DOI: 10.14457/tu.the.2023.496
title: มาตรการทางกฎหมายในการส่งเสริมให้มีการจัดการศพทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม

description: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาและนำเสนอมาตรการทางกฎหมายและ มาตรการส่งเสริมอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องในการกำหนดให้มีการจัดการศพทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมาพิจารณาและปรับใช้ให้สอดคล้องกับกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับสุสานและฌาปนสถาน เพื่อวิเคราะห์หามาตรการที่เหมาะสมสำหรับการกำหนดให้มีการจัดการศพทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ในประเทศไทย โดยนำมาใช้เป็นเครื่องมือในการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมจากการจัดการศพ ในรูปแบบเดิมอย่างยั่งยืน ซึ่งปัจจุบันได้รับการยอมรับและกำหนดไว้เป็นวิธีการทางเลือกเพิ่มเติม ได้แก่ วิธีการเผาศพด้วยน้ำ (Alkaline Hydrolysis) หรือวิธีการลดปริมาณสารอินทรีย์ตามธรรมชาติ (Natural Organic Reduction) ซึ่งสามารถช่วยแก้ไขปัญหาในเรื่องของมลพิษทางอากาศ การลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ และการอนุรักษ์พลังงาน นอกจากนี้ ในการดำเนินการจัดตั้ง พัฒนา และจัดการสถานที่ฝังศพตามธรรมชาติ (Natural Burial Ground) ยังสามารถช่วยแก้ไขปัญหาการ นำพื้นที่ป่าไปใช้ประโยชน์ในรูปแบบอื่น การอนุรักษ์หรือฟื้นฟูพื้นที่ป่าไม้ การลดความเสื่อมโทรม ของสภาพพื้นที่ป่า การเพิ่มพื้นที่สีเขียว และเพิ่มศักยภาพในการเป็นแหล่งดูดซับและกักเก็บคาร์บอน เป็นต้นจากการศึกษา พบว่า ประเทศไทยยังไม่มีมาตรการทางกฎหมายในการกำหนดให้มีการจัดการศพทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมโดยตรง แต่พบว่า ประเทศไทยมีมาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ พระราชบัญญัติสุสานและฌาปนสถาน พ.ศ. 2528 พระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2535 และพระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535 เป็นต้น ประกอบกับการกำหนดให้หน่วยงานของรัฐและหน่วยงานท้องถิ่นมีอำนาจพิจารณาออกกฎหมายลำดับรอง ได้แก่ กฎกระทรวง ข้อบัญญัติกรุงเทพมหานคร ข้อบัญญัติจังหวัด เทศบัญญัติ ข้อบังคับสุขาภิบาลหรือข้อบัญญัติเมืองพัทยา ที่สามารถนำมาพิจารณาแก้ไขเพิ่มเติมและปรับใช้เพื่อกำหนดให้มีการ จัดการศพทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม รวมทั้งรายละเอียด หลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไข ที่เกี่ยวข้องได้ ซึ่งผู้เขียนพบว่า มาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องยังมีข้อบกพร่องบางประการ นับตั้งแต่การขาดบทนิยามที่ไม่ครอบคลุมถึงวิธีการจัดการศพทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม อีกทั้ง การจัดการศพทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมีลักษณะ วิธีการและรายละเอียด ตลอดจนมาตรการทางกฎหมายในการควบคุมแตกต่างจากวิธีการฝังและเผาศพตามที่กำหนดในพระราชบัญญัติสุสานและฌาปนสถาน พ.