DOI: 10.14457/tu.the.2020.1085
title: การจัดการปกครองแบบร่วมมือ (collaborative governance) กับการนำนโยบายการพัฒนาคุณภาพชีวิตไปสู่การปฏิบัติในพื้นที่: กรณีศึกษาคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตอำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร

description: การศึกษาเรื่อง “การจัดการปกครองแบบร่วมมือ (Collaborative Governance) กับการนำนโยบายการพัฒนาคุณภาพชีวิต ไปสู่การปฏิบัติในพื้นที่: กรณีศึกษาคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตอำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารูปแบบการดำเนินงานร่วมกันของคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตอำเภอกระทุ่มแบน และเพื่อศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการเกิดความร่วมมือของคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตอำเภอกระทุ่มแบน โดยผลการศึกษาที่ได้ นำไปสู่ข้อเสนอแนะต่อราชการบริหารในส่วนภูมิภาคทั้งในระดับจังหวัดและอำเภอ ตลอดจนหน่วยงานรัฐอื่น ๆ รวมทั้ง กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย ในการนำไปประยุกต์ใช้กับการนำนโยบายในการแก้ไขปัญหาที่มีความยุ่งยากสลับซับซ้อน ไปสู่การปฏิบัติในเชิงพื้นที่ เนื่องจากการแก้ไขปัญหาดังกล่าวให้เกิดความสำเร็จนั้น จำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากหน่วยงานในพื้นที่ ที่มีอำนาจหน้าที่รับผิดชอบตามกฎหมายหลากหลายหน่วยงานด้วยกัน รวมทั้งความร่วมมือจากภาคเอกชน และภาคประชน อีกทั้งยังเหมาะแก่การนำไปประยุกต์ใช้กับการกำหนดสมรรถนะหลัก (Competency) ของผู้ที่จะดำรงตำแหน่งนายอำเภอในอนาคต ซึ่งจะทำให้นายอำเภอเป็นผู้นำที่เป็นศูนย์รวมของความร่วมมือในด้านต่าง ๆ ในการนำนโยบายไปสู่การปฏิบัติในพื้นที่ หรือแก้ไขปัญหาที่มีความสลับซับซ้อนต่อไป การศึกษาวิจัยครั้งนี้เป็นการศึกษาวิจัยด้วยวิธีเชิงคุณภาพ (Qualitative research) โดยมีวิธีการศึกษา 2 รูปแบบหลักคือ การใช้ระเบียบวิธีวิจัยจากการศึกษาวิจัยเอกสาร (Documentary research) โดยการทบทวนวรรณกรรมที่เกี่ยวข้อง และการวิจัยภาคสนาม (Field research) โดยการสัมภาษณ์เชิงลึกกลุ่มผู้ดำรงตำแหน่งคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตอำเภอกระทุ่มแบนโดยตำแหน่ง ซึ่งเป็นผู้แทนหน่วยงานรัฐและผู้แทนภาคประชาชนรวมทั้งสิ้น 7 คน และนำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์กับแนวคิดและทฤษฎีด้วยวิธีการเชิงพรรณนาเชิงวิเคราะห์ (Descriptive analysis) ผลการศึกษาพบว่า รูปแบบการดำเนินงานด้านการพัฒนาคุณภาพชีวิตของอำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร นั้น ถูกริเริ่มโดยที่ทำการปกครองอำเภอกระทุ่มแบน โดยการสั่งการจากผู้ว่าราชการจังหวัดสมุทรสาคร ซึ่งมีกรอบในการดำเนินงานภายใต้ระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับพื้นที่ พ.ศ. 2561 สร้างความร่วมมือให้เกิดขึ้นและดำเนินงานไปได้ซึ่งนายอำเภอแสดงบทบาทโดยใช้อำนาจตามกฎหมายและภาวะผู้นำไปกลจักรสำคัญในการประสานความร่วมมือและระดมทรัพยากรจากสมาชิกทุกภาคส่วนในภาคีเครือข่าย ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน ภายใต้การกำหนดทิศทางและเป้าหมายร่วมกันของคณะกรรมการ เนื่องจากนายอำเภอมีอำนาจตามกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารราชการแผ่นดินที่กำหนดให้นายอำเภอเป็นผู้นำในราชการบริหารส่วนภูมิภาคในระดับอำเภอ ซึ่งภาวะผู้นำของนายอำเภอและอำนาจทางกฎหมายมีส่วนสำคัญในการกระตุ้นให้เกิดความร่วมมือขึ้นได้อย่างรวดเร็วแม้ว่าความร่วมมือจากทุกภาคส่วนในภาคีเครือข่าย ทั้งภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน ที่เกิดขึ้นในการดำเนินงานพัฒนาคุณภาพชีวิตอำเภอกระทุ่มแบน จะไม่ได้เกิดขึ้นจากความเป็นธรรมชาติหรือมีวิวัฒนาการอย่างค่อยเป็นค่อยไปก็ตาม ประกอบกับการริเริ่ม การกำหนดทิศทางและเป้าหมาย ตลอดจนการกำกับและติดตาม