DOI: 10.17026/ar/msxbpu
title: Inventariserend veldonderzoek d.m.v. proefsleuven met doorstart naar een opgraving, variant archeologische begeleiding Stadhuisplein, Vismarkt, Kapelstraat, Leiden Gemeente Leiden

description: In opdracht van de gemeente Leiden heeft archeologisch onderzoeksbureau IDDS Archeologie tussen februari 2020 en november 2021 een Inventariserend veldonderzoek d.m.v. proefsleuven met doorstart naar een opgraving, variant archeologische begeleiding, uitgevoerd aan het Stadhuisplein, de Vismarkt en de Kapelstraat in Leiden, gemeente Leiden. De aanleiding voor dit onderzoek was het plan om bij het stadhuis een aanbouw en twee warmte-koude opslag (WKO) bronnen te plaatsen.
De doelstelling van het proefsleuvenonderzoek is het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting, zoals geformuleerd in het bureauonderzoek. Aan de hand van het veldonderzoek is informatie verkregen omtrent de aanwezige archeologische waarden (aard, omvang, datering, gaafheid, conservering en inhoudelijke kwaliteit). Vervolgens zijn de archeologische resten gewaardeerd en bleek er sprake te zijn van behoudenswaardige archeologische resten. In overleg met de bevoegde overheid (Erfgoed Leiden en Omstreken) is besloten om een doorstart naar een opgraving, variant archeologische begeleiding, te maken. De doelstelling van de opgraving is het documenteren van gegevens en het veiligstellen van materiaal van vindplaatsen om daarmee informatie te behouden die van belang is voor de kennisvorming over het verleden. De vraagstelling is gericht op het inzicht verschaffen in de archeologische resten en context van de historische stadskern van Leiden.
Tijdens het onderzoek is één vindplaats aangetroffen aan de Kapelstraat met resten van verschillende structuren. Het gaat om funderingsresten van twee huizen die nog aanwezig zijn op de kaart van Van Campen uit 1899. Op basis van de dateringen van het bouwmateriaal en het aardewerk zijn de structuren te dateren tussen 1400 en 1600. Mogelijk is de bebouwing al zichtbaar op de kaart van Van Deventer uit 1545. De ruimte tussen de muurfunderingen van de twee structuren (S0009 en S0011) wijst op de aanwezigheid van een osendrup, een bouwtechnisch overblijfsel uit de periode dat er nog met hout werd gebouwd in de stad. Dit wijst erop dat er ter plaatse van de structuren een oudere houtbouwfase moet hebben bestaan, waarvan tijdens dit onderzoek geen resten zijn aangetroffen. Verder is een indeling te herkennen binnen de structuren tussen het woonhuis, zonder verdere, gedetailleerde kenmerken, en het achterhuis met in beide gevallen een reeds verstoorde waterput, die later is hergebruikt als beerput of is opgevuld met puin.
In de noordoostelijke hoek van het plangebied zijn enkele muurfunderingen aangetroffen nabij de huidige kade. Eén van de muurfunderingen ligt ter hoogte van een ‘Vischhuisje’ dat is afgebeeld op het minuutplan van 1812-1832. Ter hoogte waar het ‘Vischhuisje’ de fundering doorkruist is in de fundering een gedeelte uitgebroken. Dit wijst erop dat de aangetroffen fundering een oudere bouwfase is geweest die doorbroken is voor de aanleg van het (reeds verdwenen) ‘Vischhuisje’. Verder is er een houten paal aangetroffen met nog intacte inkepingenverbinding en een dwarshoutje. Dit wijst op een eerdere houten constructie, waarvan de details op basis van de hier aangetroffen sporen niet zijn vast te stellen. Iets ten zuiden is nog een enkele muurfundering aangetroffen, met een toepassing van tras. Dit wijst op een oude kademuur, wat impliceert dat de kade in het verleden smaller is geweest. Echter is dit uit historisch kaartmateriaal niet op te maken.
Binnen de deellocaties Stadhuisplein en Vismarkt zijn geen structuren aangetroffen. De sporen die hier zijn aangetroffen hebben een ontoereikende archeologische context om bij te dragen aan de kennisvorming over het verleden van de stad Leiden.