DOI: 10.14457/tu.the.2020.608
title: ปัญหาความรับผิดชอบในการดูแลเรือและความเสียหายจากการกักเรือ

description: การกักเรือเป็นมาตรการทางกฎหมายที่มีความสำคัญในระบบการขนส่งทางทะเล โดยเป็นหลักประกันในการชำระหนี้ของเจ้าหนี้ผู้ทรงสิทธิเรียกร้องอันเกี่ยวกับเรือตามที่กฎหมายกำหนด แต่อย่างไรก็ตาม เมื่อมีการกักเรือเกิดขึ้น กรณีย่อมจะต้องมีภาระความรับผิดชอบในการดูแลเรือเกิดขึ้นในระหว่างที่เรือถูกกัก เช่น การบำรุงรักษา การเคลื่อนย้ายเรือ เป็นต้น อันนำมาสู่ปัญหาว่าความรับผิดชอบในการดูแลเรือที่ถูกกักนั้นจะตกเป็นความรับผิดชอบของบุคคลใด ระหว่างผู้ร้องขอให้กักเรือ เจ้าของเรือ ผู้ชาร์เตอร์เรือ หรือพนักงานเจ้าหน้าที่ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง ในกรณีที่ภายหลังจากที่มีการกักเรือเกิดขึ้นแล้ว ไม่ปรากฏตัวเจ้าของหรือผู้ครอบครองเรือตลอดจนตัวแทนและลูกจ้างบนเรือในการเข้ามาดำเนินการเคลื่อนย้ายหรือดูแลเรือ นอกจากนี้ในกรณีที่การกักเรือนั้นก่อให้เกิดความเสียหายแก่บุคคลอื่น เช่น เจ้าของเรือในกรณีที่มีการชาร์เตอร์เรือ หรือเจ้าของสินค้าบนเรือ เป็นต้น ความรับผิดชอบในความเสียหายที่เกิดขึ้นดังกล่าวจะตกเป็นของบุคคลใด ทั้งนี้ เนื่องจากพระราชบัญญัติการกักเรือ พ.ศ.2534 ตลอดจนกฎหมายอื่นที่เกี่ยวข้องมิได้มีบทบัญญัติที่ชัดเจนเกี่ยวกับกรณีปัญหาดังกล่าว ผู้ศึกษาจึงมุ่งศึกษาและวิเคราะห์หลักเกณฑ์เกี่ยวกับความรับผิดชอบในการดูแลเรือและความเสียหายจากการกักเรือเพื่อนำเสนอแนวทางในการตีความและแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติแห่งกฎหมายซึ่งใช้บังคับอยู่ในปัจจุบัน โดยศึกษาเปรียบเทียบจากเอกสารทางวิชาการที่เกี่ยวข้อง ตลอดจนคำพิพากษาของศาล จากการศึกษาพบว่าแม้ว่าพระราชบัญญัติการกักเรือ พ.ศ. 2534 จะมิได้กำหนดหลักเกณฑ์เกี่ยวกับความรับผิดชอบในการดูแลเรือไว้เป็นการเฉพาะ แต่เมื่อพิจารณาตามกฎหมายอื่นซึ่งใช้บังคับอยู่ในประเทศไทย ปรากฏว่า พระราชบัญญัติการเดินเรือในน่านไทย พระพุทธศักราช 2456 และกฎหมายทั่วไปของประเทศไทยไม่ว่าจะเป็นกฎหมายลักษณะทรัพย์สิน ละเมิด นิติกรรมสัญญาและหนี้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์สามารถนำมาใช้ตีความเพื่อกำหนดภาระความรับผิดชอบในการดูแลเรือที่ถูกกักในกรณีที่เรือจมหรืออยู่ในสภาพที่อาจเป็นอันตรายต่อการเดินเรือในน่านน้ำไทยและในกรณีการดูแลเรือโดยทั่วไปได้ว่าให้ตกเป็นภาระความรับผิดชอบของเจ้าของเรือหรือผู้ชาร์เตอร์เรือซึ่งได้ครอบครองเรืออยู่ในขณะที่ถูกกักหรือตัวแทนของบุคคลดังกล่าว