DOI: 10.14457/tu.the.2019.68
title: ความเป็นตัวแทนของภาพถ่ายการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ

description: การศึกษาเรื่องความเป็นตัวแทนของภาพถ่ายการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ มีวัตถุประสงค์ 1) เพื่อหาความเป็นตัวแทนของภาพถ่ายการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศขององค์การสื่อสารสิ่งแวดล้อมข้ามชาติในประเทศไทย 2) เพื่อเปรียบเทียบการใช้ภาพถ่ายเพื่อการสื่อสารสิ่งแวดล้อมเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศขององค์การสื่อสารสิ่งแวดล้อมข้ามชาติที่มีภูมิหลังแตกต่างกัน และ 3) เพื่อวิเคราะห์แนวคิดบูรพาคดีศึกษาที่อยู่ในภาพถ่ายสารคดีเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศขององค์การสื่อสารสิ่งแวดล้อมข้ามชาติ งานวิจัยนี้เป็นการศึกษาด้วยแนวทางแบบหลังนวสมัย (postmodernism) โดยวิธีการศึกษาแบบสืบสาวรากเหง้า (genealogy) ใช้ทฤษฎีความเป็นตัวแทน (representation) ทฤษฎีสัญญัติศาสตร์ (semiotics) ทฤษฎีภาษาภาพ (visual language) และแนวคิดบูรพาคดีศึกษา (orientalism) เป็นกรอบในการศึกษา แหล่งข้อมูลที่ใช้ในการศึกษามาจากนิตยสารเนชั่นแนลจีโอกราฟิกฉบับภาษาไทยและจากเว็บไซต์กรีนพีซประจำประเทศไทย ผลการศึกษานิตยสารเนชั่นแนลจีโอกราฟิกฉบับภาษาไทย ตั้งแต่ฉบับที่ 1 เดือนสิงหาคม พ.ศ. 2544 ถึงฉบับที่ 200 เดือนมีนาคม พ.ศ. 2561 จำนวน 200 ฉบับ และเว็บไซต์กรีนพีซประจำประเทศไทย ในช่วงเวลาตั้งแต่วันที่ 7 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2543 ถึงวันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2561 มีบทความที่เกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศจำนวนทั้งสิ้น 1,565 บทความ พบบทความสารคดีที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและใช้ภาพสารคดีตามเกณฑ์ที่กำหนดไว้ในนิตยสารเนชั่นแนลจีโอกราฟิก จำนวน 25 บทความ และเว็บไซต์กรีนพีซ 92 บทความ จัดแก่นเรื่องความเป็นตัวแทนของภาพถ่ายการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศแบ่งออกเป็น 3 แก่นเรื่องหลัก 1) ภาพถ่ายโรงไฟฟ้าถ่านหินถูกนำเสนอให้เป็นตัวแทนของสาเหตุของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ 2) ภาพหมีขั้วโลกถูกนำมาใช้เป็นปฏิมา (icon) ของผลกระทบของภาพถ่ายการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และ 3) ภาพกังหันลมและแผงไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์เป็นแนวทางการแก้ไข ภาพส่วนใหญ่ถ่ายในเขตอบอุ่นและเขตหนาว การนำเสนอภาพผลกระทบไม่สอดคล้องกับการประเมินพื้นที่ที่มีความเสี่ยงที่ได้รับผลกระทบสูง เปรียบเทียบการใช้ภาพถ่ายเพื่อการสื่อสารสิ่งแวดล้อมเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศของนิตยสารเนชั่นแนลจีโอกราฟิกและกรีนพีซ พบว่านิตยสารเนชั่นแนลจีโอกราฟิกนำเสนอบทความเกี่ยวกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศไม่ต่อเนื่อง ใช้ภาพถ่ายสารคดีประกอบต่อบทความจำนวนมาก และใช้เทคนิคการถ่ายภาพที่หลากหลายมุมมอง เลนส์ แสง และสี ส่วนกรีนพีซมีแนวโน้มเปลี่ยนแปลงกลยุทธ์ในการสื่อสารด้วยภาพ จากการใช้ภาพกิจกรรมแสดงออกเชิงสัญลักษณ์เปลี่ยนแปลงเป็นภาพสารคดีมากขึ้นผลการศึกษาพบว่าแนวคิดบูรพาคดีศึกษาตามแนวทางของเอ็ดเวิร์ด ซาอิด อยู่ในภาพถ่ายสารคดีเรื่องการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศขององค์การสื่อสารสิ่งแวดล้อมข้ามชาติ 3 ประการ คือ 1) แนวคิดที่ว่าตะวันออกด้อยกว่าตะวันตก 2) แนวคิดที่ว่าตะวันตกมีสิทธิในการเปลี่ยนแปลงตะวันออก และ 3) แนวคิดการนำเสนอเรื่องดีของตะวันตกผ่านสื่อที่น่าเชื่อถือ ภาพถ่ายสารคดีถูกนำเสนอผ่าน 8 กลวิธี ดังต่อไปนี้ 1) กลวิธีเทคนิคการถ่ายภาพ 2) กลวิธีคำบรรยายภาพกำกับความหมาย 3) กลวิธีการเล่าเรื่องผ่านนักวิทยาศาสตร์ 4) กลวิธีเลือกใช้หมีขั้วโลกเป็นตัวแทนผู้ได้รับผลกระทบ 5) กลวิธีการเล่าเรื่องเกินจริง 6) กลวิธีการเล่าเรื่องในให้มีจุดจบในลักษณะโศกนาฏกรรม 7) กลวิธีการใช้เด็ก ผู้หญิง และคนชรา ดำเนินเรื่อง และ 8) กลวิธีสร้างภาพตะวันออกเคยชินกับความลำบาก สิ่งเหล่านี้ทำให้ภาพของตะวันออกที่ปรากฏในสารคดีการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศเป็นภาพที่ถูกบิดเบือน เพื่อให้ไปตามความต้องการของตะวันตก ซึ่งตรงตามหลักบูรพาคดีศึกษาแฝงเร้นที่อยู่ในจิตใต้สำนึกของตะวันตก การครอบงำตะวันออกและเขตร้อนจะทำให้การต่อรองในเวทีโลกเพื่อนำไปสู่การแก้ไขปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศที่แท้จริงนั้นทำได้ยากขึ้น ซึ่งไม่เป็นผลดีต่อทั้งประเทศตะวันออกและโลก รวมทั้งคนในรุ่นต่อไป