DOI: 10.17026/ar/4ep3ia
title: Archeologisch onderzoek Landgoed de Wellen te Apeldoorn, gemeente Apeldoorn
title: Inventariserend veldonderzoek door middel van boringen

description: In opdracht van GGNet heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch inventarisend
veldonderzoek verkennende fase uitgevoerd naar de locatie Landgoed de Wellen te
Apeldoorn, gemeente Apeldoorn. De aanleiding voor dit onderzoek is een terreinoverdracht.
De concrete bouwplannen voor het plangebied zijn nog niet duidelijk; wel is bekend dat op
het gehele terrein woningen gerealiseerd zullen gaan worden.
Voor het plangebied geldt een middelhoge verwachting voor resten vanaf het Laat
Paleolithicum tot en met de dorpsvorming in de Middeleeuwen. Eventuele archeologische
resten kunnen in de top van de sneeuwsmeltwaterafzettingen aangetroffen worden. In de
omgeving van het plangebied zijn met name vuursteenvondsten uit het Mesolithicum en het
Neolithicum aangetroffen. De top van de sneeuwsmeltwaterafzettingen is echter naar
verwachting vergraven bij de ontginning van het gebied in de 19e eeuw en de aanleg van
de psychiatrische inrichting in de 20e eeuw. Hierdoor kunnen eventuele ondiepe
archeologische resten uit het Laat Paleolithicum en het Mesolithicum verstoord zijn.
Uit historisch kaartmateriaal blijkt dat het plangebied zich in het begin van de 19e eeuw in
een onontgonnen heidegebied bevond. In 1846 werd het heideveld gekocht door J.P.G.
Moorrees die het liet ontginnen en in het zuiden van het plangebied het landgoed
Hohenheim heeft gebouwd. Aan een meer in het zuiden van het plangebied werd een villa
gebouwd, die nog steeds aanwezig is. In het plangebied kunnen archeologische resten,
gerelateerd aan het landgoed en de 19e-eeuwse ontginning, aanwezig zijn.
Het veldwerk voor het inventariserende veldonderzoek is verricht op 21, 22, 23, 28 en 30
november door Fred van Keulen, KNA Archeoloog en KNA prospector en Wessel Wolzak,
KNA Archeoloog en KNA Prospector. Hierbij zijn 143 handmatige grondboringen verricht
met behulp van een Edelmanboor met een diameter van 8 cm. De boringen zijn uitgevoerd
tot 0,3 m in de C-horizont en/of tot een maximale diepte van 1,3 m beneden maaiveld. De
boringen zijn gezet in een grid van 50 bij 60 m en verspreid over het plangebied.
In het plangebied zijn voornamelijk smeltwaterafzettingen, maar ook dekzandafzettingen
aangetroffen. Voornamelijk in het zuiden van het plangebied zijn dekzandafzettingen
aangetroffen. Hierbij zijn er in een groot aantal boringen verstoringen aangetroffen.1 De
boringen rondom de bestaande bebouwing laten zien dat de bodem hier gemiddeld met
zo’n 1,5 meter is opgehoogd. Een ander deel van de boringen laat zien dat er aftopping
heeft plaatsgevonden in het verleden (A-C profiel). Het gaat hierbij om boringen 17-20, 26,
28-31, 33, 34, 38, 39, 43, 45, 50, 65, 69, 102 en 122. Aangezien het hoogstwaarschijnlijk
voorheen een meer heuvelachtig gebied is geweest is het lastig te stellen hoeveel er in
sommige gebieden is afgetopt. In sommige boringen zijn mogelijk de lager gelegen delen
opgevuld tijdens het egaliseren, zoals te zien is in boringen 27 en 58. Hierdoor is de bodem
afgedekt en (deels) intact gebleven. Gekeken naar de NAP hoogtes van boringen 51, 121
en 124 ten opzichte van de omringende boringen is er mogelijk aftopping geweest van ca. 1
tot mogelijk zelfs 2,0 meter. Hierbij moet wel de glooiing van het dekzand in acht worden
genomen waarbij er plaatstelijk hoger gelegen gebieden zijn geweest. De verwachting is dat
enkel erg diep ingegraven sporen nog aanwezig kunnen zijn in het plangebied.

1 Boringen 1, 3, 5, 7, 9, 13, 15, 16, 21-24, 32, 35-37, 41, 44, 46, 47, 49, 56, 57, 59-64, 66, 67, 74-94, 98, 101, 103-
114, 116, 119, 123, 125, 127-130, 132-137, 139, 140-142 en 144-146.


6 (19)

Naast de verstoringen zijn er ook een aantal podzolbodems aangetroffen tijdens het
veldwerk. Boringen 10, 51, 95, 97, 117, 118, 121, 124, 126 en 143 laten een B-C profiel
zien waarbij de top van de B-horizont is verstoord. Boring 58 laat een bodemprofiel zien
waarbij geen A-horizont meer is aangetroffen (E-B-C profiel). In boringen 2, 6, 27 en 115
zijn er intacte bodems aangetroffen. In boringen 2 en 6 is er een A-B-C profiel aangetroffen
en in boringen 27 en 115 is er een A-E-B-C profiel aangetroffen.
Op een aantal plekken zijn er beekafzettingen aangetroffen (boringen 4, 8, 11, 12, 14, 25,
42, 48, 55, 68 en 70-72). In boring 4 is de beekafzetting afgezet op de C-horizont van het
dekzand en in boring 42 is de beekafzetting afgezet op de C-horizont van
smeltwaterafzettingen. In boringen 8, 11, 12, 14, 25, 48, 55, 68 en 70-72 is er enkel een
beekafzetting aangetroffen.
Boringen 40 en 100 laten mogelijk een oude sloot zien. Boringen 131 en 138 staan in de
nabijheid van de vijver/waterpoel op het terrein en laten mogelijk zien dat deze vijver/poel in
het verleden groter was dan op dit moment.
Uit het booronderzoek is gebleken dat in boringen 2, 6, 10, 27, 51, 58, 95, 97, 115, 117,
118, 121, 124, 126 en 143 een nagenoeg intacte podzolbodem aanwezig is. Na een verdere
specificatie van de voorgenomen werkzaamheden door de opdrachtgever is duidelijk
geworden dat rondom 6 boorpunten de bodem met een mogelijke archeologische waarde
verstoord gaat worden. Dit zijn boorpunten 2, 27, 51, 58, 95 en 117 (zie figuur 1 en 2).
Rondom de resterende boorpunten met een mogelijke archeologische waarde zal de grond
niet geroerd worden.
Geadviseerd wordt om karterende boringen te zetten rondom deze 6 boorpunten. De
karterende boringen dienen rondom en op het boorpunt te worden gezet met optie tot
verdichting of uitbreiding van het grid. Dit komt neer op minimaal 30 karterende boringen.