DOI: 10.17026/dans-z3a-dp3n
title: Leiden, Lammermarkt. Archeologisch onderzoek naar een 17e-eeuws bouwblok

description: &lt;p&gt;In de periode 12 tot en met 23 januari 2014 en 8 april tot en met 8 mei 2015 is een archeologische begeleiding uitgevoerd in het plangebied Lammermarkt te Leiden. De aanleiding voor het onderzoek vormde de voorgenomen bouw van een ondergrondse parkeergarage. Het gebied is gelegen aan de noordwestzijde van de binnenstad van Leiden en wordt omsloten door de Lammermarkt, Nieuwe Beestenmarkt, het wallichaam van molen de Valk en de Rijnsburgersingel. De oppervlakte bedraagt 2,6 hectare; het terrein was tot voor kort in gebruik als parkeerplaats en tijdens het onderzoek ingericht als bouwplaats. Aan het plangebied is op basis van het archeologisch vooronderzoek een hoge archeologische verwachting voor resten vanaf de late middeleeuwen tot en met de nieuwe tijd toegekend. Het onderzoek dat in deze rapportage wordt beschreven, heeft betrekking op de resten van het achterperceel van het Agathaklooster dat aan de Steenweg was gelegen en dat later behoorde tot het Catharinagasthuis. Deze resten dateren van voor 1611. Daarnaast zijn er resten gevonden van het bouwblok en twee grachten die hier na 1611 zijn aangelegd. De resten van het bebouwde deel van het huizenblok waren ernstig verstoord en fragmentarisch bewaard gebleven. Er is weinig vondstmateriaal aangetroffen. Uit de gedempte vulling van de Binnenvestgracht stamt een vondstcomplex dat dateert uit de periode 1675 -1750. Door de gemeente Leiden is ervoor gekozen de ontgravingen van de parkeergarage (en eventueel overige bodemingrepen) die dieper dan de bouwvoor reiken onder `archeologische begeleiding protocol opgraven` te laten plaatsvinden. Tijdens het onderzoek zijn 669 sporen gevonden, die zijn te verdelen in twee hoofdfasen: -Sporen uit de prestedelijke periode (voor 1611). -Sporen uit de stedelijke perioden (tussen 1611 en 1931). Sporen uit de prestedelijke periode voor 1611 (zie bijlage 5) De sporen uit de prestedelijke periode bestaan uit greppels en sloten van de prestedelijke verkaveling. In het zuidwesten van het onderzoeksgebied is ook muurwerk en een kuilencluster gevonden. Het muurwerk heeft eenzelfde oriëntering als de verkaveling. Van het muurwerk zijn nog slechts twee tot drie lagen bewaard gebleven, die bestaan uit gebroken hergebruikte moppen. Het muurwerk heeft gelegen op het achterperceel van het Agathaklooster aan de Steenweg en behoorde later tot de goederen van het Catharinagasthuis. Mogelijk vormde het een onderdeel van de ommuring van het complex. Binnen de ommuring is een cluster van 12 mestkuilen gevonden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Sporen uit de stedelijke perioden 1611 en 1931 (bijlage 6a en 6b) Het grootste deel van de sporen heeft betrekking op het bouwblok dat vanaf 1611 in het plangebied was gelegen. Van de bebouwing zijn maar zeer fragmentarisch resten teruggevonden, het betreft voornamelijk de kelders. Demeeste sporen hebben betrekking op een uitgebreid systeem van secreetgoten, beerputten, tonnen, waterputten en kleine kelders (al dan niet gevuld met beer). Opmerkelijk is de aanwezigheid van beerputten, aangezien er tot nu toe werd aangenomen dat de afvoer van fecaliën in Leiden vanaf de late middeleeuwen was geregeld via secreetgoten. Wat ook opvalt, is dat de beer grotendeels is gescheiden van het overige afval. Aardewerk, bot en glas is in hoofdzaak teruggevonden in de Binnenvestgracht en de Korte Langegracht, waar tijdens het onderzoek ook delen van zijn teruggevonden. Bij de secreetgoten bevonden zich ook op geregelde afstand opvangbassins, waarschijnlijk om de beer te verzamelen en te verhandelen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het vondstmateriaal uit de prestedelijke periode. Er zijn 662 vondsten gedaan uit de prestedelijke perioden. Het materiaal is afkomstig uit twaalf kuilen (merendeels gelegen op het achterterrein van het Agathaklooster) en het vroegere greppelsysteem. Het materiaal dateert uit de 14e tot de 16e eeuw.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het betreft het vroegste materiaal uit het onderzoeksgebied, maar het is gering in aantal en fragmentarisch. Het vondstmateriaal uit de greppels is eveneens fragmentarisch van karakter. In enkele segmenten zijn echter concentraties vondstmateriaal te zien. Het materiaal is te dateren in de 16e eeuw met een piek aan het eind van de 16e eeuw, wanneer de greppels worden gedempt.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het vondstmateriaal uit de stedelijke periode. Uit de stedelijke periode zijn 18412 vondsten geborgen. Deze zijn te dateren in de 17e tot en met de vroege 20e eeuw. Het meeste materiaal (16034 stuks) is geborgen uit de Binnenvestgracht en de Korte Langegracht (4800 stuks). De rest van het materiaal (2378 stuks) is afkomstig uit beerputten/beerkelders, waterputten, goten en kuilen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De vondsten uit de grachten zijn afkomstig uit dumplagen in de Binnenvestgracht en de Korte Langegracht. Het materiaal is niet toe te schrijven aan een perceel, maar is representatief voor de materiële cultuur in dit stadsdeel van Leiden. Nadere uitwerking van het materiaal heeft de ontwikkeling van de materiële cultuur over een periode van ruim 300 jaar in beeld gebracht en ook het consumptiepatroon van voedsel in dit deel van de stad.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Er zijn tijdens het onderzoek tweeëntwintig beerputten en beerkelders onderzocht. In slechts drie gevallen bevatte de contexten veel materiaal. Het meeste materiaal is afkomstig uit een vroeg 20e-eeuwse beerkelder en in mindere mate uit twee beerputten uit de 17e en 18e eeuw. Binnen het netwerk van goten zijn drie contexten aan te wijzen waar 50 tot 60 procent van het materiaal is gevonden. Het materiaal dateert voornamelijk uitde late 19e en vroege 20e eeuw. Het gaat om relatief weinig materiaal met een vrij jonge datering. Slechts 236 vondsten zijn afkomstig uit kuilen, deze zijn te dateren in de 17e en 18e eeuw. Er komt relatief weinig vondstmateriaal uit deze contexten. Vondsten uit bovenstaande contexten zijn gescand op bijzondere vondsten. De uitwerking van de monsters geeft geen aanwijzingen voor ambachtelijke activiteiten, wel geven ze aanvullende informatie op het consumptiepatroon tussen de 17e en 19e eeuw binnen het bouwblok.&lt;/p&gt;