DOI: 10.14457/tu.the.2018.1537
title: การศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างความนิยมเชิงพื้นที่จากข้อมูลภาพถ่ายสื่อสังคมออนไลน์กับโครงสร้างเชิงสัณฐานของพื้นที่ย่านการท่องเที่ยว: กรณีศึกษาพื้นที่เกาะรัตนโกสินทร์

description: ปัจจุบันการใช้งานเครือข่ายสื่อสังคมออนไลน์ (Social Network) จะถูกเก็บเป็นฐานข้อมูลอย่างเป็นระบบ ผ่านกิจกรรมการใช้งานของผู้คนบนสื่อสังคมออนไลน์ (Social Media) ซึ่งมีการเก็บข้อมูลรายละเอียดของผู้ใช้งาน เช่น วัน เวลา สถานที่ และพิกัดตำแหน่งที่ใช้งาน หากสามารถนำฐานข้อมูลเหล่านี้มาใช้ในการศึกษาวิจัยได้จะเป็นประโยชน์อย่างยิ่งในยุคข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data) โดยเฉพาะในการศึกษาวิเคราะห์เชิงพื้นที่ในสาขาสถาปัตยกรรมและการออกแบบชุมชนเมืองที่มีความเกี่ยวข้องกับพฤติกรรมในสภาพแวดล้อมของผู้ใช้ที่หลากหลาย ผู้วิจัยจึงตั้งคำถามขึ้นว่า พฤติกรรมการใช้พื้นที่ที่เกิดขึ้นในโลกออนไลน์มีความสัมพันธ์กับพฤติกรรมที่เกิดขึ้นจริงในสภาพแวดล้อมหรือไม่ จึงเป็นที่มาของงานวิจัยนี้ที่มีเป้าหมายเพื่อศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างความนิยมเชิงพื้นที่จากการใช้งานสื่อสังคมออนไลน์ กับโครงสร้างเชิงสัณฐานของพื้นที่จากการวิเคราะห์ด้วยสเปซซินแท็กซ์ (Space syntax) ซึ่งเป็นทั้งทฤษฎีและเครื่องมือเพื่อช่วยในการทำความเข้าใจโครงข่ายของพื้นที่ ทั้งระดับอาคารจนถึงระดับเมือง ในส่วนของแหล่งข้อมูลการใช้งานสื่อสังคมออนไลน์ เลือกใช้เว็บไซต์แลกเปลี่ยนภาพถ่ายฟลิคเกอร์ (Flickr) ซึ่งให้ข้อมูลประเภทภาพถ่ายที่มีตำแหน่งพิกัด (Geodata) โดยเลือกเกาะรัตนโกสินทร์เป็นพื้นที่ศึกษา เนื่องจากเป็นพื้นที่ย่านการท่องเที่ยวที่สำคัญ ที่มีปริมาณของภาพถ่ายจากฟลิคเกอร์ในปริมาณมากเพียงพอต่อการศึกษาและมีการศึกษาโครงสร้างเชิงสัณฐานเมืองกรุงเทพ (อภิรดี, พีรียา, 2558) อยู่แล้ว โดยวัตถุประสงค์ของงานวิจัย คือ 1) พัฒนาระบบสืบค้นข้อมูลภาพถ่ายปริมาณภาพถ่ายจากเว็บไซต์ฟลิคเกอร์ 2) ศึกษาความนิยมของสถานที่ท่องเที่ยวจากข้อมูลปริมาณภาพถ่ายจากฟลิคเกอร์เทียบกับอันดับของสถานที่ท่องเที่ยวในพื้นที่เกาะรัตนโกสินทร์ 3) ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างปริมาณภาพถ่ายจากฟลิคเกอร์กับโครงสร้างเชิงสัณฐานพื้นที่เกาะรัตนโกสินทร์ และ4) ศึกษาความสัมพันธ์ของประเภทภาพถ่ายจากฟลิคเกอร์กับโครงสร้างเชิงสัณฐานในเชิงคุณภาพ เพื่อนำเสนอแนวทางในการพัฒนาพื้นที่ต่อไปในการนี้ ผู้วิจัยได้ทำการพัฒนาระบบสืบค้นข้อมูลภาพถ่ายจากฟลิคเกอร์ด้วยภาษาคอมพิวเตอร์ประกอบไปด้วย พีเอชพี (PHP) เอชทีเอ็มแอล (HTML) จาวาสคริปต์ (Javascript) และฟอร์แมทการแลกเปลี่ยนข้อมูลเจสัน (JSON) เพื่อสืบค้นข้อมูลภายในพื้นที่เกาะรัตนโกสินทร์ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2557 – 2562 เป็นเวลา 5 ปี จำนวน 38,428 ภาพถ่าย เพื่อนำมาเปรียบเทียบกับความนิยมของสถานที่ท่องเที่ยวในพื้นที่ศึกษา โดยพบว่า พื้นที่ที่มีการอัพโหลดภาพถ่ายจำนวนมากมีความสอดคล้องกับผลการศึกษาหลายชิ้นที่มีการจัดลำดับความนิยมของสถานที่ท่องเที่ยวภายในพื้นที่เกาะรัตนโกสินทร์ จากการวิเคราะห์ความสัมพันธ์ระหว่างปริมาณภาพถ่ายจากฟลิคเกอร์กับโครงสร้างเชิงสัณฐานของพื้นที่ศึกษา (ค่า NACH และNAIN) ด้วยวิธีการหาค่าสหสัมพันธ์และการวิเคราะห์การถดถอย ได้ผลลัพธ์เบื้องต้นว่าไม่มีความสัมพันธ์กันอย่างมีนัยยะสำคัญทางสถิติ อย่างไรก็ตามเมื่อนำผลมาวิเคราะห์ต่อโดยเน้นการหาความสัมพันธ์ในเชิงคุณภาพ ด้วยการพิจารณาเป็นกลุ่มพื้นที่ย่อยอ้างอิงจากลักษณะโครงสร้างเชิงสัณฐานของพื้นที่ พบว่าแต่ละกลุ่มพื้นที่มีความนิยมของประเภทภาพถ่ายที่ต่างกัน ซึ่งสอดคล้องกับลักษณะโครงสร้างเชิงสัณฐานของพื้นที่นั้น ๆ สุดท้ายผู้วิจัยจึงสรุปประเด็นเพื่อเป็นข้อเสนอแนะในการพัฒนาปรับปรุงสถานที่และพื้นที่ท่องเที่ยวเกาะรัตนโกสินทร์ โดยผู้วิจัยหวังว่าผลลัพธ์จากงานวิจัยนอกจากจะเป็นประโยชน์ในแง่การสร้างวิธีการใช้ข้อมูลสื่อสังคมออนไลน์เพื่อทดแทนข้อมูลจากการสำรวจในรูปแบบเดิมในการศึกษาวิจัยทางสถาปัตยกรรมและชุมชนเมืองแล้ว ยังจะเป็นประโยชน์ต่อพื้นที่ศึกษาในการนำข้อเสนอแนะไปใช้เป็นแนวทางในการพัฒนาสาธารณูปการด้านการท่องเที่ยวต่อไปอีกด้วย