DOI: 10.14457/tu.the.2015.517
title: ปัญหาและอุปสรรคในระบบการผลิต การจำหน่าย และการบริโภคของผู้มีส่วนได้เสียต่อผลิตภัณฑ์ยาจากสมุนไพรอินทรีย์: กรณีศึกษา มูลนิธิโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร

description: การศึกษาปัญหาและอุปสรรคในระบบการผลิต การจำหน่าย และการบริโภคของผู้มีส่วนได้เสียต่อผลิตภัณฑ์ยาจากสมุนไพรอินทรีย์ กรณีศึกษา มูลนิธิโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศร มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัญหาและอุปสรรคของกลุ่มเกษตรกร ผู้ประกอบการและผู้บริโภคต่อผลิตภัณฑ์ยาสมุนไพรอินทรีย์ อีกทั้งยังทำการศึกษาทัศนคติต่อการนำพืชสมุนไพรอินทรีย์มาใช้ในการสร้างผลิตภัณฑ์ยาของผู้ประกอบการ และเพื่อศึกษาพฤติกรรม ทัศนคติและความต้องการของผู้บริโภคเกี่ยวกับผลิตภัณฑ์ยาที่มาจากพืชสมุนไพรอินทรีย์   จากผลการศึกษา พบว่า การสัมภาษณ์เกษตรกรผู้ผลิตสมุนไพรอินทรีย์จำนวน 10 ราย พบปัญหาและอุปสรรคที่สำคัญ ได้แก่ ปัญหาเรื่องตลาดที่ยังมีไม่เพียงพอต่อความต้องการของเกษตรกร โรคและแมลงศัตรูพืชในแปลง และการขาดการรับรองมาตรฐานเกษตรอินทรีย์ในเกษตรบางราย ในส่วนของการสัมภาษณ์ผู้ประกอบการซึ่งหมายถึงเจ้าหน้าที่มูลนิธิโรงพยาบาลเจ้าพระยาอภัยภูเบศรจำนวน 16 ราย พบว่า มีทัศนคติที่ดีต่อการนำสมุนไพรอินทรีย์มาใช้เป็นวัตถุดิบในการผลิตยาสมุนไพรในแง่ของความปลอดภัย เนื่องจากสมุนไพรอินทรีย์ผลิตโดยปราศจากสารเคมีและสามารถตรวจสอบย้อนกลับได้ อย่างไรก็ตาม ปัญหาและอุปสรรคในส่วนของผู้ประกอบการ พบว่า มีปัญหาด้านวัตถุดิบสมุนไพร ได้แก่ การขาดแคลนวัตถุดิบสมุนไพรอินทรีย์บางชนิด เช่น พืชเมืองหนาว อีกทั้งในบางครั้งยังพบปัญหาในด้านการตรวจพบสารเคมีปลอมปนในสมุนไพรอินทรีย์ นอกจากนี้ยังพบปัญหาในด้านความต้องการกลุ่มเกษตรกรผู้ผลิตรายใหญ่ที่สามารถผลิตวัตถุดิบให้แก่โรงงานได้อย่างสม่ำเสมอและเพียงพอ และปัญหาในด้านการเก็บรักษาสมุนไพรบางชนิดในคลินิก ส่วนปัญหาในกระบวนการการผลิต ได้แก่ การขอขึ้นทะเบียนยาที่มีความยุ่งยาก การวางแผนการผลิตร่วมกับเกษตรกร และต้นทุนของวัตถุดิบสมุนไพรอินทรีย์ที่มีราคาสูง  นอกจากนี้พบว่า ปัจจุบันสมุนไพรยังคงถูกมองว่าเป็นเพียงทางเลือกที่ไม่ได้รับการยอมรับและใช้อย่างจริงจัง จึงทำให้จำนวนผู้ผลิตยังคงมีอยู่อย่างจำกัด สำหรับข้อมูลจากแบบสอบถามผู้บริโภคจำนวน 404 ราย พบว่า ผู้บริโภคจำนวนไม่น้อยที่ไม่มีความรู้พื้นฐานเกี่ยวกับเกษตรอินทรีย์ (ร้อยละ 32.9) ทั้งนี้ในด้านทัศนคติต่อผลิตภัณฑ์ยาสมุนไพรอินทรีย์ พบว่า ส่วนใหญ่มีทัศนคติที่ดีต่อผลิตภัณฑ์ยาสมุนไพรอินทรีย์ ยกเว้นทัศนคติต่อสี กลิ่นหรือรสชาติของยาสมุนไพรที่พบว่ามีความเห็นแตกต่างกันออกไป ด้านพฤติกรรมการบริโภคผลิตภัณฑ์ยาสมุนไพร พบว่า เหตุผลที่สำคัญในการเลือกซื้อ คือ ความเชื่อมั่นในสรรพคุณของสมุนไพร (ร้อยละ 95.0) แต่พบว่าร้อยละ 26.7 ไม่ได้ให้ความสำคัญต่อวัตถุดิบสมุนไพรอินทรีย์  จากการใช้ผลิตภัณฑ์ยาสมุนไพรในการรักษาระบบต่างๆ ของร่างกาย พบว่า ส่วนมากนิยมใช้ในระบบทางเดินอาหาร (ร้อยละ 70.8) โดยเฉพาะอาการท้องอืด จุกเสียด ซึ่งการรับรู้ถึงประสิทธิภาพของยาส่วนใหญ่อยู่ในระดับมาก รองลงมาคือ ใช้ในระบบทางเดินหายใจ (ร้อยละ 68.3) ซึ่งส่วนมากใช้รักษาอาการไอ ระคายคอจากเสมหะ และการรับรู้ถึงประสิทธิภาพของยาอยู่ในระดับมากเช่นกัน ส่วนด้านความต้องการ พบว่า ผู้บริโภคมีความต้องการโดยรวมทั้งในด้านผลิตภัณฑ์ ช่องทางการจัดจำหน่ายและการประชาสัมพันธ์อยู่ในเกณฑ์ที่ต้องการมากที่สุด (ร้อยละ 71.4) จากผลงานวิจัย เกษตรกรมีข้อเสนอแนะ คือ ต้องการมีผู้ประกอบการและตลาดรับซื้อสมุนไพรอินทรีย์มากขึ้น และต้องการให้รัฐบาลหรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องช่วยส่งเสริมเรื่องการแปรรูปผลิตภัณฑ์สมุนไพรเพื่อเพิ่มมูลค่าของผลิตภัณฑ์ ส่วนผู้ประกอบการมีข้อเสนอแนะ คือ ต้องการการส่งเสริมและให้ความรู้แก่ทั้งบุคลากรและบุคคลทั่วไปเกี่ยวกับสมุนไพรและสมุนไพรอินทรีย์ให้มากขึ้น เพื่อให้เข้าใจในการใช้ยาสมุนไพรอินทรีย์ที่ถูกต้องและเหมาะสม อีกทั้งควรมีหน่วยงานเข้ามาช่วยเหลือจัดการให้ภาคการผลิตและการบริโภคสมุนไพรอินทรีย์มีความสมดุลกัน และในส่วนของผู้บริโภคมีข้อเสนอแนะ คือ ต้องการให้ส่งเสริมการใช้สมุนไพรให้มากขึ้นและควรมีการประชาสัมพันธ์ให้ความรู้เกี่ยวกับสมุนไพรตามสื่อต่างๆ เพิ่มขึ้นด้วย