DOI: 10.17026/ar/wpoddr
title: Heemstraweg Zuilichem

description: KSP Archeologie heeft een archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek, verkennende fase (IVO-(O)verig); booronderzoek) uitgevoerd voor de locatie aan de Van Heemstraweg in Zuilichem (gemeente Zaltbommel). Het onderzoek is uitgevoerd voor de mogelijke aanvraag van een omgevingsvergunning voor de aanleg van een laagstam perenboomgaard.

Het doel van het archeologisch bureauonderzoek was het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Op basis van de landschappelijke ligging op Brakel- en Gamerenstroomgordel en de archeologische onderzoeksmeldingen en vondstlocaties uit de omgeving is aan het plangebied voor een smalle noordwest-zuidoost georiënteerde strook een onbekende verwachting toegekend voor vuursteenvindplaatsen uit het Laat-Paleolithicum tot en met het Mesolithicum en geldt voor het overgrote deel van het plangebied geen verwachting meer voor deze periode. Aan het zuidwestelijke deel van het plangebied is een hoge verwachting toegekend voor vuursteenvindplaatsen uit het Vroeg-Neolithicum tot en met het Midden-Neolithicum. Voor het noordoostelijke deel van het plangebied geldt voor deze periode geen verwachting meer. Aan het zuidwestelijke deel van het plangebied is een lage verwachting voor nederzettingsresten uit het Laat-Neolithicum tot en met de Midden-Bronstijd toegekend. Voor het noordoostelijke deel van het plangebied geldt geen verwachting meer voor deze periode. Voor het gehele plangebied geldt een hoge verwachting voor nederzettingsresten uit de Late Bronstijd tot en met de Late Middeleeuwen (tot in de 14e eeuw). Voor het plangebied geldt een lage verwachting voor bebouwingsresten uit de Late Middeleeuwen (vanaf de 14e eeuw) tot en met de Nieuwe Tijd.

Vervolgens is deze verwachting getoetst door middel van een inventariserend veldonderzoek, verkennende fase. Uit het booronderzoek is gebleken dat de oorspronkelijke poldervaaggrond, die hier uit een kleiige overslaggrond met zandbijmenging bestond, in het gehele plangebied is verploegd. De overslaggrond heeft een gemiddelde dikte 40 cm. Vanaf een diepte van 45-80 cm zijn in meerdere boringen laklagen (Ahb-horizonten) aangetroffen in de komklei, die al dan niet goed ontwikkeld waren. De Gamerenstroomgordel beslaat een veel kleiner deel van het oppervlak (Figuur 17) van het plangebied dan op de paleogeografische kaart van de Rijn-Maasdelta (Figuur 2) staat aangegeven. Op basis van de zanddiepte is de Gamerenstroomgordel onderverdeeld in een oudere fase (Late Bronstijd tot de Late IJzertijd) en een jongere fase (Late IJzertijd tot en met de Midden-Romeinse Tijd). Binnen de oostelijke helft van het plangebied is op meerdere plaatsen aardewerk aan het oppervlak waargenomen, dat in de IJzertijd tot en met de Volle middeleeuwen is gedateerd (Bijlage 11). Op de meeste locaties waar in het verleden aardewerk aan het oppervlak is aangetroffen, is bij het huidige onderzoek, op één klein stukje aardewerk na, geen aardewerk aangetroffen. Uitzondering hierop vormt de meest oostelijke vondlocatie uit het verleden, waar in de nabijheid van de locatie wel aardewerk is aangetroffen (boring 51, 52 en 57). Binnen het oostelijke deel van het plangebied is een oude woongrond aangetroffen (Figuur 23) die ook al in het verleden was aangetroffen. Deze duidt op een vindplaats ter plekke van de Gamerenstroomgordel. Het deel van het aardewerk dat is aangetroffen binnen het komgebied (voornamelijk westelijke deel van de oostelijke helft van het plangebied), waar vanwege de ongunstige bewoningscondities (relatief laag gelegen en vrij nat) geen vindplaatsen worden verwacht, wordt beschouwd als verspoeld aardewerk. Wat het aardewerk op de locatie van de oude woongrond betreft, is het onduidelijk welk deel van het aardewerk afkomstig is van de vindplaats zelf en welk deel mogelijk verspoeld is. Uit de onderzoeksresultaten blijkt dat de grootte van het AMK-terrein binnen het plangebied is overschat. Alleen in het oostelijke deel is met zekerheid een vindplaats aanwezig (oude woongrond), die zich mogelijk uitstrekt tot de gehele Gamerenstroomgordel die in het noordoosten van het plangebied is aangetroffen (Figuur 24). Eventueel aanwezige archeologische resten worden hier vanaf 40 cm -mv verwacht.

Op basis van de resultaten van het veldonderzoek blijft gelden dat voor het grootste deel van het plangebied geldt geen verwachting meer geldt voor vindplaatsen van jager-verzamelaars uit het Laat-Paleolithicum tot en Mesolithicum en dat alleen voor de smalle zone, die loopt van de noordwesthoek richting het zuidoosten, een onbekende verwachting geldt. De Brakelstroomgordel strekt zich verder richting het noordoosten uit dat verwacht Dit betekent dat voor het grootste deel van het plangebied tot aan de afzettingen van de Gamerenstroomgordel in het noordoosten een hoge verwachting geldt vanaf 3,0 m -mv op het aantreffen van vindplaatsen van jager-verzamelaars uit het Vroeg-Neolithicum tot en met het Midden-Neolithicum. Voor de periode Laat-Neolithicum tot en met de Midden-Bronstijd blijft de opgestelde verwachting grotendeels gehandhaafd blijft. De zone met een lage verwachting strekt zich verder uit richting het noordoosten, omdat de zone met de Gamerenstroomgordel veel smaller is dan werd aangenomen. Dit heeft als consequentie dat de zone in het noordoosten waarvoor geen verwachting meer gold kleiner is geworden. De afzettingen van de Gamerenstroomgordel worden alleen in het noordoostelijke deel van het plangebied worden verwacht (Figuur 24). Dit betekent dat de hoge verwachting voor nederzettingsresten uit de periode Late Bronstijd tot en met de Late Middeleeuwen (tot in de 14e eeuw) in het noordoostelijke deel van het plangebied gehandhaafd blijft en voor de rest van het plangebied wordt bijgesteld naar laag. De resultaten van het booronderzoek geven geen aanleiding om de lage verwachting op huisplaatsen uit de periode Late Middeleeuwen (vanaf de 14e eeuw) tot en met de Nieuwe Tijd bij te stellen.

Het potentiële archeologische niveau wordt in het noordoostelijke deel van het plangebied verwacht (Figuur 24). Wanneer hier de voorgenomen bodemingrepen dieper reiken dan 40 cm -mv kunnen archeologische resten verloren gaan. Aangezien de perenboompjes worden geplant op een diepte van 30 cm in een verhoogd bed dat 30 cm boven het huidige maaiveld komt te liggen wordt er een buffer van 40 cm tussen de perenboompjes en het archeologische niveau aangehouden. De wortels van de perenbomen wortelen vrijwel horizontaal en gezien de hoge ligging waarop deze worden aangeplant zullen deze zeker niet het archeologische niveau bereiken. Voor een goede drainage dient de onderzijde van de drainage buizen (diameter 60 mm) op 40 cm -mv te worden aangelegd. Hierdoor is er geen buffer tussen de drainage buizen en het archeologische niveau aanwezig, maar wordt het archeologisch niveau niet verstoord. KSP Archeologie adviseert om geen archeologisch vervolgonderzoek uit te voeren, maar wel de archeologische dubbelbestemming te handhaven.