DOI: 10.17026/ar/3lqb1d
title: Wonen aan twee stegen (AAR 35)
title: Archeologische opgraving Paardenstraat (2004)

description: Het archeologisch onderzoek aan de Paardenstraat heeft geresulteerd in een reeks
sporen van ophogingen en bebouwingen vanaf de late 16de eeuw tot halverwege de
20ste eeuw. Drie gebruiksfasen waren te onderscheiden: 1) ophoging van de oeverzone langs de Amstel, 2) bebouwing 1600-1800 en 3) bebouwing 1800-1950.

Het drassige terrein aan de zuidelijke oever van de Amstel was omstreeks 1600 bedekt met een 30 cm dikke klei laag die zich had afgezet bij overstromingen van de rivier. Hierop is toen een rietmat aangebracht als onderlegger voor een pakket van brokken klei, veen, zand en puin, waarmee het terrein, tot circa 1,70 m - NAP werd opgehoogd. Om het kavel bouwrijp te maken kwam hier nog een laag zand en puin voor een ophoging tot circa 1,00 m - NAP.

De meest samenhangende bouwresten van de oorspronkelijke 17de-eeuwse bebouwing werden aangetroffen op het achterterrein van het huidige perceel Paardenstraat 17 dat aan het begin van de 19de eeuw in z’n huidige vorm werd verkaveld en ingericht. Hier is, in het begin van 17de eeuw een bakstenen huisje van circa 5,5 m bij 5,5 m neergezet (structuur A). Het heeft hier zeker tot in de 18de eeuw gestaan, waarbij in de loop der tijd twee verbouwingen van het interieur hebben plaatsgevonden. Hierbij werd telkens het vloerniveau iets opgehoogd. Het gebouwtje diende als een eenvoudige woning: er was één haardplaats en de bescheiden ophogingslagen van de vloeren bevatten huishoudelijk afval. Gelijktijdig met dit gebouwtje stond er nog een en mogelijk twee van dergelijke bouwsels (structuur B), waarvan deels funderingsresten zijn aangetroffen die ook uit de eerste helft van de 17de eeuw dateerden.

Het gehele perceel Paardenstraat 17 bleek in de 17de en 18de eeuw tot aan de straat te zijn volgebouwd met een rijtje van drie afzonderlijke eenvoudige woningen. Een vergelijking van de archeologische bebouwing met de percelering op het kaartbeeld van de vogelvluchtkaart van Balthasar Florisz van Berckenrode uit 1625 levert enkele interessante overeenkomsten op. De kaart toont een langgerekte bebouwing ter hoogte van Paardenstraat 17 die langs een steeg vanaf de Paardenstraat gelegen was en tevens bereikbaar was via een steeg vanaf de Amstelstraat die aan de achtergevel van het blok uitkwam. Het pand had een kopse gevel aan de zijde van de Paardenstraat maar lijkt zeker uit twee en mogelijk drie losse, maar aangesloten gebouwtjes te bestaan, ieder met een eigen schoorsteen en ook een voor- en achtergevel. Van de bestrating van beide stegen op de kaart zijn ook archeologische restanten ten noorden en ten oosten van structuur A teruggevonden. Uit de opgraving blijkt dat de perceelscheiding van deze 17de-eeuwse clusters van bebouwing gemarkeerd werd door een hemelwaterafvoer (osendrop) in de vorm van uitgeholde grenen stam.

De dergelijke aangetroffen gangwoningen waarbij was sprake van een begane grond verdieping van circa 5,5 bij 5,5 m waar de plavuizen vloeren in de 18de eeuw werden vervangen door een houten vloer op balken. Archeologische voorbeelden van dergelijke gangwoningen zijn schaars.

In de 19de eeuw is de bestaande bebouwing vervangen door nieuwbouw, bestaande uit een groot bakstenen gebouw met een interne pijlerfundering van poeren. Paardenstraat 17 maakte op dat moment deel uit van één groot perceel samen met Amstelstraat 11. 

Eind 19de eeuw werd een rioolstelsel aangelegd dat bestond uit een gesloten
boogvormige afvoergoot waarop stortkokers van latrines uit kwamen en die was
aangesloten op een bezinkput.
description: Amsterdamse Archeologische Rapporten