DOI: 10.14457/tu.the.2015.1133
title: การศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการจัดการความรู้ในสถาบันอุดมศึกษา กรณีศึกษา: มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ

description: การศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการจัดการความรู้ในสถาบันอุดมศึกษา กรณีศึกษา : มหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ” มีความมุ่งหมายที่จะทำการศึกษาถึงปัจจัยต่าง ๆ ที่ส่งผลต่อการจัดการความรู้ ซึ่งนำมาใช้ในการบริหารในมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ ปีงบประมาณ 2555-2557 ทั้งนี้การศึกษาครั้งนี้ครอบคลุมหน่วยงานภายในที่ทำการศึกษา 2 แห่ง ได้แก่ หน่วยงานจัดการเรียนการสอนคือสำนักวิชาเศรษฐศาสตร์และนโยบายสาธารณะ ส่วนหน่วยงานสายสนับสนุนคือสำนักหอสมุดกลาง เพื่อเป็นตัวแบบในการศึกษาครั้งนี้ เนื่องจากรูปแบบการจัดการความรู้ที่มีลักษณะแตกต่างกัน แม้ว่าทั้ง 2 หน่วยงานจะมีลักษณะเด่นชัดที่แตกต่างกัน ผ่านการวิเคราะห์ผ่านปัจจัยที่ส่งผลต่อการจัดการความรู้ประกอบด้วย 1) ความรู้ความเข้าใจแนวคิด 2) การสนับสนุนของผู้บริหาร 3) วัฒนธรรมองค์การ 4) ความก้าวหน้าเทคโนโลยีสารสนเทศ 5) การติดตามและการประเมินผล โดยกระบวนการศึกษาครั้งนี้ใช้วิธีการศึกษาเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ใช้วิธีวิเคราะห์แบบเชิงพรรณนา (Descriptive Analysis Research) ด้วยวิธีการวิเคราะห์ข้อมูลจากเอกสาร (Documentary Research) ด้วยการศึกษาเก็บข้อมูลเอกสารที่มีความเกี่ยวข้องกับการจัดการความรู้ และการสัมภาษณ์เจาะลึก (In–depth Interview) จากบุคลากรและเจ้าหน้าที่เกี่ยวข้อง เพื่อเก็บข้อมูลต่าง ๆ ในการดำเนินการจัดการความรู้ และนำข้อมูลมาศึกษาวิเคราะห์อย่างไรก็ดี ผลการศึกษา พบว่า ปัจจัยที่ส่งผลต่อการจัดการความรู้มีความสัมพันธ์กับมหาวิทยาลัยตามกรอบแนวคิดในการศึกษา มีรายละเอียดดังนี้1) ความรู้ความเข้าใจแนวคิดหน่วยงานในมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒ บุคลากรหรือเจ้าหน้าที่ผู้เกี่ยวข้องเริ่มต้นการลองผิดลองถูก ด้วยการกำเนิดความรู้และกระแสเครื่องมือการจัดการใหม่ จนนำการจัดการความรู้ไปปรับใช้ได้เองตามภารกิจและความรับผิดชอบของหน่วยงานนั้น ๆ ตามเป้าประสงค์ของการจัดการความรู้ ดังนั้นความรู้ความเข้าใจแนวคิดจึงเป็นปัจจัยหนึ่งที่มีความจำเป็นอย่างยิ่งในการจัดการความรู้ เพื่อประสบผลสำเร็จในอนาคตต่อไป2) การสนับสนุนของผู้บริหาร ผู้บริหารหน่วยงานภายในมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒที่ทำการศึกษาทั้ง 2 แห่ง นำความรู้ความเชี่ยวชาญพื้นฐานนำมาจัดการความรู้ แลกเปลี่ยนเรียนรู้ สั่งสมประสบการณ์ นำไปสู่พื้นฐานขององค์การแห่งการเรียนรู้ นอกจากนี้ผู้บริหารมีความพร้อมเปิดโอกาสการมีส่วนร่วมของบุคลากรหรือเจ้าหน้าที่ในหน่วยงานอย่างเต็มที่ในการเข้าร่วมกิจกรรมจัดการความรู้ อาทิเช่น การฝึกอบรม การถอดแบบทเรียน การถ่ายทอดจากผู้มีประสบการณ์ตรงจากบุคลากรที่มีอายุการทำงานสูง เป็นต้น พร้อมทั้งผู้บริหารมีการสร้างขวัญและกำลังใจที่ดีต่อบุคลากร ส่งผลดีต่อความตั้งใจของบุคลากรในหน่วยงานในการปฏิบัติงานการจัดการความรู้3) วัฒนธรรมองค์การ จากการศึกษา พบว่า หน่วยงานภายในมหาวิทยาลัยที่ทำการศึกษามีวัฒนธรรมองค์การ เต็มไปด้วยบรรยากาศการแลกเปลี่ยนเรียนรู้จนเป็นประสบการณ์ร่วมกัน จนยอมรับเป็นความเคยชินของบุคลากรในหน่วยงาน รวมทั้งการมีส่วนร่วมอย่างเต็มที่ ทั้งผู้บริหารและเจ้าหน้าที่เกี่ยวข้องมีการถ่ายทอดวัฒนธรรมการเรียนรู้ร่วมกัน ผสมผสานกับการทำความเข้าใจถึงความจำเป็นในการจัดการความรู้ จนมีการหล่อหลอมขัดเกลาขององค์การ จากบุคลากรรุ่นหนึ่งสู่อีกรุ่นหนึ่ง4) ความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีสารสนเทศความก้าวหน้าของเทคโนโลยีสารสนเทศ เป็นเครื่องมืออย่างหนึ่งของเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานในการพัฒนาการจัดการความรู้ในหน่วยงานนั้น รองรับการดำเนินงานกระบวนการจัดการความรู้ในหน่วยงานที่ทำการศึกษาทั้ง 2 หน่วยงาน เทคโนโลยีสารสนเทศให้งานมีระบบมากขึ้น ประหยัดเวลาในการทำงาน นำเทคโนโลยีสารสนเทศปรับใช้งานบริการเชื่อมต่อกับความรู้ในช่องทางต่าง ๆ อย่างสะดวกและรวดเร็ว ทันสมัยต่อการเปลี่ยนแปลงของโลกอย่างต่อเนื่อง5) การติดตามและการประเมินผลแต่ละหน่วยงานที่ทำการศึกษาในที่นี้ของหน่วยงานทั้ง 2 แห่ง พบว่า หน่วยงานมีตัวชี้วัดการจัดการความรู้ และมีแผนปฏิบัติการการจัดการความรู้ แต่กระบวนการติดตามการปฏิบัติงานการจัดการความรู้น้อย และไม่ได้วัดผลสัมฤทธิ์ ทั้งกิจกรรมหลักและกิจกรรมย่อย เน้นการวัดความรู้สึกความพึงพอใจหลังกิจกรรมการจัดการความรู้เท่านั้น ทั้งนี้จึงควรมีการพัฒนาการติดตามและประเมินผลหลังกิจกรรมการจัดการความรู้ เพื่อพัฒนาองค์การแห่งการเรียนรู้ในอนาคตทั้งนี้ผู้ศึกษามีข้อเสนอแนะสำหรับปัจจัยที่ส่งผลต่อการจัดการความรู้ของสถาบันอุดมศึกษา กล่าวคือมหาวิทยาลัยศรีนครินทรวิโรฒควรมีรูปแบบการจัดการความรู้ที่มีความชัดเจนและทันต่อประเด็นการจัดการความรู้ในการดำเนินงานปัจจุบัน ในขณะเดียวกันหน่วยงานที่ทำการศึกษาต้องอาศัยเวลาในการแลกเปลี่ยนเรียนรู้ และต้องตระหนักในการจัดการความรู้อยู่ตลอดเวลา เพื่อการพัฒนาองค์การแห่งการเรียนรู้ในอนาคตอย่างยั่งยืน