Middeleeuwen. Deze resten kunnen worden aangetroffen in de vorm van grondsporen van structuren zoals paalkuilen van boerderijen en bijgebouwen, sloten, greppels en (afval)kuilen, en vondsten van bijvoorbeeld aardewerk, bot en metaal&lt;br&gt;- Resten van menselijke activiteit uit de Nieuwe tijd, in de vorm van verkavelingsgreppels en sloten, en recente verstoringen die te maken hebben met agrarische bedrijfsvoering.&lt;br&gt;- Resten van molens uit de Late Middeleeuwen tot de Nieuwe Tijd. De resten kunnen worden aangetroffen in de vorm van grondsporen van structuren, stenen funderingsresten, greppels en (afval)kuilen, en vondsten van bijvoorbeeld aardewerk, bot en metaal . &lt;/p&gt;&lt;p&gt;8. Mogelijke verstoringen&lt;br&gt;Binnen het plangebied kunnen mogelijke verstoringen voorkomen die te maken hebben met agrarische activiteiten zoals ploegen en turfwinning. Verder kan er sprake zijn van recente verstoringen in verband met de aanleg van infrastructuur en bebouwing in de 20e eeuw.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;9. Bedreiging van eventueel aanwezige archeologische waarden&lt;br&gt;Men is voornemens om in de toekomst woningbouw te realiseren binnen het plangebied. Vooruitlopend hierop heeft de gemeente Lansingerland een aantal onderzoeken laten uitvoeren, waaronder het huidige archeologische onderzoek. Zodoende zijn de exacte verstoringsdiepte en het verstoringsoppervlak op dit moment nog niet bekend. Er is nog geen inrichtingsplan of DO beschikbaar, zodat de ingrepen op dit moment niet verder kunnen worden geconcretiseerd. De geplande ingrepen zullen dus plaatsvinden binnen de zones III en IV op de gemeentelijke archeologische beleidskaart, waarbij archeologisch onderzoek verplicht is bij ingrepen dieper dan 30 cm benden maaiveld en groter dan respectievelijk 100 m2 en bij ingrepen dieper dan 2,5m beneden maaiveld en groter dan 1.000 m2.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Binnen het plangebied worden geen resten van bovengronds en ondergronds militair erfgoed verwacht. Er kunnen wel resten worden verwacht van kleinere objecten en structuren zoals crashlocaties, veldgraven en onderduikholen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Advies&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van de resultaten van dit bureauonderzoek, wordt de kans dat bij de voorgenomen ontwikkelingen een intacte archeologische vindplaats wordt geschaad, middelgroot tot groot geacht. Dit is echter afhankelijk van de aard en de diepte van de gravende werkzaamheden. Vestigia adviseert daarom om de definitieve geplande werkzaamheden te confronteren met de archeologische verwachting, om zo te bepalen waar archeologisch onderzoek noodzakelijk is.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ter plaatse van de twee voormalige molens adviseert Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie voor alle locaties waar graafwerkzaamheden plaatsvinden een inventariserend veldonderzoek door middel van karterende boringen uit te voeren. Dit inventariserende veldonderzoek, karterend onderzoek dient te worden uitgevoerd door te boren in een grid van in een grid van 30 x 35 m, ofwel ruim 10 boringen per hectare, volgens methode D1 uit de KNA Leidraad Karterend Booronderzoek (2012), geschikt voor het opsporen van middeleeuwse en nieuwetijdse huisplaatsen. Het booronderzoek wordt uitgevoerd met een edelmanboor van 15 cm.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Indien er binnen het plangebied ontgravingen plaatsvinden dieper dan 3,85 m-mv adviseert Vestigia Cultuurhistorie & Archeologie het archeologisch verwachtingsmodel te toetsen door middel van een verkennend booronderzoek. Door middel van dit booronderzoek worden de fysisch-geografische en bodemkundige gegevens getoetst (verkennend booronderzoek). Tevens heeft het booronderzoek tot doel vast te stellen in hoeverre de natuurlijke bodemopbouw verstoord is. &lt;br&gt;De boringen dienen te worden gezet met een edelmanboor van 7 cm (onder grondwaterniveau met een guts van 3 cm), in een verspringend grid met een dichtheid van 10 boringen per hectare, conform de richtlijnen van de provincie Zuid-Holland. De boringen worden doorgezet tot in de top van de Zuidplas/Wormerafzettingen, die in het plangebied verwacht worden vanaf 4,1 m-mv. De toetsingsdiepte van 3,85 m-mv is gebaseerd op deze diepteligging en een buffer van 0,25 m.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Indien bij de voorgenomen ontwikkeling (buiten de bovengenoemde molenlocaties) minder diep dan 3,85 m-mv wordt vergraven, worden vervolgstappen in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) niet noodzakelijk geacht. Voorwaarde hiervoor is wel dat de verstoring van de diepere ondergrond (dieper dan 3,85 m-mv) veroorzaakt door de heipalen zo beperkt mogelijk blijft. De ervaring leert dat in Nederland een verstoringsgraad (oppervlakte van alle heipalen versus het totale oppervlakte van de het te bouwen huis) van minder dan 2% (uitgaande van een normaal verdubbeling van het verstoorde oppervlak als gevolg van het uitstralingseffect van het heien) als acceptabel wordt gezien vanuit het perspectief van de archeologische monumentenzorg; een concrete vrijstellingsgrens is echter nooit vastgesteld. Een andere vaak gestelde voorwaarde is de palen op minimaal 4 m afstand van elkaar te plaatsten. De ervaring leert ook dat bij een verstoring tussen de 2% en 5 % van het totaaloppervlakte van de nieuwbouw tot discussie met het bevoegd gezag kan leiden. Een verstoringsgraad van boven de 5% wordt over het algemeen als een te grote verstoring van de archeologische potentie gezien. Ons advies is dus de verstoringsgraad tot onder de 2% te beperken en de palen op minimaal 4 m afstand van elkaar te plaatsen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Bij de werkzaamheden dient rekening te worden gehouden met de bouwhistorische waarde van het gemeentelijk monument Tuinderschoorsteen ter hoogte van de Korenmolenweg 7A.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het is aan het bevoegd gezag, de gemeente Lansingerland, om op basis van dit rapport en het hierin geformuleerde advies een besluit te nemen ten aanzien van eventueel vervolgonderzoek of het beëindigen van het archeologisch onderzoeksproces.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ook wanneer het plangebied op enig moment op basis van de resultaten van archeologisch onderzoek wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische toevalsvondst wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Lansingerland, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.&lt;/p&gt;