DOI: 10.17026/dans-xfd-6cwh
title: 's-Heer Abtskerksezandweg, KRW loc. 89, ’s-Gravenpolder. Gemeente Borsele 's-Heer Abtskerksezandweg, KRW loc. 89

description: &lt;p&gt;In opdracht van Waterschap Scheldestromen heeft IDDS Archeologie in februari 2020 een archeologisch bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek (IVO), verkennende en karterende fase, uitgevoerd aan de 's-Heer Abtskerksezandweg ong., KRW loc. 89, in 's-Gravenpolder, gemeente Borsele. De noodzaak tot het archeologisch onderzoek komt voort uit het bestemmingsplan.&lt;br&gt;De doelstelling van het bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Het doel van het inventariserend veldonderzoek is het toetsen en zo nodig aanvullen van de gespecificeerde verwachting en het systematisch zoeken naar archeologische indicatoren.&lt;br&gt;Op basis van de archeologische verwachtingskaarten van de gemeente Borsele heeft het plangebied een hoge archeologische verwachting voor het Laagpakket van Walcheren, het Hollandveen Laagpakket en het Laagpakket van Wormer. Voor het westelijk deel van het plangebied is er bovendien nog een gematigde verwachting voor de top van het Pleistoceen dekzand. Het is onduidelijk waar de gematigde verwachting voor het Pleistoceen en de hoge verwachting voor het Laagpakket van Wormer op is gebaseerd. Wel is duidelijk op basis van geologische informatie van DINOloket dat de pleistocene ondergrond in 's-Gravenpolder te vinden is op een niveau van -8 tot -9 m NAP, ofwel ongeveer 7 tot 10 m –mv. De geplande werkzaamheden zullen reiken tot maximaal -3,1 m NAP (2,8 m –mv), waardoor de top van het Pleistoceen niet zal worden verstoord. Het dekzand wordt bedekt met Basisveen. Dit niveau heeft een lage verwachting. Door latere compressie is het slechts enkele decimeters dik. Het ligt ook buiten bereik van de geplande werkzaamheden. Op het Basisveen liggen getijdenafzettingen van het Laagpakket van Wormer. Deze afzettingen hebben een hoge archeologische verwachting, hoewel in ieder geval ten westen van het plangebied is aangetoond dat deze afzettingen ongerijpt zijn en daarom vermoedelijk niet bewoonbaar waren. De top van het Laagpakket van Wormer bevindt zich binnen het bereik van de geplande graafwerkzaamheden. Echter, doordat het gebied waarschijnlijk te nat was voor bewoning ten tijde van afzetting van het kleipakket behorende tot het Laagpakket van Wormer, is er een lage verwachting voor het aantreffen van archeologische resten. Indien er wel archeologische resten aanwezig zijn, dan is de verwachting dat die resten dateren uit het Neolithicum en/of de Bronstijd. Het Laagpakket van Wormer wordt bedekt met Hollandveen. De hoge verwachting voor het Hollandveen Laagpakket is gerelateerd aan de aangetroffen Romeinse vindplaats op het veen direct ten zuiden van het plangebied (AMK monumentennummer 13584). In de top van het veraarde veen kunnen archeologische resten worden verwacht uit de Romeinse tijd die bestaan uit bewoningssporen van indivuduele huisplaatsen of sporen van landbouw zoals bijvoorbeeld perceelsloten. Behalve terreinen met bewoning is er voor het plangebied met name een hoge verwachting voor het aantreffen van sporen van productie, ambacht of industrie (mogelijk gerelateerd aan de zoutproductie), vergelijkbaar met of een voortzetting van het terrein direct ten zuiden van het plangebied. De hoge archeologische verwachting voor het Laagpakket van Walcheren is gerelateerd aan de ligging van het plangebied direct naast een kreekrug, waarvan de sedimenten zijn afgezet tussen 300 en 600 na Chr. en welke al waarschijnlijk sinds ongeveer 800 na Chr. als een rug in het landschap ligt. Op deze rug en direct daarnaast, welke onderdeel is van het Oudland, kunnen dus archeologische resten voorkomen uit de periode 800 na Chr. tot nu.