DOI: 10.14457/tu.the.2023.784
title: ปัญหา อุปสรรค และแนวทางในการปรับปรุงพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 และที่แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 14 พ.ศ. 2562

description: การศึกษาวิจัยเรื่อง ปัญหา อุปสรรค และแนวทางในการปรับปรุงพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 และที่แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 14 พ.ศ. 2562 มีวัตถุประสงค์ (1) เพื่อศึกษาปัญหา และอุปสรรคในการปฏิบัติงานตามพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 และที่แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 14 พ.ศ. 2562 (2) เพื่อศึกษาเปรียบเทียบความคิดเห็นของผู้ปฏิบัติงานในเทศบาล ในประเด็นมิติต่าง ๆ ที่กำหนดไว้ในพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 และที่แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 14 พ.ศ. 2562 และ (3) เพื่อเป็นพลังสนับสนุนหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และสภาผู้แทนราษฎรในการพิจารณาปรับปรุงพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 และที่แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 14 พ.ศ. 2562 งานวิจัยฉบับนี้ เป็นการศึกษาด้วยวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ซึ่งได้กำหนดกรอบแนวคิดจากการศึกษาวิจัยจากเอกสาร โดยเป็นข้อมูลจากหนังสือ วารสารวิชาการ งานวิจัย รวมทั้งระเบียบ กฎหมาย และเอกสารของทางราชการต่าง ๆ ตลอดจนการสัมภาษณ์กลุ่มตัวอย่างที่เกี่ยวข้อง อาทิ นายกเทศมนตรี ข้าราชการประจำระดับหัวหน้าส่วนของเทศบาล สมาชิกสภาเทศบาล และนักวิชาการที่เชี่ยวชาญในด้านการปกครองท้องถิ่น ผลการศึกษาพบว่า ในพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 และที่แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 14 พ.ศ. 2562 มีปัญหา อุปสรรค และข้อจำกัดในการบริหารราชการในพื้นที่หลายประการ ได้แก่ 1) ปัญหาด้านโครงสร้างและกิจการสภาเทศบาลที่กำหนดจำนวนสมาชิกสภาเทศบาลตามรูปแบบเทศบาลแต่ละรูปแบบ ทำให้เกิดปัญหาและอุปสรรคของการสะท้อนปัญหาความเดือดร้อนของประชาชนในพื้นที่ 2) การเลือกตั้งผู้บริหารท้องถิ่นทางตรงจากประชาชนในรูปแบบปัจจุบัน แม้จะเป็นรูปแบบที่ดี เป็นระบบที่ผู้บริหารท้องถิ่นมีความเข้มแข็ง แต่ทำให้ระบบของสภาเทศบาลมีความอ่อนแอด้วยเช่นกัน 3) ปัญหาด้านโครงสร้างที่มาของนายกเทศมนตรี ในประเด็นการจำกัดวาระของนายกเทศมนตรี ให้ดำรงตำแหน่งติดต่อกันเกินสองวาระไม่ได้ เป็นความกังวลในเรื่องของการผูกขาดอำนาจ ทำให้การบริหารท้องถิ่นของผู้บริหารท้องถิ่นที่ทำงานมีศักยภาพ ไม่มีความต่อเนื่องในการบริหาร และขัดแย้งกับระบบการเลือกตั้งผู้บริหารท้องถิ่นที่มาจากการเลือกตั้งโดยตรงจากประชาชน 4) อุปสรรคด้านอำนาจหน้าที่ของเทศบาลที่มีข้อจำกัด เนื่องจากใช้หลักกฎหมายที่ต้องกำหนดอำนาจหน้าที่ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นไว้ในกฎหมายให้ชัดเจน ทำให้การบริการสาธารณะยังไม่คล่องตัวเท่าที่ควร และ 5) ปัญหาด้านการกำกับดูแลเทศบาล ที่กฎหมายให้อำนาจแก่ผู้กำกับดูแลอย่างกว้างขวางมาก โดยการกำกับดูแลมีทั้งลักษณะที่กำกับดูแลในลักษณะความชอบด้วยกฎหมาย และกำกับดูแลในลักษณะการตรวจสอบความเหมาะสม โดยสามารถกำกับดูแลได้ทั้งก่อนการกระทำ และภายหลังการกระทำจากปัญหา และอุปสรรคดังกล่าว จึงนำมาสู่แนวทางในการปรับปรุงพระราชบัญญัติเทศบาล พ.ศ. 2496 และที่แก้ไขเพิ่มเติมถึงฉบับที่ 14 พ.ศ. 2562 โดยพิจารณาโครงสร้างตามตัวแบบของประเทศต่าง ๆ ในการนำมาปรับใช้ให้เหมาะสม โดยแนวทางในการปรับปรุงด้านโครงสร้างและกิจการสภาเทศบาล ควรปรับปรุงแก้ไขให้มีสัดส่วนจำนวนสมาชิกสภาเทศบาลของแต่ละแห่งแปรผันไปตามสัดส่วนประชากรในพื้นที่ของตนเอง ตามตัวแบบโครงสร้างสภาเทศบาลของประเทศญี่ปุ่น และประเทศฝรั่งเศส ส่วนการปรับปรุงด้านกิจการสภาเทศบาล ให้มีบทบาทในการทำงานกับเทศบาลมากยิ่งขึ้น ตามตัวแบบของสภาเทศบาลของประเทศญี่ปุ่น ที่สามารถถ่วงดุลอำนาจซึ่งกันและกันได้ สามารถตั้งคณะกรรมการบริหารที่ใช้อำนาจร่วมกับนายกเทศมนตรีได้ และในกรณีของสภาเทศบาลในประเทศฝรั่งเศสที่สามารถจัดตั้งกรรมาธิการในด้านต่าง ๆ ขึ้น ในด้านแนวทางในการปรับปรุงด้านโครงสร้างที่มาของนายกเทศมนตรี การปรับปรุงแก้ไขควรเป็นไปในลักษณะที่เปิดกว้างมากยิ่งขึ้น ดังกรณีตัวอย่างของประเทศฝรั่งเศส และในกรณีของประเทศญี่ปุ่น ในด้านแนวทางในการปรับปรุงด้านอำนาจหน้าที่ของเทศบาล อาจพิจารณาหลัก Home Rule ซึ่งใช้ในองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นของประเทศสหรัฐอเมริกาที่ให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นมีอำนาจหน้าที่ในการจัดทำบริการสาธารณะได้ตามความเหมาะสมและสอดคล้องกับความต้องการของประชาชนในพื้นที่ตราบที่ไม่ขัดแย้งกับรัฐธรรมนูญหรือกฎหมายอื่น ๆ และสามารถใช้หลักความร่วมมือระหว่างท้องถิ่นในการเพิ่มศักยภาพในการจัดทำบริการสาธารณะร่วมด้วย เพื่อรองรับอำนาจหน้าที่ที่กว้างขวางขึ้นขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และแนวทางในการปรับปรุงด้านการกำกับดูแลเทศบาล ควรปรับปรุงในข้อกฎหมายที่ให้อำนาจผู้กำกับดูแลสามารถใช้ดุลพินิจของตนเองในการตรวจสอบความเหมาะสมการปฏิบัติต่าง ๆ ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น โดยแก้ไขให้การกำกับดูแลองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นของผู้กำกับดูแล เป็นไปในเรื่องของการตรวจสอบความชอบด้วยกฎหมายเท่านั้น ตามตัวอย่างในประเทศฝรั่งเศส