DOI: 10.17026/dans-xns-s2h5
title: Someren. Plangebied Slievense Loop. Archeologisch bureauonderzoek

description: &lt;p&gt;In opdracht van Waterschap Aa en Maas heeft het onderzoeks- en adviesbureau BAAC een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Slievense Loop te Someren.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied deel uitmaakt van een overwegend relatief laag gelegen dekzand- of beekdalgebied ingebed tussen twee noord-zuid georiënteerde dekzandruggen. Binnen dit lager gelegen deel van het pleistocene landschap maken het centrale en noordelijke deel van het plangebied grotendeels deel uit van het beekdal van de Slievense Loop en de Kleine Aa. Nabij de Vlerkenseweg komt een (dek- of stuif)zandopduiking voor, die beide beekdalen van elkaar scheidt. Het zuidelijke deel van het plangebied, grofweg beginnende vanaf 100 m noordelijk van de Houtbroekdijk, ligt op een dekzandvlakte. De dekzandvlakte bevat nagenoeg geen verval en ligt hoger dan het noordelijk gelegen beekdal van de Slievense Loop. De Slievense Loop lijkt op circa 100 m ten noorden van de Houtbroekdijk te ontspringen. Het bovenstroomse deel van de huidige Slievense Loop is dan ook vermoedelijk door de mens aangelegd óf fungeerde hooguit als een lokaal afwateringsbeekje met een lage afvoercapaciteit. In de hoger gelegen dekzandvlakte in het zuidelijke deel van het plangebied zijn archeologische vondsten vanaf de ijzertijd tot en met de volle middeleeuwen en mogelijke sporen van een laatmiddeleeuws kasteelterrein aangetroffen. Binnen de contouren van het beekdal van de Slievense Loop zijn vooralsnog geen archeologische resten bekend. Het uiterst zuidoostelijke deel van het plangebied lijkt, evenals een smalle zone in de centrale verbreding van het plangebied, op een hogere dekzandrug of dekzandwelving te liggen. Deze hoger gelegen delen in het landschap waren uitermate geschikte vestigingslocaties voor sedentair levende boeren vanaf het neolithicum vanwege de hoge en droge ligging. Dit komt tot uiting door het aantreffen van nederzettingen en resten van een grafveld uit de ijzertijd tot en met de volle middeleeuwen op deze hoger gelegen zandgronden. De historische kernen/buurtschappen in de omgeving van het plangebied liggen alle op dergelijke dekzandruggen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van de landschappelijke ligging en de verwachte bodemopbouw binnen het plangebied wordt aan de hogere delen van het plangebied met oude bouwlanden een hoge verwachting voor archeologische resten (nederzettingen, graven e.d.) uit het neolithicum tot en met de volle middeleeuwen toegekend. Specifiek worden op basis van de omringende archeologische gegevens vooral resten vanaf de ijzertijd verwacht. Voor ondiep reikende vuursteenvindplaatsen uit de steentijd geldt, vanwege de verwachte aftopping van de bodem als gevolg van verploeging e.d., een lage verwachting. De middelhoog gelegen gebied binnen het plangebied hebben een middelhoge verwachting op het aantreffen van jagers/verzamelaars uit de steentijd, alsmede een middelhoge verwachting op nederzettingsterreinen toebedeeld gekregen. Deze verwachting geldt voor de zones waar laarpodzolgronden, gooreerdgronden en/of vlakvaaggronden worden verwacht op de bodemkaart.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Aanwijzingen voor (tijdelijke) kampjes uit de steentijd in en rondom het plangebied zijn vooralsnog niet bekend. Wel zijn dergelijke resten aangetroffen langs het beekdal van de Kleine Aa westelijk van het plangebied. Van steentijdvindplaatsen is bekend dat deze voornamelijk voorkomen op (de flanken van de) hogere dekzandopduikingen of –kopjes rondom een ven of beekdal. Ter plekke van de zone met vlakvaaggronden dient rekening te worden gehouden met meerdere archeologische niveaus. Voor de lager gelegen beekdalgebieden en voor het gegraven deel van de Slievense Loop geldt een lage archeologische verwachting op het aantreffen van archeologische nederzettingsresten uit alle perioden. De natuurlijke beekdalzones met beekeerdgronden of meerveengronden waren te nat voor bewoning. Hier zouden in theorie archeologische resten gerelateerd aan