DOI: 10.17026/dans-zcc-8tsf
title: Bureauonderzoek en Karterend Booronderzoek Archeologie Plangebied Oversteeg en Godard van Reedelaan te De Steeg Gemeente Rheden

description: &lt;p&gt;Hamaland Advies heeft in opdracht van CON- uit Leusden een archeologisch bureauonderzoek en Karterend booronderzoek uitgevoerd voor de geplande nieuwbouw van 6 woningen aan de Oversteeg, twee woningen aan de Godard van Reedelaan te De Steeg en een 3-tal bijgebouwen, gemeente Rheden. Ten behoeve van de geplande nieuwbouw zullen bestaande schuren behorende bij de boerderij aan de Oversteeg 45 worden gesloopt. Een aantal schuren zijn inmiddels reeds gesloopt. De planontwikkeling bevindt zich in het stadium van herziening van het bestemmingsplan. Het plangebied bestaat uit twee delen. Deel (A) aan de Godard van Reedelaan voorziet in de bouw van twee woningen en twee bijgebouwen en heeft een totale omvang van 2.850 m². Het oppervlak van de nieuwe bodemverstoring bedraagt 482,50 m² voor de nieuwe opstallen en 350 m² voor het erf, inclusief ontsluiting en parkeerplaatsen. De totale bodemingreep voor deelgebied A bedraagt zodoende 832,5 m².&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Deel (B) aan de Oversteeg voorziet in de bouw van zes woningen en een bijgebouw voor beheerboerderij Oud Middachten en heeft een totale omvang van 9.840 m². Het oppervlak van de nieuwe bodemverstoring bedraagt 1.110 m² voor de nieuwe opstallen en 1.395 m² inclusief ontsluiting en parkeerplaatsen. De totale bodemingreep voor deelgebied B bedraagt zodoende 2.505 m². Op dit moment bestaat hiervan circa 4.328 m² uit erfverharding en te slopen (c.q. recent gesloopte) agrarische bebouwing (zie bijlage 1). De woningen worden grotendeels gebouwd ter plaatse van de te slopen opstallen en erfverharding. Ter plaatse van de bestaande opstallen is de bodem verstoord tot op een diepte variërend van 1,0 m-mv tot 2,5 m-mv (zie bijlage 1).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Volgens de archeologische beleidskaart van gemeente Rheden ligt het plangebied in een gebied waarvoor deels een middelhoge - en deels een lage archeologische verwachting van toepassing is. Onderzoek is noodzakelijk bij bodemingrepen vanaf 250 m2 en meer dan 30 cm-mv. Tevens ligt het plangebied nabij twee historische boerderijerven. Dit zijn aandachtsgebieden van hoge archeologische waarde waarbij onderzoek noodzakelijk is bij bodemingrepen van 100m² en dieper dan 30cm –mv. Vanwege de overschrijding van de vrijstellingsgrens dient in het kader van de bestemmingsplanprocedure, voorafgaand aan de graafwerkzaamheden, een KNA conform archeologisch onderzoek uitgevoerd te worden conform de Wet op de archeologische monumenten zorg (Wamz) Het uitgevoerde onderzoek bestaat uit een KNA conform bureauonderzoek dat aangevuld is met een inventariserend veldonderzoek (Karterende fase). Het bevoegd gezag, de Gemeente Rheden en diens adviseur, de heer drs. J. Habraken Regionaal Archeoloog van Regio Arnhem, zullen de resultaten van het bureauonderzoek en het veldonderzoek toetsen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie Bureauonderzoek&lt;br&gt;Op grond van de bestudeerde bronnen kan geconcludeerd worden dat het plangebied een hoge trefkans heeft op archeologische resten uit de periode van het Laat Paleolithicum tot en met de Nieuwe Tijd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Door het inrichten als landbouwgebied en in de 70-ger jaren van de vorige eeuw met bebouwing heeft waarschijnlijk tot een beperkte diepte voor een bodemverstoring gezorgd. Onbekend is echter tot hoe diep de bodem daadwerkelijk is verstoord. Geologisch onderzoek in het plangebied toont aan dat de bodem is opgebouwd uit fijn zand met daaronder grof grindig zand. De voorgestane ontwikkeling gaat uit van een nieuwe bodemverstoring van meer dan 50cm-mv. De archeologische lagen kunnen daarbij worden aangetast. Naar verwachting heeft de aanwezigheid van het eerddek (&gt;50cm) een beperkte beschermend effect gehad op de archeologische bodemschatten.