DOI: 10.17026/dans-2x4-rs7h
title: 14065727 LIN.JAN.ARC Eindrapportage archeologisch onderzoek Plangebied Plaksewei te Bemmel

description: &lt;p&gt;Gespecificeerde archeologische verwachting&lt;br&gt;Het plangebied heeft een hoge verwachting op het aantreffen van archeologische resten uit alle archeologische perioden vanaf het Laat-Paleolithicum. Het merendeel van het plangebied neemt namelijk een landschappelijke positie in op een rivierduin. Rivierduinen zijn altijd zeer geschikte (tijdelijke) bewoningslocaties, eerst voor zowel Jagers-Verzamelaars als later voor Landbouwers. De uiterst westelijke strook van het plangebied ligt binnen de meandergordel/stroomgordel van Ressen fase C. Deze meandergordel/stroomgordel was actief van circa 1500 tot 1000 voor Chr. (Midden- en Vroege Bronstijd). Mogelijk is tijdens deze actieve fase ter plaatse een deel van de rivierduin geërodeerd. Naast de meandergordel/stroomgordel zullen oeverwalafzettingen zijn gesedimenteerd, mogelijk ook bovenop de rivierduin. Ook tijdens en na de actieve fase van de meandergordel/stroomgordel van Ressen (fase C), bleef het plangebied een geschikte bewoningslocatie. Zeker de rivierduin behield zijn hoge ligging in het landschap en gaf de beschikking van voldoende areaal bouwland (akkergronden) en het houden van vee, en daarmee gunstige condities voor de ontwikkeling van een nederzetting((s)complex).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Archeologische onderzoeken in de omgeving en op dezelfde rivierduin als waar het plangebied op ligt, hebben geresulteerd in het aantreffen van diverse archeologische vindplaatsen. Ten zuidoosten van het plangebied in of direct nabij de historische kern van Bemmel dateren deze vanaf de IJzertijd en vooral uit de Middeleeuwen (gekoppeld aan het ontstaan van de historische dorpskern). Er zijn echter ook resten aangetroffen daterend uit het Neolithicum en de Bronstijd. De historische kern van Bemmel ligt op dezelfde rivierduin als waar het plangebied op ligt. Ten noorden van het plangebied zijn langs de noordelijke randzone van de rivierduin archeologische resten aangetroffen daterend uit de IJzertijd.&lt;br&gt;In het centraal-oostelijke deel van het plangebied heeft een adellijke woning gestaan die in 1648 is gebouwd, De Hoogen Eest. Nadat het was afgebrand in 1972 zullen de overblijfselen gesloopt zijn. Ter plaatse van de woning staat nu een loods. Er dient rekening mee te worden gehouden dat ondergrondse delen van de adellijke woning nog aanwezig zijn.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten inventariserend veldonderzoek&lt;br&gt;Uit de resultaten van het inventariserend veldonderzoek (IVO, verkennende fase direct gecombineerd met de karterende fase) blijkt dat de bodemopbouw binnen het merendeel van het plangebied bestaat uit dagzomend rivierduinzand en waar de bodemopbouw vrij intact en eenduidig is. Het rivierduinzand bestaat uit goed gesorteerd maar wel scherp aanvoelend, kalkloos, matig siltig, matig grof zand. Hierin heeft zich van nature een holtpodzolbodem gevormd die ook wel wordt aangeduid als een bruine bosgrond, en is waarschijnlijk intensief beakkerd. In het centrale deel van het plangebied komen boringen voor waar bodemingrepen hebben plaatsgevonden die dieper gaan dan de huidige bouwvoor (eerste 30 cm), echter nog wel beperkt tot de bovengrond (eerste 50 cm), maximaal tot circa 70 cm -mv. Bij enkele boringen gezet binnen de dagzoomde rivierduin betreft de onverstoorde bodem onder de humeuze bovengrond direct de 2C-horizont (afgetopt profiel). Diepe verstoringen zijn waargenomen langs de westzijde van de champignonkwekerij en langs de noordrand van het plangebied, waar de voorlopers van de Plakselaan en De Plak hebben gelopen. Hier komen vooral halfverhardingslagen voor met veel resten recent puin en baksteen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Een westelijk gelegen zone vormt