DOI: 10.14457/tu.the.2022.691
title: ความสอดคล้องของระยะเวลาในการควบคุมตัวบุคคลตามกฎหมายไทยกับหลักกฎหมายสิทธิมนุษยชน

description: การควบคุมตัวเป็นการจำกัดเสรีภาพในชีวิตและร่างกายของบุคคล ซึ่งโดยหลักแล้วการควบคุมตัวจะกระทำมิได้เว้นแต่มีเหตุผลและเป็นไปตามขั้นตอนและวิธีการที่กฎหมายบัญญัติ แม้การควบคุมตัวจะมีความจำเป็นในแง่ของการเป็นเครื่องมือในการดำเนินคดีอาญาที่เจ้าพนักงานใช้ในระหว่างการสืบสวนสอบสวน แต่การควบคุมตัวนั้นจะต้องกระทำเท่าที่จำเป็นและเป็นไปตามหลักเกณฑ์ที่กฎหมายบัญญัติเพื่อมิให้เกิดการควบคุมตัวตามอำเภอใจจากเจ้าพนักงานผู้บังคับใช้กฎหมาย ทั้งต้องคำนึงถึงหลักความได้สัดส่วนระหว่างการจำกัดเสรีภาพของบุคคลเพื่อประโยชน์ในการดำเนินคดีอาญาและการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของบุคคลผู้ถูกควบคุมตัวด้วยเพื่อมิให้สิทธิและเสรีภาพของบุคคลถูกกระทบกระเทือนเกินสมควร ดังนั้น การจำกัดระยะเวลาในการควบคุมตัวของเจ้าพนักงานจึงเป็นสิ่งสำคัญทั้งในแง่ของการเป็นกรอบการใช้อำนาจของเจ้าพนักงานและการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของผู้ถูกควบคุมตัวในขณะเดียวกัน ซึ่งในข้อ 9 วรรค 3 ของกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมืองได้วางหลักการคุ้มครองสิทธิของผู้ต้องหาภายหลังจากที่ถูกจับกุมหรือควบคุมตัวในคดีอาญาเอาไว้ โดยกำหนดให้เจ้าพนักงานจะต้องนำตัวผู้ต้องหาไปยังศาลในทันทีหรือภายใน 48 ชั่วโมงนับแต่มีการจับกุม เว้นแต่มีพฤติการณ์พิเศษหรือเป็นกรณีที่ประเทศตกอยู่ในสถานการณ์ฉุกเฉิน เพื่อให้การควบคุมตัวดังกล่าวได้รับการตรวจสอบจากศาลซึ่งเป็นองค์กรภายนอกที่มีความอิสระและเที่ยงธรรมได้เข้ามามีบทบาทในการทำหน้าที่ตรวจสอบการใช้อำนาจของเจ้าพนักงานและคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของผู้ถูกควบคุมตัวมิให้ถูกละเมิดสิทธิและศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ในระหว่างการควบคุมตัว นอกจากนั้นการที่ประเทศไทยได้เข้าเป็นภาคีในกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมืองจึงมีหน้าที่ในการที่จะต้องเคารพและปฏิบัติตามพันธกรณีดังกล่าวเพื่อให้การคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนในด้านต่าง ๆ ได้รับความคุ้มครองอย่างแท้จริงจากการศึกษาเรื่อง ความสอดคล้องของระยะเวลาในการควบคุมตัวบุคคลตามกฎหมายไทยกับหลักกฎหมายสิทธิมนุษยชน พบว่า ระยะเวลาในการควบคุมตัวผู้ต้องหาตามกฎหมายไทยหลายฉบับยังกำหนดระยะเวลาที่ให้เจ้าพนักงานควบคุมตัวผู้ต้องหาได้ยาวนานเกินกว่า 48 ชั่วโมง อีกทั้งจุดเริ่มต้นของการนับระยะเวลาในการควบคุมตัวยังไม่สอดคล้องกับที่คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนได้วางแนวคำวินิจฉัยเอาไว้ ส่งผลให้ระยะเวลาในการควบคุมตัวผู้ต้องหาก่อนที่จะถูกนำตัวไปยังศาลนั้นล่าช้าเกินกว่า 48 ชั่วโมงและทำให้สิทธิที่ผู้ต้องหาจะได้พบศาลในทันทีภายหลังจากถูกจับกุมนั้นยังไม่ได้รับความคุ้มครอง รวมถึงมาตรการในการคุ้มครองสิทธิของผู้ถูกควบคุมตัวภายใต้การบังคับใช้กฎหมายในสถานการณ์ฉุกเฉินนั้นยังมีไม่เพียงพอดังนั้น เพื่อเป็นการคุ้มครองสิทธิของผู้ถูกควบคุมตัวตามหลักการในทางสากลและป้องกันการถูกละเมิดสิทธิในระหว่างการควบคุมตัว จึงควรให้มีการเริ่มต้นนับระยะเวลาในการควบคุมตัวตั้งแต่มีการจับกุม และกำหนดระยะเวลาในการควบคุมตัวของเจ้าพนักงานเป็นหลักไว้ คือ 48 ชั่วโมงนับแต่มีการจับกุม หลังจากนั้นหากเจ้าพนักงานต้องการที่จะควบคุมตัวต่อไปเพื่อประโยชน์ในการสืบสวนสอบสวน จะต้องนำตัวผู้ต้องหาไปยังศาลเพื่อขอให้ศาลพิจารณาความจำเป็นในการควบคุมตัวหรือเพื่อขอให้ศาลออกหมายขังผู้ต้องหาต่อไป เว้นแต่มีพฤติการณ์พิเศษแห่งคดีที่ทำให้ต้องควบคุมตัวผู้ต้องหาไว้นานกว่านั้นซึ่งจะต้องปรากฏเหตุผลและความจำเป็นอย่างยิ่งภายใต้สถานการณ์ที่เกิดขึ้น รวมถึงการเพิ่มมาตรการในการคุ้มครองสิทธิของผู้ถูกควบคุมตัวภายใต้สถานการณ์ฉุกเฉินให้เกิดความชัดเจนแน่นอนเพื่อให้เกิดการปฏิบัติที่เป็นไปในทิศทางเดียวกัน ทั้งนี้เพื่อเป็นการป้องกันมิให้เกิดการกระทำโดยมิชอบด้วยกฎหมายในระหว่างที่มีการควบคุมตัวดังกล่าว