DOI: 10.14457/tu.the.2015.904
title: การจัดการจราจรในย่านศูนย์การค้า ย่านชุมชน และจุดบริการขนส่งสาธารณะ: กรณีศึกษาในเขตเทศบาลนครรังสิต

description: การศึกษาเรื่อง “การจัดการจราจรในย่านศูนย์การค้า ย่านชุมชน และจุดบริการขนส่งสาธารณะ : กรณีศึกษาในเขตเทศบาลนครรังสิต”เป็นการวิจัยเชิงสำรวจ มีวัตถุประสงค์เพื่อ สำรวจหาปัจจัยที่มีผลต่อปัญหาการจราจรในย่านศูนย์การค้า ย่านชุมชน และจุดบริการขนส่งสาธารณะ เพื่อนำเสนอแนวนโยบายการจัดการเพื่อลดปัญหาการจราจรในย่านศูนย์การค้า ย่านชุมชน และจุดบริการขนส่งสาธารณะ โดยได้เก็บรวบรวมข้อมูลจากกลุ่มตัวอย่าง 2 กลุ่ม คือ ประชาชนผู้ใช้รถใช้ถนน จำนวน 30 คน และเจ้าหน้าที่ตำรวจจราจรในพื้นที่เขตรังสิต จำนวน 50 คน เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้เครื่องมือวิจัยคือแบบสอบถาม วิเคราะห์ข้อมูลด้วยโปรแกรมสำเร็จรูปสำหรับการวิจัยทางสังคมศาสตร์ คำนวณหาค่าเฉลี่ย ร้อยละ และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน ผลการวิจัยพบว่า  1. จากการศึกษาปัจจัยด้านประชาชนผู้ใช้เส้นทาง แบ่งได้ดังนี้1.1 ด้านความชำนาญในการใช้เส้นทาง จากการศึกษาพบว่าประชาชนผู้ใช้รถใช้ถนนส่วนมากมีการวางแผนการเดินทาง และศึกษาเส้นทางก่อนที่จะออกเดินทาง แต่กลับพบว่ายังมีปัญหาด้านการได้รับการประชาสัมพันธ์จากเจ้าหน้าที่ในการใช้เส้นทาง โดยตามหลักแนวคิดการบริหารจัดการจราจร ในมาตรการด้านการให้การศึกษาแล้วจะต้องมีการเผยแพร่ข้อมูลการเดินทาง เพื่อเตรียมความพร้อม ด้วยเหตุนี้จึงทำให้ประชาชนไม่ทราบถึงจุดที่มีการปิดเส้นทาง หรือมีการจัดกิจกรรม จนนำไปสู่การเกิดปัญหาการจราจร ซึ่งเป็นผลอย่างชัดเจนในผลการศึกษาด้านความพึงพอใจของประชาชน ต่อการปฏิบัติหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ตำรวจในด้านการอำนวยความสะดวกและแก้ไขปัญหาจราจร ที่อยู่ในเกณฑ์ที่ไม่น่าพึงพอใจ จึงควรมีนโยบายการแจ้งข้อมูลการจัดเส้นทางล่วงหน้า เมื่อมีกิจกรรมที่สำคัญในพื้นที่ เช่น การจัดกิจกรรมของห้างสรรพสินค้า การก่อสร้าง การซ่อมแซมถนน เป็นต้น และจากการศึกษาที่พบว่าประชาชนยังมีความรู้ไม่ดีพอในจุดที่เป็นเส้นทางเข้าออกตลาดรังสิต ซึ่งจากการศึกษาในด้านข้อมูลทั่วไปพบว่ามีประชาชนใช้ในการสัญจรมากกว่าถนนสายอื่นในเขตพื้นที่การศึกษา อีกทั้งเส้นทางเข้าออกตลาดรังสิตเกือบทั้งหมดยังเป็นเส้นทางวันเวย์ รวมไปถึงการที่ผู้ต้องการใช้เส้นทางเพื่อผ่านไปยังพื้นที่อื่นนั้น ไม่ทราบเส้นทางเลี่ยงบริเวณดังกล่าว และบริเวณที่เป็นจุดกลับรถ จึงทำให้เกิดปัญหาการจราจรติดขัดในบริเวณจุดเข้าออกตลาดเป็นอย่างมาก จึงควรมีนโยบายการจัดทำป้ายแสดงแผนผังเส้นทางการจราจรในตลาดรังสิต เส้นทางเลี่ยง และจุดกลับรถ ในพื้นที่จุดวิกฤติดังกล่าว1.2 ด้านวัตถุประสงค์ของการเดินทางจากการศึกษาพบว่าประชาชนผู้ใช้รถใช้ถนนในเขตเทศบาลนครรังสิตมีวัตถุประสงค์ในการเดินทางเพื่อไปยังสถานที่ทำงานที่ตั้งอยู่ในพื้นที่ด้วยวัตถุประสงค์การเดินทางนี้ทำให้ปริมาณรถบนถนนในช่วงเช้าและเย็นที่เป็นเวลาเริ่มและเลิกงานมีปริมาณมาก และยังถือเป็นเหตุที่ทำให้มีปริมาณรถสะสมในพื้นที่เป็นจำนวนมากเนื่องจากรถเข้ามาแล้วไม่ออกจากพื้นที่ จากเหตุนี้ทำให้เกิดกรณีปริมาณพื้นผิวจราจรไม่เพียงพอต่อความต้องการการใช้พื้นที่จราจร ตามแนวคิดด้านการบริหารงานจราจร จึงส่งผลให้เกิดปัญหารถติด และยังรวมไปถึงความต้องการในการใช้พื้นที่จอดรถที่มากขึ้นอีกด้วย  เนื่องจากความต้องการใช้พื้นผิวการจราจร และความต้องการในการใช้พื้นที่จอดรถนั้น จะกระจุกตัวอยู่ในเฉพาะช่วงเวลาเช้า และเย็น จึงควรมีนโยบายที่อาศัยแนวคิดด้านการจำกัดสิทธิ์คนใช้รถ ที่มีแนวคิดให้ลดอุปสงค์ต่อการใช้รถส่วนตัว โดยมีนโยบายการควบคุมการจอดรถ และเก็บค่าจอดรถในบริเวณที่มีการจราจรคับคั่ง และเพิ่มอุปสงค์ต่อการใช้บริการระบบขนส่งสาธารณะ ตามมาตรการควบคุมการจราจรด้านการเพิ่มประสิทธิภาพการขนส่ง โดยมีนโยบายการจัดการเกี่ยวกับการขนส่งนักเรียนให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้น เช่น จัดจุดรับส่งนักเรียนเป็นสัดส่วนเฉพาะ เป็นต้น1.3 ความรู้ในด้านป้ายสัญญาณจราจร  และเครื่องหมายจราจร จากการศึกษาที่พบว่ายังมีประชาชนบางส่วนที่ยังมีความเข้าใจที่ผิดพลาดเกี่ยวกับเครื่องหมายและสัญลักษณ์จราจร ทำให้มาตรการจัดการจราจรในด้านการควบคุมการจราจรไม่เกิดประสิทธิภาพเท่าที่ควร ส่งผลให้เกิดปัญหาจราจร และการกระทำที่ผิดกฎจราจร ซึ่งอีกนัยหนึ่งประชนที่มีความเข้าใจที่ผิดพลาดนี้อาจเป็นผู้ที่ยังไม่มีใบอนุญาตขับขี่ที่เป็นผลให้ไม่มีความรู้ จึงควรมีนโยบายจัดทำป้ายอธิบายสัญลักษณ์จราจร ตามหลักแนวคิดการบริหารงานจราจรด้านมาตรการด้านการให้การศึกษา และนโยบายเพิ่มความเข้มงวดให้การจับกุมผู้ไม่มีใบอนุญาตขับรถ ตามมาตรการด้านการกวดขันวินัยจราจร1.4 ด้านการได้รับข้อมูลข่าวสารเกี่ยวกับเส้นทาง ในด้านของการประชาสัมพันธ์เส้นทางนี้ค่อนข้างมีความสำคัญสำหรับผู้ใช้รถใช้ถนน