DOI: 10.14457/tu.the.2016.1561
title: การขายสิทธิการแปลของสำนักพิมพ์ไทยออกต่างประเทศ

description: การศึกษาเรื่อง การขายสิทธิการแปลของสำนักพิมพ์ไทยออกต่างประเทศ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา การจัดการลิขสิทธิ์หนังสือในประเทศไทย และกระบวนการขายสิทธิการแปลของสำนักพิมพ์ไทย ผู้ศึกษาใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการสัมภาษณ์แบบเจาะลึกกับสำนักพิมพ์ เอเจนซี่ และผู้เชี่ยวชาญที่มีประสบการณ์ขายสิทธิการแปลออกต่างประเทศ รวมถึงการสังเกตการณ์แบบไม่มีส่วนร่วมโดยใช้แนวคิดเกี่ยวกับการจัดการลิขสิทธิ์ในประเทศไทย และใช้แนวคิดเกี่ยวกับการขายสิทธิการแปล ของลินเน็ต โอเว่น ผู้เชี่ยวชาญในด้านธุรกิจลิขสิทธิ์ และกฎหมายในอุตสาหกรรมสิ่งพิมพ์ ที่มีงานวิจัยที่เกี่ยวข้องกับลิขสิทธิ์มากกว่า 50 ผลงานผลการศึกษาค้นพบว่าการครอบครองลิขสิทธิ์เปรียบเสมือนหัวใจของการจัดการลิขสิทธิ์หนังสือในประเทศไทย เนื่องจากการครอบครองลิขสิทธิ์ของสำนักพิมพ์เปรียบเสมือนการเริ่มต้นการทำธุรกิจลิขสิทธิ์แบบสมบูรณ์ ที่สอดคล้องกับการตั้งเกณฑ์การแบ่งผลตอบแทนระหว่างผู้แต่งกับสำนักพิมพ์ โดยผ่านการเจรจาในการขออนุญาตให้ใช้ลิขสิทธิ์ประเภทย่อยอื่นๆ อีก 16 รูปแบบ เพื่อนำไปทำธุรกิจ โดยสำนักพิมพ์ไทยมีการครอบครองลิขสิทธิ์ทั้งหมด 3 รูปแบบ คือ รูปแบบที่หนึ่งผู้แต่งครอบครองความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ รูปแบบที่สองการโอนลิขสิทธิ์ให้กับสำนักพิมพ์ และรูปแบบที่สามสำนักพิมพ์เป็นผู้ผลิต และครอบครองลิขสิทธิ์ โดยการครอบครองในแต่ละรูปแบบนั้นขึ้นอยู่กับขนาดของสำนักพิมพ์ (โดยวัดเกณฑ์จากรายได้ของสำนักพิมพ์ต่อปี) และการบริหารจัดการองค์การ ซึ่งสำนักพิมพ์ขนาดใหญ่จะใช้วิธีการโอนลิขสิทธิ์ให้กับสำนักพิมพ์ โดยแผนกลิขสิทธิ์จะเข้ามารองรับการทำงานที่เกี่ยวกับลิขสิทธิ์หนังสือของสำนักพิมพ์ทุกขั้นตอน ในส่วนของสำนักพิมพ์ขนาดกลาง และสำนักพิมพ์ขนาดเล็กบางสำนักพิมพ์จะใช้วิธีสำนักพิมพ์เป็นผู้ผลิต และครอบครองลิขสิทธิ์ เพราะสำนักพิมพ์เป็นผู้ผลิตเนื้อหาโดยจ้างพนักงานเป็นผู้สร้างสรรค์ผลงาน และทำการขายลิขสิทธิ์ด้วยตนเอง (ส่วนใหญ่เป็นหมวดนิทาน และการ์ตูนความรู้) สุดท้ายสำนักพิมพ์ขนาดเล็กใช้วิธีผู้แต่ง ครอบครองความเป็นเจ้าของลิขสิทธิ์ เพราะผู้แต่งเป็นเจ้าของสำนักพิมพ์ และทำการขายลิขสิทธิ์ด้วยตนเอง ซึ่งผู้รับผิดชอบการขายลิขสิทธิ์จำเป็นต้องเป็นผู้ที่เชี่ยวชาญ และมีประสบการณ์ในการขายลิขสิทธิ์ไม่ว่าจะเป็นผู้แต่ง หรือ พนักงานในแผนกลิขสิทธิ์ของสำนักพิมพ์ สำหรับผู้แต่งที่ต้องการขายลิขสิทธิ์นั้นในกรณีที่ไม่มีจำนวนพนักงานเพียงพอจำเป็นต้องจ้างเอเจนซี่ที่มีความเชี่ยวชาญในการขายลิขสิทธิ์ ส่วนสำนักพิมพ์ขนาดใหญ่หรือขนาดกลางจำเป็นจะต้องมีแผนกลิขสิทธิ์ไว้รองรับในการทำงานในอนาคต