DOI: 10.14457/tu.the.2017.1617
title: การก่อตัวและพัฒนาการของกลุ่มคนเสื้อแดงจังหวัดขอนแก่น

description: งานวิจัยนี้เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ มีวัตถุประสงค์หลักเพื่อ (1) ศึกษากระบวนการก่อตัวของกลุ่มคนเสื้อแดงจังหวัดขอนแก่น (2) ศึกษาพัฒนาการ การจัดรูปองค์กร และยุทธศาสตร์ทางการเมืองของกลุ่มคนเสื้อแดงจังหวัดขอนแก่น และ (3) ศึกษาสภาวะปัจจุบันของกลุ่มคนเสื้อแดงจังหวัดขอนแก่น มีการเก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้การสัมภาษณ์เชิงลึกกับกลุ่มผู้ให้ข้อมูลสำคัญจำนวน 37 คน ประกอบกับใช้เทคนิควิธีการวิจัยเชิงสำรวจกับประชากรผู้อยู่อาศัยในพื้นที่หมู่บ้าน/ชุมชนคนเสื้อแดงแบบ ข. ในจังหวัดขอนแก่นผลการศึกษาพบว่า กลุ่มคนเสื้อแดงจังหวัดขอนแก่นก่อตัวขึ้นมาครั้งแรกในช่วง พ.ศ. 2551 ในรูปแบบของขบวนการปฏิกิริยาเพื่อต่อต้านการรัฐประหาร พ.ศ. 2549 ประกอบไปด้วยกลุ่มย่อยภายในจำนวน 7 กลุ่มในลักษณะหลวม ๆ แต่ละกลุ่มควบคุมโดยแกนนำจากหลากหลายแหล่งที่มาและภูมิหลังทางการเมือง (เช่น นักการเมือง อดีตผู้ว่าราชการจังหวัด เครือข่ายหัวคะแนนทางการเมือง กลุ่มนักจัดรายการวิทยุ และนักเคลื่อนไหวทางการเมือง เป็นต้น) มีทำหน้าที่หลักเพื่อการประสานการทำงานระหว่างกลุ่ม รวมถึงระดมมวลชนและทรัพยากรสำหรับการดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ เช่น การจัดเวทีปราศรัย เดินรณรงค์ หรือเพื่อเข้าร่วมชุมนุมทางการเมืองในจังหวัดขอนแก่นหรือกรุงเทพมหานคร เป็นต้น ในระดับสมาชิกทั่วไปพบว่าสมาชิกส่วนใหญ่ของกลุ่มเป็นกลุ่มคนรากหญ้าในจังหวัดขอนแก่น ประกอบอาชีพเกษตรกร ค้าขายรายย่อย บริการและรับจ้างทั่วไป ซึ่งมีลักษณะร่วม คือ ความไม่ความมั่นคงของระดับรายได้และสวัสดิภาพทางสังคมในด้านอุดมการณ์และเป้าหมายทางการเมืองของกลุ่มคนเสื้อแดงจังหวัดขอนแก่น พบว่า กลุ่มซึ่งแรกเริ่มก่อตัวขึ้นในรูปของขบวนการปฏิกิริยาต่อต้านการรัฐประหาร พ.