เพราะการประชาสัมพันธ์ข้อมูลเส้นทางล่วงหน้าเป็นปัจจัยลำดับแรก ๆ ของการตัดสินใจในการเดินทางของผู้ใช้รถใช้ถนนและเป็นปัจจัยที่ทำให้การวางแผนเส้นทางมีประสิทธิภาพ และการเลือกยานพานะในการเดินทาง ซึ่งในพื้นที่เขตเทศบาลนครรังสิตมักมีกิจกรรมที่มีผลต่อการจัดการจราจรในพื้นที่อยู่บ่อยครั้ง เช่น การมีขบวนของบุคคลสำคัญผ่านพื้นที่ การจัดกิจกรรมของห้างสรรพสินค้า เป็นต้น และจากระเบียบด้านหน้าที่และความสำคัญของตำรวจจราจร เจ้าหน้าที่ตำรวจจราจรมีหน้าที่จะต้องประชาสัมพันธ์ขอความร่วมมือกับผู้ใช้รถใช้ถนนเพื่อแก้ไขปัญหาจราจร และด้วยความทันสมัยของเทคโนโลยีในปัจจุบัน จึงควรมีนโยบายเพิ่มช่องทางการประชาสัมพันธ์ข้อมูลเส้นทาง เช่น ป้ายไฟ LED แสดงสภาพการจราจร การประชาสัมพันธ์ข้อมูลจราจรผ่านช่องทาง face book หรือ twitter เป็นต้น2. ปัจจัยด้านเจ้าหน้าที่ตำรวจจราจร แบ่งได้ดีงนี้2.1 ด้านการประสานงานระหว่างหน่วยที่เกี่ยวข้องกับการแก้ปัญหาการจราจร ในด้านการประสานงานระหว่างหน่วยที่เกี่ยวข้องกับการแก้ปัญหาการจราจรที่ได้รับความร่วมมือเป็นอย่างดีจากหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องกับการแก้ไขปัญหาจราจรในพื้นที่ จะส่งผลให้การนำนโยบายการแก้ปัญหาจราจรต่าง ๆ ไปสู่การปฏิบัติสามารถทำได้อย่างมีประสิทธิภาพ และมีความคล่องตัว เนื่องจากสามารถขอความร่วมมือทรัพยากรสนับสนุนการปฏิบัติจากหน่วยงานต่าง ๆ ได้ง่าย ทั้งทรัพยากรด้านอุปกรณ์ งบประมาณ และกำลังเจ้าหน้าที่แต่จากการศึกษาพบว่ายังได้รับความร่วมมือในการอายัดทะเบียนจากกรมการขนส่งทางบกยังอยู่ในระดับที่ไม่ดีเท่าที่ควร ซึ่งเป็นผลทำให้ระบบข้อมูลการทำงานของเจ้าหน้าที่ตำรวจในงานจราจรเกิดความผิดพลาด และทำให้การบังคับใช้กฎหมายไม่มีประสิทธิภาพเต็มที่ ส่งผลให้ประชาชนไม่เกิดความเกรงกลัวต่อบทลงโทษทางกฎหมาย กฎหมายไม่สามารถยับยั้งการกระทำความผิดของผู้ขับขี่ได้ จึงควรมีนโยบายความร่วมมือระหว่างหน่วยงานในการแก้ปัญหาในด้านดังกล่าวนี้ ให้มีความสะดวกและรวดเร็วยิ่งขึ้น2.2 ปัญหาในการปฏิบัติงานจากการศึกษาในด้านการปฏิบัติงานของเจ้าหน้าที่ตำรวจพบว่ายังมีปัญหาในด้านการได้รับความร่วมมือจากผู้กระทำความผิด ซึ่งอาจเกิดจากตัวเจ้าหน้าที่ตำรวจเอง หรือเกิดจากความไม่พอใจของผู้กระทำความผิดที่ถูกจับกุม เพราะจากแนวคิดการกระทำที่กฎหมายกำหนดให้เป็นความผิด กฎหมายจราจรเป็นกฎหมายที่ไม่ได้เกี่ยวกับศีลธรรม