DOI: 10.14457/tu.the.2017.1164
title: การควบคุมความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ: ศึกษากรณีศาลสูงสุดของประเทศสหรัฐอเมริกากับศาลรัฐธรรมนูญไทย

description: องค์กรตุลาการเป็นองค์กรที่ถูกก่อตั้งขึ้นโดยรัฐธรรมนูญและใช้อำนาจที่รับมาจากรัฐธรรมนูญ (Pouvoir Constitué) เขตอำนาจขององค์กรตุลาการจึงต้องเป็นไปตามที่รัฐธรรมนูญบัญญัติ จากการศึกษาเกี่ยวกับการตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญโดยองค์กรตุลาการของประเทศสหรัฐอเมริกาพบว่า ศาลสูงสุดแห่งสหรัฐอเมริกาได้จำกัดการใช้อำนาจดังกล่าวของตนตามหลักการจำกัดอำนาจตนเองของฝ่ายตุลาการในปริมณฑลทางการเมือง (Judicial Self-restraint) โดยจะไม่ล่วงล้ำเข้าไปวินิจฉัยปัญหาเกี่ยวกับการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญที่มีลักษณะเป็นปัญหาข้อพิพาทในทางเมือง (Political Question) อันเป็นเรื่องที่อยู่ในแดนอำนาจตัดสินใจของสภาคองเกรสซึ่งเป็นฝ่ายการเมืองโดยเฉพาะ แต่ในทางกลับกัน ศาลรัฐธรรมนูญไทยซึ่งเป็นศาลเฉพาะที่มีเขตอำนาจเฉพาะและจำกัด (Limited and Specific Jurisdiction) เท่าที่บัญญัติไว้ในรัฐธรรมนูญ กลับตีความบทบัญญัติมาตรา 68 ของรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 เพื่อขยายเขตอำนาจของตนในการเข้ามาควบคุมความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ ทั้ง ๆ ที่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 ไม่ได้บัญญัติให้ศาลรัฐธรรมนูญมีเขตอำนาจดังกล่าวก็ตาม การที่ศาลรัฐธรรมนูญได้เข้ามาควบคุมความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญโดยปราศจากฐานความชอบธรรมในทางกฎหมายรองรับส่งผลให้การดำเนินการของศาลรัฐธรรมนูญมีปัญหาเกี่ยวกับความชอบด้วยรัฐธรรมนูญเสียเองปัญหาเกี่ยวกับการตีความรัฐธรรมนูญเพื่อขยายเขตอำนาจของศาลรัฐธรรมนูญดังกล่าวข้างต้นนำไปสู่ประเด็นปัญหาว่า การใช้อำนาจตีความรัฐธรรมนูญของศาลรัฐธรรมนูญสามารถถูกตรวจสอบถ่วงดุลโดยองค์กรทางการเมืองอื่นได้หรือไม่ เมื่อพิจารณาถึงหลักการแบ่งแยกอำนาจ (Separation of Powers) ก็จะพบว่า หลักการดังกล่าวเรียกร้องให้มีการแบ่งแยกการใช้อำนาจของรัฐโดยกระจายอำนาจของรัฐไปให้องค์กรของรัฐหลาย ๆ องค์กรเป็นผู้ใช้อำนาจดังกล่าว และเรียกร้องให้มีการคานและดุลอำนาจ (Checks and Balances) ระหว่างองค์กรเหล่านั้น ด้วยเหตุนี้ องค์กรตุลาการซึ่งเป็นหนึ่งในบรรดาองค์กรผู้ใช้อำนาจของรัฐย่อมตกอยู่ภายใต้การตรวจสอบถ่วงดุลโดยองค์กรผู้ใช้อำนาจของรัฐอื่นด้วย จากการศึกษากรณีของประเทศสหรัฐอเมริกาพบว่า การใช้อำนาจตีความรัฐธรรมนูญขององค์กรตุลาการสามารถถูกตรวจสอบได้โดยองค์กรนิติบัญญัติ กล่าวคือ ในกรณีที่สภาคองเกรสไม่เห็นด้วยกับการตีความรัฐธรรมนูญของศาลสูงสุด สภาคองเกรสก็จะดำเนินการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญเพื่อตอบโต้คำพิพากษาศาลสูงสุด ซึ่งที่ผ่านมาสภาคองเกรสได้เคยแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญเพื่อตอบโต้คำพิพากษาศาลสูงสุดมาแล้ว 4 ครั้งด้วยกัน แต่ในกรณีของประเทศไทยกลับพบว่า เมื่อครั้งที่รัฐสภามีความพยายามที่จะแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญเพื่อตอบโต้คำวินิจฉัยศาลรัฐธรรมนูญที่ 18 – 22/2555 ศาลรัฐธรรมนูญก็ได้ตีความรัฐธรรมนูญเพื่อขยายเขตอำนาจของตนในการเข้ามาตรวจสอบการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญของรัฐสภา เป็นผลให้รัฐสภาไม่อาจดำเนินการแก้ไขเพิ่มรัฐธรรมนูญให้แล้วเสร็จได้ จึงเป็นที่เห็นได้ว่า การตรวจสอบถ่วงดุลการใช้อำนาจตีความรัฐธรรมนูญของศาลรัฐธรรมนูญไทยหาได้เป็นไปตามหลักการแบ่งแยกอำนาจแต่อย่างใดไม่ ทั้งนี้ กลับพบข้อเท็จจริงว่า การตอบโต้คำวินิจฉัยขององค์กรตุลาการของประเทศไทยที่ผ่านมาจะกระทำผ่านการยกร่างรัฐธรรมนูญถาวรฉบับใหม่ซึ่งมักจะเกิดขึ้นภายหลังจากการรัฐประหารจากปัญหาดังกล่าวข้างต้นจึงนำไปสู่ข้อเสนอแนะที่ว่า ศาลรัฐธรรมนูญควรผูกพันการใช้อำนาจของตนตามบทบัญญัติของรัฐธรรมนูญอย่างเคร่งครัด ในกรณีที่รัฐธรรมนูญไม่ได้บัญญัติให้ศาลรัฐธรรมนูญมีเขตอำนาจในเรื่องใด ศาลรัฐธรรมนูญก็ไม่อาจใช้อำนาจตีความรัฐธรรมนูญเพื่อขยายเขตอำนาจของตนได้ นอกจากนี้ ในกรณีที่รัฐสภาดำเนินการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญเพื่อตอบโต้คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ ถึงแม้ว่ารัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 จะได้บัญญัติให้ศาลรัฐธรรมนูญมีเขตอำนาจในการควบคุมความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญก็ตาม แต่ศาลรัฐธรรมนูญก็ควรที่จะต้องจำกัดการใช้อำนาจดังกล่าวของตนด้วยการไม่ก้าวล่วงเข้าไปวินิจฉัยถึงความเหมาะสมของการแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญอันเป็นประเด็นปัญหาข้อพิพาททางการเมืองซึ่งเป็นดุลพินิจโดยแท้ของรัฐสภาในฐานะองค์กรผู้ทรงอำนาจแก้ไขเพิ่มเติมรัฐธรรมนูญ