een overgangsgebied waar waarschijnlijk rivierduinzand is afgekalfd tijdens de actieve fase van de meandergordel/stroomgordel van Ressen (fase C), lokaal verplaatst is en vervolgens, vermengd met sediment aangevoerd door de rivier, is afgezet. Ter plaatse is echter ook een op-/aangebrachte laag grond aanwezig, bestaande onder andere uit elders afgegraven rivierduinzand. Waarschijnlijk is deze ophoging niet van recente datum. Het zal zijn opgehoogd om daarmee het akkerareaal te vergroten (historisch gebruik van dit deel van het plangebied). In de diepere ondergrond is weer een Laag van Wijchen aanwezig en vlechtende rivierterrasafzettingen van het Laagterras.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het uiterst noordwestelijke deel en de zuidrand van het plangebied liggen buiten het rivierduin. In het uiterst noordwestelijke deel plangebied komen vanaf het maaiveld oeverwalafzettingen voor die gesedimenteerd zijn tijdens de actieve fase van de meandergordel/stroomgordel van Ressen (fase C), van circa 1500 tot 1000 voor Chr. (Midden- en Late-Bronstijd). Hierin heeft zich oorspronkelijk een kalkrijke ooivaaggrond gevormd. De oeverwalafzettingen liggen op oudere komafzettingen (sterk siltige klei), gevolgd door een uiterst siltige tot sterk zandige, stugge kleilaag (Laag van Wijchen I). De onderste opgeboorde afzettingen betreffen vlechtende rivierterrasafzettingen. Beddingafzettingen behorend tot de meandergordel/stroomgordel van Ressen (fase C) komen binnen het plangebied niet voor.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Langs de zuidrand van het plangebied betreft de geroerde/verstoorde laag, tot een diepte van 120 cm -mv, waarschijnlijk dempingsmateriaal dat gebruikt is om een in het verleden aanwezige brede sloot/watergang te dempen. Onder de dempingslaag komt een laag sterk siltige (zware) klei voor, gevolgd door de Laag van Wijchen en vlechtende rivierterrasafzettingen van het Laagterras. Op basis van deze bodemopbouw lijkt de zuidrand van het plangebied ook buiten de rivierduin te liggen. Vermoedelijk betrof dit deel van het plangebied al een lager gelegen terreindeel in het landschap, dat daardoor al geschikt was voor de aanleg van een ontwateringssloot. In de oorspronkelijke top van de komachtige afzettingen zal vermoedelijk sprake zijn geweest van een kalkloze poldervaaggrond.&lt;br&gt; &lt;br&gt;In het merendeel van de boringen gezet binnen de rivierduin zijn archeologische indicatoren aangetroffen. De aangetroffen vondstcategorie betreft voor het overgrote deel aardewerkfragmenten. Verder zijn er enkele metaalslakken en een klein stuk onverbrand bot aangetroffen (op basis van visuele determinatie niet dateerbaar). De aardewerkfragmenten daterend uit elke archeologische perioden vanaf de Late-IJzertijd (Late-Prehistorie (Late-IJzertijd en Romeinse tijd)), Vroege-Middeleeuwen (Merovingisch en Karolingisch), Late-Middeleeuwen en Nieuwe tijd). Ook in de westelijke zone zijn archeologische indicatoren (fragmenten aardewerk) aangetroffen onder de laag op-/aangebrachte grond, in de oeverwalafzettingen vermengd met afgekalfd rivierduinzand. Dit geeft mogelijk een randzone van de vindplaats aan. Ook de oppervlaktekartering uitgevoerd op drie terreindelen hebben een grote hoeveelheid aardewerkfragmenten opgeleverd qua datering vergelijkbaar met wat is aangetroffen in het opgeboorde materiaal. Aangetroffen resten uit de Nieuwe tijd zijn mogelijk te koppelen aan de adellijke woning De Hoogen Eest, waarvan verwacht wordt dat zowel boven- als ondergrondse restanten (muurwerk/funderingsresten) nog steeds aanwezig zijn daar waar nu een loods staat, in het centraal oostelijke deel van het plangebied. In het uiterst noordwestelijke deel en langs de zuidrand van het plangebied zijn in de boringen geen archeologische indicatoren aangetroffen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie&lt;br&gt;Op basis van de