DOI: 10.14457/tu.the.2015.667
title: มาตรการทางกฎหมายเกี่ยวกับการกลั่นกรองโครงการหรือกิจการที่ต้องจัดทำรายงานวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อมในประเทศไทยเปรียบเทียบต่างประเทศ

description: แม้ว่าการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมเป็นกระบวนการที่สำคัญในการกำหนดมาตรการป้องกันและแก้ไขผลกระทบสิ่งแวดล้อม และใช้ประกอบการตัดสินใจพัฒนาโครงการ แต่ก็สร้างภาระหน้าที่ให้แก่เจ้าของโครงการในเรื่องค่าใช้จ่ายและระยะเวลาที่เพิ่มขึ้น ดังนั้นไม่ใช่ทุกโครงการที่มีหน้าที่ต้องจัดทำการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม การกลั่นกรองโครงการที่ต้องจัดทำการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมจึงเข้ามามีบทบาทสำคัญในการคัดกรองโครงการที่อาจก่อให้เกิดผลกระทบอย่างมีนัยสำคัญเท่านั้นที่ให้เข้าสู่กระบวนการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมวิธีการกลั่นกรองโครงการที่ได้รับความนิยม ได้แก่ การกลั่นกรองโดยใช้ดุลพินิจพิจารณาเป็นรายกรณี และการกลั่นกรองโดยการการบัญญัติบัญชีรายชื่อโครงการซึ่งกำหนดให้ทำหรือได้รับการยกเว้นการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม หรือนำมาใช้ร่วมกัน และยังมีการนำหลักการมีส่วนร่วมของประชาชนเข้ามาปรับใช้ในการกลั่นกรองโครงการ เพื่อให้เกิดการแลกเปลี่ยนข้อมูลและสร้างความเข้าใจอันดีระหว่างรัฐและประชาชนด้วยประเทศไทยให้อำนาจรัฐมนตรีโดยความเห็นชอบจากคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติเป็นผู้มีอำนาจชี้ขาดและออกประกาศกระทรวงกำหนดให้โครงการที่รัฐกำหนดเท่านั้นต้องจัดการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม วิธีการกลั่นกรองโครงการดังกล่าวทำให้เกิดปัญหา ได้แก่ การบัญญัติโครงการไม่ครอบคลุมโครงการที่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมตามความเป็นจริง และการไม่เปิดโอกาสให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วมปัญหากรณีไม่ครอบคลุมโครงการที่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมตามความเป็นจริง เกิดจาก 2 สาเหตุหลัก ได้แก่ กรณีผู้ประกอบการจงใจลดขนาดหรือเปลี่ยนสภาพโครงการเพียงเล็กน้อยเพื่อไม่ต้องตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด โครงการขนาดเล็กหลายโครงการในบริเวณใกล้เคียงกันย่อมก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมไม่ต่างจากโครงการที่กฎหมายกำหนด อีกทั้งยังมีโครงการที่กฎหมายมิได้กำหนดให้ต้องจัดทำการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมแต่อาจก่อให้เกิดผลกระทบสิ่งแวดล้อมได้ อันเกิดจากโดยสภาพของวิธีการบัญญัติบัญชีรายชื่อโครงการที่ก่อให้ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ซึ่งเป็นการยากที่จะกำหนดให้ครอบคลุมโครงการที่ก่อให้เกิดผลกระทบสิ่งแวดล้อมทั้งหมดได้ ประกอบกับการแก้ไขเพิ่มเติมประกาศรายชื่อโครงการเป็นไปอย่างล่าช้า ไม่ทันต่อเหตุการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไปจากการศึกษาเปรียบเทียบการกลั่นกรองโครงการของประเทศต่างๆ ได้แก่ ประเทศสหรัฐอเมริกา ประเทศแคนาดา กลุ่มประเทศสหภาพยุโรป  ประเทศออสเตรเลีย และประเทศญี่ปุ่น พบว่ามีกฎเกณฑ์การกลั่นกรองโครงการที่แตกต่างกัน แต่เมื่อวิเคราะห์แล้วพบว่าประเทศส่วนใหญ่มีหลักเกณฑ์บางประการที่ตรงกัน ได้แก่ การนำเอาหลักการพิจารณาโดยใช้ดุลพินิจเป็นรายกรณีมาใช้ร่วมกับการประกาศบัญชีรายชื่อโครงการ และการเปิดโอกาสให้ประชาชนเข้ามามีส่วนร่วม รวมทั้งมีการนำการประเมนผลกระทบสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์มาใช้ร่วมกับการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมระดับโครงการด้วยเมื่อได้ศึกษาและวิเคราะห์การกลั่นกรองโครงการในต่างประเทศ ผู้เขียนได้เสนอให้นำแนวทางบางประการของต่างประเทศมาปรับใช้ในประเทศไทย ดังนี้ ประการแรก ควรมีการนำหลักการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมระดับยุทธศาสตร์มาใช้ร่วมกับการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อมในระดับโครงการ โดยนำมาใช้เพื่อศึกษาและนำข้อมูลดังกล่าวมากำหนดขนาดและเงื่อนไขโครงการที่ต้องจัดทำรายงานการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อมที่มีความเหมาะสมมากยิ่งขึ้น ประการต่อมาควรให้สิทธิประชาชนในการเสนอเพิ่มเติมโครงการที่ประชาชนเห็นว่าอาจก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมได้ภายใต้หลักเกณฑ์ที่กฎหมายกำหนด และประการสุดท้ายให้มีการเผยแพร่ข้อมูลและกำหนดระยะเวลาให้ประชาชนแสดงความคิดเห็นก่อนมีการชี้ขาดว่าโครงการใดต้องจัดทำการประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม