DOI: 10.17026/ar/ekwpsb
title: Archeologisch vooronderzoek in het kader van de nieuwbouw aan de Veursestraatweg 116 te Leidschendam, gemeente Leidschendam-Voorburg

description: Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor een plangebied op het adres Veursestraatweg 116 te Leidschendam, gemeente Leidschendam-Voorburg. Het plangebied beslaat een relatief smal kavel van de Veurtsestraatweg tot aan de Vliet en heeft een lengte van ca. 100 m en ca. 18 m breed. Binnen het plangebied is men voornemens de huidige bebouwing te slopen. Daarvoor in de plaats zal een nieuw woonhuis met carport, zwembad en tuinhuis gebouwd worden. Onder het te bouwen woonhuis zal een kelder met een grote van ca. 200 m2 gemaakt worden. Tevens zal binnen het plangebied een uitloop van de Vliet, die het plangebied doorsnijdt, gedempt worden. Aan de Vliet-zijde zal de bestaande ‘insteekhaven’ verder uitgebreid worden met 92 m2. De exacte diepte tot waar werkzaamheden gaan plaatsvinden is nog onbekend. Op basis van het uitgevoerde Bureauonderzoek wordt de kans dat bij de voorgenomen ontwikkelingen een intacte archeologische vindplaats wordt geschaad, (zeer) groot geacht. Om de kans op de aan- of afwezigheid van potentiële archeologische niveaus in te schatten, met name het kanaal van Corbulo en de daarnaast gelegen oeverzone uit de Romeinse tijd, is een verkennend en karterend booronderzoek uitgevoerd. De boringen zijn, vanwege het smalle kavel, uitgevoerd als een enkele boorraai met een variërende onderlinge boorafstand, haak op de strandwal en de Vliet. Ter hoogte van de bedding van het kanaal van Corbulo zijn de boringen verdicht. De boringen zijn tot 3 á 4 m -mv doorgezet. Binnen het plangebied is sprake van meerdere archeologisch relevante niveaus met een bijbehorende archeologische verwachting. In het westelijke deel bevindt zich de aflopende oostelijke flank van de strandwal met daarop oude duinafzettingen. Onder het bovenste zandpakket is een begraven vegetatieniveau aanwezig, die kan duiden op prehistorische bewoning. Dit niveau ligt ca. 120 cm beneden het huidige maaiveld. De top van het duinzand is meer naar het oosten ook intact gebleven. Ter hoogte van de geplande nieuwbouw voor het woonhuis, wordt het mineraalarme veen afgedekt door een pakket lichtgrijs, zeer fijn zand. Het betreft hier waarschijnlijk een tweede fase van duinverstuivingen. Daaronder is landschappelijk sprake van een strandvlakte waarin veen is gegroeid. Waarschijnlijk is deze veengroei gestart in het Neolithicum. Ook onder dit veenniveau lijkt sprake van een dunne vegetatiehorizon op het zand van de strandvlakte. In theorie kan deze vegetatieniveau horen bij die hoger op de strandwal. De omstandigheden voor bewoning in de Prehistorie waren hier waarschijnlijk te ongunstig (nat). Binnen de oostelijke helft van het plangebied is in het veenpakket een Ca. 14 m breed kleipakket waargenomen; het betreft hier de vulling van het kanaal van Corbulo. De vulling bestaat uit uiterst siltige klei met veen- en zandlagen. Boven de vulling van het kanaal van Corbulo is een dunne laag veen of zandige klei aangetroffen, het betreft hier een intact vegetatieniveau. In het oosten van het plangebied bestaat de bovengrond uit een zandpakket met veenlagen, afgedekt door een pakket matig zandige en matig humeuze klei. Het onderste pakket wordt geïnterpreteerd als de vulling van (een eerdere fase, mogelijk uit de Laste Middeleeuwen of Nieuwe tijd van) de Vliet en het bovenste pakket als aanplempingspakket. De vulling van het kanaal van Corbulo is nog geheel intact aanwezig. In de vulling zijn behalve enkele houtfragmenten (takjes) geen archeologische indicatoren gevonden. De gelaagde opbouw doet vermoeden dat het kanaal langzaam is dichtgeslibd aan het einde van de Romeinse tijd. Het kanaal was tussen de 14 en 18m breed. Op de oever van het kanaal zijn geen indicatoren of potentiële archeologische niveaus gevonden maar niet alle typen archeologische sporen zijn met boringen goed te onderzoeken. Vanwege de aanwezigheid van het kanaal van Corbulo geldt voor de oostelijke helft van het plangebied een zeer hoge archeologische verwachting voor het aantreffen van archeologische resten uit de Romeinse tijd. Uit eerder archeologisch onderzoek direct aangrenzend aan en rond het onderhavige plangebied en het uitgevoerde booronderzoek binnen het plangebied, is gebleken dat naast het Kanaal van Corbulo, aan de westzijde, een pad heeft gelopen. De boringen in het plangebied lijken zo’n ook hier te bevetigen. Het betreffende pad ligt direct ten oosten van de bestaande dwarssloot; de resten van het kanaal zelf liggen ten oosten daarvan ter hoogte van de te vergroten insteekhaven. Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek gold voor het plangebied een hoge tot zeer hoge archeologische verwachting voor archeologische sporen en resten, met name gerelateerd aan het kanaal van Corbulo uit de Romeinse tijd. Uit het booronderzoek blijkt dat in het plangebied meerdere stratigrafisch goed bewaarde, potentiële archeologische niveaus aanwezig zijn. Het betreft hier het vegetatieniveau in de top van het duinzand in het westen van het plangebied, de vulling van het kanaal van Corbulo en de oeverzone in het oosten van het plangebied en de mogelijk Middeleeuwse vulling van de Vliet. Niet alle archeologisch relevante niveaus worden echter direct bedreigd door de nieuwbouw. Vestigia stelt op basis van het huidige inrichtingsplan (zie afb. 3) daarom de volgende archeologische vervolgstappen voor: 1. In de voortuin zijn een grindpad, een tweetal parkeerplaatsen onder een carpoort, en beplanting voorzien. Het huidige maaiveld bevindt zich op ca. +0,5 m NAP. Het archeologisch relevante niveau (vegetatiehorizon boring 1) bevindt zich hier op ca. -0.80 NAP. Alleen de (vier) funderingspalen voor de carpoort raken mogelijk dit niveau, maar voorlopig wordt uitgegaan van poeren tot max. 70cm -mv. De verstoring hiervan is zo minimaal dat hier geen verdere archeologische maatregelen nodig zijn. Behoud in situ voor de flank van de strandwal kan worden gerealiseerd. 2. De bestaande woning is inmiddels gesloopt en de fundering uitgebroken. De nieuwe woning is voorzien op de plaats van de oude. Deze is gesitueerd op het hoogste deel van de kavel (+ 0.60 m NAP). De nieuwe woning wordt vrijwel geheel onderkelderd. De onderkeldering zal waarschijnlijk aangelegd via een afzink procedé, waarbij de betonnen wanden worden ingebracht terwijl tegelijk de ondergrond wordt weggegraven. Naar verwachting zal de vloer van de kelder op ca. -2,80 m NAP komen te liggen. Dat is (zie boringen 15, 2 en 3) in het veen onder het duinzand en onder de vegetatiehorizon (-1.80 tot -2,50 m NAP). Omdat niet duidelijk is of op het veen onder het duinzand ofwel onder het veen gewoond kan zijn, wordt geadviseerd de het uitgraven van de kelder archeologisch te begeleiden. 3. Het terras, en de groene haag achter het huis vormen geen bedreiging voor de archeologisch relevante lagen. Behoud in situ kan hier worden gerealiseerd.
4. In de achtertuin is een zwembad gesitueerd van 38m2 en een aanleg diepte van 2,00 m - MV. Het huidige maaiveld ligt ter hoogte van de boringen 4 en 5 momenteel rond 0,0 m NAP, maar zal worden opgehoogd naar +0,50m NAP. De bodem van het zwembad komt derhalve op -1,50 m NAP te liggen. Het bad wordt grotendeels uitgegraven in geroerde bovengrond en de top van het veen. Mogelijk kan echter nog net het niveau van het Romeinse pad naast het Corbulo kanaal geraakt worden. Derhalve wordt voorgesteld ook het uitgraven van het zwembad archeologisch te laten begeleiden. 5. De verdere tuininrichting tot aan de insteekhaven en het bijgebouw vormen geen bedreiging voor de archeologisch relevante lagen. Behoud in situ kan hier worden gerealiseerd. 6. Achterin de tuin, ter hoogte van de boringen 7,10 en 12, wordt een bijgebouw van 9x4 m voorzien met daarnaast een terras. De bovenkant van het archeologisch relevante niveau – de bovenkant van de Romeinse kanaalvulling ligt hier op ca. -1.00- 1.20 m NAP , dat is ruim een meter onder huidig maaiveld. Ook dit terreindeel zal worden opgehoogd tot ca, 0,40 m +NAP. Op de 4 of 6 palen van de fundering na blijven alle onderdelen van het bijgebouw en het terras ruim boven de archeologisch relevante laag. De verstoring van de paalfundering is zo minimaal dat hier geen verdere archeologische maatregelen nodig zijn. Behoud in situ kan hier dus worden gerealiseerd. 7. De beplanting aan de Vlietoever (nieuwe boom en treurwilg) kan in theorie zorgen voor enige schade, maar normaal gesproken hoeven de plantgaten voor de twee bomen niet dieper te zijn dan ca. 1.0 m -mv. Behoud in situ kan ook hier dus worden gerealiseerd. 8. Resteert de verlengde insteekhaven. Deze doorsnijdt de oostelijke helft van het Romeinse kanaal (boringen (6), 7,10,12 en 14) over een lengte van ca. 14 m en een breedte van 6,0 m. Van behoud in situ kan hier geen sprake zijn. Daarom is vervolgonderzoek in de vorm van gravend onderzoek hier onvermijdelijk. Vestigia adviseert hier vervolgonderzoek in de vorm van een proefsleuvenonderzoek (IVO-P), maar in de praktijk grotendeels ingericht als Opgraving (DO). Gezien de diepte van het kanaal, de onderzoeksvragen en de overige condities (bestaande bomen) zal de omvang van de opgraving anders zijn dan die van alleen de contouren van de insteekhaven. Ten behoeve van dit onderzoek is een door de bevoegde overheid goed te keuren, toegesneden, Programma van Eisen (PvE) noodzakelijk. Het bevoegd gezag, de gemeente Leidschendam-Voorburg, dient eerst over het advies in dit rapport een besluit te nemen. Wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het plangebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondst’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Leidschendam-Voorburg, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.