DOI: 10.14457/tu.the.2015.1043
title: เศรษฐศาสตร์ว่าด้วยมาตรการต่อต้านการฟอกเงิน: กรณีศึกษาการปฏิบัติตามมาตรการกำกับดูแลด้านการป้องกันการฟอกเงินและการต่อต้านการสนับสนุนทางการเงินแก่การก่อการร้าย (Anti-money Laundering and Combating the Financing of Terrorism: AML/CFT)

description: การศึกษาเรื่อง เศรษฐศาสตร์ว่าด้วยมาตรการต่อต้านการฟอกเงิน กรณีศึกษา : การปฏิบัติตามมาตรการกำกับดูแลด้านการป้องกันการฟอกเงินและการต่อต้านการสนับสนุนทางการเงินแก่การก่อการร้าย (Anti-money Laundering and Combating the Financing of Terrorism : AML/CFT) มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับนโยบาย AML/CFT รวมทั้งศึกษาทัศนคติในการปฏิบัติงานตามนโยบาย AML/CFT ของพนักงาน บมจ.ธนาคารกรุงเทพ ในเขตกรุงเทพมหานคร และเพื่อทราบทัศนคติเกี่ยวกับผลกระทบในด้านต่างๆ จากการบังคับใช้กฎหมายป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินในประเทศไทย วิธีการที่ใช้ในการศึกษาครั้งนี้คือการวิจัยด้วยการค้นคว้าจากเอกสารงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง และดำเนินการวิจัยโดยการวิเคราะห์เชิงพรรณนาเพื่อนำทฤษฎีทางเศรษฐศาสตร์มาอธิบายถึงแนวทางการป้องกันการฟอกเงิน และเก็บข้อมูลโดยการแจกแบบสอบถามทั้งแบบ paper และแบบออนไลน์ (Google docs) โดยกลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษาครั้งนี้ได้แก่ พนักงาน บมจ.ธนาคารกรุงเทพ ในเขตกรุงเทพมหานคร รวมถึงดำเนินการวิจัยภาคสนามโดยการสัมภาษณ์เจ้าหน้าที่ระดับชำนาญการ ในส่วนงานกำกับดูแลการป้องกันการฟอกเงินและการต่อต้านการสนับสนุนทางการเงินแก่การก่อการร้าย บมจ.ธนาคารกรุงเทพ ด้วยคำถามที่มีลักษณะปลายเปิดเกี่ยวกับการปฏิบัติงานและข้อจำกัดในนโยบาย AML/CFT จากการศึกษาสรุปผลได้ว่า กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่มีความรู้ความเข้าใจในนโยบาย AML/CFT ระดับมาก คิดเป็นร้อยละ 52.90 และมีทัศนคติในเชิงบวกต่อการปฏิบัติงานตามนโยบายนี้สูงถึงร้อยละ 96.67 นอกจากนั้นได้ทำการสำรวจทัศนคติที่มีต่อผลกระทบด้านต่างๆ จากการบังคับใช้กฎหมายป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินในประเทศไทย จำนวน 6 ด้าน ได้แก่ ผลกระทบต่อสถาบันการเงิน ผลกระทบต่อภาครัฐ ด้านเศรษฐกิจ ด้านสังคม ด้านการเมือง และด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ ซึ่งพบว่ากลุ่มตัวอย่างมีทัศนคติต่อผลกระทบด้านต่างๆในเชิงบวกทั้ง 6 ด้าน แต่ให้ความสำคัญต่อผลกระทบด้านความสัมพันธ์ระหว่างประเทศสูงสุดโดยมีค่าเฉลี่ยที่ 4.63 และจากผลการทดสอบสมมติฐานพบว่าปัจจัยด้านประชากรศาสตร์แต่ละปัจจัยล้วนมีความสัมพันธ์ต่อระดับความรู้ความเข้าใจและทัศนคติในการปฏิบัติงานตามนโยบาย AML/CFT