DOI: 10.17026/ar/u5icki
title: Nieuw onderzoek op oude vindplaatsen Aanvullende opgravingen van het ‘grafveld Hatert’ en de naastgelegen nederzetting uit de romeinse tijd aan de Nieuwe Dukenburgseweg te Nijmegen

description: In opdracht van de gemeente Nijmegen heeft Bureau Archeologie en Bodemkwaliteit van de gemeente Nijmegen (BABN) tussen december 2021 en juni 2022 een opgraving uitgevoerd in het plangebied NDW21 aan de Nieuwe Dukenburgseweg 21 te Nijmegen. Er waren plannen hier nieuwe woningen te bouwen. Om deze woningen te realiseren zou infrastructuur aangelegd moeten worden zoals wadi's en rioleringen, maar er dienden ook funderingen worden gegraven. De geplande graafwerkzaamheden vormden een dusdanige bedreiging dat het archeologische bodemarchief ter plaatse grotendeels of geheel vernietigd zou worden.

Een grafveld uit de Romeinse tijd - vindplaats 1: Van vindplaats 1 is de zone tussen twee eerder opgegraven delen van het grafveld opgegraven. Het betreft een grafveld met uitsluitend crematiegraven die dateren vanaf de midden-ijzertijd tot en met de midden-Romeinse tijd. Nu zijn alleen graven uit de Romeinse tijd opgegraven. Er zijn vijftien grafstructuren aangetroffen, waarvan er in elf bijzettingen van (gecremeerde) menselijke resten aanwezig zijn. De overige structuren zijn randstructuren waarbinnen geen graf is aangetroffen en resten van een brandstapel die niet direct aan een graf gekoppeld kon worden. In elf gevallen is een randstructuur aangetroffen in de vorm van een greppel die vermoedelijk rond een kleine heuvel heeft gelegen. Van de heuveltjes is niets meer teruggevonden. De graven dateren allemaal uit de periode tussen 10 en 90 na Chr., ofwel de eerste drie fasen van het grafveld. Alle (intacte) graven bevatten grafgiften, maar het aantal grafgiften dat per graf is meegegeven is gering: zelden meer dan drie stuks en vaak slechts een enkel stuk vaatwerk van keramiek. De grafgiften lijken niet afhankelijk te zijn van het geslacht of de leeftijd van de overledene en andersom kunnen leeftijd en geslacht ook niet afgeleid worden uit de grafgiften.

Een nederzetting uit de Romeinse tijd - vindplaats 2: Van vindplaats 2 is de noord-/noordoostelijke randzone opgegraven. De nederzetting is over een zone van ca. 150 bij 100 m onderzocht en alleen nog in het noordoosten begrensd door een greppel en daarachter het grafveld. De nieuw opgegraven Romeinse bewoningssporen van vindplaats 2 bestaan hoofdzakelijk uit een huisplattegrond met daaraan gerelateerde afvalkuilen en twee waterputten. De sporen en structuren op het nederzettingsterrein samen dateren grofweg van het eind van de 1e eeuw t/m het eind van de 2e eeuw. Bij het aardewerk is de best vertegenwoordigde periode 100-175 met een zwaartepunt rond 150. De datering van de sporen bestrijkt vooral fase 4 t/m 7 van het grafveld. Gezien het feit dat er nog geen bewoningssporen uit de eerste drie fasen (10 - 90) zijn aangetroffen, is het de verwachting dat de nederzetting zich nog verder naar het zuid(westen) uitstrekt met tenminste de bewoning uit deze vroege fasen.

Daarnaast is nog een klein fragment van de nederzettingsgreppel opgegraven. De oorspronkelijke diepte van de greppel is minimaal 1,25 tot mogelijk 1,5 meter geweest. Gecombineerd met een bijna even hoge wal achter de greppel heeft deze mogelijk een defensief karakter gehad. De openingen in de greppel en de fragmenten van andere greppels die ook tijdens het vooronderzoek zijn aangetroffen bieden, samen met de horizontale begrenzing van het grafveld, aanknopingspunten voor wat betreft het tracé van mogelijke wegen en paden van, naar en langs de nederzetting en het grafveld. Er zijn helaas weinig of geen specifieke gegevens af te leiden over de bewoners van de nederzetting, behalve over het aardewerk. Behalve informatie over de natuurlijke omgeving heeft het pollenonderzoek geen informatie opgeleverd over de bestaanseconomie of consumptie van goederen en bijvoorbeeld (overname van Romeinse) eetgewoonten. Aanwijzingen voor ambachtelijke specialisaties of specialisaties in de voedseleconomie zijn er binnen de huidige dataset niet. Hier liggen nog kansen voor toekomstig onderzoek naar het nederzettingsterrein, mits er geschikte contexten aanwezig blijken te zijn.

Overige sporen en vondsten: Behalve resten uit de Romeinse tijd zijn er enkele losse vondsten uit de bronstijd en uit de vroege middeleeuwen. Waarschijnlijk bevond zich gedurende enige tijd na het grotendeels verlaten van het nederzettingsterrein in de 5e of begin 6e eeuw nog een gebouw op het terrein. Er zijn aanwijzingen dat de nederzettingsgreppel nog niet geheel dicht was en dat het bos zich nog niet hersteld had, maar het terrein nog steeds begraasd of bewerkt werd. Uit de eeuwen daarna resteren slechts de houtskoolmeilers uit de 10e tot de 14e eeuw. Het langdurige gebruik van de houtskoolmeilers betekent dat er hier uiteindelijk wel gedurende enkele eeuwen sprake was van een bosgebied dat actief werd geëxploiteerd en mogelijk ook beheerd. Vondstmateriaal uit deze periode blijft beperkt tot enkele persoonlijke uitrustingsstukken en munitie- of wapenonderdelen uit de 12e tot 16e eeuw. Pas aan het eind van de 19e eeuw werden in het plangebied weer boerderijen opgetrokken die de nodige sporen hebben nagelaten.