DOI: 10.17026/dans-xe4-86m5
title: Berkel Enschot, Bosscheweg 33 Tilburg-Enschot Bosscheweg 33

description: &lt;p&gt;BAAC heeft op 19 en 20 december 2018 in opdracht van SorgHuys Investment NV een archeologisch opgraving uitgevoerd in het plangebied Bosscheweg 33 te Tilburg-Enschot, gemeente Tilburg. De aanleiding voor het onderzoek is het plan een bestaande woning uit te breiden. De opgraving volgt op een proefsleuvenonderzoek dat op 16 november 2018 is uitgevoerd door BAAC. Dit onderzoek heeft een behoudenswaardige archeologische vindplaats opgeleverd uit de periode middeleeuwen tot en met de nieuwe tijd. De resultaten van het proefsleuvenonderzoek en de opgraving samen worden in dit rapport uiteengezet.&lt;br&gt;Het plangebied maakt deel uit van een gebied met fluvioperiglaciale afzettingen. Gezien de gleyverschijnselen en het relatief donkere karakter van de Apb-horizont, maakte het plangebied van oorsprong deel uit van een relatief nat gebied. Vermoedelijk is plaatselijk van oorsprong wel een podzolprofiel aanwezig geweest, maar hiervan zijn door verploeging geen tot nauwelijks restanten meer aanwezig. Vanaf de late middeleeuwen - nieuwe tijd heeft plaggenbemesting plaatsgevonden, waardoor de oude bouwvoor afgedekt is geraakt met een circa 50 cm dik, gelaagd humeus dek (plaggendek). In totaal zijn binnen het onderzoekgebied 72 spoornummers uitgedeeld. Er zijn voornamelijk paalkuilen, greppels en greppels aangetroffen, waarvan een deel toegekend kan worden aan structuren. Een klein deel van de sporen dateert uit de prehistorie, maar het gros dateert uit de middeleeuwen en nieuwe tijd. Tijdens het veldwerk zijn vier structuren gedefinieerd, een gebouwstructuur, twee cirkelvormige greppelstructuren en een greppelsysteem. Van een hoofd- of bijgebouw (structuur 1) zijn vier in een lijn gelegen paalsporen aangetroffen. Het kan gaan om een rij paalkuilen van middenstaanders, die voorkomen bij bijgebouwen, maar ook om een rij paalkuilen van een lange zijde van een rechthoekig gebouw waarvan de tegenhangers buiten het opgravingsareaal liggen. De datering van het vondstmateriaal uit de sporen is niet éénduidig. Een aantal scherven kogelpot zou in de 9e-11e eeuw moeten dateren, maar een fragment baksteen dat in de insteek van één van de paalsporen is gevonden zou eerder op een datering in de 13e/14e eeuw of later. Die laatmiddeleeuwse datering valt uit de toon bij de overige beschikbare dateringsmiddelen voor structuur 1, zodat ook sprake kan zijn van een herkomst van het baksteenfragment door dierwerking. Structuur 1 dateert eerder in de vroege of volle middeleeuwen op basis van 14C-dateringen (708-943 Cal. AD en 649-772 Cal. AD, beide met 95,4 % waarschijnlijkheid), het aangetroffen aardewerk en rekening houdend met formatieprocessen (de herkomst van het Archeologisch onderzoek 8 14C-gedateerde houtskool). Het 14C-gedateerde houtskool kan in vullingen uit latere tijd terecht zijn gekomen. Ondanks dat aan de bruikbaarheid van de 14C-dateringen kan worden getwijfeld door formatieprocessen is wel opvallend is dat bij de drie 14C-dateringen van materiaal afkomstig uit drie sporen (twee paalkuilen van structuur 1 en greppel S3004), vijf van de zes 14C-dateringsmarges in de vroege middeleeuwen zitten. Dat lijkt geen toeval. Direct ten oosten van structuur 1 liggen een aantal boogvormige greppels, structuren 2 en 3. Deze kunnen zijn gerelateerd aan opslaggebouwen waarbij de constructie geen sporen heeft nagelaten die tot in het leesbare vlak reikten. Structuren 2 en 3 kunnen kringgreppels zijn geweest van gewasstapels, maar zij kunnen ook deel zijn geweest van een geheel, samen met structuur 1, elk toebehorende aan twee fasen van structuur 1. In de nabijheid is bij de opgraving Streepstraat-Noord een kringgreppel gevonden die als onderdeel van een stapel is geïnterpreteerd, en bij de opgravingen Enschotsebaan Zuid 2 is een omgreppeld bijgebouw aangetroffen. In het laatste geval waren er wel paalsporen behorend tot de constructie aanwezig binnen de omgreppeling. In beide gevallen zijn de structuren in de volle middeleeuwen gedateerd. Structuren 2 en 3 kunnen begrenzingen van veekralen zijn geweest in twee fasen van structuur 1. Structuren 2 en 3 dateren dan ook in de vroege of volle middeleeuwen. Voor een datering van structuren 1, 2 en 3 in de vroege middeleeuwen pleit het gegeven dat vijf van de zes 14C-dateringsmarges van de drie 14C-dateringen in de vroege middeleeuwen zitten evenals drie parallellen van gebouwen met daaraan vast greppelstructuren, aangetroffen te Tilburg- Streepstraat (datering 850-900), te Bakel-Achter de Molen (datering 900-950) en te Veghel-Scheifelaar II (datering 10e eeuw of later). Aan de oostzijde van het onderzoeksgebied zijn twee schijnbaar parallel aan elkaar gelegen greppels gevonden. Eén greppel (S2004), is in de nieuwe tijd gedempt, maar het is goed mogelijk dat het (veel) eerder is gegraven. Er kunnen minstens twee fasen onderscheiden worden in het gebruik van deze greppel, waarbij opvalt dat de oudere fase erg breed was, namelijk 4,7 m.&lt;br&gt;Parallel aan S2004 is een andere greppel (S3004) gevonden met een lichtere kleur en meer homogene samenstelling. Deze tweede greppel is mogelijk een voorganger van S2004. Uit de vulling komt een scherf Mayen en uit vulling 1 is houtskool 14C gedateerd op 668-868 Cal. AD. Als het in vulling 2 gevonden houtskool c.q. een zaadje van Brem, met een 14C-datering van 1642-1949 Cal. AD, een indicatie is voor de periode waarin de greppel gedempt is, dan zou sprake kunnen zijn van een perceleringssysteem met grote tijdsdiepte. Op grond daarvan kan men besluiten tot een datering van de opvulling van S3004 in de nieuwe tijd, ware het niet dat bij drie 14C-dateringen van materiaal uit drie sporen in het opgravingsareaal vijf van de zes dateringsmarges in de vroege middeleeuwen zitten. Dat lijkt geen toeval en het is heel wel mogelijk dat S3004, ook op grond van de lichte kleur van S3004 en de scherf Mayen uit de vroege middeleeuwen (Karolingische tijd) dateert. Het materiaal dat 14C is gedateerd in de nieuwe tijd is dan via bijvoorbeeld dierwerking in S3004 terecht gekomen. De bewoners van de nederzetting die is aangetroffen zullen waarschijnlijk voornamelijk een bestaan hebben opgebouwd op basis van agrarische productie, maar er zijn ook aanwijzingen gevonden voor niet-agrarische activiteiten. In alle vier de paalsporen behorend tot structuur 1 zijn slakken aangetroffen die wijzen op ijzerbewerking in de omgeving van de vindplaats. Op welke afstand de smidse van de onderzoekslocatie lag is niet met zekerheid te zeggen.&lt;/p&gt;