DOI: 10.14457/tu.the.2016.978
title: ภาพตัวแทนผู้หญิงในการ์ตูน Disney princess

description: การวิจัยครั้งนี้มีจุดประสงค์เพื่อศึกษาภาพตัวแทนของผู้หญิงในการ์ตูน Disney Princess ใน 3 เรื่องล่าสุดซึ่งได้แก่ ราพันเซลเจ้าหญิงผมยาวกับโจรซ่าจอมแสบ (Tangled [2010]), นักรบสาวหัวใจมหากาฬ (Brave [2012]) ผจญภัยแดนคำสาปราชินีหิมะ (Frozen [2013]) เพื่อเปรียบเทียบกับการ์ตูน Disney Princess ที่ผ่านมา รวมถึงศึกษาการถอดรหัสภาพตัวแทนการ์ตูน Disney Princess ของกลุ่มผู้รับสารเด็กและวัยรุ่นผู้หญิง โดยใช้ระเบียบวิจัยเชิงคุณภาพ ดำเนินการเก็บข้อมูลโดยด้วยการวิเคราะห์ตัวบทเพื่อศึกษาถึงภาพตัวแทนผู้หญิงในการ์ตูน Disney Princess และการสัมภาษณ์วิเคราะห์ผู้รับสาร สำหรับทฤษฎีที่ผู้วิจัยนำมาใช้เป็นแนวทางในการวิเคราะห์ประกอบไปด้วย ทฤษฎีสตรีนิยม ทฤษฎีการประกอบสร้างความจริงทางสังคม แนวคิดการสร้างภาพแทน ทฤษฎีการเล่าเรื่องแนวคิดเรื่องตัวละคร และแนวคิดเรื่องผู้รับสารผลการวิจัยพบว่า ตัวละครผู้หญิงในการ์ตูน Disney Princess ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันมีการถูกประกอบสร้างให้ตรงกับยุคสมัยในสตรีนิยมในแต่ละยุค ซึ่งในยุคแรกตัวละครผู้หญิงประกอบสร้างภาพตัวแทน ที่ผู้หญิงจะต้องอ่อนโยน เฝ้ารอการช่วยเหลือจากเจ้าชาย สวย แต่ไม่เข้มแข็ง ไม่สามารถดูแลตนเองได้แต่พอมาในยุคต่อมาการ์ตูน Disney Princess ได้ประกอบสร้างตัวแทนผู้หญิงแบบใหม่ตามช่วงที่สตรีนิยมได้มีการขับเคลื่อนทางสังคมให้ผู้หญิงมีความกล้าที่จะเสนอความคิดเห็น เข้มแข็ง ดูแลตัวเองได้รวมถึงภาพของผู้หญิงที่ไม่ต้องรอคอยความช่วยเหลือจากเจ้าชาย และมาถึงสตรีนิยมในคลื่นลูกที่สามซึ่งตรงกับการ์ตูน Disney Princess ในยุคหลังที่ประกอบสร้างภาพตัวแทนผู้หญิงภายใต้บุคลิกลักษณะของตัวละครเจ้าหญิงที่มีพลังวิเศษช่วยเหลือหรือทำลายล้าง เน้นความสัมพันธ์ภายในครอบครัว ผู้หญิงมีความเข้มแข็งมากขึ้น มีความกล้าหาญ มีความสามารถในปกป้องดูแลตนเอง ช่วยเหลือคนรัก ไม่ต้องการแต่งงาน รวมทั้งประกอบสร้างภาพผู้หญิงที่ปกครองประเทศได้เพียงลำพัง ซึ่งเป็นไปตามกระแสของสตรีนิยมที่ขับเคลื่อนให้ผู้หญิงมีภาพตัวแทนที่มีความหลากหลาย กล้าแสดงออก ค้นหาความเสมอภาค อย่างไรก็ตาม การประกอบสร้างภาพตัวแทนที่พบในการ์ตูน Disney Princess ใน 3 เรื่องล่าสุดที่ทำการศึกษา พบว่า มีการผสมผสานภาพตัวแทน Disney Princess ที่ประกอบสร้างให้มีความสวยงาม ผิวขาว ใจดี มีเมตตา รักสัตว์ และประกอบสร้างภาพตัวแทนใหม่ๆ ขึ้นมาประกอบด้วยจากการสัมภาษณ์ถอดรหัสผู้รับชมเด็กและวัยรุ่นผู้หญิงผลการวิจัยพบว่า กลุ่มตัวอย่างที่อายุ 6-9 ปี  ปรากฏการถอดรหัสแบบเห็นชอบการนำเสนอภาพตัวแทนของผู้หญิงแบบใหม่ๆ ในยุคปัจจุบัน เช่น เจ้าหญิงชอบผจญภัย เจ้าหญิงปกป้องพี่น้องของตน รวมทั้งเนื้อเรื่องที่ประกอบสร้างความหมายของคำว่า รักแท้ คือ ความรักระหว่างพี่น้องและคนในครอบครัวที่ปรากฏในการ์ตูน Disney Princess ยุคหลังทั้ง 3 เรื่อง กลุ่มตัวอย่างอายุ 6-9 ปี  ปรากฏการต่อรองกับภาพตัวแทนเจ้าหญิงที่มีพลังวิเศษ คือ มีได้แต่ไม่ควรทำร้ายผู้อื่นหรือใช้อำนาจในทางที่ผิดไปซึ่งขัดกับลักษณะของเจ้าหญิงที่ต้องมีเมตตา ทั้งยังต่อรองกับการที่เจ้าหญิงที่เป็นคนดีแต่ถูกผู้อื่นรังแก นอกจากนี้กลุ่มตัวอย่างที่อายุ 6-9 ปี  ปรากฏถอดรหัสแบบต่อต้านกับภาพตัวแทนแม่มดช่วยเจ้าหญิง ผู้หญิงปกครองประเทศเพียงลำพัง เจ้าหญิงที่ก้าวร้าว ไม่เชื่อฟังคำสั่งของพ่อแม่ตนเอง ซึ่งในกลุ่มตัวอย่างช่วงอายุ 6-9 ปี  จากการวิเคราะห์โดยใช้ในเรื่องของการวิเคราะห์ ID จะมีการเลียนแบบที่ทำตามตัวละครมากกว่ากลุ่มอื่น เช่น หลังจากดูจะทำตามตัวละครที่ชื่นชอบ เช่น ทำความสะอาดบ้าน ร้องเพลง อยากเป็นคนดีแบบเจ้าหญิง เช่น มีเมตตาและไม่รังแกผู้อื่นแบบตัวร้ายในเรื่อง และกลุ่มอายุ 6-9 ปี  มีแนวโน้มในการแต่งตัวเลียนแบบตัวการ์ตูนที่ชื่นชอบมากกว่ากลุ่มที่อายุมากกว่า ทั้งนี้กลุ่มตัวอย่างอายุช่วง 6-9 ปี  ผู้ปกครองจะให้ความไว้วางใจในการให้ลูกของตนรับชมการ์ตูน Disney Princess ซึ่งเชื่อว่ามีความปลอดภัยและคัดกรองมาอย่างดี รวมทั้งพ่อแม่ยังหวังผลให้ลูกของตนมีความประพฤติที่ดีหลังรับชมการ์ตูน Disney Princessกลุ่มอายุ 10-12 ปี  ปรากฏการถอดรหัสแบบเห็นชอบกับภาพตัวแทนของผู้หญิงในการ์ตูน Disney Princess โดยที่ภาพตัวแทนของเจ้าหญิงสวยและผมยาว มีน้ำใจต่อผู้อื่น ปกป้องตนเองได้ กล้าหาญและเข้มแข็ง เป็นมิตรกับสัตว์ ดูแลพี่น้องและไม่คลั่งไคล้ผู้ชาย ปกครองประเทศเพียงลำพัง แสดงออกทางความคิดของตนเอง รวมทั้งภาพตัวแทนที่บ่งบอกว่าตัวละครผู้หญิงต้องทำ คือ การทำความสะอาดบ้าน ร้องเพลงไพเราะ นางฟ้าช่วยเหลือผู้อื่น ตัวร้ายขี้อิจฉา แม่มดต้องใจร้าย ทำร้ายผู้อื่น โดยจุดจบของผู้หญิงร้าย คือ ต้องจบชีวิต กลุ่มตัวอย่างอายุ 10-12 ปี  ปรากฏการต่อรองกับภาพตัวแทนผู้หญิงที่ปรากฏในการ์ตูน Disney Princess มากกว่ากลุ่มที่อายุน้อยกว่า คือ เรื่องที่ว่าผู้หญิงธรรมดาสามารถที่จะใช้ความสามารถของตนเพื่อเป็นปกป้องประชาชนได้ด้วยความสามารถของตน เจ้าหญิงนอกจากสวยแล้วควรที่จะฉลาดไม่หลงเชื่อหรือถูกหลอก แข็งแกร่งได้แต่ต้องมีคนดูแลยามที่อ่อนแอ ในยามคับขันต้องการให้พ่อแม่มาช่วยมากกว่าที่จะเป็นเจ้าชาย (ให้คนในครอบครัวช่วยเหลือได้) และปรากฏต่อต้านกับภาพตัวแทนผู้หญิงที่เป็นเจ้าหญิงทำร้ายผู้อื่น ทำตามใจตนเองอย่างไม่มีเหตุผล ทะเลาะกับพ่อแม่เพราะผู้ชาย อารมณ์ร้อนหงุดหงิดง่าย