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie Veldonderzoek&lt;br&gt;Op 10 oktober 2014 zijn door E. van der Kuijl (senior KNA archeoloog) ter plaatse van de toekomstige bouwkavels (nieuwbouw) in totaal 12 karterende archeologische boringen gezet. In relatie tot de omvang van deelgebied A (Godard van Reedelaan) zijn in dit deelgebied in totaal 5 boringen gezet (boring 8 t/m 12). In deelgebied B (Oversteeg) zijn in totaal 7 boringen gezet (boring 1 t/m 7).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het Karterend onderzoek is gebleken dat zich in deelgebied A (Godard van Reedelaan) een intacte bodemopbouw bevindt, waarbij sprake is van een 35 cm dikke afdekkende subrecente bouwvoor, waaronder zich het restant bevindt van een intact plaggendek met een restdikte van circa 20 tot 30 cm. In dit plaggendek zijn diverse archeologische indicatoren aangetroffen met een sterk uiteenlopende datering, vanaf de Vroege IJzertijd tot en met de Nieuwe Tijd. De vondsten weerspiegelen de bewoningsgeschiedenis van het gebied, waarbij vermoedelijk sprake is van nederzettingssporen (erven) uit zowel de Vroege IJzertijd als de Late Middeleeuwen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Dergelijke sporen bestaan doorgaans uit paalsporen en paalkuilen, greppels, afvalkuilen en waterkuilen die deel uit maken van oude boerenerven. Daarnaast kunnen sporen aangetroffen worden die gerelateerd kunnen worden aan ontginning, verkaveling of infrastructuur, zoals esgreppels, erfgreppels, perceleringssystemen en oude zandpaden. Ook kunnen vindplaatsen verwacht worden die gerelateerd kunnen worden aan ijzerbewerking en/of ijzerproductie (hutkommen, smeedhaarden, slakkendumps, meilers, etc.).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ook in deelgebied B (Oversteeg) is sprake van een subrecente bouwvoor met in dit geval een dikte van circa 45 cm met daaronder een gemiddeld 50 cm dik plaggendek, dat echter in tegenstelling tot deelgebied A geen relevante archeologische indicatoren bevat, maar veel fragmenten baksteenpuin en betonpuin. Ook zijn kleine plastic- en metaalresten aangetroffen in deze laag. Deze laag gaat op een diepte variërend van 65 cm-mv (boring 1) tot 105 cm-mv (boring 7) over in gestuwde grofzandige grindrijke afzettingen. Er is dus geen sprake van een afdekking met dekzand, zoals in deelgebied A wel het geval is. Dit vermindert de kans op sporen van landbouwende samenlevingen, omdat deze gronden voor akkerbouwers niet erg interessant waren. Ze waren te zwaar om te bewerken en het lutumgehalte was te laag om de vruchtbaarheid van de bodem over een langere periode na de ontginning te kunnen behouden. Het aanwezige profiel dient geclassificeerd te worden als een hoge bruine enkeerd en komt overeen met de verwachting uit het Bureauonderzoek. In de ondergrond is geen sprake van dekzand. De eerdlaag gaat direct over in het grofzandige grindrijke gestuwde materiaal van het Veluwemassief. Er zijn geen relevante archeologische indicatoren aangetroffen in dit deelgebied.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectieadvies&lt;br&gt;Vanwege de relatief jonge leeftijd van het plaggendek, het ontbreken van dekzand in de ondergrond en het ontbreken van relevante archeologische indicatoren, adviseren wij om de graafwerkzaamheden ter plaatse van deelgebied B (Oversteeg) zonder vervolgonderzoek te laten plaatsvinden. Vanuit archeologisch oogpunt zijn er geen consequenties voor het bodemarchief.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Vanwege de relatief hoge ouderdom van het plaggendek in deelgebied A (Godard van Reedelaan), de aanwezigheid van dekzand in de ondergrond en de aanwezigheid van diverse relevante archeologische indicatoren in drie van de vijf boringen, adviseren wij om een vervolgonderzoek uit te laten voeren door middel van waarderende proefsleuven. Het is gebruikelijk om in geval van vlaknederzettingen ten behoeve van een betrouwbare waardestelling, 8-15% van de totale oppervlakte van het deelgebied (832,5 m2) te onderzoeken door middel van proefsleuven. Dit betekent dat ca. 125 m2 van het totale plangebied onderzocht dient te worden met behulp van proefsleuven. Wij adviseren om in totaal 2 proefsleuven van 15 x 4 meter aan te leggen ter plaatse van de huiskavels en een sleuf van 4 x 5 meter ter plaatse van boring 8 (in de ontsluitingsweg). Het totaal aantal te onderzoeken vierkante meters bedraagt hiermee 140 m2, hetgeen minimaal noodzakelijk wordt geacht om sporen en structuren te kunnen beoordelen en de vindplaats te kunnen waarderen (behoudenswaardig of niet). De locaties van de proefsleuven zijn met paarse kaders weergegeven in bijlage 4.