DOI: 10.17026/ar/ixakbg
title: Van dorpsuitbreiding tot binnenstad. Een archeologische opgraving aan de Gedempte Nieuwesloot 46 te Alkmaar, gemeente Alkmaar.
title: Gedempte Nieuwesloot 46 / Doelenveld
title: 11GNI

description: In opdracht van de gemeente Alkmaar heeft Hollandia archeologen in 2012 een archeologische opgraving uitgevoerd aan de Gedempte Nieuwesloot 46 en het achterliggende perceel aan het Doelenveld te Alkmaar. Op basis van het tot nu toe verrichte onderzoek op het aangrenzende Doelenveld werd vooraf aan het
onderzoek geconcludeerd dat zich binnen het plangebied waarschijnlijk behoudenswaardige archeologische sporen en vondsten bevinden. Deze sporen werden bedreigd door de geplande nieuwbouw. 

Het doel van de archeologische opgraving was daarom deze gegevens ex-situ
veilig te stellen. De vroege geschiedenis van het onderzoeksgebied wordt gekenmerkt door wateroverlast. Op het Doelenveld in Alkmaar zijn tijdens eerdere archeologische opgravingen al diverse overstromingslagen aangetroffen, en ook tijdens dit onderzoek zijn deze wederom aangetoond.
In het onderzoeksgebied zijn twee overstromingslagen aanwezig en is het restant van een derde laag aangetroffen. Deze derde laag is waarschijnlijk tijdens een latere overstroming grotendeels geërodeerd. Uit historische bronnen is bekend dat Alkmaar in 1134, 1163, 1170 en 1248 getroffen werd door overstromingen. Het is niet duidelijk welke laag aan welke historisch bekende overstroming kan worden verbonden. Gezien de aardewerkvondsten uit de onderste laag, globaal dateerbaar tussen 900 en 1050, is het zelfs denkbaar dat dit een onbekende oudere fase is.
De oudste sporen die tijdens het onderzoek aangetroffen zijn, dateren uit de periode van de 10e tot de 11e eeuw. Uit deze periode stammen twee greppels met een vlechtwerkbeschoeiing en een klein dijkje. Het dijkje loopt van west naar het oost door het onderzoeksgebied. De genoemde sporen komen goed overeen met het heersende beeld dat Alkmaar in de 10e en 11e eeuw vanaf de hoger gelegen strandwal de oostelijke laagtes probeert te ontginnen.
Deze eerste poging wordt getroffen door een overstroming, maar dit weerhoudt de Alkmaarders er niet van om terug te keren naar het gebied, getuige een tweede fase van sporen uit de volle middeleeuwen. Deze tweede fase onderscheidt zich duidelijk van de eerste fase, door een afwijkende oriëntatie. De nieuwe oriëntatie loopt gelijk aan de oriëntatie van het huidige stratenpatroon van de binnenstad van Alkmaar, waar de oude oriëntatie er schuin op staat. 
In de tweede fase worden wederom veel greppels met houten vlechtwerkbeschoeiingen gevonden en daarnaast worden ook een aantal plaggenophogingen aangetroffen. De grootste daarvan is opgeworpen aan weerszijde van het dijkje dat uit de eerste fase stamt. Waarschijnlijk was het dijkje nog zichtbaar en is deze hergebruikt om grond uit te sparen. Op de verhoging
is een zespalige structuur gebouwd, die waarschijnlijk als schuur of hooiberg geïnterpreteerd moet worden.
Als het onderzoeksgebied wederom overstroomt, geven de Alkmaarders de strijd tegen het water op, wat is af te leiden aan het gebrek aan sporen uit de 13e en 14e eeuw. Pas in de 15e eeuw wordt het gebied weer in gebruik genomen en verschijnt de eerste bakstenen bebouwing. Deze bebouwing bestaat uit een compleet woonhuis, een deel van een tweede woonhuis en een voorhof met een brug over de Nieuwesloot. Een situatie die ook terug te vinden is op de historische kaarten die van Alkmaar beschikbaar zijn.

Vanaf de 15e eeuw tot in het heden lijkt het onderzoekgebied continu bebouwd te zijn geweest, waarbij de bebouwing diverse malen verbouwd en herbouwd is. Tussen de bewoningssporen zijn namelijk tenminste vier fasen te herkennen, waarbij ook diverse bijbehorende waterputten en beerputten terug te vinden zijn. In 1863 wordt de Nieuwesloot gedempt en in de laatste fase van bebouwing is daarom geen voorhof meer aanwezig, maar worden de woonhuizen direct aan de straatkant gebouwd. Deze laatste fase van bebouwing stamt uit het einde van
de 19e eeuw.