DOI: 10.17026/ar/h5hhab
title: Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen Gasunie-tracé Hoornaar-Reijerscop-Utrecht, gemeente Lopik
title: Antea Group Archeologie 2021/78

description: Antea Group heeft in juli-december 2019 een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd gevolgd door een inventariserend veldonderzoek door middel van boringen in de periode maart-mei 2021 voor het tracé van twee gastransportleidingen. Het gaat om een tracé van 23,6 km HTL (hoofdtransportleiding) van afsluiterschema S-238 Hoornaar tot M&R (Meet –en regelstation) A-107 Reijerscop en een tracé 2,7 km RTL (regionale transportleiding) van afsluiterschema S-6227 AS-Utrecht tot afsluiterschema S-6265 Lage Weide. De ligging van het nieuw aan te leggen tracé Hoornaar-Reijerscop is in afbeelding 2 weergegeven. Het plangebied loopt door zes verschillende gemeentes: Utrecht, Montfoort, IJsselstein, Lopik, Vijfheerenlanden en Molenlanden. Dit rapport heeft alleen betrekking op het gedeelte van het tracé dat gelegen is binnen de gemeente Lopik (afbeelding 1).
&lt;/p&gt;
Conclusies bureauonderzoek &lt;/br&gt;
Vooral op de locaties waar het tracé van het plangebied een stroomgordel kruist bestaat een gerede kans op het aantreffen van archeologische waarden. De datering van de verwachte archeologische resten is afhankelijk van de periode waarin de betreffende stroomgordel actief was. Op de stroomgordelafzettingen van Willeskop en Kapel kunnen resten vanaf het neolithicum tot en met de romeinse tijd verwacht worden. De stroomgordelafzettingen van Willeskop worden, door hun diepe ligging, niet bedreigd door de geplande werkzaamheden. Voor de stroomgordel van Benschop geldt een verwachting op archeologische resten uit het neolithicum (mogelijk tot en met de bronstijd). Dankzij de diepe ligging van de afzettingen van deze stroomgordel zullen deze niet worden geraakt bij de geplande werkzaamheden. De stroomgordels van Autena en Goyland waren actief tijdens het neolithicum, waardoor hier uit die periode archeologische sporen kunnen worden verwacht. Op de stroomgordel van Lopik kunnen archeologisch sporen uit de periode vanaf het neolithicum tot en met de middeleeuwen aangetroffen worden. Langs het oude bewoningslint aan het Boveneind was mogelijk in de nieuwe tijd bebouwing aanwezig waarvan archeologische resten bewaard kunnen zijn. Langs het andere bebouwingslint, aan de Lopikerweg Oost zijn op basis van de historische kaarten geen gebouwen uit de nieuwe tijd aanwezig, maar mogelijk kunnen hier wel archeologische resten uit de late middeleeuwen aangetroffen worden en specifiek de resten van het voormalige huis Ter Heul. Voor de komgebieden geldt een lage verwachting voor alle perioden.
&lt;/p&gt;
Conclusies veldonderzoek &lt;/br&gt;
Het plangebied is grotendeels gelegen in een ontgonnen veenvlakte en binnen het gebied zijn, zoals verwacht, crevasse- en oeverwalafzettingen aangetroffen van de Lopik en mogelijk de Kapel stroomgordel. Met name de aanwezigheid van een wirwar aan kleine vertakkingen en mini-crevasses die op basis van het AHN in het plangebied aanwezig zijn, zijn met het onderhavige onderzoek bevestigd. Ook in het zuidelijke en hogere gelegen gedeelte van het plangebied zijn restanten van stroomgordelsystemen aangetroffen. Het meest zuidelijke gedeelte ligt aanzienlijk hoger in het landschap (achter de dijk) en ook hier zijn restanten van stroomgordels in de ondergrond aangetroffen. Hierbij gaat het naar alle waarschijnlijkheid om de Lopik en de Hollandse IJssel boven 2 stroomgordels. Voor een aantal locaties kan naar aanleiding van het onderhavige booronderzoek een hoge archeologische verwachting worden uitgesproken. Zo zijn er in boring 316 en 317 gerijpte oeverwalachtige afzettingen aangetroffen, en in boring 1312 is mogelijk een intacte top van een crevasse aangetroffen. Verder kunnen er archeologische resten worden aangetroffen in de
(stevige) vegetatieniveaus gelegen op zandige stroomgordel- of crevasseafzettingen. Deze (matig) stevige vegetatielaagjes zijn aangetroffen in boringen 311, 312, 316, 322 en 324. In boringen 319 en 320 zijn stevige vegetatielaagjes aangetroffen in een gebied buiten de hoger gelegen delen van de stroomgordels. Hiervoor geldt een (beperkte) archeologische verwachting. Ook in boringen 1301-1302 en 1311-1312 zijn (matig) stevige humeuze kleilagen aangetroffen in de (kom)klei. Voor deze boringen geldt gezien de historische bewoningsgeschiedenis van het gebied een hogere archeologische verwachting. Er zijn tijdens het veldonderzoek geen archeologische indicatoren aangetroffen.
