DOI: 10.17026/ar/qebtjf
title: Molen de Ruyter (AAR 78)
title: Archeologische Begeleiding Kazernestraat 14, Amsterdam (2012)

description: Tijdens de Archeologische Begeleiding van de ontgraving van de kelder van Kazernestraat 14 is vastgesteld dat onder de fundering van het huis uit 1903, ter hoogte van het trappenhuis, een houten raamwerk aanwezig was. Het raamwerk van drie balken met een dwarsbalk aan de kopse kant was onderheid met palen en duidde op een eerdere bebouwing. Aangezien de Kazernestraat op de plaats van het 17de-eeuwse bolwerk Oetewaal ligt, bestond het vermoeden dat het hier om funderingsresten van de molen de Ruyter ging die op het bolwerk stond.

Tijdens de Archeologische Begeleiding van de ontgraving van de kelder van Kazernestraat 14 is vastgesteld dat onder de fundering van het huis uit 1903, ter hoogte van het trappenhuis, een houten raamwerk aanwezig was. Het raamwerk van drie balken met een dwarsbalk aan de kopse kant was onderheid met palen en duidde op een eerdere bebouwing. Aangezien de Kazernestraat op de plaats van het 17de-eeuwse bolwerk Oetewaal ligt, bestond het vermoeden dat het hier om funderingsresten van de molen de Ruyter ging die op het bolwerk stond. 

Op deze wijze kon de ligging van het opgegraven raamwerk vergeleken worden met de locatie van de molen en de contouren van het bolwerk op het kadastrale minuutplan van 1820. Wezenlijk voor een goede kaartprojectie is dat één of meer identieke (op beide kaarten ongewijzigde) referentiepunten voorhanden zijn. In dit geval konden de hoeken van de Oranje-Nassaukazerne en de Muiderpoort hiervoor gebruikt worden. De projectie toont hoe nauwkeurig de 19de-eeuwse kaart was. Zo vielen niet alleen de Muiderpoort en het kazernegebouw precies samen in de projectie, maar bovendien bleek dat de schuine perceelsgrenzen aan de achterzijde van Alexanderkade 11-16 hun oorsprong hadden in de in 1820 nog bestaande face (schuine zijde) van het bolwerk. Gezien de precisie van de kaart kan er vanuit worden gegaan dat ook molen de Ruyter op de juiste locatie is ingetekend. Van het achthoekige funderingsgrondplan van de molen zou dan het zuidelijke deel binnen het huidige pand Kazernestraat 14 liggen. Het opgegraven houten raamwerk had dezelfde oriëntatie als de geprojecteerde zuidzijde van de molen. 

De stratigrafische situatie wijst erop dat het raamwerk tot een voorganger van het
huidige gebouw uit 1903 behoort. De dendrochronologische datering van 1667 voor één van de balken gaf het doorslaggevend bewijs voor de conclusie dat het raamwerk deel uitmaakte van de oorspronkelijke funderingsconstructie van de molen de Ruyter. De kapdatum zorgde ook voor verder inzicht in de gang van zaken en het chronologisch verloop rond de opbouw van de molen op het bolwerk. De dateringsuitkomst sluit goed aan bij de historische vermelding dat de oprichting van de molens op de bolwerken in 1669 was voltooid. Het is historisch bekend dat molen de Ruyter niet nieuw was, maar uit 1626 dateerde en afkomstig was van een ouder bolwerk naast de 2de Sint Anthonispoort, ter hoogte van het huidige Mr. Visserplein. De molen is dus rond 1668-1669 verplaatst en vervolgens weer opgebouwd op een nieuwe fundering, zoals uit de kapdatum 1667 blijkt.

Archeologisch onderzoek op andere locaties van de stadsmuur van 1663 heeft
aangetoond hoe systematisch er toen te werk is gegaan. In de meeste gevallen rustte het funderingshout van de bolwerken en de gordijnen (courtines: walmuur tussen bolwerken) op palen op gemiddeld 1,40 m - NAP. Gelet op de uniforme ophogingen van de molenwerven, die net zoals die van de bolwerken van stadswege werden uitgevoerd, is voor de funderingshoogte van de molens een vergelijkbare systematiek te verwachten. De funderingshoogte van alle molens op de bolwerken zou dan, afgaande van die van molen de Ruyter, op gemiddeld 1,25 m - NAP liggen. De archeologische informatie over de precieze situering en diepteligging van de resten van molen de Ruyter draagt bij aan een betere en meer nauwkeurige onderbouwing van toekomstige archeologische waardestellingen van mogelijke locaties van bolwerken en de molens.
description: Amsterdamse Archeologische Rapporten