DOI: 10.17026/dans-xqr-h5vn
title: Plangebied Spankerense Enk, gemeente Rheden; archeologisch vooronderzoek: een bureau- en inventariserend veldonderzoek (verkenning, kartering en waard

description: &lt;p&gt;In opdracht van de gemeente Rheden heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau van 13 februari tot en met 7 april 2006 een inventariserend veldonderzoek uitgevoerd in de gemeente Rheden. Voor de Spankerense Enk geldt een (zeer) hoge archeologische verwachting (Gelders Genootschap/RAAP, 2003; Willemse, 2005). Een groot deel van het herstructureringsgebied maakt deel uit van een AMK-terrein met een hoge archeologische waarde (Monumentnummer 12704/CMA-code 33G-015). Het veldonderzoek van de Spankerense Enk diende antwoord te geven op zeven centrale vraagstellingen: 1. Wat is de bodemopbouw, bodemgaafheid en landschappelijke genese van het gebied en wat is de aard, dikte en omvang van afdekkende lagen? 2. Zijn er binnen het plangebied, gebaseerd op de resultaten van veldonderzoek zoals omschreven onder vraagstelling 1, landschappelijke zones te onderscheiden met een relatief hoge en lage dichtheid aan archeologische resten? 3. Wat is de globale omvang, diepteligging en kwetsbaarheid van de eerder aangetroffen archeologische vindplaatsen op de Spankerense Enk, en welke consequenties heeft verdere planuitvoering voor het AMK-terrein? 4. In welke mate zijn er in het plangebied nog onbekende archeologische resten (antropogene objecten en/of sporen en/of een archeologische laag) aanwezig die (mogelijk) bedreigd worden door de voorgenomen herinrichting van het plangebied? 5. Wat is de diepteligging van het niveau met deze archeologische resten ten opzichte van het maaiveld en welke consequenties heeft voortgaande plan- uitvoering voor de archeologische resten? 6. Wat is de aard, datering en fysieke kwaliteit van deze archeologische vind- plaatsen? 7. Welke consequenties heeft voortgaande planuitvoering voor het archeologisch onderzoekstraject/selectiebesluit in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) ter plaatse van het herstructureringsgebied? In het plangebied zijn in totaal 614 boringen gezet. Tijdens het veldonderzoek is vastgesteld dat in grote delen van het plangebied een plaggendek aanwezig is. De dikte van het dek varieert sterk. Onder het plaggendek is in een groot aantal boringen een oude akkerlaag aangetroffen, in sommige gevallen de B-horizont. Onder deze horizonten is de BC-horizont waargenomen. Binnen het plangebied komen over een uitgestrekt gebied (90 ha of 58% van het totale oppervlak) materiële resten van menselijke activiteiten vanaf het Mesolithicum voor. In 120 boringen zijn archeologische indicatoren (houtskool buiten beschouwing gelaten) in een niet verstoorde context onder het plaggendek aangetroffen. Het gaat om onder andere aardewerk en vuurstenen artefacten uit de perioden vanaf het Mesolithicum tot en met de Late Middeleeuwen. Het betreft waarschijnlijk een palimpsest (accumulatie van sporen en resten uit verschillende archeologische perioden) van bewoningsresten uit de Pre- en/of Protohistorie en/of Middeleeuwen. Het vondstmateriaal betreft archeologische resten behorende tot al eerder bekende vindplaatsen binnen het AMK-terrein, maar er zijn ook resten aangetroffen in gebieden waar de aanwezigheid van archeologische resten nog niet bekend was. Dit betreft zowel zones in het agrarische buitengebied als in de bebouwde kommen van Spankeren en Dieren en in delen van de industrieterreinen langs het Apeldoornsch Kanaal. Op grond van de resultaten van het inventariserend booronderzoek kan gesteld worden dat het mogelijk is om een onderscheid te maken tussen landschappelijke zones met een (relatief) hoge dichtheid aan archeologische resten en zones met een (relatief) lage dichtheid aan archeologische resten. Er bestaat een duidelijke correlatie tussen de aanwezigheid van de oude akkerlaag en het aantreffen van archeologische resten. Voor deze gehele zone geldt een relatief hoge dichtheid aan archeologische resten. De archeologische resten worden door het plaggendek afgedekt en lijken daardoor goed beschermd te zijn. Het