เนื่องจากขนาดของแผนกลิขสิทธิ์จะมีความสัมพันธ์กันกับจำนวนเรื่องของหนังสือ และประเภทของลิขสิทธิ์ที่จะทำธุรกิจได้ ซึ่งส่งผลต่อหลักการสำคัญของธุรกิจลิขสิทธิ์ ที่ประกอบด้วย การเก็บข้อมูลเบื้องต้น จำนวนพนักงาน รูปแบบการขาย โดยเฉพาะรูปแบบการขายนั้นสำนักพิมพ์ไทยมีการขายเชิงรุกโดยวิเคราะห์จากปัจจัยที่สำคัญที่สุด คือ สภาพเศรษฐกิจ และการเงินในแต่ละตลาด ในส่วนของการขายเชิงรับสำนักพิมพ์ไทยใช้วิธีการส่งอีเมลแค็ตตาล๊อกออนไลน์ และการทำข้อมูลหน้าเว็บไซต์ของสำนักพิมพ์ ในส่วนของกระบวนการขายสิทธิการแปล พบว่า เทคนิค และเครื่องมือการขาย คือ ปัจจัยที่สำคัญในการขายสิทธิการแปลออกต่างประเทศ ซึ่งสำนักพิมพ์ไทยใช้ทั้งหมด 3 วิธี ได้แก่ การโฆษณาด้วยแค็ตตาล็อกออนไลน์, การใช้เอเจนซี่ และการขายตรงตัวต่อตัว เนื่องจากเทคนิค และเครื่องมือเปรียบเสมือนการวางแผนการขายสิทธิการแปลก่อนเข้าสู้สนามการค้าจริง ซึ่งพนักงานขายลิขสิทธิ์ของสำนักพิมพ์ไทยต้องทำการศึกษาข้อมูลแค็ตตาล็อกที่สำนักพิมพ์ได้โฆษณาออกไปอย่างละเอียดเพื่อเตรียมตัวในการอธิบายเนื้อหา และจุดขายของลิขสิทธิ์ให้กับคู่ค้า หรือ นำมาถ่ายทอดข้อมูลการขายให้กับเอเจนซี่ ในบางกรณีการพึ่งเข้าสู้ตลาดการขายสิทธิการแปลในต่างประเทศจำเป็นต้องใช้บริการเอเจนซี่ในต่างประเทศเพื่อการเริ่มต้นความสัมพันธ์ในการเข้าสู้การเจรจาธุรกิจ และเมื่อผ่านจากเทคนิคของเอเจนซี่แล้วจึงเข้าสู่การขายแบบตรงตัวต่อตัวโดยวิธีนี้ถือว่าเป็นอีกขั้นตอนสำคัญ และเป็นขั้นตอนตัดสินของการทำธุรกิจ ซึ่งสอดคล้องต่อเนื่องกับการขายสิทธิการแปลในงานแสดงหนังสือ ซึ่งความพิเศษของงานแสดงหนังสือ คือ เหมาะสำหรับการวิจัยตลาด ติดต่อลูกค้าใหม่ และพบลูกค้าเก่าเพื่อแก้ไขปัญหา รวมถึงการสรุปข้อต่อรองที่ค้างอยู่หรือปรึกษาหารือเพื่อทำงานร่วมกันในเรื่องอื่นต่อไปของสำนักพิมพ์ไทย สำหรับการขายในงานแสดงหนังสือต้องทำการการนัดหมายล่วงหน้า โดยทำตารางตารางนัดหมาย ทำข้อมูลสำหรับลูกค้า เอกสารเกี่ยวกับสิทธิการแปลที่ขายแล้วหรือกำลังเสนอขาย นอกจากนี้การขายสิทธิการแปลสำนักพิมพ์ไทยออกต่างประเทศมีการขาย 2 วิธี คือ การจัดพิมพ์ร่วมซึ่งสำนักพิมพ์ไทยเป็นผู้จัดพิมพ์ครั้งแรกเป็นผู้ริเริ่มโครงการหนังสือ และขายสิทธิการแปลให้กับผู้จัดพิมพ์ร่วมในต่างประเทศ และดำเนินการจัดพิมพ์ให้ รวมถึงการให้อนุญาตสิทธิ์แบบตรงไปตรงมาซึ่งผู้รับอนุญาตต่างประเทศเป็นผู้ผลิตฉบับแปลเอง ในทั้งสองกรณี ความรับผิดชอบในการหาผู้แปลที่เหมาะสม และจ่ายค่าจ้างแปลจะเป็นของผู้รับอนุญาตซึ่งจะเป็นรูปแบบในการทำธุรกิจที่ถือว่าเป็นมาตรฐานในการขายสิทธิการแปลของสำนักพิมพ์ในประเทศไทยดังนั้นการพัฒนาการครอบครองลิขสิทธิ์ รวมถึงเทคนิค และรูปแบบการขายของสำนักพิมพ์ไทยจะส่งผลให้ธุรกิจลิขสิทธิ์ของประเทศไทยมีการขยายตลาดออกไป ซึ่งถือว่าเป็นอีกหนึ่งหนทางการปรับตัวของสำนักพิมพ์ไทยที่ตลาดในประเทศอยู่ในสภาวการณ์ถดถอย