cometadata/datacite-titles-descriptions-related-identifiers huggingface dataset:
DOI: 10.17026/ar/jtu847
title: De Huufkes 28 te Nuenen, gemeente Nuenen Gerwen en Nederwetten
title: Een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek

description: ADC ArcheoProjecten heeft in juni 2022 een bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek uitgevoerd op de locatie De Huufkes 28 te Nuenen. Op basis van het bureauonderzoek worden archeologische resten uit de periode Paleolithicum en het Mesolithicum verwacht in het plangebied. Het gaat hierbij om resten van jachtkampen die zich manifesteren in vuursteenstrooiing, houtskoolfragmenten en hazelnootfragmenten. Daarnaast worden resten uit de periode Neolithicum – Romeinse tijd verwacht. Archeologische resten uit deze periode kunnen nederzettingen, grafvelden en akkercomplexen betreffen. De resten kunnen zich manifesteren in vuursteenstrooiing, concentratie van aardewerkfragmenten en houtskool. De archeologische waarden uit het Paleolithicum- Romeinse tijd worden verwacht onder een esdek. Het esdek (indien niet verstoord) is naar verwachting 50 -100 cm dik. Vanaf de Vroege- tot Late Middeleeuwen kunnen ook archeologische resten worden verwacht in het plangebied. De resten zullen zich manifesteren in aardewerk, baksteen, houtskool en ijzer. De resten zullen zich in of op het esdek bevinden indien dit nog intact is. Op basis van de oude kaarten worden archeologische waarden uit de Nieuwe tijd niet verwacht. Vervolgens is een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Hierbij werd dekzand aangetroffen, dat onderdeel uitmaakt van de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden. Bovenop het dekzand is op één locatie (boring 1) een menglaag aanwezig op 110 cm -mv (18,36 m +NAP) aanwezig is. De menglaag gaat vervolgens over in een esdek. In de overige boringen, behalve in boring 5, is bovenop het dekzand een esdek aanwezig. Op enkele locaties zijn er verschillende fases in het esdek waargenomen. Het esdek is circa 95 cm dik en is vanaf 15 cm -mv (1 9,35 m +NAP) aanwezig. In de boringen 2 en 5 is de bodemverstoring dieper dan in de overige bo ringen. In boring 2 reikt de verstoring tot 60 cm -mv en in boring 5 tot 105 cm -mv. Het verstoorde pakket bevat puin en is zwak grindig. Het is aannemelijk, maar niet geheel zeker, dat de verstoorde bodemopbouw in boring 2 en 5 het gevolg is van een oud pad dat door het plangebied heeft gelopen. Omdat tijdens het booronderzoek een vrijwel intact esdek in het plangebied is aangetroffen en daarnaast mogelijk sprake is van de aanwezigheid van een oud pad, blijft de hoge archeologische verwachting gehandhaafd.
DOI: 10.17026/ar/jtukzm
title: Cromvoirt, Hoeksestraat 5
title: Bouwhistorische verkenning met waardestelling

description: BAAC heeft een verkenning van deze boerderij uitgevoerd waarbij historische bronnen zijn geraadpleegd en het pand tijdens veldwerk is verkend. Op basis van de bevindingen tijdens dit archief- en veldonderzoek is een waardering geschreven. De belangrijkste waarden zijn samengevat in de waarderingskaart van deze rapportage. Die waarderingskaart kan niet los worden gezien van de geschreven waardering.
DOI: 10.17026/ar/jtuow5
title: Replication Data for: Transect-rapport 3811: Een archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek, verkennende fase. Noordhorn, Rijksstraatweg 40. Gemeente Westerkwartier.

