DOI: 10.17026/ar/cqwrhj
title: Bureauonderzoek Landschappelijk Wonen, Koeweidepad, gemeente Nijmegen

description: In opdracht van de afdeling Stadsontwikkeling van de gemeente Nijmegen Bureau Archeologie en Bodemkwaliteit van de gemeente Nijmegen (BABN) in januari-februari 2025 een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied aan het Koeweidepad te Nijmegen (gemeente Nijmegen). De aanleiding voor onderhavig onderzoek is de voorgenomen ontwikkeling van het plangebied. In het gebied zullen grondwerkzaamheden (graven en ophogen) plaatsvinden t.b.v. het bouwrijp maken van het plangebied. Hieronder vallen onder andere (maar mogelijk niet uitsluitend) het aanleggen van zowel een vuilwaterriool als een hemelwaterafvoer. 

Het doel van het bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting aan de hand van bestaande bronnen over bekende of verwachte landschappelijke, historische en archeologische waarden. Het resultaat betreft een standaardrapport met een gespecificeerde archeologische verwachting en 
een advies. Op basis hiervan kan het bevoegd gezag een beslissing nemen over het al dan niet laten uitvoeren van vervolgonderzoek. Ten behoeve van het bureauonderzoek zijn gegevens verzameld over bekende of verwachte archeologische waarden, alsmede over geologische, bodemkundige en historischgeografische kenmerken van (de omgeving van) het plangebied. 

Uit het bureauonderzoek is gebleken dat in het plangebied vanaf het midden van de jaren ’90 tot begin ’00 een viertal booronderzoeken hebben plaatsgevonden, onder meer karterend onderzoek. Hierbij zijn geen vindplaatsen aangetroffen. Het betreft echter relatief gedateerd onderzoek. Tijdens het karterende onderzoek is gebruik gemaakt van een boorgrid van 40x50 m. Dit werd destijds als afdoende beschouwd om afgedekt vindplaatsen vast te stellen. Voortschrijdend inzicht heeft echter duidelijk gemaakt dat met een dergelijk grid alleen de grotere nederzettingsterreinen in beeld komen en zowel kleine nederzettingen als vindplaatsen met weinig of geen vondstmateriaal (zoals grafvelden, sporen van landgebruik en infrastructuur) makkelijk kunnen worden gemist. De resultaten van de vier booronderzoeken zijn dan ook aan een herinterpretatie onderworpen. Hieruit is gebleken dat de ondergrond van het plangebied bestaat uit een vroeg-Holocene kronkelwaard en diverse afzettingen van de fasen A1 en C van de Ressen meandergordel inclusief restgeulen 
die de basis van de verwachtingszones vormen: 
- Voor de zones buiten de restgeulen geldt een middelhoge verwachting op archeologische resten daterend uit de periode neolithicum - Romeinse tijd, vanaf een diepte van ca. 0,5 m onder het 
oorspronkelijk maaiveld (ca. 8,70 m +NAP). Voor de vroeg-Holocene kronkelwaard in het centrale deel van het plangebied geldt dat sprake is van een gelaagd archeologisch landschap en dat ook op diepere niveaus nog resten kunnen worden aangetroffen die teruggaan tot het mesolithicum.
- Voor de zones met restgeulen geldt in principe een lage verwachting op archeologische resten daterend uit de periode neolithicum - Romeinse tijd, vanaf een diepte van ca. 1,0 m onder het oorspronkelijk maaiveld (ca. 8,20 m +NAP). 
- Voor de restgeulen rondom de middelhoge verwachtingszones geldt wel dat de precieze ligging ervan niet in detail bekend is. Daarom hebben de overgangszones in de verwachting ‘onzeker’ meegekregen.

