DOI: 10.17026/dans-zu6-6w5f
title: Oosterhout, Park 15 Bronstijdverhalen: huizen, haarden en een sikkel in het stroomgebied van de Ressen

description: &lt;p&gt;In opdracht van Park 15 Logistics heeft onderzoekbureau BAAC Archeologie en Bouwhistorie een opgraving mogen uitvoeren in plangebied Park 15 in Oosterhout, gemeente Overbetuwe. Hierbij is een nederzettingsterrein met een omvang van bijna 4 ha onderzocht. Spectaculair is daarin de vondst van een omvangrijke nederzetting uit de bronstijd.&lt;br&gt;De opgraving heeft geresulteerd in een indrukwekkende hoeveelheid vondsten en grondsporen. Zij vormen het bewijs dat de mens het gebied heeft geëxploiteerd en bewoond vanaf het midden- en laat-neolithicum. De mens betrok een landschap dat in hoge mate door de rivier was gevormd. Door wisselingen in de ligging en activiteit van de riviergeul(en) veranderden de bewonings- en exploitatiemogelijkheden door de tijd heen. In de middenbronstijd waren de omstandigheden zodanig gunstig dat men hier tientallen boerderijen bouwde en herbouwde op zeven erflocaties. Maar liefst viereneenhalve eeuw lang bleef de nederzetting bewoond, tussen 1650/1600- 1250/1200 v.Chr. De huizen waren gebouwd op twee natuurlijke ruggen, respectievelijk een crevasse en een oeverwal. Deze ruggen werden geflankeerd door voormalige geulen, die nog (een deel van het jaar?) in verbinding stonden met de actieve Ressen die op dat moment ongeveer een kilometer ten noorden stroomde. Dit bood een stabiele, gevarieerde en relatief reliëfrijke leefomgeving en de ruggen lijken permanent bewoond te zijn geweest. Het omliggende rivierenlandschap was voor die tijd opvallend open en bestond uit uitgestrekte graslanden.&lt;br&gt;De boerderijbouw is in detail bestudeerd. De houten constructies waren eenvoudig en licht gefundeerd, wat ons tot een reconstructie leidt van drieschepige gebouwen met brede, lage, ongefundeerde wanden die mogelijk uit gestapelde zoden waren opgericht. De eenvoudige bouw maakte een volledige renovatie op dezelfde plaats of een herbouw in het verlengde van de voormalige boerderij mogelijk. Op één van de zeven onderscheiden erven is de boerderij maar liefst zes keer herbouwd. Op één van de erven was een boerderij afgebrand en daarna herbouwd. In de paalsporen is veel verkoold botanisch afval gevonden en onderzocht. Twee gebouwen waren mogelijk tweeschepig van bouw. Op het nederzettingsterrein zijn verder tientallen kuilen gegraven en een groep verspreid gelegen waterkuilen. Een waterput in het centrale deel van het opgegraven gebied bevatte als putconstructie een uitgeholde eiken boomstam die is gekapt in de herfst-winter van 1421-1420 v.Chr. Een andere bijzondere vondst uit de bronstijd is een bronzen sikkel. Het aardewerk uit deze periode is relatief dunwandig, wat typerend lijkt te zijn voor de regio Nijmegen in deze periode.&lt;br&gt;Het vondstmateriaal bestaat voornamelijk uit (vuur)steen, aardewerk en bot. De vondsten zijn exact ingemeten, waardoor gedetailleerde verspreidingskaarten konden worden gemaakt. In het algemeen is de nederzetting vrij vondstarm en komen in (water)kuilen de meeste vondstconcentraties voor. In het verspreidingsbeeld is te zien dat de meeste vondsten voorkomen in de nabijheid van (clusters) gebouwen. Er zijn echter ook veel zones aanwijsbaar die geheel leeg zijn, of vondstclusters die in spoorloze zones voorkomen. De aan- of afwezigheid van vondsten en sporen is hiermee niet bepalend voor de aan- of afwezigheid van bewoningsresten. Iets om rekening mee te houden met toekomstige karteringen van nederzettingsterreinen uit deze periode.&lt;br&gt;In de gevorderde midden- en late bronstijd veranderde de landschappelijke situatie. De rivier werd in de nabijheid van de nederzetting dermate actief dat men tijdelijk wegtrok. De riviergeul had zich in deze periode verlegd tot enkele honderden meters ten zuiden van de voormalige nederzetting.&lt;br&gt;In de voormalige geullaagten was sediment afgezet en hierdoor was het voorgaande reliëf grotendeels genivelleerd. In de vroege ijzertijd werd het gebied herbewoond, maar dit keer was de nederzetting kortstondiger in gebruik en diffuser van opzet. Drie erven uit de periode 800-500 v.Chr. zijn onderscheiden en mogelijk zijn nog twee erven aangesneden in het westelijke deel van het opgravingsgebied. De boerderijgebouwen hebben dezelfde smalle kernconstructie bestaande uit drie palenrijen en waren vermoedelijk vierschepig. Van de wanden zijn geen sporen bewaard gebleven. We zien een grote variatie in de afmetingen van de huizen. Behalve gebouwen die we als kleine woonhuizen interpreteren, komen ook grote, kleine bijgebouwen en in mindere mate kuilen voor. Waterputten uit deze periode zijn niet gevonden: deze lagen niet dichtbij de huizen.&lt;br&gt;In het begin van de midden-ijzertijd wordt het gebied mogelijk nog wel geëxploiteerd als weide- of akker maar is het door voortschrijdende vernatting onbewoonbaar geraakt. In de late ijzertijd en Romeinse tijd raakt het gebied ingesloten door watervoerende en -houdende laagtes.&lt;br&gt;Vanaf de vroege middeleeuwen komt het terrein te liggen in het komgebied van de Waal. Uit de zesde of zevende eeuw dateert een waterkuil die is te relateren aan heringebruikname als weidegebied. Mogelijk vormde de centrale rug in die periode een doorgaande droge route. In de middeleeuwen en nieuwe tijd kent het gebied een continuerend agrarisch gebruik. Door gebruik te maken van opgravingsdata konden op het terrein verschillende gevechtshandelingen worden gereconstrueerd uit de nadagen van de Tweede Wereldoorlog. In september 1944 werd door de Duitsers op het terrein een Flak-stelling ingericht die ook daadwerkelijk is gebruikt. Tijdens gevechten om Oosterhout in diezelfde maand is deze stelling beschoten en bevochten.&lt;/p&gt;