description: Uit het booronderzoek blijkt dat het dekzand een intact bodemprofiel heeft, alhoewel de Chorizont niet is aangeboord door de natte omstandigheden (het hoge grondwaterpeil). Hierdoor is 
het eerste niveau nog als intact te beschouwen en dus archeologisch relevant. Op basis van het 
intacte bodemprofiel blijft de archeologische verwachting voor dit gebied middelhoog voor het 
Paleolithicum, ondanks de diepte waarop dit niveau zich bevindt. Het tweede archeologisch 
niveau is niet aangetroffen. Er zijn geen vegetatiehorizonten aanwezig in de kwelderafzettingen 
en daarbij is de enige archeologische indicator in de bouwvoor gevonden en dus in een verstoorde 
context. Hiermee is het archeologisch niveau niet meer relevant
DOI: 10.17026/ar/jtusvk
title: PAN-00163441 - figurine of Fortuna

description: &lt;p&gt;This find is registered at Portable Antiquities of the Netherlands with number PAN-00163441&lt;/p&gt;
description: Modified: 2024-10-25T21:53:33+02:00
DOI: 10.3535/w68-nzy-b7x
title: Granatina granatina

description: Digital Specimen for the physical specimen hosted at Natural History Museum of Denmark.
DOI: 10.3535/0km-bgw-he8
title: Spermestes bicolor nigriceps

description: Digital Specimen for the physical specimen hosted at Natural History Museum of Denmark.
DOI: 10.17026/ar/jtxqcu
title: PAN-00163354 - thin footless brooch with high catch-plate

description: &lt;p&gt;This find is registered at Portable Antiquities of the Netherlands with number PAN-00163354&lt;/p&gt;
description: Modified: 2024-10-25T21:51:27+02:00
DOI: 10.17026/ar/jtyb2f
title: PAN-00151123 - sheet metal unspecified (Late Medieval/modern)

description: &lt;p&gt;This find is registered at Portable Antiquities of the Netherlands with number PAN-00151123&lt;/p&gt;
description: Modified: 2024-03-01T11:00:40+01:00
DOI: 10.17026/ar/jtyomn
title: Plangebied Aanleg Warmteleiding Zernikepark te Groningen
title: gemeente Groningen. Een archeologische opgraving (variant archeologische begeleiding)
title: RAAP-rapport 7049

description: &lt;p&gt;
Uit het onderzoek blijkt dat de bodem binnen het plangebied weliswaar intact is, met in de getijafzettingen
twee vegetatielagen, maar dat er geen archeologische sporen of resten zijn gevonden die
aan deze vegetatielagen kunnen worden gekoppeld. De enige sporen die in het plangebied aanwezig
zijn, betreffen drie perceelsloten, waarvan er twee (S1 en S3) al op de 18e-eeuwse kaart van Teijsinga
staan aangegeven en de derde, S2, mogelijk een voormalige bermsloot van de weg Zernikepark betreft.
Alle sloten zijn rond 2005 gedempt.
&lt;p&gt;
DOI: 10.17026/ar/jtyxxx
title: Dokkum, Tussen de Vaarten (Gemeente Noardeast-Fryslân, Fr.) Een Archeologisch Bureauonderzoek en Veldonderzoek (IVO-O) Karterende Fase

description: Bij het booronderzoek zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. De bovenste
dertig tot vijftig centimeter van de bodem bestaat uit opgebrachte klei.
Gezien de resultaten van het onderzoek wordt voor het plangebied geen nader
onderzoek geadviseerd.
DOI: 10.17026/ar/ju2alg
title: Dataset van archeologisch bureauonderzoek: Dorpsstraat 65 te Nigtevecht (gemeente Stichtse Vecht).

