DOI: 10.17026/ar/x6gygq
title: Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen. Fietspad langs de Zesde Wijk te Veenhuizen (gemeente Noordenveld)
title: Antea Group Archeologie 2021/194

description: In september-oktober 2021 heeft Antea Group in opdracht van de gemeente Noordenveld een archeologisch onderzoek uitgevoerd voor het plangebied ‘Fietspad langs de Zesde Wijk’ te Veenhuizen, gemeente Noordenveld. Het onderzoek heeft bestaan uit een archeologisch bureauonderzoek en vervolgens uit een inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen, verkennende fase.

De aanleiding voor het archeologisch onderzoek is het voornemen van de gemeente Noordenveld om een nieuw fietspad aan te leggen over het dijklichaam langs de vaart De Zesde Wijk. Bij de aanlegwerkzaamheden wordt de bodem tot ca. 50 cm beneden maaiveld vergraven. Hierbij kunnen mogelijk in de ondergrond aanwezige archeologische waarden worden verstoord. Voor het plangebied geldt een onderzoeksplicht conform het beleid van de gemeente Noordenveld. Het archeologisch onderzoek dient als onderbouwing voor de ruimtelijke procedure.

Bureauonderzoek
Het doel van het uitvoeren van een archeologisch bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Vanwege de gedeeltelijke ligging van het plangebied op dekzandwelvingen in de omgeving van een beekdal, geldt er een hoge verwachting voor archeologische resten vanaf het laat Paleolithicum tot het Neolithicum. Vanaf de Bronstijd werd het gebied waarschijnlijk te nat voor bewoning. Vanaf de late Middeleeuwen werd het gebied weer ontgonnen. Resten van bewoning en/of off-site fenomenen van het laat Middeleeuwse dorp Veenhuizen kunnen vooral in het noordelijke deel van het
plangebied verwacht worden (in de omgeving van de huidige boerderij Bieuwhof). Uit de Nieuwe tijd kunnen resten van de weg en (op enkele locaties) van enige bewoning langs de weg verwacht worden. Het plangebied is gelegen op een dijk waardoor het waarschijnlijk is dat alle eventueel aanwezige archeologische resten (behalve die uit de Nieuwe tijd) zich onder het dijklichaam bevinden, waardoor ze niet geraakt zullen worden bij de aanleg van het geplande fietspad. Op de archeologische beleidsadvieskaart wordt vermeld dat de bodem in het plangebied mogelijk verstoord is.

Omdat er in een deel van het plangebied een hoge en middelhoge kans (mogelijk verstoord) is op het aantreffen van archeologische resten binnen het plangebied, adviseert Antea Group om binnen deze zones van het plangebied een inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen, verkennende fase, uit te voeren op de locaties waar graafwerkzaamheden dieper dan 0,3 m -mv. gepland zijn om de mate van verstoring van de bodemopbouw te toetsen.

Veldonderzoek
Het doel van het inventariserend veldonderzoek is het toetsen van de archeologische verwachting, zoals deze op basis van het uitgevoerde bureauonderzoek is opgesteld. Uit het inventariserend veldonderzoek bleek dat alle bodemprofielen een ‘onnatuurlijke’ aard of volgorde van bodemhorizonten vertoonden tot een diepte van 65-120 cm beneden maaiveld, wat waarschijnlijk komt doordat de bodem is vergraven en opgehoogd bij de aanleg van de dijk in
het begin van de 19e eeuw. Binnen de ontgravingsdiepte voor de aanleg van het fietspad (50 cm -mv) zijn dus geen intacte archeologische lagen aanwezig. 

Mogelijk zijn (gedeeltelijk) intacte bodemlagen de veenlagen en het onderliggende dekzand (boorpunt 3-4, 9-10 en 12; boorpunt 13-15 mogelijk in een pingoruïne). Het veen is grotendeels afgegraven bij de ontginning van het gebied, maar er zijn wel veenresten achter gebleven. De veenlagen bevinden zich tussen 90 en 115 cm beneden maaiveld (beneden 6,55 m NAP), en liggen ruim (&gt;40 cm) beneden de voorgenomen ontgravingsdiepte van 50 cm beneden maaiveld. 

Bij boorpunt 3-4, 10-11 en 15 werd er onder de veenlaag of de (opgebrachte) keileemlaag een matig tot uiterst humeuze zandlaag aangetroffen (tussen 110 en 120 cm beneden maaiveld; beneden ca. 6,35 m NAP). Dit zou de top van het (waarschijnlijk intacte) dekzand kunnen zijn, van voor de periode waarin er veenvorming was opgetreden. In de top van het dekzand zouden archeologische resten aanwezig kunnen zijn uit het laat paleolithicum tot en met het neolithicum, hoewel klein is omdat het dekzand (bedekt met veen) in relatief lager gelegen (en dus oorspronkelijk nattere) terreingedeeltes was aangetroffen. 

Bij boorpunt 21 was keileem en zand aangetroffen vanaf 65 beneden maaiveld. Aangezien het zuidwesten van het plangebied (ter plaatse van boorpunt 21) hoger gelegen ligt ten opzichte van de rest van het plangebied en de omgeving, zou de archeologische verwachting voor bewoningssporen uit de steentijd hoger kunnen zijn dan bij boorpunt 3-4, 9-10 en 12-15. Deze bodemlagen liggen ook beneden de voorgenomen ontgravingsdiepte van 50 cm beneden maaiveld, waardoor deze bodemlagen niet zullen worden geroerd bij de aanleg van het fietspad.

Resten van bewoning en/of off-site fenomenen van het laat Middeleeuwse dorp Veenhuizen zouden vooral in het noordelijke deel van het plangebied verwacht worden, maar die zijn niet aangetroffen.

Omdat er geen bodemlagen met een (potentieel) archeologisch niveau zijn gevonden binnen de voorgenomen ontgravingsdiepte van 50 cm beneden maaiveld, wordt geadviseerd het plangebied vrij te geven.