DOI: 10.14457/tu.the.2016.1508
title: วิเคราะห์การแปลความขบขันในบทบรรยายใต้ภาพยนตร์เรื่อง “กวน มึน โฮ” และ “พี่มาก...พระโขนง”

description: งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ประเภทความขบขันและกลวิธีการสร้างความขบขันในภาพยนตร์ไทย พร้อมเปรียบเทียบระหว่างต้นฉบับกับบทบรรยายใต้ภาพยนตร์ภาษาอังกฤษ เพื่อศึกษากลวิธีการแปลบทบรรยายใต้ภาพยนตร์เชิงขบขันจากภาษาไทยเป็นภาษาอังกฤษ และเพื่อวิเคราะห์กลวิธีการแปลที่สามารถถ่ายทอดความขบขันได้ใกล้เคียงกับต้นฉบับที่สุด ภาพยนตร์ไทยเชิงขบขันที่นำมาเป็นกรณีศึกษาในงานวิจัยนี้คือ “กวน มึน โฮ” และ “พี่มาก...พระโขนง” เนื่องจากทั้งสองเรื่องเป็นภาพยนตร์ที่มีชื่อเสียง มียอดจำหน่ายบัตรเข้าชมสูง เป็นอันดับ 3 ตำแหน่งแรกของการออกฉายในโรงภาพยนตร์ และได้รับรางวัลมากมาย นอกจากนี้ภาพยนตร์ดังกล่าวได้รับการแปลบทบรรยายใต้ภาพยนตร์เป็นภาษาอังกฤษ และจัดจำหน่ายในต่างประเทศ ผู้ทำวิจัยต้องนำซีดีภาพยนตร์ทั้ง 2 เรื่องมาจากประเทศมาเลเซีย เพื่อใช้เป็นกรณีศึกษา เพราะในประเทศไทยไม่มีการแปลบทบรรยายใต้ภาพยนตร์เป็นภาษาอังกฤษจัดจำหน่ายการวิจัยรวบรวมข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่าง 2 กลุ่มคือ กลุ่มตัวอย่างที่เป็นคนไทย และกลุ่มตัวอย่างที่เป็นคนต่างชาติ กลุ่มตัวอย่างที่เป็นคนไทยต้องชมภาพยนตร์ทั้ง 2 เรื่อง โดยไม่มีบทบรรยายภาษาอังกฤษ และบันทึกฉากที่รู้สึกขบขัน ผู้ทำวิจัยจะนำฉากดังกล่าวมาใช้เป็นข้อมูลตัวอย่าง เพื่อวิเคราะห์ประเภทความขบขัน กลวิธีการสร้างความขบขัน และกลวิธีการแปลในภาพยนตร์ไทยเชิงขบขัน จากนั้นกลุ่มตัวอย่างที่เป็นคนต่างชาติ ต้องชมภาพยนตร์ทั้ง 2 เรื่อง โดยใช้บทบรรยายภาษาอังกฤษชุดเดียวกัน และบันทึกฉากที่รู้สึกขบขัน ผู้ทำวิจัยจะนำจำนวนผู้ชมที่รู้สึกขบขันในแต่ละฉาก ทั้งคนไทยและคนต่างชาติมาเปรียบเทียบกัน เพื่อศึกษากลวิธีการแปลที่สามารถถ่ายทอดความขบขันได้ใกล้เคียงต้นฉบับมากที่สุดการวิเคราะห์ประเภทความขบขันและกลวิธีการสร้างความขบขัน มีแนวทางการวิเคราะห์อ้างอิงจากทฤษฎีของ Attardo (1994) ประเภทความขบขันถูกจำแนกออกเป็น 3 ประเภท ได้แก่ 1) ทฤษฎีความไม่เข้ากัน ที่กล่าวถึงความขบขันอันเกิดจากความขัดแย้งกับความจริง การยอมรับทางสังคม หรือสิ่งที่ควรจะเป็น 2) ทฤษฎีความเหนือกว่า ที่กล่าวถึงความขบขันอันเกิดจากความรู้สึกที่มีชัยเหนือกว่าผู้อื่น และ 3) ทฤษฎีการปลดปล่อยและผ่อนคลาย ที่กล่าวถึงความขบขันอันเกิดจากความเครียดที่มีมากจนเกินไป และแปรเปลี่ยนความเครียดส่วนเกินนั้นให้กลายเป็นความตลกประเภทความขบขันทั้งสามเกิดขึ้นจากกลวิธีการสร้างความขบขัน ที่มีทั้งหมด 12 วิธี ได้แก่ คำคม การเลียนแบบ การประชดเหน็บแนม มุกตลก การล้อเลียน ความไร้แก่นสาร การเล่นตลก การเล่นคำ การแดกดัน การเสียดสี การหยอกล้อ และการทำตามอารมณ์ผลการวิจัยประเภทความขบขันพบ จากมากสู่น้อย ได้แก่ ทฤษฎีความไม่เข้ากัน (ร้อยละ 61) ทฤษฎีการปลดปล่อยและผ่อนคลาย (ร้อยละ 23) และทฤษฎีความเหนือกว่า (ร้อยละ 16) ตามลำดับ ในขณะที่กลวิธีการสร้างความขบขันพบ การแดกดันมากที่สุด (ร้อยละ 43) การทำตามอารมณ์ (ร้อยละ 13) การเล่นคำ (ร้อยละ 13) การประชดเหน็บแนม (ร้อยละ 10) ความไร้แก่นสาร (ร้อยละ 6) การหยอกล้อ (ร้อยละ 6) มุกตลก (ร้อยละ 6) และการเล่นตลก (ร้อยละ 3) ประเภทความขบขันและกลวิธีการสร้างความขบขันในภาษาไทยและภาษาอังกฤษมีปรากฏเหมือนกัน แสดงให้เห็นว่าผู้แปลพยายามรักษารูปแบบความขบขันของต้นฉบับไว้ด้านการแปล พบว่ามีปัญหาในการแปลความขบขัน 3 ลักษณะ ได้แก่ 1) ปัญหาทั่วไป อันเป็นความขบขันที่คนทั่วไปสามารถเข้าใจและรู้สึกขบขันได้ ในภาพยนตร์ ปัญหาลักษณะนี้มักประกอบด้วยท่าทางของตัวละครที่แสดงความขบขันอย่างชัดเจน และมีการใช้ภาษาที่ไม่ซับซ้อน  2) ปัญหาเชิงภาษาศาสตร์ อันเป็นความขบขันที่เกิดจากการพลิกแพลงภาษา เช่น การเล่นคำ และ 3) ปัญหาเชิงสังคมและวัฒนธรรม อันเป็นความขบขันที่เกี่ยวข้องกับการรับรู้ของผู้คนในสังคม ผู้ที่อยู่ในสังคมเดียวกันเท่านั้นจึงสามารถเข้าใจความขบขันนั้นได้ ดังนั้นผู้แปลจึงใช้กลวิธีการแปลที่หลากหลายในการถ่ายทอดความขบขันกลวิธีการแปลในงานวิจัยพบว่า การแปลแบบตรงตัวมีจำนวนมากที่สุด (11 ตัวอย่างหรือร้อยละ 36)  การถอดความ (9 ตัวอย่างหรือร้อยละ 29) การขยายความ (4 ตัวอย่างหรือร้อยละ 13) การแทนที่วัฒนธรรม (3 ตัวอย่างหรือร้อยละ 9.5) การสร้างคำใหม่ (2 ตัวอย่างหรือร้อยละ 6.5) การเพิ่มความ (1 ตัวอย่างหรือร้อยละ 3) และการละ (1 ตัวอย่างหรือร้อยละ 3) ผู้แปลเลือกใช้การแปลแบบตรงตัวและถอดความแก้ไขปัญหาความขบขันทั่วไป ในขณะที่เลือกใช้การขยายความ การสร้างคำใหม่ และการละแก้ปัญหาเชิงภาษาศาสตร์ และการเพิ่มความ กับ การแทนที่วัฒนธรรมแก้ปัญหาเชิงสังคมและวัฒนธรรม การแปลแบบตรงตัวและการแปลแบบถอดความ ถือเป็นกลวิธีการแปลที่สามารถถ่ายทอดความขบขันได้ใกล้เคียงต้นฉบับที่สุด ด้วยค่าความเปลี่ยนแปลง -0.72 และ -0.78 ตามลำดับ ค่าความเปลี่ยนแปลงดังกล่าวมีความหมายว่า การแปลแบบตรงตัวและถอดความสามารถถ่ายทอดความขบขันในบทบรรยายลดลงไปจากต้นฉบับไม่ถึง 1 ระดับ ในขณะที่ กลวิธีการแปลแบบอื่นมีค่าเปลี่ยนแปลงลดลงไป 1 ระดับเป็นอย่างน้อย ดังนั้นหากความขบขันในภาพยนตร์ เกิดจากลักษณะท่าทางของตัวละครเป็นหลัก ประกอบกับบทพูดที่ไม่ซับซ้อน นักแปลไม่จำเป็นต้องคำนึงถึงปัญหาการแปลมากนัก ตราบใดที่บทบรรยายสามารถถ่ายทอดความหมายหลักได้