DOI: 10.14457/tu.the.2020.925
title: การสื่อสารในการจัดการการท่องเที่ยวเชิงความร่วมมือเพื่อความยั่งยืน

description: การศึกษานี้เป็นการศึกษาเกี่ยวกับการนำหลักการสร้างความร่วมมือ มาศึกษากับการจัดการการท่องเที่ยวเพื่อความยั่งยืน มีวัตถุประสงค์ในการศึกษา คือ 1) เพื่อศึกษาการสร้างอำนาจและเครือข่ายความสัมพันธ์ในการจัดการการท่องเที่ยวเชิงความร่วมมือขององค์กรในระดับท้องถิ่น 2) เพื่อศึกษาการดำเนินการด้านการจัดการการท่องเที่ยวเชิงความร่วมมือขององค์กรในระดับท้องถิ่น 3) เพื่อศึกษาการสร้างอัตลักษณ์ทางการท่องเที่ยว การรับรู้ต่อผลกระทบการท่องเที่ยว และการสนับสนุนการท่องเที่ยวของชุมชนท้องถิ่น และ 4) เพื่อศึกษาการสื่อสารเพื่อสร้างความร่วมมือในการจัดการการท่องเที่ยวขององค์กรในระดับท้องถิ่น ใช้การวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) และวิธีการแบบกรณีศึกษา (Case Study Approach) โดยมีพื้นที่ศึกษาคือ ชุมชนปลาบ่า อำเภอภูเรือ จังหวัดเลย ผู้วิจัยเก็บรวบรวมข้อมูล 3 ส่วน ได้แก่ 1) การศึกษาข้อมูลชั้นต้นจากการวิเคราะห์เอกสาร (Document Analysis) 2) การเก็บรวบรวมข้อมูลภาคสนาม (Field Study) ด้วยการสัมภาษณ์แบบรายบุคคล (In-person Interview) และการสัมภาษณ์แบบสนทนากลุ่ม (Focus Group Interview) และ 3) การสังเกตการณ์แบบไม่มีส่วนร่วม (Non-participant Observation) ผลการศึกษาสรุปได้ดังนี้ 1. การสร้างอำนาจและเครือข่ายความสัมพันธ์ มีความสัมพันธ์กันและเป็นผลมาจากการสื่อสาร โดยการสื่อสารได้สอดแทรกเข้าไปในทุกขั้นตอน การสร้างอำนาจเกิดขึ้นกับทุกหน่วยงานและมีความแตกต่างกันตามประเภทของหน่วยงาน มีทั้งอำนาจตามกฎหมาย อำนาจด้านความสามารถ อำนาจจูงใจ และอำนาจการโน้มน้าว ส่วนการสร้างเครือข่ายความสัมพันธ์มีรูปแบบของสายสัมพันธ์ (Ties) ในทุกรูปแบบ ได้แก่ สายสัมพันธ์ที่เกิดจากความคล้ายคลึงกัน ความสัมพันธ์ทางสังคม การมีปฏิสัมพันธ์ และการไหลเวียนของทรัพยากร นอกจากนี้ ยังสามารถแบ่งได้เป็น 2 แบบ ได้แก่ เครือข่ายแบบเป็นทางการ และ เครือข่ายแบบไม่เป็นทางการ ทั้งนี้ เครือข่ายความสัมพันธ์ คือสิ่งสำคัญซึ่งผู้มีส่วนได้ส่วนเสียต้องสร้างให้เกิดขึ้น เนื่องจากการสร้างอำนาจเพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอต่อการจัดการการท่องเที่ยว แต่ถ้ามีการสร้างเครือข่ายความสัมพันธ์เกิดขึ้น การขอความร่วมมือจะทำได้ง่ายกว่าและเป็นไปด้วยความเต็มใจ 2. ชุมชนปลาบ่ามีการดำเนินการโดยใช้หลักการท่องเที่ยวเชิงความร่วมมือ ที่ให้ความสำคัญกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ทั้งภาครัฐ เอกชน และชุมชนท้องถิ่น เข้าไปมีส่วนร่วมในกระบวนการทำงาน โดยผู้มีส่วนได้ส่วนเสียมีวัตถุประสงค์และภารกิจแตกต่างกัน แต่สามารถนำความรู้และทรัพยากรของตนเองมาแบ่งปันเพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ที่จัดตั้งร่วมกันและวัตถุประสงค์ขององค์กร การดำเนินการด้านการจัดการท่องเที่ยวมีการนำหลักการสร้างความร่วมมือเข้าไปเป็นแนวทางทั้ง 3 ขั้นตอน ได้แก่ การกำหนดปัญหา การกำหนดทิศทาง และการนำไปปฏิบัติ โดยมีการพยายามให้กลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียที่เกี่ยวข้องในแต่ละขั้นตอนเข้าไปมีส่วนร่วม โดยเฉพาะชุมชนท้องถิ่นที่พยายามผลักดันให้เข้าไปมีส่วนร่วมมากขึ้น3. การสร้างอัตลักษณ์ทางการท่องเที่ยวของชุมชนท้องถิ่น มีองค์ประกอบย่อย 4 ด้าน ได้แก่ 1) Distinctiveness/Uniqueness คือ การระบุตัวตนทางสังคม (Social Identification) 2) Continuity คือ การประกอบสร้างและรักษาไว้ซึ่งความต่อเนื่องของมโนทัศน์ในตัวตน (Self-Concept) 3) Self-esteem คือ การนับถือตนเอง และ 4) Self-efficacy ทำให้พบว่า ชุมชนท้องถิ่นมีการระบุตัวตนของตนเองที่มีการเชื่อมโยงกับพื้นที่ที่อาศัยอยู่ นำไปสู่การเชื่อมโยงความเป็นตัวตนและยกให้เป็นเอกลักษณ์ของชุมชน ส่วนการรับรู้ของชุมชนท้องถิ่นในชุมชนปลาบ่า เกิดจากการแลกเปลี่ยนทางสังคม (Social Exchange) ระหว่างชุมชนท้องถิ่นกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย ผลที่เกิดขึ้นคือชุมชนท้องถิ่นมีทัศนคติและการรับรู้ในด้านบวกต่อการท่องเที่ยว ส่งผลต่อความเต็มใจในการเข้าไปมีส่วนร่วมและสนับสนุนการจัดการท่องเที่ยว 4. การสื่อสารของผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในชุมชนปลาบ่าพบว่ามีการกำหนดจุดมุ่งหมายในการสื่อสาร ทำให้เกิดการจำแนกกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย นำไปสู่การเลือกกลยุทธ์และช่องทางการสื่อสารที่เหมาะสม ทั้งนี้ ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในการจัดการการท่องเที่ยวมีการสื่อสารเกิดขึ้นตลอดการดำเนินการ มีจุดมุ่งหมายในการสื่อสารที่แตกต่างกัน 4 รูปแบบ ได้แก่ 1) การรับรู้ (Awareness) 2) การให้ความรู้ (Knowledge) 3) การกระทำ (Action) และ 4) การติดต่อ/ความสัมพันธ์ (Connection/Relationship) โดยการสื่อสารที่พบมีทั้งแบบเป็นทางการและไม่เป็นทางการ มีการใช้ช่องทาง การสื่อสารที่หลากหลายทั้งแบบผ่านสื่อและแบบเผชิญหน้า โดยช่องทางการสื่อสารที่เริ่มนำมาใช้มากขึ้น คือ สื่อสังคมออนไลน์ เกิดกระบวนการสื่อสารแบบสองทาง และผู้สื่อสารมีความกระตือรือร้นมากขึ้น ดังนั้น ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียจึงควรให้ความสำคัญกับการเลือกใช้กลยุทธ์และช่องทางการสื่อสารให้เหมาะสมกับผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย