DOI: 10.17026/ar/vlgyrf
title: Bureauonderzoek Grindweg te Munnekeburen (gemeente Weststellingwerf)
title: Antea Group Archeologie 2024/519

description: In november‐december 2024, en met een update in mei 2025, is in opdracht van Baas B.V. door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd, om een archeologische verwachting op te stellen voor een tracé in Munnekeburen. Hier worden werkzaamheden verricht aan de water‐ en gasleidingen. Het tracé wordt aangelegd langs de Grindweg, tussen huisnummers 55 en 120. Het gehele tracé heeft een lengte van circa 725 meter. Dit wordt gerealiseerd door middel van open ontgravingen – dit betreft circa 340 meter. Deze bestaan uit sleuven met een breedte van maximaal 1,5 meter en een diepte tot maximaal 1,2 meter beneden maaiveld. Het totale oppervlak in open ontgraving bedraagt circa 510 m2 . De overige 385 meter van het tracé wordt uitgevoerd door middel van gestuurde boringen. 

Het plangebied ligt in de bestemmingsplannen “Munnekeburen” en “Buitengebied 2014”. Binnen het bestemmingsplan “Munnekeburen” zijn geen dubbelbestemmingen met de waarde archeologie opgenomen. Circa 300 meter van het tracé valt binnen dit bestemmingsplan. Hier geldt dus voor dat er, op basis van de bestemmingsplanregels, geen nader archeologisch onderzoek noodzakelijk is. Volgens de (nieuwere) archeologische verwachtingskaart van de gemeente geldt hier echter wel een hoge archeologische verwachting. Dit deel van het tracé is daarom toch meegenomen in onderhavig bureauonderzoek. 

Het overige deel van het tracé, circa 425 meter (=638 m2 ) ligt in de dubbelbestemming ‘archeologie’, binnen het bestemmingsplan “Buitengebied 2014” Hier worden de opgestelde vrijstellingsgrenzen overschreden. Er wordt echter in het bestemmingsplan ook verwezen naar het archeologische rapport van Ten Anscher & van der Veen (tevens gemeentelijke archeologische beleidsadvieskaart). Deze zijn kaarten zijn vigerend en volgens deze kaarten worden de vrijstellingsgrenzen niet overschreden. Op basis van de eerder genoemde archeologische verwachtingskaart wordt duidelijk dat de geplande werkzaamheden in een zone tussen Grindweg 69 ‐ 73 (dekzandkopje, circa 100 meter van het tracé in open ontgraving) de vrijstellingsgrenzen voor de categorieën in de verwachting ‘steentijd’ overschrijden. Hier geldt dus een hoge verwachting voor de steentijd. Voor het overige deel van het tracé geldt dat deze in een andere categorie vallen en hier worden de vrijstellingsgrenzen niet overschreden. Voor de verwachtingskaart ‘ijzertijd en later’ geldt dat er geen vrijstellingsgrenzen worden overschreden. Volgens de FAMKE wordt er geen enkele vrijstellingsgrens overschreden. 

Landschappelijk gezien ligt het onderzoeksgebied voornamelijk in een veengebied dat zich in het Holoceen heeft gevormd. De pleistocene afzettingen, waar zich mogelijke steentijdresten op kunnen bevinden, zijn hier relatief ondiep (tussen de 0,9 en 2 meter beneden maaiveld) aanwezig. Zoals reeds gemeld, geldt er een hoge archeologische verwachting voor resten uit de steentijd op basis van de gemeentelijke archeologische beleidsadvieskaart. Deze kunnen met de verwachte ontgravingsdiepte (1,2 meter beneden maaiveld), indien de bodem intact is, worden aangetroffen. In de periode tussen midden neolithicum en de vroege middeleeuwen was er relatief veel veen aanwezig binnen het onderzoeksgebied. Vermoedelijk was het plangebied lange tijd waarschijnlijk te nat voor bewoning. Er zijn binnen het onderzoeksgebied geen archeologische indicatoren voor deze perioden bekend. Resten uit deze perioden worden op voorhand niet verwacht.

Vanaf de late middeleeuwen (circa 12e – 13e eeuw) is er weer sprake van menselijke activiteit binnen het plangebied. Vermoedelijk komt men vanuit het zuiden van Friesland om zich hier op de hoger gelegen delen van het landschap te vestigen, en vanaf hier het veen te ontginnen. De dorpen in de omgeving liggen op parallel lopende zandruggen, en hierdoor ontstaan er meerdere rijen met streekdorpen. Munnekeburen bevindt zich in de dorpenrij tussen Spanga‐Scherpenzeel en Oldeholtwolde en Ter Idzard. De dorpen bevinden zich tussen de Scheene (oostelijk) en de Tjonger (westelijk). Het plangebied ligt langs een oude weg en doorsnijdt één erf. Het dorp Munnekeburen concentreert zich eerst rondom de kerk, die net ten noorden van het plangebied ligt. 

Aan de hand van de KLIC‐melding wordt duidelijk dat grote delen van het tracé nabij een bestaand kabelbed worden aangelegd. In de meeste gevallen liggen de bestaande kabels en leidingen op een afstand van circa 0,5 meter of meer van het geplande tracé af. Het is mogelijk dat hier nog een intacte bodem aanwezig is, maar de kans is groter dat ook hier de bodem grotendeels verstoord is geraakt. Eventuele intacte archeologische resten zullen zich dan voornamelijk in de profielwanden bevinden.