&lt;/p&gt;
Selectieadvies &lt;/br&gt;
Op enkele locaties zijn gerijpte oeverwalafzettingen en / of (stevige) vegetatielaagjes
aangetroffen, in de meeste boringen betrof dit op zandige stroomgordel- of crevasse-afzettingen. Dit betreft boringen 311-312, 316-324, 1301-1302, en 1311-1312. Hierbij zijn 1301-1302 en 1311-1312 te relateren aan de oeverwallen van de Lopik en Hollandse IJssel-stroomgordel. De overige zijn te relateren aan een crevassecomplex van de Lopikse stroomgordel. Voor deze lagen geldt een hoge archeologische verwachting. Ter plaatse van oeverwallen van de IJssel geldt voorts een gematigde verwachting voor middeleeuwen en nieuwe tijd op resten van een versterkt huis of
andere bewoningsresten. Voor deze zone (tot aan boring 1311-1312) geldt daarmee een hogere verwachting dan voor de zone met het crevassecomplex. Directe aanwijzingen voor een vindplaats ontbreken echter in de boringen. Boringen 1303-1306 konden niet worden geplaatst: daar blijft de verwachting hoog en deze zone wordt om die reden meegenomen in het advies voor vervolgonderzoek. Wij adviseren tot het uitvoeren van een vervolgonderzoek in de vorm van een karterend
proefsleuvenonderzoek ter plaatse van de oeverwallen van de Hollandse IJssel (boringen 1301-1306 en 1311-1312). Wellicht is het mogelijk om op deze twee locaties waar geen open ontgraving, maar wel een werkstrook is gepland de bodem te ontzien, door niet dieper dan de teelaarde 0,25 m -mv te verstoren (bijvoorbeeld door de aanleg van een tijdelijk stabiliserend dek). In dat geval is de uitvoering van het proefsleuvenonderzoek niet noodzakelijk. Ter plaatse van het crevassecomplex (311-312, 316-324) liggen de lagen over het algemeen dieper dan de woeldiepte van een eventuele werkstrook en deze worden dus vooral bedreigd door de open ontgraving die op die locatie is gepland. Indien HDD-boringen hier niet mogelijk zijn, adviseren wij daar vervolgonderzoek in de vorm van een archeologische begeleiding (afbeelding 16). Een archeologische proefsleuvenonderzoek (conform BRL4000 protocol 4003) of begeleiding (conform BRL4000 protocol 4004) vindt plaats onder een door de bevoegde overheid goedgekeurd Programma van Eisen (opgesteld conform BRL4000, protocol 4001). Het bovenstaande betreft een selectieadvies. Dit rapport (revisie 0C) door de ODRU, namens de gemeente Lopik beoordeeld. De conclusies en adviezen worden overgenomen in een nog te nemen selectiebesluit. Wel is nog gevraagd om een aantal verduidelijkingen in het rapport die in de voorliggende revisie (00) zijn doorgevoerd. De aanpassingen zijn niet van invloed op het te nemen selectiebesluit.
description: Antea Group Archeologie