DOI: 10.17026/dans-xf8-tz9k
title: Uffelte, Uffelterzand, Gemeente Westerveld (Dr.). Een Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (IVO-O). Waarderend Fase.

description: &lt;p&gt;Door De Steekproef bv is plangebied Uffelterzand te Uffelte onderzocht. De aanleiding voor het onderzoek is het voornemen om het stuifzand te herstellen. De maatregelen om dit te realiseren bestaan uit 3 onderdelen:&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Opslag verwijderen (0,72 hectare);&lt;br&gt;Plaggen (0,31 hectare);&lt;br&gt;Bos kappen (1,61 hectare).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De bodemroerende werkzaamheden hebben betrekking op het plaggen van de bovengrond, waarbij maximaal 15 cm diep geplagd zal worden. De omvang van deze zone bedraagt 0,31 hectare. Bij het verwijderen van de opslag en het bos zal gebruik gemaakt worden van een merucruizer, waarbij de stobben niet zullen worden gefreesd. De ingrepen, met name het afplaggen, betekenen mogelijk een bedreiging voor archeologische waarden. Het doel van het onderzoek is om vast te stellen wat de kans is op de aanwezigheid van archeologische waarden.&lt;br&gt; &lt;br&gt;In het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel is uitgegaan van een middelhoge tot hoge kans op archeologische resten vanaf de steentijd in de zone van het door stuifzand afgedekte dekzandlandschap. Het bureauonderzoek wijst uit dat in de omgeving van het plangebied meerdere archeologische vindplaatsen aanwezig zijn. Het noordelijke deel van het plangebied maakt deel uit van een terrein met archeologische waarde (Archeologische Monumenten Kaart (AMK)-monumentnummer: 9544). Het terrein betreft het Uffelterzand en het Finse Meertje, waar in het verleden sporen van bewoning uit het neolithicum zijn gevonden. Dit terrein is wettelijk beschermd en hier geldt “behoud in situ”; bodemingrepen dienen hier voorkomen te worden (Aalbersberg, 2010). Uit de omgeving van het plangebied zijn meerdere vindplaatsen bekend waarbij sporen uit het mesolithicum en neolithicum zijn gevonden. Hierbij is een flinke hoeveelheid vuursteen en een grote hoeveelheid houtskool gevonden. In het plangebied kunnen vanaf het maaiveld en in de diepere ondergrond, in de top van het afgedekte dekzand, resten vanaf de steentijd aanwezig zijn. Deze zullen vooral voorkomen op dekzandtoppen die voldoende ontwaterd waren om de vorming van podzolbodems mogelijk te maken. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;In het plangebied bevinden zich resten van ondergronds en bovengronds militair erfgoed (www.ikme.nl). In de Tweede Wereldoorlog zijn in (de omgeving van) het plangebied zones afgegraven ten behoeve van de zandwinning in verband met de aanleg van de startbaan van de Duitse vliegbasis bij Havelte: Flugplatz Steenwijk.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Bodem&lt;br&gt;In totaal zijn tijdens het veldonderzoek (Waarderende fase) 7 boringen verricht. In overeenstemming met wat verwacht werd op basis van het bureauonderzoek bestaat de opbouw van het plangebied grotendeels van boven naar beneden uit stuifzand op dekzandafzettingen. Twee boringen (boring 1 en 2) bevatten aanwijzingen voor een redelijk intacte podzolbodem met lokale verstoringen. Dit betekent dat er een kans is op behoudenswaardige archeologische sporen. Prehistorische sporen kunnen direct onder het maaiveld en stuifzand aanwezig zijn. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Archeologie&lt;br&gt;Het op alle boorpunten naboren met een megaboor en het zeven van het hiermee opgeboorde zand, heeft één vondst opgeleverd. Dit betreft een fragment handgevormd aardewerk uit de late prehistorie dat gevonden is in de BC-horizont in boring 1 op een diepte van 80 centimeter beneden maaiveld. Geadviseerd wordt om deze vondst te selecteren om te deponeren. Het booronderzoek heeft hierbij aanwijzingen opgeleverd voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats in het plangebied. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectie-advies door drs. C.R.C. Schamp (senior KNA-archeoloog/prospector)&lt;br&gt;Een groot deel van het plangebied valt binnen een terrein van archeologische waarde (AMK-terrein 9544) dat wettelijk beschermd is. Hier geldt “behoud in situ”; bodemingrepen dienen hier voorkomen te worden.&lt;br&gt; Met het booronderzoek is vastgesteld dat in het plangebied een vindplaats aanwezig is met in de ondergrond een redelijk intacte (veld)podzolbodem. Dit betekent dat prehistorische bewoningssporen goed bewaard kunnen zijn gebleven. &lt;br&gt; Gezien de grote kans dat in de ondergrond van het plangebied archeologische resten aanwezig kunnen zijn en de onduidelijkheid die op dit ogenblik nog bestaat over de mate van de intactheid hiervan, kan niet worden uitgesloten dat de voorgenomen werkzaamheden (het afplaggen van de bovenlaag) eventueel behoudenswaardige archeologische resten kunnen verstoren. Met het booronderzoek is ook aangetoond dat de wind de top van het dekzandlandschap al deels heeft geërodeerd. Met het afplaggen in het plangebied, zal de eroderende werking van de wind op de intacte, onderliggende lagen toenemen, en een negatief effect hebben op het eventueel aanwezige archeologische niveau. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op grond van de resultaten van het waarderend booronderzoek, wordt aanbevolen het behoud van de vindplaats en het terrein met archeologische waarde (AMK-terrein 9544) in situ na te streven. Indien dit niet mogelijk is, wordt geadviseerd om het plangebied nader te onderzoeken met een vervolgonderzoek door middel van proefsleuven. Hierbij dient tenminste 10% van het totale oppervlak van de zone die in aanmerking komt voor het afplaggen (0,3 hectare) te worden onderzocht. Bij voorkeur dienen verspreid over de zone drie proefsleuven te worden aangelegd van 4 m bij 25 m (300 m2). Omdat in twee boringen (boring 1 en 2) aanwijzingen zijn voor een redelijk intacte podzolbodem en er hier een kans is op behoudenswaardige archeologische sporen, wordt geadviseerd om hier proefsleuf 1 en 2 aan te leggen. Omdat in de rest van het plangebied geen podzolbodems zijn aangetroffen, maar de top van het dekzand zich tussen de 20 – 60 centimeter beneden maaiveld bevindt en vanwege de dikte van het pakket stuifzand in boring 7, wordt aanbevolen om proefsleuf 3 nabij de boringen 3 en 4 aan te leggen.&lt;br&gt; Voor het uitvoeren van dit waarderend onderzoek dient door een senior KNA-archeoloog eerst een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld dat door de bevoegde overheid moet worden goedgekeurd. In dit PvE worden de wetenschappelijke en praktische uitgangspunten waaraan het onderzoek moet voldoen, vastgelegd. Hierbij dient extra aandacht te worden geschonken aan het feit dat het terrein in de Tweede Wereldoorlog zwaar gebombardeerd is geweest en dat zich in het plangebied mogelijk nog niet-gesprongen explosieven bevinden. &lt;br&gt; Met betrekking tot de bevindingen van voorliggend onderzoek dient contact te worden opgenomen met de gemeente Westerveld (mevr. M. Nieuwenhuis).&lt;/p&gt;