DOI: 10.14457/tu.the.2016.706
title: แนวทางการจัดการเศษกิ่งลำไยเป็นไบโอชาร์เพื่อเพิ่มมูลค่า

description: การศึกษาเรื่องแนวทางการจัดการเศษกิ่งลำไยเป็นไบโอชาร์เพื่อเพิ่มมูลค่า ในพื้นที่บ้านแม่แพง หมู่ที่ 3 ตำบลแม่ปั๋ง อำเภอพร้าว จังหวัดเชียงใหม่ มีวัตถุประสงค์การศึกษา 1) เพื่อศึกษาแนวทางการจัดการเศษกิ่งลำไยเป็นไบโอชาร์เพื่อเพิ่มมูลค่า 2) เพื่อศึกษาความคิดเห็นของเกษตรกรต่อแนวทางการจัดการเศษกิ่งลำไยเป็นไบโอชาร์เพื่อเพิ่มมูลค่า การศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาเชิงผสมระหว่างวิจัยเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ ที่เก็บข้อมูลจากการลงพื้นที่ภาคสนาม เป็นระยะเวลา 7  เดือน ใช้วิธีการศึกษาโดยการสังเกตแบบมีส่วนร่วม การสำรวจโดยใช้แบบสอบถาม การสัมภาษณ์เชิงลึก รวมถึงการใช้ชีวิตร่วมกับชาวสวนลำไยในพื้นที่ และการทำงานร่วมกับเจ้าหน้าที่มูลนิธิอุ่นใจที่รับผิดชอบโครงการเกี่ยวกับการจัดการเศษกิ่งลำไยเพื่อเพิ่มมูลค่าผลการศึกษา พบว่า แนวทางการจัดการเศษกิ่งลำไยเป็นไบโอชาร์เพื่อเพิ่มมูลค่า ทางมูลนิธิอุ่นใจได้ดำเนินการออกเป็น 2 ส่วน ได้แก่ ส่วนที่ 1 การทำโครงการเกี่ยวกับไบโอชาร์จากเศษกิ่งลำไย มี 2 โครงการ คือโครงการไบโอชาร์ หนึ่งทางออกปัญหาหมอกควัน เป็นโครงการแปรรูปเศษกิ่งลำไยเป็นไบโอชาร์โดยการเผาในเตาเผาระบบปิดเพื่อลดหมอกควัน มีขั้นตอนการดำเนินงาน 1) จัดอบรมให้ความรู้เกี่ยวกับไบโอชาร์ 2) การสาธิตการเผาไบโอชาร์และสาธิตดัดแปลงเตาเผา 3) สนับสนุนเตาเผาให้หมู่บ้าน 2 เตา โครงการที่ 2 โครงการลดการเผาชีวมวลจากการทำเกษตร และปรับปรุงคุณภาพดินด้วยปุ๋ยหมักชีวภาพจากไบโอชาร์ โครงการต่อยอดจากโครงการที่ 1 โดยการนำไบโอชาร์ผสมกับปุ๋ยหมักชีวภาพ มีขั้นตอนการดำเนินงาน 1) จัดอบรมให้ความรู้เกี่ยวกับปุ๋ยหมักชีวภาพ 2) สาธิตการทำปุ๋ยหมักชีวภาพ 3) สนับสนุนอุปกรณ์ทำปุ๋ยหมัก ส่วนที่ 2 กระบวนการดำเนินการของแนวทางการจัดการเศษกิ่งลำไยเป็นไบโอชาร์เพื่อเพิ่มมูลค่า ขั้นตอนแรก การประชารสัมพันธ์ข้อมูลข่าวสารมี 4 ช่องทาง ได้แก่ เอกสารประกอบความรู้ หอกระจายข่าวชุมชน ตัวแทนเกษตรกรที่เคยเข้าร่วมโครงการ และการจัดอบรมร่วมกับเทศบาลตำบลแม่ปั๋งและแม่แวน ขั้นตอนที่ 2 การขับเคลื่อนโครงการ มี 2 ช่วง ได้แก่ ช่วงที่ 1 