DOI: 10.14457/tu.the.2015.624
title: ปัญหากฎหมายอนุสิทธิบัตรไทย

description: สิทธิบัตร (Patent) เป็นทรัพย์สินทางปัญญาประเภทหนึ่ง หมายถึง หนังสือสำคัญที่รัฐออกให้เพื่อคุ้มครองการประดิษฐ์ (Invention) หรือการออกแบบผลิตภัณฑ์ (Product design) ที่มีลักษณะตามที่กฎหมายกำหนด โดยให้สิทธิพิเศษ (Exclusive rights) ที่ให้ผู้ประดิษฐ์คิดค้นหรือผู้ออกแบบผลิตภัณฑ์ มีสิทธิที่จะผลิตสินค้า จำหน่ายสินค้าแต่เพียงผู้เดียว ในช่วงระยะเวลาหนึ่ง วัตถุประสงค์ก็เพื่อคุ้มครองสิทธิอันชอบธรรมของผู้ประดิษฐ์คิดค้นสิ่งใหม่ๆซึ่งใช้ความวิริยะ อุตสาหะในการสร้างสรรค์งานขึ้นมา ทั้งเป็นการให้รางวัลแก่ผู้ประดิษฐ์ที่สามารถคิดค้นสิ่งใหม่ๆที่เป็นประโยชน์แก่สังคม และเป็นเครื่องมือจูงใจให้นักประดิษฐ์รายอื่นคิดค้นสิ่งใหม่ๆขึ้น สิ่งประดิษฐ์ที่จะได้รับสิทธิบัตรจะต้องประกอบด้วยเงื่อนไขดังต่อไปนี้ 1. เป็นการประดิษฐ์ขั้นใหม่ (Novelty) 2. เป็นการประดิษฐ์ที่มีขั้นการประดิษฐ์สูงขั้น (Inventive Step) 3. การประดิษฐ์นั้นสามารถประยุกต์ใช้ในทางอุตสาหกรรม (Industrial application)อย่างไรก็ตามการจะได้รับความคุ้มครองสิทธิบัตรมีกระบวนการขั้นตอนการตรวจสอบมากมาย ใช้ระยะเวลานาน และมีค่าใช้จ่ายสูง และเมื่อโลกมีการพัฒนาเทคโนโลยีมากขึ้น  ในหลายประเทศมีความต้องการความก้าวหน้าทางนวัตกรรมสิ่งประดิษฐ์อย่างสูงเพื่อพัฒนาด้านอุตสาหกรรม เทคโนโลยี จึงก่อให้เกิดแนวคิดระบบสิทธิบัตรลำดับรอง(Second-tier Patent System) หรืออนุสิทธิบัตรขึ้น เพื่อเป็นการคุ้มครองการประดิษฐ์ที่มีเทคโนโลยีไม่สูงมากเพียงพอจะเป็นสิ่งประดิษฐ์ที่ได้รับสิทธิบัตรจากการมีขั้นการประดิษฐ์ที่สูงขึ้น (Inventive step) อนุสิทธิบัตรอาจเป็นสิ่งประดิษฐ์ที่มีการปรับปรุงเพียงเล็กน้อย และขั้นตอนในการขอรับอนุสิทธิบัตร จะใช้เวลาสั้นกว่าสิทธิบัตรการประดิษฐ์มาก วัตถุประสงค์ของกฎหมายอนุสิทธิบัตรมีขึ้นก็เพื่อ 1.ให้ความคุ้มครองสิ่งประดิษฐ์ที่มีระดับขั้นการประดิษฐ์ที่ต่ำ (low level Inventions) คือไม่ถึงกับมีความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีเพียงพอที่จะขอรับสิทธิบัตรได้ ซึ่งอาจเป็นสิ่งประดิษฐ์ที่มีวงจรการทำกำไรที่สั้น เพื่อให้ได้รับความคุ้มครองที่รวดเร็วและสามารถหาประโยชน์จากการค้ากับสิ่งประดิษฐ์นั้นได้ทันท่วงที  2.