DOI: 10.17026/dans-zpp-j8e8
title: Purmerend Whereplantsoen Proefsleuvenonderzoek
title: Purmerend Whereplantsoen/Molenplantsoen

description: &lt;p&gt;ADC ArcheoProjecten heeft op 10 november en 6 december 2010 een proefsleuven onderzoek uitgevoerd langs De Where aan het Whereplantsoen en het Molenplantsoen. Dit waardestellend onderzoek was nodig vanwege kadewerkzaamheden, waarbij de huidige oeverbeschoeiing van 3 meter diep vervangen wordt door een kademuur van damplanken, die 8 meter diep reiken. Mogelijke archeologische resten zouden daarbij beschadigd kunnen worden.&lt;br&gt;Vooronderzoek heeft uitgewezen dat ter hoogte van het Whereplantsoen / Molenplantsoen zich resten kunnen bevinden van een middeleeuws dijkje, 16e-eeuwse vestingwerken in de vorm van een aarden omwalling, stadsmuur, stadspoort, brug of grachtoverkluizing en bijgebouwen. In het voor dit onderzoek opgestelde Programma van Eisen werd een werkwijze voorgesteld met een maximale onderzoeksdiepte van 3 meter; de gemeente heeft echter bepaald in verband met de instabiliteit van de grond en in het kader van veilig werken dat een -0,50 m. –mv. de maximale onderzoeksdiepte is. Door de geringe aanlegdiepte kunnen niet alle vragen die voor dit onderzoek zijn geformuleerd beantwoord worden.&lt;br&gt;Het veldonderzoek heeft uitgewezen dat er zich resten van vestingwerken, een stadspoort en mogelijk een grachtoverkluizing bevinden in de ondergrond van het plangebied. Er is een proefsleuf van 70 m.&lt;br&gt;Lang bij 2 m. breed aangelegd. Deze sleuf is op diverse plekken onderbroken door bomen en lantarenpalen. Bij het veldonderzoek zijn restanten van zeker twee stuks muurwerk aangetroffen en mogelijk een deel van de aarden omwalling. Het restant stadspoort (Hoornse Poort) bevindt zich aan het uiteinde van het straatje Hoornse Buurt, daar waar het Molenplantsoen overgaat in het Whereplantsoen.&lt;br&gt;Het betreft een fors stuk muurwerk gemetseld in staand verband, waarbij langs de oostzijde eenklezoren zijn gebruikt, het baksteen is gedateerd tot 16e eeuw. De muur lijkt een kwartslag gedraaid te staan ten opzichte van het straatje Hoornse Buurt. Dit komt overeen met de tekening van De Wit/Blaeu (1660), zoals getoond in het bureauonderzoek. Het muurwerk is beschadigd door de werkzaamheden bij de aanleg van het kanaal De Where in de jaren zestig van de 20e eeuw. De aarden omwalling manifesteert zich in de ondergrond als een schoon pakket venige klei dat in één keer lijkt te zijn gedeponeerd. Het muurrestant van de brug of grachtoverkluizing bevindt zich ter hoogte van Whereplantsoen 19. Ten noorden en oosten van deze muur bevindt zich het schone pakket venige klei, ten westen wordt de grond gekenmerkt door een laag stadsafval van voornamelijk 17e-eeuws aardewerk, glas en bouwmateriaal. De muur lijkt te zijn gemetseld in kruisverband, het baksteen is gedateerd in de 17e eeuw. Het overige vondstmateriaal komt uit de sleuf ter hoogte van het Molenplantsoen en is een mix van 17e- tot 19e- eeuws afval van aardewerk, glas, bouwmateriaal, pijpenkoppen en – stelen.&lt;br&gt;Het aangetroffen muurwerk vormt een goede aanvulling op de reeds bestaande historische informatie van dit gedeelte van Purmerend, het betreft een behoudenswaardige vindplaats en vervolgonderzoek is wenselijk. Aangezien dit veldwerk direct voorafgaand aan de kadewerkzaamheden plaatsvond, is eventuele beschadiging door de werkzaamheden niet meer te voorkomen. Het advies luidt om bij toekomstige ontwikkelingen langs het Whereplantsoen en Molenplantsoen rekening te houden met de in de ondergrond aanwezige resten en het onderzoek hiernaar ruim voor de ontwikkeling te laten plaatsvinden, zodat behoud ex situ of planaanpassing mogelijk is. Tevens zou het muurwerk gerestaureerd en aanschouwelijk voor publiek gemaakt kunnen worden, waardoor de historische beleving voor dit deel van Purmerend vergroot zou kunnen worden.&lt;/p&gt;