ทำให้ผู้กระทำผิดเกิดความรู้สึกที่ขัดแย้งว่าตนไม่ได้มีความผิด ทำให้ผู้กระทำความผิดมักจะขอร้อง หรือกดดันเจ้าหน้าที่ตำรวจผู้จับกุม ซึ่งเป็นอุปสรรคในการทำงานของเจ้าหน้าที่ตำรวจ จึงควรมีนโยบายการใช้เทคโนโลยีเข้ามาช่วยในการจับกุม เช่น กล้องถ่ายภาพอัตโนมัติเมื่อผู้ขับขี่ฝ่าฝืนกฎจราจร 2.3 ทัศนะที่มีต่อนโยบายการแก้ปัญหาจราจรที่มีอยู่เดิม ในด้านการปฏิบัติตามนโยบายของผู้บังคับบัญชา แม้เจ้าหน้าที่ตำรวจส่วนใหญ่จะมีความเห็นว่านโยบายจากผู้บังคับบัญชาสามารถนำไปใช้ปฏิบัติจริงได้ และแก้ปัญหาจราจรได้ แต่การที่นโยบายมีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ไม่มีความต่อเนื่อง จึงเกิดเป็นภาระแก่ผู้ปฏิบัติที่ต้องปรับตัวอยู่ตลอดเวลา และการแก้ปัญหาจราจรไม่เกิดความต่อเนื่องข้อเสนอแนะจากการศึกษาและวิเคราะห์ผลการศึกษาแล้วพบว่า1. นโยบายการจัดทำป้ายแสดงแผนผังเส้นทางการจราจร หรือป้ายไฟ LED แสดงสภาพการจราจรในบริเวณต่าง ๆ ที่ประชาชนยังไม่มีความชำนาญในการใช้เส้นทาง โดยติดตั้งไว้ในเส้นทางที่ใช้สำหรับเข้าถึงพื้นที่ชั้นใน และควรมีนโยบายการแจ้งข้อมูลการจัดเส้นทางล่วงหน้า เมื่อมีกิจกรรมที่สำคัญในพื้นที่ โดยการสร้างความร่วมมือในการประชาสัมพันธ์กับหน่วยงานที่มีการจัดกิจกรรมในการร่วมกันประชาสัมพันธ์ จัดทำป้ายแจ้งเตือนก่อนเข้าพื้นที่ในจุดที่มีเส้นทางสำหรับเลี่ยงบริเวณที่มีการจัดกิจกรรม หรือสร้างความร่วมมือกับแขวงการทางในการจัดการประชาสัมพันธ์จุดที่ซ่อมแซมเส้นทาง และมีการแจ้งเส้นทางเลี่ยงด้วย เพื่ออำนวยความสะดวกให้แก่ประชาชนที่ต้องการเดินทางเพื่อผ่านไปยังพื้นที่อื่น และควรมีนโยบายเพิ่มช่องทางการประชาสัมพันธ์ข้อมูลเส้นทาง และส่งข้อมูลให้แก่หน่วยงานที่ทำหน้าที่ประชาสัมพันธ์ข้อมูลจราจรหลัก ๆ ของทั้งประเทศ เช่น จส100 เป็นต้น รวมไปถึงแลกเปลี่ยนข้อมูลการจัดกิจกรรมที่ส่งผลต่อการจราจร หรือการซ่อมแซมเส้นทางกับสถานีตำรวจที่มีพื้นที่ติดกันเพื่อร่วมกันแก้ปัญหาการจราจรในภาพรวม2. นโยบายที่อาศัยแนวคิดด้านการจำกัดสิทธิ์คนใช้รถ ที่มีแนวคิดให้ลดอุปสงค์ต่อการใช้รถส่วนตัว และลดปริมาณรถในพื้นที่โดยมีนโยบายการควบคุมการจอดรถ การเก็บค่าจอดรถในบริเวณที่มีการจราจรคับคั่ง และควบคุมปริมาณรถในพื้นที่โดยร่วมมือกับตลาดรังสิตซึ่งเป็นเจ้าของถนนและพื้นที่ตลาดรังสิตทำการเก็บค่าธรรมเนียมการจอดรถและการนำรถผ่านเข้ามาใช้ในพื้นที่ตลาดรังสิตในช่วงเวลาเปิดทำการของตลาด