description: Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied deel uitmaakt van de stroomgordel van de Angstel en de Vecht. De stroomgordels zijn actief geworden in de IJzertijd en na de Romeinse tijd is de rivierenactiviteit sterk afgenomen. Op de overgang van de Vroege naar de Late Middeleeuwen wordt in het centrum van Nigtevecht een kerk gesticht en geleidelijk ontwikkelt zich bebouwing langs de Dorpsstraat. Waarschijnlijk maakt het plangebied sinds de Nieuwe tijd deel uit van de dorpskern.
Begin 19e eeuw staat op de plek van de huidige woning een arbeiderswoning. Deze is waarschijnlijk 18e eeuws en mogelijk ouder. Deze woning wordt waarschijnlijk in 1900-1912 gesloopt en vervangen door de huidige woning. In de jaren ‘70 van de vorige eeuw wordt de garage gebouwd. 
Eventuele archeologische waarden uit de periode van de Romeinse tijd tot en met de Nieuwe tijd (resten van een agrarische nederzetting of boerenerf) zullen aanwezig zijn in de top van de oeverafzettingen van de Vecht, direct onder de recente bouwvoor. Theoretisch zijn op een dieper niveau in de oeverafzettingen nog archeologische waarden uit de IJzertijd mogelijk. Door de sloop van de vorige woning en de bouw van de huidige woning en garage is de bovengrond verstoord, maar onbekend is hoe diep dat is. 
Door de aanleg van nieuwe funderingen en de realisatie van kelders kunnen archeologische resten worden vergaven. Daarom wordt aanbevolen nader te bepalen of sprake is van behoudenswaardige resten. Als deze behoudenswaardig zijn en door de beoogde ingreep worden verstoord dan wordt aanbevolen deze op te graven. 
Omdat in het plangebied vrijwel zeker sprake is van een historisch erf en omdat deze zich grotendeels onder de huidige bebouwing bevindt, is het uitvoeren van een archeologisch booronderzoek niet zinvol. Daarom wordt aanbevolen een inventariserend veldonderzoek in de vorm van een proefsleuvenonderzoek (IVO-P) uit te voeren als de bebouwing tot het maaiveld is gesloopt. Als hieruit blijkt dat sprake is van een behoudenswaardige vindplaats, dan wordt aanbevolen deze ook op te graven voor zover deze door de ingreep wordt bedreigt.
De werkwijze van dit onderzoek dient vastgelegd te worden in een door de bevoegde overheid goed te keuren Programma van Eisen (PvE).
DOI: 10.15468/dl.ka8f2t
title: Occurrence Download

description: A dataset containing 11 species occurrences available in GBIF matching the query:
{
 "and" : [
 "Geometry POLYGON((-71.46604 12.29006,-71.49013 12.21739,-71.39167 12.07506,-71.20314 12.00745,-71.15915 12.04023,-71.19476 12.21739,-71.27855 12.21534,-71.29217 12.18053,-71.46604 12.29006))",
 "HasCoordinate is true",
 "HasGeospatialIssue is false",
 "OccurrenceStatus is Present",
 "TaxonKey is Amphibia"
 ]
}

 The dataset includes 11 records from 3 constituent datasets; see https://api.gbif.org/v1/occurrence/download/0084953-250525065834625/datasets/export for details.
 
Data from some individual datasets included in this download may be licensed under less restrictive terms.
DOI: 10.17026/ar/ju7bas
title: Bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (BO en IVO-O). Almelo, Grotestraat 136, Gemeente Almelo (OV)

description: Het onderzoek vindt plaats in het kader van een bestemmingsplanwijziging.
In het plangebied zijn 7 boringen gezet met een 7cm Edelmanboor, waarvan er 4 tot op diepte konden worden uitgevoerd. De boordichtheid komt overeen met een karterend onderzoek.
Tijdens het veldonderzoek zijn geen cultuurlagen uit de late middeleeuwen of nieuwe tijd aangetroffen. Onder de vloer van de huidige bebouwing is een puinlaag aanwezig. Onder de puinlaag is in 3 boringen een donker bruingrijze egale bouwvoor/eerdlaag aanwezig. Deze laag gaat op een diepte van 1,0 tot 1,2 m beneden maaiveld over in zwak humeus zand soms met leemlaagjes behorende bij een beekafzetting. Ook is de sloot zoals omschreven in het bureauonderzoek aangeboord. 

Op basis van de resultaten van het hier gerapporteerde onderzoek kan niet worden uitgesloten dat er in het plangebied nog resten aanwezig zijn van voorgangers van de huidige bebouwing en een slootdemping vanaf de late middeleeuwen. Om dit te onderzoeken wordt geadviseerd de ondergrondse sloop onder archeologische begeleiding te laten plaatsvinden.
DOI: 10.17026/ar/ju8yxh
title: Opgraving Schoolstraat 13, Bathmen (project 573)

