DOI: 10.17026/ar/4nxnhf
title: Noordzijde 89 en 89I, Noordeloos (gemeente Molenlanden)
title: Een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek

description: ADC ArcheoProjecten heeft in juli en augustus 2023 een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek uitgevoerd op de locatie Noordzijde 89 en 89I in Noordeloos, gemeente Molenlanden. De aanleiding voor het onderzoek is de herbouw van een woning. Hiervoor is een omgevingsvergunning nodig.

Op basis van het bureauonderzoek is een gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld. Het plangebied is gesitueerd in de Alblasserwaard, een komgebied dat zich tussen de Lek, de Merwede en de Noord uitstrekt. Voordat de rivieren in de Late Middeleeuwen van doorgaande dijken werden voorzien, hadden deze vrij spel en veranderde hun loop voortdurend. Eén van de rivierlopen in het onderzoeksgebied was de Schoonrewoerd-stroomgordel. Omdat de stroomgordel zich op basis van de beschikbare aardkundige gegevens op enige afstand van het plangebied bevindt, is het aannemelijk dat deze niet van invloed was op de bewoningsmogelijkheden ter plaatse.

Wegens vernatting en grootschalige veenvorming die zich vanaf de Bronstijd voltrok, moet worden aangenomen dat de bewoningsmogelijkheden in het onderzoeksgebied gaandeweg sterk afnamen. Dit veranderde in de Late Middeleeuwen toen de natuurlijke afwatering verbeterde en als gevolg van de aanleg van dijken de kans op overstroming afnam. Uit historische informatie is bekend dat het gebied van de huidige Alblasserwaard in deze periode gefaseerd werd ontgonnen. De ontginningen vanaf de oevers van de Giessen vormden daarbij de laatste fase (tweede helft van de 13e eeuw). In de daarop volgende periode ontwikkelde zich langs de ontginningsas een bewoningslint.

Vanwege wateroverlast werden de boerenerven opgehoogd en ontstond een reeks woonheuvels of huisterpen. Op basis van het minuutplan van de gemeente Noordeloos (1827) staat vast dat reeds in het begin van de 19e eeuw sprake is van een erf met in het centrale deel van het plangebied een boerderij. Op grond van de maaiveldhoogte lijkt sprake te zijn van een huisterp en is een laatmiddeleeuwse oorsprong van het erf niet uit te sluiten. Ter plaatse moet rekening worden gehouden met opgebrachte of omgewerkte klei- en veenlagen met vondstmateriaal (zoals bouwmateriaal, aardewerk, glas, metaal, hout en dierlijk bot), afvalkuilen en sporen van bijgebouwen zoals muurresten, resten van vloeren en uitbraaksleuven. 

Op de locaties van kabels en leidingen, funderingen en kelders van de recent gesloopte woonboerderij moet rekening worden gehouden met diepe verstoringen. Daarbuiten zullen de verstoringen zich beperken tot een reguliere bouwvoor van enkele decimeters dik.

Teneinde de hierboven beschreven verwachting te toetsen en aan te vullen is in het plangebied een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Dit onderzoek wijst uit dat de diepere ondergrond van het plangebied wordt gevormd door komafzettingen (Formatie van Echteld), bestaande uit kalkloze, bijna ongerijpte kleien en een inschakeling van kalkarme tot kalkrijke matig tot sterk siltige kleien met zand- en siltlagen. Deze inschakeling duidt op een periodiek verhoogde rivieractiviteit, mogelijk als gevolg van crevassevorming. 
De komafzettingen gaan naar boven toe over in een 25 tot 140 cm dik pakket zwak tot sterk kleiig veen of sterk venige klei dat op zijn beurt wordt afgedekt door een 75 tot 90 cm overstromingsdek bestaande uit zwak siltige klei. In het zuidelijk deel van het plangebied (boring 6) wordt het veen daarentegen afgedekt door een 135 cm dik pakket kalkloze klei met fragmenten puin en houtskool gevolgd door een 40 cm dik (sub)recent opgebrachte pakket.

Concluderend kan worden gesteld dat het verkennend booronderzoek de veronderstelde aanwezigheid van een woonheuvel niet heeft bevestigd. Op basis van het ontbreken van opgebrachte lagen of een plaggenstructuur moet worden aangenomen dat sprake is van een natuurlijke ‘kleirug’ (het resultaat van differentiële klink: de kleiafzettingen minder zijn ingeklonken dan het omringende veen waardoor deze relatief hoger zijn komen te liggen). Wel is in het zuidelijk deel van het plangebied een antropogeen beïnvloed pakket aangetroffen. In dit deel dient de middelhoge tot hoge archeologische verwachting voor resten uit periode Late Middeleeuwen (vanaf de tweede helft van de 13e eeuw) tot en met Nieuwe tijd te worden gehandhaafd. In het overige deel van het plangebied dient deze verwachting voor resten uit deze periode naar laag te worden bijgesteld. De lage verwachting voor resten uit de overige perioden dient te worden gehandhaafd.