DOI: 10.17026/dans-zjf-zde4
title: Archeologisch bureauonderzoek De Peinder Mieden te Opeinde, gemeente Smallingerland (FR)

description: &lt;p&gt;Aanleiding tot het hier beschreven archeologische bureauonderzoek zijn de plannen van Rho adviseurs voor leefruimte en de daarmee samenhangende verandering van het bestemmingsplan voor het gebied De Peinder Mieden te Drachten. Er zijn plannen voor de versterking en vernatuurlijking van het bestaande landschap en de bouw van woningen in het gebied. Door deze werkzaamheden worden mogelijk archeologische resten bedreigd. Conform de Monumentenwet van 1988 dient eerst in kaart gebracht te worden wat de trefkans op archeologische waarden in het gebied is. Rho adviseurs voor leefruimte heeft MUG Ingenieursbureau, afdeling Archeologie, opdracht gegeven het onderzoek uit te voeren.&lt;br&gt; &lt;br&gt;Op basis van de adviezen op de FAMKE geldt een verwachting voor het aantreffen van resten uit de periode steentijd-bronstijd omdat de top van het dekzand, gebaseerd op eerder onderzoek, vermoedelijk verstoord is, bijvoorbeeld door latere ontginningen. Diepere sporen en vondsten kunnen nog wel intact zijn. Voor de meeste ingrepen is hier geen verder onderzoek noodzakelijk. Omdat diepere sporen niet kunnen worden uitgesloten geeft de provincie aan dat bij grote ingrepen, vanaf 2,5 ha, wel onderzoek dient te worden uitgevoerd, in de vorm van een proefsleuvenonderzoek, waarvoor contact dient te worden opgenomen met de provinciaal archeoloog. Voor een klein deel van het onderzoeksgebied, in het zuidwesten en in het zuiden langs de Burmaniasloot, is voor deze periode geen onderzoek noodzakelijk. Voor enkele delen van het onderzoeksgebied geldt een onderzoeksplicht bij ingrepen van meer dan 500 m². Het gaat om locaties waar dobben aanwezig zijn. Mogelijk betreft het pingoruïnes. De provincie beveelt aan om bij ingrepen van meer dan 500 m² deze dobben te laten onderzoeken door middel van een archeologisch waarderend booronderzoek. Dit waarderend onderzoek kan inzicht geven in de aard van de dobbe en de behoudenswaardigheid van eventueel aangetroffen archeologische resten. Op basis van de resultaten en aanbevelingen van het uitgevoerde onderzoek kunnen dan eventueel maatregelen genomen worden om de dobbe te behouden, of de ingrepen in de dobbe of directe omgeving archeologisch te laten begeleiden.&lt;br&gt;De boringen dienen om de twintig meter in een kruisraai te worden gezet over de dobbe of pingoruïne, om de dikte van de veenlaag en de eventuele aanwezigheid van een ringwal vast te stellen. Tevens moet de conserveringsgraad van de vulling van de dobbe of pingoruïne worden vastgesteld.&lt;br&gt;Als er sprake is van een pingoruïne of dobbe met goed geconserveerde vulling dienen er, afhankelijk van de grootte, naast de standaardboringen van de raai, op de wal, of naast de pingoruïne een aantal megaboringen te worden gezet, waarvan de inhoud wordt uitgezeefd met een maaswijdte van maximaal 4 mm.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Wegens de hogere verwachting voor de periode ijzertijdtijd-middeleeuwen geldt voor het hele onderzoeksgebied een onderzoeksplicht bij ingrepen van meer dan 5000 m². Er dient een historisch en karterend onderzoek te worden verricht, waarbij speciale aandacht moet worden besteed aan eventuele Romeinse sporen en (vol)middeleeuwse ontginningen. Het bureauonderzoek betreft het bureauonderzoek dat in dit rapport wordt beschreven. Op basis hiervan worden resten vanaf de &lt;br&gt;11e eeuw verwacht. Het gaat met name om ontginningssporen. De kans op het aantreffen van resten van bebouwing is laag, met uitzondering van de zone rond de molen die is aangegeven op de kaart van Schotanus uit 1664. Met name in het noorden van het gebied, maar mogelijk in het hele onderzoeksgebied, kan sprake zijn van sterke bodemverstoring door zandwinning. Of en in welke mate dit het geval is moet door middel van een booronderzoek worden vastgesteld. Er dient een vervolgonderzoek te worden uitgevoerd van zes boringen per hectare en minimaal zes boringen per plangebied. Aandachtspunten hierbij zijn de locatie van de molen op de kaart van Schotanus uit 1664 en de boerderijplaatsen die op de kadastrale minuut van 1811-1832 en de Cultuurhistorische Waardenkaart zijn aangegeven. Ook de beekdalen van de Ee, in het westen en zuiden van het onderzoeksgebied, vormen een aandachtspunt bij het booronderzoek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Of vervolgonderzoek daadwerkelijk noodzakelijk is, moet blijken op basis van de definitieve plannen voor het gebied. Deze zijn op dit moment nog in ontwikkeling. Zoals de plannen er nu uitzien is met name bodemverstoring te verwachten waar woningen gebouwd zullen worden en waar waterpartijen zullen worden ontgraven. Waar paden en wegen worden aangelegd zal de bodemverstoring beperkt zijn. De omvang en diepte van de ingrepen is nu nog niet bekend. Indien de bovengenoemde vrijstellingsgrenzen bij de geplande ingrepen worden overschreden is vervolgonderzoek noodzakelijk.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De bovenstaande aanbevelingen zijn adviezen en dienen te worden getoetst en goedgekeurd door de bevoegde overheid, in deze de gemeente Smallingerland, door middel van een selectiebesluit. De gemeente wint hiertoe advies in bij Steunpunt Monumentenzorg Fryslân (mevrouw A. Mennens). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Mocht geen vervolgonderzoek noodzakelijk blijken en er blijken onverhoopt toch archeologische waarden aanwezig te zijn binnen de vrijgegeven gebieden, wijzen wij op de wettelijke meldingsplicht hiervan (ex artikel 53 Monumentenwet 1988) om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: “Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij onze minister”. Deze aangifte dient te gebeuren bij de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, in casu de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (vondstmelding via ARCHIS). De melding kan ook bij de provinciaal archeoloog van de provincie Fryslân gedaan worden.&lt;/p&gt;