description: Voor de bouw van een nieuwe bibliotheek, een winkel en appartementen werd in de dorpskern van Bathmen een bouwkuip aangelegd met een oppervlakte van ca. 820 m2. Voor dit gebied is een bureaustudie uitgevoerd, waarbij de conclusie was dat voor het plangebied archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk was. Gedurende het onderzoek werd duidelijk dat het zuiden en oosten van het onderzoeksgebied grotendeels verstoord waren. Daarom werd de werkput hier uitgebreid om zo de onverstoorde delen van het plangebied te documenteren. In deze uitbreidingen werden inderdaad meer intacte archeologische sporen aangetroffen. Slechts in het uiterste noorden van het onderzoeksgebied was een deel van het bodemprofiel intact. In de overige delen is het gebied afgetopt en ligt op het dekzand een verstoorde A-horizont. Hierdoor heeft slechts op één locatie binnen het onderzoeksgebied een profielopname plaatsgevonden.

Tijdens het onderzoek zijn de resten van twee palenrijen aangetroffen (die mogelijk onderdeel uit maken van een schuur) en enkele perceelsgreppels. Het vondstmateriaal dat in de sporen is gevonden, is gering in aantal en in kwaliteit. Hierdoor kan in de meeste gevallen slechts een ruime datering aan de vondsten en daarmee de sporen gegeven worden. De palenrijen worden geplaatst in de nieuwe
tijd (ca. 1500-1700), maar een begindatering in het laatste deel van de late middeleeuwen wordt niet uitgesloten. Deze sporen zijn niet eenduidig aan een bekend erf te koppelen. Het dichtstbijzijnde bekende historische erf, is een van de erven met de naam Veldkamp, maar dit erf ligt aan de overzijde van een historische weg. De greppels zijn geïnterpreteerd als perceelsgrenzen en hangen waarschijnlijk samen met wegen die ten noorden en ten zuiden van het onderzoeksgebied liepen. De greppel in het noorden van het onderzoeksgebied, heeft de oudste datering en de opvulling hiervan wordt in de periode 1400-1600 geplaatst. De overige sporen dateren uit de nieuwe tijd of zelfs later. Het vondstmateriaal dat is aangetroffen binnen het onderzoeksgebied past bij het beeld van ‘gewone’ huisraad in deze periode.
DOI: 10.17026/ar/judins
title: PAN-00161897 - five-ribbed ring shape of La Tène glass variant H7a

description: &lt;p&gt;This find is registered at Portable Antiquities of the Netherlands with number PAN-00161897&lt;/p&gt;
description: Modified: 2024-10-25T21:39:19+02:00
DOI: 10.17026/ar/jue108
title: Replication Data for: Transect-rapport 4213: Archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek, verkennende fase. Voorhout, Eikenhorstlaan 2. Gemeente Teylingen

description: Tijdens het veldonderzoek is aangetoond dat er ophooglagen uit de Nieuwe tijd aanwezig zijn. 
Deze hangen waarschijnlijk samen met de historische bebouwing, die op basis van het 
bureauonderzoek hier werd verwacht. Deze ophooglagen zijn aangetroffen tot een diepte van 90-
160 cm -Mv (0,6-1,6 m -NAP) en reiken tot in de top van strandzand (westzijde van het 
plangebied) of tot op het veen (oostzijde van het plangebied). In de top van het strandzand (vanaf 
een diepte van 135-160 cm -Mv; 1,1-1,6 m -NAP) zijn geen humeuze niveaus aangetroffen. 
Eventuele humeuze niveaus kunnen echter zodanig dun zijn dat deze over het hoofd zijn gezien. 
Wel kunnen in het strandzand nog sporen aanwezig zijn uit de Late Middeleeuwen of de Nieuwe 
tijd, die zijn ingegraven vanuit de historische ophooglagen. De hoge verwachting op de 
aanwezigheid van resten uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd is te handhaven. Onder de 
historische ophooglagen kunnen ook nog oudere archeologische resten uit de periode 
Neolithicum – Vroege Middeleeuwen aanwezig zijn. Gezien de dikte van de ophooglagen en de 
aanwezigheid van restveen kunnen archeologische resten ook nog onder de bestaande 
bebouwing of historische funderingen worden aangetroffen
DOI: 10.17026/ar/juffrw
title: PAN-00167892 - fishing hook metal

