DOI: 10.17026/ar/wqo58f
title: Archeologisch bureau- en booronderzoek in het plangebied Tuindersweg, Noorderweg en Kapslaan te Leermens, gemeente Eemsdelta (GR)

description: MUG Ingenieursbureau b.v. adviseert om vervolgonderzoek uit te voeren in de vorm van een proefsleuvenonderzoek, wegens de hoge kans op het aantreffen van off site-fenomenen van de wierde Leermens. Om dit fenomeen goed te kunnen vaststellen en om de afstand van het voorkomen van deze fenomenen ten opzichte van de wierde te bepalen, dient een lengteprofiel te worden gedocumenteerd, over de raai van boring 4 t/m 6 (zie afbeelding 25). In deze raai liggen twee van de boringen met fosfaatvlekken en de boring met de oude sloot. Van de sloot kan mogelijk de begindatering middels de proefsleuf worden vastgesteld. Bij het proefsleuvenonderzoek moet ten minste 5% van het plangebied worden onderzocht. Dit kom neer op 600 m2. Bij een sleufbreedte van 4 m moet 150 m sleuf worden aangelegd. De aan te leggen put voor het lengteprofiel heeft een lengte van 100 m. Voorgesteld wordt om aan weerszijden van deze sleuf, haaks hierop, nog twee putten aan te leggen met een sleuflengte van 25 m, waarbij de locatie van deze sleuven bepaald wordt aan de hand van de resultaten die in de sleuf van het lengteprofiel worden aangetroffen.

Onderzoek
Uit het bureauonderzoek blijkt dat het onderzoeksgebied in het stroomgebied van de Fivel ligt, op een kwelderwal ten oosten van Loppersum. Pal naast het terrein ligt de wierde van Leermens, die ooit tot één van de hoogste wierden van Groningen behoorde. De noord- en noordoostelijke zijde van de wierde Leermens zijn afgegraven. In het onderzoeksgebied kunnen off site-structuren van deze wierde, zoals greppels en sloten worden verwacht en sporen van landbewerking. De wierde Leermens is in ieder geval vanaf de late ijzertijd bewoond geweest en het is dan ook niet onwaarschijnlijk dat er ook langs de rand van de wierde sporen, structuren of vondsten uit deze of latere perioden worden aangetroffen. Het onderzoeksgebied is op historische kaarten onbebouwd. Wel is er aan het begin van de 19e eeuw een perceelsloot aangelegd die het perceel van noordwest naar zuidoost doorsneed. 

De bodemopbouw in het onderzoeksgebied bestaat uit zandige kwelderafzettingen, waarop een overstromingspakket van siltige klei ligt, gevolgd door een bouwvoor van humeuze klei. De zandige kwelderafzettingen kunnen als kwelderrug beschouwd worden. De bouwvoor is 0,2 tot 0,3 m dik. In boring 4 is een sloot aangeboord. Dit is de sloot die op de 19e-eeuwse kaart is aangegeven, maar waarvan de begindatering onbekend is. Deze kan een grote ouderdom hebben. In de boringen 5, 6 en 7 zijn in het overstromingspakket fosfaatvlekken waargenomen die een indicatie vormen van menselijk gebruik van het gebied in het verleden. Deze duiden op de aanwezigheid van off site-structuren of eventueel het door lopen van de rand van de wierde in het gebied. In de overige boringen zijn geen fosfaatvlekken of overige indicaties van een cultuurlaag te zien. Dergelijke indicaties zijn in boringen echter niet altijd met zekerheid vast te stellen. 

Gezien de nabijheid van de wierde Leermens en de fosfaatvlekken in drie van de gezette boringen is de kans groot dat in het onderzoeksgebied off site-structuren aanwezig zijn. Over off site¬-structuren is nog maar weinig bekend, maar dit vormt wel een belangrijk focuspunt voor toekomstig onderzoek naar terpen en wierden (zie bijvoorbeeld Feiken & Van der Heiden 2018, p. 42; Nicolay 2009, p. 1). Bij recent onderzoek ter hoogte van Wetsinge zijn off site-structurenaangetroffen die tijdens het booronderzoek dat daaraan vooraf ging niet zichtbaar waren (Schepers 2022). Het gebied was dan ook vrijgegeven, maar door snel handelen van Schepers konden sloten, geulen en een waterput gedocumenteerd worden. Het advies dat volgde uit dit onderzoek was dan ook dat terreinen in de directe omgeving van wierden niet direct afgeschreven dienen te worden als er geen wierdelagen aangetroffen worden. Aangezien het onderzoeksgebied in Leermens in de directe omgeving van de wierde ligt en er tijdens het booronderzoek fosfaatvlekken in de bodem zijn aangetroffen, is vervolgonderzoek dan ook zeker gerechtvaardigd.


Voorafgaand aan een proefsleuvenonderzoek is een door het bevoegd gezag goedgekeurd Programma van Eisen nodig.

Het bevoegd gezag, de gemeente Eemsdelta, heeft dit rapport goedgekeurd en onderschrijft het advies.