DOI: 10.17026/ar/mdwj6m
title: Moersbergselaan 17 en Moersbergselaan 6 en 8 Doorn
title: Bouwhistorische verkenning

description: Ten westen van de oude dorpskern Doorn, ligt tussen de Driebergsestraatweg en de Gooyerdijk, de buitenplaats Moersbergen. In opdracht van Het Utrechts Landschap zijn het hoofdgebouw (Moersbergselaan 17) en het koetshuis (Moersbergselaan 6-8) van de buitenplaats onderzocht. De kern van de buitenplaats wordt gevormd door het kasteel Moersbergen. Het kasteel heeft een oorsprong in de vijftiende eeuw. Uit deze tijd dateren twee kelders aan de zuidzijde van het hoofdhuis. Moersbergen werd in 1539 erkend als ridderhofstad in de provincie Utrecht. De noordoostvleugel dateert uit het tweede kwart van de zestiende eeuw. Aan de oostzijde heeft deze een vijfzijdige uitbouw en een achtkantige traptoren. Een dergelijke uitbouw die niet als trap gebruikt werd, is uiterst zeldzaam in de architectuur van het begin van de zestiende eeuw. 
Meerdere verbouwingen vanaf het midden van de zeventiende eeuw gaven het gebouw zijn huidige aanblik. Het hoofdhuis groeide uit tot een onregelmatig gevormd complex om een binnenplaats die aan de noordzijde wordt afgesloten door een gekanteelde muur met toegangspoort en een grote zeventiende-eeuwse duiventoren. In 1824-1825 werd het gebouw in neogotische stijl verbouwd. In 1866 volgde een nieuwe verbouwing waarbij het neogotische karakter werd versterkt. Bij de verbouwing in 1824-1825 werd de tuin in landschapsstijl gewijzigd waarbij de geometrische hoofdstructuur met sterrenbossen bleef gehandhaafd. De dubbele gracht werd vergraven ten behoeve van een slingervijver met eiland en de bouwhuizen op de voorburcht werden gesloopt. 
In 1926-1928 werd het neogotische kasteel in ‘oude’ staat teruggebracht in opdracht van de toenmalige eigenaar mr. J.A.W. Luden, naar ontwerp van J.W.H. Berden. Hierbij kreeg het omgrachte kasteel zijn huidige ‘renaissance’-uiterlijk met kruis- en kloosterkozijnen. Voor de interieurafwerking 
van de hal met trappenhuis in zeventiende-eeuwse stijl en de eetkamer werd een beroep gedaan op de architecten J. en M.A. Van Nieukerken. De constructies en interieurafwerkingen die destijds werden aangebracht zijn van grote ambachtelijke kwaliteit en hebben een hoge intrinsieke waarde.

In de periode 1824-1825 verscheen op de locatie van het huidige koetshuis (Moersbergselaan 6-8) een dienstgebouw met L-vormige plattegrond. De westelijke vleugel diende als boerderij en de oostelijke vleugel als stalgebouw. Een foto van omstreeks 1920 toont het gebouw met een toren voorzien van een ingesnoerde spits met hooiluik boven een getoogde inrijpoort. De gevels waren voorzien van spitsboogvormige vensters en doorgangen. In 1926 werd de boerderij gesloopt en het bouwdeel dat als stalgebouw diende, verbouwd tot huis, garage, paardenstal en twee bergplaatsen in een aanbouw. Omstreeks 1930 werd het gebouw herbouwd naar het oorspronkelijke beeld waarbij delen van het bestaande gebouw werden behouden. Uitzondering hierop vormen de spitsboogvormige vensters. Hiervoor kwamen kruiskozijnen, kloosterkozijnen en getoogde inrijpoorten in de plaats. De paardenstal werd verkleind ten behoeve van een smeerput in de garage. Het koetshuis is tot nu toe het jongst bekende voorbeeld in Nederland van een koetshuis met een gecombineerde functie als garage met smeerput.