DOI: 10.17026/ar/bfe0o4
title: Replication Data for: Transect-rapport 5086: Archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek, verkennende fase. Brunchem, Steenweg. Gemeente Zaltbommel.

description: Op basis van het bureauonderzoek is vastgesteld dat in de ondergrond van het plangebied de 
afzettingen van meerdere stroomgordels begraven liggen. Deze stroomgordels betreffen fossiele 
rivieren van de Rijn uit een tijd toen het Nederlands rivierengebied nog niet bedijkt was en rivierlopen 
regelmatig hun loop verlegden. In de diepe ondergrond ligt de zogenaamde Brakel stroomrug, 
waarvan in het plangebied oever- en beddingafzettingen van respectievelijk klei en zand moeten 
liggen. Deze rivierloop is sinds het Neolithicum actief geweest en heeft sindsdien vanwege het hoge 
voorkomen van oeverafzettingen bewoningsmogelijkheden geboden. Verder liggen in het plangebied 
afzettingen van de Zaltbommel-Nederhemert en Bruchem stroomgordels, die respectievelijk hun 
activiteit kenden in het Neolithicum en de IJzertijd-Romeinse tijd. De te verwachten afzettingen 
betreffen onder meer ook afzettingen van oevers en crevasses (natuurlijk oeverwaldoorbraken) en 
kunnen ook geschikt zijn geweest als woonplaats. Aanwijzing voor bewoning in het plangebied vormt 
een vindplaats uit de periode Neolithicum-Bronstijd, die als terrein van waarde op de Archeologische 
Monumentenkaart is aangeduid (AMK terrein 15674). Er zijn tijdens eerder uitgevoerd archeologisch 
onderzoek in het plangebied in het centrale deel op een diepte tussen 85-120 cm -Mv verschillende 
vondsten aangetroffen, die aan een cultuurlaag te koppelen waren. Dit gegeven, in combinatie met de 
aanwezigheid van bewoonbare oeverafzettingen uit verschillende perioden leidt ertoe dat voor het 
plangebied een hoge archeologische verwachting geldt voor de periode Neolithicum-Late 
Middeleeuwen. Vindplaatsen kunnen naar verwachting ook goed geconserveerd zijn, doordat door de 
opvolging van verschillende rivieractiviteit in het gebied de archeologische resten onder k lei begraven 
zijn geraakt. Op resten uit de Nieuwe tijd geldt een lage archeologische verwachting. Op historische 
kaarten uit het begin van de 19e eeuw en de afwezigheid van historische bebouwing in de directe 
omgeving van het plangebied doen niet vermoeden dat er sinds het begin van de Nieuwe tijd 
versteende huisplaatsen/nederzettingen te verwachten zijn. Resten uit de periode Laat-PaleolithicumMesolithicum worden niet verwacht. Omdat in het plangebied in het Neolithicum een Rijntak gelegen 
heeft, is de verwachting dat oudere resten als gevolg van de stroming van water zijn geërodeerd.
Uit het veldonderzoek blijkt dat de ondergrond van het plangebied uit een opeenstapeling van 
bedding-, oever- en komafzettingen bestaat. Daarbij ligt in het oosten van het plangebied een oude
crevassegeul. Op basis van de diepteligging van de verschillende afzettingen in het gebied en 
geologische informatie uit vakliteratuur liggen in het oosten van het plangebied bedding- en 
oeverafzettingen van de Bruchem stroomgordel, die in het Neolithicum is ontstaan. De crevassegeul in 
het oosten is ingesneden in deze oeverafzettingen en dateert waarschijnlijk uit de periode IJzertijdRomeinse Tijd, een tijd waaruit meerdere van dergelijke crevassegeulen in het gebied zijn ontstaan 
(zie bijvoorbeeld het archeologisch onderzoek ‘Zaltbommel, De Wildeman’). De oever- en 
beddingafzettingen die tijdens het onderzoek is het westen van het plangebied zijn gevonden behoren 
tot de Zaltbommel-Nederhemert stroomgordel (uit de IJzertijd-Romeinse tijd). De oeverafzettingen 
die centraal en in het zuidwesten van het plangebied zijn gevonden behoren waarschijnlijk tot de oude 
Brakel stroomrug: deze afzettingen bevinden zich beneden 200 cm -Mv en liggen in tegenstelling tot 
de afzettingen van de andere rivieren begraven onder een laag komklei (van beide eerder genoemde 
stroomruggen) en veen. In het oosten en noorden van het plangebied is op een diepte van 55-85 cm -
Mv (1,7 tot 2,1 m NAP) een vegetatieniveau aanwezig, dat aan een cultuurlaag doet denken vanwege 
het voorkomen van brokken houtskool Mogelijk betreft het hier de laag, die tijdens eerder onderzoek 
in het plangebied ook is waargenomen. De aanwezigheid van deze vermeende cultuurlaag bevestigt 
de hoge archeologische verwachting uit het bureauonderzoek. De kans op de aanwezigheid van 
archeologische resten in het gebied is groot. Er zijn echter tijdens het onderzoek geen vondsten 
gedaan, die de ouderdom van de gevonden laag dateren. Wel kan op basis van dit onderzoek worden 
gesteld dat er in het gebied rekening gehouden moet worden met een gestapelde verwachting, 
waarbij archeologische resten op meerdere dieptes te vinden zijn door het voorkomen van 
oeverafzettingen van meerdere stroomruggen. Op grond van het voorkomen van de afzettingen is 
echter een verwachtingskaart van het plangebied gemaakt, waarbij ruwweg de zones zijn aangeduid 
waar welke resten te verwachten zullen zijn op grond van het type verwachting en hoe hoog die 
verwachting dan is. De lage verwachting is hierbij toegekend aan het gebied waar overwegend 
komafzettingen en veen zijn aangetroffen