DOI: 10.14457/tu.the.2018.1018
title: การต่อสู้ของคนอำนาจน้อยผ่านการพูดปากต่อปากในชีวิตประจำวัน: กรณีศึกษา ความเดือดร้อนบนท้องถนน

description: การศึกษาวิจัยเรื่อง “การต่อสู้ของคนอำนาจน้อยผ่านการพูดปากต่อปากในชีวิต ประจำวัน: กรณีศึกษา ความเดือดร้อนบนท้องถนน” เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาว่าเทคโนโลยีการสื่อสารประเภทต่างๆ ขยายศักยภาพของผู้คนในการต่อสู้ต่อประเด็นปัญหาบนท้องถนนอย่างไร รวมถึงศึกษาลักษณะ วิธีการสร้างสรรค์ และการทำงานของอุบาย (tactic) ที่ช่วยให้คนธรรมดา (ordinary people) สามารถต่อสู้และต่อรองกับฝ่ายโครงสร้าง (structure) ต่อประเด็นปัญหาบนท้องถนนได้อย่างมีประสิทธิภาพ การรณรงค์ผ่านโลกดิจิทัล (digital activism) ซึ่งเป็นตัวแปรสำคัญอันส่งผลต่อระดับความสำเร็จของการต่อสู้ในประเด็นปัญหาบนท้องถนน และกระบวนการสั่งสม ครอบครอง แลกเปลี่ยน และกระจายทุนเพื่อเป็นอำนาจในการต่อสู้ของคนธรรมดาระเบียบวิจัยครั้งนี้ ผู้วิจัยใช้วิธีการวิเคราะห์ตัวบท (textual analysis) และวิเคราะห์เชิงสัญญะ (semiotic analysis) ร่วมกับแนวคิดที่เกี่ยวช้องกับการพูดปากต่อปาก (word of mouth communication) ควบคู่กับการนำแนวคิดเรื่องวัฒนธรรมการสื่อสารมุขปาฐะและการเขียน (orality and literacy culture) ของวอลเตอร์ เจ อง (Walter J. Ong) และแนวคิดพื้นที่กลาง (middle region) ของโจชัว เมย์โรวิตซ์ (Joshua Meyrowitz) เพื่อสำรวจว่าเทคโนโลยีการสื่อสารช่วยให้มนุษย์สามารถพูดปากต่อปากเพื่อขับเคลื่อนสังคมได้อย่างไร จากนั้นนำแนวคิดของการต่อสู้ในชีวิตประจำวัน (everyday resistance) ของ มิเชล เดอ เซอร์โต (Michel de Certeau) และแนวคิดการครอบงำและศิลปะแห่งการต่อต้าน (domination and arts of resistance) ของเจมส์ ซี. สก็อตต์ (James C. Scott) เพื่อศึกษาลักษณะการสร้างสรรค์อุบายเป็นสารอันนำไปสู่การต่อสู้เรียกร้อง และสุดท้ายนำแนวคิดการเคลื่อนไหวผ่านโลกดิจิทัล (digital activism) ของเลียห์ เอ. ลีวรอวว์ (Leah A. Lievrouw) เพื่อศึกษาว่าคนธรรมดาใช้การพูดปากต่อปากเพื่อขับเคลื่อนปัญหาได้อย่างไรผลการศึกษาสำคัญพบว่าหากคนธรรมดาผู้มีจิตสำนึกแห่งการวิพากษ์ตัดสินใจลงมือต่อสู้ต่อประเด็นปัญหาบนท้องถนนกับหน่วยงานราชการแล้ว การสั่งสม ครอบครอง แลกเปลี่ยนและการกระจาย ทุนหน้าตัก ทั้ง 4 ด้าน อันได้แก่ ทุนความรู้ ทุนสัญลักษณ์ ทุนทางเศรษฐกิจ และทุนเครือข่าย ถือเป็นตัวแปรสำคัญแรกที่เอื้อให้ผู้ต่อต้านสามารถกลายเป็น ปัจเจกชนผู้กระทำการ (agency) ได้ในอนาคต ขณะที่การฉวยใช้เทคโนโลยีสื่อสารหลากหลายรูปแบบเพื่อตอบจุดประสงค์การต่อต้านที่แตกต่างกันนั้นกลายเป็นสนามทดลองที่เอื้อให้คนธรรมดาฝึกปรือทักษะและความสามารถบริหารสื่ออันนำไปสู่การใช้เทคนิคสื่อผสมผสาน (mixed media) เมื่อลงมือต่อต้านจริงอย่างมีประสิทธิภาพเมื่อสั่งสมทุนและฝึกฝนทักษะการฉวยใช้สื่ออย่างช่ำชองแล้ว คนธรรมดาอาจอาศัยจังหวะและโอกาสที่เหมาะสมเพื่อเปลี่ยนให้ ความปกติ ของชีวิตประจำวันกลายเป็น ความไม่ปกติ เพื่อประกาศการต่อสู้แล้วจึงเริ่มสร้างสรรค์อุบาย (tactic) หรือสารแห่งการต่อสู้ ผู้วิจัยพบว่าอุบายอันสำคัญที่ช่วยให้การต่อสู้ขับเคลื่อนไปสู่ความสำเร็จอย่างมีประสิทธิภาพนั้นเริ่มต้นด้วยการจัดอันดับคู่ต่อสู้ (prioritisation) ซึ่งเปรียบเสมือนการเล็งเป้าหมายการต่อสู้ให้ถูก การใช้เรื่องเล่า (story telling) เพื่อดึงดูดความสนใจของสาธารณะพร้อมสอดแทรกเหตุผลของการต่อสู้ การผลิตวาทกรรมต่อต้าน (discourse of resistance) เพื่อต่อต้านยุทธศาสตร์ (strategy) ที่ฝ่ายโครงสร้างครอบงำสังคมมานาน ทั้งนี้ งานวิจัยชิ้นนี้พบว่าอุบายดังกล่าวดึงดูดการมีส่วนร่วมจากสาธารณชนอย่างดีเนื่องจากมีลักษณะ ความบันเทิงควบคู่สาระ (infotainment) กล่าวคือเรียกร้องความสนใจจากสาธารณะด้วยสารที่กระตุ้นเร้าอารมณ์ แต่ลงท้ายด้วยการให้เหตุผลประกอบเสมอประชากรบนโลกดิจิทัลถือเป็นตัวแปรสำคัญหนึ่งที่ช่วยขับเคลื่อนและขยายประเด็นการต่อสู้จนกลายเป็นกระแสสังคมและนำไปสู่ความเปลี่ยนแปลงเชิงโครงสร้าง ทั้งนี้ผู้วิจัยพบว่าการเคลื่อนไหวบนโลกดิจิทัลนั้น กลุ่มผู้ส่งสารควรมีสถานะเป็นนักก่อกวน (interventionist) ผู้พยายามรบกวนสภาพการรับรู้ทั่วไป (common-sense) เพื่อให้ผู้คนมองเห็นความผิดปกติ จากนั้นจึงวางแผน การขับเคลื่อน ก่อนจะสื่อสารเพื่อทำให้การต่อต้านเกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม