DOI: 10.17026/dans-ze5-fybt
title: Bureau- en verkennend booronderzoek Tjongerdal, gemeenten Heerenveen en Ooststellingwerf (FR)

description: &lt;p&gt;De aanleiding tot het hier beschreven archeologisch bureau- en verkennend booronderzoek zijn de werkzaamheden in het kader van de opwaardering van de turfroute over de Tjonger tussen de plaatsen Oldeberkoop en Oosterwolde. De plannen van de provincie Fryslân bestaan uit het uitgraven en/of verbreden van vier (deels) verlande meanders van de Tjonger (M1, M3, M9 en M7) en een nevengeul. Daarnaast worden er tevens twee natuurvriendelijke oevers aangelegd (KRW-oevers ; zie bijlage 6-1 voor de geplande ingrepen). Conform de Wet op de archeologische monumentenzorg dient het plangebied eerst te worden onderzocht op de aanwezigheid van archeologische waarden. Het verkennende onderzoek vond zowel op de zuid- als de noordoever van de gekanaliseerde Tjonger plaats. Provincie Fryslân heeft MUG Ingenieursbureau, afdeling Archeologie, opdracht gegeven een archeologisch bureau- en verkennend booronderzoek uit te voeren. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het bureauonderzoek blijkt dat het Tjongerdal bevolkt is geweest in de periode paleolithicum tot en met de middeleeuwen, met een minder intensieve periode tussen de ijzertijd en de middeleeuwen vanwege het oprukkende veenpakket. Resten uit de vroege steentijden zijn niet alleen in situ bewaard gebleven maar zijn tevens rijk aan organisch materiaal. Op korte afstand en grenzend aan de geplande ingrepen zijn meerdere vindplaatsen bekend uit het laat-paleolithicum (circa 13.000-10.000 v. Chr.) tot en met het neolithicum (circa 5000-2000 v. Chr.). Daarnaast zijn vondsten uit het gebied bekend die dateren uit de periode vanaf de bronstijd tot en met de middeleeuwen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van het verkennende booronderzoek kan gesteld worden dat er geen grote verstoringen van de bodemopbouw ter plaatse van de geplande ingrepen hebben plaatsgevonden. Uit het booronderzoek is ook gebleken dat de bodemopbouw binnen het traject van de boringen 92 t/m 104 geen aanleiding geeft &lt;br&gt;om archeologische resten te verwachten. Op het AHN is te zien dat het hier het lager gelegen deel van het dal betreft. Binnen het tracé tussen de boringen 92 t/m 96 zijn geen beekvullingen gevonden die wijzen op een overgang van de dekzanden naar het beekdal. De bodem kan hier zijn afgetopt, maar hier is geen zekerheid over verkregen. Binnen het tracé tussen de boringen 97 t/m 100 worden geen graafwerkzaam-heden uitgevoerd. De boringen 101 t/m 104 bevinden zich ter hoogte van meander 7. Hier is het perceel gecultiveerd en bevinden zich in één boring natuurlijke lagen in de beekvulling. Voor het traject van de boringen 92 t/m 104 wordt op basis van het bovenstaande geadviseerd af te zien van nader onderzoek en deze delen vrij te geven voor de werkzaamheden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor alle overige trajecten wordt geadviseerd archeologisch vervolgonderzoek te laten plaatsvinden. Geadviseerd wordt de meanders 1 en 3 in het geheel, delen van meander 9, de nevengeul en delen van beide KRW-oevers archeologisch te begeleiden. Binnen deze trajecten wordt de kans op (onverstoorde) nederzettingsterreinen en verblijfplaatsen uit de vroege en late prehistorie (paleolithicum tot en met neolithicum, globaal 13.000 v.Chr. tot 2000 v. Chr.) groot geacht op basis van het voorliggende onderzoek. Daarnaast moet rekening gehouden worden met vondsten en sporen uit de bronstijd tot en met de middeleeuwen op basis van eerdere vondstmeldingen uit het gebied (vanaf 2000 v. Chr.). Voorafgaand aan een archeologische begeleiding is het opstellen van een door de bevoegde overheid goed te keuren Programma van Eisen verplicht. Hierin worden de randvoorwaarden van het werk en de mate van uitwerking omschreven.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor de KRW-oevers geldt dat deze worden aangelegd in een tracé waar verschillende beekvullingen zijn aangeboord. De archeologische verwachting is vooral hoog op de grenzen van de stuif- en dekzanden naar het beekdal. Voor de delen van de KRW-oevers en delen van meander 9, die niet in de directe omgeving van de al bekende archeologische vindplaatsen liggen, wordt geadviseerd het boorgrid te verdichten naar megaboringen om de 25 m en de boorkernen te zeven over een zeef met een maaswijdte van 4 mm. Het doel van deze boringen is het aandachtsgebied voor archeologische waarden, voor zover dat mogelijk is, in te kaderen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Adviezen samengevat en boortrajecten:&lt;br&gt;Meander 1; Archeologisch begeleiden ;26 t/m 28&lt;br&gt;Meander 3; Archeologisch begeleiden ; 29 t/m 32&lt;br&gt;Meander 9; Archeologisch begeleiden ; 61 t/m 81&lt;br&gt;Meander 9; Megaboringen om de 25m ; 81 t/m 91&lt;br&gt;Meander 9; Vrijgeven ; 92 t/m 100&lt;br&gt;Meander 7; Vrijgeven ; 101 t/m 104&lt;br&gt;KRW-oever 1; Deel archeologisch begeleiden ; 1 t/m 21&lt;br&gt;KRW-oever 1; Deel vrijgeven ; 22 t/m 25&lt;br&gt;KRW-oever 2; Deel megaboringen om de 25 m ; 43 t/m 61&lt;br&gt;KRW-oever 2; Deel begeleiden ; 40 t/m 43&lt;br&gt;De nevengeul; Archeologisch begeleiden ; Hele traject&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het rooien van bosschage wordt geadviseerd de stobben uit te frezen (stobbenfrees). Het ‘uittrekken’ van de stobben zal het bodemprofiel en daarmee de archeologische waarden sterk beschadigen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Er zijn (nog) geen plannen voor graafwerkzaamheden voor de aansluiting naar de Prikkedam en en de werkzaamheden bij DP12 ZZ (bijlage 6-10) bekend. Bij de vervallen delen van meander M9 staat de melding ‘aanpassen bestaand profiel’. Indien deze aanpassing door middel van ontgraven wordt uitgevoerd, dient hier ook archeologisch onderzoek plaats te vinden. Deze trajecten zijn daarom niet verder besproken in dit rapport.&lt;/p&gt;