DOI: 10.17026/dans-x8p-z4ym
title: Oss Heuvel, Watertafel

description: &lt;p&gt;In opdracht van Brabant Wonen heeft BAAC bv een archeologische begeleiding uitgevoerd bij grondwerkzaamheden op de Heuvel in Oss in juni en juli 2011. De opdrachtgever heeft hier een waterpartij, in de vorm van een watertafel, gerealiseerd bestaande uit een bassin en een ondergrondse pompkelder.&lt;br&gt;In 2008 is door Archol een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd ten behoeve van de bouw van een ijssalon op de Heuvel, circa 5 meter ten zuiden van het plangebied van de watertafel. Uit dit onderzoek is gebleken dat op de Heuvel archeologische resten vanaf de ijzertijd kunnen worden verwacht, maar vooral uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd. Uit de nieuwe tijd zijn dat in het bijzonder de resten van de 18e eeuwse boterwaag. In 2010 is de bouw van een ijssalon op de Heuvel door BAAC bv archeologisch begeleid. Bij dit onderzoek zijn sporen uit de vroege middeleeuwen tot en met de nieuwe tijd gedocumenteerd. Op grond van de verwachting en de resultaten van het onderzoek van de ijssalon heeft de gemeente Oss een archeologische begeleiding verplicht gesteld voor de aanleg van de watertafel.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ondanks de zeer geringe omvang heeft het onderzoek aanvullende informatie opgeleverd over het gebruik van de Heuvel in de middeleeuwen. Opvallend is dat de twee onderzochte putten een verschillend beeld van het gebruik van het terrein geven.&lt;br&gt;Ter plaatse van put 1 bevond zich op de natuurlijke ondergrond een 40 centimeter dikke akkerlaag. Vanwege het ontbreken van baksteenfragmenten is deze laag mogelijk uit de 13e eeuw of ouder, de periode dat er nog geen of nauwelijks baksteen werd gebruikt. Op deze laag zijn gedurende enkele eeuwen dunne zandlagen aangebracht. De lagen dienden vermoedelijk voor het ophogen en egaliseren van het straatniveau. Door de zandlagen waren twee kleine palen ingegraven of geslagen. De dunne ophogingslagen zijn aangebracht van de 14e tot in de 16e eeuw. In de 17e en de 18e of 19e eeuw zijn twee dikkere ophogingslagen aangebracht. Mogelijk is het marktplein daarbij voorzien van straatverharding.&lt;br&gt;Deze situatie is goed te vergelijken met een middeleeuws marktterrein in Amersfoort, de Hof.12 Hier bestond de bodemopbouw uit een 1 meter dikke ophogingslaag uit de 14e eeuw, waarna het terrein in de volgende eeuwen in dunne lagen tot een halve meter werd opgehoogd. In de ophogingslagen zat een wirwar aan paalgaten van vermoedelijk tenten, marktkramen en palen om het vee aan te binden.&lt;br&gt;Op grond van de ligging van het plangebied, nabij de middeleeuwse lakenhal en de latere boterwaag, en de overeenkomsten met Amersfoort is het aannemelijk dat dit deel van de Heuvel, na een akkerfase, altijd in gebruik is geweest als marktterrein.&lt;br&gt;Van het pakket dunne ophogingslagen in put 1 is in put 2 niets teruggevonden. In de oosthoek van de put bevond zich een cluster paalsporen. Drie diepe paalkuilen kunnen onderdeel zijn geweest van een gebouw. Bij het onderzoek onder de ijssalon werden ook verschillende paalkuilen gevonden uit de 12e, de 13e en de 14e eeuw.13 Ook hier kon vanwege de geringe omvang van de onderzoekslocatie geen structuur in de sporen herkend worden. Door de kleine afstand tussen dit onderzoeksgebied en de ijssalon, circa 5 meter (zie bijlage 1), is het goed mogelijk dat de bij beide onderzoeken gevonden palen van één en hetzelfde gebouw zijn. De ondiepe paalsporen van ingeslagen palen moeten onderdeel zijn geweest van lichte constructies zoals marktkramen en tenten. Buiten het mogelijke gebouw en de lichte constructies was het terrein vergraven door kuilen. De kuilen hadden een diepte van circa 60 tot 120 centimeter. Op grond van het aardewerk uit de kuilen zijn ze in de 14e eeuw te dateren. De functie van de kuilen is onduidelijk. Ook bij de ijssalon werden een aantal kuilen gevonden met een min of meer vlakke bodem zonder een duidelijke functie.&lt;br&gt;Aan het einde van de 14e of in de 15e eeuw werd het terrein, vermoedelijk zeer ongelijk geworden door alle kuilen, afgedekt met een ophogingspakket. Ditzelfde pakket bevond zich vermoedelijk ook ter plaatse van de ijssalon, waar het in de 14e of 15e eeuw wordt gedateerd en een dikte van 90 centimeter had.&lt;br&gt;In de 15e eeuw werd een diepe, min of meer rechthoekige kuil gegraven. Ook van deze kuil is de functie onduidelijk. Dit deel van het terrein lijkt, gezien de dunne paaltjes, een tijd lang onderdeel te zijn geweest van het marktterrein. Voor of na deze periode verschijnt een gebouw. Op grond van de aanwezigheid van een baksteenfragment in één van de paalsporen moet dit gebouw van na de 12e eeuw zijn. Later worden op het terrein rondom het gebouw kuilen gegraven voor een specifiek maar onbekend doel. Tenslotte worden de kuilen en paalsporen afgedekt door een ophogingspakket. Bij het onderzoek onder ijssalon was het duidelijk dat het 14e of 15e eeuwse ophogingspakket werd aangebracht na afbraak van het gebouw.&lt;br&gt;Evenals het onderzoek bij ijssalon Venezia wijzen de sporen en vondsten hier op toenemende activiteit op de Heuvel in de 14e eeuw. Het lijkt erop dat de centrumfunctie van Oss, die blijkens de historische bronnen in de loop van de 14e eeuw ontstond, ook blijkt uit de activiteiten op de Heuvel, waaronder de inrichting van een marktterrein. Een functie die de Heuvel ook tegenwoordig nog heeft.&lt;/p&gt;