DOI: 10.17026/dans-24n-qw3k
title: Bureauonderzoek en Verkennend Booronderzoek Archeologie Plangebied Slotgraven te Hardenberg, Gemeente Hardenberg

description: &lt;p&gt;Hamaland Advies heeft in opdracht van BJZ.nu Bestemmingsplannen een archeologisch bureauonderzoek en een verkennend booronderzoek uitgevoerd voor het plangebied Slotgraven te Hardenberg. De aanleiding voor het onderzoek is de geplande ontwikkeling van woningen. In de bestemmingsplanprocedure wordt beoogd om tot een herontwikkelingsvariant te komen die vertaald kan worden in een planologische regeling. Dit houdt in dat, conform de Wet op de Archeologische Monumentenzorg (WAMZ), een toetsing op eventueel aanwezige archeologische waarden plaats moet vinden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De totale oppervlakte van het plangebied bedraagt ca. 2 ha. De exacte verstoringsdiepte is nog niet bekend, maar zal in verband met de aanleg van vorstvrije fundering naar verwachting minimaal 80 cm-mv bedragen. Omdat het plangebied zich nog in de bestemmingsplanprocedure bevindt, zijn er geen vigerende ruimtelijke regels beschikbaar. In Hardenberg geldt echter een Archeologische Beleidskaart, vastgesteld op 30 juni 2009, waaruit de waardes archeologie vertaald zijn naar een dubbelbestemming. Het plangebied ligt op de beleidskaart van de gemeente Hardenberg in een regio met een Waarde – Archeologie 3. Dit houdt in dat archeologisch onderzoek verplicht is bij bodemingrepen vanaf 275 m².&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De geplande ontwikkeling overschrijdt de vastgestelde ondergrenzen. Ten behoeve van het nieuw op te stellen bestemmingsplan is een archeologisch onderzoek noodzakelijk om de archeologische verwachting nader te specificeren en te toetsen. Het door Hamaland Advies uitgevoerde onderzoek bestaat uit een KNA conform bureauonderzoek dat is aangevuld met een inventariserend veldonderzoek middels boringen (verkennende fase) om de intactheid van de bodemopbouw te toetsen en eventuele vindplaatsen te verkennen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie&lt;br&gt;In het bureauonderzoek is een middelhoge archeologische verwachting opgesteld voor de periode Laat-Paleolithicum tot en met de Nieuwe tijd. In het plangebied is naar verwachting ook een beekdal aanwezig, met daaraan gerelateerde archeologische vindplaatsen. Daarnaast is in de omgeving van het plangebied mogelijk een esdek aanwezig, waarin onderliggende archeologische vindplaatsen goed bewaard zijn gebleven van (sub)recente bodemingrepen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het booronderzoek blijkt dat de bodem in hoge mate is verstoord tot in de top van de Chorizont (dekzand). Deze verstoring bedraagt minimaal 90 cm-mv. In het centrum van het plangebied zijn onder de grotendeels verstoorde eerdlaag in de top van het dekzand twee sporen aangetroffen uit de 18e of 19e eeuw. In het overige deel van het plangebied geldt enkel nog een theoretische kans op de aanwezigheid van diepliggende sporen. Op basis hiervan wordt geconcludeerd dat enkel in het centrum van het plangebied dieperliggende spoorniveaus aanwezig kunnen zijn uit de Nieuwe Tijd. Er zijn geen indicaties voor oudere vindplaatsen aangetroffen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectieadvies&lt;br&gt;Uit het uitgevoerde booronderzoek blijkt dat vrijwel het gehele plangebied verstoord is tot in de top van de C-horizont (dekzand). Hier is enkel nog sprake van een theoretische kans op diepliggende archeologische sporen. Voor deze delen van het plangebied adviseren wij vrijgave (de groene kader in bijlage 3), omdat de bodem hier diep verstoord is tot in de afgetopte C-horizont als gevolg van sloopwerkzaamheden van voormalige bebouwing in het plangebied.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ons advies voor het centrale deel van het plangebied, waar onder de grotendeels vergraven eerdlaag enkele dieper gelegen sporen zijn aangetroffen met een datering in de 18e of 19e eeuw, is aanvullend archeologisch onderzoek, indien de bodem in het centrale deel van het plangebied dieper dan 90 cm-mv wordt verstoord. Onbekend is welke verstoringsdiepte de ontwikkeling daadwerkelijk heeft. De noodzaak voor archeologisch vervolgonderzoek dient dus nader te worden bepaald. Wij adviseren vrijgave tot een diepte van 90 cm-mv. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het archeologisch vervolgonderzoek, als de verstoring dieper reikt dan 90 cm-mv, adviseren wij het volgende:&lt;/p&gt;&lt;p&gt;- In 1 boring (boring 3) is de voormalige loop van de Slotgraven aangetroffen. In de vulling van deze beek kunnen eventuele dumps aangetroffen worden uit de tijd dat deze waterloop actief is geweest. Er zijn geen archeologische bewijzen aangetroffen die de ouderdom van de waterloop duiden. De vraag blijft nog of er sprake is van een oude vergraven of gekanaliseerde landbeek of een (meer aan de naam gerelateerde) gegraven slotgracht (met de term graven, graften of gruften werden vroeger gegraven waterlopen aangeduid). Daarom adviseren wij om in het centrale deel van het plangebied tussen boring 3 en 8 een proefsleuf (het oranje kader in bijlage 3) te trekken tot in de top van het dekzand om te controleren of in de top van het dekzand meerdere sporen bewaard zijn gebleven en te kunnen bepalen wat de aard is van deze sporen.&lt;br&gt;- Ter plaatse van boring 11 is sprake van de vulling van de voormalige Slotgraven. De voormalige gracht heeft een bodemopbouw die erop wijst dat deze geleidelijk aan verland is. Wij adviseren om het verdere verloop van deze waterloop uit te karteren door in het verlengde van deze boring haaks over de voormalige waterloop drie raaien van 5 boringen te zetten met een interval van 5 meter (totaal 15 boringen, vergelijk het paarse kader in bijlage 3). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Bovenstaand advies vormt een zogenaamd selectieadvies. Met nadruk wijst Hamaland Advies erop dat dit selectieadvies nog niet betekent dat reeds bodemverstorende activiteiten of daarop voorbereidende activiteiten kunnen worden ondernomen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectiebesluit&lt;br&gt;De resultaten van dit onderzoek zijn beoordeeld door archeologisch adviseur (mw. drs. M. Nieuwenhuis) van de bevoegde overheid (gemeente Hardenberg) op 9 september 2016. Haar opmerkingen zijn in dit definitieve rapport verwerkt. Zij geeft in haar email aan dat het (nog op te stellen) selectiebesluit de vorm zal krijgen dat de eerste 80 cm-mv wordt vrijgeven. Tevens meldt zij dat, zolang de ontwikkeling binnen deze limiet blijft, er geen noodzaak is tot archeologisch vervolgonderzoek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Verder dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (Erfgoedwet 1-7-2016, art. 5.10 en 5.11) kenbaar te worden gemaakt, om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: “Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij onze minister”.&lt;/p&gt;