DOI: 10.17026/ar/yzt7oq
title: Gemeente Wageningen. Plangebied Grote Kerk te Wageningen.
title: Archeologisch bureauonderzoek.
title: BAAC-rapport V-24.0186

description: Uit het bureauonderzoek is gebleken dat het plangebied deel uitmaakt van de oeverwal van de stroomgordel van Herveld, die actief was vanaf omstreeks 3560 voor Chr. (oftewel midden-neolithicum A). Omstreeks 270 voor Chr. (midden-ijzertijd) is deze rivierloop verlaten en kwam het plangebied in het komgebied van de Nederrijn te liggen. De natuurlijke ondergrond bevindt zich naar verwachting op 7,5 m +NAP (1,75 à 1,9 m -mv). Vermoedelijk maakte het plangebied in de middeleeuwen deel uit van een relatief nat gebied, waardoor de Gelderse Vallei werd afgewaterd. Ten noorden van het plangebied bevond zich een doorgaande weg, de huidige Hoogstraat, die een belangrijke verbinding vormde tussen de Veluwe en de Utrechtse Heuvelrug. Op deze strategische locatie heeft de graaf van Gelre in de 13e eeuw, mogelijk eerder, een nederzetting (Nijwageningen) gebouwd. Nijwageningen was mogelijk al in 1240 omwald en kreeg in 1263 stadrechten. Direct ten oosten van de oude Hoogstraat werd, binnen het huidige plangebied, de Grote Kerk of Johannes de Doperkerk gebouwd, die in 1288 is voltooid. De kerk werd omringd door een muur, die de immuniteit begrensde, die deels in het plangebied ligt. Binnen de muur lag tot in het begin van de 19e eeuw het kerkhof, waarvan in de jaren ’90 van de 20e eeuw al diverse graven zijn aangetroffen en geruimd. Het westelijke deel van het plangebied, dat buiten de muur lag, maakte deel uit van een bebouwd gebied. In de Tweede Wereldoorlog is de kerk (en deels de omringende bebouwing) tweemaal (zwaar) beschadigd. Als gevolg hiervan kunnen in het plangebied bomkraters al dan niet met achtergebleven, niet-gesprongen munitie aanwezig zijn.

In het noordelijke deel van het plangebied hebben twee bomen gestaan. Het is niet bekend hoe groot het plantgat is geweest en of en op welke manier de boomstronk is verwijderd. In 1997 is een groot deel van het plangebied voor de herinrichting van het plein (waaronder de aanleg van riolering en drainagebuizen) vergraven tot 8,0 à 8,3 m +NAP (0,95 à 1,4 m -mv). Het is op basis van de beschikbare gegevens niet mogelijk de verstoringen goed te begrenzen. Onder deze verstoring kunnen, gezien het voorkomen van de natuurlijke ondergrond op 7,5 m +NAP, nog archeologische resten aanwezig zijn. Op basis van deze gegevens geldt voor het plangebied een lage verwachting voor resten uit het laat-paleolithicum tot en met de vroege middeleeuwen. Vanwege de ligging in de vestingstad Wageningen geldt voor de 13e eeuw tot heden een hoge verwachting (incl. de Tweede Wereldoorlog).

Als gevolg van de geplande werkzaamheden wordt de bodem tot 40 à 100 cm -mv verstoord (d.w.z. tot maximaal 8,25 à 8,4 m +NAP). Dit betekent dat ter hoogte van de riolering binnen de geplande verstoringsdiepte naar verwachting geen archeologische resten meer aanwezig zullen zijn. Hierbuiten is de bodem niet of minder diep verstoord. Ter hoogte van (gekapte) bomen net ten noorden van de kerk zal de bodem eveneens in meer of mindere mate zijn verstoord. 

Op basis hiervan wordt geadviseerd om de werkzaamheden zoveel mogelijk op de reeds verstoorde locaties plaats te laten vinden om verdere verstoring van archeologische waarden zoveel mogelijk te voorkomen. Tevens wordt geadviseerd om, indien mogelijk, de grondverbetering voor de tuin te beperken tot vervanging van de laag met verharding en onderliggend bestratingszand. Desondanks zullen de geplande werkzaamheden naar verwachting toch delen van de ongeroerde bodem en daardoor mogelijk aanwezige archeologische resten verstoren. Zeker omdat de begrenzing van de verstoring niet exact te bepalen is. 

BAAC adviseert om in de gehele zone van de geplande werkzaamheden (volgens huidige gegevens circa 270 m2) een vervolgonderzoek uit te laten voeren in de vorm van proefsleuven (met mogelijke doorstart naar een opgraving).