DOI: 10.14457/tu.the.2017.1423
title: บทบาทของชุมชนในการจัดการสิ่งแวดล้อม: กรณีศึกษาชุมชนสงวนคำ แขวงหนองค้างพลู เขตหนองแขม กรุงเทพมหานคร

description: การศึกษาเรื่อง “บทบาทของชุมชนในการจัดการสิ่งแวดล้อม กรณีศึกษาชุมชนสงวนคำ หนองค้างพลู หนองแขม กรุงเทพมหานคร” มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาเพื่อ (1) ศึกษารูปแบบและวิธีการจัดการสิ่งแวดล้อมของชุมชนสงวนคำ (2) ศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการมีบทบาทของชุมชน ในการจัดการสิ่งแวดล้อมของชุมชนสงวนคำ (3) เสนอแนวทางในการพัฒนาหรือเสริมสร้างบทบาทของชุมชนให้เพิ่มมากขึ้น ในการจัดการสิ่งแวดล้อมของชุมชนสงวนคำ ใช้วิธีการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลจากเอกสารและการสัมภาษณ์ จากกลุ่มภาคประชาชน ได้แก่ ประธานชุมชน คณะกรรมการชุมชน อาสาสมัครชุมชน ประชาชนในชุมชนสงวนคำ กลุ่มภาครัฐ ได้แก่ ผู้อำนวยการเขตหนองแขม หัวหน้าฝ่ายสิ่งแวดล้อมเขตหนองแขม หัวหน้าฝ่ายรักษาความสะอาดและสวนสาธารณะ เจ้าหน้าที่ฝ่ายรักษาความสะอาดและสวนสาธารณะที่ดูแลชุมชนสงวนคำและ กลุ่มภาคเอกชน ได้แก่ ผู้จัดการศูนย์ TOYOTA และพนักงาน TOYOTA ผลการศึกษาพบว่า ชุมชนสงวนคำมีรูปแบบและวิธีการจัดการสิ่งแวดล้อมแบบองค์รวม มีความเชื่อมโยงกันอย่างเป็นระบบ ประกอบไปด้วย การจัดการขยะ การจัดการน้ำเสีย การเพิ่มพื้นที่สีเขียว จะเห็นได้จากรูปแบบการจัดการไม่ได้มุ่งแก้ปัญหาด้านเดียว แต่เป็นการแก้ปัญหาพร้อมๆ กันทุกด้าน ในการจัดการสิ่งแวดล้อมแต่ละด้านจะมีกลไกในการขับเคลื่อนที่แตกต่างกันไป ได้แก่     (1) การจัดการขยะโดยคณะกรรมการด้านสิ่งแวดล้อมเป็นกลไกหลักในการขับเคลื่อนใการลดปริมาณขยะจากแหล่งกำเนิด การคัดแยกขยะ และการนำขยะไปใช้ประโยชน์สูงสุดก่อนจะนำไปทิ้ง            (2) การจัดการน้ำเสีย มีการตั้งคณะกรรมการและอาสาสมัครเป็นกลไกหลักในการขับเคลื่อน มีวิธีการขุดขยะที่ตกค้างในน้ำ และการใช้น้ำหมักชีวภาพในการปรับสภาพน้ำ และ (3) การจัดการเพิ่มพื้นที่สีเขียว โดยภาคีเครือข่ายภาคเอกชนเป็นกลไกหลักในการขับเคลื่อนการจัดตั้งโครงการขยะแลกต้นไม้ และโครงการบ้านสีเขียว ปัจจัยที่ส่งผลต่อการมีบทบาทของชุมชน ในการจัดการสิ่งแวดล้อมของชุมชนสงวนคำ ได้แก่ (1) บทบาทผู้นำชุมชนสงวนคำ ซึ่งผู้นำชุมชนสงวนคำถือเป็นแกนนำในกระตุ้นให้ประชาชนในชุมชนเกิดความรักในชุมชนและสามารถทำให้ชุมชนเป็นน้ำหนึ่งใจเดียวกัน เกิดความรักและห่วงแหนทรัพยากรที่มีภายในชุมชน คนในชุมชนเกิดทัศนคติใหม่ในการร่วมกันพัฒนา พร้อมที่จะเสียสละและร่วมกันแก้ไขปัญหาสิ่งแวดล้อมในชุมชน (2) วัฒนธรรมชุมชน ซึ่งสมาชิกในชุมชนสงวนคำใช้ชีวิตอยู่บนหลักประชาธิปไตย ทุกคนมีสิทธิ์และเสรีภาพเท่าเทียมกัน ทุกคนเป็นผู้มีส่วนได้เสียในชุมชน (3) เครือข่าย โดยชุมชนสงวนคำแสงวงหาความร่วมมือจากเครือข่ายภายนอก มีการติดต่อประสานงานกับภาครัฐและภาคเอกชน เพื่อเพิ่มศักยภาพในการพัฒนาชุมชนสงวนคำในการจัดการสิ่งแวดล้อมให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น และ (4) การมีส่วนร่วมของชุมชน ซึ่งถือเป็นหัวใจของการพัฒนาชุมชน คนเป็นศูนย์กลางหลักในการพัฒนาที่จะทำให้ชุมชนมีการพัฒนาไปในทางที่ดี ซึงทุกคนมีส่วนได้เสียในชุมชน ทุกคนต้องช่วยกันคิดช่วยกันรับรู้ และปฏิบัติถึงจะเป็นชุมชนที่เข้มแข็ง และแนวทางในการพัฒนาและเสริมสร้างบทบาทของชุมชนในการจัดการสิ่งแวดล้อมพบว่า การพยายามสร้างกิจกรรมในด้านการจัดการสิ่งแวดล้อมในชุมชนให้เพิ่มมากขึ้น และต้องทำให้ประชาชนรู้สึกเป็นเจ้าของโครงการหรือกิจกรรมนั้น โดยเปิดโอกาสให้ประชาชนมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจ ตั้งแต่เริ่มต้นโครงการจนกระทั่งสิ้นสุดกระบวนการตัดสินใจนั้นๆ จริงๆ และได้พัฒนาความรู้สึกและทักษะการมีส่วนร่วมแก่ประชาชน เพื่อสร้างความไว้เนื้อเชื่อใจซึ่งกันและกัน ลดการแข่งขันของแต่ละฝ่าย และยังสามารถแก้ปัญหาปัจจัยทางการเมือง ซึ่งพอมีกิจกรรมก็จะทำให้เกิดพลัง เกิดความรักความสามัคคีในชุมชนเป็นชุมชนที่เข้มแข็ง และเกิดกระบวนการเรียนรู้ในการจัดการสิ่งแวดล้อมที่ถูกวิธี โดยมีการปลูกฝังตั้งแต่เยาวชนให้ทุกคนช่วยกันดูแลรักษาสิ่งแวดล้อมในชุมชนให้สืบต่อไป