DOI: 10.14457/tu.the.2017.1218
title: มาตรการตรวจสอบย้อนกลับเพื่อความปลอดภัยด้านอาหารของประเทศไทย

description: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้เป็นการวิจัยเชิงเอกสาร มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัญหาและความจำเป็นในการบัญญัติกฎหมายที่เกี่ยวกับการตรวจสอบย้อนกลับในผลิตภัณฑ์อาหารของประเทศไทยโดยดำเนินการศึกษากฎเกณฑ์และมาตรฐานที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยด้านอาหารตลอดห่วงโซ่อาหารที่ประเทศไทยบังคับใช้อยู่ในปัจจุบันเพื่อนำมาวิเคราะห์ว่าการตรวจสอบย้อนกลับผลิตภัณฑ์อาหารในปัจจุบันเป็นอย่างไร คลอบคลุมและเหมาะสมหรือไม่ในการควบคุมให้อาหารมีความปลอดภัย รวมถึงศึกษาหน่วยงานที่มีหน้าที่ควบคุมดูแลและบังคับใช้กฎเกณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับความปลอดภัยด้านอาหารในประเทศไทย โดยศึกษากฎหมายและหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวกับการตรวจสอบย้อนกลับของสหภาพยุโรปซึ่งเป็นประเทศคู่ค้าสำคัญที่นำหลักเรื่องการตรวจสอบย้อนกลับมากำหนดเป็นกฎหมายทั้งที่บังคับใช้กับผลิตภัณฑ์อาหารภายในประเทศและการนำเข้าเพื่อเป็นข้อมูลประกอบการจัดทำข้อเสนอแนะจากการศึกษาพบว่าการตรวจสอบย้อนกลับอาหารได้อย่างเป็นระบบส่งผลดีและเป็นประโยชน์ทั้งต่อภาครัฐ ผู้ประกอบการและผู้บริโภค เช่น ทำให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ว่าความเสี่ยงของอาหารเกิดขึ้น ณ จุดใดทำให้สามารถแก้ไขได้ตรงจุดซึ่งช่วยควบคุมให้อาหารมีความปลอดภัย ช่วยควบคุมการแพร่กระจายของเนื้อสัตว์กรณีโรคสัตว์ระบาด นอกจากนี้ยังสามารถใช้ข้อมูลจากการตรวจสอบย้อนกลับในการเรียกคืนสินค้าได้อย่างถูกต้อง รวมถึงใช้ข้อมูลที่ได้จากการตรวจสอบย้อนกลับในการแจ้งเตือนภัยตามระบบแจ้งเตือนภัยและอำนวยความสะดวกในการส่งออกสินค้าไปยังประเทศคู่ค้าที่สำคัญ เช่น สหภาพยุโรปหรือสหรัฐอเมริกาที่มีข้อกำหนดในเรื่องการตรวจสอบย้อนกลับสินค้านำเข้าอีกด้วย เป็นต้น อนึ่งการที่ประเทศไทยจะมีมาตรการหรือกฎเกณฑ์เกี่ยวกับการตรวจสอบย้อนกลับจะต้องไม่ขัดกับพันธกรณีของประเทศไทยที่มีต่อองค์การการค้าโลก (WTO) ซึ่งหากหลักเกณฑ์นั้นเป็นไปตามหลักของข้อยกเว้นทั่วไปของความตกลงแกตต์ ข้อ XX(b) ความตกลง SPS และความตกลง TBT แล้วก็ย่อมกระทำได้ทั้งนี้การตรวจสอบย้อนกลับสินค้าอาหารของประเทศไทยในปัจจุบันยังไม่มีกฎหมายกำหนดโดยเฉพาะเจาะจง แต่ภาคเอกชนซึ่งมักเป็นผู้ประกอบการรายใหญ่นำมาใช้แบบสมัครใจเพื่อความสะดวกในการตรวจสอบย้อนกลับภายในองค์กรเพื่อเพิ่มมูลค่าให้กับสินค้าในตลาดระดับบนและเพื่อวัตถุประสงค์ในการค้าระหว่างประเทศกับประเทศที่มีข้อกำหนดในเรื่องดังกล่าวเท่านั้น ทำให้สินค้านำเข้าและสินค้าที่ผลิตเพื่อการบริโภคในประเทศยังไม่มีการตรวจสอบย้อนกลับอย่างเป็นระบบหรือตรวจสอบย้อนกลับได้ตลอดห่วงโซ่อาหาร ประกอบกับกฎเกณฑ์ด้านความปลอดภัยทางอาหารของประเทศไทยยังมีข้อบกพร่องในการจัดเก็บข้อมูลอยู่บ้าง เช่น ในการผลิตขั้นต้นทั้งไร่นา ฟาร์มเพาะเลี้ยง ฟาร์มเลี้ยงสัตว์มีเพียงมาตรฐาน GAP ที่มีข้อกำหนดให้ต้องเก็บข้อมูลแต่มาตรฐานนี้เป็นเพียงมาตรฐานทั่วไปซึ่งให้เกษตรกรหรือผู้เลี้ยงสัตว์นำไปใช้โดยสมัครใจเท่านั้น หรือในกรณีสินค้าปศุสัตว์ที่ไม่มีหลักเกณฑ์การจัดเก็บข้อมูลของสัตว์ที่เข้าสู่โรงฆ่าสัตว์และเนื้อสัตว์ที่ออกจากโรงฆ่าสัตว์ หรือในขั้นการขนส่งและกระจายสินค้าไม่มีหลักเกณฑ์ที่กำหนดไว้ว่าต้องมีการจัดเก็บข้อมูล เป็นต้น เหล่านี้ทำให้ผู้บริโภคไม่สามารถทราบถึงแหล่งที่มาของผลิตภัณฑ์อาหาร และผู้ที่เกี่ยวข้องไม่สามารถตรวจสอบย้อนกลับสินค้าอาหารในกรณีที่เกิดปัญหาหรือวิกฤติด้านอาหารได้ รวมถึงมีหน่วยงานที่เกี่ยวข้องมากมายตลอดห่วงอาหารและยังไม่มีองค์กรกลางในการทำหน้าที่เก็บรวบรวมข้อมูล ดำเนินการตรวจสอบและวิเคราะห์ความเสี่ยงตลอดห่วงโซ่อาหารอย่างเป็นรูปธรรม เช่นนี้ประเทศไทยจึงควรมีหลักเกณฑ์เกี่ยวกับการตรวจสอบย้อนกลับกำหนดไว้อย่างชัดเจนทั้งกรณีผลิตภัณฑ์ที่ผลิตเพื่อจำหน่ายภายในประเทศและผลิตภัณฑ์ที่นำเข้า-ส่งออกโดยอาจกำหนดเป็นกฎหมายทั่วไปใช้กับผลิตภัณฑ์อาหารทุกชนิดดังเช่นกรณีสหภาพยุโรปหรือกำหนดเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่มีความเสี่ยงสูง เช่น เนื้อสัตว์ หรือผลิตภัณฑ์ที่ต้องการการควบคุมเป็นพิเศษ เช่น อาหารเด็กทารก ดังเช่นกรณีของประเทศญี่ปุ่น รวมถึงควรมีองค์กรที่ทำหน้าที่ตรวจสอบย้อนกลับ รวบรวมข้อมูลและวิเคราะห์ความเสี่ยงตลอดห่วงโซ่อาหารเพื่อดำเนินการกรณีเกิดวิกฤติการณ์ด้านอาหารอย่างเป็นรูปธรรม