DOI: 10.14457/tu.the.2017.1635
title: การนำเสนอภาพของศิลปวัฒนธรรมไทยผ่านละครโทรทัศน์

description: การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการนำเสนอภาพของศิลปวัฒนธรรมไทยผ่านละครโทรทัศน์ เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ใช้วิธีการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) โดยวิเคราะห์ทัศนะการนำเสนอภาพของศิลปวัฒนธรรมไทยผ่านองค์ประกอบของละครโทรทัศน์ คือ โครงเรื่อง (Plot) คุณลักษณะของตัวละคร (Character) และสาระของเรื่องหรือแนวคิดหลัก (Theme) และวิเคราะห์การนำเสนอภาพของศิลปวัฒนธรรมไทยผ่านการดำเนินชีวิตที่เป็นเรื่องราวในละครโทรทัศน์ กล่าวคือ การแต่งกาย อาหาร การใช้ภาษา และขนบธรรมเนียม กิริยามารยาท โดยวิเคราะห์ผ่านองค์ประกอบของละคร คือ ภาพ (Spectacle) หรือ ฉากในละคร (Scene) ซึ่งใช้ตารางลงรหัส (Coding Sheet) เป็นเครื่องมือช่วย วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา (descriptive analysis) และอภิปรายผลเชิงพรรณนาข้อมูล คัดเลือกละครที่มีการนำเสนอภาพของศิลปวัฒนธรรมไทยในช่วงการสร้างสรรค์งานละคร 3 ปีย้อนหลัง คือ ปี พ.ศ.2559 , 2560 และ 2561 เป็นละครแนวย้อนยุค (Period) ในสมัยกรุงศรีอยุธยา โดยคัดเลือกศึกษาจากการสุ่มแบบเจาะจง (Purposive Sampling) เฉพาะละครเรื่องบุพเพสันนิวาส (ทางช่อง 3) และละครเรื่องพิษสวาท (ทางช่อง one) ผลการวิจัย พบว่าการวิเคราะห์ทัศนะการนำเสนอภาพของศิลปวัฒนธรรมไทยผ่านองค์ประกอบของละครโทรทัศน์ ผลการวิจัยพบว่า ละครเรื่องบุพเพสันนิวาส และ ละครเรื่อง พิศวาส มีโครงเรื่องที่สอดแทรกคุณลักษณะของตัวละครต่างๆ ไว้อย่างลงตัว เช่น ตัวละครเอก (Protagonist) ตัวละครฝ่ายร้าย (Antagonist) และ ตัวประกอบ (Related Characters) ซึ่งถ่ายทอดบทละครผ่านการแสดงได้อย่างเหมาะสมตามบทประพันธ์ ทั้งหมดนี้ทำให้การนำเสนอภาพของศิลปวัฒนธรรมผ่านละคร ทั้ง 2 เรื่องมีความแตกต่างกัน ละครบุพเพสันนิวาส มุ่งเน้นการนำเสนอสังคมและวัฒนธรรมของกรุงศรีอยุธยาที่เป็นสังคมที่ “สงบสุข” บ้านเมืองมีความเจริญรุ่งเรือง ไม่มีการคอรัปชั่น และไม่เห็นด้วยกับความคิดของฝรั่ง สะท้อนให้เห็นสูตรสำเร็จของละคร และเป็นการนำเสนอประวัติศาสตร์ไทยผ่านละครแนวใหม่     ที่มีความเข้ากันของพระนางเป็นตัวชูโรง จนสร้างความน่าสนใจ ความน่าพึงพอใจ เกิดความรู้สึกสนุกในการรับชมละคร และสร้างความสนใจในประวัติศาสตร์ไทยให้คนรุ่นใหม่ได้หันกลับมามองมากขึ้น ผ่านการสร้างภาพอยุธยาในอุดมคติ ทำให้เห็นภาพของกรุงศรีอยุธยาที่มีความเจริญรุ่งเรืองได้ชัดเจนมากยิ่งขึ้น ส่วน ละครเรื่อง พิษสวาท มุ่งเน้นการนำเสนอเรื่องราวของนรกสวรรค์ กฎแห่งกรรม ผลลัพธ์ของการทำดีได้ดีทำชั่วได้ชั่ว ความโลภ การละกิเลส การเสียสละ การให้อภัย การระลึกถึงคำสอนของพระพุทธเจ้า คือ คุณงามความดี นำเสนอผ่านภาพความน่ากลัวที่จะทำให้คนดูรู้สึก “หลอน” ต่อตัวคุณอุบลในชุดนางรำหลวง มีโซ่ล่ามข้อเท้าไว้ พร้อมทั้งมีเสียงลากโซ่ดังตลอดการเดิน หรือแม้กระทั้งภาพนรกที่บทละครพยายามสอดแทรกโทษแห่งการสร้างกรรมชั่ว เกิดความรู้สึกหวาดกลัวต่อการรับชมภาพดังกล่าว ทั้งนี้การนำเสนอภาพดังกล่าวอยู่ในแกนของความจงรักภักดี ซื่อสัตย์ต่อชาติ และแผ่นดิน จนสร้างความตื่นเต้น มีความซับซ้อน มีเงื่อนงำ ชวนให้ติดตาม ที่นำเสนอเช่นนี้ก็เพราะต้องการให้ผู้ชมตระหนักถึงผลลัพธ์ของการทำดีได้ดีทำชั่วได้ชั่วนั้นเองวิเคราะห์การนำเสนอภาพของศิลปวัฒนธรรมไทยผ่านการดำเนินชีวิตที่เป็นเรื่องราวในละครโทรทัศน์ กล่าวคือ การแต่งกาย อาหาร การใช้ภาษา และขนบธรรมเนียม กิริยามารยาท โดยวิเคราะห์ผ่านองค์ประกอบของละคร คือ ภาพ (Spectacle) หรือ ฉากในละคร (Scene) ผลการวิจัยพบว่า การนำเสนอภาพของศิลปวัฒนธรรมไทยผ่านกระบวนการสร้างภาพตัวแทนของสื่อมวลชน  นั่นคือ ทุกสิ่งทุกอย่างที่ปรากฏบนสื่อมวลชนเป็นโลกที่ถูกประกอบสร้างขึ้นเป็นโลกแห่งสัญลักษณ์ที่ต้องการจะสื่อความหมายกับผู้อื่นภายใต้สังคมและวัฒนธรรมในอุดมคติของผู้ประพันธ์และผู้จัดทำละคร ดังนั้น การรับรู้ และการอ่านความหมายของมนุษย์ก็ไม่จำเป็นต้องเข้าสัมผัสโลกความเป็นจริงโดยตรง แต่สามารถรับรู้ความหมายจากประสบการณ์ผ่านสื่อมวลชน ซึ่งเป็นทัศนะบริบทเดียวกันกับเรื่องการสร้าง “ภาพตัวแทน” (Representation) เพื่อใช้สื่อความหมายโดยลักษณะของตัวแทนนั้น        ทั้งนี้ ข้อมูลที่ได้จะเป็นประโยชน์ต่อองค์กรที่เกี่ยวข้อง ไม่ว่าจะเป็น สื่อ กระทรวงวัฒนธรรม กระทรวงการท่องเที่ยวและกีฬา และกระทรวงศึกษาธิการ ที่จะนำไปพิจารณาถึงความสำคัญในการนำเสนอศิลปวัฒนธรรมของไทยเพื่อสร้างภาพลักษณ์ประเทศผ่านสื่อต่างๆ ต่อไป