geleverde onderzoeksinspanning en de daarbij aangetroffen grote hoeveelheden aan archeologische indicatoren verspreid binnen het merendeel van het plangebied, waar de rivierduin dagzoomt en de randzone waar het rivierduin wegduikt (archeologische indicatoren aangetroffen in vrijwel elke boring), wordt geconcludeerd dat er sprake is van een omvangrijke archeologische vindplaats dat het overgrote deel van het oppervlak van het plangebied beslaat (zie figuur 20). Tevens duiden de aangetroffen archeologische resten op meerdere bewoningsperioden, waarbij vooralsnog wordt uitgegaan van een nederzettingscomplex als archeologisch complextype (erfcomplexen met boerderijplattegronden en bijgebouwen, productieplaatsen van bijvoorbeeld ijzer, waterputten/drenkkuilen, afvaldumpzones langs de randzone van de nederzetting). De top van de vondsten-laag met in situ liggende archeologische resten ligt direct onder de huidige bouwvoor, vanaf 30 cm -mv. De meeste archeologische resten en sporen zullen naar verwachting worden aangetroffen tussen circa 30 en 100 cm -mv, in de 2Bw- en 2BC-horizont. Archeologische sporen zullen goed zichtbaar zijn op de overgang van de 2BC- naar de 2C-horizont, op een diepte van circa 100 cm -mv. De te verwachten omvangrijke archeologische vindplaats zal door de voorgenomen ingreep (realisatie van een woonwijk met daarbij de aanleg van bouwputten en nutsvoorzieningen) worden verstoord.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het uiterst noordwestelijke deel en de zuidrand van het plangebied is er, vanwege de verstoorde bodemopbouw dan wel het ontbreken van archeologische indicatoren, geen verwachting voor de aanwezigheid archeologische waarden. Voor dit deel van het plangebied (zie figuur 20) zijn er dus geen gevolgen voor de aantasting van archeologische waarden door de voorgenomen bodemingrepen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectieadvies&lt;br&gt;Op grond van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek wordt door Econsultancy de aanbeveling gedaan om een vervolgonderzoek te laten uitvoeren voor het merendeel van het plangebied (circa 2,8 hectare) daar waar de rivierduin dagzoomt en de randzone hiervan (zie figuur 20). Behoud van de mogelijk aanwezige archeologische vindplaats zal niet mogelijk zijn bij een niet aangepaste uitvoering van de huidige plannen. Geadviseerd wordt het vervolgonderzoek te laten uitvoeren in de vorm van een proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Vanwege de hoeveelheid aangetroffen archeologische indicatoren uit alle archeologische perioden vanaf de Late-IJzertijd, wordt de kans hoog geacht dat de archeologisch vindplaats behoudenswaardig. Wanneer dit het geval is dan zal bij doorgang van de huidige plannen de archeologische vindplaats vlakdekkend opgegraven moeten worden. Daarom kan vanuit praktisch oogpunt gekozen worden om tijdens de het proefsleuvenonderzoek een doorstart te maken naar een definitieve opgraving, na overleg met de opdrachtgever en het bevoegd gezag (gemeente Lingewaard).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor de te slopen loods (voormalige champignon kwekerij) in het centraal-oostelijke deel van het plangebied wordt geadviseerd zowel de bovengrondse als ondergrondse sloopwerkzaamheden archeologisch te laten begeleiden (conform protocol Opgraven), waarbij specifiek aandacht besteed dient te worden aan het veiligstellen van (onder-/bovengrondse) muurresten. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor zowel het proefsleuvenonderzoek (IVO-P) (met een eventuele doorstart naar een definitieve opgraving) als de archeologische begeleiding dient een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld, waarin beschreven staat op welke wijze het onderzoek uitgevoerd dient te worden. Dit PvE dient te worden beoordeeld door het bevoegd gezag (gemeente Lingewaard).&lt;/p&gt;
description: Date Accepted: 2016-01-06