DOI: 10.14457/tu.the.2020.1373
title: คุณภาพชีวิตการทำงานของพนักงานทำความสะอาดของบริษัทรับเหมาช่วงทำความสะอาดที่ทำงานภายในมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร ศูนย์พระนครเหนือ

description: การศึกษาวิจัยเรื่องนี้ มุ่งศึกษาเกี่ยวกับคุณภาพชีวิตการทำงานของพนักงานทำความสะอาดของบริษัทรับเหมาช่วงทำความสะอาดที่ทำงานภายในมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร ศูนย์พระนครเหนือและปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับคุณภาพชีวิตการทำงานของพนักงานทำความสะอาด โดยใช้แนวคิดเรื่องคุณภาพชีวิตของวอลตันทั้ง 7 ด้านเป็นกรอบในการศึกษา ทั้งนี้ มีวัตถุประสงค์ของการวิจัย คือ (1) เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับคุณภาพชีวิตการทำงานของพนักงานทำความสะอาด (2) เพื่อเสนอแนะแนวทางการแก้ไขปัญหาหรือพัฒนาคุณภาพชีวิตการทางานของพนักงานกวาดถนน ผู้ศึกษาได้ใช้วิธีวิจัยแบบคุณภาพ (Qualitative Research) เก็บรวบรวมข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) ร่วมกับการสังเกต ซึ่งผู้ให้ข้อมูลในครั้งนี้ คือ พนักงานทำความสะอาดของบริษัทรับเหมาช่วงทำความสะอาดที่ทำงานในมหาวิทยาลัยเทคโนโลยีราชมงคลพระนคร ศูนย์พระนครเหนือ จำนวน 15 คน ร่วมกับการสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง (Semi-Structured Interview) ซึ่งจะใช้สัมภาษณ์ กลุ่มนายจ้าง เจ้าหน้าที่และบุคลากรของมหาวิทยาลัย และนักศึกษาในมหาวิทยาลัยต่อประเด็นพนักงานทำความสะอาดในมุมมองของพวกเขา จากกรอบแนวคิดด้านคุณภาพชีวิตการทางานของวอลตันทั้ง 7 ด้าน ผู้วิจัยพบว่า1) ด้านค่าตอบแทนที่เป็นธรรมและเพียงพอ ผู้ให้ข้อมูลพบว่าถึงแม้ว่า พนักงานส่วนใหญ่จะพึงพอใจกับค่าตอบแทนที่พวกเขาได้รับทั้งในสถานการณ์ปกติและในสถานการณ์โค วิดแล้วนั้น แต่พวกเขาก็ยังคงมีความต้องการให้มีการปรับขึ้นเดือนโดยขึ้นตามอายุการทำงานของพนักงาน ส่วนใหญ่ที่มีอายุการทำงานหลายปี ซึ่งส่วนใหญ่แล้วจะมากกว่า 2 ปีขึ้นไป โดยพนักงาน 11 คนจาก ทั้งหมด 15 คนที่ ให้ข้อมูลนั้นมีอายุการทำงานมากกว่า 2 ปีทั้งสิ้น ซึ่งพวกเขามีมุมมองและความต้องการ ที่จะให้ทางบริษัทรับเหมาช่วงทำความสะอาดมีการปรับขึ้นเงินเดือนตามอายุการทำงาน อย่างเช่นปรับขึ้น 1 ครั้งต่อ 1 ปี