ศ. 2549 นั้น ขับเคลื่อนวาระการต่อสู้ทางการเมืองเพื่อความเท่าเทียมและความยุติธรรมทางสังคม และการพัฒนาชีวิตความเป็นอยู่ทางเศรษฐกิจ ซึ่งพวกเขามองว่ากระบวนการการเลือกตั้งตามระบอบการปกครองแบบประชาธิปไตยเป็นทางออกไปสู่ชีวิตทางสังคมการเมืองที่ดีมีคุณภาพ ซึ่งเป้าหมายเหล่านี้มีความผูกพันอย่างลึกซึ่งกับภาคปฏิบัติของวาทกรรมทางการเมืองที่มีความเกี่ยวข้องอยู่กับพันตำรวจโท ทักษิณ ชินวัตร และผลสัมฤทธิ์ทางการเมืองในชุดนโยบายประชานิยมของเขาในด้านการยุทธศาสตร์การเคลื่อนไหวของกลุ่มคนเสื้อแดงจังหวัดขอนแก่น พบว่า มีการใช้เครือข่ายและทรัพยากรทางการเมืองที่ฝังตัวอยู่กับฐานเสียงจากกลุ่มแกนนำที่เป็นหัวคะแนนทางการเมืองของพรรคเพื่อไทยเป็นยุทธศาสตร์สำคัญเพื่อขยายฐานมวลชนที่สนับสนุนการทำงานของกลุ่ม มีการสร้างนวตกรรมเพื่อการบริหารจัดการการเคลื่อนไหว เช่น ขอนแก่นโมเดล หมู่บ้านคนเสื้อแดง เป็นต้น ซึ่งมีวัตถุประสงค์หลักเพื่อการแสดงออกเชิงสัญลักษณ์และเอกภาพของคนเสื้อแดงในพื้นที่ ในด้านหนึ่งก็เป็นการวางยุทธศาสตร์คู่ขนานสะท้อนอัตลักษณ์และวัฒนธรรมเฉพาะของกลุ่ม แสดงให้เห็นถึงการต่อต้าน/ไม่ยอมรับอำนาจรัฐทางการ แต่ในอีกทางหนึ่ง โครงสร้างของหมู่บ้านเสื้อแดงก็ถูกใช้เป็นหมุดแผนที่ทางการเมืองเพื่อหวังผลทางการเลือกตั้งโดยกลุ่มแกนนำที่เป็นหัวคะแนนเดิมของเครือข่ายพรรคการเมืองในพื้นที่ด้วยในด้านการระดมและจัดการทรัพยากรของกลุ่มคนเสื้อแดงขอนแก่น มีลักษณะเป็นการบริจาค อาหาร สิ่งของ เงิน หรือทรัพยากรอื่น ๆ ในลักษณะเรี่ยไรลงขันกันเพื่อใช้ในการเคลื่อนไหวทางการเมือง สอดคล้องกับวัฒนธรรมท้องถิ่นของคนอีสานโดยใช้จุดเด่นทางวัฒนธรรมนี้ในการระดมเงินทุนและผู้เข้าร่วมในกิจกรรมอย่าง หมอลำการเมือง และผ้าป่า/กฐินคนเสื้อแดง เป็นต้น นอกจากนี้ นักการเมืองในพื้นที่และนายทุนท้องถิ่นยังเป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการจัดสรรทรัพยากรและเงินทุนสนับสนุนการเคลื่อนไหวของกลุ่มคนเสื้อแดงจังหวัดขอนแก่นด้วยในปัจจุบัน (พ.ศ. 2561) ผลจากช่วงระยะของการควบคุมอย่างเข้มงวดโดยอำนาจรัฐในช่วง พ.ศ. 2553-2554 และ ภายหลังการรัฐประหาร พ.ศ. 2557 ทำให้กลุ่มคนเสื้อแดงจังหวัดขอนแก่นตกอยู่ในสภาวะคลายตัวลงหรือกระทั่งมีการสลายตัวไปในบางส่วน อย่างไรก็ตาม ก็มิได้หมายความว่าจิตวิญญาณการต่อสู้ ประสบการณ์ และความทรงจำทางการเมืองของประชาชนคนเสื้อแดงในพื้นที่ทั้งหมดได้สูญหายหรือถูกทำลายไป ภาคปฏิบัติการของวาทกรรมทางเมืองและประสบการณ์ที่ผ่านมาได้สลักประทับกลายเป็นความทรงจำสาธารณะและโลกทัศน์ทางการเมืองของกลุ่มคนเสื้อแดงจังหวัดขอนแก่น