DOI: 10.17026/dans-2af-64bn
title: Herinrichting Geleenbeek Corio Glana, highlight 18, gemeente Sittard-Geleen; resultaten proefsleuvenonderzoek en archeologische begeleiding van de graafwerkzaamheden.

description: &lt;p&gt;Inleiding&lt;br&gt;In opdracht van het Waterschap Roer en Overmaas (thans Waterschap Limburg) zijn diverse&lt;br&gt;herinrichtingsmaatregelen in het beekdal van de Geleenbeek nabij Munstergeleen (gemeente&lt;br&gt;Sittard-Geleen) archeologisch begeleid door RAAP. Het gaat hierbij om highlight 18 van het&lt;br&gt;project Corio Glana. Daarnaast werden ook gelijktijdig aan de herinrichtingswerkzaamheden, op&lt;br&gt;verzoek van de gemeente Sittard-Geleen, de aanleg van een nieuwe riool en bergbezinkbassin&lt;br&gt;archeologisch begeleid. Een bekende vindplaats in het plangebied, een mogelijke Romeinse&lt;br&gt;afvaldump, werd tevens alvorens de civiele werkzaamheden werden uitgevoerd, middels&lt;br&gt;proefsleuvenonderzoek onderzocht. Voorafgaand aan de begeleiding is een Plan van Eisen&lt;br&gt;opgesteld voor het archeologisch veldonderzoek dat is goedgekeurd door de gemeente SittardGeleen. Het veldwerk vond gefaseerd plaats in de periode juli 2016 tot juni 2017.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het archeologisch onderzoek betreft dus een archeologische begeleiding van de&lt;br&gt;inrichtingswerkzaamheden. Dit betekent dat alleen dat deel archeologisch wordt onderzocht&lt;br&gt;dat door de werkzaamheden wordt verstoord. Hierdoor was het archeologisch onderzoek in&lt;br&gt;oppervlakte beperkt waardoor het karakter van de aangetroffen archeologische vindplaatsen zich&lt;br&gt;vaak lastig laten duiden. Ondanks deze beperkingen is toch heel wat informatie inzake de (hier&lt;br&gt;toch wel rijke) bewonings- en gebruiksgeschiedenis verkregen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten&lt;br&gt;Tijdens het archeologisch onderzoek zijn op tien locaties archeologische vindplaatsen&lt;br&gt;aangetroffen. Deze dateren uit de Vroege t/m Midden-IJzertijd, Romeinse tijd en Vroege t/m Volle&lt;br&gt;Middeleeuwen, en betreffen zowel nederzettingsresten als beekdalgerelateerde vindplaatsen.&lt;br&gt;Er zijn in het plangebied geen aanwijzingen gevonden voor de aanwezigheid van nederzettingen&lt;br&gt;die dateren vóór de IJzertijd. Losse vondsten uit het Neolithicum, kunnen als zwerfvuil beschouwd&lt;br&gt;worden van de neolithische nederzettingen die aanwezig zijn hoger op de lösswand. Het lager&lt;br&gt;gelegen beekdal was wellicht in gebruik voor andere doeleinden (zoals jacht, watervoorziening,&lt;br&gt;afvaldumps).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Bewoningsresten zijn wel aangetroffen voor de periode Vroege t/m Midden-IJzertijd, op&lt;br&gt;vier locaties binnen het plangebied (vindplaatsen 2, 3, 7 en 10). Ook buiten het plangebied&lt;br&gt;zijn gelijkaardige vindplaatsen bekend. De bewoning vond plaats op de nog relatief droge&lt;br&gt;oeverafzettingen in het beekdal, en daarbuiten, op de lösswand. De nederzettingen maken deel uit&lt;br&gt;van een groter en omvangrijker cultuurlandschap met daarin verspreid liggende boerenerven.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit de Romeinse tijd zijn nederzettingsresten (vindplaatsen 1 en 3) aangetroffen die zich situeren&lt;br&gt;aan de rand van een Romeins AMK-terrein, een Romeins villaterrein (AMK monumentnr. 