ปกครองประเทศเพียงลำพัง ถูกเจ้าชายหลอก แม่มดช่วยเหลือเจ้าหญิงและตัวร้ายผู้หญิงชอบหลอกลวง ส่วนในกลุ่มอายุ 10-12 ปีนั้นผู้ปกครองยังคงมีส่วนในการเลือกให้รับชมการ์ตูน Disney Princess แต่ในบางคนจะเลือกที่จะเปิดรับสื่อด้วยตนเองเนื่องจากการ์ตูน Disney Princess เป็นที่นิยมในหมู่เพื่อนๆ ทำให้สนใจที่จะเปิดรับชมซึ่งจะแตกต่างจากกลุ่มแรกที่อายุ 6-9 ปีที่ผู้ปกครองจะเป็นผู้เลือกให้รับชมกลุ่มอายุ 16-18 ปี  จะมีการถอดรหัสแบบเห็นชอบกับภาพตัวแทนของผู้หญิงในการ์ตูน Disney Princess ดังนี้ เจ้าหญิงต้องปกป้องตนเองได้ ชอบผจญภัย กล้าเสนอความคิดเห็น ปกครองประเทศเพียงลำพัง ทำตามความคิดของตนเอง แม่มดช่วยเหลือเจ้าหญิง เจ้าหญิงสวยและ มีความสามารถ มีเมตตา แม่มดช่วยเหลือเจ้าหญิง กลุ่มตัวอย่างดังกล่าวปรากฏการถอดรหัสแบบต่อรองโดยมีเหตุผลมากกว่ากลุ่มอื่นซึ่งมีการถอดรหัสแบบต่อรอง ดังนี้ ผู้หญิงทำงานบ้านถ้ามีอาชีพเป็นแม่บ้าน มีผู้ชายในฝันได้แต่ต้องไม่เกินจริง แบ่งแยกระหว่างความจริงและความฝัน ผู้หญิงรักกับเจ้าชายใน 1 วันเร็วไปควรใช้เวลาให้มากกว่านี้ ปกครองประเทศได้แต่ควรที่จะมีเจ้าชายและควรมีความสามารถ ปกครองประเทศเพียงลำพังได้ต้องเก่งและมีความเป็นผู้นำ ฉลาดหลักแหลม ผู้หญิงถูกคลุมถุงชนได้แต่ต้องทราบเหตุผลว่าเหมาะหรือไม่ ปฏิเสธการกีดกันความรักจากพ่อแม่โดยการอธิบายให้พ่อแม่ฟังถึงข้อดีของคนที่ชอบ แต่งงานเสร็จค่อยหย่ากับคนที่แต่งด้วยหากไปกันไม่รอดซึ่งจะมีการต่อรองกับภาพตัวแทนแบบมีเหตุผลมากกว่ากลุ่มอื่น และกลุ่มตัวอย่างอายุ 16-18 ปี  ปรากฏการถอดรหัสแบบต่อต้านกับภาพตัวแทนผู้หญิงในการ์ตูน Disney Princess ดังนี้ ผู้หญิงทำงานบ้าน ร้องเพลง รอให้เจ้าชายมาช่วยเหลือ ทำตัวน่าสงสารผู้หญิง ใฝ่ฝันถึงเจ้าชาย ผู้หญิงที่ทำตัวผิดศีลธรรม เช่น การลักพาตัวลูกคนอื่นของแม่เลี้ยงกอเธล หรือการกระทำตามใจตนเองและดื้อรั้นของเจ้าหญิง เจ้าหญิงมีพลังวิเศษและเวทย์มนตร์ ในบางรายในกลุ่มอายุ 16-18 ปี ไม่ปรากฏการต่อต้านภาพตัวแทนจากการวิจัยพบว่า ลักษณะทางครอบครัวของตัวกลุ่มตัวอย่าง การอบรมเลี้ยงดูของผู้ปกครอง และได้พบตัวแปรใหม่ๆ ที่เข้ามามีส่วนในการถอดรหัส เช่น ความเชื่อ และตัวแปรด้านพื้นที่ภายนอกบ้าน เช่น สถานการณ์บ้านเมืองและเหตุการณ์บ้านเมืองที่ปรากฏในขณะนั้นของผู้รับสาร นอกจากด้านลักษณะทางประชากรศาสตร์แล้ว ยังมีลักษณะด้านจิตวิทยา ได้แก่ ความชื่นชอบและความสนใจของกลุ่มผู้รับสารที่มีผลต่อการถอดรหัสภาพตัวแทนที่ถูกประกอบสร้างในระหว่างการรับชมการ์ตูนแล้วเกิดการเห็นชอบ, ต่อรองหรือต่อต้านซึ่งเป็นลักษณะส่วนบุคคลของผู้รับสารในแต่ละคนทำให้มีผลในการเลือกรับชมการ์ตูนในแบบที่ตนเองชื่นชอบหรือเลือกรับสื่อในรูปแบบต่างๆ