DOI: 10.14457/tu.the.2022.1298
title: การบริหารจัดการเครือข่ายศิลปินเพื่อการปฏิรูป: กรณีศึกษา มูลนิธิสร้างเสริมศิลปวัฒนธรรมภาคประชาชน (สศช.)

description: การบริหารจัดการเครือข่ายศิลปินเพื่อการปฏิรูป กรณีศึกษา มูลนิธิสร้างเสริมศิลปวัฒนธรรมภาคประชาชน (สศช.) มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาลักษณะการบริหารจัดการเครือข่ายศิลปินเพื่อการปฏิรูปกรณีศึกษา มูลนิธิสร้างเสริมศิลปวัฒนธรรมภาคประชาชน (สศช.) 2) ศึกษาปัจจัยแห่งความสำเร็จในการบริหารจัดการเครือข่ายศิลปินเพื่อการปฏิรูปกรณีศึกษา มูลนิธิสร้างเสริมศิลปวัฒนธรรมภาคประชาชน (สศช.) 3) ศึกษาปัญหา อุปสรรค ข้อจำกัดและเสนอแนะแนวทางในการบริหารจัดการเครือข่ายศิลปินเพื่อการปฏิรูปกรณีศึกษา มูลนิธิสร้างเสริมศิลปวัฒนธรรมภาคประชาชน (สศช.) กลุ่มตัวอย่างที่ใช้ในการศึกษาวิจัยครั้งนี้ แบ่งออกเป็น 4 กลุ่มได้แก่ 1) ผู้นำเครือข่าย 2) ประธานเครือข่าย 3) ผู้แทนศิลปิน 4) ผู้รับบริการ รวมทั้งสิ้น 10 คน โดยการศึกษาวิจัยครั้งนี้ เป็นกระบวนวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ผ่านการทบทวนวรรณกรรม ข้อมูลเชิงเอกสาร และการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-Depth Interview) แบบกึ่งโครงสร้าง (Semi–Structured Interview) โดยมีการกำหนดคำถามการสัมภาษณ์ไว้เป็นแนวทางและเป็นคำถามแบบปลายเปิด จากการศึกษาพบว่า เครือข่ายศิลปินเพื่อการปฏิรูป มีลักษณะการเติบโตของเครือข่ายเป็นไปตามแนวคิดการบริหารกิจการบ้านเมืองโดยเครือข่าย (Network Governance) โดยมีลักษณะการบริหารกิจการบ้านเมืองโดยเครือข่ายแบบผสม (Hybrid Forms of Network Governance: HFNG) ที่เกิดจากการรวมตัวอย่างเป็นทางการภายใต้การแต่งตั้งจากรัฐบาล มีการดำเนินงานและกิจกรรมเพื่อผลักดันนโยบายด้านศิลปะและวัฒนธรรม ในขณะนั้นถือเป็นองค์การทำหน้าที่เฉพาะ (NAO) ในขณะเดียวกันยังปรากฏการทำงานภายใต้แบบจัดการตนเอง (Self-Governed) ในวงกว้าง และในระยะต่อมาเมื่อหมดวาระของการปปฏิรูป เครือข่ายได้มีการปรับตัวเป็นองค์กรประเภทมูลนิธิที่มีฐานะเป็นนิติบุคคล (ไม่แสวงหาผลกำไร) ในนามมูลนิธิสร้างเสริมศิลปวัฒนธรรมภาคประชาชน (สศช.) ถือเป็นการปรับรูปแบบเครือข่ายในลักษณะเครือข่ายแบบผสม (HFNG) เพื่อปรับให้องค์การ เกิดการประสานงานเครือข่าย และการจัดบริการสาธารณะด้านศิลปวัฒนธรรมได้อย่างประสบความสำเร็จเป็นที่ยอมรับในวงกว้าง ด้านปัจจัยที่ส่งผลให้เครือข่ายศิลปินเพื่อการปฏิรูปประสบความสำเร็จในการจัดบริการสาธารณะด้านศิลปวัฒนธรรมพบว่าปัจจัยแรก พันธกิจเครือข่ายชัดเจนและให้การยอมรับร่วมกัน ปัจจัยที่สอง การบูรณาการเครือข่ายเป็นสถาบันทางการ พบว่า