DOI: 10.14457/tu.the.2015.636
title: มาตรการทางกฎหมายอาญาในการควบคุมการโคลนนิ่งมนุษย์

description: การโคลนนิ่งมนุษย์ หมายความถึง การสร้างสำเนามนุษย์ที่มีลักษณะของพันธุกรรมเหมือนกันกับมนุษย์คนอื่น ทั้งที่ยังมีชีวิตอยู่และตายไปแล้ว เป็นคำที่โดยทั่วไปใช้เพื่อสื่อถึงการทำสำเนามนุษย์ที่ไม่ได้เกิดขึ้นตามธรรมชาติเท่านั้น ไม่รวมถึงการเกิดฝาแฝดตามธรรมชาติ โดยสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ประเภท ได้แก่ การโคลนนิ่งเพื่อการเจริญพันธุ์ (reproductive cloning) และ  การโคลนนิ่งเพื่อการบำบัดรักษาโรค (therapeutic cloning) การโคลนนิ่งทั้งสองประเภทมีกระบวนการเริ่มต้นเหมือนกัน คือ การนำนิวเคลียสของเซลล์ร่างกายมาถ่ายโอนเข้าไปแทนที่นิวเคลียสของเซลล์ไข่ เซลล์ไข่ที่ถูกผสมแล้ว (fertilized eggs) จะถูกเลี้ยงไปจนถึงระยะบลาสโตซิส (blastocyst) ซึ่งเป็นระยะเวลาประมาณ 5 วันหลังจากการปฏิสนธิ โดยความแตกต่างระหว่าง     การโคลนนิ่งทั้งสองประเภทนี้ คือ หากเป็นการโคลนนิ่งเพื่อการเจริญพันธุ์ ไข่ที่ได้รับการผสมแล้วจะถูกใส่เข้าไปในมดลูกเพื่อให้ไข่นั้นฝังตัวและเจริญเติบโตเป็นมนุษย์ตามกระบวนการปกติต่อไป แต่หากเป็นการโคลนนิ่งเพื่อการบำบัดรักษาโรค ไข่ที่ถูกผสมแล้วจะถูกสกัดเอาเซลล์ต้นกำเนิดจากตัวอ่อนมนุษย์ (embryonic stem cell) ออกมาจากเซลล์ที่จะเจริญเติบโตไปเป็นตัวอ่อน (inner cell mass) และใช้กระบวนการทางเคมีกระตุ้นให้เซลล์ต้นกำเนิดนั้นให้กลายเป็นเนื้อเยื่อที่ต้องการ ซึ่งจากการทดลอง ผลผลิตที่ได้จากการโคลนนิ่งเพื่อการเจริญพันธุ์นั้นสามารถนำไปใช้ในการรักษาได้หลายโรค เช่น โรคเบาหวาน โรคอัลไซเมอร์ และการปลูกถ่ายเนื้อเยื่อหรืออวัยวะ ซึ่งมีความเป็นไปได้สูงที่จะไม่ทำให้เกิดปฏิกิริยาสลัดทิ้งของร่างกาย (การปฏิเสธการปลูกถ่ายอวัยวะอันเนื่องมาจากการตอบสนองของระบบภูมิคุ้มกัน) เป็นต้นหลังจากที่มีการโคลนนิ่งแกะดอลลี่ได้สำเร็จในปีคริสตศักราช 1996 ก็ทำให้มีการคาดการณ์ถึงความเป็นไปได้ในการโคลนนิ่งมนุษย์ และเกิดการวิพากษ์วิจารณ์ถึงความเหมาะสม ทั้งในแง่ศีลธรรมและกฎหมาย หลายประเทศจึงได้ตรากฎหมายมาบังคับใช้เพื่อกำหนดการกระทำให้เป็นไปในทิศทางที่แต่ละประเทศเห็นว่าเหมาะสมกับบริบททางสังคมของตน ตัวอย่างเช่น The Prohibition of Human Cloning for Reproductive Act 2002 และ The Research Involving Human Embryos Act 2002 ของเครือรัฐออสเตรเลีย, The Human Fertilisation and Embryology Act 1990 และ The Human Fertilisation and Embryology Act 2008 ของสหราชอาณาจักร, The Assisted