DOI: 10.17026/ar/w8kdwj
title: Archeologie in het dynamisch landschap van de Oude Duinen

description: Dit rapport heeft als onderwerp ‘de archeologie van de Oude Duinen’ en gaat kort gezegd over de te verwachten en onverwachte vindplaatsen en vondsten in een afgebakende zone in de provincie Zuid- Holland, en hoe daarmee om te gaan. Opdrachtgever van dit onderzoek is de provincie Zuid-Holland. Het plangebied strekt zich uit in een Natura 2000-gebied van Solleveld en de Kapittelduinen, ruwweg in de West-Nederlandse kuststrook van de gemeente Westland en delen van de gemeenten Den Haag en Rotterdam. Eigenaar van veel van de terreinen binnen het plangebied is het Hoogheemraadschap Delfland en één van de beheerders is Dunea. 

Het in kaart brengen van de archeologische en cultuurhistorische waarden in relatie tot de natuurwaarden in het gebied leverde een aantal interessante kenmerken op. Kort en krachtig omschreven is de natuur vaak de veroorzaker van het aantreffen van archeologische waarden en tegelijkertijd ook de verstoorder van het archeologisch bodemarchief (stuifduinen, wind- en watererosie). Plots vrijgestoven archeologische vindplaatsen moeten dan snel en tot nog toe ad hoc gedocumenteerd worden, zonder dat deze werkzaamheden zijn ingebed in beleid of dat er doelbewust budget is gereserveerd voor dit soort ‘ingrepen’. Monitoring van de archeologie in de Oude Duinen vindt onvoldoende plaats en verder is er sprake van verschillende typen vegetatie en begrazing, wisselende grondwaterstanden en grote grilligheid van het oudtijdse cultuuroppervlak, waardoor het er ‘een meter verderop heel anders uit kan zien’. Kortom al deze bedreigingen, verstoringen en ingrepen zijn in kaart gebracht en gekoppeld aan bekende en nog te verwachten archeologische vindplaatsen, met als doel om richtlijnen op te stellen om het archeologische bodemarchief in het gebied van de Oude Duinen te beschermen tegen toekomstige bedreigingen.

 Om aan de doelstelling te voldoen is een multidisciplinaire benadering toegepast, gebruik makend van gegevens uit de archeologie, de fysische geografie en bodemkunde, de hydrologie en in beperkte mate ook van biologische-ecologische data. De kernvraag op welke manier ervoor gezorgd kan worden dat het door verstuivingen bloot komen liggen van het archeologisch bodemarchief systematisch wordt ontdekt én gedocumenteerd, is deels op te vangen door aan te haken bij bestaande en structurele overlegstructuren aangaande ingrepen in het plangebied. Een serieuze professionaliseringsslag bij de archeologische werkzaamheden begint bij het in kaart brengen van wat er nu eigenlijk al bekend is in het gebied en uit welke periode, in relatie tot het onderliggende landschap van destijds. Hierop is uitvoerig ingegaan in verschillende hoofdstukken van het rapport. Daarna volgen een inventarisatie van de bedreigingen en oplossingsgerichte bespiegelingen over hoe het verder zou kunnen met de archeologie in relatie tot het grondwater, in relatie tot natuurbeheer, met betrekking tot monitoring en onderzoek, en in het kader van wetgeving, beleid en daarmee gepaard gaande kosten.

Enkele conclusies van het rapport zijn zeer interessant, omdat bijvoorbeeld maatregelen die soms vanuit natuurbeheer reeds zijn genomen, over het algemeen kansen bieden voor een waardevolle combinatie met archeologische beheersmaatregelen. Dat vergt wel enige afstemming en vooroverleg tussen natuurontwikkelaars, archeologen en overige instanties, maar dat is beslist de moeite van het onderzoeken waard en heeft in onze ogen een hoge kans van slagen omdat veel ‘acties’ reeds op elkaar aansluiten als het gaat om natuurbeheer en cultuurhistorische zorg. Dat geldt ook voor de toe te passen archeologische methodiek, welke grotendeels als maatwerk is te bestempelen en in overleg tussen de verschillende belanghebbenden zou moeten worden uitgewerkt per situatie.

De geformuleerde aanbevelingen zijn samen te vatten als dat het verstandig is om jaarlijks budget voor vondstmeldingen in de meest brede zin van het woord te reserveren, van waaruit een professionele archeoloog met een ‘brandweerfunctie’ (samen met actieve amateurarcheologen) zou kunnen worden gefinancierd. Dit maakt het mogelijk het gebied te monitoren en de vrijgestoven vindplaatsen afdoende te documenteren. Het is dan aanbevelingswaardig om deze professional ook in voorbereidende stadia aan te laten schuiven bij planvorming middels structureel periodiek overleg. Monitoring zou een aantal keer per jaar of bijvoorbeeld in/na het stormseizoen kunnen worden uitgevoerd aan de hand van een op te stellen draaiboek. Het geheel kan gecompleteerd worden met een regiospecifieke, risico-verwachtingskaart als het gaat om de combinatie van archeologie-grondwater-reliëf-vegetatie-paleogeografie. Qua uitvoering kunnen proefsleuven, maar ook de combinatie van booronderzoek en oppervlaktekarteringen volstaan, waarbij de focus kan liggen op informatieverzameling van vindplaatsen in de Oude Duinen, ook als het gaat om de opbouw en de datering van bodem- en cultuurlagen. Tot slot dient cultuurhistorische informatievoorziening veel frequenter te worden gecommuniceerd naar gebruikers, bezoekers en recreanten, temeer daar de combinatie van natuur en cultuur juist in de duinen hand in hand kunnen gaan en een onderbouwing geven aan het beleid om daar zorgvuldig mee om te blijven gaan, ook in de toekomst.