description: &lt;p&gt;This find is registered at Portable Antiquities of the Netherlands with number PAN-00167892&lt;/p&gt;
description: Modified: 2025-01-13T20:25:34+01:00
DOI: 10.17026/ar/jufppv
title: Oosteinde 60, Waarder, gemeente Bodegraven-Reeuwijk
title: Een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek

description: ADC ArcheoProjecten heeft in december 2022 een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek uitgevoerd op de locatie Oosteinde 60 te Waarder, gemeente Bodegraven-Reeuwijk. Op basis van het bureauonderzoek werden met name een pakket Hollandveen afgedekt met komklei verwacht. Aan of nabij het maaiveld zou een eventuele veraarde veentop, toemaakdek of niveau van bodemvorming in de komklei op een bewoonbaar archeologisch niveau kunnen wijzen. Dit komt door de ligging van het plangebied in een ontgonnen veenvlakte. Om de beschreven verwachting te toetsen en aan te vullen is een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Tijdens dit veldonderzoek is de aanwezigheid van het Hollandveen in het plangebied bevestigd. Dit pakket is afgedekt door een laag komklei. In de oostzijde van het plangebied is de komklei vermengd geraakt met veen en puinresten, vermoedelijk als gevolg van de ligging van een historische sloot door dit deel van het plangebied. De sloot is tegenwoordig gedempt. Er zijn geen potentieel archeologische niveaus aangetroffen.
DOI: 10.17026/ar/jugj77
title: PAN-00117919 - Colchester derivative brooch (composite spring, single mount)

description: &lt;p&gt;This find is registered at Portable Antiquities of the Netherlands with number PAN-00117919&lt;/p&gt;
description: Modified: 2025-01-13T17:40:24+01:00
DOI: 10.17026/ar/juida2
title: Replication Data for: Transect-rapport 2971: Een Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase, Schijf, Schijfsebaan 17, Gemeente Rucphen

description: Op basis van het bureauonderzoek is vastgesteld dat in het plangebied sprake is van een hoge verwachting op het aantreffen van archeologische resten uit de periode Laat-Paleolithicum – Neolithicum. Deze verwachting is gebaseerd op de ligging van het plangebied op een dekzandwelving aan de rand van een ven. In de directe omgeving van het plangebied is reeds een groot aantal vuurstenen artefacten uit deze periode aangetroffen tijdens veldkarteringen. Gedurende de Bronstijd is het dekzandlandschap overgroeid geraakt met veen, waardoor het plangebied ongunstige omstandigheden voor bewoning heeft gekregen tot het moment van de turfwinning. De turfwinning is in het plangebied gestart in 1553 en gedurende de late 18e eeuw afgerond, waarna het gebied weer bewoonbaar wordt, omdat door de aanleg van een systeem van greppels en turfvaarten de algehele grondwaterstand in het gebied was verlaagd. Het plangebied bleef echter na de turfwinning ongebruikt en verandert in heide, die pas in de 20e eeuw ontgonnen wordt. Daarom is voor de periode Bronstijd – Nieuwe tijd sprake van een lage verwachting op het aantreffen van archeologische resten. 
Op basis van de resultaten van het veldonderzoek is de ligging van het plangebied op een dekzandwelving en in een voormalig ven vastgesteld. In het westelijk deel van het plangebied is in de top van het dekzand sprake van inspoelingshorizonten (Bh-horizonten). Deze horizonten zijn een aanwijzing dat de top van het archeologisch relevante niveau, het dekzand, nog intact is. In het zuidoosten van het plangebied is aangetoond dat sprake is van een dichtgestoven of dichtgeschoven. Op basis van deze resultaten geldt daarom in navolging van het bureauonderzoek in het westelijk en zuidoostelijk deel van het plangebied een hoge verwachting op het aantreffen van intacte vondstconcentraties uit het Laat-Paleolithicum tot en met het Neolithicum (bijlage 8). Centraal in het plangebied is de bodemopbouw aangetast tot in de BC-horizont. Hier worden daarom geen intacte vondstconcentraties verwacht. De verstoorde vondstconcentraties die hier nog kunnen worden aangetroffen vertegenwoordigen archeologisch gezien nog weinig waarde.
DOI: 10.17026/ar/jujpl4
title: PAN-00138078 - element of jewelry (unspecified jewellery)