แต่อย่างไรก็ตาม ในกรณีที่ไม่ปรากฏตัวเจ้าของหรือผู้ครอบครองเรือตลอดจนตัวแทนและลูกจ้างบนเรือในการเข้ามาดำเนินการเคลื่อนย้ายหรือดูแลเรือตามสมควร โดยที่เรือลำที่ถูกกักมิได้เป็นเรือจมหรืออยู่ในสภาพอันอาจเป็นอันตรายต่อการเดินเรือในน่านน้ำไทย กรณีดังกล่าวกลับมิได้มีการกำหนดหลักเกณฑ์หรือสามารถตีความตามกฎหมายทั่วไปได้ว่าบุคคลใดจะต้องรับภาระความรับผิดชอบในการดูแลเรือ แต่สำหรับกรณีความเสียหายที่เกิดจากการกักเรือทั้งในกรณีการกักเรือโดยชอบด้วยกฎหมายและการกักเรือโดยมิชอบด้วยกฎหมายนั้น แม้จะไม่มีการบัญญัติหลักเกณฑ์ไว้อย่างชัดแจ้งในพระราชบัญญัติการกักเรือ พ.ศ.2534 แต่เมื่อพิจารณาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ กรณีย่อมจะสามารถตีความได้ว่า เจ้าหนี้ผู้ร้องขอให้กักเรือจะต้องรับผิดชอบในความเสียหายที่เกิดขึ้นจากการร้องขอให้กักเรือโดยมิชอบด้วยกฎหมาย หากการกระทำดังกล่าวเป็นการกระทำโดยจงใจหรือประมาทเลินเล่อเท่านั้น โดยสำหรับกรณีที่การกักเรือโดยชอบด้วยกฎหมาย เจ้าหนี้ย่อมไม่มีความรับผิดในความเสียหายที่เกิดขึ้นจากการกักเรือ โดยความเสียหายที่เกิดขึ้นต่อบุคคลภายนอกนั้นย่อมจะต้องเป็นความรับผิดชอบของลูกหนี้ตามนิติสัมพันธ์หรือสัญญาระหว่างลูกหนี้และบุคคลภายนอกแต่ละรายดังนี้ ผู้ศึกษาจึงเห็นว่าควรมีการแก้ไขเพิ่มเติมหลักเกณฑ์ในพระราชบัญญัติการกักเรือ พ.ศ.2534 โดยบัญญัติให้อำนาจแก่เจ้าท่าหรือผู้ประกอบการท่าเรือในการร้องขอต่อศาลเพื่อดำเนินการเคลื่อนย้ายหรือดูแลเรือเท่าที่จำเป็นและสมควรสำหรับกรณีที่ไม่ปรากฎตัวลูกหนี้หรือตัวแทนหรือลูกจ้างในการดำเนินการดังกล่าว ทั้งนี้ เจ้าท่าหรือผู้ประกอบการท่าเรือย่อมไม่มีความรับผิดในความเสียหายที่เกิดขึ้นจากการดำเนินการของตนหากได้ใช้ความระมัดระวังในการเคลื่อนย้ายหรือดูแลเรือที่ถูกกักแล้ว อย่างไรก็ตาม สำหรับกรณีความรับผิดชอบในความเสียหายที่เกิดจากการกักเรือ ทั้งในกรณีการกักเรือโดยชอบด้วยกฎหมายและการกักเรือโดยมิชอบด้วยกฎหมายนั้น ผู้ศึกษาเห็นว่าบทบัญญัติที่ใช้บังคับอยู่ในประเทศไทยสามารถนำมาใช้ในการตีความได้อย่างเพียงพอ เหมาะสม และเป็นธรรมแล้ว โดยไม่จำต้องมีการแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติแห่งกฎหมายแต่อย่างใด