DOI: 10.14457/tu.the.2021.24
title: พัฒนาการทางกฎหมายเกี่ยวกับการใช้สิทธิของบุคคลที่ถูกละเมิดสิทธิเสรีภาพในการยื่นคำร้องโดยตรงต่อศาลรัฐธรรมนูญ: ศึกษาปัญหาวัตถุแห่งคดี

description: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาพัฒนาการทางกฎหมายเกี่ยวกับการใช้สิทธิของบุคคลที่ถูกละเมิดสิทธิเสรีภาพในการยื่นคำร้องโดยตรงต่อศาลรัฐธรรมนูญ โดยมุ่งเน้นศึกษาประเด็นปัญหาเกี่ยวกับวัตถุแห่งคดีของการยื่นคำร้อง ซึ่งผู้เขียนใช้วิธีการค้นคว้าและรวบรวมข้อมูลจากตำรา บทความ เอกสารทางวิชาการทั้งภาษาไทยและภาษาต่างประเทศ รวมถึงการศึกษาแนวคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญทั้งในและต่างประเทศประกอบด้วย โดยมีความมุ่งหวังเพื่อแสดงให้เห็นถึงพัฒนาการทางกฎหมายของประเทศไทยเกี่ยวกับกลไกการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนตามรัฐธรรมนูญในการให้สิทธิแก่ผู้ที่ถูกละเมิดสิทธิหรือเสรีภาพตามที่รัฐธรรมนูญคุ้มครองไว้ สามารถยื่นคำร้องโดยตรงต่อศาลรัฐธรรมนูญเพื่อมีคำวินิจฉัยว่าการกระทำดังกล่าวขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญหรือไม่ เปรียบเทียบกับระบบการร้องทุกข์ทางรัฐธรรมนูญในต่างประเทศ ว่ามีความเหมือนหรือแตกต่างกันอย่างไร จากการศึกษาพบว่า ในช่วงระยะเวลาของการประกาศใช้รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 ประเทศไทยยังไม่มีบทบัญญัติเกี่ยวกับการให้สิทธิบุคคลยื่นคำร้องโดยตรงต่อศาลรัฐธรรมนูญเพื่อโต้แย้งว่าการใช้อำนาจมหาชนของรัฐละเมิดต่อสิทธิหรือเสรีภาพของบุคคล คงมีแต่ระบบการตรวจสอบกฎหมายมิให้ขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญเท่านั้น ส่วนตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 มาตรา 212 แม้จะมีการบัญญัติเปิดช่องให้บุคคลสามารถยื่นคำร้องไปยังศาลรัฐธรรมนูญได้ก็ตาม แต่ก็คงจำกัดวัตถุแห่งคดีให้มีแต่เฉพาะการโต้แย้งว่าบทบัญญัติแห่งกฎหมายขัดหรือแย้งต่อรัฐธรรมนูญ ซึ่งไม่เป็นไปตามระบบการร้องทุกข์ทางรัฐธรรมนูญที่มีวัตถุแห่งการร้องทุกข์ นั่นคือ การกระทำที่เกิดจากการใช้อำนาจมหาชนทุกประเภท ไม่ว่าจะเป็นการตรากฎหมาย (อำนาจนิติบัญญัติ) การบังคับการให้เป็นไปตามกฎหมาย (อำนาจบริหาร) หรือการพิจารณาพิพากษาคดี (อำนาจตุลาการ) กระทั่งเมื่อรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ใช้บังคับ ปรากฏว่าตามมาตรา 213 ได้บัญญัติให้บุคคลสามารถยื่นคำร้องโดยตรงต่อศาลรัฐธรรมนูญเพื่อโต้แย้งเกี่ยวกับ “การกระทำ” ซึ่งเกิดจากการใช้อำนาจรัฐที่ละเมิดต่อสิทธิหรือเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญได้ โดยไม่ได้จำกัดวัตถุแห่งคดีให้มีแต่เฉพาะการโต้แย้งเกี่ยวกับบทบัญญัติแห่งกฎหมายอีกต่อไป อย่างไรก็ดี หากพิจารณาตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561 ซึ่งกำหนดเงื่อนไขและวิธีการในการใช้สิทธิยื่นคำร้องตามมาตรา 213 กลับพบว่ายังคงมีการจำกัดขอบเขตวัตถุแห่งคดีในการใช้สิทธิยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญตามมาตรา 213 ในหลายกรณี ทำให้มีข้อน่าพิจารณาว่าบทบัญญัติมาตรา 213 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ประกอบกับพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยวิธีพิจารณาของศาลรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2561 นั้น อาจไม่สอดคล้องหรือไม่เป็นไปตามระบบการร้องทุกข์ทางรัฐธรรมนูญ เช่นเดียวกับรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 และรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 หรือไม่ และจะสามารถคุ้มครองสิทธิหรือเสรีภาพของประชาชนตามรัฐธรรมนูญจากการใช้อำนาจมหาชนต่างๆ ของรัฐได้เพียงใด วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงจะนำเสนอให้เห็นว่าแม้จะปรากฏพัฒนาการทางกฎหมายตั้งแต่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 จนมาถึงรัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบัน นั่นคือ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 เกี่ยวกับการนำระบบการร้องทุกข์ทางรัฐธรรมนูญมาใช้ในประเทศไทยก็ตาม แต่ประเด็นปัญหาเรื่องวัตถุแห่งคดีในการใช้สิทธิยื่นคำร้องต่อศาลรัฐธรรมนูญในกรณีเกิดการละเมิดสิทธิเสรีภาพของบุคคลก็ยังมีขอบเขตที่ค่อนข้างจำกัด และทำให้การใช้สิทธิของบุคคลเพื่อขอให้มีการตรวจสอบการกระทำอันเกิดจากการใช้อำนาจรัฐที่ละเมิดต่อสิทธิทางรัฐธรรมนูญไม่เป็นไปตามระบบการร้องทุกข์ทางรัฐธรรมนูญ และไม่อาจรับรองหรือคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนตามรัฐธรรมนูญได้อย่างเป็นรูปธรรม