DOI: 10.17026/ar/8wgu6l
title: Archeologisch Bureauonderzoek Emmasingelkwadrant, Mathildelaan en Emmasingel, gemeente Eindhoven

description: In verband met de voorgenomen herinrichting van het plangebied Emmasingelkwadrant in Eindhoven en geplande werkzaamheden aan de Mathildelaan en Emmasingel, is voor het onderhavige plangebied een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd. &lt;br&gt;
Emmasingelkwadrant &lt;br&gt;
De bekende archeologische gegevens geven voor het deelgebied Emmasingelkwadrant voldoende concrete aanwijzingen voor een middelhoge verwachting voor water gerelateerde vondsten uit de periode vroege prehistorie tot en met de late Middeleeuwen vanaf een diepte van 4 meter –Mv. voor het gebied ten zuiden en oosten van de Gagelstraat en een middelhoge archeologische verwachtingswaarde voor resten van bewoning langs de Gagelstraat uit de periode late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd (zie figuur 20). Of er van het bodemarchief nog resten aanwezig zijn, is niet op basis van dit bureauonderzoek vast te stellen. De kans is gezien de gespecificeerde archeologische verwachting echter groot.
Daarom adviseren wij in het deelgebied Emmasingelkwadrant een archeologisch vervolgonderzoek uit te voeren. &lt;br&gt;
Figuur 20 Advieskaart voor vervolgonderzoek. Het booronderzoek is pas aan de orde bij bodemverstoringen vanaf 4 meter onder maaiveld.
De kans op het aantreffen van water gerelateerde vondsten en (fossiele) resten van dieren en plantenresten in het voormalige beekdal is afhankelijk van de intactheid van de veenlaag. Het plangebied is flink opgehoogd voorafgaand aan de ontwikkeling van het terrein t.b.v. de Philipsfabrieken. Deze ophogingslaag is vermoedelijk minstens 1,5 tot 2 meter dik. In milieukundige boringen, gezet langs het lichtplein, lijkt pas vanaf een diepte van 4,5 meter sprake van de aanwezigheid van veen. Van een dik veenpakket lijkt geen sprake. Omdat er nauwelijks sprake is van hoogteverschillen in deelplangebied Emmasingelkwadrant is het vermoeden dat deze situatie representatief is voor de rest van het plangebied. Daarom adviseren wij in dit deel van het plangebied een verkennend booronderzoek uit te laten voeren, bij werkzaamheden dieper dan 4 meter onder maaiveld, waarin met name de vragen of er nog een veenlaag aanwezig is en hoe dik de laag veen is beantwoord zullen moeten worden. Hiermee kan de diepteligging van de mogelijk aanwezige vindplaats(en) worden vastgesteld. Het verkennend booronderzoek dient uitgevoerd te worden door een archeologisch bedrijf bevoegd tot het uitvoeren van archeologische opgravingen (Erfgoedwet 2016, art. 5.4 en Besluit Erfgoedwet art. 3). Op basis van de uitkomsten kan de gemeente in beginsel een beslissing nemen over de noodzaak tot het veiligstellen van de archeologische informatie door middel van vervolgonderzoek. &lt;br&gt;
Voor het gebied waar de Gagelstraat met bewoning erlangs verwacht worden, wordt geadviseerd bij bodemingrepen dieper dan 0,30 m -mv een archeologisch vervolgonderzoek uit te voeren. Het vervolgonderzoek dient plaats te vinden aan de hand van een door het bevoegd gezag goedgekeurd programma van eisen en uitgevoerd te worden door een archeologisch bedrijf bevoegd tot het uitvoeren van archeologische opgravingen (Erfgoedwet 2016, art. 5.4 en Besluit Erfgoedwet art. 3). Op basis van de uitkomsten kan de gemeente in beginsel een beslissing nemen over de behoudenswaardigheid van archeologische resten binnen het plangebied en eventueel overgaan tot maatregelen voor behoud in situ of het veiligstellen van de archeologische informatie door middel van vervolgonderzoek. &lt;br&gt;
Omdat archeologisch onderzoek voorafgaand aan de grondwerkzaamheden, door de aard van de werkzaamheden in combinatie met het gebruik van dit gebied als weg, praktisch waarschijnlijk niet uitvoerbaar is, adviseren we om hier een opgraving onder de variant archeologische begeleiding uit te voeren. Het doel van de opgraving – variant archeologische begeleiding is het documenteren van gegevens en het veilig stellen van materiaal van de verwachte en bekende vindplaatsen om daarmee informatie te behouden die van belang is voor kennisvorming over het verleden. Het archeologisch onderzoek wordt uitgevoerd door middel van het volgen van de graafmachine op de plaats(en) waar het oorspronkelijke bodemprofiel definitief verstoord wordt. Er dient op aanwijzing van de archeoloog in de sleuven een leesbaar vlak en vooral ook bodemprofielen te worden aangelegd met als doel eventuele archeologische resten te identificeren, te inventariseren en te documenteren, waarbij voldoende tijd wordt geboden voor het uitvoeren van het archeologisch onderzoek. Aanwezige archeologische waarden worden zo volledig als mogelijk gedocumenteerd en geborgen om deze voor duurzaam ex situ behoud in aanmerking te laten komen. De begrenzing van de archeologische begeleiding komen in zowel het horizontale als het verticale vlak overeen met de te verstoren vlakken, als gevolg van de graafwerkzaamheden. Indien de aangetroffen sporen buiten de begrenzing van de geplande ingrepen doorlopen, wordt een waarderingsadvies opgesteld aan de hand van de waarderingscriteria in de KNA en een advies gegeven ten aanzien van inrichting en beheer.
