DOI: 10.14457/tu.the.2020.573
title: ผลของการจัดการเรียนรู้ตามแนวคิดคอนสตรัคติวิสต์ที่มีต่อมโนทัศน์ทางวิทยาศาสตร์และเจตคติต่อประสบการณ์การเรียนรู้เรื่องกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสงของนักเรียนระดับชั้นประถมศึกษา

description: การวิจัยในครั้งนี้มุ่งศึกษาผลของการจัดการเรียนรู้ตามแนวคิดคอนสตรัคติวิสต์ที่มีต่อมโนทัศน์ทางวิทยาศาสตร์และเจตคติต่อประสบการณ์การเรียนรู้ เรื่องกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสงของนักเรียนระดับชั้นประถมศึกษา ซึ่งเนื้อหาเรื่องกระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสงของนักเรียนในระดับชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 นั้น มีความยาก ซับซ้อน และเป็นนามธรรม ทำให้นักเรียนมักขาดมโนทัศน์ที่ถูกต้อง หรือมีมโนทัศน์ที่คลาดเคลื่อน ซึ่งรูปแบบการจัดการเรียนรู้ตามแนวคิดคอนสตรัคติวิสต์เป็นการทำให้ผู้เรียนเกิดการสร้างองค์ความรู้ได้ด้วยตนเอง บนพื้นฐานของความเชื่อว่าผู้เรียนทุกคนมีปัญญา สามารถสร้างองค์ความรู้ได้ด้วยตนเอง ซึ่งเมื่อผู้เรียนได้รับประสบการณ์หรือสถานการณ์ใหม่เข้ามากระตุ้นให้ผู้เรียนได้นำไปเปรียบเทียบกับความรู้ที่ตนมีอยู่ นั่นคือการตรวจสอบความรู้เดิมของตนเองกับสถานการณ์ที่ได้รับ เมื่อตรวจสอบแล้วสถานการณ์นั้นเหมือนกับสิ่งที่เคยรับรู้ก็จะดูดซึม (Assimilation) เก็บไว้ แต่ถ้าหากสถานการณ์นั้นไม่ตรงกับความรู้เดิมบางส่วนหรือทั้งหมดก็จะนำไปสู่การเกิดความขัดแย้งทางปัญญา (Cognitive conflict) ก่อให้เกิดความไม่สมดุลทางความคิด (Disequilibrium) ดังนั้น ผู้เรียนจะมีการปรับเปลี่ยนโครงสร้างทางปัญญา (Accommodation) นำไปสู่การสร้างองค์ความรู้ใหม่หรือเกิดการเรียนรู้ (Schema) นั่นเอง แต่ถ้าหากผู้เรียนยังไม่สามารถข้ามผ่านบททดสอบหรือสถานการณ์ที่กำหนดให้ได้ ก็จะมีครูหรือผู้รู้ทำหน้าที่เป็นโค้ชคอยให้ความช่วยเหลือ (Scaffolding) เพื่อให้ผู้เรียนก้าวข้ามผ่านโซนแห่งพัฒนาการ หรือขอบเขตที่ผู้เรียนจะสามารถเรียนรู้ได้ด้วยตนเอง (Zone of proximal development) ซึ่งผู้วิจัยได้ทำการศึกษาภายใต้คำถามการวิจัย คือ 1) ผู้เรียนที่ได้รับการจัดการเรียนรู้ตามแนวคิดคอนสตรัคติวิสต์ (Constructivist instruction) จะมีมโนทัศน์ทางวิทยาศาสตร์เพิ่มขึ้นหรือไม่ 2) ผู้เรียนที่ได้รับการจัดการเรียนรู้โดยใช้แนวคิดคอนสตรัคติวิสต์ (Constructivist instruction) จะมีมโนทัศน์ทางวิทยาศาสตร์เพิ่มขึ้นมากกว่าการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) (The 5E's of Inquiry-based learning) หรือไม่ และ 3) ผู้เรียนที่ได้รับการจัดการเรียนรู้ โดยใช้แนวคิดคอนสตรัคติวิสต์ เรื่อง กระบวนการสังเคราะห์ด้วยแสงจะมีเจตคติต่อประสบการณ์เรียนรู้อย่างไร การวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed methods research) โดยอาศัยระเบียบวิธีวิจัยเชิงปริมาณ และระเบียบวิจัยเชิงคุณภาพ โดยศึกษาวิจัยเชิงปริมาณผ่านการเก็บข้อมูลจากแบบวัดมโนทัศน์ทางวิทยาศาสตร์ ระหว่างกลุ่มนักเรียนที่เรียนรู้ผ่านรูปแบบการสอนตามแนวคิดคอนสตรัคติวิสต์กับกลุ่มนักเรียนที่เรียนรู้ผ่านการสอนแบบทั่วไป โดยคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างเป็นนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 โรงเรียนกรุงเทพคริสเตียนวิทยาลัย เขตบางรัก กรุงเทพมหานคร จำนวน 2 ห้องเรียน