DOI: 10.17026/dans-zfj-uvqy
title: 15063604 IJS.RHO.ARC Eindrapportage archeologisch onderzoek Floridalaan (ong.) te IJsselstein

description: &lt;p&gt;Gespecificeerde archeologische verwachting&lt;br&gt;Vanuit het bureauonderzoek geldt voor het plangebied alleen een middelhoge tot hoge archeologische verwachting voor resten uit de perioden Neolithicum en Bronstijd. Voor de perioden vanaf in ieder geval de IJzertijd is de archeologische verwachting laag. Deze verwachtingen zijn gebaseerd op basis van de paleogeografische ontwikkeling van het plangebied, en daarmee de ontstane landschappelijke ligging. Vanaf het (Laat-)Paleolithicum t/m het Mesolithicum had het plangebied een ligging binnen een vlechtende riviervlakte (Laagterras), overgaand naar een ligging binnen een kom-gebied. In deze perioden hebben binnen of in de directe omgeving van het plangebied geen voorlopers van de Rijn gelegen. In het Vroeg-Neolithicum komt het plangebied binnen de meandergordel/stroomgordel van Benschop te liggen. Deze meandergordel/stroom¬gordel was actief van circa 5590 tot 3790 voor Chr. (Vroeg-/Midden-Neolithicum). Afzettingen die eerder gesedimenteerd zijn zullen zijn geërodeerd. Daarom geldt er geen archeologische verwachting meer voor resten uit de perioden (Laat-)Paleolithicum t/m Mesolithicum. Met het ontstaan van de meandergordel/stroom-gordel van Benschop, en daarmee de vorming van hoger gelegen kronkelwaardruggen, oeverwallen en crevassen, kreeg het plangebied wel een gunstigere ligging voor in eerste instantie nog tijdelijke bewoning door Jagers-Verzamelaars tijdens het Vroeg- en Midden-Neolithicum en vanaf het Laat-Neolithicum als vaste bewoning door Landbouwers. De ligging op een oeverwal dan wel een kronkel-waardrug gaf de beschikking van voldoende areaal bouwland (akkergronden) en het houden van vee, en daarmee de ontwikkeling van een nederzetting((s)complex). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Tijdens het Midden-Neolithicum wordt de zuidelijke helft en de noordelijke punt van het plangebied nog doorsneden door de meandergordel/stroomgordel van Kapel die actief was tussen 3340 tot 2910 voor Chr. Eerder uitgevoerd archeologisch prospectief uitgevoerd (bureau- en booronderzoek) direct ten zuidwesten en westen van het plangebied heeft aangetoond dat het echter gaat om een crevasse met een omvang/spreiding die groter is dan aanvankelijk werd gedacht en dat het gaat om een waaier van crevasseafzettingen. De crevasse is direct ten zuidwesten van het plangebied, voor een locatie tevens gelegen aan de Floridalaan, aangetroffen op 50 cm -mv en de basis op maximaal 150 cm -mv. De locatie van de crevasse vormde opnieuw geschikte bewoningslocaties.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In het verdere verloop van de Bronstijd kreeg het plangebied steeds meer een ligging in een komachtig gebied, waar tevens periodiek veengroei plaatsvond (minder geschikt zo niet ongeschikt als bewoningslocatie in ieder geval vanaf de IJzertijd). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten inventariserend veldonderzoek&lt;br&gt;Uit de resultaten van het inventariserend veldonderzoek (IVO, verkennende fase) blijkt dat de aangetroffen bodemopbouw maar deels overeenkomsten laat zien die aansluiten met de paleogeografische ontwikkeling van het plangebied zoals beschreven in het bureauonderzoek. Vanaf het maaiveld werd als natuurlijke afzetting een laag komklei verwacht, gesedimenteerd tijdens de actieve fase van de verder ten noorden gelegen rivier de Lek (voordat deze werd bedijkt). In plaats van kalkloze komklei is een laag sterk geroerde, sterk siltige tot sterk zandige klei aangetroffen met hierboven een kleiige zandlaag vermengd met bouwpuin en baksteen. Dit duidt erop dat binnen het plangebied saneringswerkzaamheden zijn uitgevoerd, waarbij de oorspronkelijke komkleilaag tot aan de top van het veen is afgegraven en dat na de saneringswerkzaamheden grond is gestort die voldoet aan de gebruiks-klasse “wonen”. Hierbij zal het gehele pakket crevasseafzettingen die vermoedelijk zijn gesedimenteerd tijdens de actieve fase van de meandergordel/stroomgordel van Kapel (aangetroffen bij eerder uitgevoerd archeologisch booronderzoek direct ten westen van het plangebied), zijn afgegraven. Daarna is het gebied verder ingericht voor de ontwikkeling van de nieuwbouwwijk Zuiderpark, waarbij waarschijnlijk de vanaf het maaiveld aanwezige laag kleiig zand, vermengd met resten betonpuin en baksteen, is op-/aangebracht (wellicht om te fungeren als stabilisatielaag voor toekomstige bebouwing). De waarschijnlijk voorheen aanwezige kalkloze poldervaaggrond zal volledig zijn afgegraven tijdens de saneringswerkzaamheden. Het huidige bodemprofiel bestaat tot gemiddeld 160 cm -mv uit geroerde/verstoorde grond (betreft de op-/aangebrachte grond nadat de sanering hadden plaatsgevonden).