DOI: 10.17026/dans-z5c-n4hx
title: Sas van Gent Keizer Karelplein Stevensstraat Sas van Gent Keizer Karelplein Stevensstraat. Gemeente Terneuzen. Opgraving-variant Archeologische Begeleiding

description: &lt;p&gt;De gemeente Terneuzen heeft het Keizer Karelplein en de Stevensstraat opnieuw ingericht. Hierbij zijn de bestaande rioleringen vervangen. De bevoegde overheid heeft bepaald dat deze rioleringswerkzaamheden onder een Opgraving –variant Archeologische Begeleiding diende plaats te vinden. Het doel van deze Opgraving – variant Archeologische Begeleiding was het in kaart brengen van de eventueel aanwezige archeologische waarden in het onderzoeksgebied en het ex-situ veiligstellen (documenteren van gegevens en veiligstellen van vondsten en monsters) van deze resten die door de aanleg van de nieuwe riolering zouden worden verstoord en die van belang zijn voor de kennisvorming over het verleden. De nieuwe riolering is op het Keizer Karelplein in een rioolsleuf met een diepte van circa 3 m -mv en een breedte van bovenaan circa 5,5 m en onderaan 1 m aangelegd; in de Stevensstraat in een rioolsleuf met een diepte van circa 1,5 m -mv, een breedte van bovenaan 2,4 m en onderin 1 m. De nieuwe rioolsleuven zijn deels ter plaatse van de bestaande rioleringen alsook deels daarbuiten aangelegd. Over de volledige breedte van de Stevensstraat en het Keizer Karelplein is ook het wegdek vernieuwd. Het nieuwe wegcunet had een dikte van circa 0,85 m.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van het vooronderzoek werd een verwachtingsmodel opgesteld. Er gold geen archeologische verwachting op archeologische resten uit het Paleolithicum en Mesolithicum, het Neolithicum en Bronstijd en de IJzertijd tot en met de Romeinse tijd en de vroege en late Middeleeuwen. Voor de Nieuwe tijd werd de verwachting hoog ingeschat op het aantreffen van sporen en structuren die te linken waren aan het sas en de Spaanse en Staatse vesting.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De hoge verwachting voor de Nieuwe tijd werd ingelost.&lt;br&gt;Op de onderzoekslocatie werden restanten aangetroffen van het laat 16de -vroeg 17de-eeuws sluizencomplex met sluiskom of sas in de vorm van de kademuur ten zuiden van de binnenste schutting, ter hoogte van de sluis met sluiswoning (de toenmalige commandeurswoning) en van de oostelijke kademuur van de sluiskom, ten noorden van de commandeurswoning. Het sas bestond op dat moment uit een vierhoekige schans met een vijfde bastion op de oostelijke wal.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Na verovering door de Spaanse troepen in 1583 werd de bestaande versterking rondom het sluizencomplex omgebouwd tot een vesting. Een groot aantal sporen op de onderzoekslocatie kunnen aan deze fase worden gelinkt. In het zuiden van de Stevensstraat werd een oost-west georiënteerde gebouwplattegrond aangetroffen die mogelijk geïnterpreteerd kan worden als de restanten van het gouverneurshuis. Ten noorden van dit gebouw werd bestrating aangetroffen, die mogelijk bestrating rondom de oude kapel betreft. In het centrale deel van de Stevensstraat werd een tweede gebouwplattegrond aangetroffen dat mogelijk geïnterpreteerd kan worden als het restant van een herberg of magazijn. Buiten de schans aan de overkant van de gracht van de Spaanse versterking werd houten beschoeiing en houten remwerk aangetroffen. Langsheen de kade en over de gracht werden de resten gevonden van de toenmalige kademuur met stenen beer en houten bruggenhoofd die liep vanaf de oostkade over de hoofdgracht naar het zuidelijk bastion van de Spaanse vesting.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Na het Twaalfjarig bestand (1609-1621) wordt aan de noordwestzijde van de wal rondom Rapenburg nog een kroonwerk toegevoegd en in de loop van de daaropvolgende jaren aangevuld met ravelijnen en een half hoornwerk in het zuiden, op de westelijke oever van het kanaal.&lt;br&gt;Vanaf 1645 worden de bestaande vestingwerken ontmanteld en onder Staats bewind opnieuw versterkt. De vesting werd uitgebouwd tot één van de sterkste vestingen van Europa, gebouwd volgens het principe van het Nieuw-Nederlands Stelsel. Uit deze fase dateert het Molenwater en Hospitaalwater die werden aangelegd tussen 1648-1699. Tijdens de archeologische begeleidingswerkzaamheden zijn een groot aantal sporen daterend uit deze fase aangetroffen. Ter hoogte van het oude hospitaal werd de kademuur langs het Hospitaalwater aangetroffen. Waar het Hospitaalwater uitmondde in het kanaal werden tevens de noordelijke en zuidelijke kademuren aangetroffen. Het sluismechanisme werd binnen de rioleringssleuf evenwel niet aangetroffen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Vanaf de 19de eeuw werd de vesting geleidelijk aan gesloopt en dit duurde tot het begin van de 20ste eeuw. Uit deze fase dateren ook een aantal sporen. In de Stevensstraat werd de zuidoostelijke hoek van de woning van de burgemeester gelokaliseerd. Daarnaast werd de gedempte perceelssloot tussen de percelen 363 en 364, zoals zichtbaar op de kadastrale minuutkaart van 1832 aangetroffen. In het uiterste noorden van het Keizer Karelplein werd een gedempte put blootgelegd, aangelegd bovenop een stuk uitgebroken oostelijke kademuur. In de vulling van de gedempte put werd aardewerk aangetroffen uit de periode 1700-1800.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het merendeel van de aangetroffen sporen ter hoogte van het wegcunet, is op een diepte van ca. 0,85 meter beneden maaiveld na te zijn afgetopt in situ bewaard. Ter hoogte van de rioleringssleuf is het merendeel van de sporen uitgebroken, respectievelijk op ca. 1,7 meter beneden maaiveld in de Stevensstraat en op ca. 3,40 meter beneden maaiveld ter hoogte van het Keizer Karelplein. Enkel de kademuren S68, S69, S94 en S96 lopen nog door onder de 3,40 meter beneden maaiveld.&lt;/p&gt;