noorden van het plangebied en delen van het oosten kunnen beschreven worden als zones met een lage dichtheid aan archeologische resten. Hier zijn tijdens het veldonderzoek geen aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen aangetroffen. Ter hoogte van het industrieterrein te Dieren zijn op de onderzochte percelen aaneengesloten zones met diepe bodemverstoringen waargenomen. De archeologisch interessante lagen zijn hier waarschijnlijk geheel of grotendeels verstoord door grondwerkzaamheden in het verleden. Hier zijn ook geen (eenduidige) aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen vastgesteld. Het is niet mogelijk om binnen het plangebied geïsoleerd liggende vindplaatsen te begrenzen. Alhoewel er wel sprake is van een duidelijke clustering van Archeologische resten, zijn de vondsten overal op de hogere delen van het landschap aangetroffen en bestaat er een correlatie tussen de aanwezigheid van de oude akkerlaag en het aantreffen van archeologische resten. Waarschijnlijk is deze correlatie gedeeltelijk een gevolg van de gehanteerde prospectiemethode en site-formation. Indien behoud van de zone met een hoge dichtheid aan archeologische resten in de huidige staat niet mogelijk is, dient in geval van concrete planvorming en voorafgaand aan vergunningverlening voor bodemingrepen vroegtijdig inventariserend archeologisch onderzoek te worden uitgevoerd door middel van waardestellend proefsleuvenonderzoek. Aanbevolen wordt om de resultaten van het inventariserend booronderzoek bij de planvorming te betrekken. Binnen de zones met een hoge dichtheid aan archeologische resten lijken iets minder ‘volle ‘ gebieden aanwezig te zijn. Voor deze locaties kan zeker niet gesteld worden dat zich hier geen archeologische bewoningssporen bevinden (de archeologisch interessante lagen zijn hier wel aangetroffen), maar mogelijk betreft het hier iets minder ‘volle’ gebieden, bijvoorbeeld de perifere zones van omliggende nederzettingen. Ook de bebouwde kom van Spankeren valt op grond van de resultaten van het inventariserend booronderzoek binnen de zone met een hoge dichtheid aan archeologische resten. Hier heeft echter alleen een verkennend onderzoek plaats- gevonden (circa 2 boringen per ha). Mochten in de bebouwde kom van Spankeren bouwwerkzaamheden gepland worden, dan wordt voor deze locaties aanbevolen van geval tot geval nader te bepalen wat de aard en diepteligging van de (onbekende) archeologische resten is en wat de gevolgen van geplande graafwerkzaamheden zullen zijn. Hier volstaat in eerste instantie een aanvullend (karterend) onderzoek. In de zones met een lage dichtheid aan archeologische resten zijn geen aanwijzingen gevonden voor de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen. Het betreft het noorden van het plangebied en delen van het oosten van het plangebied. De aanwezigheid van een archeologische vindplaats in de vorm van nederzettings- resten wordt dan ook onwaarschijnlijk geacht. Het kan echter niet uitgesloten worden dat zich op deze locaties zeer lokale archeologische resten (zoals grafvelden) bevinden (zie § 3.1). Voor deze delen van het plangebied worden geen aanbevelingen voor vervolgonderzoek gedaan. De geplande ingrepen kunnen, voorzover het archeologische waarden betreft, zonder beperkingen worden uitgevoerd. Wel wordt geadviseerd om tijdens de uitvoering van de ingrepen amateur-archeologen in te schakelen. Deze kunnen de werkputten inspecteren en bij het vinden van archeologische resten deze documenteren. Bij waardevolle archeologische resten dient de gemeente op de hoogte gebracht te worden conform de meldingsplicht (artikel 53 van de Wet van de archeologische monumentenzorg). In de aaneengesloten zones met diepe bodemverstoringen (vooral ter hoogte van het industrieterrein te Dieren) lijken de archeologisch interessante lagen geheel verstoord te zijn. In deze zones kunnen geplande ingrepen zonder beperkingen ten aanzien van archeologische waarden worden uitgevoerd. Hetzelfde geldt voor (voormalig) bebouwde oppervlakten met diepe funderingen. De kans op het voorkomen van intacte archeologische sporen is hier klein.&lt;/p&gt;