DOI: 10.17026/ar/9jvv87
title: Archeologisch Bureauonderzoek (BO) Feerwerd, WGA-Feerwerd Gemeente Westerkwartier (GR)

description: In opdracht van Hanab distributions heeft Lycens BV een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd met betrekking tot een kabeltracé in en rondom de wierde van Feerwerd. Het gebied was lange tijd ongunstig voor bewoning, en werd pas vanaf de ijzertijd langzaamaan in gebruik genomen. De wierde van Feerwerd wordt in de geschriften vanaf 800 na Chr. genoemd, maar op basis van vondsten tijdens eerder uitgevoerd onderzoek is geconcludeerd dat de wierde een oudere herkomst heeft. Feerwerd is onderzocht in het grote terpen/wierden onderzoek van Miedema. Feerwerd is opgebouwd uit drie dorpsterpen die tegen elkaar aan liggen (noord, zuid en midden). De noordelijke wierde heeft de oudste bewoningssporen, uit 600 – 400 v. Chr. bewoning op de zuidelijke wierde dateert vanaf 400 v. Chr. en de bewoning uit de centrale wierde dateert vanaf 200 v. Chr. Aan de zuidzijde van Feerwerd heeft de Luursemaheerd gestaan. De borg is in 1506 gebouwd en tussen 1710 en 1713 gesloopt. Ten westen van Feerwerd is de Mentaheerd aanwezig. 

Op basis van het uitgevoerde onderzoek is een advies opgesteld met betrekking tot het onderzoeksgebied (bijlage 11). Het tracé is op dit moment nog niet definitief vastgesteld, er worden naar verwachting nog kleine wijzigingen doorgevoerd in ligging en legwijze. Om deze reden is een verwachting en advies opgesteld voor een zone van 200 meter rondom het aangeleverde tracé. In de eerst plaats zijn er rondom Feerwerd drie (delen van) historische huisplaatsen (heerden/borgen) aanwezig waaraan een hoge archeologische verwachting voor de late middeleeuwen tot en met nieuwe tijd is gegeven. Voor deze gebieden wordt geadviseerd een verkennend booronderzoek uit te voeren in de intactheid van de bodem vast te stellen (oranje op de advieskaart). 

Eventueel kan ook direct tot begeleiding van de aanleg van de sleuf over worden gegaan binnen de begrenzingen van deze huisplaatsen. Voor de werkzaamheden die binnen de wierde van Feerwerd zullen plaatsvinden (rood op de advieskaart), wordt geadviseerd de werkzaamheden te begeleiden. De locatie waar de kabels worden geplaatst (ten dele binnen de bestaande weg) en de aanwezige (hoger gelegen) bestaande kabels maken het moeilijk om een verkennend booronderzoek uit te voeren om de intactheid van de bodem te achterhalen. Mocht de opdrachtgever door middel van proefsleuven de bestaande kabels in kaart brengen kunnen deze werkzaamheden eventueel archeologisch begeleid worden om de mate van bodemverstoring vast te stellen. Het gebied rondom de wierde en historische huisplaatsen heeft op basis van het uitgevoerde bureaonderzoek een lage archeologische verwachting toebedeeld gekregen. Voor deze zones wordt dan ook geadviseerd geen vervolgonderzoek uit te voeren. 

Ook in vrijgegeven delen van het plangebied bestaat altijd de mogelijkheid dat er tijdens graafwerkzaamheden toch losse sporen en vondsten worden aangetroffen. Op grond van artikel 5.10 van de Erfgoedwet 2024 dient zo spoedig mogelijk melding te worden gemaakt van de vondst bij de gemeente, provincie of de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Over de bevindingen en aanbevelingen uit dit onderzoek dient contact opgenomen te worden met de bevoegde overheid, in dit geval de gemeente Westerkwartier.

Reactie bevoegde overheid 22-07-2025
De gemeente heeft het advies zoals hierboven opgenomen overgenomen voor de oranje en rode delen. Voor het groene deel wordt vanuit de gemeente langs de Mentaweg vervolgonderzoek vereist in de vorm van een archeologische begeleiding. Dit kan worden afgeschaald indien de bodem hier verstoord blijkt te zijn. In het ontwerp facetplan archeologie krijgt de gehele strook langs de Mentaweg de waarde WA4 terwijl dit op moment van schrijven niet het geval is. De opdrachtgever geeft aan hier vanwege bomen waarschijnlijk een gestuurde boring toe te passen waardoor deze begeleiding niet langer nodig is. Voor het oranje en rode deel op de advieskaart is met de gemeente afgestemd om de te graven proefsleuven voor het opsporen van kabels en leidingen archeologisch te begeleiden als een profielputtenonderzoek als vervanging van het verkennende booronderzoek.