DOI: 10.17026/dans-xmm-d45y
title: Valkenburg aan de Geul Valkenburg Grendelpoort Begeleiding
title: De Grendelpoort boven- en ondergronds onderzocht

description: &lt;p&gt;ADC ArcheoProjecten heeft een Archeologische Begeleiding (conform protocol IVO-P) en een Bouwhistorische Opname uitgevoerd ter plaatse van de Grendelpoort te Valkenburg. De gemeente is voornemens de Grendelpoort te restaureren. Ter voorbereiding hierop dient archeologisch en bouwhistorisch onderzoek te worden gedaan naar de diepte en de conserveringstoestand van de fundering van de poort. Op basis van de gegevens van dit onderzoek zal een restauratieplan worden opgesteld.&lt;br&gt;Valkenburg dankt zijn ontstaan aan de stichting van kasteel Valkenburg aan het eind van de 11ebegin 12e eeuw. Over het precieze moment van stadswording van Valkenburg bestaat onduidelijkheid. Het staat vast dat de nederzetting aan de voet van de Heunsberg in de loop van de 13e eeuw in organisatie en belang groeide. Meest waarschijnlijk heeft stadsverheffing omstreeks 1280-1300 plaats gevonden. Met het verlenen van stadsrechten was er ook de permissie tot het versterken van de stad. Vanaf ca.1335 is het zeker dat er een stenen stadsmuur met stadspoorten aanwezig moet zijn geweest. De Grendelpoort was één van die poorten.&lt;br&gt;Het onderzoek is gecombineerd met de archeologische begeleiding van de aanleg van een nieuw riool in het historisch centrum van Valkenburg. Tijdens het onderzoek zijn op zeven plaatsen sleuven gegraven om de funderingen van de Grendelpoort te onderzoeken.&lt;br&gt;In de sleuven was te zien dat de poort grotendeels direct op de natuurlijke mergelrots is gebouwd.&lt;br&gt;Alleen aan de noordwestzijde was er sprake van een ondiepe leemlaag tussen de mergelrots en de muur. De funderingen vormen een eenheid met het bovengronds zichtbare muurwerk. Er is boven het maaiveld wel veel oorspronkelijk muurwerk vervangen bij de restauratie van 1929. Er zijn ondergronds geen sporen van een oudere bouwfase gevonden. De fundamenten behoren dus tot de eerste bouwfase van de poort, meest waarschijnlijk die van de herbouw van de vestingwerken en de burcht uit 1335.&lt;br&gt;In de profielen van de sleuven zijn meerdere loopniveaus en wegdekken waargenomen. Het onderste ligt direct op de natuurlijke mergelrots. Daarboven ligt een dik wegdek van kiezels en Maaskeien, dat na de bouw van de poort is opgebracht. Daarboven zijn enkele leemlagen met loopniveaus waargenomen, die worden afgedekt door een keienbestrating die op het niveau van de onderste hameisleufsteen ligt. Het oude maaiveld ligt dus ongeveer 30 cm onder maaiveld.&lt;br&gt;De bouwvorm die voor de poort gekozen is, is die van een rechthoekig poortvolume met twee halfronde torenuitbouwen. Op de begane grond is in het midden de poortdoorgang, ooit overspannen met een tongewelf. Links en rechts daarvan waren massieve zijtorens. De poort stond stevig op de natuurlijke ondergrond, maar had weinig tegendruk van grondlagen eromheen. In de noordelijke toren was een schacht voor een waterput, in het zuidelijke poortvolume was een ronde traptoren ingebouwd, die naar de poortkamer op de verdieping leidde. Er zijn geen aanwijzingen gevonden voor een doorgang naar de trap van uit de poortdoorgang. Vanaf 1464 was aan die zijde een poortwachtershuis, van waaruit een doorgang moet zijn geweest naar de wenteltrap.&lt;br&gt;De ruïne van de Grendelpoort staat al eeuwen bloot aan weer en wind, maar desalniettemin is er toch nog veel oorspronkelijk muurwerk aanwezig. De lokaal gewonnen mergelsteen, dat voor de bouw is gebruikt, is echter kwetsbaar materiaal, dat snel beschadigt raakt. Indien men op de huidige gebouwresten nieuw muurwerk zou plaatsen en eventueel een nieuwe kapconstructie, zal er een grote druk ontstaan op de oude muurresten. Men moet er rekening mee houden dat hiervoor oorspronkelijk muurwerk vervangen zal moeten worden en er daardoor sprake zal zijn van verlies van authenticiteit.&lt;br&gt;Over de vorm en opbouw van de oorspronkelijke dakconstructie zijn geen aanwijzingen aangetroffen. Ook van andere middeleeuwse stadspoorten zijn de dakconstructies vaak vernieuwd, waardoor er weinig nauwkeurig vergelijkingsmateriaal is. Het reconstrueren van de oorspronkelijke dakvorm zou daarom slechts hypothetisch kunnen gebeuren.&lt;/p&gt;
description: &lt;p&gt;Een Archeologische Begeleiding en Bouwhistorische Opname van de Grendelpoort te Valkenburg, gemeente Valkenburg aan de Geul&lt;/p&gt;