DOI: 10.17026/ar/cwliln
title: Plangebied PAGW Noord-Hollandse Markermeerkust te Ransdorp, Uitdam, Monnickendam, Etersheim, Schardam, Schellinkhout en Tersluis. Gemeenten Amsterdam, Waterland, Edam-Volendam en Drechterland.
title: Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek
title: RAAP RAPPORT 7205

description: &lt;/p&gt;
In opdracht van Witteveen + Bos Raadgevende Ingenieurs B.V. heeft RAAP in de periode mei-juni 2024 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied PAGW Noord-Hollandse Markermeerkust te Ransdorp, Uitdam, Monnickendam, Etersheim, Schardam, Schellinkhout en Tersluis in de gemeenten Amsterdam, Waterland, Edam-Volendam en Drechterland. (figuur 1).
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
Conclusie
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende uitspraken worden gedaan:
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
• Deelgebied Kinselbaai lag vanaf laat neolithicum in een veenlandschap. Het veenlandschap is in een nat milieu ontstaan en bood de mens vooral gelegenheid om te jagen en voedsel te verzamelen. Resten van dergelijke activiteiten zijn wel aangetroffen in veengebieden, maar doorgaans gaat het om ruimtelijk zeer beperkte fenomenen die praktisch niet op te sporen zijn. Meestal worden ze bij toeval aangetroffen. Hierdoor geldt een lage verwachting voor alle perioden tot de middeleeuwen. Vanaf de middeleeuwen wordt het deelgebied bewoond. Onder andere de dorpen Groot en Klein Kinsel lagen in het deelgebied. Mogelijk zijn resten van deze dorpen nog in het gebied aanwezig. Er geldt dan ook een middelhoge verwachting voor de periode late middeleeuwen – nieuwe tijd. Dit betreffen nederzettingsresten en watergerelateerde resten.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
• De deelgebieden Waterland-Oost en Hemmeland lagen eveneens vanaf het laat neolithicum in een veenlandschap. De gebieden werden in de late middeleeuwen ingedijkt. De gebieden zijn echter gezien de historische kaarten onbewoond gebleven. Hierdoor geldt een lage verwachting op het aantreffen van bewoningsresten uit de periode middeleeuwen – nieuwe tijd. Voor het aantreffen van archeologische resten van eerdere fasen van de dijk of watergerelateerde resten als steigers, visfuiken en scheepswrakken geldt een middelhoge verwachting.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
• Deelgebied Schardammer kogen lag ook vanaf het midden neolithicum in een veenlandschap. Vanaf de middeleeuwen werd het deelgebied ingedijkt. Door inbraken van de zee werd een deel van het gebied onderdeel van de zee. Hierbij verdronk onder andere het dorp Etersheim. Resten van dit dorp zijn tijdens archeologische onderzoeken opgegraven, maar de grenzen van het dorp zijn nog niet geheel duidelijk. In het noorden kunnen, naar aanleiding van archeologisch onderzoek, mogelijk huisterpen aanwezig zijn uit de periode late middeleeuwen – nieuwe tijd ter plaatse van de dijk. Hierdoor worden watergerelateerde resten in het deelgebied verwacht. In het zuiden, in Floriskoog, kunnen nederzettingsresten worden verwacht.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
• Voor het deelgebied Uiterdijk geldt een middelhoge verwachting voor de periode laat neolithicum – vroege bronstijd. In deze periode lag het gebied in het hoger gelegen kwelderlandschap dat een aantrekkelijke woonlocatie vormde. Na de opkomst van het veen in de midden-bronstijd werd bewoning van het gebied pas vanaf de middeleeuwen weer aantrekkelijk. Op basis van de historische kaarten kan worden aangetoond dat het deelgebied in de nieuwe tijd is bewoond. Hieruit blijkt dat bewoning voornamelijk binnendijks heeft plaatsgevonden, maar buitendijks bewoning heeft plaatsgevonden. Volgens de historische kaarten vond bewoning in het oosten van het plangebied plaats. Hierdoor geldt een hoge verwachting op het aantreffen van nederzettingsresten en een middelhoge verwachting voor dijk- en watergerelateerde resten in het deelgebied.
