DOI: 10.14457/tu.the.2019.1215
title: ปัญหากฎหมายเกี่ยวกับการให้ทรัพย์สินของบริษัท

description: ปัญหาการให้ทรัพย์สินของบริษัทนั้น เกิดขึ้นเนื่องจากหลักการกระทำนอกเหนืออำนาจ (Ultra Vires) ที่ปรากฏอยู่ในกฎหมายของประเทศไทย ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 66 และพระราชบัญญัติบริษัทมหาชนจำกัด พ.ศ. 2535 มาตรา 42 ซึ่งบทบัญญัติดังกล่าวกำหนดเพียงในหลักการกว้างๆ ให้นิติบุคคลต้องกระทำการภายในขอบวัตถุประสงค์ อันเป็นมาตรการในการคุ้มครองเจ้าหนี้และสมาชิกของนิติบุคคล เท่านั้น ซึ่งสอดรับกับแนวความคิดเดิมในในการจัดตั้งบริษัทที่มุ่งเน้นในการประกอบกิจการแสวงหากำไรเพียงอย่างเดียวเป็นสำคัญการ แต่ในปัจจุบันแนวคิดที่เกี่ยวข้องกับบริษัทมีความเปลี่ยนแปลงไป เนื่องจากการแข่งขันในภาคธุรกิจสูงซึ่งส่งผลกระทบต่อ ทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่อย่างจำกัด และมลภาวะต่อสิ่งแวดล้อม รวมถึงปัญหาความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ จากมูลเหตุข้างต้นจึงก่อให้เกิดความเปลี่ยนแปลงแนวคิดการดำเนินความรับผิดชอบต่อสังคมและสิ่งแวดล้อม ที่ทุกภาคส่วนทั้งภาครัฐ เอกชน ทั่วโลก ซึ่งรวมถึงประเทศไทย ตระหนักและผลักดันให้เกิดขึ้น เพื่อป้องกันและแก้ไขปัญหาดังกล่าวอย่างเป็นรูปธรรม จึงพัฒนาไปสู่การจัดการบริษัทในรูปแบบความรับผิดชอบต่อสังคม หรือที่เรียกว่า CSR (Corporate Social Responsibility) โดยมีหลักสำคัญคือ การแบ่งปันรายได้หรือผลกำไรส่วนหนึ่ง ไปดำเนินการเพื่อช่วยเหลือสังคมและสิ่งแวดล้อม ไม่ว่าจะเป็นในรูปแบบ การให้สิ่งของการบริจาค การสนับสนุนค่าใช้จ่ายของโครงการต่าง ๆ เพื่อสังคม แต่จากหลักการกระทำนอกเหนืออำนาจ (Ultra Vires) บริษัทนั้นจะต้องดำเนินการภายใต้วัตถุประสงค์ซึ่งได้รับอนุญาตตามกฎหมายเท่านั้นและบริษัทจะมีอำนาจก็เพียงแต่ที่กฎหมายให้ไว้ โดยมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อการแสวงหากำไร ดังนั้น การที่บริษัทนำทรัพย์สินของบริษัทไปให้บริจาค หรือดำเนินการอื่นใดในลักษณะเดียวกัน โดยไม่ได้มีวัตถุประสงค์ของบริษัทกำหนดไว้อย่างชัดเจน จะกระทำได้หรือไม่เพียงใด รวมถึงประเทศไทยยังไม่มีกฎหมายที่กำหนดหลักเกณฑ์การให้ทรัพย์สินของบริษัทไว้ จึงเป็นปัญหาทางกฎหมายที่สำคัญซึ่งเป็นที่มาที่สำคัญของการค้นคว้าอิสระฉบับนี้ นอกจากนี้จากการศึกษาในปัจจุบันหลายๆ ประเทศรวมถึง อังกฤษ และอเมริกา ก็ได้มีการยกเลิกการใช้หลักการกระทำนอกเหนืออำนาจ (Ultra Vires) แล้ว แต่เนื่องจากประเทศไทยยังคงใช้หลักการกระทำนอกเหนืออำนาจ (Ultra Vires Rule) ซึ่งเป็นหลักกฎหมายในระบบคอมมอนลอว์ มีที่มาจากคำพิพากษาของศาลอังกฤษ อันมีแนวความคิดมาจากทฤษฎีสมมุติ (Fiction Theory) ซึ่งเป็นหนึ่งในทฤษฎีนิติบุคคล ดังนั้น ในการศึกษาวิจัยฉบับนี้ผู้ศึกษาจึงได้ทำการวิจัยโดยศึกษา ทฤษฎีนิติบุคคลซึ่งมี 2 ทฤษฎี คือ ทฤษฎีสมมุติ (Fiction Theory) และนิติบุคคลโดยสภาพ (Realistic or Organic Theory หรือ Real Corporation Theory) ซึ่งทั้งสองทฤษฎีมีความแตกต่างกัน และศึกษาหลักการกระทำนอกเหนืออำนาจ (Ultra Vires Rule) และแนวคิด CSR (Corporate Social Responsibility) รวมถึงศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างแนวคิด