DOI: 10.17026/dans-z73-ktnb
title: Culemborg. Plangebied Zandstraat 95. Archeologisch bureauonderzoek.
title: BAAC rapport V-15.0194.

description: &lt;p&gt;Archeologisch bureauonderzoek&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In opdracht van Rasing Bouw B.V. heeft het onderzoeks- en adviesbureau BAAC bv een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Zandstraat 95 te Culemborg. De aanleiding van het onderzoek was de sloop van de bestaande bebouwing en de realisatie van nieuwe woningen en garages, waardoor de bodem tot circa 100 cm –mv zal worden verstoord. Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied deel uitmaakt van een gebied waar in het Holoceen onder invloed van fluviatiele activiteit een circa 7 m dik pakket veen, klei en zand is afgezet, dat in de late middeleeuwen en nieuwe tijd is afgedekt met een stedelijk ophogingspakket van circa 1 m dik. In zowel verticale als horizontale zin kunnen hierdoor verschillende niveaus met elk een eigen archeologische verwachting worden onderscheiden. Het plangebied maakte lange tijd deel uit van de riviervlakte van de Rijn en Maas met een verwilderd geulenpatroon. Deze afzettingen bevinden zich tegenwoordig vermoedelijk op een diepte van circa 8 m –mv. Hoewel op deze rivierterrassen archeologische waarden aanwezig kunnen zijn, is de kans om deze daadwerkelijk aan te treffen, zeker gezien het paleolandschap onbekend is, klein. Derhalve wordt aan de pleistocene ondergrond in het plangebied voor het laatpaleolithicum- mesolithicum een lage tot middelhoge verwachting toegekend voor archeologische waarden (vuursteenvindplaatsen) toegekend. Als gevolg van de stijgende zeespiegel, steeg de grondwaterspiegel en ontstond vanuit het westen geleidelijk een veenmoeras met meanderende rivieren. De stroomgordels vormden in deze periode mogelijke bewoningslocaties. Mogelijk ligt het plangebied op de stroomgordel van Schoonrewoerd, die aan de zuidzijde wordt geflankeerd door crevasseafzetingen. Deze stroomgordel was tussen circa 5200 en 4100 jaar geleden (oftewel midden-neolithicum B tot laat-neolithicum-B) actief. Deze stroomgordel zal door de hogere ligging nog lange tijd aan het oppervlakte hebben gelegen en nadien nog lange tijd in het reliëf zichtbaar zijn gebleven. Er zouden hierdoor bewoningsresten vanaf het neolithicum tot de vroege ijzertijd en mogelijk later aanwezig kunnen zijn. Indien het plangebied niet op de stroomgordel ligt, is de archeologische verwachting voor deze periode laag. Vanaf de midden-ijzertijd is ten noorden van het plangebied een nieuwe rivierloop ontstaan, de latere Lek, waarbij tot in het plangebied oeverwal- en crevasseafzettingen (de Meer) zijn afgezet. Dergelijke hoger gelegen gebieden vormden van oudsher aantrekkelijke vestigingsgebieden. Bekend is dat de oevers van de Meer ter hoogte van het plangebied vanaf omstreeks 1100 gebruikt zijn als ontginningsbasis van de cope-ontginning Lanxmeer. Hoewel niet bekend is of het plangebied als onderdeel van Lanxmeer daadwerkelijk bewoond is geweest, is de kans hierop wel groot. Aan het einde van de veertiende eeuw is het plangebied opgenomen binnen de stadsgrachten van Nieuwstad, dat tot Culemborg behoorde. Het plangebied was in ieder geval vanaf het midden van de zestiende eeuw bebouwd, maar gezien de ligging in het oude Lanxmeer en langs een belangrijke toegangsweg naar het oude deel van Culemborg, zal het plangebied al veel eerder bebouwd zijn geweest. Als gevolg van het eeuwenlange gebruik als stedelijk erf en mogelijk om de eerder genoemde wateroverlast tegen te gaan is het plangebied opgehoogd. De dikte van dit stedelijke ophoogpakket bedraagt ter hoogte van het plangebied circa 1 meter. Op basis van deze gegevens wordt aan archeologische waarden (nederzettingsresten) uit de midden-ijzertijd tot en met de vroege middeleeuwen een middelhoge verwachting toegekend. Voor de late middeleeuwen en nieuwe tijd geldt vanwege de ligging in de nederzetting Lanxmeer en later Culemborg een hoge verwachting (nederzettingsresten). Als gevolg van de geplande nieuwbouw (circa 155 m2 woonhuis en 70 m2 garage) zal de bodem in een groot deel van het plangebied tot circa 100 cm –mv worden afgegraven. De geplande verstoring komt grotendeels overeen met het gebied dat momenteel bebouwd is. Als gevolg van de nieuwbouw zal het stedelijke ophoogpakket en de daarin verwachte archeologische waarden (nederzettingsresten uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd) worden verstoord. Derhalve wordt geadviseerd om ter hoogte van de geplande verstoringen een vervolgonderzoek in de vorm van proefsleuven met doorstartmogelijkheden naar een opgraving uit te voeren tot de maximale verstoringsdiepte. Voorafgaand aan het archeologische onderzoek mag de aanwezige bebouwing, conform het gemeentelijk beleid, tot maximaal 30 cm boven het maaiveld worden gesloopt. In de diepere ondergrond (mogelijk stroomgordel van Schoonrewoerd op ruim 3 m –mv of pleistocene ondergrond op circa 8 m -mv) kunnen oudere archeologische waarden aanwezig zijn. Deze mogelijke aanwezige archeologische waarden zullen worden verstoord door het gebruik van heipalen. Het is echter nog niet bekend hoeveel palen gebruikt zullen worden, welke diameter deze hebben en welke methode (boren of heien) zal worden gebruikt. Over het algemeen veroorzaakt het funderen op palen slechts een beperkte verstoring van slechts enkele procenten van het bouwvlak. Derhalve wordt geadviseerd om de diepere archeologische waarden niet nader te onderzoeken. Indien door planaanpassing (bijvoorbeeld door het graven van een kelder) wel sprake is van significante verstoringen (dieper dan 2,5 m –mv), dienen ook de diepere niveaus te worden meegenomen in het hierboven geadviseerde vervolgonderzoek.&lt;/p&gt;
description: &lt;p&gt;BAAC rapport V-15.0194.&lt;/p&gt;