Het gebied ten noorden van de Gagelstraat kan worden vrijgegeven wat betreft archeologie. De aanwezigheid van archeologische resten kunnen nooit geheel worden uitgesloten op basis van het uitgevoerde onderzoek. Mochten er tijdens de graafwerkzaamheden toch archeologische vondsten en structuren worden aangetroffen, dan dient men dit op basis van de Erfgoedwet 2016 zo spoedig mogelijk te melden bij de gemeente Eindhoven. &lt;br&gt;
Mathildelaan en Emmasingel &lt;br&gt;
De bekende archeologische gegevens geven voor het deelgebied Mathildelaan en Emmasingel voldoende concrete aanwijzingen voor een lage verwachting voor water gerelateerde vondsten uit de periode vroege prehistorie tot en met de Nieuwe Tijd en een hoge archeologische verwachtingswaarde voor het aantreffen van de stadsgrachten (en de aansluiting van de Gender) en het Spaanse bastion van de laatmiddeleeuwse stad Eindhoven onder de Emmasingel. Daarnaast wijzen de historische kaarten uit dat aan de noordoost kant van de Mathildelaan resten van bewoning uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd aangetroffen kunnen worden. Of er van het bodemarchief nog resten aanwezig zijn, is niet op basis van dit bureauonderzoek vast te stellen. De kans is gezien de gespecificeerde archeologische verwachting echter groot.
Daarom adviseren wij in het deelgebied Mathildelaan en Emmasingel een archeologisch vervolgonderzoek uit te voeren. &lt;br&gt;
Zoals hierboven al beschreven, is de kans op het aantreffen van de gracht rondom de laatmiddeleeuwse stad Eindhoven, onder de Emmasingel, zeer groot. Daarnaast is er een kans op het aantreffen van resten van historische bebouwing. Deze kans is met name groot aan de noordoost zijde van de Mathildelaan en ten zuidwesten van de kruising Mathildelaan/ Emmasingel. Daarom adviseren wij om bij bodemingrepen dieper dan 0,30 m -mv op deze locaties een archeologisch onderzoek uit te voeren. Het vervolgonderzoek dient plaats te vinden aan de hand van een door het bevoegd gezag goedgekeurd programma van eisen en uitgevoerd te worden door een archeologisch bedrijf bevoegd tot het uitvoeren van archeologische opgravingen (Erfgoedwet 2016, art. 5.4 en Besluit Erfgoedwet art. 3). Op basis van de uitkomsten kan de gemeente in beginsel een beslissing nemen over de behoudenswaardigheid van archeologische resten binnen het plangebied en eventueel overgaan tot maatregelen voor behoud in situ of het veiligstellen van de archeologische informatie door middel van vervolgonderzoek. &lt;br&gt;
Omdat archeologisch onderzoek voorafgaand aan de grondwerkzaamheden, door de aard van de werkzaamheden in combinatie met het gebruik van de twee wegen als doorgaande weg, praktisch waarschijnlijk niet uitvoerbaar is, adviseren we om hier een opgraving onder de variant archeologische begeleiding uit te voeren. Het doel van de opgraving – variant archeologische begeleiding is het documenteren van gegevens en het veilig stellen van materiaal van de verwachte en bekende vindplaatsen om daarmee informatie te behouden die van belang is voor kennisvorming over het verleden. Het archeologisch onderzoek wordt uitgevoerd door middel van het volgen van de graafmachine op de plaats(en) waar het oorspronkelijke bodemprofiel definitief verstoord wordt. Er dient op aanwijzing van de archeoloog in de sleuven een leesbaar vlak en vooral ook bodemprofielen te worden aangelegd met als doel eventuele archeologische resten te identificeren, te inventariseren en te documenteren, waarbij voldoende tijd wordt geboden voor het uitvoeren van het archeologisch onderzoek. Aanwezige archeologische waarden worden zo volledig als mogelijk gedocumenteerd en geborgen om deze voor duurzaam ex situ behoud in aanmerking te laten komen. De begrenzing van de archeologische begeleiding komen in zowel het horizontale als het verticale vlak overeen met de te verstoren vlakken, als gevolg van de graafwerkzaamheden. Indien de aangetroffen sporen buiten de begrenzing van de geplande ingrepen doorlopen, wordt een waarderingsadvies opgesteld aan de hand van de waarderingscriteria in de KNA en een advies gegeven ten aanzien van inrichting en beheer. &lt;br&gt;
Omdat er voor de aanleg van het nieuwe riool in lijnvormige vlakken gegraven zal worden, waarvan een groot deel vermoedelijk verstoord zal zijn door de aanleg van het bestaande riool en kabels en leidingen en de lage archeologische verwachting van een groot deel van de Mathildelaan, zal de kans groot zijn dat er slechts flarden van sporen en losse vondsten zullen worden aangetroffen. De rest van het onderzochte deel van de Mathildelaan kan daarom archeologisch vrijgegeven worden. &lt;br&gt;
Wel wordt geadviseerd tijdens de werkzaamheden een zeefinstallatie te gebruiken om eventuele archeologische vondsten niet verloren te laten gaan. &lt;br&gt;
De aanwezigheid van archeologische resten in dit deel van het tracé kunnen nooit geheel worden uitgesloten op basis van het uitgevoerde onderzoek. Mochten er tijdens de graafwerkzaamheden toch archeologische vondsten en structuren worden aangetroffen, dan dient men dit op basis van de Erfgoedwet 2016 zo spoedig mogelijk te melden bij de gemeente Eindhoven.