DOI: 10.17026/ar/o0vzkf
title: Archeologisch bureau- en inventariserend veldonderzoek, verkennende fase, door middel van boringen Van Haarestaete te Mariaheide (gemeente Meierijstad)

description: In de periode november – december 2024 is door Aeres Milieu een archeologisch bureau- en verkennend booronderzoek uitgevoerd aan de Van Haarestaete te Mariaheide (gemeente Meierijstad). 
De aanleiding hiertoe betreft de omgevingsplanactiviteit (OPA) ten behoeve van de nieuwbouw voor verpleegplaatsen voor mensen met een intensieve zorgvraag. De diepte van de toekomstige bodemverstoring is op dit moment onbekend. Uitgaande van een standaard funderingsdiepte zonder onderkeldering, zal de bodemverstoring tot ten minste 80 centimeter (vorstvrije diepte) beneden maaiveld reiken. De onderzoekslocatie ligt volgens de Archeologische Beleidskaart van de voormalige gemeente Veghel (2009) in een zone met een middelhoge archeologische verwachting. Binnen het bestemmingsplan het ‘Paraplubestemmingsplan archeologie’ (2022) geldt de dubbelbestemming Waarde – Archeologie 7. 
In november 2023 is voor het terrein reeds een archeologisch bureau- en verkennend booronderzoek uitgevoerd. Op basis van de nieuwe inrichtingsplannen is de te realiseren nieuwbouw circa 90 graden gedraaid. Derhalve is middels dit rapport een aanvullend booronderzoek uitgevoerd. 
Volgens de Archeolandschappelijke eenhedenkaart ligt het plangebied op een dekzandwelving. Er geldt een middelhoge verwachting voor vindplaatsen uit het laat-paleolithicum tot en met het mesolithicum. 
De ligging van het plangebied in een hoger gelegen deel van een dekzandwelving zal voor latere landbouwende samenlevingen niet direct een aantrekkelijke vestigingsplaats zijn geweest. Er geldt een middelhoge verwachting voor zowel nederzettingsresten uit de periode neolithicum tot en met de ijzertijd als voor nederzettingsresten uit de Romeinse tijd en de vroege middeleeuwen. Het plangebied bestond sinds tenminste begin 19e eeuw uit weiland. Vanaf het begin van de 20e eeuw maakt het plangebied deel uit van de tuin/erf van het in 1912 gestichte Sint Nicolaasklooster. Er geldt een middelhoge verwachting voor de periode late middeleeuwen en nieuwe tijd. 
Op basis van het uitgevoerd verkennend veldonderzoek middels boringen kan worden gesteld dat de bodemopbouw in het plangebied bestaat uit (deels) intacte hoge zwarte enkeerdgronden. Hierdoor is de kans groot dat archeologische resten in de ondergrond kunnen worden aangetroffen. De in het vooronderzoek opgestelde archeologische verwachting (middelhoog voor laat-paleolithicum - nieuwe tijd) blijft dan ook gehandhaafd.
De graafwerkzaamheden bij de voorgenomen planontwikkeling kunnen een negatieve impact hebben op het verwachte aanwezige archeologische niveau. Op basis van de bodemkundige gesteldheid kunnen onder de humushoudende bovengrond (155 centimeter beneden maaiveld) archeologische resten aanwezig zijn. Wanneer er graafwerkzaamheden gaan plaatsvinden, die dieper reiken dan 125 centimeter beneden maaiveld (een buffer van 30 centimeter in acht nemend) dan kunnen eventueel aanwezige archeologische resten verloren gaat. Op basis hiervan wordt voor het plangebied een vervolgonderzoek geadviseerd. Dit vervolgonderzoek geldt voor het hele gebied waar de nieuwbouw is beoogd. 



Vooruitlopend hierop, wordt uitgegaan van hetzelfde advies als door de bevoegde overheid is aangegeven bij de beoordeling van het in 2023 uitgevoerde booronderzoek (AM22493): ‘Omdat de podzolbodem op delen van het plangebied nog gedeeltelijk intact is en archeologische resten -als ze er zijn- nog goeddeels ongeschonden kunnen zijn, dient het ontgraven van de bouwkuip te gebeuren onder archeologische begeleiding. In beginsel gaat het dan om een verkennend onderzoek. Voor het (IVO-P variant begeleiding) dient een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld, dat ter goedkeuring aan de gemeente wordt voorgelegd.’ 
Selectieadvies gemeente Meierijstad 
Het plangebied bevindt zich op de uitloper van de Lage Heide. Deze werd pas in 1791 uitgegeven en ontgonnen. De marginale ligging maakt dat dit gebied geen aantrekkelijke vestigingslocatie bood. Evenmin biedt het landschap aanwijzingen, zoals kenmerkende laagtes, voor andere vormen van gebruik, zoals rituele deposities. Hoewel niet uit te sluiten dat het plangebied in het laat-paleolithicum tot het neolithicum door jager-verzamelaars is gebruikt als jachtgebied (incl. tijdelijke jachtkampjes), is de kans om hiervan resten aan te treffen bescheiden. Omdat de oude bodem onder het akkerdek nog grotendeels intact is is het wel zo dat wanneer er archeologische complexen aanwezig zijn, deze waarschijnlijk bovengemiddeld goed bewaard zijn gebleven. Bovendien hecht de gemeente eraan deze verwachting te toetsen aangezien er in Mariaheide slechts weinig archeologische waarnemingen zijn verricht. 
De gemeente gaat daarom mee in het advies van Aeres Milieu om een vervolgonderzoek uit te laten voeren wanneer de bodemingrepen dieper reiken dan 125cm onder maaiveld. Vanwege de bescheiden verwachting kan dit evenwel plaatsvinden in de vorm van archeologische begeleiding. In beginsel betreft het een verkennend onderzoek. Mochten daarbij toch relevante archeologische resten worden aangetroffen, dan wordt in overleg met de initiatiefnemer en het bevoegd gezag bepaald of en welk vervolgonderzoek nodig is. Een doorstart naar opgraving behoort daarbij tot de mogelijkheden. 
Voor het (IVO-P variant begeleiding) dient een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld, dat ter goedkeuring aan de gemeente wordt voorgelegd.
Wij willen de opdrachtgever erop wijzen dat dit selectieadvies nog niet betekent dat al bodemverstorende of voorbereidende activiteiten ondernomen kunnen worden.