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De onverstoorde bodemopbouw begint pas bij de onderliggende zwak kleiige veenlaag. Deze veenlaag zal dateren uit de perioden nadat de meandergordel/stroomgordel van Benschop en Kapel actief was en voordat de meandergordel/stroomgordel van de Lek actief werd. Het plangebied heeft daarmee voor een langere aangesloten perioden buiten het bereik gelegen van grotere riviersystemen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De op gemiddeld 385 cm -mv aangetroffen sterk tot uiterst siltige kleilaag zullen afzettingen betreffen die gesedimenteerd zijn tijdens de actieve fase van de meandergordel/stroomgordel van Benschop. Deze kleilaag is alleen in het noordelijke deel van het plangebied kalkrijk, in het overige deel van het plangebied kalkloos. Dit zijn aanwijzingen dat het gaat om komachtige afzettingen die in het uiterst noordelijke deel van het plangebied overgaan naar oeverwalachtige afzettingen. Belangrijker is echter dat in de top van deze afzettingen geen laklaag/vegetatiehorizont is waargenomen. De aanwezigheid van een laklaag/vegetatiehorizont is een aanwijzing dat dit niveau voor een langere periode aan het maaiveld lag, waardoor bodemvorming kon optreden. Ten aanzien van het aspect archeologie kan er dan sprake van een archeologisch loopniveau. Het ontbreken van een laklaag/vegetatiehorizont duidt erop dat na de actieve fase van de meandergordel/stroomgordel van Benschop het plangebied vrij snel te maken kreeg met natte/drassige condities en dat het een landschappelijke ligging kreeg in een komgebied, waarbij door gebrek aan afzetting van klastische afzettingen veenvorming kon plaatsvinden. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;In geen van de boringen zijn afzettingen aangetroffen die zouden kunnen behoren tot de crevasse die gevormd is tijdens de actieve fase van de meandergordel/stroomgordel van Kapel. De reden dat deze niet zijn aangetroffen is zeer waarschijnlijk vanwege de sanering die heeft plaatsgevonden, waarbij de vervuilde grondlaag in ieder geval het gehele pakket crevasseafzettingen betrof. Na de sanering is grond gestort, waarna de nieuwbouwwijk Zuiderpark tot ontwikkeling kwam (bouwrijp maken van de woonpercelen onder andere door ophoging van het gebied)&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In geen van de boringen zijn archeologische indicatoren waargenomen in het opgeboorde en vervolgens verkruimelde bodemmateriaal. De resten bouwpuin en baksteen in de vanaf het maaiveld aanwezige ophogingslaag zijn van recente datum en tevens van elders aangevoerd (geen archeologische relevantie).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie&lt;br&gt;De gespecificeerde archeologische verwachting, zoals die is weergegeven tijdens het bureauonderzoek, wordt grotendeels niet bevestigd. Er hebben binnen het plangebied waarschijnlijk saneringswerkzaamheden plaatsgevonden waarbij het verwachte pakket crevasseafzettingen, afgedekt met een pakket komklei gesedimenteerd tijdens de actieve fase van de rivier de Lek (en voordat de bedijking plaatsvond), is afgegraven. Na de sanering is het terrein opgevuld met een circa 160 cm dikke laag gestorte grond. Op grotere diepte komen afzettingen voor die waarschijnlijk zijn gesedimenteerd tijdens de actieve fase van de meandergordel/stroomgordel van Benschop. De top van deze afzettingen heeft echter niet voor een langere periode aan het maaiveld gelegen, op basis van het ontbreken van een laklaag/vegetatiehorizont. Er was al vrij snel sprake van natte/drassige condities binnen het plangebied, waarbij door de afwezigheid van een significante influx van fijn klastische sedimenten (komklei) veengroei kon plaatsvinden. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het plangebied wordt geconcludeerd dat de middelhoge tot hoge archeologische verwachting voor resten uit de perioden Neolithicum en Bronstijd worden bijgesteld naar een lage archeologische verwachting. Voor de overige archeologische perioden had het plangebied al een lage archeologische verwachting en blijft de verwachting laag.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectieadvies&lt;br&gt;Op grond van de aangetroffen bodemopbouw binnen het plangebied, waardoor de middelhoge tot hoge archeologische verwachting voor resten uit de perioden Neolithicum en Bronstijd dient te worden bijgesteld naar een lage archeologische verwachting, adviseert Econsultancy om, ten aanzien van de geplande bodemingrepen, in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) geen vervolgonderzoek te laten plaatsvinden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Tevens zal voor de nieuwbouw van de acht vrijstaande woningen het uitgraven van de bouwputten zich beperken tot het geroerde/verstoorde deel van de bodemopbouw (vermoedelijk gestorte grond na de uitvoering van saneringswerkzaamheden). Slechts de heipalen zullen tot grotere diepte worden doorgezet, waarbij echter het verstoorde oppervlak vrij beperkt zal blijven.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Dit selectieadvies is voorgelegd aan het bevoegd gezag in kwestie, Burgemeester en Wethouders van de gemeente IJsselstein en door middel van een selectiebesluit als zodanig bekrachtigd (beoordeling archeologisch rapport door mevrouw F. Hogendoorn, Omgevingsdienst regio Utrecht). Met bovenstaand selectieadvies wordt ingestemd. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Wel dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (ex artikel 53 Monumentenwet 1988) kenbaar te worden gemaakt om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij Onze minister. Deze aangifte dient te gebeuren bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort. Het verdient aanbeveling ook de gemeente IJsselstein en diens adviseur (Omgevingsdienst regio Utrecht) hiervan per direct in kennis te stellen.&lt;/p&gt;
description: Date Accepted: 2015-09-09