DOI: 10.17026/ar/mi7r72
title: Archeologisch bureau- en inventariserend veldonderzoek, verkennende fase door middel van boringen Molenstraat 25-27 te Gemert (Gemeente Gemert-Bakel)

description: In maart 2025 is door Aeres Milieu een archeologisch bureau- en verkennend booronderzoek uitgevoerd aan de Molenstraat 25-
27 te Gemert (gemeente Gemert-Bakel). De oppervlakte van het plangebied bedraagt 1.280 m2 en is momenteel deels bebouwd
en in gebruik als (verhard) erf. Aanleiding voor het onderzoek betreft de sloop van de huidige gebouwen en de nieuwbouw van
vier patiowoningen. De diepte van de toekomstige bodemverstoring is op dit moment onbekend. Uitgaande van een standaard
funderingsdiepte zonder onderkeldering, zal de bodemverstoring tot ten minste 80 centimeter (vorstvrije diepte) beneden
maaiveld reiken.
De onderzoekslocatie ligt volgens de Archeologische Beleidskaart van de gemeente Gemert-Bakel (2016) in een zone Categorie
3 (gebied met een hoge verwachting, dorpskern), Categorie 5 (gebied met middelhoge archeologische verwachting) en in een
zone Categorie 7 (gebied zonder archeologische verwachting, huidige bebouwing). Binnen het bestemmingsplan Centrumgebied
Gemert 2012 (vastgesteld 19-06-2013) gelden de dubbelbestemmingen Waarde – Archeologie 1 en Waarde – Archeologie 3
met dezelfde onderzoeksgrenzen als Categorie 3 en Categorie 5 van de Archeologische Beleidskaart.
Op de geomorfologische kaart is het plangebied niet gekarteerd. Mogelijk komen ter plaatse van het plangebied
dekzandwelvingen danwel een dekzandvlakte voor. Het ligt relatief hoog in het landschap, direct op de overgang van de
horstplateaus (Peelhorst) naar de dekzandgronden (Roerdalslenk). Ten noorden van het plangebied is een waterloop aanwezig,
de Haageik-Rips, het is vooralsnog onbekend vanaf welke periode deze loop watervoerend was. Het plangebied maakt in de
steentijd dus mogelijk deel uit van een gradiëntzone. Er geldt een middelhoge verwachting voor de periode (laat-)paleolithicum
tot het mesolithicum. De ligging van het plangebied zal voor latere landbouwende samenlevingen niet direct een aantrekkelijke
vestigingsplaats zijn geweest. Men zal zich voornamelijk op de hoger gelegen dekzandruggen en de hoge delen van de
dekzandwelvingen hebben gevestigd. In de omgeving zijn met name losse vondsten bekend uit het neolithicum, ijzertijd en
Romeinse periode. Er geldt een middelhoge verwachting voor zowel nederzettingsresten uit de periode neolithicum tot en met
de ijzertijd als voor nederzettingsresten uit de Romeinse tijd en de vroege middeleeuwen. Het plangebied ligt aan de
Molenstraat en maakt deel uit van de historische kern van Gemert. Langs de Molenstraat liggen meerdere gebouwen met
bijbehorende erven. Net ten noorden van het plangebied, aan de haageik-Rips, ligt de watermolen die in het begin van de 13e
eeuw door de heren van Gemert is opgericht. Op basis van deze gegevens geldt voor het plangebied een hoge verwachting voor
de periode late middeleeuwen en nieuwe tijd.
Op basis van het uitgevoerd verkennend veldonderzoek middels boringen kan worden gesteld dat de bodemopbouw binnen het
plangebied bestaat uit een AC-profiel. De top van bodem is niet meer in oorspronkelijke vorm aanwezig. De overgangen naar de
natuurlijke ondergrond is veelal scherp/verrommeld. Dit betekent dat de top van de C-horizont ontbreekt en daarmee het
potentieel archeologisch niveau voor de periode jager-verzamelaars niet meer intact is. Om deze redenen wordt de verwachting
voor de periode laat-paleolithicum – mesolithicum bijgesteld van middelhoog naar laag. Voor de daaropvolgende periode van
meer sedentaire bewoningsvormen met robuustere sporen kan worden gesteld dat deze naar verwachting nog goed aangetroffen
kunnen worden. Op basis van de bodemkundige gesteldheid en de reeds bekende vindplaatsen kunnen onder de humus
houdende bovengrond (vanaf circa 70 centimeter beneden maaiveld) archeologische resten aanwezig zijn.
Om bovenstaande redenen wordt voor het plangebied een vervolgonderzoek geadviseerd indien de beoogde
graafwerkzaamheden dieper dan bovengenoemd niveau plaatsvinden.
De resultaten van dit onderzoek zijn getoetst door de bevoegde overheid (gemeente Gemert-Bakel). Wij willen de opdrachtgever
erop wijzen dat dit selectieadvies nog niet betekent dat al bodemverstorende of voorbereidende activiteiten ondernomen
kunnen worden.
Het uitgevoerde onderzoek is verricht conform de gestelde eisen en de conventionele methoden. Het doel van dit onderzoek is
het inzichtelijk maken van de toestand van het aanwezige bodemarchief. Hiermee kan de beschadiging, dan wel vernietiging als
gevolg van de voorgenomen verstoring van een mogelijk aanwezig bodemarchief tot een minimum worden beperkt.
Advies1
Gezien de hoge archeologische verwachting adviseren we om daar waar in het plangebied bodemingrepen zullen worden
uitgevoerd dieper dan 40 cm –maaiveld, een archeologisch vervolgonderzoek uit te laten voeren.
Wij adviseren om de bestaande bebouwing (inclusief de vloer) te slopen tot maaiveld, waarna een archeologisch
vervolgonderzoek uitgevoerd kan worden in de vorm van een karterend en waarderend proefsleuvenonderzoek (conform
protocol Proefsleuven KNA 4.2) om hiermee grip te krijgen op mogelijk aanwezige archeologische waarden. Dit onderzoek wordt
gecombineerd met een archeologische begeleiding van de sloop van de ondergrondse delen van de huidige bebouwing. Het
archeologische onderzoek dient plaats te vinden aan de hand van een door het bevoegd gezag goedgekeurd Programma van
Eisen (PvE) en uitgevoerd te worden door een archeologisch bedrijf gecertificeerd voor het uitvoeren van archeologische
opgravingen.
Op basis van de uitkomsten van dit inventariserende vooronderzoek(en) beslist de gemeente of de archeologische waarden in
voldoende mate zijn vastgesteld. Indien hierbij archeologische waarden worden aangetroffen, dienen deze veilig gesteld te
worden door mogelijke planaanpassing en als dat niet mogelijk is, door het opgraven van de aanwezige archeologische resten.
Het besluit hierover ligt bij de gemeente. Daarnaast raden wij aan de mogelijkheid tot een doorstart naar een opgraving op te
nemen in het PvE voor de proefsleuven, indien het proefsleuvenonderzoek resulteert in positieve resultaten. Daarbij willen wij
wel benadrukken dat zo’n doorstart pas gemaakt kan worden, wanneer het onderzoek door middel van proefsleuven geëvalueerd
is.