ให้ความคุ้มครองแก่องค์กรขนาดเล็ก (SMES) ที่ไม่มีเงินทุนเพียงพอที่จะขอรับสิทธิบัตร เพื่อให้ได้รับความคุ้มครองที่รวดเร็วและประหยัดค่าใช้จ่าย ให้บริษัทเหล่านี้ได้โอกาสในการเติบโตขับเคลื่อนเศรษฐกิจต่อไปได้ 3.ให้ความคุ้มครองแก่สิ่งประดิษฐ์ที่ต้องการได้รับความคุ้มครองโดยง่าย ไม่ต้องผ่านขั้นตอนการตรวจสอบการประดิษฐ์ที่มีความยุ่งยากและใช้เวลาในการตรวจสอบนานสิ่งประดิษฐ์ที่จะได้รับการออกอนุสิทธิบัตรให้จึงไม่จำเป็นต้องมีขั้นการปะดิษฐ์ที่สูงขั้น (Substantive Examination) เพียงแต่มีความใหม่ (Novelty) และการประยุกต์ใช้ในทางอุตสาหกรรม (Industrial application)เท่านั้น ลักษณะของอนุสิทธิบัตรลักษณะของอนุสิทธิบัตรคือการให้ความคุ้มครองแก่สิ่งประดิษฐ์ง่ายขึ้นและเสียค่าใช้จ่ายในการขอรับความคุ้มครองที่น้อยลง แต่ได้รับสิทธิเด็ดขาด (exclusive right) ในสิ่งประดิษฐ์เทียบเท่ากับสิทธิบัตร  ในกระบวนการตรวจสอบคำขอรับความคุ้มครองอนุสิทธิบัตรจะตัดขั้นตอนการตรวจสอบการประดิษฐ์ (substantive Examination) ซึ่งเป็นการตรวจสอบคุณสมบัติว่าสิ่งประดิษฐ์นั้นสมควรจะได้รับอนุสิทธิบัตรตามเงื่อนไขที่กฎหมายกำหนดหรือไม่ออก โดยมีเพียงขั้นตอนการตรวจสอบเบื้องต้น (preliminary examination) ซึ่งตรวจสอบแค่ความถูกต้องของแบบฟอร์ม (formalities check) ข้อห้ามกฎหมายบางประการ เท่านั้น ก็จะออกอนุสิทธิบัตรให้ โดยใช้ระยะเวลาเฉลี่ยในการพิจารณาคำขอไม่เกิน 6 เดือนเท่านั้นและด้วยขั้นตอนการออกอนุสิทธิบัตรที่มีความง่ายและเสียค่าใช้จ่ายน้อย จึงมีระยะเวลาในการคุ้มครองที่ต่ำกว่าสิทธิบัตร เช่นในประเทศไทยกำหนดให้มีระยะเวลาการคุ้มครอง 10 ปีในการออกความคุ้มครองอนุสิทธิบัตรที่ง่าย ประหยัด และรวดเร็วเช่นนี้กลับมีปัญหาในเนื้อหากฎหมายหลายประการดังนี้คือ 1. ปัญหาการกำหนดบทนิยามขั้นการประดิษฐ์(level of inventions) สำหรับกฎหมายอนุสิทธิบัตร ซึ่งระดับขั้นการประดิษฐ์สำหรับกฎหมายอนุสิทธิบัตรควรมีความแตกต่างกับสิทธิบัตรอย่างชัดเจน เนื่องจากในปัจจุบันกฎหมายอนุสิทธิบัตรไทยยังมิได้บัญญัติบทนิยามเอาไว้ว่ามีความแตกต่างจากระดับขั้นการประดิษฐ์ของสิทธิบัตรซึ่งใช้ระดับขั้นการประดิษฐ์ที่สูงขึ้น (inventive step) อย่างไร 2.ปัญหาระบบการตรวจสอบการขอรับความคุ้มครองอนุสิทธิบัตรไม่มีความละเอียดเพียงพอ เนื่องจากการขอรับความคุ้มครองไม่มีขั้นตอนการตรวจสอบการประดิษฐ์ (substantive Examination) มีเพียงแต่ตรวจสอบเบื้องต้น (preliminary examination) ก็จะออกอนุสิทธิบัตรให้ ทั้งนี้ก็เพื่อความรวดเร็วในการออกความคุ้มครอง จึงก่อให้เกิดการออกอนุสิทธิบัตรให้แก่สิ่งประดิษฐ์ที่คุณภาพต่ำ คือมีลักษณะเป็นการลอกเลียนแบบการประดิษฐ์จากงานที่ปรากฏอยู่แล้ว เพื่อจะให้ได้รับความคุ้มครองเช่นเดียวกับสิทธิบัตร 3.