และมีความสัมพันธ์ต่อทัศนคติเกี่ยวกับผลกระทบจากการบังคับใช้กฎหมายป้องกันและปราบปรามการฟอกเงินในประเทศไทยทั้งสิ้น จากการสัมภาษณ์ได้ข้อมูลเพิ่มเติมว่านโยบาย AML/CFT มีส่วนช่วยให้กระบวนการฟอกเงินทำได้ยากขึ้น โดยมีการตรวจสอบความเสี่ยงด้านการฟอกเงินและการต่อต้านการสนับสนุนทางการเงินแก่การก่อการร้ายของลูกค้าทุกราย โดยทำ KYC/CDD (Know Your Customer/Customer Due Diligence) ซึ่งถือเป็นการตรวจสอบเพื่อทราบข้อเท็จจริงเกี่ยวกับลูกค้า รวมถึงการมีระเบียบคำสั่งให้เปลี่ยนแปลงผู้จัดทำรายงานการทำธุรกรรมจากลูกค้าเป็นเจ้าหน้าที่ธนาคาร มีส่วนช่วยให้การตรวจจับธุรกรรมที่มีเหตุอันควรสงสัยมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น มีการรายงานธุรกรรม ปปง.1-03 มากขึ้น เป็นการปิดช่องโหว่ในการหลีกเลี่ยงการทำธุรกรรมที่ต้องแสดงเอกสารต่อสำนักงาน ปปง. ได้มากขึ้น จึงมีความจำเป็นที่จะต้องให้พนักงานในองค์กรทุกท่านได้รับการอบรม / Brush up หลักสูตร AML/CFT และต้องสอบให้ผ่านเกณฑ์ที่ธนาคารกำหนดคือ 80% เพื่อให้พนักงานเกิดความรู้ความเข้าใจและทัศนคติที่ดีต่อนโยบาย AML/CFT เพื่อให้สามารถปฏิบัติงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ ซึ่งสามารถสรุปผลการอภิปรายภายใต้ Economic Approach ในมุมสถาบันการเงินได้ว่า จะต้องสร้าง Positive Externality ในเรื่องการให้ความรู้เกี่ยวกับ นโยบาย AML/CFT ให้แก่ทุกคนในองค์กร เนื่องจากระบบงานตามนโยบาย AML/CFT ที่มีประสิทธิภาพจะเป็นการเพิ่มต้นทุนในกระบวนการฟอกเงินของเหล่าอาชญากร          (MC เพิ่มขึ้น) และลดโอกาสที่การฟอกเงินจะทำได้สำเร็จมากยิ่งขึ้น (MB ลดลง) ซึ่งทำให้จำนวนการก่ออาชญากรรมการฟอกเงินลดลง สำหรับการอภิปรายภายใต้ Economic Approach ในมุมสำนักงาน ปปง. จะเน้นไปที่การ Screening และการ report ธุรกรรมที่มีเหตุอันควรสงสัย เป็นการลดต้นทุนในการปราบปรามการฟอกเงินให้แก่สำนักงาน ปปง. มากขึ้น (Cost ลดลง) สำหรับข้อเสนอแนะหลักๆ ในส่วนของ บมจ.ธนาคารกรุงเทพ ควรเสนอให้มีการปรับปรุงรูปแบบการ Brush up ให้สอดคล้องกับสถานการณ์จริง หรือปรับเปลี่ยนวิธีการให้เหมาะสมกับพนักงานในแต่ละระดับชั้น และให้ความสำคัญกับภาคนครหลวงที่อยู่ในพื้นที่เสี่ยงต่อการฟอกเงินมากยิ่งขึ้น ซึ่งในส่วนนี้จะทำให้ บมจ.ธนาคารกรุงเทพ มี Cost สูงขึ้น แต่ Benefit ที่ได้คือเรื่องภาพลักษณ์ขององค์กรที่เป็นสถาบันการเงินชั้นนำที่มีส่วนช่วยรัฐในการต่อต้านการฟอกเงินได้อย่างมาก นอกจากนี้เห็นควรว่าสำนักงาน ปปง. ควรเผยแพร่ความรู้และวิธีการปฏิบัติงานตามนโยบาย AML/CFT ให้แก่สถาบันการเงินและองค์กรที่เกี่ยวข้องมากยิ่งขึ้นเพื่อรองรับการตรวจจาก FATF และให้ต่างชาติเห็นถึงความตั้งใจจริงของประเทศไทยที่จะให้ความร่วมมือในด้านการต่อต้านการฟอกเงินและต่อต้านการสนับสนุนทางการเงินแก่การก่อการร้ายอย่างเต็มที่