De zuidwesthoek van het plangebied valt binnen de grenzen van een archeologisch rijksmonument. Hoewel juist dit deel hiervan op basis van voortschrijdend inzicht boven een restgeul kan zijn gelegen en daarom een lage verwachting kent, geldt dat voor dit gebied bij het bevoegd gezag een (monumenten)vergunning dient te worden aangevraagd. Opvallend is dat de zone die op de beleidskaart een hoge archeologische waarde heeft meegekregen juist de locatie is van een voormalige zandafgraving en vuilstort en dat daarom daar de archeologische waarde komt te vervallen en er geen archeologische verwachting meer is. Dit laatste geldt 
ook voor de zone ten zuiden daarvan, waar in het verleden eveneens zandafgravingen hebben Bureau Archeologie en Bodemkwaliteit plaatsgevonden. Daarnaast hebben ook de zuidelijke en oostelijke grenzen van het plangebied geen archeologische verwachting, omdat deze oeverzones op de beleidskaart tot de huidige plas gerekend 
worden. Bij werkzaamheden dieper dan 8,70 m +NAP worden eventueel aanwezige archeologische resten bedreigd in de zones met een middelhoge verwachting. Omdat de grenzen van deze gebieden niet met zekerheid zijn gekarteerd, kan dit ook gelden voor de overgangszones naar de lage verwachtingsgebieden.
Bovenstaande is in paragraaf 6.1 inzichtelijk gemaakt in een afbeelding en een tabel. Hierin zijn tevens de exacte dateringen en diepteligging van de verwachte archeologische resten per geomorfologische eenheid weergegeven.
Op grond van de resultaten van het bureauonderzoek adviseert BABN toekomstige bodemingrepen in de zones met een middelhoge en onzekere verwachting te beperken tot 9 m +NAP: de top van het verwachte archeologische niveau (8,7 m +NAP) plus een buffer van 30 cm. 
Wanneer dit niet mogelijk is en de geplande graafwerkzaamheden dieper gaan dan 9 m +NAP kunnen eventueel aanwezig archeologische resten verloren gaan en is vervolgonderzoek noodzakelijk in voornoemde zones. BABN adviseert daarom een vervolgonderzoek in de vorm van een proefsleuvenonderzoek om vast te stellen of in het plangebied archeologische resten aanwezig zijn en zo ja, waar en op welke diepte, en welke waardering hieraan gegeven kan worden. Voor dit proefsleuvenonderzoek 
dient een proefsleuvenplan opgesteld te worden dat rekening houdt met de oriëntatie van de restgeulen en de grenzen van de verwachtingsgebieden. Daarnaast moet rekening gehouden worden met de mogelijkheid dat er resten uit de steentijd kunnen worden aangetroffen en er voor de opsporing hiervan een geschikte 
methodiek en dekkingsgraad wordt gehanteerd.

Wanneer het potentieel archeologisch niveau maar op een gering aantal plaatsen wordt bedreigd, kan worden overwogen een onderzoek (proefsleuven of opgraving) uit te voeren in de vorm van een archeologische begeleiding. Hierbij dient echter ook rekening gehouden te worden met de mogelijkheid tot het aantreffen van 
steentijdresten en de arbeidsintensieve opsporingsmethoden hiervan. Wanneer een dergelijke begeleiding als proefsleuvenonderzoek wordt uitgevoerd, kan dat alleen als hiermee tevens ook een representatieve dekkingsgraad wordt bereikt die voldoende is voor karterend en waarderend onderzoek. 
Om gravend vervolgonderzoek zo gericht mogelijk uit te kunnen voeren (en zoveel mogelijk te beperken) proefsleuvenonderzoek een aanvullend verkennend booronderzoek uit te voeren dat gericht is op het nauwkeuriger vaststellen van de 
grenzen van de middelhoge verwachtingszones en de daarmee gepaard gaande restgeulen. Hiermee kan de omvang van de ‘onzekere’ verwachtingszones en daarmee toekomstig gravend onderzoek worden teruggebracht.

Elke vorm van gravend onderzoek dient uitgevoerd te worden conform de vigerende KNA, protocol 4003 –IVO (landbodems) in het geval van proefsleuven of 4004 – Opgraven (landbodems) in het geval van opgraven. Voor dergelijk onderzoek is een Programma van Eisen (PvE) noodzakelijk dat is goedgekeurd door de bevoegde overheid. In dit PvE worden de werkwijze en de randvoorwaarden van het onderzoek 
vastgelegd.