DOI: 10.14457/tu.the.2016.854
title: การเริ่มต้นกระบวนการล้มละลาย

description: วิทยานิพนธ์เล่มนี้มุ่งหมายศึกษาเกี่ยวกับการเริ่มต้นกระบวนการล้มละลายตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 เป็นสำคัญ โดยจะศึกษาถึงการเริ่มต้นกระบวนการล้มละลายในปัจจุบันของไทย ทั้งเหตุเริ่มต้นกระบวนการล้มละลายไปจนถึงบุคคลผู้มีสิทธิเริ่มต้นกระบวนการล้มละลาย อีกทั้งได้ทำการศึกษาการเริ่มต้นกระบวนการล้มละลายในต่างประเทศในที่นี้คือ เยอรมนี ญี่ป่น ฝรั่งเศส อังกฤษ จีน และอเมริกา เพื่อนำมาวิเคราะห์ ศึกษาและเปรียบเทียบตามแนวทางการร่างกฎหมายล้มละลายโดย UNCITRAL และนำมาวิเคราะห์ถึงปัญหาการเริ่มต้นกระบวนการล้มละลายของไทย เพื่อหาข้อแก้ไขเกี่ยวกับการเริ่มต้นกระบวนการล้มละลายต่อไป จากการศึกษาพบว่าปัญหาการเริ่มต้นกระบวนการล้มละลายตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 ของไทยนั้นสามารถแบ่งได้เป็น 2 ประการด้วยกัน ดังนี้ประการแรกปัญหาเหตุแห่งการเริ่มต้นกระบวนการล้มละลาย ตามกฎหมายล้มละลายของไทยปัจจุบัน พระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 9 กำหนดให้ “เหตุหนี้สินล้นพ้นตัว” เป็นเหตุที่ใช้ในการเริ่มต้นกระบวนการล้มละลาย ซึ่งความเป็นหนี้สินล้นพ้นตัวของลูกหนี้นั้น ศาลจะพิจารณาจากจำนวนหนี้สินของลูกหนี้ว่ามากกว่าทรัพย์สินที่มีอยู่จนไม่สามารถชำระหนี้ได้หรือไม่ หรือคือการมีหนี้สินมากกว่าทรัพย์สินนั้นเอง จึงทำให้เกณฑ์ในการเข้าสู่กระบวนการล้มละลายของไทยเป็นระบบ Balance Sheet Test หรือเกณฑ์ตรวจสอบสถานภาพทางการเงิน ซึ่งเป็นปัญหาในทางปฏิบัติ เนื่องจากต้องมุ่งพิจารณาตัวเลขทางการเงินที่ยากต่อการพิสูจน์และยากต่อการที่เจ้าหนี้เข้าถึงได้เนื่องจากเป็นข้อมูลที่อยู่ในการครอบครองของลูกหนี้เป็นหลัก ประการที่สองคือปัญหาบุคคลผู้มีสิทธิร้องขอเริ่มต้นกระบวนการล้มละลาย เนื่องจากตามกฎหมายล้มละลายของไทยได้กำหนดให้ผู้มีสิทธิร้องขอเพื่อเริ่มต้นกระบวนการคือเจ้าหนี้ ตามพระราชบัญญัติล้มละลาย พุธศักราช 2483 มาตรา 9 รวมถึงกรณีเจ้าหนี้มีประกัน ซึ่งอาจร้องขอให้ลูกหนี้ล้มละลายได้เมื่อได้กระทำการตามมาตรา 10 ส่วนในกรณีของการให้ลูกหนี้ร้องขอให้ตนเองล้มละลาย หรือการล้มละลายโดยสมัครใจนั้น ตามหลักกฎหมายล้มละลายของไทยลูกหนี้จะเป็นผู้เริ่มต้นคดีได้ในกรณีผู้ชำระบัญชีร้องขอให้ศาลสั่งให้นิติบุคคลล้มละลาย โดยได้ปรากฏอยู่ในพระราชบัญญัติล้มละลาย พ.ศ. 2483 มาตรา 88 เพราะฉะนั้นตามกฎหมายของไทยจะอนุญาตให้แต่เพียงเฉพาะลูกหนี้ที่มีสถานะเป็น "นิติบุคคล" เท่านั้นที่สามารถเริ่มต้นกระบวนการล้มละลายเองได้ ในส่วนแนวทางแก้ปัญหาผู้เขียนได้ศึกษาแนวทางการร่างกฎหมายล้มละลายของ UNCITRAL เกี่ยวกับการเริ่มต้นกระบวนการล้มละลาย ประกอบด้วยเหตุหรือเกณฑ์ที่ใช้เริ่มต้นกระบวนการล้มละลาย และบุคคลผู้มีสิทธิเริ่มต้นกระบวนการล้มละลาย โดยศึกษาประกอบกับกฎหมายล้มละลายในประเทศต่างๆที่ได้ศึกษา ทำให้สามารถพิจารณาการแก้ไขกฎหมายล้มละลายในส่วนการเริ่มเริ่มต้นกฎหมายล้มละลายได้ออกเป็น 