DOI: 10.17026/ar/q1kbp4
title: Plangebied Julianalaan 7 te Montfoort, gemeente Montfoort
title: Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek
title: RAAP-RAPPORT 6056

description: Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende uitspraken worden gedaan: &lt;/br&gt;
In opdracht van de gemeente Montfoort heeft RAAP in september 2022 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Julianalaan 7 te Montfoort in de gemeente Montfoort (figuur 1). Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning.
Voor het plangebied geldt een verwachting op de aanwezigheid van resten van bewoning op diverse oeverwalpakketten uit de periode vroeg neolithicum tot en met de middeleeuwen, variërend op dieptes van 3,7 tot 1,4 m -Mv.
Het plangebied is in ieder geval vanaf begin 19e eeuw, of vroeger, in gebruikt geweest als begraafplaats tot voor 1950. Daarna is het terrein afgedekt met een pakket grond van maximaal 1,4 m dik. Beneden 1,4 m diepte kunnen dan ook resten van al dan niet geruimde menselijke begravingen aangetroffen worden. Indien de ophoging is uitgevoerd met grond die is vrijgekomen bij het graven van een gracht langs de randen van het terrein, bestaat de kans dat ook in de ophoging menselijk botmateriaal aanwezig is. &lt;/br&gt;
Afgezien van de niet tot nauwelijks opgehoogde randen van het plangebied en een klein hoekje in het zuidoosten dat niet opgehoogd lijkt is het plangebied in zijn geheel afgedekt met een recente laag grond tot 1,4 m dik. Ingrepen in de bodem kunnen plaatsvinden in de opgehoogde gebieden tot dieptes van 40 tot 140 cm –Mv, zonder dat daarbij archeologische resten van bewoning uit de periode neolithicum tot en met middeleeuwen worden geschaad. Daarbij wordt de bouwvoor van het oorspronkelijke maaiveld gebruikt als buffer, omdat in de bouwvoor (de regelmatig geploegde zone) eventuele archeologische resten al verstoord zijn. &lt;/br&gt;
Wanneer ingrepen tot dieper plaatsvinden, bevelen wij een verkennend booronderzoek aan om de archeologische verwachting zoals hierboven geformuleerd ten aanzien van resten van bewoning uit de periode vroeg neolithicum tot en met de middeleeuwen op de diverse oeverwallen te toetsen. Doel van dit onderzoek is de bodemopbouw te bepalen, de gaafheid van de verschillende bodemlagen en hun archeologische potentie te beoordelen en de aanwezigheid en diepte van verstoringen vast te stellen. Gezien de omvang van het plangebied kan dit onderzoek gecombineerd worden met een karterend booronderzoek, dat tot doel heeft om archeologische resten zelf op te sporen daar waar uit het verkennend onderzoek blijkt dat dit mogelijk is. &lt;/br&gt;
In het overige deel van het plangebied wordt in het kader van de voorgenomen bodemingrepen geen archeologisch vervolgonderzoek aanbevolen naar archeologische resten van bewoning uit de periode vroeg neolithicum tot en met middeleeuwen. &lt;/br&gt;
Wel bevelen wij aan om alle ingrepen vanaf maaiveld, dus ook in het recent opgebrachte pakket, archeologisch te laten begeleiden. Voor wat betreft het doel van dit onderzoek moet een onderscheid gemaakt worden tussen ingrepen in het recente ophoogpakket en ingrepen die dieper reiken, tot in en onder het oorspronkelijke maaiveld.
&lt;/p&gt;
Bij ingrepen in het recente ophoogpakket kan menselijk botmateriaal aan het licht komen. Dit ligt niet meer in context, maar in verstoorde grond. Toch is het zaak ordentelijk om te gaan met deze menselijke resten, zodat ze herbegraven kunnen worden en om te voorkomen dat ze gaan rondzwerven en in een later stadium mogelijk tot onnodig justitieel onderzoek leiden. Begeleiding in dit niveau kan beperkt blijven tot een passieve begeleiding, waarbij een archeoloog wordt ingeroepen wanneer botmateriaal wordt aangetroffen. &lt;/br&gt;
Bij ingrepen tot onder het oorspronkelijke maaiveld kunnen eveneens menselijke resten worden aangetroffen. Waarschijnlijk is het kerkhof medio 20e eeuw geruimd en in dat geval geldt voor deze menselijke resten hetzelfde als voor menselijke resten in het ophoogpakket. Is het kerkhof niet (of niet volledig) geruimd voordat het werd afgedekt, dan bestaat de mogelijkheid op het aantreffen van intacte begravingen. Dergelijke resten kunnen zeer slecht worden opgespoord met behulp van booronderzoek en treft men doorgaans pas aan bij gravende ingrepen, vandaar het advies om te begeleiden, dat in dit geval actief zal moeten plaatsvinden, dat wil zeggen dat een archeologisch team met de uitvoering van de civiele graafwerkzaamheden meeloopt (formeel betreft dit een ‘opgraving, variant begeleiding, protocol proefsleuven’). Wanneer resten worden aangetroffen, kunnen de archeologen deze waarderen en zo nodig documenteren en veiligstellen (opgraven). Wanneer in de planning en uitvoering rekening hiermee wordt gehouden hoeven dergelijke werkzaamheden niet noodzakelijk voor vertraging te zorgen. Afspraken hierover worden doorgaans opgenomen in het programma van eisen dat voor de begeleiding wordt opgesteld en door het bevoegd gezag moet worden goedgekeurd. &lt;/br&gt;
Het kerkhof is in ieder geval in gebruik geweest in de 19e en 20e eeuw, maar mogelijk ook daarvoor. Dat houdt in dat oudere resten – indien nog intact – onderwerp zullen zijn van archeologisch onderzoek en jongere begravingen daarnaast eventueel van genealogisch onderzoek. Dit hangt af van de aanwezigheid van documentatie over de begraven personen en het bestaan van nu nog levende verwanten. Wij zouden u dus met klem aanraden de geplande ingrepen binnen het recente ophoogpakket te houden. Archeologisch onderzoek aan begravingen is namelijk vrij tijdrovend en relatief duur.