8401). Deze bevinden zich nog net op een lösswand. In het beekdal werd een vondstlaag aangetroffen&lt;br&gt;met Romeinse dakpanfragmenten, en er werden ter plaatse van vindplaats 1 ook slakken en&lt;br&gt;laat-Romeinse munten aangetroffen. Vermoedelijk vonden dicht bij de beek dan ook meer&lt;br&gt;ambachtelijke activiteiten plaats (ovens, metaalbewerking).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit de Merovingische en Karolingische periode zijn nagenoeg geen archeologische resten&lt;br&gt;aangetroffen in en in de directe omgeving van het plangebied. Nadat de Romeinse bewoning&lt;br&gt;verdween was het cultuurlandschap vermoedelijk overgeleverd aan de natuur. In de 11e eeuw&lt;br&gt;lijkt het (plan)gebied herontgonnen te worden. Het ontstaan van de middeleeuwse nederzetting&lt;br&gt;(vindplaats 1) – ongeveer in het midden van de 11e eeuw – aan een brug over de Geleenbeek&lt;br&gt;(vindplaats 9) die net iets ouder is als de nederzetting, kan dan ook gekaderd worden in de&lt;br&gt;ontginningsgolf die toen gangbaar was. De nederzetting is vermoedelijk ‘gesticht’ om de directe&lt;br&gt;omgeving te ontbossen en er cultuurland van te maken. In tegenstelling tot eerdere perioden&lt;br&gt;zijn er voor de middeleeuwen in het plangebied wel aanwijzingen in de vaak lokale ontgravingen&lt;br&gt;gevonden dat het beekdal is ingericht: naast de genoemde beekovergang (vindplaats 9) werden&lt;br&gt;ook beschoeiingen en/of hekwerk aangebracht (vindplaatsen 4, 5B, 8?, 9). Op de overgang&lt;br&gt;van de Vroege naar de Volle Middeleeuwen en zeker in de Volle Middeleeuwen is er hier een&lt;br&gt;divers cultuurlandschap ontstaan met bewoning op de rand van het beekdal. Van hieruit was er&lt;br&gt;gemakkelijke toegang naar de akkers (hogere gebiedsdelen) en de graasweiden voor het vee&lt;br&gt;(beekdal). Deze nederzetting kende haar bloeiperiode in de 2e helft van de 11e en de 12e eeuw, en&lt;br&gt;is waarschijnlijk in de 13e eeuw verlaten, waarschijnlijk doordat deze onleefbaar was geworden&lt;br&gt;(overstromingsgevaar van de Geleenbeek en van colluvium). De bewoning beperkte zich daarna&lt;br&gt;alleen aan de andere zijde van de Geleenbeek (dorp Munstergeleen). Het plangebied werd&lt;br&gt;gebruikt voor andere doeleinden: het grazen van vee (weiland) en de drogere landschapsdelen als&lt;br&gt;akker, zoals ook historisch kaartmateriaal laat zien.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Advies&lt;br&gt;In §11.2 worden concrete adviezen gegeven met betrekking tot de onderzochte delen van het&lt;br&gt;plangebied. Samengevat gelden de volgende adviezen:&lt;br&gt;- pleistocene afzettingen (löss): vrijgeven. Aanwezige archeologische resten zijn in kaart gebracht&lt;br&gt;en opgegraven;&lt;br&gt;- ook de zones die verstoord zijn kunnen worden vrijgegeven;&lt;br&gt;- colluvium, holocene beekafzettingen: handhaven dubbelbestemming archeologie.&lt;br&gt;Archeologische resten kunnen nog op een dieper niveau dan de (X, Y, Z van de uitgevoerde)&lt;br&gt;werkzaamheden aanwezig zijn. Bij toekomstige bodemingrepen wordt vervolgonderzoek&lt;br&gt;aanbevolen. Geadviseerd wordt dat deze zone wordt opgewaardeerd naar beleidscategorie 2 op&lt;br&gt;de gemeentelijke verwachtingskaart omdat onderhavig onderzoek de archeologische potentie&lt;br&gt;van het plangebied en de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen binnen het plangebied&lt;br&gt;heeft aangetoond.&lt;/p&gt;
description: Issued: 2019-06-02