DOI: 10.17026/ar/cr6hx1
title: Dataset van archeologisch booronderzoek: Watertransportleiding te Westerbroek en gemaal Borg

description: In het plangebied zullen graafwerkzaamheden plaatsvinden voor de aanleg van een watertransportleiding. Voorafgaand aan het booronderzoek is in augustus 2023 een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd. Daarin is vastgesteld dat in het plangebied archeologische resten aanwezig kunnen zijn. Op basis van de verwachting en de gevolgen van de beoogde ingreep voor eventuele archeologische waarden is in december 2023 in een groot deel van het plangebied een archeologisch verkennend booronderzoek uitgevoerd.
In het plangebied zijn 141 boringen gezet in één raai met een onderlinge afstand van 25 m. De boringen zijn gezet met het doel de aard en intactheid van het bodemprofiel te verkennen om zodoende de specifieke archeologische verwachting te kunnen controleren en verfijnen.
Het booronderzoek bevestigt dat, zoals verwacht, het bodemmateriaal in hoofdlijnen bestaat uit een bouwvoor op zand. In ongeveer twee vijfde deel van het onderzochte tracé ligt op het zand een (restant van een) vrij dun veenpakket (50 cm of dunner). In twee zones is sprake van veenpakketten van meer dan 50 cm dik die over meerdere boorpunten te vervolgen zijn. De top van het dekzand ligt ter hoogte van deze veenpakketten lager dan -3 m NAP. Er zijn geen dekzandkopjes onder het veen.
De top van het dekzand is in grote delen van het plangebied intact gezien de goed ontwikkelde E- en B-horizonten bij veel boorpunten. De top van het dekzand is een potentieel archeologisch niveau en heeft tot aan de vernatting en veengroei in het Neolithicum aan het oppervlak gelegen.
In een groot deel van het onderzochte tracé is de top van het dekzand reliëfarm. Reliëf arme landschappen zijn vaak nat (ook vóór de stijging van de zeespiegel) en ongeschikt voor vestiging van kampen. Het is daarom onwaarschijnlijk dat in deze zones behoudenswaardige archeologische resten van jager-verzamelaars aanwezig zijn.
Echter, in het uiterste noorden van het onderzochte tracé kunnen wel drie zones worden onderscheiden waar rekening moet worden gehouden met archeologische resten, zie de figuur achterin het rapport. Het gaat om zone A: hier zijn bij een booronderzoek in 2022 al vuurstenen artefacten gevonden, zone B: dit tracédeel ligt (net zoals zone A) in de nabijheid van een pingo-ruïne en hoog in het landschap, en zone C: dit tracédeel heeft betekenisvol reliëf. 
Bij de aanleg van de watertransportleiding vinden graafwerkzaamheden plaats tot naar schatting 2 m -mv. Dat betekent dat gegraven zal worden tot in het potentiële archeologische niveau met resten van jager-verzamelaars.
Aanbevolen wordt om in zones A, B en C rekening te houden met (eventuele) archeologische resten uit de periode van jager-verzamelaars. 
Als het mogelijk is om de watertransportleiding in het bestaande cunet te plaatsen van een gasleiding die vlak naast het onderzochte tracé ligt, dan is voldoende rekening gehouden met eventuele archeologische resten.
Als dit niet mogelijk is, dan geldt het volgende: In zone A zijn al vuurstenen artefacten gevonden en er is dus sprake van een vindplaats. Als bodemingrepen in zone A niet kunnen worden vermeden, dan wordt aanbevolen om nader te bepalen wat de waarde is van deze vindplaats. Dit kan het beste worden gedaan door het uitvoeren van een proefsleuvenonderzoek met zeefvakken.
Aanbevolen wordt om in zones B en C nader onderzoek te doen om te bepalen of archeologische resten aanwezig zijn (kartering). De meest geschikte wijze om dit te doen is een karterend booronderzoek volgens methode A3 van de leidraad karterend booronderzoek, aangepast aan de kleine sites die kunnen worden verwacht (boorgrid van 6 m x 7 m).