DOI: 10.17026/ar/ozjjxl
title: Ons' Lieve Heer op Solder (AAR 100)
title: Archeologisch onderzoek Oudezijds Voorburgwal 38-40, Amsterdam (2013-2014)

description: In 2013-2014 werd het museum Ons’ Lieve Heer op Solder verbouwd. De verbouwing behelsde funderingsherstel op het pand Oudezijds Voorburgwal 40 en op Oudezijds Voorburgwal 38 onderkelderde nieuwbouw met een onderdoorgang tussen beide bouwdelen ter hoogte van de Heintje Hoekssteeg. Deze bouwlocatie heeft een hoge archeologische waarde vanwege een intensieve en gevarieerde gebruiksgeschiedenis die teruggaat tot de laatmiddeleeuwse ontginning. Op deze locatie waren achtereenvolgens een zeepziederij gevestigd, een aantal woonhuizen, de huiskerk het Hart (tegenwoordig Ons’ Lieve Heer op Solder) in de 17de tot de 19de eeuw en een 18de-eeuwse tapperij. Daarom werd een Archeologische Begeleiding in de bouwerkzaamheden opgenomen.

Het oudste spoor van landgebruik was een 2 m brede sloot parallel aan de Heintje Hoekssteeg. Deze was ingegraven in de natuurlijke veenbodem. In de tweede helft van de 14de eeuw is de sloot gedempt met klei- en veenzoden. Vervolgens is het terrein opgehoogd met afwisselende lagen van zand, klei- en veenzoden. Sporadisch was hierin afval vermengd. Eind 14de - begin 15de eeuw verrees de eerste bebouwing op het latere perceel Heintje Hoekssteeg 33. De fundering bestond uit een drie-steens bakstenen muur op een twee lagen van kruislings gelegde elzenhouten stammetjes.

Midden 15de eeuw richtte Hillebrant Claesz. zijn zeepziederij in op Oudezijds Voorburgwal 38. Er waren drie ingegraven structuren die aan de zeepziederij kunnen worden gerelateerd; twee houten kuipen en een waterput aangetroffen. Van de latere bebouwing op Oudezijds Voorburgwal 38 resteerde alleen een beerput op de voormalige binnenplaats met vondsten uit 1575-1625.

De oudste bouwfase van de nog bestaande panden Oudezijds Voorburgwal 40 en de twee erachter gelegen woningen in de Heintje Hoekssteeg dateert waarschijnlijk uit de jaren 1620. In 1671 werden de panden verkocht aan Jan Reynst en kregen ze deels nieuwe bestemmingen. De zolder bleef in gebruik als huiskerk, steegwoning ’t Catgen als priesterswoning en op de benedenverdieping van het grachtenpand opende Pieter van der Meulen, handelaar in bieren, in de jaren 1690 een tapperij. De beerput in ‘t Catgen was toen nog steeds in gebruik, zoals blijkt uit de aantekening in de verkoopakte dat de secreetkuil (gemeenschappelijke beerput) door de achterhuizen moest worden geleegd.
Bij het archeologisch onderzoek is de historisch vermelde beerput in het zicht gekomen. Het bleek te gaan om een rechthoekige gemetselde bak die zich met een omvang van 4,15 x 2,8 m uitstrekte onder de gehele achterste helft van het souterrain van ’t Catgen. Op de bodem van de 2,65 m diepe put lag een houten vloer. De constructie was aan de bovenzijde afgedekt met een vloer van planken, rustend op een raamwerk van zware houten balken. De beerput was nog volledig gevuld en bevatte een grote hoeveelheid huishoudelijk afval uit 1675-1800, waarvan het hoofdbestanddeel in de periode 1675-1750 in de beerput is beland.

Het afval in de beerput onder ’t Catgen bestaat hoofdzakelijk uit gebruiksvoorwerpen: kookgerei, tafelgerei, opslag, sanitair, verwarming en overig. Het gaat om objecten van keramiek, glas, metaal, hout en textiel en been. Verder bevatte de beerput voedselresten: botten, visgraten en botanische resten. Met deze laatste drie vondstcategorieën kunnen de voedingsgewoontes van de gebruikers van de drie panden worden achterhaald.
description: Amsterdamse Archeologische Rapporten