DOI: 10.17026/ar/hjpmdy
title: Archeologisch bureauonderzoek Scheemderzwaag 1 te Scheemda, gemeente Oldambt (GR)

description: Laagland Archeologie heeft in juli 2022 een Archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd aan de Scheemderzwaag 1 te Scheemda. Het onderzoek vond plaats in verband met de ruimtelijke procedure rondom de geplande bouw van een drietal nieuwe bedrijfspanden.
Het onderzoek is uitgevoerd conform protocol SIKB KNA 4002.
Het bureauonderzoek had tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen. Centraal staat daarbij de vraag of en zo ja welke archeologische resten (complextype, datering, diepteligging en gaafheid) in het plangebied kunnen worden verwacht. Hiertoe zijn landschappelijke, archeologische en historische bronnen geraadpleegd.
In het vroege Holoceen lag het plangebied in een dekzandgebied. Tussen 5500 en 1500 voor Chr. (vanaf het Laat-Mesolithicum) raakte het plangebied met veen bedekt. In de loop van de Middeleeuwen brak de Dollard door en werden dikke kleipakketten afgezet in het plangebied. In 1597 werd het gebied bedijkt. In de eeuwen daarna, mogelijk pas in de 19e eeuw werd in de omgeving – waarschijnlijk ook in het plangebied – klei gewonnen ten behoeve van baksteenproductie. Het plangebied bleef waarschijnlijk onbebouwd tot circa 1802, toen de steenfabriek werd opgericht. Tegenwoordig is het gehele plangebied opgehoogd (circa 75 cm in het oostelijke plangebied tot maximaal 180 cm ter hoogte van de huidige bebouwing in het noordelijke deel).
In het noordelijke deel van het plangebied ligt dekzand (onder een opgebracht pakket) op een diepte van circa 180 cm -mv / 1,8 m -NAP. In het oostelijke plangebied is dekzand te verwachten op een diepte vanaf ongeveer -1,8 tot -2,1 m NAP, dat in westelijke richting snel wegduikt tot meer dan -3,6 m NAP. Mogelijk is overal in het plangebied het veen verdwenen, maar zeker is dat niet. In de omgeving van het plangebied zijn resten bekend uit het Mesolithicum, Neolithicum, Bronstijd en Late Middeleeuwen. De mesolithische vindplaats nabij het plangebied is aangetroffen in een dekzandkop. De top van die dekzandtop lag op een hoogte van -1,80 m NAP, ongeveer 30 cm hoger als de vermoedelijke hoogte van dekzandtop in het zuidoostelijke plangebied, maar op ongeveer gelijke hoogte als de dekzandtop in het noordelijke plangebied. De nieuwbouwlocaties zijn in historische tijden aldoor onbebouwd gebleven. 
Op basis van het bureauonderzoek zijn specifiek in het oostelijke plangebied resten van mesolithische bewoning te verwachten. In het gehele plangebied kunnen verder resten van de steenfabriek (gebouwd in 1802) worden verwacht, vooral in de vorm van puinverhardingen. 
Voor wat betreft resten van de steenfabriek adviseren we geen nader onderzoek. Voor wat betreft een eventuele mesolithische vindplaats is mogelijk vervolgonderzoek aan de orde, afhankelijk van de omvang en diepte van de geplande verstoring. Wanneer de bouwwerkzaamheden dieper dan 120 cm -mv reiken dan kan een eventuele mesolithische vindplaats worden aangetast. In dat geval adviseren we vervolgonderzoek in de vorm van verkennende boringen. Deze hebben tot doel de daadwerkelijke bodemopbouw in het plangebied in kaart te brengen.
Dit advies is in handen van de bevoegde overheid, de gemeente Oldambt. De gemeente wordt hierin vertegenwoordigd door haar deskundige, Stichting Libau.