การขับเคลื่อนระดับตำบล เชิญตัวแทนเกษตรกรแต่ละหมู่บ้านเข้าร่วมโครงการ ช่วงที่ 2 ระดับหมู่บ้าน ได้ดำเนินการในหมู่บ้านเพื่อผลักดันให้เกษตรกรนำไปปฏิบัติจริง ขั้นตอนที่ 3 รณรงค์การใช้ปุ๋ยจากไบโอชาร์ในการทำเกษตร โดยการสนับสนุนงบประมาณปุ๋ย จากราคา 150 บาท เป็น 100 บาทต่อกระสอบ รวมถึงสนับสนุนเตาเผา และมูลสัตว์ด้วยความคิดเห็นของเกษตรกรต่อแนวทางการจัดการเศษกิ่งลำไยเป็นไบโอชาร์เพื่อเพิ่มมูลค่า พบว่า มี 3 ประเด็น ได้แก่ 1) ความคิดเห็นต่อมูลนิธิอุ่นใจและเจ้าหน้าที่ คือ ด้านความสัมพันธ์และบทบาทของมูลนิธิต่อเกษตรกร มีความสัมพันธ์ค่อนข้างน้อย มูลนิธิอุ่นใจเริ่มเข้ามามีบทบาทในชุมชน ภายหลังจากมูลนิธิเข้ามาทำโครงการกับหมู่บ้านใกล้เคียง และมีบุคคลในชุมชนไปเป็นอาสาสมัครให้แก่มูลนิธิ ด้านความสัมพันธ์ระหว่างเจ้าหน้าที่และเกษตรกร เป็นความสัมพันธ์ที่ยังไม่กระจายตัว กระจุกอยู่เฉพาะกับบางกลุ่มที่คุ้นเคยเท่านั้น ด้านการทำงานของเจ้าหน้าที่ ขาดความชัดเจนในบางประเด็น เช่น การให้ข้อมูลเกี่ยวกับการขายปุ๋ยหมักชีวภาพจากไบอาชร์ให้แก่เกษกร และด้านข้อมูลสนับสนุนโครงการยังขาดข้อมูลสนับสนุนที่สร้างความเชื่อมั่นให้แก่เกษตรกร ได้แก่ ข้อมูลการทดลองเชิงปฏิบัติการ เรื่องการนำปุ๋ยหมักผสมถ่านไบโอชาร์ใช้ในสวนลำไย 2) ความคิดเห็นต่อโครงการคือ ด้านการดำเนินโครงการ เกษตรกรไม่มีส่วนร่วมในขั้นตอนการดำเนินงาน และการดำเนินโครงการขาดความต่อเนื่อง ไม่มีการติดตามประเมินผลดครงการ ด้านรูปแบบโครงการ บางกิจกรรมมีข้อจำกัดในการนำไปปฏิบัติจริงของเกษตรกร และด้านการสนับสนุนโครงการ ขาดความจริงจัง เกษตรกรจึงไม่นำไปปฏิบัติจริง โดยให้เหตุผลว่า ขาดอุปกรณ์ 3) ความคิดเห็นต่อบุคคล(เกษตรกร) คือ ด้านความสนใจของเกษตรกร ความสนใจที่มีต่อโครงการ ประโยชน์ที่ได้รับจากโครงการ ด้านบทบาทผู้นำชุมชน ผู้นำมีความจริงจัง กะตือรือร้นในการเชิญชวน ผลักดัน ส่งผงให้เกษตรกรมีความสนใจในการเข้าร่วมมากขึ้น ด้านการยอมรับของเกษตรกรการยอมรับโครงการมองว่าโครงการเป็นประโยชน์และสามารถนำไปใช้ได้จริงทางการเกษตร และด้านความรู้ความเข้าใจของเกษตรกร เกษตรกรไม่มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับไบโอชาร์เลย ซึ่งระดับความรู้ความเข้าใจ ดังกล่าวมีผลต่อการตัดสินใจเข้าร่วมโครงการของเกษตรกร