natte context kunnen voorkomen, zoals afvaldumps, rituele depositie, beschoeiing, resten gerelateerd aan visserij, infrastructuur e.d. Rituele deposities worden met name nabij het confluentiepunt tussen beide beekdalen verwacht nabij de tussengelegen zandopduiking. Eventuele voordes of brugresten worden verwacht ter hoogte van de kruisingen met oude wegen zoals die met de oude weg van Someren naar Lierop en die met de Klotterstraat, de huidige Houtbroekdijk. Ook wordt er een grachtvulling of aanvoergreppel van water vanaf de beekloop van de Slievense Loop naar de omgrachting van een mogelijke motte verwacht. Het gegraven deel van de Slievense Loop is voor meer dan 1 m –mv afgegraven. Hier worden geen archeologische resten meer verwacht. In het centraal verbrede deel van het plangebied komt nog een oorspronkelijk productiebos of rabattenperceel voor dat dateert uit het einde van de 18e eeuw. Dit perceel lijkt als enige tijdens de ruilverkaveling in de jaren ‘50/‘60 van de vorige eeuw niet te zijn veranderd. Geadviseerd wordt dit gedeelte van het plangebied vanwege de cultuurhistorische waarde in z’n huidige staat te behouden. Rondom de Houtbroekdijk komt historische bebouwing en iets ten noorden hiervan een cluster boerderijen voor (met mogelijke voorlopers van de laatmiddeleeuwse hoeve Lijndauwen), waarbij de kans bestaat dat een gedeelte van deze historische bebouwing of bijgebouwen binnen het plangebied valt. Voor de zone rondom de Houtbroekdijk geldt een hoge archeologische verwachting op het aantreffen van archeologische resten van boerenerven uit de late middeleeuwen en de nieuwe tijd. Een gedeelte van deze zone is reeds archeologisch onderzocht en heeft een lage archeologische verwachting voor alle perioden toebedeeld gekregen. Ook komen er rondom de Houtbroekdijk op grote schaal afgravingen voor, waardoor slechts kleine stukken nog intacte archeologische resten kunnen herbergen. Voor deze afgegraven delen geldt een lage archeologische verwachting. Het uiterst zuidoostelijke deel van het plangebied grenst aan de historische kern van de buurtschap Speelheuvel. Ook hier geldt een hoge archeologische verwachting op resten behorende tot boerenerven vanaf de late middeleeuwen. De op de hoogtekaart zichtbare afgegraven gebieden hebben alle een lage archeologische verwachting toebedeeld gekregen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van het bureauonderzoek is aan het grootste deel van het plangebied een lage archeologische verwachting toegekend. Voor deze gebieden is geen vervolgonderzoek aanbevolen. Voor de gebieden met een middelhoge archeologische verwachting op het aantreffen van archeologische resten wordt, gezien het feit dat in deze gebieden een brede verwachting geldt op zowel steentijdvindplaatsen als nederzettingen, geadviseerd om een verkennend en 7 Bureauonderzoek. Slievense Loop te Someren eventueel aansluitend karterend booronderzoek uit te laten voeren indien de werkzaamheden dieper reiken dan 40 cm –mv. Voor de gebieden met een hoge verwachting op het aantreffen van nederzettingsresten vanaf het neolithicum tot en met de volle middeleeuwen wordt geadviseerd een karterend en eventueel aansluitend waarderend proefsleuvenonderzoek uit te laten voeren indien de bodem dieper dan 50 cm –mv verstoord gaat worden. Ter plekke van de historische boerenerven, kruisingen met historische wegen en met de omgrachting van een mogelijke motte wordt geadviseerd bodemingrepen die dieper reiken dan 40 cm –mv te vermijden. Indien dit niet mogelijk is wordt geadviseerd om, gezien de beperkte omvang van de ingrepen en de beperkende omstandigheden (watervoerende laagte), een begeleiding van de graafwerkzaamheden uit te voeren. Ter plekke van de omgrachting van de mogelijke motte dient dit gravend onderzoek voorafgegaan te worden door de uitvoering van een verkennend booronderzoek. Dit booronderzoek heeft als doel vast te stellen of er daadwerkelijk sprake is van een (laatmiddeleeuwse) grachtvulling. Voorafgaand aan het gravend onderzoek dient een PvE te worden opgesteld. Voorafgaand aan het vervolgonderzoek door middel van boringen dient een PvA te worden opgesteld.&lt;/p&gt;