DOI: 10.17026/ar/vvorru
title: Pakhuis De Pool (AAR 130)
title: Archeologische Begeleiding Prins Hendrikkade 189

description: In oktober 2019 werd het open terrein naast de voormalige Kweekschool voor de Zeevaart aan de Prins Hendrikkade 189 bouwrijp gemaakt voor de uitbreiding van een studentenhuis. Deze werkzaamheden, die bestonden uit het obstakelvrij maken van de ondergrond tot ca. 1 m onder maaiveld, werden archeologisch begeleid.

In 1670 liet koopman Isaac Pool aan de toenmalige IJgracht, ter hoogte van een
voormalige scheepsheling van de WestpIndische Compagnie, een woon‐ en wijnpakhuis bouwen dat hij versierde met een gevelsteen van een Kozak als verbeelding van zijn achternaam. In 1718 verkocht de weduwe van zijn zoon Ambrosius Pool het pakhuis waarna het in 1720 als huiskerk gewijd aan Sint Anna in gebruik werd genomen. Huiskerken, ook wel schuilkerken genoemd, werden ingericht in woon‐ en pakhuizen in de tijd dat katholieken niet openlijk hun geloof
mochten belijden. Vanwege de gevelsteen kreeg de kerk de bijnaam ‘De Pool’. Het gebouw bleef tot 1878 als kerk in gebruik, waarna het in 1901 werd gesloopt. Sinds de sloop is het plangebied onbebouwd gebleven. Op het open terrein konden kadetten van de kweekschool oefenen in de masten van het betonnen opleidingsschip ‘Kaatje’ dat hier op het droge lag.

De archeologische begeleiding was gericht op het in kaart brengen van eventuele
bouwsporen van het pakhuis annex huiskerk. Na verwijdering van de verharding op het terrein, bleek dat het gebouw tot net onder het maaiveld was gesloopt. De ruimte tussen de nog aanwezige funderingsmuren was grotendeels opgevuld met slooppuin van het pand. Het oorspronkelijke pakhuis, met een langwerpige plattegrond van 28,5 bij 13 m, was met een indelingsmuur over bijna de volledige lengte in twee beuken verdeeld. Op deze wijze werd de te overspannen ruimte tot bijna 6 m verkleind, zodat de vloeren voldoende konden worden ondersteund. Het souterrain werd voorzien van een vloer uit gele ijsselstenen.

Na het overlijden van Isaac Pool in 1687 erft zijn zoon Ambrosius het pand. Mogelijk was deze Ambrosius de opdrachtgever voor een verbouwing waarbij in het voorste gedeelte van het pakhuis extra poeren werden aangelegd ter ondersteuning van de bovenliggende vloeren. Ook is denkbaar dat deze aanpassing pas werd uitgevoerd tussen 1718 en 1720 toen het pakhuis werd
aangepast aan de functie van huiskerk. Houtmonsters van de fundering dateren de ingreep in ieder geval na 1697.

In de 18de eeuw werd een nieuwe achtergevel opgetrokken op de fundering van de
oorspronkelijke achtergevel. Tevens werd tegen de nieuwe achtergevel een aanbouwtje geplaatst met een verdiepte toegang tot een kelder in het achterste segment van het pand. Of deze kelder al in het oorspronkelijke pakhuis aanwezig was is niet bekend. In de 19de eeuw werd de kelder gebruikt voor onder meer de opslag van flessen en kruiken in een voorraadrek. In 1805 werd het pand voorzien van een nieuwe voorgevel. Uit de aangetroffen bouwsporen valt af te leiden dat voor de aanleg hiervan de oorspronkelijke gevel tot de fundering was verwijderd. Gelijktijdig werd in het pand zelf een cluster van vijf poeren aangelegd. Wat deze
hebben ondersteund werd niet duidelijk. 

Bij de sloop van het gebouw in 1901 heeft men het niet nodig gevonden het voorraadrek uit de kelder te verwijderen. Onder het slooppuin kwam het gebroken rek met een aantal complete mineraalwaterkruiken en wijn‐, water‐, jenever‐ en likeurflessen tevoorschijn.
description: Amsterdamse Archeologische Rapporten