DOI: 10.17026/dans-z2w-z4ck
title: Duiven, Ploen-Zuid. Vindplaatsen uit het mesolithicum en sporen uit de ijzertijd-Romeinse tijd en late middeleeuwen - nieuwe tijd

description: &lt;p&gt;Van 2 augustus tot en met 4 september en 16 september 2010 heeft BAAC bv op de Ploen–Zuid te Duiven (gemeente Duiven) een opgraving uitgevoerd. Reden voor de opgraving is de geplande nieuwbouw en de bijbehorende infrastructuur. Tijdens het voorafgaande proefsleuvenonderzoek zijn er binnen het plangebied archeologische sporen aangetroffen. De resten bestaan vermoedelijk uit één of meerdere nederzettingen uit de ijzertijd – Romeinse tijd en een erf uit de late middeleeuwen. Daarnaast werden diverse mobilia uit de vroege en volle middeleeuwen aangetroffen zonder bijbehorende archeologische context. Ook in de omgeving van het plangebied zijn archeologische waarnemingen uit deze perioden bekend. Op basis van diverse onderzoeken die in het plangebied zijn uitgevoerd, is de archeologische verwachting voorafgaand aan de opgraving vastgesteld: in vrijwel het gehele plangebied moet sprake van nederzettingssporen uit de ijzertijd en Romeinse tijd. Oudere sporen kunnen, op basis van waarnemingen en diverse onderzoeken uitgevoerd in de nabije omgeving van het plangebied niet worden uitgesloten. Voor de opgraving heeft het College van B&W gekozen voor een scenario van deels archeologisch onderzoek: archeologische resten worden ex situ behouden in de zones waar wadi’s en de ondergrondse infrastructuur zijn gepland. Behoud in situ wordt gerealiseerd voor de overige zones. Uit onderzoek is namelijk gebleken dat de geplande terplichamen geen schadelijke effect hebben op het archeologisch niveau. De sporen blijven goed geconserveerd. Tijdens het onderzoek dat het onderwerp is van deze rapportage zijn in het onderzoeksgebied drie elkaar overlappende vindplaatsen opgegraven, één uit het mesolithicum, één uit de late ijzertijd – vroeg-Romeinse tijd en één uit de late middeleeuwen – nieuwe tijd. In het noordelijke deel van het onderzoeksgebied is een donkere verkleuring opgegraven waarin een grote hoeveelheid lithisch materiaal uit het mesolithicum is aangetroffen. Op grond van een 14C-datering van een hazelnootdop, aangetroffen in de donkere verkleuring, is de hazelnoot gedateerd op het einde van het midden-mesolithicum en het begin van het laat-mesolithicum. Tijdens het onderhavige onderzoek werd in eerste instantie gedacht dat de donkere verkleuring met daarin het mesolithisch materiaal zou kunnen wijzen op een uitgegraven hutkom. Door de regelmatige, vlakke bodem kan een antropogeen karakter van het spoor namelijk niet uitgesloten worden. De donkere verkleuring wijst echter op een jongere context. De kleur van het spoor lijkt sterk op die van sporen uit de ijzertijd. De horizontale en verticale verspreiding wijst ook niet op een hutkom, maar op een boomval. In een hutkom is het afval respectievelijk langs de randen en op de bodem te verwachten. Uit de verspreiding van het vuursteen blijkt dat de grootste aantallen zich globaal in het centrum van de verkleuring bevinden en naar de rand toe verminderen. Bij andere opgravingen zijn sporen met een vergelijkbare verspreiding van vuursteen geïnterpreteerd als boomvallen. Binnen het onderzoeksgebied zijn bewoningssporen aangetroffen die aan de hand van het vondstmateriaal zijn gedateerd in de late ijzertijd – vroeg- Romeinse tijd. Verspreid over het terrein zijn op de flanken van het rivierduin acht spiekers, een aantal afval- en waterkuilen en een waterput aangetroffen. Het niet mogelijk om uitspraken te doen over de ruimtelijke inrichting (erven) van de nederzetting. Hoofdgebouwen zijn niet opgegraven. Mogelijk behoren de sporen tot de randzone van één of meerdere nederzettingen. Het zou ook zo kunnen zijn, omdat slechts een klein deel van het plangebied is opgegraven, dat de boerderijen zich bevinden in de gebieden die de bestemming behoud in situ hebben gekregen. Hoewel er aardewerk uit de vroege en volle middeleeuwen is aangetroffen, lijkt het erop, gezien het ontbreken van sporen, dat het onderzoeksgebied na de late ijzertijd – vroeg-Romeinse tijd niet langer in gebruik is als nederzettingsterrein. In de late middeleeuwen is het plangebied geschikt gemaakt om te dienen als akker. In diverse sporen werd aardewerk uit de late middeleeuwen – nieuwe tijd aangetroffen, maar ook materiaal uit de vroege en volle middeleeuwen. Tijdens het onderzoek op Duiven-Graafstaete is ook aardewerk uit de vroege en volle middeleeuwen aangetroffen en zeer waarschijnlijk bevindt zich in de directe omgeving van Duiven-Graafstaete en het onderhavige onderzoeksgebied een nederzetting uit de vroege en volle middeleeuwen. De sporen die in het onderzoeksgebied zijn aangetroffen, bestaan voornamelijk uit sporen van agrarisch gebruik, zoals greppels, kuilen en een palenrij, maar ook is een waterput aangetroffen. De greppels en de palenrij zijn perceelsgreppels en deze komen voor een groot deel overeen met de perceelsgrenzen op het minuutplan uit het begin van de 19e eeuw. Eén greppel, spoor 3024, is tijdens het onderhavige onderzoek opgevallen omdat in deze greppel een grote hoeveelheid vondstmateriaal is aangetroffen. Op basis van het aardewerk en de bouwkeramiek is de greppel zeer waarschijnlijk in de loop van de 15e eeuw aangelegd en rond het midden van de 18e eeuw gedempt. Het vondstmateriaal is waarschijnlijk afkomstig van de boerderij die direct ten westen van de greppel op het minuutplan van 1832 staat afgebeeld. De greppel zelf is niet afgebeeld en vermoedelijk eerder dichtgegooid dan 1832. Tussen allerlei sporen uit de late ijzertijd – vroeg-Romeinse tijd bevindt zich een latere waterput. In eerste instantie is het hout van de waterput in de midden- Romeinse tijd gedateerd door middel van dendrochronologisch onderzoek. Aan deze datering kon echter worden getwijfeld vanwege de volgende redenen: er zijn geen Romeinse parallellen van een waterput met een dergelijk vierkant spongat en aangebrachte tekens en de aanwezigheid van Boekweit en Korenbloem en Bolderik wijzen op een datering in de late middeleeuwen. Derhalve is een 14C-onderzoek uitgevoerd op macroresten van Boekweit. Uit de datering is duidelijk geworden dat de waterput dateert in het begin van de 16e eeuw, hetgeen in overeenstemming is met de uiterlijke kenmerken. Hoogst waarschijnlijk heeft de tonput op een boerenerf uit het begin van de 16e eeuw gelegen. Tijdens het onderhavige onderzoek zijn geen aanwijzingen gevonden waar deze boerderij gestaan zou kunnen hebben. Gezien de afstand zal er geen relatie bestaan met de greppel, spoor 3024, die zeer waarschijnlijk in de 15e eeuw is aangelegd en de boerderij direct ten westen van de greppel. Ook op de oude kadasterkaarten uit het begin van de 18e en 19e eeuw is in de directe nabijheid van de waterput geen boerderij zichtbaar die eventueel een oudere voorganger gehad zou kunnen hebben. De bewoningssporen die bij het onderhavige onderzoek zijn aangetroffen, passen binnen de al bekende bewoningsgeschiedenis van het rivierduin en vullen deze aan. Uit alle verzamelde gegevens blijkt dat het rivierduin al vanaf het midden-mesolithicum is gebruikt door de mens getuige een donkere verkleuring met vuurstenen artefacten. Vanaf de bronstijd tot in de Romeinse tijd zijn hoogstwaarschijnlijk de hogere delen van het rivierduin gebruikt voor bewoning en heeft men op de flanken de opslag van gewassen en ambachtelijke activiteiten laten plaatsvinden. Na de Romeinse tijd heeft de bewoning op het rivierduin zich zeer waarschijnlijk voortgezet, maar tot nog toe zijn hier nog geen sporen van teruggevonden. Er zijn tot op heden ook nog geen sporen aangetroffen van bewoning uit de vroege middeleeuwen op het rivierduin. In late middeleeuwen is het rivierduin ontgonnen en als akkerland in gebruik genomen.&lt;/p&gt;
description: Date Submitted: 2016-02-19