DOI: 10.17026/dans-xjh-42v2
title: Swalmen. Biesweerd-Hansummerweerd
title: Inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven (IVO-p)

description: &lt;p&gt;In opdracht van CSO Milieu Ruimte Water heeft BAAC bv (onderzoeks- en&lt;br&gt;adviesbureau voor Bouwhistorie, Archeologie, Architectuur- en Cultuurhistorie)&lt;br&gt;te ‘s-Hertogenbosch 7 en 8 oktober 2014 een proefsleufonderzoek uitgevoerd&lt;br&gt;in onderzoeksgebied Biesweerd-Hansummerweerd te Swalmen (gemeente&lt;br&gt;Roermond). Dit onderzoeksgebied bevindt zich op de oostoever van de Maas,&lt;br&gt;ter hoogte van Maaskilometer 88,654 tot 88,9. De aanleiding voor het onderzoek&lt;br&gt;is het plan om op grote schaal natuur(vriende)lijke oevers te creëren langs&lt;br&gt;de Maas.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het onderzoeksgebied bevindt zich in een riviervlakte met kronkelwaardafzettingen&lt;br&gt;die is gevormd door de zijdelingse verplaatsing van de Maas&lt;br&gt;in noordoostelijke richting. De precieze datering van de kronkelwaard is&lt;br&gt;onbekend. Ter hoogte van de zuidelijke helft van het plangebied en in een&lt;br&gt;strook tot circa 400 m ten zuiden van het plangebied zijn verschillende vondsten&lt;br&gt;aangetroffen met een datering die varieert van de prehistorie tot de nieuwe&lt;br&gt;tijd. Onder de vondsten bevinden zich enkele opvallende objecten. In 1956&lt;br&gt;is bij de demping van de oude Maasloop bij Rijkel met bagger uit de nieuwe&lt;br&gt;Maasloop een muntschat aangetroffen uit het eind van de 4e eeuw (sluitmunt:&lt;br&gt;378 na Chr.). In 2001 zijn tijdens het uitbaggeren van een zone van 30 m langs&lt;br&gt;de oostoever van de huidige Maas tussen Swalmen en Beesel onder andere twee&lt;br&gt;fragmenten van Romeinse zuilen aangetroffen. Deze zuilen zijn vermoedelijk&lt;br&gt;afkomstig van een heiligdom of een ander belangrijk gebouw (villa of herberg/&lt;br&gt;mansio) uit de 2e-3e eeuw na Chr. Gezien de vondsten in het zuidelijke deel&lt;br&gt;van de Hansummerweerd en de onduidelijkheid over de datering van de&lt;br&gt;kronkelwaard heeft ook het onderzoeksgebied, in het noordelijke deel van&lt;br&gt;de kronkelwaard, op grond van het aanvullende bureauonderzoek een hoge&lt;br&gt;archeologische verwachting gekregen.1 Door de bevoegde overheid is daarom&lt;br&gt;besloten een inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven uit&lt;br&gt;te laten voeren.2&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Tijdens het onderzoek zijn in de twee proefsleuven geen antropogene sporen&lt;br&gt;aangetroffen. De proefsleuven bevinden zich vooral ter plaatse van opgevulde&lt;br&gt;kronkelwaardgeulen, waarin en waarop door dichtslibbing en overslibbing een&lt;br&gt;oeverpakket is afgezet. De bovenste 2 m van de bodemopbouw (lagen 1 tot en&lt;br&gt;met 5, inclusief een cluster met keien in laag 5) zijn met zekerheid 17e-eeuws&lt;br&gt;of jonger. Hierbij valt op dat de bovenste meter nog veel zandiger is dan de&lt;br&gt;onderliggende lagen. Dit kan samenhangen met de kanalisatiewerkzaamheden&lt;br&gt;langs de Maas in het begin van de 20e eeuw. Aanwijzingen voor kronkelwaardafzettingen&lt;br&gt;ouder dan de 17e eeuw (lagen 6 en 7) zijn gevonden in alle profi elen.&lt;br&gt;Deze afzettingen behoren nog tot de oeverafzettingen van de migrerende&lt;br&gt;Maas. Aanwijzingen voor mogelijk laat-middeleeuwse kronkelwaardafzettingen&lt;br&gt;zijn aangetroffen in de profi elen 102-103-104 (laag 8-9) en aanwijzingen voor&lt;br&gt;een begraven kronkelwaardrug in profi el 204 (laag 11). De exacte ouderdom&lt;br&gt;van deze afzettingen (laag 8, 9 en 11) kan echter niet worden bepaald, omdat&lt;br&gt;sporen en vondsten ontbraken. Het onderzoek heeft geen vindplaats in de&lt;br&gt;vorm van antropogene sporen en/of vondsten opgeleverd. De ligging van het&lt;br&gt;plangebied op een jonge kronkelwaard van een actief meanderende Maas&lt;br&gt;is de belangrijkste verklaring voor het ontbreken van antropogene sporen of&lt;br&gt;vondsten. Omdat van het zuidelijke deel van de Hansummerweerd bekend is&lt;br&gt;dat deze in de 5e eeuw nog werd bezocht, kan een vol- tot laat-middeleeuwse&lt;br&gt;ouderdom voor het noordelijke deel van de Hansummerweerd worden&lt;br&gt;verondersteld.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Gezien de ligging van het plangebied op een jonge kronkelwaard van een actief&lt;br&gt;meanderende Maas en het ontbreken van antropogene sporen wordt voor het&lt;br&gt;noordelijke deel van de Hansummerweerd tussen Maaskilometer 88,654 en&lt;br&gt;88,9 km geen vervolgonderzoek geadviseerd. De hoge verwachting3 op bijzondere&lt;br&gt;Romeinse resten in het zuidelijke deel van de Hansummerweerd tussen&lt;br&gt;Maaskilometer 87,85 en 88,654 blijft echter gehandhaafd, omdat dit deel niet&lt;br&gt;onderzocht is.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Noten:&lt;br&gt;1 Buesink & Tebbens 2014.&lt;br&gt;2 Selectiebesluit archeologie Biesweerd-Hansummerweerd, gemeente Roermond (14 juli 2014).&lt;br&gt;3 Buesink & Tebbens 2014.&lt;/p&gt;