มีทั้งการยกระดับจากการรวมตัวของเครือข่ายแบบหลวม ๆ ไปสู่การจัดวางโครงสร้างเชิงสถาบันที่เป็นทางการ ผ่านกลไกเวทีรับฟังความคิดเห็น ปัจจัยที่สาม การเลือกหุ้นส่วนที่เหมาะสม พบว่า ผู้นำเครือข่ายพิจารณาและเลือกสมาชิกจากศิลปินที่มีผลงานเป็นที่ประจักษ์ทั้งระดับชาติและพื้นบ้าน รวมทั้งนักจัดการด้านวัฒนธรรมที่มีผลงานชัดเจน โดยจะต้องมีค่านิยมร่วม ในการขับเคลื่อนนโยบาย ปัจจัยที่สี่ การจัดวางโครงสร้างเครือข่ายเหมาะสม พบว่า การที่เครือข่ายระดมศิลปินและนักจัดการวัฒนธรรมเข้ามามีส่วนร่วม ปัจจัยที่ห้า ความสามารถของหน่วยงานผู้นำเครือข่าย พบว่า เดิมผู้นำได้รับการยอมรับจากสมาชิกเป็นทุนเดิมในฐานะผู้มีบารมี เป็นที่เคารพนับถือของสมาชิก สมาชิกให้ความเชื่อมั่น ปัจจัยที่หก การสื่อสารที่มีประสิทธิภาพ พบว่า มีทั้งการสื่อสารในลักษณะผสมผสานทั้งการสื่อสารแบบทางเดียวและการสื่อสารแบบสองทาง ปัจจัยที่เจ็ด การสร้างความสัมพันธ์ที่ดีของเครือข่าย พบว่า มีทั้งการจัดเวทีเสวนา ประชุมพบปะกันอย่างต่อเนื่อง ทำให้เกิดความรู้สึกว่าสมาชิกทุกคนมีความสำคัญหรือมีคุณค่าต่อเครือข่ายและเป็นเจ้าของร่วมกัน ปัจจัยที่แปด การสนับสนุนและกำกับดูแลสมาชิกที่ดี พบว่า การตัดสินใจใช้รูปแบบฉันทามติ เน้นการกระจายอำนาจมี การสื่อสารที่ต่อเนื่อง ปัจจัยที่เก้า การพัฒนาสมรรถนะและขีดความสามารถเครือข่ายพบว่า มีการปลูกฝังความตระหนักในคุณค่า การเสริมทักษะและความรู้ การเปิดพื้นที่แสดงออกให้เด็กและเยาวชนอย่างชัดเจน ปัจจัยสุดท้าย การมีแผนงานในอนาคตรองรับการเปลี่ยนแปลง พบว่า มีการกำหนดแผนการดำเนินงานที่สอดกับทิศทางและบริบทการปฏิรูประเทศ คำนึงถึงการมีส่วนร่วมอย่างสมดุลของภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ระดมศิลปินที่มีศักยภาพเข้ามาร่วมงานอย่างต่อเนื่อง โดยผู้วิจัยมีข้อเสนอแนะเชิงนโยบายที่จะส่งผลต่อการยกระดับการขับเคลื่อปละผลักดันนโยบายด้านศิลปะและวัฒนธรรมของเครือข่ายให้ประสบความเสร็จ แบ่งเป็น 3 ประเด็น ได้แก่ 1) กระทรงวัฒนธรรม ควรเข้ามาทำหน้าที่สนับสนุนให้เกิดการจัดตั้งองค์กรศิลปะและวัฒนธรรมแห่งชาติ ซึ่งควรจะเป็นองค์กรภาคประชาสังคม เพื่อส่งเสริม พัฒนา ปกป้อง ฟื้นฟู อนุรักษ์ เผยแพร่ และสืบสานงานด้านศิลปะและวัฒนธรรมอันหลากหลาย 2) เครือข่ายศิลปินเพื่อการปฏิรูป ควรมีการพัฒนาแผนแม่บทระดับชาติว่าด้วยศิลปะและวัฒนธรรม เพื่อการพัฒนาผู้สร้าง ผู้เสพ และผู้สนับสนุนงานศิลปะและวัฒนธรรม รวมถึงการพัฒนามูลค่าเพิ่มทางเศรษฐกิจและสังคม โดยใช้ฐานคุณค่าทางศิลปะและวัฒนธรรม 3) มูลนิธิสร้างเสริมศิลปวัฒนธรรม สศช. ควรเป็นหน่วยงานที่ส่งเสริม และสนับสนุนให้เกิดกิจกรรมสร้างสรรค์เพื่อพัฒนาเยาวชนต้นแบบในการอนุรักษ์ สานงานศิลปวัฒนธรรมให้คงอยู่