เพื่อสร้างแรงจูงใจในการทำงานแก่ผู้ปฏิบัติงานให้เพิ่มมากขึ้นจากเดิม แต่ถ้าตัวบริษัทนั้นไม่ สามารถปรับขึ้นเงินเดือนตามมุมมองของพนักงานได้ มุมมองของตัวพนักงานเองก็ไม่ได้มองว่าประเด็นนี้ เป็นปัญหาต่อการทำงานหรือคุณภาพชีวิการทำงานของพวกเขา เพียงแต่การปรับขึ้นอัตราเงินเดือนนี้จะ ช่วยส่งเสริมแรงจูงใจในการทำงานให้มากขึ้นเท่านั้น2) สิ่งแวดล้อมที่ถูกลักษณะและปลอดภัย สามารถจำแนกผลวิเคราะห์ออกมาได้ดังนี้ ซึ่ง สามารถจำแนกผลวิเคราะห์ออกมาได้เป็น 2 ประเด็น ประเด็นแรก คือด้านสิ่งแวดล้อมที่ถูกลักษณะพบว่า สิ่งแวดล้อมที่ถูกลักษณะ โดยจากการวิเคราะห์ข้อมูลในประเด็นนี้พบว่าสภาพแวดล้อมในการทำงาน ของพนักงานทำความสะอาด หรือสถานที่ปฏิบัติงานยังคงถูกลักษณะในระดับหนึ่งที่ยังคงสร้างความพึงพอใจต่อ ผู้ปฏิบัติงานรวมไปถึงยังคงให้ความสะดวกสบายใจในการปฏิบัติงานไม่ได้ก่อให้เกิดความ เดือดร้อนรำคาญ ทางจิตใจหรือร่างกายแก่พนักงาน ประเด็นที่สอง คือด้านความปลอดภัยในสถานที่ทำงานโดยจากการวิเคราะห์ข้อมูลพบว่าทางพนักงานทำความสะอาดมีอุปกรณ์ พื้นฐานไม่เพียงพอต่อการป้องกันตนเองขณะทำงานทั้ง หน้ากากอนามัย ถุงมือ รองเท้า ยาง รองเท้า บูทกันน้ำ และผลิตภัณฑ์น้ำยาทำความสะอาด ซึ่งทางบริษัทรับเหมาช่วงทำความสะอาด มีการจัดสรรให้ อย่างจำกัดสำหรับอุปกรณ์ในกลุ่มป้องกันตนเองพื้นฐาน เช่น หน้ากากอนามัย ถุงมือ และเท้ายาง หากมีการใช้เกินจำนวนที่ทางบริษัทจัดสรรให้ก็ต้องทำการซื้อด้วยตนเอง จึงทำให้พนักงานทำความ สะอาดต้องใช้อุปกรณ์เหล่านี้อย่างค่อนข้างควบคุมการใช้งานให้นานที่สุดเท่าที่จะทำได้ 3) เปิดโอกาสให้ผู้ปฏิบัติงานได้พัฒนาความรู้ความสามารถ ซึ่งสามารถจำแนกผลวิเคราะห์ออกมาได้เป็น 2 ประเด็นดังนี้ ประเด็นแรก คือการ เปิดโอกาสให้พนักงานได้แสดงความคิดเห็นอย่างอิสระเกี่ยวกับงานที่ปฏิบัติ สนับสนุนการมีส่วนร่วมของ พนักงานทั้งการปฏิบัติงานและการวางแผนซึ่งในประเด็นนี้พบว่าพนักงานทุกคนสามารถแสดงความ คิดเห็นเกี่ยวกับการปฏิบัติงานได้อย่างอิสระเสรี ซึ่งในประเด็นนี้ผลวิเคราะห์ออกมาในรูปแบบเดียวกันคือ พนักงานทุกคนได้รับโอกาสในการแสดงความคิดเห็นอย่างอิสระในสถานที่ปฏิบัติงานรวมไปถึงทุกคนต่างมี ส่วนร่วมในการวางแผนการทำงานและการปฏิบัติงานเป็นทีม ประเด็นที่สอง คือการได้มีโอกาสพัฒนาทักษะในการทำงานของตนเองต่อไป