DOI: 10.17026/ar/z6ywby
title: Noordoosthoek vn een 13de-eeuws verdedigingswerk (AAR 37)
title: Archeologische Opgraving Nieuwezijds Kolk (2006)

description: Het onderzoek heeft aanvullende informatie opgeleverd over het 13de-eeuwse
verdedigingswerk aan de Nieuwezijds Kolk. Met drie opgravingen in de periode 1994 tot 2002 waren al onderdelen van de ommuring van dit complex in kaart gebracht. Nu kon de noordmuur, waarvan in 1999 de veldzijde was vrijgelegd, over de volle breedte in zicht worden gebracht, inclusief de achterliggende muurdammen. 

De noordoosttoren is opnieuw opgegraven, waarbij nu ook een deel van de aansluitende oostmuur tevoorschijn kwam. Er is vastgesteld dat het bakstenen bouwwerk de eerste constructie op deze locatie was, in iedere geval wat dit deel van het onderzochte complex betreft. Het verdedigingswerk is, in aansluiting op de reeks dendrochronologische dateringen van de voorgaande opgravingen, te dateren in de tachtiger of negentiger jaren van de 13de eeuw. Vermeende structuren die eerder met grondradar werden gekarteerd blijken de randzone van de natuurlijke oeverwal te markeren. Het bouwwerk bestond uit een gesloten rechthoekige ommuring met hoektorens en verdediging naar alle zijden. Het voldoet aan de in de vestingbouw geldende criteria van een fortificatie, in dit geval bestemd ter bescherming van de naastgelegen nederzetting. 

Mogelijk diende de versterking met militairen als noordelijk steunpunt van de stadswal aan de monding van de rivier, maar was deze te klein (21 x 23 m) om formeel als kasteel te worden gekwalificeerd. Kastelen in een laat 13de-eeuwse context kenmerkten zich door een groter grondplan, zoals 45 x 49 m voor Radboud in Medemblik en 37 x 41 m voor het Muiderslot in Muiden. De Amsterdamse versterking kan eerder gezien worden als een zaaltoren-kasteel, een variant van de woontoren. Zo’n complex bestond uit een kleine ommuurde binnenplaats met ronde hoektorens en een rechthoekig gebouw binnenin, dat drie verdiepingen telde die ieder waren onderverdeeld in een zaal en een kamer. Het
binnenterrein van de ommuring is tot op heden archeologisch buiten schot gebleven, evenals de zuidoosthoek waar zich volgens de grondradarbeelden een ingang kan bevinden, gericht op de Nieuwendijk. Over de aanwezigheid van een woongebouw van hout of van steen is daarom niets bekend. Om dezelfde reden kunnen evenmin uitspraken gedaan worden over eventuele voorgangers van de versterking. 

Ondanks de onduidelijkheid over de specifieke inrichting en het gebruik ervan is hiermee niet gezegd dat het opgegraven muurwerk geen kasteel of verdedigingswerk zou zijn. Het verdedigingswerk roept vragen op, niet alleen vanwege de omvang, maar ook gezien de sloopsporen. Opvallend was dat de bovenkant van het muurwerk een gelijkmatig niveau vormde dat met een dunne slooplaag van mortel was afgedekt. Dit laat de mogelijkheid open dat het bouwwerk nog in aanbouw was. De materiële neerslag op de vindplaats is voor een bewoningsgeschiedenis van tenminste twee decennia gering te noemen. Nu zou dat verklaard kunnen worden door het feit dat het verdedigingswerk een militair object was dat schoongehouden werd. Het aangetroffen materiaal is deels ouder
dan het bouwwerk en lijkt als nederzettingsafval te zijn meegekomen met de grond
waarmee het terrein is opgehoogd.
description: Amsterdamse Archeologische Rapporten