ปัญหาระยะเวลาในการยื่นคำขอให้ตรวจสอบการออกอนุสิทธิบัตรสั้นเกินไป เนื่องจากตามกฎหมายอนุสิทธิบัตรไทย ได้กำหนดระยะเวลาเพียง 1 ปีจากวันที่ได้รับอนุสิทธิบัตร ในการให้ผู้มีส่วนได้เสียยื่นคำขอตรวจสอบว่าอนุสิทธิบัตรไม่มีลักษณะที่จะจดทะเบียนได้ ซึ่งเป็นระยะเวลาที่สั้นเกินไป เมื่อยื่นคำขอแล้ว จึงจะมีการตรวจสอบการประดิษฐ์ (substantive Examination) ขึ้น แต่หากมิได้มีการยื่นคำขอภายในกำหนดระยะเวลาดังกล่าว อนุสิทธิบัตรนั้นก็เป็นอันสมบูรณ์ 4.ปัญหาการดำเนินคดีอนุสิทธิบัตรในศาล เนื่องจากอนุสิทธิบัตรมิได้ผ่านการตรวจสอบการประดิษฐ์ (substantive examination) จึงเกิดการนำเอาอนุสิทธิบัตรที่คุณภาพต่ำนี้ไปใช้ในการฟ้องคดีละเมิดสิทธิบัตรหรืออนุสิทธิบัตรกับผู้อื่น ซึ่งจากปัญหาที่เกิดขึ้นเหล่านี้ได้สร้างความเสียหายแก่ระบบการคุ้มครองสิทธิบัตรทั้งยังก่อให้เกิดความเสียหายทางเศรษฐกิจที่ปล่อยให้มีอนุสิทธิบัตรคุณภาพต่ำออกสู่สาธารณะจนเกิดการผูกขาดทางการค้าในสิ่งประดิษฐ์ที่ควรจะเป็นสาธารณะสมบัติของแผ่นดิน (public domain)ซึ่งเมื่อศึกษาถึงปัญหากฎหมายอนุสิทธิบัตรในต่างประเทศจึงพบว่า สาธารณรัฐประชาชนจีนกำลังประสบปัญหากับระบบกฎหมายอนุสิทธิบัตรเช่นเดียวกับประเทศไทย และเป็นปัญหาที่ส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจของประเทศและความเชื่อมั่นต่อระบบอนุสิทธิบัตรจีนอย่างมาก เนื่องจากบทบัญญัติกฎหมายอนุสิทธิบัตรที่มีลักษณะคล้ายคลึงกับประเทศไทย ดังนั้นหากไม่มีการแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นกับกฎหมายอนุสิทธิบัตรประเทศไทยแล้ว ประเทศไทยจะเดินหน้าเข้าสู่ปัญหาที่สาธารณรัฐประชาชนจีนประสบในขณะนี้อย่างแน่นอน ในประเทศสหรัฐอเมริกาไม่มีการนำกฎหมายอนุสิทธิบัตรมาใช้เนื่องจากมองว่าตนเองเป็นผู้ประดิษฐ์เทคโนโลยีของโลกการลดระดับขั้นการประดิษฐ์อาจนำไปสู่ปัญหาการตีความระดับขั้นการประดิษฐ์ และการนำอนุสิทธิบัตรมาใช้ในการกีดกันคู่แข่งทางการค้าอื่น การศึกษากฎหมายอนุสิทธิบัตรประเทศออสเตรเลีย พบว่าในประเทศออสเตรเลียมีการนำขั้นการประดิษฐ์สำหรับอนุสิทธิบัตรแยกออกต่างหากจากระดับขั้นการประดิษฐ์ของสิทธิบัตร เกิดเป็น “ขั้นการปรับปรุงขั้นใหม่” หรือ “Innovative step” เพื่อให้เกิดความชัดเจนในการตีความระดับขั้นการประดิษฐ์ ส่วนในประเทศญี่ปุ่นมีการกำหนดว่าจะต้องมีการนำสิ่งประดิษฐ์ที่ได้รับอนุสิทธิบัตรไปผ่านตรวจสอบการประดิษฐ์ (substantive examination) เพื่อให้ได้รับรายงานการตรวจสอบการประดิษฐ์ (report on utility technical opinion) เสียก่อน จึงจะสามารถใช้สิทธิใดๆในอนุสิทธิบัตรได้จากการศึกษาปัญหากฎหมายอนุสิทธิบัตรในต่างประเทศแนวทางการแก้ไขปัญหากฎหมายอนุสิทธิบัตรไทย ควรจะกำหนดได้สองแนวทางคือ แนวทางแรก คือการยกเลิกกฎหมายอนุสิทธิบัตร โดยใช้กฎหมายทางเลือกอื่นในการคุ้มครองสิ่งประดิษฐ์ เช่น การใช้กฎหมายสิทธิบัตรออกแบบผลิตภัณฑ์ (design laws) หรือการใช้กฎหมายว่าด้วยการแข่งขันทางธุรกิจที่ไม่เป็นธรรม (unfair-competition law) แนวทางที่สองคือการ ใช้กฎหมายอนุสิทธิบัตรต่อไปแต่แก้ไขกฎหมายอนุสิทธิบัตรในประเด็นต่อไปนี้ 1. การปรับปรุงนิยามระดับขั้นการประดิษฐ์ (level of inventions)สำหรับอนุสิทธิบัตร โดนนำบทนิยาม ระดับขั้นการปรับปรุงขึ้นใหม่ (Innovative step) มาใช้สำหรับกับการขอรับความคุ้มครองอนุสิทธิบัตรโดยเฉพาะ เพื่อความชัดเจนในการแบ่งแยกบทนิยาม 2. การแก้ไขปัญหาการตรวจสอบคำขอรับความคุ้มครองที่ไม่ละเอียดเพียงพอ โดยการบังคับให้นำสิ่งประดิษฐ์ที่ได้รับอนุสิทธิบัตร เข้าตรวจสอบการประดิษฐ์ (substantive examination) เสียก่อนจะใช้สิทธิใดๆในอนุสิทธิบัตรได้ โดยผู้ทรงอนุสิทธิบัตรต้องเป็นผู้รับภาระการออกค่าใช้จ่ายในการตรวจสอบการประดิษฐ์เอง  3. การแก้ไขกำหนดระยะเวลาให้ผู้มีส่วนได้เสียหรือผู้ใดก็ได้ สามารถยื่นคำขอให้ตรวจสอบการประดิษฐ์ (substantive examination) จากภายในระยะเวลา 1 ปีนับแต่วันได้รับจดทะเบียนอนุสิทธิบัตร เป็นภายในระยะเวลาใดก็ได้แม้กระทั่งอนุสิทธิบัตรนั้นหมดอายุไปแล้วก็ตาม 4. แก้ปัญหาการดำเนินคดีอนุสิทธิบัตรในศาล โดยเพิ่มขั้นตอนก่อนการนำคดีอนุสิทธิบัตรขึ้นสู่ศาล ให้ผู้ทรงอนุสิทธิบัตรจะต้องทำคำเตือนเป็นหนังสือไปยังผู้กระทำละเมิดอนุสิทธิบัตรพร้อมทั้งจัดทำรายงานการตรวจสอบการประดิษฐ์ (report on utility technical opinion) ว่าอนุสิทธิบัตรที่จะใช้ฟ้องคดีนั้น ผ่านขั้นตอนการตรวจสอบการประดิษฐ์ (substantive examination) แล้ว โดยผู้ทรงอนุสิทธิบัตรต้องเป็นผู้รับภาระออกค่าใช้จ่ายในการจัดทำรายงานตรวจสอบการประดิษฐ์เอง จึงจะมีสิทธินำคดีขึ้นสู่ศาลได้