CSR และ หลักการกระทำนอกเหนืออำนาจ (Ultra Vires Rule) และ ทฤษฎีนิติบุคคล เกี่ยวข้องกับการให้ทรัพย์สินของบริษัทอย่างไร จากการศึกษาพบว่า ทฤษฎีนิติบุคคลนั้น มีความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับหลัก Ultra Vires โดยหลัก Ultra Vires นั้นมีที่มาจากทฤษฎีสมมติ (Fiction Theory) ซึ่งถือว่านิติบุคคลเป็นสิ่งที่เกิดขึ้นได้ด้วยกฎหมาย ความสามารถจึงมีได้เฉพาะเท่าที่กฎหมายกำหนดเท่านั้น แต่ในทางกลับกัน หากใช้ทฤษฎีนิติบุคคลโดยสภาพ (Realistic or Organic Theory หรือ Real Corporation Theory) ปัญหาจากหลัก Ultra Vires ก็จะไม่เกิดขึ้นเพราะตามทฤษฎีนี้ถือว่าผู้แทนนิติบุคคลเป็นเสมือนอวัยวะของนิติบุคคล การกระทำของผู้แทนนิติบุคคลจึงถือเสมือนเป็นการกระทำของนิติบุคคลเสมอ และเมื่อพิจารณาแนวคิด CSR และหลักการกระทำนอกเหนืออำนาจ (Ultra Vires Rule) พบว่าเป็นหลักการที่สำคัญที่จะนำไปใช้ในการพิจารณาประกอบว่า การให้ การบริจาค หรือการดำเนินการใด ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการให้ประโยชน์กับบุคคลอื่น ๆ โดยใช้ทรัพย์สินของบริษัทจะกระทำได้หรือไม่อย่างไร โดยจากการศึกษาแนวคิดและหลักการทั้งหมดดังกล่าว การให้ทรัพย์สินของบริษัทจะต้องสอดคล้องกับวัตถุประสงค์และ/หรือผลประโยชน์ของบริษัท โดยวัตถุประสงค์อาจเป็นวัตถุประสงค์โดยตรงหรือโดยปริยายตามที่ได้กล่าวไว้ข้างต้น และผลประโยชน์ของบริษัทอาจมิใช่ผลประโยชน์โดยตรงของบริษัท แต่อย่างไรก็ตามการพิจารณาเฉพาะหลักการกระทำนอกเหนืออำนาจ (Ultra Vires Rule) และแนวคิด CSR และ ทฤษฎีนิติบุคคล จะเพียงแค่อธิบายได้ว่า การให้การบริจาค หรือการดำเนินการใด ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการให้ประโยชน์กับบุคคลอื่น ๆ โดยใช้ทรัพย์สินของบริษัทจะกระทำได้หรือไม่เท่านั้น แต่จะไม่สามารถพิจารณาได้ว่า ควรมีขอบเขตเพียงใด มีข้อยกเว้นหรือไม่ และมีแนวทางอย่างไร ดังนั้น จึงจำต้องพิจารณาหลักกฎหมายในต่างประเทศและแนวทางในต่างประเทศว่าเป็นอย่างไร ซึ่งผู้ศึกษาได้เลือกพิจารณาจากกฎหมายและแนวทางการปฏิบัติของประเทศสหรัฐอเมริกาและประเทศอังกฤษ ผลจากการศึกษา การให้ทรัพย์สินของบริษัท ควรที่จะต้องมีการกำหนดข้อจำกัดในเรื่องประเภทของการให้และจำนวนและมูลค่าการให้ทรัพย์สินของบริษัท โดยในเรื่องประเภทของการให้ทรัพย์สินของบริษัทนั้น ผู้ศึกษาเห็นว่าควรถูกจำกัดไว้เฉพาะเพื่อวัตถุประสงค์ที่ก่อให้เกิดประโยชน์ต่อสังคมโดยสอดคล้องกับหลัก CSR หรือสอดคล้องกับวัตถุประสงค์และผลประโยชน์ของบริษัท ซึ่งแนวทางของประเทศสหรัฐอเมริกาในเรื่องนี้มีความเหมาะสมและชัดเจน สำหรับจำนวนและมูลค่าการให้ทรัพย์สินของบริษัทควรมีข้อจำกัดที่เหมาะสมโดยเห็นว่า ควรจำกัดให้การให้และการบริจาคของบริษัทเมื่อรวมทุกประเภทแล้ว ไม่เกินร้อยละ 10 ของเงินได้ของบริษัทในปีที่ผ่านมา โดยมีข้อเสนอแนะให้มีการแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ในหมวดที่เกี่ยวข้องกับบริษัทจำกัด และแก้ไขเพิ่มเติมประมวลรัษฎากร เรื่องรายจ่ายต้องห้าม เสนอแนะแนวทางการตีความของศาลในกรณีที่เป็นคดีขึ้นศาล รวมถึงเสนอแนวการกำกับดูแลและการจัดการภายในบริษัท