อย่างไม่มีอุปสรรคหรือสิ่งปิดกั้น โดยผลการวิเคราะห์พบว่าทางบริษัทรับเหมาช่วงทำความสะอาดไม่ได้มีการสนับสนุนหรือส่งเสริมให้ พนักงานทำความสะอาดได้พัฒนาทักษะในการทำงานของตนเอง หรือ เสริมศักยภาพเพิ่มเติมจากรายละเอียดงานที่มีอยู่เดิมหรือขอบเขตงานที่พวกเขาทำเป็นประจำ ในประเด็น นี้ไม่พบว่าบริษัทรับเหมาช่วงทำความสะอาดได้มีการส่งเสริมสนับสนุนในทางใด เช่นการส่งพนักงานไป ฝึกอบรมที่สถาบันต่าง ๆ ที่มีความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน4) งานที่มีส่วนส่งเสริมด้านบูรณาการทางสังคมของผู้ปฏิบัติงาน โดยผลวิเคราะห์ได้คำตอบออกมาในชุดคำตอบเดียวกันคือ พนักงานทำความ สะอาดมีความสัมพันธ์ที่ดีกับเพื่อนร่วมงาน หัวหน้างาน รวมไปถึงบุคลากรในมหาวิทยาลัยที่เป็นผู้ว่าจ้าง และมีความรู้สึกผูกพันรวมไปถึงความสะดวกสบายใจในการทำงานกับสถานที่ทำงานนั่นคือมหาวิทยาลัย เทคโนโลยีราชมงคลพระนคร ศูนย์พระนครเหนือ ซึ่งจากการวิเคราะห์ข้อมูลยังพบอีกว่าความสัมพันธ์ที่ดี ระหว่างผู้ปฏิบัติงานกับเพื่อนรวมงาน หัวหน้างาน และบุคลากรในมหาวิทยาลัยนั้นเป็นปัจจัยสำคัญปัจจัย หนึ่งที่ยึดโยงให้พนักงานทำความสะอาดมีความผูกพันต่อสถานที่ปฏิบัติงานและมีอายุการทำงานที่ ค่อนข้างนานกับบริษัทแห่งนี้ รวมถึงลดอัตราการลาออกหรือโยกย้ายสถานที่ทำงาน5) งานที่ตั้งอยู่บนฐานของกฎหมายหรือกระบวนการยุติธรรม ซึ่งสามารถจำแนกผล วิเคราะห์ออกมาได้เป็น 2 ประเด็นดังนี้ ประเด็นแรก คือนโยบายขององค์กรโดยจากการวิเคราะห์ข้อมูล พบว่าบริษัทรับเหมาช่วงทำความสะอาดแห่งนี้มีนโยบายขององค์กรในการพิจารณาระบบการประเมินผล งานให้ผลตอบแทนและระบบการพิจารณาการลงโทษพนักงานบนพื้นฐานของกลไกกฎหมาย บนพื้นฐาน ของสัญญาจ้างที่เป็นธรรม ซึ่งในประเด็นนี้พบว่าชุดคำตอบเป็นคำตอบเดียวกันคือพนักงานทำความ สะอาดให้ความคิดเห็นและมีความรู้สึกพึงพอใจกับนโยบายขององค์กรที่นำมาปฏิบัติกับพนักงานทั้งระบบ ประเด็นที่สอง คือวัฒนธรรมขององค์กรจากการวิเคราะห์ข้อมูลสามารถจัดชุด คำตอบเป็นชุดเดียวกันได้ดังนี้ วัฒนธรรมขององค์กรหรือวัฒนธรรมของบริษัทรับเหมาช่วงทำความสะอาด นี้เป็นวัฒนธรรมองค์กรที่เคารพสิทธิส่วนบุคคล ความเท่าเทียม และสร้างโอกาสการมีส่วนร่วมในการ ทำงานของพนักงาน รวมไปถึงเปิดโอกาสให้พนักงานแสดงความคิดเห็นได้อย่างอิสระบนพื้นฐานหลักประชาธิปไตยในองค์กรผ่านการทำงานเป็นทีม 