DOI: 10.14457/tu.the.2020.148
title: ความรับผิดทางแพ่งของเจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษต่อความเสียหายจากมลพิษในดิน: ศึกษาเปรียบเทียบพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 กับกฎหมายสหรัฐอเมริกา

description: การศึกษาวิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อนำเสนอและวิเคราะห์ประเด็นความรับผิดทางแพ่งสาหรับบุคคลผู้ต้องรับผิดต่อความเสียหายจากมลพิษ โดยมุ่งศึกษาเปรียบเทียบความรับผิดทางแพ่งสำหรับความเสียหายทางสิ่งแวดล้อมตามกฎหมายสิ่งแวดล้อมของสหรัฐอเมริกาที่มีชอวา The Comprehensive Environmental Response, Compensation and Liability Act (CERCLA) กับพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล๎อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 ที่ยังมีข้อบกพร่องบางประการ เพื่อนำเสนอแนวทางในการปรับปรุงบทบัญญัติความรับผิดทางแพงต่อความเสียหายจากมลพิษของไทยให้เหมาะสมกับการพิจารณาคดีสิ่งแวดล้อมของประเทศไทย จากการศึกษาพบว่า ความรับผิดทางแพ่งต่อความเสียหายจากมลพิษตามมาตรา 96 แห่งพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ.2535 ยังคงมีช่องว่างทางกฎหมายในการกำหนดบุคคลผู้ต้องรับผิดทางแพ่งสำหรับความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อมอันเนื่องมาจากข้อสันนิษฐานความรับผิดต่อความเสียหายจากมลพิษที่รั่วไหลหรือแพร่กระจายมาจากแหล่งกำเนิดมลพิษตามบทบัญญัติดังกล่าวได้กำหนดให้บุคคลผู้เป็นเจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษในขณะปรากฏความเสียหายเท่านั้นที่ต้องรับผิด โดยไม่กำหนดให้แก่อดีตเจ้าของหรืออดีตผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษในช่วงที่มีการทิ้งหรือปล่อยของเสียต้องรับผิดแต่อย่างใด ซึ่งความเสียหายจากมลพิษ ในบางกรณีเป็นผลมาจากมลพิษสะสม จึงไม่ปรากฏความเสียหายจากมลพิษให้เห็นประจักษ์ในทันที แต่จะปรากฏผลความเสียหายเมื่อมลพิษในสิ่งแวดล้อมมีการสะสมจนมีปริมาณมากเกินขีดจากัดของธรรมชาติที่จะรองรับได้ก็ตาม เจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษในขณะที่ปรากฏความเสียหายจึงไม่ใช่บุคคลเพียงผู้เดียวที่ก่อให้เกิดมลพิษที่ทำลายสิ่งแวดล้อม ซึ่งไม่ว่าภาวะมลพิษที่ปรากฏจะเกิดจากมลพิษที่ปรากฏความเสียหายอย่างเฉียบพลัน หรือมลพิษสะสมที่ไม่อาจปรากฏความเสียหายให้เห็นประจักษ์ได้ในทันที ก็ล้วนส่งผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติ ระบบนิเวศน์ และชีวิต ร่างกาย อนามัยของมนุษย์ ความรับผิดทางแพ่งตามบทบัญญัติดังกล่าวจึงไม่สามารถบังคับให้บุคคลผู้ก่อมลพิษทุกคนต้องรับผิดทางแพ่งต่อความเสียหายที่ตนได้ก่อขึ้น ซึ่งแตกต่างจากกฎหมาย CERCLA ที่กำหนดบุคคล ผู้ต้องรับผิดทางแพ่งไว้ครอบคลุมมากกว่าพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติฯ ไม่ว่าจะเป็นเจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกาเนิดมลพิษคนปัจจุบัน อดีตเจ้าของหรือ ผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษ หรือบุคคลใด ๆ ที่รับสารอันตรายใด ๆ ไว้จากการศึกษาเปรียบเทียบความรับผิดทางแพ่งดังกล่าวข้างต้นพบว่า กฎหมายสิ่งแวดล้อมของสหรัฐอเมริกา CERCLA บัญญัติครอบคลุมและชัดเจนมากกว่าพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ.2535 ในเรื่องขอบเขตและคำนิยามของความรับผิดทางแพ่งและการชดใช้ค่าเสียหายของบุคคลผู้ต้องรับผิด จึงควรมีการแก้ไขเพิ่มเติมมาตรา 96 แห่งพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ.2535 ตามแนวทาง CERCLA เพื่อเป็นการขยายขอบเขตบุคคลผู้ต้องรับผิดทางแพ่งอันส่งผลให้บุคคลผู้ก่อมลพิษทุกคนต้องรับผิดต่อความเสียหายจากมลพิษที่ตนได้ก่อขึ้น และเพื่อให้กฎหมายดังกล่าวมีความชัดเจนและมีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยขอเสนอให้แก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติดังกล่าวตามแนวทางกฎหมาย CERCLA เป็นดังนี้ “แหล่งกำเนิดมลพิษใดก่อให้เกิด หรือเป็นแหล่งกำเนิดของการรั่วไหล หรือแพร่กระจายของมลพิษอันเป็นเหตุให้ผู้อื่นได้รับอันตรายแก่ชีวิต ร่างกาย หรือสุขภาพอนามัย หรือเป็นเหตุให้ทรัพย์สินของผู้อื่นหรือของรัฐเสียหายด้วยประการใด ๆ เจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษนั้นในขณะนั้น และ อดีตเจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษนั้นในช่วงเวลาที่มีการทิ้งสารพิษจากแหล่งกำเนิดมลพิษ ต้องรับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทนหรือค่าเสียหายเพื่อการนั้น ไม่ว่าการรั่วไหล หรือแพร่กระจายของมลพิษนั้น จะเกิดจากการกระทำโดยจงใจ หรือประมาทเลินเล่อของเจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษหรือไม่ก็ตาม เว้นแต่ในกรณีที่พิสูจน์ได้ว่ามลพิษเช่นว่านั้นเกิดจาก...”