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het proefsleuvenonderzoek heeft een waarderend karakter en is bedoeld om de gaafheid, omvang, aard en ouderdom vast te stellen van de aanwezige archeologische waarden. Op basis van de waardestelling zal bepaald moeten worden of sprake is van behoudenswaardige archeologische vindplaatsen of niet. Op grond van de waardering zal het bevoegd gezag een selectiebesluit nemen of vervolgonderzoek door middel van een integrale opgraving van (delen van) het terrein noodzakelijk is of niet. Voorafgaand aan de uitvoering van het proefsleuvenonderzoek dient een archeologisch Programma van Eisen te worden opgesteld, dat ter toetsing wordt voorgelegd aan het bevoegd gezag. Het uitvoeren van een proefsleuvenonderzoek is voorbehouden aan gecertificeerde bedrijven.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voorbehoud&lt;br&gt;Bovenstaand advies vormt een zogenaamd selectieadvies. Met nadruk wijst Hamaland Advies erop dat dit selectieadvies nog niet betekent dat reeds bodemverstorende activiteiten of daarop voorbereidende activiteiten kunnen worden ondernomen. De resultaten van dit onderzoek zullen namelijk eerst moeten worden beoordeeld door de bevoegde overheid (gemeente Rheden), die vervolgens een selectiebesluit neemt. Het uitgevoerde onderzoek is op zorgvuldige wijze verricht volgens de algemeen gebruikelijke inzichten en methoden. Het archeologisch onderzoek is erop gericht om de kans op het aantreffen dan wel vernietigen van archeologische waarden bij bouwwerkzaamheden in het plangebied te verkleinen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectiebesluit&lt;br&gt;De resultaten en aanbevelingen uit het conceptrapport zijn op 2 december 2014 getoetst en worden deels onderschreven door het bevoegd gezag, Gemeente Rheden en diens archeologisch adviseur, Regioarcheoloog drs. J. Habraken. Met betrekking tot deelgebied A wordt het advies van Hamaland volledig onderschreven. Met betrekking tot deelgebied B wordt het advies van Hamaland niet onderschreven. Ten eerste is booronderzoek volgens de regioarcheoloog geen geschikte methode om historische structuren zoals muurwerk, beerputten ed. op te sporen. Ten tweede wordt direct ten noorden en oosten van het historische huis de verharding verwijderd en vernieuwd. Hier mogen vlak onder de verharding archeologische resten worden verwacht die in verband zijn te brengen met het huis. Te denken valt aan beerputten, muurwerk, waterputten en afvalkuilen. De bovenkanten van deze resten mogen vlak onder de verharding verwacht worden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Omdat de diepte van de ingreep beperkt zal blijven, zullen mogelijk alleen de bovenkanten van sporen en structuren zichtbaar worden. Daarom wordt geadviseerd voor de zone rondom het historische huis een archeologische sloopbegeleiding uit te laten voeren tijdens het slopen /weghalen van de erfverharding. De zone die in aanmerking komt voor archeologische sloopbegeleiding is met blauwe kruisjes aangegeven in bijlage 4. Indien voor het opnieuw bestraten graafwerkzaamheden dieper dan 30 cm beneden maaiveld moeten worden uitgevoerd, dienen ook deze werkzaamheden begeleid te worden. Indien binnen de te begeleiden zone kabels en leidingen moeten worden aangebracht dienen deze werkzaamheden eveneens archeologisch begeleid te worden. Beide werkzaamheden (proefsleuven en begeleiding) kunnen worden verwoord in één PvE dat voorafgaand aan de graafwerkzaamheden ter toetsing wordt voorgelegd aan de Regioarcheoloog van Arnhem, drs. J. Habraken.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Verder dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (ex artikel 53 Monumentenwet 1988) kenbaar te worden gemaakt, om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: “Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij onze minister”. Deze aangifte dient te gebeuren bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort en de verantwoordelijke ambtenaar van de Gemeente Rheden.&lt;/p&gt;