DOI: 10.14457/tu.the.2022.1089
title: การดำเนินนโยบายสาธารณะ: นโยบายด้านบทบาทของแพทย์แผนไทยในระบบสาธารณสุขไทย

description: การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาการดำเนินนโยบายของรัฐไทยในด้านบทบาท ของแพทย์แผนไทยในระบบสาธารณสุข โดยการศึกษาผ่านนโยบาย โครงสร้าง กลไกการขับเคลื่อนใน ระดับปฏิบัติการ บทบาทรูปแบบการให้บริการของแพทย์แผนไทยในระบบสาธารณสุขไทย ในการ ปฏิบัติงานของแพทย์แผนไทยระดับปฏิบัติการในหน่วยงานต่าง ๆ ของรัฐ ที่มีบทบาทด้านสุขภาพใน ระบบสาธารณสุขไทยจากนโยบายสนับสนุนจากรัฐ ผู้วิจัยใช้การเก็บรวมรวมข้อมูลจากเอกสารที่ เกี่ยวข้องกับแพทย์แผนไทย ได้แก่ ประวัติความเป็นมา โครงสร้างหน่วยงาน กฎหมาย นโยบายด้าน สาธารณสุข งบประมาณ กำลังคน และสถานการณ์การใช้บริการด้านการแพทย์แผนไทย และการสัมภาษณ์เชิงลึกแบบไม่เป็นทางการ เพื่อศึกษาปัญหาและอุปสรรคในการนำนโยบายด้านการแพทย์แผนไทย ในระบบสาธารณสุขไทยไปปฏิบัติ ในบริบทต่าง ๆ มีประชากรกลุ่มตัวอย่าง จำนวน 14 คน แบ่งเป็นแพทย์แผนไทยระดับปฏิบัติการในหน่วยงานราชการส่วนกลางจำนวน 5 คน แพทย์แผนไทยระดับปฏิบัติการในหน่วยงานราชการส่วนภูมิภาค คือ หัวหน้ากลุ่มงานแพทย์แผนไทย จำนวน 3 คน โรงพยาบาลของรัฐระดับต่าง ๆ จำนวน 3 คน และผู้เชี่ยวชาญด้านต่าง ๆ ของการแพทย์แผนไทย จำนวน 3 คนโดยผลการวิจัยด้านโครงสร้างหน่วยงาน พบปัญหาหัวหน้างานจากสหวิชาชีพอาจไม่ สอดคล้องกับศาสตร์ทางการแพทย์ของแพทย์แผนไทย ปรับเปลี่ยนตำแหน่งระดับผู้บริหารบ่อยครั้งทำให้ขาดความต่อเนื่องในการดำเนินนโนบาย เป็นกลุ่มงานใหม่ที่มีจำนวนคนอยู่น้อยเมื่อเปรียบเทียบกับ ภาระงาน โครงสร้างการทำงานย่อมแตกต่างกันไปตามบริบทในพื้นที่ ทั้งความพร้อมด้านสถานที่ ทิศทางของระดับผู้บริหารในหน่วยงานเป็นส่วนสำคัญในการสนับสนุนการพัฒนางานการแพทย์แผนไทย หัวหน้าหน่วยงานส่วนใหญ่เป็นคนจากสหวิชาชีพ ในบางพื้นที่ยังขาดความเข้าใจในบทบาทและ ลักษณะการทำงานของแพทย์แผนไทย รวมถึงการขาดแคลนแพทย์แผนไทยในระดับตำบล ด้านนโยบายพบว่า งบประมาณของกระทรวงสาธารณสุขในกรมการแพทย์แผนไทยและการแพทย์ ทางเลือกได้รับการจัดสรรเพียง 0.14% เน้นงบประมาณด้านการบริการทางการแพทย์แผนไทยในการ พัฒนาคุณภาพและการใช้สมุนไพรกัญชาทางการแพทย์ สำนักงานหลักประกันสุขภาพแห่งชาติมีการ สนับสนุนการเงินที่เพิ่มขึ้นทุกปี แต่งบได้รับการจัดสรรมายังไม่เพียงพอกับต้นทุนที่เกิดขึ้น และมีการ เปลี่ยนแปลงเกณฑ์บ่อยครั้ง งบประมาณกับนโยบายที่ทางภาครัฐให้หน่วยงานแพทย์แผนไทย ตอบสนองยังคงไม่สอดคล้องกันและไม่ต่อเนื่อง การดำเนินการตามนโยบายยังต้องการการสนับสนุน จากหลายภาคส่วน ทั้งภาคเอกชน ภาคประชาชน เกณฑ์ตัวชี้วัดนี้ไม่สอดคล้องกับบริบทในแต่ละพื้นที่ ความไม่ชัดเจนของกรอบการทำงานที่สนับสนุนหรือส่งเสริมบทบาทของแพทย์แผนไทยในระบบงาน สาธารณสุข ส่งผลให้การพัฒนางานแพทย์แผนไทยไม่เป็นไปตามแผนยุทธศาสตร์ที่กำหนดไว้ การเมือง ที่ขาดเสถียรภาพ ส่งผลกระทบโดยตรงต่อการขับเคลื่อนนโยบาย บางนโยบายต้องหยุดชะงักเพราะนโยบายทางการเมืองถูกเปลี่ยนแปลง ด้านการปฏิบัติงานพบว่า แพทย์แผนไทยควรจะมีความเข้าใจ พื้นฐานในศาสตร์การแพทย์แผนปัจจุบัน และทีมสหวิชาชีพก็ควรจะเข้าใจพื้นฐานของศาสตร์ การแพทย์แผนไทยเช่นกัน เพื่อใช้ในการทำงานร่วมกันได้อย่างมีประสิทธิภาพ การบูรณาการความรู้ โดยนำความรู้ของศาสตร์หนึ่งมาปิดจุดอ่อนของอีกศาสตร์หนึ่งและประยุกต์ความรู้ที่จะส่งเสริมจุดแข็ง ของทั้งสองศาสตร์ การย้ายตำแหน่งหน่วยงานแพทย์แผนไทยบ่อยครั้ง ส่งผลให้การทำงานหยุดมีความล่าช้า ปัญหาในการปฏิบัติงานภายใต้ภาระงานที่มีขอบข่ายไม่ชัดเจน ซึ่งส่งผลตรงต่อบทบาทของแพทย์แผนไทยและโอกาสในการพัฒนางานการแพทย์แผนไทย และการสร้างหลักฐานเชิงประจักษ์เกี่ยวกับการใช้ยาสมุนไพรผ่านการทำวิจัยหรือการเก็บข้อมูลอย่างเป็นระบบจะช่วย เสริมสร้างความน่าเชื่อถือในการใช้ยาสมุนไพร แต่ความไม่สอดคล้องกันของการทำวิจัยจากทั้งส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และมหาวิทยาลัย ทำให้งานวิจัยที่ออกมาไม่เป็นไปในทิศทางเดียวกันและขาดความน่าเชื่อถือ ปัญหาเรื่องของบทบาทของแพทย์แผนไทย เพราะถึงแม้ว่าจะไม่มีการกำหนดบทบาท อย่างชัดเจนจากแนวทางการปฏิบัติ แต่หากหมอแผนไทยสามารถแสดงความสามารถให้กับสหวิชาชีพ ให้เห็นจะทำให้การทำงานร่วมกันเป็นไปได้ง่ายขึ้น ความขัดแย้งลดลง จึงควรพัฒนาศักยภาพทางการแพทย์แผนไทยเป็นหลัก เพราะหน้าที่ของแพทย์แผนไทยที่สำคัญที่สุดคือการดูแลสุขภาพของ ผู้ป่วย ประชาชนให้มีสุขภาพที่ดีขึ้น