&lt;br&gt;Het veldonderzoek bewijst de aanwezigheid van ten minste het Laagpakket van Wormer, het Hollandveen en het Laagpakket van Walcheren. Dekzand en Basisveen zijn zoals verwacht niet aangetroffen binnen 4,0 m –mv. Op basis van de opbouw van het Laagpakket van Wormer en de overgang naar het Hollandveen heeft dit pakket inderdaad in het plangebied een zeer lage archeologische verwachting. Het Waddenzee-achtige landschap was niet geschikt voor gebruik door de mens. In de top van het Hollandveen zijn geen directe archeologische indicatoren aangetroffen, maar wel is in verschillende boringen veraard veen (mogelijke indicator) vastgesteld en wordt aangenomen dat bij boring 5 een kleine kreekgeul is aangeboord die mogelijk is ontstaan in een Romeinse verkavelingssloot. Voor de top van het Hollandveen blijft de archeologische verwachting daarom hoog, maar alleen in het westen van het plangebied (zie Bijlage 7). In het oosten van het plangebied, bij boringen 9 tot en met 12 is het veen geheel of grotendeels geërodeerd door een kreek van het Laagpakket van Walcheren. Het Laagpakket van Walcheren bestaat uit een dik pakket zand- en kleilaagjes afgezet door verschillende kreken in de oeverzone van een groot kreeksysteem. Tijdens de vorming van dit landschap was dit gebied nat (het overstroomde regelmatig bij vloed) en zeer dynamisch, en dus nagenoeg onbruikbaar voor de mens. Later, na de inpoldering in de Middeleeuwen, lag dit gebied veel lager dan de kreekrug van het kreeksysteem ten oosten ervan en was dit gebied nog steeds nat (het gebied staat bekend als “de Poel”) en vrijwel alleen in gebruik als weilanden. In deze periode was het landschap van het plangebied minder gunstig voor de mens dan de oostelijk gelegen kreekrug en daarom heeft het Laagpakket van Walcheren in het plangebied ook slechts een lage archeologische verwachting.&lt;br&gt;In de boringen zijn geen directe archeologische indicatoren aangetroffen. Wel is in boringen 1, 6, 7 en 8 de top van het Hollandveenpakket veraard. Mogelijk is deze veraarding veroorzaakt door het in cultuur brengen van het veengebied gedurende de IJzertijd en/of Romeinse tijd. Het veraarde veen is aangetroffen op een diepte van 1,5 tot 1,7 m –mv ofwel op een niveau van -2,0 tot -1,3 m NAP. Deze veraarde veenlaag heeft een dikte van ongeveer 20 cm. Bij boring 5 is een deel van het veenpakket geërodeerd door een kleine kreek. Op basis van een bodemkaart uit 1952 is het waarschijnlijk dat deze kreek onderdeel is van een aantal rechte en haaks op elkaar staande kreeklopen, die waarschijnlijk hun oorsprong vinden in het slotenpatroon uit de Romeinse tijd. Dit zou kunnen betekenen dat in het booronderzoek een dergelijke Romeinse sloot is aangeboord. Op basis van de top van het veen in de aangrenzende boringen ligt de top van de insnijding bij boring 5 op ongeveer 1,7-1,8 m –mv ofwel -1,9 tot -1,8 m NAP. In boring 5 is de bodem van de insnijding aangetroffen op een diepte van 2,5 m –mv ofwel -2,6 m NAP.&lt;br&gt;Tijdens het onderzoek is geconstateerd dat het plangebied een hoge verwachting heeft voor archeologische waarden uit met name de Romeinse tijd in de top van het Hollandveenpakket dat voorkomt op ongeveer 1,5 tot 1,8 m –mv (ofwel -2,0 tot -1,3 m NAP). De andere lithostratigrafische pakketten hebben een zeer lage tot lage archeologische verwachting. Op basis van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek adviseert IDDS Archeologie om vervolgonderzoek uit te laten voeren in die delen van het plangebied (zie Bijlage 7) waar de top van het Hollandveen aanwezig is en wordt bedreigd door de graafwerkzaamheden die dieper reiken dan minimaal 1,5 m –mv ofwel -1,3 m NAP.&lt;br&gt;Voor de andere lithostratigrafische pakketten wordt door IDDS Archeologie geadviseerd geen vervolgonderzoek uit te voeren. Dit betreft de afzettingen van het Laagpakket van Walcheren vanaf het maaiveld tot een diepte van ongeveer 1,5 m –mv (-1,3 m NAP) en de afzettingen van het Laagpakket van Wormer, vanaf een diepte van ongeveer 2,2 m –mv (ongeveer -2,5 m NAP).&lt;br&gt;Gezien de relatief kleine oppervlakte van de ingrepen - in het westen wordt de oever slechts marginaal verbreed, terwijl deze breedte naar het oosten oploopt tot ongeveer 25 m (driehoekig plangebied; zie Bijlage 8) - en het feit dat de verbreding van de wetering zal plaatsvinden terwijl er water in de wetering staat, wordt door IDDS Archeologie aanbevolen het aanvullend archeologisch onderzoek te combineren met de aanleg van de nieuwe oever in de vorm van een archeologische begeleiding onder het protocol opgraven. Tijdens de aanleg moet de top van het Hollandveen worden onderzocht op de aanwezigheid van archeologische waarden (waarschijnlijk uit de Romeinse tijd) en indien die waarden worden aangetroffen moeten deze ex-situ worden veilig gesteld en gedocumenteerd.&lt;/p&gt;