6) ความสมดุลระหว่างชีวิตกับการทำงาน ผู้วิจัยได้วิเคราะห์ข้อมูล จากการเก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์รวมทั้งการสังเกตการณ์ ซึ่งสามารถจำแนกผลวิเคราะห์ออกมาได้เป็น 2 ประเด็นดังนี้ ชุดคำตอบแรก ที่เป็นชุดคำตอบจากความคิดเห็นโดยส่วนใหญ่ของพนักงานคือพนักงาน ส่วนใหญ่มีความพึงพอใจต่อช่วงเวลาการทำงานของพวกเขาทั้งเวลาเริ่มงานและเวลาเลิกงาน ระยะเวลาในการปฏิบัติงานของพวกเขามีความสมดุลแล้วไม่กระทบกับเวลาการใช้ชีวิตส่วนตัวแต่อย่างใด อีกชุดคำตอบหนึ่ง คือเป็นความคิดเห็นของพนักงานคนหนึ่งที่ให้ความคิดเห็นใน บางกรณีว่าหากมีลักษณะงานที่เป็นงานรวมคืองานที่พนักงานทุกคนต้องทำร่วมกันตามโอกาสที่ผู้ว่าจ้าง มอบหมายก็จะทำให้กระทบกับเวลาส่วนตัวในบางกรณีเพราะงานรวมจะมีลักษณะที่เป็นงานที่ใช้แรงใน การทำงานมากกว่าปกติเพราะจะเป็นงานเคลื่อนย้ายยกของหนักเป็นส่วนใหญ่ ถึงแม้ว่าช่วงเวลาเลิกงาน จะเลิกเวลาปกติก็ตามแต่ก็สร้างความเหนื่อยล้าให้แก่พนักงานมากกว่าปกติอันเนื่องมาจากลักษณะงาน 7) งานมีส่วนเกี่ยวข้องและสัมพันธ์กับสังคม ผู้วิจัยได้วิเคราะห์ข้อมูล จากการเก็บข้อมูลด้วยการสัมภาษณ์รวมทั้งการสังเกตการณ์ ซึ่งสามารถจำแนกผลวิเคราะห์ออกมาได้เป็น 2 ประเด็นดังนี้ ประเด็นแรก คือนโยบายขององค์กรกล่าวคือทางบริษัทรับเหมาช่วงทำความสะอาดแห่งนี้ นั้นได้มีวัตถุประสงค์รวมไปถึงนโยบายขององค์กรเกี่ยวกับการบริหารจัดการภายในองค์กรและการปฏิบัติงานที่รักษาสิ่งแวดล้อม คำนึงถึงสิ่งแวดล้อม โดยทางบริษัทรับเหมาช่วงทำความสะอาดแห่งนี้ได้นำแนวคิดการบริหารงานที่รักษาสิ่งแวดล้อมมาเป็นกลยุทธ์ทางด้านการตลาด ในประเด็นที่สอง จากการสัมภาษณ์พนักงานได้พบคำตอบที่สามารถจัดเป็นชุด คำตอบเดียวกันได้คือ พนักงานทุกคนไม่ได้รับการให้ความรู้ถึงความสำคัญของการปฏิบัติงานที่รักษาสิ่งแวดล้อมจากบริษัทรับเหมาช่วงทำความสะอาดแห่งนี้ และไม่ได้มีความรู้สึกร่วมกับแนวคิดนี้ที่องค์กรนำมาปรับใช้กับการบริหารจัดการภายในองค์กร ซึ่งพนักงานทุกคนต่างให้ความคิดเห็นในแนวทางเดียวกัน ทั้งหมดว่างานตามขอบเขตที่พวกเขาได้รับมอบหมายนั้นเพียงพอแล้ว และไม่จำเป็นที่จะต้องทำงานที่ รับผิดชอบต่อสังคมรวมไปถึงงานที่รับผิดชอบต่อสังคมในด้านสิ่งแวดล้อมเพิ่มเติม