DOI: 10.17026/ar/w6fkxb
title: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de nieuwbouw van het woonzorgcomplex Parc Overbergh aan de Nieuwstraat 96 te Sint-Michielsgestel, gemeente Sint-Michielsgestel
title: Ruimtelijk advies op basis van bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennende fase)

description: Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek en een veldonderzoek door middel van verkennende boringen verricht met betrekking tot een plangebied aan de Nieuwstraat 96 te Sint-Michielsgestel, gemeente Sint-Michielsgestel. Vrijborg Vastgoedontwikkeling B.V. is voornemens op deze locatie een woonzorgcomplex te realiseren. Het plangebied heeft een oppervlakte van ca. 5.080 m2 en is deels bebouwd, deels begroeid met gras en bomen. De huidige bebouwing is bijna geheel onderkelderd, met een kelder, garage en zwembad, tot een diepte van ca. 3 m -mv. De nieuwbouw overlapt deels met de te slopen bebouwing. De nieuwbouw bestaat uit twee gastenhuizen (één gastenhuis met 20 wooneenheden en één met 22 wooneenheden), met naast de begane grond nog twee etages (afbeelding 2). Voor de fundering zal alleen het noodzakelijke worden aangehouden; er komen geen kelders of garages. Eventueel kan de nieuwbouw vanaf maaiveld worden opgebouwd, wellicht zelfs iets verhoogd waardoor de bodemroering in de bestaande grond wordt geminimaliseerd. Voorafgaand aan de ontwikkelingen dient in het kader van de wijziging bestemmingsplan in kaart gebracht te worden of zich binnen het plangebied behoudenswaardige archeologische waarden (zouden kunnen) bevinden, die tegen de achtergrond van de bodemingrepen gevaar lopen. Gezien de aard van de ingrepen (nieuwbouw) kunnen de geplande ingrepen mogelijk tot in het relevante archeologisch niveau reiken. Op de gemeentelijke archeologische beleidskaart heeft het plangebied een hoge archeologische verwachting. Het plangebied is gelegen op de overgang van een dekzandwelving naar lager gelegen gebied met de beekloop van de Dommel. Binnen het plangebied wordt op basis van de bodemkaart een hoge zwarte enkeerdgrond verwacht, met een conserverend dek waaronder eventuele archeologische sporen goed geconserveerd kunnen zijn. Op basis van de bekende archeologische gegevens in Archis3 kan worden opgemerkt dat in de nabijheid van het plangebied slechts weinig vondsten zijn gedaan. Het plangebied is wel al vanaf de vroege prehistorie een aantrekkelijk gebied geweest voor bewoning en menselijke activiteit. Binnen het plangebied is bovendien sprake van een hoge archeologische verwachting voor archeologische resten uit de Nieuwe tijd op de locatie van de historische bebouwing op de Kadasterkaart 1811-1832. Voor het opsporen van dergelijke resten (muurwerk, kelders, vloeren, etc.) is een veldonderzoek door middel van boringen niet de aangewezen prospectiemethode. Bij ingrepen op deze locatie is een vervolgonderzoek door middel van proefsleuven of een archeologische begeleiding meer geschikt. Om de verwachting op basis van het bureauonderzoek te toetsen is op 20 april 2021 een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Tijdens dit veldonderzoek zijn in totaal 9 boringen gezet tot een diepte van maximaal 2,5 meter beneden maaiveld. Tijdens het veldonderzoek is binnen het plangebied een grotendeels verstoord A/C profiel aangetroffen van (verspoeld) dekzand, met een dik pakket aan recent opgebrachte grond. In twee boringen zijn in de top van het dekzand kenmerken van bodemvorming aangetroffen. Gezien de aanwezige (deels) intacte podzolbodems in boringen 4619003 en 4619004 is het mogelijk dat er nog archeologische waarden binnen het plangebied aanwezig zijn. De (deels) intacte podzolbodem is aangetroffen op ca. 5,5 - 5,6 m +NAP. In de overige boringen is de oorspronkelijke bodem volledig verstoord geraakt. Eventuele archeologische waarden zullen hierbij ook verloren zijn gegaan. In combinatie met een veiligheidsbuffer van 30 centimeter kan een eventuele verstoring rond de twee boringen plaatsvinden tot ca. 5,9 meter boven NAP. Indien de verstoringen dieper reiken dan 5,9 meter boven NAP adviseert Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie vervolgonderzoek uit te voeren. Indien de verstoringen dieper dan 5,9 meter boven NAP alleen bestaan uit heipalen, waarvan het oppervlak niet groter is dan 5% van het bouwplan, adviseert Vestigia geen verder onderzoek. Advies. Binnen het plangebied is sprake van een tweetal zones met een hoge archeologische verwachting; een zone aan de noordwestzijde van het plangebied waar zich in de ondergrond naar verwachting de resten van historische bebouwing bevinden zoals aangegeven op de Kadasterkaart 1811-1832 (muurwerk, kelders, vloeren, etc.), en een zone waar op basis van de boringen sprake is van een intact bodemprofiel met een verwachting vanaf de prehistorie. Geadviseerd wordt om de mogelijk aanwezige archeologische waarden zoveel mogelijk door middel van planaanpassing te beschermen en in de bodem (“in situ”) te bewaren. Hier kan aan voldaan worden door de geplande verstoringen rond de boringen 4619003 en 4619004 te beperken tot maximaal 5,9 meter boven NAP (of het gebruik van heipalen met een maximum oppervlak van 5% van het nieuwbouwplan), en op de locatie van de historische bebouwing geen ingrepen plaats te laten vinden dieper dan de huidige bouwvoor (zie Kaart 4B). Indien hier niet aan voldaan kan worden dan adviseert Vestigia om als vervolgstap in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) een inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven uit te voeren, of een archeologische begeleiding. Voor aanvang van een dergelijk onderzoek dient eerst een door het bevoegd gezag goedgekeurd Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld. Het is aan het bevoegd gezag, de gemeente Sint-Michielsgestel, om op basis van dit rapport en het daarin verwoorde advies, een besluit te nemen ten aanzien van het beëindigen van het archeologisch onderzoeksproces. Ook wanneer het bevoegd gezag op basis van het vooronderzoek besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het plangebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondst’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Sint-Michielsgestel, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
Naschrift 1. De adviseur van het bevoegd gezag, dhr. J. van der Roest van Erfgoed ’s-Hertogenbosch, heeft het conceptrapport beoordeeld, en heeft in het selectieadvies archeologische monumentenzorg d.d. 19 juli 2021 aangegeven (behoudens een enkele tekstuele aanvulling), akkoord te kunnen gaan met de bevindingen en het advies. 
Naschrift 2. Na oplevering van het definitieve rapport versie 2.0 d.d. 17 augustus 2021 is op 2 november 2021 op verzoek van de opdrachtgever het rapport aangepast op basis van een nieuw inrichtingsplan. Het gaat dan om aanpassingen in de samenvatting en in de inleiding, met aangepaste tekeningen op afbeelding 2 op pagina 8, en op Kaart 4B op pagina 50. Naschrift 3. Het bevoegd gezag heeft het selectieadvies van het definitieve rapport v. 2-1 overgenomen; zie bijlage 3 (Selectieadvies archeologische monumentenzorg (Erfgoed ’s-Hertogenbosch), d.d. 29 juli 2022).