2 ประการเช่นเดียวกัน ดังนี้ประการแรกเกี่ยวกับเหตุที่ใช้เริ่มต้นกระบวนการล้มละลายนั้นจากการศึกษาพบว่า “เหตุหนี้สินล้นพ้นตัว” หรือ เกณฑ์ตรวจสอบสถานภาพทางการเงิน (Balance Sheet Test) นั้นไม่เหมาะสมที่จะนำมาใช้เป็นเหตุหลักในการเริ่มต้นกระบวนการล้มละลายแต่อย่างใด ผู้เขียนจึงมีความเห็นว่าควรให้กฎหมายล้มละลายไทยเปลี่ยนไปใช้ “เหตุไม่สามารถชำระหนี้” หรือเกณฑ์ขาดสภาพคล่อง (Cash Flow test) ซึ่งพิจารณาจากการไม่สามารถชำระหนี้ของลูกหนี้เป็นหลัก ง่ายต่อการพิสูจน์ โดยกำหนดข้อสันนิษฐานในการพิจารณาการใช้เหตุดังกล่าวไว้ เช่น ลูกหนี้ไม่สามารถชำระหนี้ที่ถึงกำหนด และเมื่อได้รับหนังสือทวงถามจากเจ้าหนี้ให้ชำระแล้วยังไม่ชำระภายใน 30 วัน หรือลูกหนี้ผิดนัดชำระหนี้เจ้าหนี้รายใดรายหนึ่ง และมีพฤติการณ์แสดงให้เห็นว่าลูกหนี้ผิดนัดหรืออาจจะผิดนัดชำระหนี้แก่เจ้าหนี้รายอื่นๆ เป็นต้นและประการสุดท้ายเกี่ยวกับบุคคลผู้มีสิทธิเริ่มต้นกระบวนการล้มละลาย การให้ลูกหนี้บุคคลธรรมดาสามารถเริ่มต้นกระบวนการล้มละลายได้นั้นจะเป็นการช่วยเหลือให้ลูกหนี้สามารถเข้าสู่กระบวนการล้มละลายได้เมื่อลูกหนี้ประสบปัญหาทางการเงิน กฎหมายล้มละลายจะเข้ามาช่วยในการจัดสรรชำระหนี้ให้เจ้าหนี้ โดยเอาทรัพย์สินของลูกหนี้ที่มีมาตีชำระหนี้กับบรรดาเจ้าหนี้ตามสัดส่วนหนี้ หรือให้มีการตกลง “ในระบบ” อย่างเป็นธรรม ช่วยให้ลูกหนี้สามารถหลุดพ้นจากหนี้สินที่ติดพัน และสามารถเริ่มต้นใหม่ (Fresh Start) ตามวัตถุประสงค์หลักของกฎหมายล้มละลายนั้นคือต้องการช่วยเหลือลูกหนี้สุจริตที่ประสบปัญหาทางการเงิน ได้มีโอกาสสะสางหนี้สิน เพื่อที่จะสามารถเริ่มต้นตั้งตัวใหม่ (Fresh Start) ได้อีกครั้ง   อีกทั้งลูกหนี้นั้นเป็นผู้ที่รู้ถึงสถานภาพทางการเงินของตัวเองดีที่สุด การที่ลูกหนี้สามารถยื่นขอเป็นบุคคลล้มละลายได้ก็จะทำให้ลูกหนี้สามารถจัดการหนี้สินของตนได้รวดเร็วขึ้นเท่านั้น และเมื่อจัดการได้เร็ว ความเสียหายก็จะน้อย เจ้าหนี้ก็จะได้รับประโยชน์จากการชำระหนี้มากขึ้น รวมทั้งปกป้องไม่ให้ลูกหนี้ไปสร้างความเสียหายเพิ่มเติมให้แก่บุคคลภายนอกต่อไปอีกด้วยอย่างไรก็ตามการให้ลูกหนี้บุคคลธรรมดาสามารถล้มละลายโดยสมัครใจได้เป็นเรื่องใหม่ในกฎหมายล้มละลายไทย ข้าพเจ้าจึงได้เสนอถึงประเด็นในแง่อื่นๆที่เกี่ยวข้องกับการเริ่มต้นกระบวนการโดยสมัครใจนี้ และได้เสนอข้อคิดเพิ่มเติม เช่นควรให้ศาลมีดุลยพินิจยกคำขอล้มละลายได้ หากเมื่อตรวจสอบแล้วปรากฏว่าลูกหนี้ยังมีทรัพย์สินมากเพียงพอที่จะสามารถชำระหนี้ได้แต่มายื่นขอให้ตนเองล้มละลาย โดยศาลจะถือว่าการที่ลูกหนี้ยื่นขอให้ตนเองล้มละลายนั้นเป็นการอาศัยช่องทางทางกฎหมายโดยมิชอบ นอกจากนั้นเพื่อป้องกันกรณีลูกหนี้ขอเริ่มต้นกระบวนการล้มละลายเพื่อประวิงการชำระหนี้ ควรมีการกำหนดให้เมื่อลูกหนี้ยื่นคำขอให้ตนเองล้มละลายแล้วไม่สามารถขอถอนคำร้องได้ รวมถึงต้องมีการกำหนดโทษสำหรับลูกหนี้ที่อาศัยกระบวนการดังกล่าวโดยมีเจตนาที่ทุจริต เป็นต้น