DOI: 10.14457/tu.the.2025.181
title: ปัญหาเกี่ยวกับมาตรการทางกฎหมายสำหรับการใช้ประโยชน์จากขยะอาหารจากภาคครัวเรือน

description: การค้นคว้าอิสระฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษามาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการใช้ประโยชน์จากขยะอาหารจากภาคครัวเรือน และวิเคราะห์ปัญหามาตรการทางกฎหมายในการใช้ประโยชน์จากขยะอาหารจากภาคครัวเรือน เพื่อนำเสนอมาตรการทางกฎหมายและมาตรการส่งเสริมอื่น ๆ ที่เหมาะสมสำหรับการใช้ประโยชน์จากขยะอาหารจากภาคครัวเรือน โดยนำมาเป็นเครื่องมือในการแก้ไขปัญหาขยะอาหารจากภาคครัวเรือนของประเทศไทย ซึ่งจัดว่าเป็นหนึ่งในขยะอินทรีย์ เป็นขยะมูลฝอยที่มีพบในสัดส่วนมากที่สุดของขยะมูลฝอยที่จัดเก็บจากชุมชน และไม่ได้รับการบริหารจัดการอย่างมีประสิทธิภาพและก่อให้เกิดประโยชน์ ตั้งแต่จากครัวเรือนส่วนมากไม่มีการคัดแยกขยะอาหารออกจากขยะมูลฝอยประเภทต่าง ๆ ทิ้งรวมกันเป็นขยะมูลฝอยทั่วไป ส่งผลให้วิธีการกำจัดขยะส่วนใหญ่ของประเทศในปัจจุบันนิยมจัดการแบบฝังกลบ ซึ่งก่อให้เกิดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมทั้งมลพิษทางอากาศทางดิน ทางน้ำ ทัศนียภาพและเหตุรำคาญส่งกลิ่นเหม็นรบกวน และเป็นแหล่งพาหะของโรค โดยเมื่อศึกษามาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องการใช้ประโยชน์จากขยะอาหารจากภาคครัวเรือนของประเทศไทย คือ กฎหมายหลักที่เกี่ยวข้องกับการจัดการขยะมูลฝอยรวมถึงขยะอาหารจากภาคครัวเรือน ได้แก่ พระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535 และที่แก้ไขเพิ่มเติม พระราชบัญญัติรักษาความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อยของบ้านเมือง พ.ศ. 2535 และที่แก้ไขเพิ่มเติม และกฎหมายลำดับรอง ได้แก่ กฎกระทรวงสุขลักษณะการจัดการมูลฝอยทั่วไป พ.ศ. 2560 และประกาศกระทรวงมหาดไทย เรื่อง การจัดการมูลฝอย พ.ศ. 2567 ปัญหามาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการใช้ประโยชน์จากขยะอาหารจากภาคครัวเรือนสามารถแบ่งออกได้เป็น 2 ส่วน คือ ส่วนแรก ปัญหาขั้นตอนการเตรียมเพื่อใช้ประโยชน์จากขยะอาหารจากภาคครัวเรือน ซึ่งจากการศึกษาพบว่า กฎหมายที่เกี่ยวข้องไม่ได้มีการกำหนดเป็นไปตามลำดับขั้นตอนการจัดการขยะมูลฝอยรวมถึงขยะอาหารจากภาคครัวเรือน ตั้งแต่การลดปริมาณขยะมูลฝอย การส่งเสริมการนำกลับมาใช้ใหม่ การใช้ประโยชน์ และการนำไปกำจัดเป็นขั้นตอนสุดท้าย ซึ่งลำดับขั้นตอนของการจัดการขยะมูลฝอยมีความสำคัญคือการลดปัญหาการเกิดปริมาณขยะมูลฝอยจำนวนมาก โดยการใช้ทรัพยากรให้เกิดประโยชน์สูงสุดผ่านการนำกลับมาใช้ประโยชน์หรือการรีไซเคิล ก่อนการกำจัดขยะมูลฝอยเป็นลำดับขั้นตอนสุดท้าย แต่มุ่งเน้นบทบาทหน้าที่ในการเก็บ การขน และการกำจัดขยะมูลฝอยของราชการส่วนท้องถิ่น รวมถึงให้อำนาจออกข้อบัญญัติท้องถิ่น เพื่อควบคุมและกำหนดแนวทางการจัดการขยะภายในเขตอำนาจที่รับผิดชอบ แต่พบข้อจำกัดหลายประการ ทั้งในด้านงบประมาณบุคลากร และศักยภาพขององค์กร และกฎหมายลำดับรองฉบับกำหนดหน้าที่ภาคครัวเรือนในการคัดแยกขยะอาหารออกจากขยะประเภทอื่น แต่ขาดมาตรการบังคับใช้ที่มีประสิทธิภาพ ส่งผลให้ขยะอาหารจากครัวเรือนยังคงถูกรวมกับขยะทั่วไป และไม่ได้รับการจัดการเพื่อนำไปใช้ประโยชน์อย่างเหมาะสมตามหลักสุขลักษณะและการใช้ทรัพยากรอย่างยั่งยืน และส่วนที่สอง ปัญหาขั้นตอนการใช้ประโยชน์จากขยะอาหารจากภาคครัวเรือน ซึ่งจากการศึกษาพบว่า กฎหมายลำดับรองกำหนดขั้นตอนการใช้ประโยชนข์ ยะมูลฝอยรวมถึงขยะอาหารไว้ในขั้นตอนของการกำจัด ส่งผลให้ขยะมูลฝอยที่จัดเก็บราชการส่วนท้องถิ่นจัดเก็บมาอาจจะไม่ถูกนำไปใช้ให้เกิดประโยชน์อย่างสมควร แต่จะถูกนำไปกำจัด เช่น การนำไปฝังกลบ การเผาในเตาเผา และกฎหมายลำดับรองไม่มีการกำหนดเกี่ยวกับการส่งเสริมการลดปริมาณขยะมูลฝอยและการใช้ประโยชน์จากขยะมูลฝอยรวมถึงขยะอาหารจากภาคครัวเรือน ขึ้นอยู่เป็นไปตามความสมัครใจของภาคครัวเรือนที่จะมีส่วนร่วมในการใช้ประโยชน์จากขยะอาหารจากภาคครัวเรือน จากการศึกษากฎหมายของต่างประเทศ ได้แก่ ประเทศญี่ปุ่น ประเทศสิงคโปร์ และประเทศสวีเดน พบว่า ประเทศเหล่านั้นได้ออกกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการจัดการขยะมูลฝอยรวมถึงขยะอาหารจากภาคครัวเรือนเป็นไปตามลำดับขั้นตอน ตั้งแต่การลดปริมาณขยะอาหาร การคัดแยกขยะอาหารจากขยะมูลฝอย การนำไปใช้ประโยชน์ โดยการนำไปกำจัดเป็นลำดับขั้นตอนสุดท้าย และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในการใช้ประโยชน์จากขยะมูลฝอยรวมถึงขยะอาหารจากภาคครัวเรือน ผู้เขียนจึงได้เสนอแนะกฎหมายและมาตรการต่าง ๆ ที่เหมาะสมกับประเทศไทย โดยนำแนวทางกฎหมายของต่างประเทศข้างต้นที่เหมาะสมกับประเทศไทยมาปรับใช้ เพื่อให้เกิดการลดปริมาณขยะอาหาร การคัดแยกขยะอาหารจากขยะมูลฝอย และส่งเสริมการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในการใช้ประโยชน์จากขยะมูลฝอยรวมถึงขยะอาหารจากภาคครัวเรือน อันได้แก่ การกำหนดลำดับขั้นตอนของการจัดการขยะมูลฝอยและขยะอาหารไว้ในพระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ. 2535 และพระราชบัญญัติรักษาความสะอาดและความเป็นระเบียบเรียบร้อยของบ้านเมือง พ.ศ. 2535เพื่อให้ภาคส่วนที่เกี่ยวข้องมีหน้าที่ต้องปฏิบัติตามอย่างเคร่งครัด การกำหนดบทบาทของราชการส่วนท้องถิ่นอย่างชัดเจนในการส่งเสริมให้ภาคครัวเรือนคัดแยกขยะอาหารจากขยะมูลฝอยประเภทอื่นและการใช้ประโยชน์จากขยะอาหารจากภาคครัวเรือน และการกำหนดหน้าที่ให้ภาคครัวเรือนคัดแยกขยะอาหารออกจากขยะมูลฝอยประเภทอื่นไว้ในกฎหมายลำดับรองที่กำหนดการจัดการขยะมูลฝอยโดยตรง ได้แก่ กฎกระทรวงสุขลักษณะการจัดการมูลฝอยทั่วไป พ.ศ. 2560 และการแยกลำดับขั้นตอนการใช้ประโยชน์ขยะมูลฝอย ได้แก่ การหมักทำปุ๋ยหรือก๊าซชีวภาพ การแปรสภาพเป็นเชื้อเพลิง และการแปรสภาพเป็นพลังงานไฟฟ้า ออกจากลำดับขั้นตอนการกำจัดขยะมูลฝอยที่กำหนดในกฎกระทรวงดังกล่าว