DOI: 10.17026/ar/hyjpam
title: Historische Singelkade (AAR 107)
title: Archeologische Begeleiding walmuurvernieuwing Singel, Amsterdam (2017)

description: In 2016 werd gestart met de grootschalige vernieuwing van de walmuur langs de oostzijde van het Singel tussen de Haarlemmersluis en de brug ter hoogte van de Korte Korsjespoortsteeg. Voor dit plangebied gold een archeologische verwachting vanwege de mogelijke aanwezigheid van (bouw)sporen van de stadsmuur uit de 15de eeuw en van kadewerken uit de daarop volgende eeuwen. 

Ten behoeve van de civieltechnische werkzaamheden in 2016 was langs de kade met damwand een bouwkuip in de gracht gerealiseerd. Na het verlagen van het waterpeil in de kuip kwam ter hoogte van de Stromarkt een natuurstenen bekleding van de walmuur in het zicht die tot dan toe onderwater verborgen was gebleven. Deze vondst vormde de aanleiding om de ontmanteling van dit deel van de walmuur langs de Stromarkt archeologisch te begeleiden. Dankzij deze Archeologische Begeleiding, die tussen 25 januari en 8 februari 2017 is uitgevoerd door Monumenten en Archeologie (MenA), zijn verschillende bouwfasen geïdentificeerd waarvan het metselwerk met bijbehorende funderingen in detail kon worden gedocumenteerd.

De Archeologische Begeleiding leidde tot de documentatie van twee verschillende muurresten en funderingen die nieuw licht werpen op de bouw en fasering van de historische kade. 

Het eerste meest noordelijke muurdeel muurdeel (9,5 m lang) had een fundering die mogelijk nog verband hield met de oude stadsmuur of 16de-eeuwse varianten daarvan. De fundering bestond uit een eikenhouten rooster met vakken van ca. 60 x 70 cm op 1,60 m – tot 2,00 m – NAP. De vakken waren vol geheid met boomstammen van berk, populier en wilg met een diameter van 15 tot 25 cm. Het roosterhout kon dendrochronologisch worden gedateerd tussen 1550 en 1562. Deze datering sluit aan op die van een ontwerptekening uit 1569 voor de versterking van de stadsmuur op deze locatie. Waarschijnlijk was de ondergrond van de gedempte waterweg van het Kattengat te zwak gebleken voor de zware stadsmuur waardoor vernieuwing noodzakelijk was geworden.

Bij de vernieuwing van het muurdeel werden de oorspronkelijke houten fundering en het metselwerk vervangen. De vernieuwde muur was samengesteld uit bakstenen van diverse afmetingen; de meest gebruikte waren oranje/bruine en paars/bruine bakstenen (19,5/20,5 x 10 x 4,5 cm). Stenen van dit formaat zijn ook gebruikt bij de verbouwing van Sint-Anthoniespoort in 1561, zoals bij recent onderzoek van de Waag is vastgesteld. De 16de-eeuwse muur was aan de binnenzijde verstevigd met twee steunberen (1,35 m breed en minimaal 1 m lang) op ca. 3 m afstand van elkaar. Aan de buitenzijde van de kade zijn op een bepaald moment net onder de waterlijn twee lagen natuurstenen blokken aangebracht. Het ging om blokken Namens hardsteen (41-43 cm hoog, 35-50 cm breed 80-120 cm lang) die afwisselend kop en strek in het metselwerk waren geplaatst.

De walmuur is aan de voorzijde gesloopt om ruimte te creëren waarin de stroken natuursteen konden worden aangebracht. Na plaatsing van de steenblokken is de walmuur weer opgebouwd met oranje bakstenen van 23 x 11 x 4 cm. Toen in de 19de eeuw de walmuur langs het Singel werd vervangen werd het deel langs de Stromarkt niet gesloopt maar alleen voorzien van een nieuwe buitenschil. Ter hoogte van de natuurstenen blokken werd deze baksteenschil vanaf de waterlijn opgemetseld en de 17de-eeuwse natuurstenen blokken bleven als onderwaterbuffers op hun plek. 

Bij afronding van de vernieuwing van de kademuur in 2017 zijn de natuurstenen blokken in hun originele volgorde maar op een hogere, meer zichtbare plaats op hun oorspronkelijke locatie in de nieuwe wand teruggeplaatst
description: Amsterdamse Archeologische Rapporten