DOI: 10.17026/ar/r1w1ag
title: Archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennende fase) Fietspad Polderweg en Ockhuizerweg Haarzuilens (Utrecht)

description: In oktober 2024 heeft de afdeling Erfgoed van de gemeente Utrecht een archeologisch bureau- en booronderzoek uitgevoerd langs de Polderweg en Ockhuizerweg te Haarzuilens in de gemeente Utrecht. De aanleiding van het onderzoek is de aanleg van een fietspad langs de Polderweg en Ockhuizerweg. Binnen het plangebied wordt de bestaande sloot langs de weg gedempt en wordt een fietspad aangelegd. Langs het fietspad wordt een nieuwe watergang gegraven. De graafwerkzaamheden voor de nieuw aan te leggen watergang gaan tot maximaal 1,7 m –mv over een lengte van circa 1200 m. De maximale breedte van de sloot is 8,3 m.

Volgens de archeologische waardenkaart (2023) van de gemeente Utrecht ligt de watergang in drie verschillende zones met een archeologische verwachting. De categorie waarbij de minste verstoring wordt toegestaan is van toepassing (WA4 – gebieden van hoge archeologische verwachting). Dit betreft de vrijstellingsgrens voor grondwerkzaamheden tot 100 m2 en dieper dan 30 cm-mv. Op basis van de omvang van de graafwerkzaamheden wordt de vrijstellingsgrens overschreden en is het uitvoeren van een archeologisch vooronderzoek verplicht gesteld door de gemeente Utrecht. 

Uit het bureauonderzoek blijkt dat binnen het plangebied archeologische resten worden verwacht vanaf de ijzertijd. Deze bevinden zich op de Spengen stroomrug die als crevasse is ontstaan vanuit de Rijn, mogelijk tussen 825 en 375 voor Chr. Crevasseafzettingen vormen hoger gelegen locaties in het landschap die aantrekkelijk zijn geweest voor bewoning in het verleden. 

In de meeste boringen zijn onder een dunne bouwvoor en overgangslaag de afzettingen van de Spengen stroomrug aangetroffen. In diverse boringen zijn de zandige kleiafzettingen van de crevasse direct onder de bouwvoor aanwezig (boringen 3, 4, 5, 8, 10,16, 17, 20). In andere boringen ligt er op de zandige lagen nog een matig siltig kleipakket die als komafzettingen zijn geïnterpreteerd. Er zijn geen duidelijke vegetatiehorizonten in de crevasseafzettingen waargenomen. Vermoedelijk is op de lagergelegen delen van de crevasse tijdens overstromingen komklei afgezet waardoor geen bodemvorming in de top van de lagergelegen crevasseafzettingen is opgetreden. Daar waar de crevasseafzettingen direct onder de bouwvoor aanwezig zijn, zal het voormalig oppervlak zijn opgenomen in de bouwvoor. Dat betekent dat bij aanwezigheid van een vindplaats intacte sporen direct onder de bouwvoor aanwezig kunnen zijn. Verder zijn geen duidelijke verschillen in de zandige kleilagen waargenomen in het zuidelijk deel van het plangebied, waar afzettingen van de Rijn worden verwacht. 

Tijdens het onderzoek zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen die wijzen op een archeologische vindplaats. Hierdoor is tevens niet meer duidelijkheid gekomen over de mogelijke ouderdom van de crevasseafzettingen. In één boring zijn fosfaatvlekken waargenomen, die mogelijk wijzen op de aanwezigheid van vee. 

Op basis van de resultaten van het booronderzoek wordt binnen het plangebied archeologisch vervolgonderzoek geadviseerd. Uit de boringen blijkt dat de top van de crevasseafzettingen (en eventueel daarop afgezette komklei) vermoedelijk is opgenomen in de bouwvoor. Dat betekent dat eventuele vindplaatsen in de bouwvoor zijn opgenomen en alleen diepere sporen nog aanwezig zijn. Dit soort sporen zijn met een verkennend booronderzoek niet goed traceerbaar. De aan- of afwezigheid van een vindplaats is daarom niet uit te sluiten op basis van dit booronderzoek en zal verder onderzocht moeten worden door vervolgonderzoek. In dit geval wordt een archeologische begeleiding van de graafwerkzaamheden geadviseerd. 


De begeleiding is niet voor het hele tracé noodzakelijk. 
- In de zones met komafzettingen wordt de archeologische verwachting laag ingeschat en hoeven de graafwerkzaamheden niet archeologisch begeleid te worden. 
- Delen van het tracé waar mogelijke restgeulen van de crevasseafzettingen worden verwacht wordt begeleiding noodzakelijk geacht, maar de intensiteit van de begeleiding is afhankelijk van de aanwezigheid van deze restgeulen en eventueel aanwezige archeologische resten. Wanneer deze niet aanwezig zijn, kan in overleg met het bevoegd gezag minder intensief worden begeleid. 
- Tenslotte wordt archeologische begeleiding in de oostelijke zone van de Ockhuizerweg en de westelijke zone aan de Polderweg geadviseerd om inzicht te krijgen in de ligging van de stroomrug van de Rijn en de crevasseafzettingen (mogelijke restgeul volgens de kaart van Berendsen). 

Bovenstaande vormt een selectieadvies. Het is aan het bevoegd gezag van de gemeente om het selectieadvies over te nemen dan wel anders te besluiten. De gemeente Utrecht heeft besloten het selectieadvies over te nemen.