ศ. 2528 นอกจากนี้ การจัดการศพทางเลือกที่เป็นมิตร ต่อสิ่งแวดล้อมนั้นมีลักษณะของการใช้เทคโนโลยีขั้นสูง มีต้นทุนที่สูง และมีค่าใช้จ่ายในการดำเนินการที่สูง ผู้เขียนพบว่า ประเทศไทยมีมาตรการทางกฎหมายและมาตรการส่งเสริมที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ มาตรการด้านกองทุนสิ่งแวดล้อมตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2535 มาตรการด้านกองทุนส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงานตามพระราชบัญญัติการส่งเสริมการอนุรักษ์พลังงาน พ.ศ. 2535 มาตรการส่งเสริมตามโครงการลดก๊าซเรือนกระจกภาคสมัครใจ ตามมาตรฐานของประเทศไทย (Thailand Voluntary Emission Reduction Program) หรือ T-VER และมาตรการด้านภาษีอากร ที่สามารถนำมาพิจารณาและปรับใช้เพื่อส่งเสริม สนับสนุน ช่วยเหลือ และเพื่อเป็นการจูงใจให้ภาครัฐและภาคเอกชนที่เกี่ยวข้องสามารถดำเนินกิจการที่เกี่ยวกับการ จัดการศพทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น แต่เนื่องจากปัจจุบันยังไม่มีการออกมาตรการทางกฎหมายหรือข้อกำหนดใด ๆ มารองรับว่าการจัดการศพทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เป็นวิธีการที่สามารถนำมาใช้ในการแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมจากการจัดการศพในรูปแบบเดิมได้ ปัจจัยดังกล่าวจึงเป็นอุปสรรคในการนำมาตรการส่งเสริมต่าง ๆ มาพิจารณาและปรับใช้เพื่อส่งเสริมให้มีการจัดการศพทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมในประเทศไทยดังนั้น เพื่อเป็นการส่งเสริมให้มีการจัดการศพทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม เพื่อแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมจากการจัดการศพในรูปแบบเดิมอย่างยั่งยืน วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงได้นำเสนอแนวทางสำหรับการกำหนดให้มีการจัดการศพทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม โดยนำมาตรการทางกฎหมายของต่างประเทศ ได้แก่ มาตรการทางกฎหมายในระดับรัฐของประเทศสหรัฐอเมริกาและประเทศเกาหลีใต้มาเป็นแนวทางในการพิจารณาและปรับใช้ โดยจากการศึกษาพบว่า ประเทศเหล่านี้มีการออกกฎหมายเพื่อกำหนดขอบเขตและคำนิยามของการจัดการศพทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมไว้เป็นการเฉพาะเพื่อให้เกิดความชัดเจนและแยกต่างหากจาก คำนิยามที่เกี่ยวกับการจัดการศพในรูปแบบเดิม ตลอดจนมีข้อกำหนดเกี่ยวกับหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขไว้โดยเฉพาะ ผู้เขียนเห็นว่า ควรกำหนดบทนิยามเกี่ยวกับการจัดการศพทางเลือกที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมไว้เป็นการเฉพาะเพื่อให้เกิดความชัดเจนและแยกต่างหากจากนิยามคำว่า “สุสานและฌาปนสถานสาธารณะ” และ “สุสานและฌาปนสถานเอกชน” ตามพระราชบัญญัติสุสานและ ฌาปนสถาน พ.ศ. 2528 และในส่วนของรายละเอียด หลักเกณฑ์ วิธีการและเงื่อนไข ตลอดจนมาตรการทางกฎหมายในการควบคุมและตรวจสอบเกี่ยวกับการจัดการศพทางเลือกที่เป็นมิตร ต่อสิ่งแวดล้อม นั้น อาจออกเป็นกฎกระทรวงหรือกฎหมายลำดับรองเพื่อบังคับใช้ต่อไป นอกจากนี้ ควรนำมาตรการทางกฎหมายในการส่งเสริมต่าง ๆ มาพิจารณาและปรับใช้เพื่อเป็นการส่งเสริมและ จูงใจเจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษอันเกิดจากการจัดการศพในรูปแบบเดิม รวมทั้งภาครัฐและภาคเอกชนที่เกี่ยวข้องให้สามารถดำเนินกิจการที่เกี่ยวกับการจัดการศพทางเลือก ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมมากขึ้น