DOI: 10.17026/dans-258-htcm
title: Eindrapportage archeologisch onderzoek Natuurvriendelijke oevers Land van Heusden en Altena te Nieuwendijk

description: &lt;p&gt;Gespecificeerde archeologische verwachting&lt;br&gt;Vanaf de laatste koude en droge fase aan einde van de laatste ijstijd (Jonge Dryas) tot in het Midden-Atlanticum (zie bijlage 1) nam het plangebied een landschappelijke positie in op een rivierduin. Deze rivierduin zal vooral in het Vroeg-Holoceen een relatief hoog gelegen terrein zijn geweest en was een geschikte (tijdelijke) bewoningslocatie voor Jagers-Verzamelaars. De rivierduin (vanaf de flanken) zal vanaf het Mesolithicum en Vroeg-Neolithicum steeds verder bedekt of begroeit zijn geraakt met respectievelijk (kom)kleiafzettingen en veen. Vanaf het Midden-Neolithicum ligt het centrale deel van het plangebied binnen de Uitwijk stroomgordel. Deze stroomgordel was actief van circa 3780 tot 3350 voor Chr. (actief in het Midden- en Laat-Neolithicum) en had een anastomoserend karakter. Waarschijnlijk heeft deze zich ingesneden in de onderliggende rivierduinafzettingen. Direct naast de stroomgordel werden (smalle) oeverwallen gevormd. In het Midden-/Laat-Neolithicum en de Bronstijd zullen de stroomgordel en naastgelegen (smalle) oeverwallen geschikt zijn geweest voor bewoning (Vroege-Landbouwers). Naar verwachting vanaf de IJzertijd zal het plangebied een te natte/drassige positie hebben ingenomen in een komgebied dat bij hoogwater langdurig onder water stond, getuige het te verwachten pakket afdekkende (kom)kleiafzettingen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het noordelijke en zuidelijke deel van het plangebied worden de kans middelhoog geacht op het aantreffen archeologische resten daterend uit het Laat-Paleolithicum t/m Vroeg-Neolithicum. De archeologische laag wordt verwacht aan/in de top van de Pleistocene rivierduinafzettingen, dieper dan 5 m -mv. Tot deze diepte zal in ieder geval niet gegraven worden ten behoeve van de aan te leggen watergangen/natuurvriendelijke oevers.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het centrale deel van het plangebied wordt de kans middelhoog geacht op het aantreffen archeologische resten daterend uit het Midden-/Laat-Neolithicum en de Bronstijd. Voor het noordelijke en zuidelijke deel plangebied neemt deze verwachting snel af naar laag, verder weg van de Uitwijk stroomgordel. De archeologische laag wordt verwacht aan/in de top van de oeverwal-/stroomgordelafzettingen van de Uitwijk stroomgordel (bedekt door jongere komkleiafzettingen), binnen 1,5 en 3 m -mv. Op de flanken van de oeverwallen kunnen deze mogelijk nog iets dieper voorkomen, maar wel (ruim) boven de rivierduinafzettingen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten inventariserend veldonderzoek&lt;br&gt;Uit de resultaten van het inventariserend veldonderzoek (IVO, karterende fase) blijkt dat de bodemopbouw in het centrale deel van het plangebied vanaf minimaal 220 cm -mv, en zowel in noordelijke als zuidelijke richting op grotere diepte, bestaat uit zwak tot matig siltige, kalkloze klei. Hierdoor zou er binnen het binnen het centrale deel van het plangebied een (zeer smalle) voormalige riviergeul aanwezig moeten zijn, naar verwachting die van de Uitwijk stroomgordel. Er zijn echter geen duidelijke verschillen in textuur waargenomen dat onderscheid tussen stroomgordel-, oeverwal- en/of komafzettingen mogelijk maakt. In de top van de laag kalkloze, zwak tot matig siltige klei is tevens geen humeuze bovenlaag aangetroffen dat duidt op een vegetatiehorizont (laklaag) en daarmee van een ouder langdurig bestaand maaiveldniveau (langdurige periode van non-depositie, waardoor vegetatiegroei ging plaatsvinden, begraven A-horizont). Hierdoor is er ook geen aanwijzing van een zogenaamd loopniveau, een niveau waarin restanten van menselijke activiteiten/bewoning kan worden aangetroffen. Ondanks het dikkere pakket klastische afzettingen die zijn afgezet tijdens de Uitwijk stroomgordel lijkt het centrale deel van het plangebied tijdens de actieve fase van de Uitwijk stroomgordel een landschappelijke ligging te hebben ingenomen die gunstig was als bewoningslocatie. Na het verlaten van de Uitwijk stroomgordel vond er een toename van veengroei plaats binnen het plangebied en komt voor tussen gemiddeld 150 en 250 cm -mv en dieper doorlopend in het noordelijke en zuidelijke deel van het plangebied. Het plangebied behield een positie in een laag gelegen en drassig/moerassig gebied tot in ieder geval het moment van het ontstaan van de Nieuwendijk stroomgordel ten oosten van het plangebied (actief vanaf circa 30 na Chr. tot waarschijnlijk 1120 na Chr.). Tijdens de actieve fase van deze stroomgordel nam het plangebied een landschappelijke ligging in op de westflank van een oeverwal. Hierbij is in het plangebied een pakket zwak zandige, kalkrijke