DOI: 10.17026/ar/hd76aq
title: Onderzoeksgebied Mixed-in-Place (Zuiderparklaan) te Lopik, gemeente Lopik
title: Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek) .

description: In opdracht van Van Oord Dredging and Marine Contractors heeft RAAP in juni 2023 een archeologisch
vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend
booronderzoek) uitgevoerd voor het onderzoeksgebied Mixed-in-Place (Zuiderparklaan) te Lopik in de
gemeente Lopik (figuur 1).
Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunningaanvraag. Het plangebied betreft
een weiland aan de Zuiderparklaan (totaal 7,8 ha). In een eerder stadium is voor het zuidelijk deel van
het onderzoeksgebied van circa 2 ha, waar een grofzandbarrière wordt aangebrac ht, reeds een
archeologisch vooronderzoek (bureauonderzoek) uitgevoerd met het advies om voor dit gebied geen
vervolgonderzoek te laten uitvoeren, mede op basis van de hier geplande ingrepen met een zeer
beperkte oppervlakte (18 m2, verdeeld over een sleuf met een breedte van 60 cm; Weerheijm e.a.,
2021).
Door een herziening van de plannen zijn in het huidige onderzoeksgebied van circa 5,8 ha echter ook
bodemingrepen voorzien, ten noorden van het gebied dat door Weerheijm e.a. is onderzocht. Deze
werkzaamheden bestaan uit het realiseren van drie parallel -gelegen wanden met een lengte van 60 m,
tot 15 m -mv en de breedte van de bodemingrepen bedraagt circa 50 cm. Na het realiseren van deze
wanden wordt een ontgraving uitgevoerd in een gebied van circa 3.300 m2 (vermoedelijk tot circa 5 m -
mv) om de sterkte van de middelste wand te proeven. In het voorliggende bureauonderzoek is het
gehele perceel aan de Zuiderparklaan meegenomen, waarbij wel specifieke aandacht is voor het
werkgebied – de zone van circa 5.725 m2, waarbinnen bodemingrepen zullen plaatsvinden (figuur 1).
Resultaten
Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende
uitspraken worden gedaan:
• Op basis van het bureauonderzoek bestond voor het met boringen onderzochte werkterrein een
middelhoge archeologische verwachting voor de aanwezigheid van bewoning uit het middenlaat
neolithicum. Tijdens het booronderzoek zijn in de drie zuidelijke gelegen boringen goedgerijpte
oeverafzettingen aangetroffen (plaatselijk met ontkalkte top), die nabij de overgang
naar het komgebied van de Goyland stroomgordel waren gelegen (hoogstens aangetroffen
vanaf 105 cm -mv). Voor deze afzettingen en het zuidelijk deel van het werkgebied blijft de
gestelde middelhoge verwachting voor bewoningsporen uit het midden-laat neolithicum
bestaan. Aan de oostzijde van het werkterrein heeft een crevasse van deze rivier gelopen
(hoogstens aangetroffen vanaf 155 cm -mv), waar bijvoorbeeld wel kano’s, visfuiken en
(rituele) deposities aanwezig kunnen zijn. Op basis van het slappere, minder -gerijpte karakter
van de aangetroffen sedimenten wordt de kans klein geacht dat hier bewoningssporen uit de
genoemde perioden aanwezig zullen zijn. Voor de ten noorden van de oeverafzettingen
aangetroffen komafzettingen van de Goyland stroomgordel bestaat eveneens een lage
verwachting voor de aanwezigheid van bewoningsporen.
• In het zuidelijk deel van het onderzoeksgebied werden mogelijk oeverafzettingen van de Lek
verwacht uit de periode Romeinse tijd en later met een middelhoge archeologische verwachting voor de periode Romeinse tijd-vroege middeleeuwen. Tijdens het booronderzoek zijn binnen
het werkgebied enkel komafzettingen afkomstig van de Lek aangetroffen, welke in een
lagergelegen gedeelte van het landschap zullen zijn gevormd op enige afstand van de actieve
riviergeul, waardoor de verwachting voor deze perioden van middelhoog naar laag kan worden
bijgesteld.
• Tijdens het verkennend booronderzoek zijn geen indicaties waargenomen, dat de lage
archeologische verwachting voor het werkterrein voor de late middeleeuwen en de nieuwe tijd,
dient te worden aangescherpt, waardoor deze verwachting wordt gehandhaafd.
Advies
Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in het zuidelijk deel van het werkgebied, waar
de noordelijke rand van de oeverwal van de Goyland stroomgordel is aangetroffen, (mogelijk)
archeologische resten bedreigd worden door de voorgenomen bodemingrepen (vanaf 105 cm -mv en
dieper). Daarom wordt geadviseerd om de resultaten van dit onderzoek in te passen in het ontwerp van
de voorgenomen werkzaamheden, zodat verstoring van archeologisch relevante lagen wordt
voorkomen. Dit kan enerzijds door de graafwerkzaamheden binnen het adviesgebied ( figuur 17) niet
dieper te laten gaan 85 cm -mv (inclusief een buffer ten opzichte van het hoogste voorkomen) of dit
gebied te ontzien van bodemingrepen, zodat eventueel aanwezige archeologische resten in situ kunnen
worden behouden. Deze laatste mogelijkheid is met de opdrachtgever besproken en wordt overwogen,
waarbij het werkgebied en de locaties van de voorgenomen bodemingrepen circa 30 m naar het
noorden wordt opgeschoven. Indien het realiseren van de wanden en de hierna uit te voeren ontgraving
uitsluitend ten noorden van het adviesgebied wordt uitgevoerd, wordt geen vervolgstap binnen de
cyclus van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) geadviseerd, mede op basis van de vrij
fijnmazige begrenzing van kansrijke oevers van de Goyland stroomgordel, die op basis van het
uitgevoerde onderzoek in het zuidelijk deel van het werkterrein kon worden vastgesteld en
aangescherpt.
Indien dergelijke inpassing niet mogelijk is, wordt voor het zuidelijk deel van het werkterrein
aanbevolen de onderstaande vervolgstap uit het proces van de AMZ te nemen.