DOI: 10.14457/tu.the.2024.906
title: มาตรการทางกฎหมายจัดซื้อจัดจ้างเพื่อส่งเสริมยานยนต์ไฟฟ้าในองค์การขนส่งมวลชนกรุงเทพ (ขสมก.)

description: การศึกษานี้เป็นการศึกษากฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการจัดซื้อจัดจ้างรถโดยสารสาธารณะที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมในประเทศไทยและต่างประเทศ โดยมุ่งเน้นที่บทบาทของภาครัฐในการกำหนดนโยบายและสร้างแรงขับเคลื่อนให้ภาคการผลิตปรับตัวให้เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม เน้นถึงความสำคัญของการเป็นตัวกำหนดมาตรฐานในการซื้อสินค้าและบริการที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม โดยภาครัฐเป็นผู้นำในการสร้างแบบอย่างที่ดีให้กับภาคอื่น ๆ และประชาชนในการรับรู้และดูแลรักษาสิ่งแวดล้อม เพื่อปฏิบัติตามกรอบอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ค.ศ. 1992 เพื่อลดการเกิดปัญหาสิ่งแวดล้อมที่เกี่ยวข้องกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ และยังเป็นการสนับสนุนให้มีมาตรฐานในการลดปริมาณก๊าซเรือนกระจกในบรรยากาศเพื่อรักษาสภาพอากาศให้คงที่และลดปัญหาสภาวะโลกร้อนในอนาคตได้อย่างมีประสิทธิภาพ จากความร่วมมือระหว่างภาครัฐและเอกชนในการสร้างสังคมที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและสร้างการใช้ทรัพยากรที่ยั่งยืนในอนาคต โดยศึกษาสหภาพยุโรป ซึ่งได้จัดทำคู่มือ Green Public Procurement (GPP) เพื่อเป็นเครื่องมือที่สำคัญในการสนับสนุนหน่วยงานของรัฐในการลดมลพิษและสร้างผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมให้น้อยลงผ่านกระบวนการการจัดซื้อจัดหาสินค้าและบริการ หน่วยงานของรัฐมีบทบาทสำคัญในการเป็นผู้นำในการตัดสินใจเลือกสินค้าและบริการที่มีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อยที่สุด การจัดทำคู่มือนี้จะแนะนำเพื่อสนับสนุนในการกระตุ้นการพัฒนาเทคโนโลยีและผลิตภัณฑ์ที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ทำให้ภาครัฐและภาคเอกชนมีการปรับตัวเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและสนับสนุนการบริโภคและการผลิตที่ยั่งยืนได้ การปรับปรุงนโยบายการจัดซื้อจัดจ้างที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมและการใช้เทคโนโลยีสะอาดและมีประสิทธิภาพในการขนส่งยังเป็นส่วนสำคัญในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและมลพิษอื่น ๆ ที่มีผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม นอกจากนี้ ในประเทศญี่ปุ่นก็ได้มีการกำหนดนโยบายและกฎหมายเพื่อแก้ไขปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ โดยมีการส่งเสริมการจัดซื้อสินค้าและบริการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมตั้งแต่ปี ค.ศ. 2000 เน้นความยั่งยืนและการส่งเสริมการใช้งานสินค้าและบริการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมในประชากร สร้างการรับรู้และความเข้าใจในการจัดหาสินค้าและบริการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม มุ่งเน้นให้หน่วยงานของรัฐและหน่วยงานบริหารเลือกสินค้าที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมและใช้งบประมาณอย่างเหมาะสมในการจัดหาสินค้าและบริการเพื่อส่งเสริมการเปลี่ยนแปลงความต้องการสู่สินค้าที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมผ่านการประสานงานร่วมกันระหว่างรัฐ รัฐบาลท้องถิ่น ผู้ประกอบการธุรกิจ และประชาชน เพื่อส่งเสริมนโยบายการจัดซื้อสินค้าที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นระบบในส่วนของประเทศไทยได้กำหนดยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี มีการกำหนดแนวทางการแก้ไขปัญหาด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เน้นที่การส่งเสริมการบริโภคและการผลิตอย่างยั่งยืน เปลี่ยนแปลงพฤติกรรมการบริโภคและวิธีคิด เพื่อส่งต่อทรัพยากรธรรมชาติให้กับรุ่นหลังอย่างยั่งยืน โดยมีมาตรการเช่นการส่งเสริมการจัดซื้อจัดจ้างสีเขียวทั้งระบบ การลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก และการส่งเสริมระบบโลจิสติกส์และการขนส่งที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม อย่างไรก็ดี แม้ว่ามีมาตรการอย่างนี้แล้ว แต่พบว่าการจัดซื้อจัดจ้างของรัฐบาลในปัจจุบันยังขาดความชัดเจนและคำจำกัดความที่ชัดเจน เช่น ขาดการสนับสนุนที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม การศึกษาพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 พบว่าไม่มุ่งเน้นการจัดซื้อจัดจ้างที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมเป็นการเฉพาะ อีกทั้งการจัดทำคู่มือการจัดซื้อจัดจ้างที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมก็ยังเป็นเพียงข้อแนะนำที่ไม่มีลักษณะบังคับ หรือกำหนดบทลงโทษในกรณีที่ไม่ปฏิบัติตาม จึงทำให้การสนับสนุนการจัดซื้อจัดหาสินค้าและบริการที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมไม่สามารถเกิดขึ้นได้จริงดังนั้น มีความจำเป็นต้องพิจารณาปัญหาที่มีอยู่ในกฎหมายการจัดซื้อจัดจ้าง เพื่อสร้างกฎหมายที่สนับสนุนการจัดซื้อจัดจ้างที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมในประเทศไทยอย่างเพียงพอ โดยการกำหนดคำจำกัดความและมาตรฐานที่ชัดเจนในการกำหนดหลักเกณฑ์การพิจารณาสินค้าและบริการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมอย่างเป็นรูปธรรมและเป็นที่ยอมรับในระดับสากล การเพิ่มความโปร่งใสและความเปิดเผยข้อมูลต่อสาธารณชนเพื่อให้มีการแข่งขันอย่างเป็นธรรมในการจัดซื้อจัดจ้างให้สอดคล้องกับนโยบายสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ อย่างไรก็ตาม สิ่งที่เป็นไปได้นั้นอาจจะต้องพิจารณาจากการพัฒนากฎหมายที่สอดคล้องกับความเป็นจริงและสามารถปฏิบัติได้ในภาวะปัจจุบันของประเทศไทยด้วย การใช้พระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 เป็นกรอบหลักสำหรับการแก้ไขปัญหานี้อย่างเหมาะสม โดยเสนอแนะให้แก้ไขพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างและการบริหารพัสดุภาครัฐ พ.ศ. 2560 เพื่อเสริมสร้างการใช้งานรถโดยสารสาธารณะที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ในส่วนของการปรับปรุงนิยามของสินค้าและบริการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมให้ชัดเจนมากยิ่งขึ้น เพื่อให้มีการตัดสินใจเกี่ยวกับการจัดหารถโดยสารสาธารณะที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมได้เป็นระเบียบ อีกทั้งเพิ่มเติมหลักเกณฑ์และวิธีการคัดเลือกผู้จัดหาสินค้าและบริการ โดยให้คำนึงถึงสิ่งแวดล้อมเป็นประการสำคัญก่อนทำการเลือกผู้จัดหา และลดขั้นตอนการดำเนินการจัดซื้อจัดจ้างเพื่อเพิ่มความสมบูรณ์และมิตรต่อสิ่งแวดล้อม โดยอาจทำควบคู่ไปกับการแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติในพระราชบัญญัติการขนส่งทางบก พ.ศ. 2522 เพื่อสนับสนุนการใช้รถที่ใช้พลังงานไฟฟ้าที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม รวมถึงการจัดให้มีพระราชบัญญัติการจัดซื้อจัดจ้างสินค้าและบริการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมอย่างเฉพาะเจาะจง เพื่อให้การกำหนดอำนาจ วิธีการ และมาตรการสามารถให้ผลสอดคล้องกับเป้าหมายการส่งเสริมสินค้าและบริการที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมได้อย่างมีประสิทธิภาพและเป็นไปตามกฎหมาย นอกจากนี้การมีนโยบายทางการคมนาคมและพลังงานสะอาด ให้หน่วยงานของรัฐกำหนดให้มีเป้าหมายในการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกในการคมนาคมขนส่งอย่างน้อยครึ่งหนึ่งภายใน 5 ปี และสนับสนุนการใช้รถโดยสารสาธารณะเป็นสินค้าในตะกร้าฉลากสีเขียว เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพในการจัดซื้อจัดจ้างของภาครัฐ รวมถึงการนำการจัดการครบวงจรชีวิตมาเป็นเกณฑ์ในการคำนวณการจัดซื้อจัดจ้างสินค้าและบริการที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมในหน่วยงานของรัฐ พร้อมส่งเสริมการใช้พลังงานไฟฟ้าในอนาคตอย่างเหมาะสมและยั่งยืน รวมถึงการส่งเสริมการผลิตและบริหารการใช้พลังงานอย่างมีประสิทธิภาพในภาครัฐ ทั้งนี้เพื่อให้ประเทศไทยมีบทบาทในเศรษฐกิจและสังคมที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมในอนาคตกับชุมชนโลกได้อย่างยั่งยืน