description: &lt;p&gt;This find is registered at Portable Antiquities of the Netherlands with number PAN-00138078&lt;/p&gt;
description: Modified: 2024-10-25T17:52:14+02:00
DOI: 10.17026/ar/julcyd
title: Plangebied Vervanging Waterleiding Winschoterkade te Groningen
title: gemeente Groningen . Een archeologische opgraving (variant archeologische begeleiding)
title: RAAP-rapport 7260

description: &lt;p&gt;
Bij het onderzoek is de top van het pakket waarmee de zuidelijke vestinggracht is gedempt aangesneden. Deze ligt onder een pakket recente verstoringen ontstaan door de ingraving van kabels en leidingen (waaronder de te vervangen waterleiding). Gezien de samenstelling of lithologie van het dempingspakket (leem met zandbrokken) en het feit dat er (vrijwel) geen vondstmateriaal in is aangetroffen, gaat het hier vermoedelijk om de geslechte stadswal die aan het begin van de 20e eeuw in de te dempen vestinggracht is geschoven. Deze bestond uit de grond die destijds bij het graven van de vestinggracht aan het begin van de 17e eeuw was vrij gekomen. De enige aangetroffen vondst betreft een fragment steengoed uit Westerwald dat te dateren is in de periode 1650-1750. De scherf is gevonden in de geroerde bovengrond boven het dempingspakket, maar is vermoedelijk uit het dempingspakket afkomstig.
&lt;p&gt;
DOI: 10.17026/ar/julvdg
title: PAN-00141237 - Late Medieval/modern spoon B

description: &lt;p&gt;This find is registered at Portable Antiquities of the Netherlands with number PAN-00141237&lt;/p&gt;
description: Modified: 2024-10-25T18:05:38+02:00
DOI: 10.17026/ar/juottx
title: Westerbork, Oosterholten (Gemeente Midden-Drenthe, Dr.) Een Archeologisch Bureauonderzoek

description: De Steekproef bv heeft een archeologisch bureau-onderzoek uitgevoerd voor plangebied Oosterholten, Westerbork. Dit in het kader van de voorgenomen bosaanplanting op het terrein. De diepte van de geplande graafwerkzaam-heden is ten tijde van het onderzoek nog niet bekend, maar ze vormen een bedreiging voor mogelijk aanwezige archeologische waarden. Dit bureauonderzoek heeft daarom als doel om de archeologische waarden in en nabij het plangebied te inventariseren, de archeologische verwachting te specificeren en op basis hiervan advies uit te brengen voor eventueel benodigd vervolgonderzoek, samengevat in een advieskaart (Figuur 13). Oosterholten heeft een dubbelbestemming 'waarde archeologie 2'. Een groot deel van het terrein ligt volgens de archeologische beleids- en advieskaart van de gemeente in een zone met 'provinciaal belang archeologie' vanwege de ligging in een beekdal. Hiervoor geldt een middelhoge verwachting op archeologische waarden. Bovendien dient voorafgaand aan bodemverstorende activiteiten en/of archeologisch onderzoek contact opgenomen te worden met de provincie via gemeente Midden-Drenthe. Langs de westzijde geldt een hoge verwachting op archeologische waarden. 
 Het plangebied ligt aan de rand van een beekdal met aan de westzijde een hoger gelegen grondmorene-rug. De bodem bestaat voornamelijk uit een beekeerdgrond in lemig fijn zand met in het westen en zuidoosten een veldpodzolgrond in leemarm en zwak lemig fijn zand. Er zijn geen archeologische meldingen bekend uit het plangebied, maar ten noorden, westen en zuidwesten zijn meldingen van bewerkt vuursteen of stenen artefacten uit de periode laat paleolithicum tot en met de bronstijd (zie Appendix II). Meer dan een halve kilometer ten noorden van het plangebied zijn op 7 meter onder het maaiveld resten van mammoet en neushoorn gevonden, uit de periode vroeg paleolithicum. Twee kilometer ten westen van het plangebied, bij Orvelte, zijn bewoningsresten uit de perioden ijzertijd – romeinse tijd en uit de middeleeuwen bekend.