DOI: 10.17026/ar/d4bdfr
title: Archeologisch bureauonderzoek: Plangebied Kleverbergh te Erlecom. Gemeente Berg en Dal.

description: KSP Archeologie heeft een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Kleverbergh te Erlecom (gemeente Berg en Dal). Het onderzoek is uitgevoerd in het kader van een bestemmingsplanwijziging voor de nieuwbouwplannen.

Op de gemeentelijke, archeologische verwachtingskaart is aan grote delen van het plangebied een archeologische waarde toegekend vanwege de aanwezigheid van een historische huisplaats (terp) en voormalige steenfabriek. Op basis van historische gegevens is de verwachtingslocatie voor de huisplaats in het oostelijke deel van het plangebied iets verkleind. Het noordelijke deel betreft een latere uitbreiding uit de 19e eeuw. De oorspronkelijke woonterp heeft een meer rechthoekige vorm en dateert uit de 17e of 18e eeuw. Deze zone is op basis van het bureauonderzoek aangemerkt als hoge verwachtingszone voor resten van de historische huisplaats. Het advies is om de nieuwbouw buiten het voormalige historische erf te realiseren. Als het toch wenselijk is om binnen het historische erf te bouwen, dan is het advies om de diepte van de bodemingrepen te beperken tot 0,3 m beneden maaiveld. Dit kan bijvoorbeeld door te kiezen voor een ondiepe fundering en/of ophoging van het huidige maaiveld. In dat geval blijft het archeologische bodemarchief behouden en wordt geen vervolgonderzoek geadviseerd. Als wel diepere bodemingrepen op het historische erf nodig zijn, is wel vervolgonderzoek nodig. Dit kan door middel van boringen om de diepteligging van het potentiële archeologische niveau vast te stellen en/of door middel van proefsleuven om vast te stellen of archeologische resten aanwezig zijn.

Voor de voormalige steenfabriek is een cultuurhistorisch onderzoek uitgevoerd (Keunen 2023). De steenfabriek is in de jaren ’70 van de 20e eeuw gesloopt, maar op een aantal locaties worden ondergrondse funderingsresten verwacht van onder andere de ringoven, de oudere steenovens, het verdwenen deel van het machinegebouw en de ten zuiden daarvan gelegen persen. Voor het plangebied geldt dan ook een hoge verwachting op het aantreffen van restanten van de steenfabriek. Wanneer ter plaatse van de verwachtingslocaties voor ondergrondse funderingsresten van de steenfabriek graafwerkzaamheden worden uitgevoerd, is (voorafgaand aan de werkzaamheden) archeologisch onderzoek nodig. Omdat de nieuwbouwplannen alleen op hoofdlijnen bekend zijn, kan op dit moment nog geen advies worden gegeven ten aanzien van de noodzaak en methode van archeologisch vervolgonderzoek. Er zijn verschillende scenario’s denkbaar:

- De nieuwbouw wordt gepland op een locatie waar geen ondergrondse resten van de steenfabriek worden verwacht  geen vervolgonderzoek.
- De nieuwbouw wordt gepland op een locatie met (een verwachting op) ondergrondse resten. Er wordt gekozen voor ophoging en daarmee behoud in-situ  geen vervolgonderzoek.
- De nieuwbouw wordt gepland op een locatie met (een verwachting op) ondergrondse resten. Er wordt gekozen voor een fundering waarvoor graafwerkzaamheden nodig zijn beneden het huidige maaiveld. In dat geval is archeologisch onderzoek noodzakelijk om te bepalen of er ondergrondse resten van de steenfabriek aanwezig zijn en zo ja, hoe hiermee om te gaan. De onderzoeksmethode zal moeten worden afgestemd met de bevoegde overheid en worden vastgelegd in een Programma van Eisen. Afhankelijk van de wensen en mogelijkheden binnen het project kan worden gekozen voor een proefsleuvenonderzoek en/of opgraving (variant archeologische begeleiding).

Op basis van de landschappelijke ontwikkeling is de archeologische verwachting voor vindplaatsen uit oudere periodes laag. Het plangebied ligt namelijk ter plaatse van een oude rivierloop van de Waal die actief is geweest in de Late Middeleeuwen tot in de Nieuwe tijd. In de 16e eeuw heeft de rivier zich ten noorden van het plangebied verlegd. Vanaf deze periode lag het plangebied binnendijks en is de huisplaats in het plangebied aangelegd (zie vorige alinea). De lage verwachting voor de oudere archeologische periodes in overeenstemming met de gemeentelijke verwachtingskaart. Omdat de oude geul van de Waal ter plaatse van het zuidwestelijke deel van het plangebied heeft gelegen, geldt er wel een specifieke verwachting voor water-gerelateerde vindplaatsen die in de (rest)geul aangetroffen kunnen worden. Ook elders in het plangebied liggen mogelijk (oudere) restgeulen in de ondergrond. Het kan gaan om (delen van een) scheepswrak, losse vondsten zoals een anker, visgerei e.d., houten structuren, zoals palenrijen, beschoeiingen. Deze vindplaatsen kenmerken zich in het algemeen door een beperkte omvang (puntlocaties) en liggen meestal niet meer in-situ door erosieve processen in de geul. Door deze kenmerken is het moeilijk om dergelijke archeologische resten door middel van systematisch vooronderzoek (boringen en proefsleuven) op te sporen. In het plangebied geldt geen verhoogde kans voor een dergelijke vindplaats, omdat op historisch kaartmateriaal geen haven, huisplaats aan de rivier e.d. zijn aangegeven ter plaatse van het plangebied. De trefkans voor een water-gerelateerde vindplaats is op basis hiervan laag ingeschat en wordt geen vervolgonderzoek aanbevolen.