DOI: 10.14457/tu.the.2023.652
title: แนวทางการระงับข้อพิพาททางภาษีโดยวิธีการอนุญาโตตุลาการระหว่างรัฐภายใต้อนุสัญญาภาษีซ้อน

description: ในปัจจุบันประเทศไทยได้ทำอนุสัญญาภาษีซ้อนกับประเทศต่าง ๆ ทั้งหมด 61 ฉบับ โดยอนุสัญญาภาษีซ้อนนั้นมีวัตถุประสงค์เพื่อการเว้นภาษีซ้อนในส่วนที่เกี่ยวกับภาษีเงินได้และป้องกันการหลีกเลี่ยงภาษีระหว่างประเทศคู่สัญญา ซึ่งช่วยขจัดหรือบรรเทาภาระภาษีซ้ำซ้อนอันเป็นอุปสรรคของการลงทุนระหว่างประเทศให้หมดไปในระดับหนึ่ง หรือมีการแลกเปลี่ยนข้อมูลซึ่งกันเกี่ยวกับภาษีระหว่างประเทศระหว่างรัฐที่ทำอนุสัญญาภาษีซ้อน และลดอุปสรรคของการลงทุนระหว่างประเทศให้ลดลงไประดับหนึ่ง เมื่อกรณีที่รัฐทั้งสองรัฐที่เป็นคู่สัญญากันเกิดข้อพิพาทระหว่างกัน อนุสัญญาภาษีซ้อนจะมีการจัดทำวิธีการดำเนินการเพื่อความตกลงร่วมกัน (Mutual Agreement Procedure: MAP) เป็นคู่มือที่จัดให้รัฐคู่สัญญามีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหาข้อพิพาทเกี่ยวกับภาษีระหว่างประเทศ รวมถึงความไม่สอดคล้องกันในการตีความและการใช้อนุสัญญาเพื่อการเว้นการเก็บภาษีซ้อน โดยเป็นการดำเนินการโดยตรงระหว่างเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจของรัฐผู้ทำสัญญาทั้งสองรัฐและเจ้าหน้าที่ผู้มีอำนาจควรพยายามแก้ไขปัญหาหรือข้อสงสัยใด ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการตีความหรือการใช้อนุสัญญาภาษีซ้อนร่วมกัน จากการศึกษาอนุสัญญาภาษีซ้อนในประเทศไทย แม้จะมีการระบุถึงการระงับข้อพิพาทด้วย MAP แต่การระงับข้อพิพาทดังกล่าวก็พบว่ามีปัญหาหลายประการที่ทำให้เป็นการระงับข้อพิพาทที่ไม่มีประสิทธิภาพและไม่มีความแน่นอน เนื่องจากอนุสัญญาภาษีซ้อนมีข้อที่ตกลงแตกต่างกันไปในแต่ละคู่สัญญา ไม่มีการกำหนดระยะเวลากระบวนการต่าง ๆ ที่ชัดเจน อีกทั้งผู้เสียภาษีไม่มีส่วนร่วมในการเจรจา เพราะเป็นการเจรจาเป็นความลับ ส่งผลทำให้มีปัญหาการตีความความหมายของเงินได้แต่ละประเภทต่างกันและใช้เวลาในการระงับข้อพิพาทนาน ไม่สามารถให้สิทธิแก่ผู้เสียภาษีหรือนักลงทุนจะได้รับการปฏิบัติอย่างยุติธรรม และขาดความเชี่ยวชาญเกี่ยวกับภาษีระหว่างประเทศเนื่องด้วยประเทศไทยถือว่าเป็นประเทศกำลังพัฒนา จากปัญหาดังกล่าวการศึกษาค้นคว้าฉบับนี้จึงศึกษาวิธีการพัฒนาระบบการระงับข้อพิพาทภายใต้อนุสัญญาภาษีซ้อนของประเทศไทย โดยเพิ่มมาตรการเสริมด้วยการระงับข้อพิพาทด้วยการอนุญาโตตุลาการช่วยให้บรรลุวัตถุประสงค์ของสนธิสัญญาหรืออนุสัญญาภาษีซึ่งเป็นการป้องกันการจัดเก็บภาษีใด ๆ ที่ไม่เป็นไปตามที่ตกลงกันไว้ระหว่างคู่สัญญา โดยศึกษาการระงับข้อพิพาทระหว่างประเทศ (Inter-state Arbitration) ภายใต้อนุสัญญาภาษีซ้อนของ OECD, UN และประเทศสหรัฐอเมริกาเมื่อศึกษาการระงับข้อพิพาทภายใต้อนุสัญญาภาษีซ้อนระหว่างประเทศ ผู้เขียนศึกษาของ OECD, UN และประเทศสหรัฐอเมริกาซึ่งเป็นต้นแบบของการระงับข้อพิพาททางภาษีระหว่างประเทศโดยอนุญาโตตุลาการ พบว่ามีการนำอนุญาโตตุลาการมาใช้การระงับข้อพิพาททางภาษีระหว่างประเทศ เป็นมาตรการเสริมเพื่อเพิ่มความเป็นธรรมและความแน่นอนให้แก่ผู้เสียภาษีได้มากขึ้น แต่ก็มีข้อกังวลเกี่ยวกับการใช้อนุญาโตตุลาการภายใต้อนุสัญญาภาษีซ้อนในประเทศไทย เนื่องจากขาดผู้เชี่ยวชาญ กระบวนการพิจารณาที่ไม่โปร่งใส หรือเมื่อคำชี้ขาดมีผลผูกพันจะไม่สามารถอุทธรณ์ได้หากเป็นฝ่ายแพ้คดี ซึ่งผู้เขียนเห็นว่าข้อควรพัฒนาได้แก่ องค์ประกอบ หรือกระบวนการ และการอุทธรณ์ มาปรับใช้ในการระงับข้อพิพาทด้วยอนุญาโตตุลาการภายใต้อนุสัญญาภาษีซ้อนประเทศไทยโดยเสนอให้มีการแก้ไขเพิ่มเติมในอนุสัญญาภาษีซ้อนที่ประเทศไทยได้ทำทั้งหมด 61 ฉบับที่มีอยู่หรือที่กำลังจะทำในอนาคต ในข้อบทว่าด้วยเรื่อง วิธีการดำเนินการเพื่อความตกลงร่วมกัน (MAP) โดยเป็นมาตรการเสริมในกรณีที่ไม่สามารถระงับข้อพิพาทด้วยวิธี MAP ได้ ซึ่งข้อเสนอดังกล่าวเป็นประโยชน์สำหรับการพัฒนาการระงับข้อพิพาททางภาษีภายใต้อนุสัญญาภาษีซ้อนในประเทศไทยในอนาคต