klei afgezet vanaf het maaiveld tot gemiddeld 150 cm -mv. Op basis van deze landschappelijke ligging gold wellicht een middelhoge verwachting op resten vanaf de Romeinse tijd, in plaats van een lage verwachting op basis van de resultaten van het bureauonderzoek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Alleen in de huidige bouwvoor is antropogeen (“bodemvreemd”) materiaal aangetroffen. Uit de determinatie blijkt dat het gaat om resten baksteen van (sub)recente ouderdom (19e/20e eeuw, NTC) en een spijker uit de 18e - 20e eeuw (NTC). Waarschijnlijk betreffen het resten die door agrarisch gebruik (ploegen, bemestingsresten) in de bovengrond vermengd zijn. Archeologisch relevante indicatoren zijn verder niet aangetroffen, ook niet in het onderste zwak tot matig siltige kleipakket, dat wellicht is afgezet tijdens de actieve fase van de Uitwijk stroomgordel.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Er zijn daarmee geen duidelijke aanwijzingen om de aanwezigheid van een archeologische vindplaats in het plangebied te vermoeden, waardoor geconcludeerd kan worden dat de voorgenomen bodemverstoringen geen bedreiging vormt voor het archeologisch erfgoed.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De middelhoge verwachting voor resten daterend uit het Midden-/Laat-Neolithicum en de Bronstijd wordt niet bevestigd. Ook de middelhoge verwachting voor resten vanaf de Romeinse tijd, op basis van de aangetroffen bodemopbouw tijdens de uitvoering van het booronderzoek, wordt niet bevestigd. De middelhoge verwachting op resten uit het Laat-Paleolithicum t/m Vroeg-Neolithicum blijft gehandhaafd, maar eventueel aanwezige resten uit deze perioden worden dieper dan 5 m -mv verwachten, ver buiten de aanlegdiepte van de natuurvriendelijke oever.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie&lt;br&gt;Er zijn geen duidelijke aanwijzingen om de aanwezigheid van een archeologische vindplaats in het plangebied te vermoeden, waardoor geconcludeerd kan worden dat de voorgenomen bodem ingrepen geen bedreiging vormt voor het archeologisch erfgoed.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De middelhoge verwachting voor resten daterend uit het Midden-/Laat-Neolithicum en de Bronstijd wordt niet bevestigd. Ook de middelhoge verwachting op resten vanaf de Romeinse tijd, op basis van de aangetroffen bodemopbouw tijdens de uitvoering van het booronderzoek, wordt niet bevestigd. De middelhoge verwachting op resten uit het Laat-Paleolithicum t/m Vroeg-Neolithicum blijft gehandhaafd, maar eventueel aanwezige resten uit deze perioden worden dieper dan 5 m -mv verwachten, ver buiten de aanlegdiepte van de natuurvriendelijke oever.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectieadvies&lt;br&gt;Op grond van het ontbreken van archeologisch relevante indicatoren, adviseert Econsultancy om, ten aanzien van de geplande bodemingrepen, in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) geen vervolgonderzoek te laten plaatsvinden. Wel blijft de middelhoge verwachting op resten uit het Laat-Paleolithicum t/m Vroeg-Neolithicum gehandhaafd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Indien er in de toekomst bodem verstorende ingrepen worden uitgevoerd die dieper gaan dan 5 m -mv, dan wordt geadviseerd een aanvullend veldonderzoek te laten uitvoeren. Indien dit aanvullend veldonderzoek bestaat uit een karterend booronderzoek dan wordt geadviseerd uit praktische overwegingen deze machinaal te laten zetten (bijvoorbeeld avegaarboringen). Ook kan gekozen worden om de graafwerkzaamheden direct archeologisch te laten begeleiden (conform protocol Opgraven). Voor de archeologische begeleiding is een Programma van Eisen (PvE) noodzakelijk, dat voor aanvang van de werkzaamheden moet worden goedgekeurd door het bevoegd gezag, de gemeente Werkendam.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Dit selectieadvies is voorgelegd aan het bevoegd gezag in kwestie, Burgemeester en Wethouders van de gemeente Werkendam en door middel van een selectiebesluit als zodanig bekrachtigd (beoordeling door mevrouw drs. L. Weterings-Korthorst, Senior regioarcheoloog Regio West Brabant, d.d. 22 januari 2014). Met bovenstaand selectieadvies wordt ingestemd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Wel dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (ex artikel 53 Monumentenwet 1988) kenbaar te worden gemaakt om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij Onze minister. Deze aangifte dient te gebeuren bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort. Het verdient aanbeveling ook de verantwoordelijk ambtenaar van de gemeente Werkendam (de heer J. Schmidt) en diens adviseur (mevrouw L. Weterings Korthorst, Senior regioarcheoloog Regio West Brabant) hiervan per direct in kennis te stellen.&lt;/p&gt;
description: Date Accepted: 2014-01-27