จะมีภาครัฐค่อยควบคุมจากส่วนบนลงล่าง แต่จากการศึกษาการดำเนินงานของคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตอำเภอกระทุ่มแบน พบว่า ปัจจัยสำคัญที่ส่งผลต่อความสำเร็จของการดำเนินงาน เกิดจากความร่วมมือของภาคีเครือข่ายในลักษณะความสัมพันธ์แบบแนวระนาบที่พึ่งพาอาศัยซึ่งกันและกันระหว่างสมาชิกในภาคีเครือข่าย กล่าวคือ ตัวแสดงในคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตอำเภอกระทุ่มแบน ทั้งในส่วนของภาครัฐ ภาคเอกชน และภาคประชาชน ต่างฝ่ายต่างมีทรัพยากรเป็นของตนเอง เช่น ในภาครัฐมีทรัพยากรในด้านองค์วัตถุ องค์ความรู้ ในภาคเอกชนมีทรัพยากรในด้านเงินทุนงบประมาณ และในภาคประชานมีทรัพยากรในด้านบุคลากร ที่เป็นเครือข่ายสำคัญในการดำเนินงาน เป็นต้น โดยมีผู้นำที่ทุกภาคส่วนในภาคีเครือข่ายให้การยอมรับเป็นผู้ประสานความร่วมมือ นำทรัพยากรที่แต่ละภาคส่วนมี มาผสมผสานกัน พร้อมกับกำหนดทิศทางและเป้าในการดำเนินงานร่วมกันในการดำเนินงานด้านพัฒนาคุณภาพชีวิตให้ประสบความสำเร็จตามทิศทางและเป้าหมายที่ตั้งไว้สำหรับปัจจัยที่ส่งผลต่อการเกิดความร่วมมือของคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตอำเภอกระทุ่มแบน นั้น สามารถแบ่งเป็นประเด็นในแต่ละปัจจัยได้ดังนี้ประการแรก การมีผู้นำที่ให้ความสำคัญกับงานด้านพัฒนาคุณภาพชีวิตและได้รับการยอมรับจากทุกฝ่าย กล่าวคือ การมีผู้นำที่ปฏิบัติตัวเป็นที่น่าเคารพนับถือจนทุกฝ่ายเกิดความเชื่อมั่นและศรัทธา ด้วยการทำงานที่มีความจริงจัง ตั้งใจ และให้ความสำคัญกับงานด้านการพัฒนาคุณภาพชีวิต มีการตั้งเป้าหมายและกำหนดกรอบในการดำเนินงานที่ชัดเจนจนนำไปสู่ความสำเร็จที่เกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรมประการที่สอง การมีกลไกการขับเคลื่อนที่สำคัญ กล่าวคือ กลไกการขับเคลื่อนที่เริ่มตั้งแต่ในระดับรัฐบาลภายใต้รัฐธรรมนูญ 2560 และยุทธศาสตร์ชาติ 20 ปี ซึ่งรัฐบาลจึงได้วางระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรี ว่าด้วยการพัฒนาคุณภาพชีวิตระดับพื้นที่ พ.ศ. 2561 ซึ่งนับว่าเป็นกระบวนการขับเคลื่อนการพัฒนาคุณภาพชีวิตอย่างมีนัยยะสำคัญ ประการที่สาม กิจกรรมที่ส่งผลให้เกิดความร่วมมือ กล่าวคือ กิจกรรมที่ดึงให้ทุกภาคส่วนในภาคีเครือข่ายหันมาสนใจในงานด้านการพัฒนาคุณภาพชีวิตโดยใช้บทบาทภาวะผู้นำ ในการสร้างศรัทธา ความเชื่อมั่น จนทุกฝ่ายหันมาให้ความสนใจและมีส่วนร่วมในการแกไขปัญหาร่วมกันประการที่สี่ ผู้จัดการเครือข่าย กล่าวคือ บุคคลผู้ซึ่งมีความเข้าใจในการบริหารจัดการเครือข่ายและกระบวนการดำเนินงานในภาพรวม โดยไม่ยึดติดกรอบการดำเนินงานภายใต้การสั่งการจากบนลงล่างตามระบบราชการ หากแต่สามารถมองเห็นภาพการประสานเชื่อมโยงบทบาทหน้าที่ต่าง ๆ ของตัวแสดงที่เกี่ยวข้อง ในลักษณะรูปแบบความสัมพันธ์แบบแนวระนาบ เล็งเห็นถึงจุดเด่น จุดด้อย และข้อจำกัดต่างๆของสมาชิกในภาคีเครือข่าย และนำมาเป็นข้อมูลในการวางแผนการขับเคลื่อนการดำเนินงานด้านการพัฒนาคุณภาพชีวิตอำเภอกระทุ่มแบนให้บรรลุตามเป้าหมายที่กำหนดไว้ข้อเสนอแนะในการศึกษาวิจัยครั้งนี้ คือ บทเรียนจากการศึกษาการจัดการปกครองแบบร่วมมือ (Collaborative Governance) กับการนำนโยบายการพัฒนาคุณภาพชีวิต ไปสู่การปฏิบัติในพื้นที่ กรณีศึกษาคณะกรรมการพัฒนาคุณภาพชีวิตอำเภอกระทุ่มแบน จังหวัดสมุทรสาคร สามารถนำไปประยุกต์ใช้กับการนำโยบายในการแก้ไขปัญหาที่มีความยุ่งยากสลับซับซ้อน ไปสู่การปฏิบัติในพื้นที่ เพื่อใช้เป็นเครื่องมือในการประสานบทบาทของตัวแสดงต่าง ๆ ให้เกิดความร่วมมือในการดำเนินนโยบาย บนฐานของการบูรการภารกิจ อำนาจหน้าที่ และทรัพยากรในด้านต่าง ๆ ของเหล่าตัวแสดงที่เป็นสมาชิกในภาคีเครือข่าย และสามารถนำไปประยุกต์ใช้กับการกำหนดสมรรถนะหลัก (Competency) ของผู้ที่จะดำรงตำแหน่งนายอำเภอในอนาคต ซึ่งจะทำให้นายอำเภอเป็นผู้นำที่เป็นศูนย์รวมของความร่วมมือในด้านต่าง ๆ ในการนำนโยบายไปสู่การปฏิบัติในพื้นที่ หรือแก้ไขปัญหาที่มีความสลับซับซ้อนต่อไป