และเพิ่มอุปสงค์ต่อการใช้บริการระบบขนส่งสาธารณะ ตามมาตรการควบคุมการจราจรด้านการเพิ่มประสิทธิภาพการขนส่ง โดยมีนโยบายการจัดการเกี่ยวกับการขนส่งมวลชนสำหรับการเข้าถึงพื้นที่ที่ประชาชนต้องการ ให้เพียงพอต่อความต้องการของประชาชนที่มีความสะดวกสบายในการเดินทาง  โดยให้มีการงดเว้นค่าธรรมเนียมสำหรับรถบริการขนส่งสาธารณะเหล่านี้ด้วย รวมไปมีนโยบายสร้างความร่วมมือกับเทศบาลนครรังสิตและโรงเรียนในพื้นที่ สนับสนุนให้โรงเรียนจัดให้มีบริการรถรับส่งนักเรียน และจัดให้มีพื้นที่การจอดรถสำหรับรับและส่งนักเรียน เพื่อลดผลกระทบต่อสภาพการจราจรโดยรวม3. นโยบายการใช้บทลงโทษสูงสุดต่อการกระทำความผิดในข้อหาที่ก่อให้เกิดปัญหาการจราจร และการฝ่าฝืนกฎหมายจราจรด้วยการบูรณาการความร่วมมือการบังคับใช้กฎหมายจากทุก ๆหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และกำหนดให้จุดที่มีรถติด เป็นจุดที่ห้ามจอดโดยเด็ดขาด และจัดเจ้าหน้าที่ประจำในช่วงเวลาที่เกิดปัญหาจราจร โดยมีการบูรณาการความร่วมมือกันการกวดขันวินัยจราจร และร่วมกับเทศกิจกวดขันไม่ให้นำสินค้ามาขายกีดขวางทางเท้าหรือรุกล้ำพื้นผิวการจราจร เรียกประชุมผู้ประกอบการรถโดยสารสาธารณะเพื่อรับทราบนโยบายและร่วมมือในการปฏิบัติตามกฎหมาย ประสานแขวงการทางปทุมธานีปรับปรุงเครื่องหมายจราจร เครื่องหมายบนพื้นทาง เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมาย และให้เจ้าหน้าที่ตำรวจผู้ทำการจับกุมอธิบายถึงการกระทำความผิดของผู้กระทำผิด และเหตุผลในการเข้มงวดจับกุม ซึ่งหากผู้กระทำความผิดไม่เข้าใจถึงสัญลักษณ์เครื่องหมายจราจรต่าง ๆ ก็ให้อธิบายให้ทราบด้วย 4. ผลักดันให้พิจารณานโยบาย การจัดตั้งสถานีขนส่งขนาดใหญ่นอกพื้นที่ที่มีการจราจรคับคั่ง หรือ การเพิ่มประสิทธิภาพและจัดระเบียบรถบริการสาธารณะที่จะเข้าจุดบริการขนส่งสาธารณะ หรือเพิ่มจุดบริการขนส่งสาธารณะในพื้นที่ ในบริเวณที่จะกระทบต่อการจราจรในภาพรวมให้น้อยที่สุด และเน้นการปรับปรุงยกระดับคุณภาพบริการขนส่งสาธารณะ โดยเฉพาะรถโดยสารประจำทางให้มีผู้นิยมใช้มากขึ้น โดยเพิ่มรถใหม่ทดแทนของเดิม ให้ผู้ใช้บริการได้รับความสะดวกสบาย จัดทางวิ่งโดยเฉพาะสำหรับรถโดยสารสาธารณะในรูปบัสเลนในเส้นทางสายหลัก พิจารณาลดขนาดของบทบาทของภาครัฐลง และเพิ่มบทบาทให้สัมปทานเอกชนมาร่วมประกอบกิจการขนส่งสาธารณะให้เกิดมีการแข่งขันกันขึ้น โดยให้ภาครัฐเปลี่ยนไปเน้นงานด้านการตรวจสอบและการควบคุมคุณภาพการให้บริการของภาคเอกชนแทน