DOI: 10.17026/dans-x2y-vftd
title: Plangebied Maantjesland, Gemeente Opmeer. Archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek

description: &lt;p&gt;In opdracht van de provincie Noord-Holland heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in maart 2007 een bureau- en inventariserend veldonderzoek uitgevoerd in verband met de voorgenomen ontwikkeling van een gebied in de gemeente Opmeer. In het gebied wordt een combinatie van waterberging, natuurontwikkeling, recreatie en het behoud van archeologische resten in situ gerealiseerd. Het behoud van archeologische resten in situ heeft betrekking op de vindplaats Maantjesland. Deze vindplaats bevat nederzettingssporen uit het Laat Neolithicum en is aangewezen als een terrein van zeer hoge archeologische waarde. Rond dit terrein liggen terreinen van hoge archeologische waarde en archeologische waarde. Het archeologisch onderzoek dient te worden uitgevoerd omdat in het gebied ten noorden van het terrein van zeer hoge archeologische waarde eventueel afgraving van de grond plaats zal vinden ten behoeve van waterberging. Realisatie van deze plannen zou kunnen leiden tot aantasting of vernietiging van mogelijk aanwezige archeologische resten. Doel van het archeologisch onderzoek was het opsporen van archeologische resten in dit gebied en, indien mogelijk, een eerste indruk geven van de kwaliteit (gaafheid en conservering), aard, datering, omvang en diepteligging ervan. Tevens diende te worden bepaald in hoeverre de vindplaats Maantjesland zich uitstrekt in noordelijke richting en of er sprake is van een intact profiel/cultuurlaag. Op basis van het onderzoek moest ook duidelijk worden waar het graafwerk ten behoeve van natuurontwikkeling dient te worden afgeraden en waar rietgroei in verband met de archeologische waarde dient te worden voorkomen. Doel van het onderzoek was nadrukkelijk niet het waarderen van de archeologische terreinen. Het archeologisch bureau- en veldonderzoek heeft de volgende conclusies opgeleverd: - In de nabijheid van het plangebied hebben verschillende molens gestaan. Ten noordoosten van het plangebied hebben waterpartijen gelegen die inmiddels zijn gedempt. - De begrenzing van de laat-neolithische cultuurlaag in noordelijke richting komt goed overeen met hetgeen tijdens eerder archeologisch onderzoek is vastgesteld. - De cultuurlaag is vermoedelijk geheel of gedeeltelijk in de bouwvoor opgenomen. - In het noordelijke en noordwestelijke deel van het plangebied is mogelijk ook sprake van een smalle kreekrug met laat-neolithische bewoning. - Op basis van de ligging van de cultuurlaag en de geologische ondergrond zijn zones onderscheiden waar ontgravingen voor waterberging naar verwachting geen of beperkte nadelige gevolgen hebben voor de archeologische waarden. - Het opzetten van het slootwaterpeil van 22 m -NAP zou bij een directe relatie tussen slootwaterpeil en grondwaterpeil geen directe, gunstige invloed hebben op de archeologische cultuurlaag. Alleen bij een ophoging van het slootwater- peil naar 19 m -NAP zou in theorie de cultuurlaag onder het grondwaterpeil liggen. - De grondwaterstand ligt op een aantal plaatsen flink hoger dan het huidige slootwaterpeil. - Door het verhogen van het peil naar 19 m -NAP zal, gezien de periodieke fluctuaties in het grondwaterpeil, het maaiveld van de vindplaats naar verwachting dermate drassig worden dat de vindplaats verruigd en betreding en daarmee een goed beheer vrijwel onmogelijk wordt. - Omdat de precieze relatie tussen het slootwaterpeil en het grondwaterpeil in zowel de zomer als de winter niet duidelijk is, is het moeilijk in te schatten wat het effect van een peilverhoging naar 22 m -NAP zal zijn op de cultuurlaag. - De vraag of en waar riet zal gaan groeien bij een slootpeil van 22 m -NAP is op voorhand moeilijk te beantwoorden. - De ophoging van de vindplaats met circa 03 m zal naar verwachting niet tot ernstige zetting van de humeuze cultuurlaag leiden. Het berijden van het maaiveld met zware machines voor het aanbrengen van de ophoging zal echter wel tot verstoring en zetting van de ondergrond kunnen leiden. Ook kan een ophogingspakket leiden tot verstikking van de ondergrond, waarbij de leesbaarheid van grondsporen kan worden aangetast. De vindplaats Maantjesland bevat zeer belangrijke informatie over de laat- neolithische bewoning van dit deel van Noord-Holland. De uitvoer van de geplande werkzaamheden biedt een unieke kans om deze informatie in haar oorspronkelijke context te bewaren en tegelijkertijd cultuurhistorische, recreatieve en landschappelijke functies met elkaar te verenigen. Op basis van de geringe kennis van de degradatie van archeologische vindplaatsen en de effecten van beschermende maatregelen is het zeer moeilijk om de effecten van de beoogde ingrepen op de archeologische waarden te beschrijven en kwantificeren. Voor plangebied Maantjesland wordt aanbevolen: - om de geplande stijging van het slootwaterpeil naar 22 m -NAP te realiseren; - om de fluctuaties in het grondwaterpeil te monitoren; - om eventuele ontgravingen ten behoeve van waterberging uit te voeren binnen de contour zoals die op figuur 6 is aangegeven; - om vindplaats Maantjesland niet op te hogen; - om langs de Braakweg een informatiebord te plaatsen.&lt;/p&gt;