แบ่งเป็นห้องที่มีการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) และห้องที่มีการปรับแผนการสอนตามแนวคิดคอนสตรัคติวิสต์ ซึ่งทำการทดลองและจัดเก็บข้อมูลในภาคเรียนที่ 2 ปีการศึกษา 2562 วิเคราะห์ข้อมูลด้วยค่าสถิติที (t-test dependent) และใช้การวิเคราะห์ความแปรปรวนแบบสองทาง (Two-way ANOVA) อีกทั้งใช้แบบสัมภาษณ์กึ่งโครงสร้างกับนักเรียนชั้นประถมศึกษาปีที่ 4 จำนวน 15 คน ที่ได้รับการจัดการเรียนรู้โดยใช้แนวคิดคอนสตรัคติวิสต์ แล้วนำมาวิเคราะห์ผลด้วยการวิเคราะห์แก่นสาระ (Thematic analysis)ผลการวิจัยพบว่า 1. นักเรียนที่เรียนรู้ผ่านกระบวนการจัดการเรียนรู้ตามแนวคิดคอนสตรัคติวิสต์มีมโนทัศน์ทางวิทยาศาสตร์เฉลี่ยก่อนเรียน 6.46 คะแนน และมีคะแนนเฉลี่ยหลังเรียน 12.58 คะแนน (t = 2.43, p-value = .017) แสดงว่านักเรียนมีมโนทัศน์ทางวิทยาศาสตร์หลังเรียนสูงกว่าก่อนเรียนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .052. เมื่อเปรียบเทียบรูปแบบการจัดการเรียนรู้ตามแนวคิดคอนสตรัคติวิสต์กับการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) พบว่า นักเรียนที่เรียนรู้ผ่านกระบวนการจัดการเรียนรู้ตามแนวคิดคอนสตรัคติวิสต์ มีคะแนนเฉลี่ยของมโนทัศน์ทางวิทยาศาสตร์หลังเรียน 12.58 คะแนน ส่วนนักเรียนที่ได้รับการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) มีคะแนนเฉลี่ยของมโนทัศน์ทางวิทยาศาสตร์ หลังเรียน 9.22 คะแนน (F = 8.870, p-value = .004) แสดงว่านักเรียนกลุ่มทดลองที่ได้รับการจัดการเรียนรู้ตามแนวคิดคอนสตรัคติวิสต์มีมโนทัศน์ทางวิทยาศาสตร์สูงกว่านักเรียนที่ได้รับการจัดการเรียนรู้แบบสืบเสาะหาความรู้ (5E) อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ .05 3. ส่วนการวิเคราะห์แก่นสาระ (Thematic analysis) ผู้วิจัยใช้การถอดข้อความจากแถบเสียงบันทึกการสนทนาทั้งแบบกลุ่มและแบบรายบุคคลแบบคำต่อคำ หลังจากทำการสัมภาษณ์สามารถนำมาวิเคราะห์ข้อมูลได้ 2 ประเด็น ดังนี้ 1) การจัดการเรียนรู้แบบคอนสตรัคติวิสต์ช่วยให้ผู้เรียนสามารถสร้างความเข้าใจ เชิงความคิดได้และสร้างการตระหนักรู้ถึงคุณค่าขององค์ความรู้เชิงรูปธรรม โดยนักเรียนสามารถสร้างกรอบแนวคิดเชิงวิทยาศาสตร์และสร้างองค์ความรู้ได้ด้วยตนเอง จากการการสะท้อนการเรียนรู้ของผู้เรียนที่สามารถเชื่อมโยงองค์ความรู้ที่เรียนกับสิ่งที่เกิดขึ้น มีการเชื่อมโยงประสบการณ์เดิมกับประสบการณ์การเรียนรู้ และตระหนักถึงคุณค่าขององค์ความรู้ รวมทั้งเกิดความภาคภูมิใจในตนเอง 2) การจัดการเรียนรู้ตามแนวคิดคอนสตรัคติวิสต์ช่วยให้ผู้เรียนมีคุณลักษณะเป็นผู้เรียนแบบนำตนเอง (Self-directed learner) เนื่องจากการจัดการเรียนรู้แบบนี้ ผู้เรียนต้องลงมือทำด้วยตนเอง ใช้การสังเกตจากเพื่อน รวมทั้งใช้การอภิปรายร่วมกันในห้องเรียนข้อเสนอแนะเพิ่มเติมสำหรับผู้ที่ต้องการนำการวิจัยนี้ไปใช้ สำหรับครูผู้สอน ได้แก่ ครูผู้สอนต้องทำความเข้าใจในรูปแบบวิธีการสอน และลำดับขั้นการสอน เพื่อนำไปออกแบบกิจกรรมการสอน ต้องนำแผนการสอน และเครื่องมือวัดต่าง ๆ ไปทดลองใช้ก่อน เพื่อให้เห็นข้อผิดพลาดที่ต้องนำไปปรับปรุงแก้ไข นอกจากนั้นครูผู้สอนเองต้องมีทักษะต่าง ๆ เช่น ทักษะการสังเกต ทักษะ การแก้ปัญหาเฉพาะหน้าและต้องมีสติ เพื่อให้การจัดการเรียนรู้สามารถทำได้อย่างมีประสิทธิภาพ และก่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อผู้เรียน