DOI: 10.17026/ar/1i2i6n
title: Plangebied Bouwdeel E (Oudenoord/Stroomstraat) te Utrecht, gemeente Utrecht
title: Archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (verkennendkarterend booronderzoek)

description: In opdracht van BPD Ontwikkeling heeft RAAP in november 2023 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek) uitgevoerd voor het plangebied Bouwdeel E (Oudenoord/Stroomstraat) te Utrecht in de gemeente Utrecht (figuur 1). Het onderzoek vond plaats in het kader van een bestemmingsplanwijziging ten behoeve van de bouw van een appartementencomplex.

Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende uitspraken worden gedaan:
- De bodem van het plangebied is opgebouwd uit een ophogingspakket op oevers (alleen in boringen 3, 8 en 11) op geulafzettingen op beddingafzettingen. De verwachte restgeulafzettingen, die in relatie zouden kunnen worden gebracht met de Otterstroom, zijn tijdens het onderzoek niet aangetroffen. Dit wijkt af van de bodemopbouw uit de gespecificeerde verwachting.
- Tijdens het onderzoek zijn meerdere boringen gestuit op een ondoordringbare laag. Bij boringen 1 en 2 betreft het vermoedelijk de rioolleiding waarvan de aanwezigheid voorafgaand aan het project niet bekend was. In de overige boringen is de aard van de ondoordringbare laag niet geheel duidelijk, maar resten die gerelateerd zijn aan bijvoorbeeld funderingsresten worden niet uitgesloten.
- De archeologische verwachting voor de periode bronstijd – Romeinse tijd kan worden bijgesteld naar laag. In de aangetroffen kalkrijke oeverafzettingen zijn afgezien van één houtskoolfragment geen archeologische indicatoren aangetroffen. Mogelijk is de top van de oeverafzettingen opgenomen in het bovenliggende ophogingspakket.
- In het zuiden en oosten van het plangebied zijn archeologische indicatoren aangetroffen die duiden op archeologisch relevante lagen. Het betreft lagen die gerelateerd zijn aan de 19e eeuwse boerderij in het oosten en de (bij)gebouwen van het Bethlehemklooster in het zuiden van het plangebied. De indicatoren zijn respectievelijk tussen 0,60 – 1,05 m -mv (1,30 – 0,10 m +NAP; oosten plangebied) en 0,75 – 2,20 m -mv (+1,03 en -0,70 m NAP; zuiden plangebied) gevonden.
- Afzettingen of opvullingen van de Otterstroom, die zich in het westen van het plangebied zouden bevinden, zijn vanwege de aanwezigheid van ondoordringbaar materiaal in de boringen niet aangetroffen. Hierdoor kunnen er geen uitspraken worden gedaan over de archeologische relevantie van de Otterstroom.
- Op basis van de resultaten kan de archeologische verwachting voor de periode middeleeuwen – nieuwe tijd worden gehandhaafd wat betreft de 19e-eeuwse boerderij en de (bij)gebouwen van het Bethlehemklooster. Voor de Otterstroom kan, afgezien van het deel dat nabij het riool ligt, geen uitspraken over worden gedaan.
- Om inzicht te krijgen in de waarde van archeologische resten van het Bethlehemklooster en de 19e-eeuwse boerderij dient een vervolgonderzoek te worden uitgevoerd. Ook voor de Otterstroom is een vervolgonderzoek van belang.

Advies
Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in het plangebied (mogelijk) archeologische resten bedreigd worden door de voorgenomen bodemingrepen. Daarom wordt geadviseerd om de plannen zodanig aan te passen dat verstoring wordt voorkomen. Dat kan door de ingrepen niet dieper te laten reiken dan 0,30 m -mv. Aangezien de archeologische resten op 0,60 m -mv zijn aangetroffen, wordt er een buffer van 30 cm gehanteerd.

Indien planaanpassing niet mogelijk is, wordt aanbevolen in het kader van de bestaande planvorming onderstaande vervolgstap uit het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) te nemen. Om de twee vermoedelijke vindplaatsen grondig te onderzoeken wordt een vervolgonderzoek geadviseerd in de vorm van een archeologische begeleiding conform protocol Proefsleuven op de
locaties waar de ingrepen zullen plaatsvinden. Dit houdt in dat tijdens de 
civieltechnische werkzaamheden een archeologisch onderzoeksbureau toeziet op de werkzaamheden.

Een dergelijk vervolgonderzoek heeft tot doel om archeologische vindplaatsen nader te lokaliseren en de archeologische waarde te bepalen. Tevens worden archeologisch relevante sporen, structuren en vondsten toegezien op aantasting en worden ingemeten, gedocumenteerd en geborgen. Ook de opbouw van de bodem, bodemopbouw wordt en/of bodemverstoringen worden in kaart gebracht. Aan
de hand daarvan kan de in dit onderzoek opgestelde archeologische verwachting worden getoetst en kunnen concrete gegevens worden verzameld over gaafheid en diepteligging van de verwachte archeologische resten.

Afhankelijk van de resultaten van de archeologische begeleiding conform protocol Proefsleuven dient een doorstart naar een opgraving (DO) plaats te vinden.
Bovendien wordt geadviseerd om enkele boringen uit te voeren om de tot nu toe bekende bodemopbouw nader te aan te vullen, te specificeren en zicht te krijgen op de Otterstroom in het westen van het plangebied. Deze boringen kunnen gelijktijdig met de begeleiding worden uitgevoerd.

Aan de hand van beide methoden kan de in dit bureauonderzoek opgestelde archeologische verwachting worden getoetst en kunnen concrete gegevens worden verzameld over gaafheid en diepteligging van de verwachte archeologische resten.