DOI: 10.17026/ar/sokdcf
title: Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen verbeteren waterkeringen WBD, gemeente Etten-Leur
title: Antea Group Archeologie 2021/105

description: Antea Group heeft in augustus-september 2020 een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Verbetering Regionale Keringen langs Mark, Dintel en Vliet, gevolgd in april 2021 door een inventariserend veldonderzoek door middel van boringen, verkennende fase.

Aanleiding is het voornemens om dijkvakken over een lengte van 14 kilometer langs de
waterlopen van Mark, Dintel en Vliet (MDV) in West-Brabant te versterken. De plangebieden zijn gelegen in de gemeenten Breda, Drimmelen, Etten-Leur, Moerdijk en Steenbergen. Het onderhavig document betreft de gecombineerde rapportage van het bureauonderzoek en het verkennend veldonderzoek voor het deel van dit plangebied dat gelegen is in de gemeente Etten- Leur (Noord-Brabant).

Resultaten.
De bodemopbouw in deelgebied E01-E05 bestaat uit een oeverwalachtig pakket met een dikte van 0,5-0,7 m die aan de bovenzijde scherp grenst aan een ploegvoor in boringen E01-E03. De top van het oeverwalachtige pakket is aangeploegd en/of geërodeerd bij de afzetting van de dunne laag (opgebrachte?) klei in boringen E04-E05 er boven. De oeverwalachtige afzetting ligt direct op het veen. In deelgebied E07-E31 zijn geen vermoedelijke oeverwallen meer aanwezig, maar is wel sprake van sterk gelaagde of gelamineerde afzettingen tot een diepte van 1,5 m -NAP (gemiddeld circa 1 m -mv). Deze afzetting is erosief afgezet op het onderliggende veen en plaatselijk komen ingeschakelde kleilagen voor of een erosievlak van humeuze klei met schelpenresten, mogelijk een eerste fase met een zeeinbraak. In het overige deel van het pakket komen schelpen echter nauwelijks voor en ook wadzand is niet aanwezig, zodat het hoofdzakelijk brak- of zoetwaterafzetting betreft (perimarien). In de diepere ondergrond, onder het veen, komt dekzand voor dat in de fase vóór de veengroei vermoedelijk reeds sterk is verspoeld. Op verspoeling wijzen de typerende verbleking en (niet-eolische) losse stapeling van de zandkorrels. In één boring (E29) is ‘vast’ (niet verspoeld) dekzand (C-horizont) aangetroffen op een diepte van 2,4 m -NAP (1,6 m -mv) onder een laag van 40 cm verspoeld zand. In boring E30 is het verspoelde dekzand zeer hoog in het profiel aanwezig opgeslibd (1,1 m -NAP) en dit duidt op de aanwezigheid of nabijheid van een donk. Het zand lijkt echter te zijn verspoeld
en bodemvorming is niet aanwezig afgezien van enige roestvorming en humeuze aanrijking. In boringen E32-37 is een zeer wisselende opbouw (per profiel en tussen boringen onderling) aanwezig. Dit komt door de ligging in het dijkprofiel (met ophogingslagen), dijkdoorbraak op deze plaats (het wiel achter boring E36) en buitendijkse aanwas.

Conclusie en advies.
De kans op archeologische vindplaatsen in het plangebied is klein. Vroegere bewoning op de (vermoedelijke) oeverwal (boringen E01-E05) is niet geheel uit te sluiten, maar de kans erop is door de onvolledige rijping (de klei is niet stijf en ook het bovenste deel niet ontkalkt), maar vooral door de aantasting van de top van het pakket, klein.
Voor het zandlichaam in boring E30 geldt dat deze is geïnterpreteerd als verspoeld zand, maar mogelijk wijst op de aanwezigheid van een ter plaatse of zeer nabijgelegen voormalige donk. Intact (niet verspoeld) dekzand van een donk is bijvoorbeeld in boring E29 aangetroffen op een diepte van 2,4 m -NAP (1,6 m -mv) in de vorm van een C-horizont. Verspoeling zou een verstoring van eventuele eerst op de donk aanwezige archeologische resten betekenen. Daarnaast duidt het gebrek aan bodemvorming erop dat dit zandlichaam niet langdurig aan droge condities heeft blootgestaan. De archeologische verwachting voor de (hier) sterk aangetaste donk is laag. De overige onderdelen van het dekzandlandschap zijn laaggelegen (2,5 tot 3 m -NAP of dieper
dan de geboorde diepte) en waar deze binnen de boorprofielen aanwezig is, zijn geen typen bodemvorming aangetroffen die op langdurig droge condities duiden. De geschiktheid voor vroegere bewoning van het dekzand in het plangebied is daarmee gering en dit vertaalt zich naar een lage archeologische verwachting.
De antropogene lagen van het dijklichaam kunnen worden gedateerd op 1507 en mogelijk deels jonger (aanvulling na een dijkdoorbraak) of veel jonger (eerdere dijkversterking/verbreding). Er wordt niet verwacht dat deze lagen archeologische resten herbergen anders dan het dijklichaam zelf. Bij de voorgenomen werkzaamheden zal geen coupure van de dijk worden gemaakt: dat zou
aanleiding kunnen zijn voor vervolgonderzoek. De werkzaamheden vinden daarentegen langszij de dijk plaats in het lage deel dat op de aanwas is aangelegd (vermoedelijk dus jonger dan 1507) of daarbuiten: met eventueel archeologisch vervolgonderzoek zijn daarbij voor de dijk geen relevante gegevens te verkrijgen. De verwachting op archeologische resten is laag. Wat betreft de muurresten van de ‘Nieuwe Sluis’ , welke niet in de zone liggen waar volgens de huidige plannen graafwerkzaamheden plaats zullen vinden, adviseren wij om deze onaangeroerd
te laten en afgedekt in de dijk te bewaren. Indien op deze locatie graafwerkzaamheden gepland worden, dienen deze resten vooraf archeologisch onderzocht te worden.
Wij adviseren het plangebied vrij te geven, voor zover gelegen in de gemeente Etten-Leur. Dit betreft een selectieadvies. Ook adviseren we om geen diepterestricties op te leggen voor het voorgenomen werk.

Revisie 00 van dit rapport is beoordeeld door de adviseur van de bevoegde overheid, revisie 01 betreft de bijgewerkte versie. Revisie 01 werd door de adviseur van de bevoegde overheid goedgekeurd op 28-06-2021.
description: Antea Group Archeologie
description: Projectnummer: 459172
Deelnummer: 459172.107