• Deelgebied Tersluis maakt vanaf het neolithicum onderdeel uit van het kwelderlandschap. De hoger gelegen ligging resulteert ook hier in een verwachting op het aantreffen van nederzettingsresten uit de periode laat neolithicum – midden bronstijd. Vanaf de late bronstijd werd het deelgebied onderdeel van een veengebied. Dit zijn in principe geen ideale woonlocaties. De ligging van het deelgebied naast het water maakt de locatie wel gunstig voor watergerelateerde activiteiten zoals vissen. Watergerelateerde resten kunnen onder andere van visfuiken en steigers afkomstig zijn. Aangezien de kans op het aantreffen van dergelijke resten klein is, wordt een lage verwachting aan de periode late bronstijd - vroege middeleeuwen toegekend. Een dergelijke verwachting geldt ook voor de periode late middeleeuwen – nieuwe tijd. Uit deze periode kunnen echter wel watergerelateerde resten als visfuiken en scheepswrakken worden aangetroffen.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
• In deelgebieden Kinselbaai, Waterland-Oost, Hemmeland, Schardammerkogen en Tersluis worden op basis van de resultaten uit het bureauonderzoek geen oorlogsgerelateerde resten verwacht. In deelgebied Uiterdijk bevindt zich ter hoogte van de Grote Molen aan de buitendijkse zijde een bunkercomplex. Het is aannemelijk dat hier resten van de tweede wereldoorlog aanwezig zullen zijn.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
• In de deelgebieden zullen verschillende ingrepen plaatsvinden. Hiervoor wordt naar tabel 16 verwezen.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
Advies
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in deelgebieden Waterland-Oost, Schardammer kogen (Floriskoog), Hemmeland, Uiterdijk en Tersluis (mogelijk) archeologische resten bedreigd worden door de voorgenomen bodemingrepen. Daarom wordt geadviseerd om de plannen zodanig aan te passen dat verstoring wordt voorkomen. Dat kan door de ingrepen niet dieper dan 0,4 m -mv te laten gaan.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
Indien planaanpassing niet mogelijk is, wordt aanbevolen in het kader van de bestaande planvorming de onderstaande vervolgstap uit het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) te nemen. In het advies wordt een onderscheid gemaakt tussen landbodems en waterbodems.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
Landbodems
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
Om de gespecificeerde verwachting aan te vullen en te verfijnen wordt een vervolgonderzoek geadviseerd in de vorm van een inventariserend veldonderzoek door middel van een proefsleuvenonderzoek. Dit advies geldt voor alle deelgebieden (Kinselbaai, Waterland-Oost, Hemmeland, Schardammerkogen, Uiterdijk en Tersluis). De locaties waar het advies voor vervolg voor geldt, worden in figuur 52 t/m figuur 57 weergegeven. Een dergelijk vervolgonderzoek heeft tot doel de opbouw van de ondergrond, de bodemopbouw en/of bodemverstoringen gedetailleerd in kaart te brengen. Aan de hand daarvan kan de in dit bureauonderzoek opgestelde archeologische verwachting worden getoetst en kunnen concrete gegevens worden verzameld over gaafheid en diepteligging van de verwachte archeologische resten.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
Waterbodems
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
Voor het onderzoeken van de waterbodems is het volgende advies opgesteld. Om de gespecificeerde verwachting aan te vullen en te verfijnen wordt een vervolgonderzoek geadviseerd in de vorm van een inventariserend veldonderzoek door middel van een verkennend onderzoek, bijvoorbeeld met behulp van de Side Scan Sonar, multibeam of een magnetometer. Ondanks het feit dat in meerdere deelgebieden al onderwateronderzoek heeft plaatsgevonden, kunnen nieuwe onderzoeken meer informatie verschaffen. Hierbij wordt de aanwezigheid van watergerelateerde resten als scheepswrakken, steigers en visfuiken onderzocht. Aan de hand daarvan kan de in dit bureauonderzoek opgestelde archeologische verwachting worden getoetst en kunnen concrete gegevens worden verzameld over gaafheid en diepteligging van de verwachte archeologische resten.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
Dit advies geldt voor de deelgebieden Kinselbaai, Schardammerkogen, Waterland-oost, Hemmeland, Uiterdijk en Tersluis waar de ingrepen (deels) in het Markermeer worden uitgevoerd.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
De advieskaarten zijn gebaseerd op de zones waar de toekomstige ingrepen zullen plaatsvinden zoals weergegeven in figuur 46 t/m figuur 51. Indien de eerdergenoemde zones wijzigen zijn de kaarten niet meer van toepassing en zullen nieuwe advieskaarten moeten worden opgesteld.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheden - de gemeenten Amsterdam, Waterland, Edam-Volendam en Drechterland - deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.
&lt;/p&gt;