DOI: 10.14457/tu.the.2019.1051
title: ความเป็นยุคสมัยใหม่ทางพระพุทธศาสนา: กรณีศึกษาวาทกรรมด้านสิทธิมนุษยชนของพระสงฆ์ไทย

description: ดุษฎีนิพนธ์เรื่อง ความเป็นยุคสมัยใหม่ทางพระพุทธศาสนาของไทย : กรณีศึกษา วาทกรรมด้านสิทธิมนุษยชนของพระสงฆ์ไทย มีวัตถุประสงค์ที่จะวิเคราะห์วาทกรรมด้านสิทธิมนุษยชนที่ผลิตโดยพุทธทาสภิกขุ สมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตโต) และพระมหาวุฒิชัย วชิรเมธี ในแบบรื้อสร้าง เพื่อระบุชุดความรู้ที่มีอยู่ในวาทกรรม เพื่อเปิดเผยเกี่ยวกับสมมติฐานทางอุดมการณ์ เพื่อหากลวิธีทางวาทกรรม กลวิธีทางโวหาร กลวิธีทางคำศัพท์ เพื่อค้นหาว่าวาทกรรมด้านสิทธิมนุษยชนดังกล่าวได้เชื่อมกับความสัมพันธ์เชิงอำนาจได้อย่างไร และเพื่อเปิดเผยว่าวาทกรรมด้านสิทธิมนุษยชนของพระสงฆ์ไทยดังกล่าวได้พัฒนาขึ้นมาในช่วงเวลาที่ผ่านได้อย่างไร โดยอาศัยวิธีวิเคราะห์วาทกรรมเชิงวิพากษ์ในแบบนอร์มัน แฟร์คลัฟ (Norman Fairclough) และการศึกษาประวัติศาสตร์ในแบบมิเชล ฟูโกลต์ (Michel Foucault)ผลการศึกษาวิจัยพบว่า วาทกรรมด้านสิทธิมนุษยชนของพุทธทาสภิกขุและสมเด็จพระพุทธโฆษาจารย์ (ป.อ. ปยุตโต) เป็นมรดกทางความคิดท่ามกลางกระแสแห่งความเคลื่อนไหวทางภูมิปัญญาที่เรียกกันว่า “พระพุทธศาสนาเพื่อสังคม (socially engaged Buddhism)” ซึ่งเป็นมิติหนึ่งของความเป็นยุคสมัยใหม่ทางพระพุทธศาสนาไทย (Thai Buddhist modernism) ในยุคหลังอาณานิคม วาทกรรมด้านสิทธิมนุษยชนของพระมหาวุฒิชัย วชิรเมธีเป็นการผลิตซ้ำอุดมการณ์เถรวาทในแบบพุทธทาสภิกขุ วาทกรรมด้านสิทธิมนุษยชนของพระสงฆ์ไทยทั้งสามรูปเป็นสหวาทกรรม (interdiscourse) ที่ถูกร้อยเรียงอย่างดี และมีความน่าโน้มน้าวจิตใจ จึงสามารถเปลี่ยนมุมมองของผู้คนที่มีแนวโน้มไปทางพระพุทธศาสนา การวิเคราะห์ตัวบทบอกเป็นนัยว่าไตรสิกขาถูกใช้เป็นเกณฑ์ในการผลิตวามกรรมเถรวาท รวมถึงวาทกรรมด้านสิทธิมนุษยชนของพระสงฆ์ไทยทั้งสามรูป และแสดงชัดว่าพระสงฆ์ทั้งสามรูปค่อนข้างระแวงสงสัยเกี่ยวกับมิติการบังคับใช้กฎหมายสิทธิมนุษยชน โดยเตือนว่าการบังคับใช้กฎหมายสิทธิมนุษยชนดังที่มีอยู่ในโลกนั้นยังคงไม่เพียงพอที่เราจะสามารถรักษาสันติภาพและสวัสดิภาพทางสังคมในโลกได้จริง เมื่อตรวจสอบวาทกรรมด้านสิทธิมนุษยชนเหล่านี้อย่างละเอียด พบว่าวาทกรรมเหล่านี้สะท้องถึงการมีฐานคติทางอุดมการณ์และเป็นรูปแบบหนึ่งของการต้านทานทางวัฒนธรรมตะวันตก อัตลักษณ์ทางวาทกรรมด้านสิทธิมนุษยชนของพระสงฆ์ไทยดังกล่าวอยู่ในฐานคติทางอุดมการณ์ที่เกี่ยวข้องกับพุทธปัญญาและไตรสิกขา แนวคิดเรื่องปัญญาพบว่าแพร่กระจายในตัวบทในหัวข้อสิทธิมนุษยชน ปัญญานี้เป็นส่วนหนึ่งของแนวคิดเรื่องไตรสิกขาซึ่งเป็นทั้งโครงสร้างและเกณฑ์ที่ถูกใช้ในการตัดสินคุณค่าความดี ในเรื่องเล่าทางพระพุทธศาสนา ปัญญาถูกใช้ให้หมายถึงพระพุทธศาสนา อวิชชาถูกใช้กับความไม่รู้ หรือความล้มเหลวที่จะมองโลกตามที่เป็นจริง หรือความไม่เข้าใจในพุทธธรรม อย่างไรก็ตาม ในงานวรรณกรรมเถรวาทในบริบทแห่งยุคสงครามเย็น ปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนมักถูกผูกโยงกับเรื่องอวิชชา อันเป็นต้นเหตุแห่งปัญหาในบริบทสงครามเย็นนี้ รูปแบบต่าง ๆ เช่น การวิจารณ์สังคมนิยม เสรีนิยม วัตถุนิยม บริโภคนิยม และจักรวรรดินิยม การสร้างคำและสำนวนสมัยใหม่เพื่อดึงความสนใจของสาธารณชน การลดปกรณัมในหลักคำสอนทางพระพุทธศาสนา การตีความคำสอนทางพระพุทธศาสนาในแบบใหม่ การวิเคราะห์พุทธธรรมในลักษณะใหม่เพื่อหาทางออกให้กับปัญหาสังคมที่มาจากความวุ่นวายทางการเมือง การเปลี่ยนแปลงโครงสร้างทางสังคม และการเปลี่ยนรูปแบบทางเศรษฐกิจที่ประเทศไทยกำลังเผชิญ ในบริบทเดียวกันนี้ วาทกรรมเถรวาทไทยได้รับอิทธิพลวาทกรรมโลก แต่ในขณะเดียวกันอุดมการณ์ในวาทกรรมเถรวาทไทยก็ยังทำหน้าที่ต้านทานอำนาจการครอบงำของวาทกรรมวัตถุนิยมและบริโภคนิยมที่กำลังแพร่กระจายในสังคมไทย วาทกรรมโต้ในทำนองนี้กำลังกลายเป็นเรื่องแบบแผน