Human Reproduction Act ของสหพันธรัฐแคนาดา และ The Embryo Protection Act ของสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี เป็นต้นบทบัญญัติแรกของประเทศไทยที่กำหนดห้ามทำการโคลนนิ่งเพื่อการเจริญพันธุ์ คือ   ข้อ 4 แห่งประกาศแพทยสภา ที่ 1/2540 เรื่อง มาตรฐานการให้บริการเกี่ยวกับเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ ประกอบกับข้อ 4/1 แห่งประกาศแพทยสภา ที่ 21/2545 เรื่อง มาตรฐานการให้บริการเกี่ยวกับเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ (ฉบับที่ 2) ซึ่งกำหนดให้ผู้ประกอบวิชาชีพซึ่งเป็นผู้ให้บริการเกี่ยวกับเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์จะต้องไม่กระทำในลักษณะเป็นการทำสำเนาชีวิต (Human Cloning) เพื่อการเจริญพันธุ์ ประกาศแพทยสภาทั้งสองฉบับมีผลบังคับแต่เฉพาะกับผู้ประกอบวิชาชีพทางการแพทย์เท่านั้น อีกทั้งยังเป็นเพียงประกาศและไม่มีบทกำหนดโทษทางอาญา ซึ่งมีค่าบังคับใช้ในระดับต่ำ ต่อมาได้มีการตราพระราชบัญญัติคุ้มครองเด็กที่เกิดโดยอาศัยเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ทางการแพทย์ พ.ศ.2558 และมีผลบังคับใช้แล้วเมื่อวันที่ 30 กรกฎาคม พุทธศักราช 2558 ซึ่งจากรายงานและเอกสารที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการร่างพระราชบัญญัติฉบับนี้ที่ถูกเก็บไว้ที่สำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกาปรากฏให้เห็นว่า คณะผู้ร่างพระราชบัญญัติฉบับนี้มีความเห็นว่าควรอนุญาตให้มีการโคลนนิ่งเพื่อการบำบัดรักษาโรคได้เพื่อให้เกิดความก้าวหน้าของวิทยาการทางการแพทย์ แต่จำเป็นที่จะต้องกำหนดห้ามไม่ให้ทำการโคลนนิ่งมนุษย์เพื่อการเจริญพันธุ์โดยเด็ดขาด เนื่องจากอาจก่อให้เกิดปัญหาภายในสังคมได้แม้จะมีกฎหมายที่กล่าวถึงการควบคุมการโคลนนิ่งมนุษย์ไว้อย่างชัดแจ้ง อีกทั้งมีการออกประกาศแพทยสภาและประกาศคณะกรรมการคุ้มครองเด็กที่เกิดโดยอาศัยเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ทางการแพทย์อีกหลายฉบับเพื่อกำหนดขั้นตอนและรายละเอียดในการควบคุมการใช้เทคโนโลยีดังกล่าว แต่ก็ยังมีข้อน่าสังเกตว่าเมื่อเทียบกับกฎหมายของต่างประเทศแล้ว การควบคุมการโคลนนิ่งมนุษย์ในประเทศไทยยังไม่รัดกุมมากเพียงพอ ซึ่งอาจจะเป็นช่องว่างที่ทำให้เกิดการกระทำผิดได้ จึงมีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องทำการศึกษามาตรการทางกฎหมายอาญาที่ใช้ใน   การควบคุมการโคลนนิ่งมนุษย์ของต่างประเทศและนำมาเปรียบเทียบกับบทบัญญัติของประเทศไทย เพื่อนำเสนอวิธีการควบคุมที่เหมาะสมต่อไป