DOI: 10.17026/dans-zqq-zdxm
title: ‘Local Connections 2018/2019’, Ganzebos fase 3, gemeentes Hengelo en Enschede

description: &lt;p&gt;ADC ArcheoProjecten heeft in juni 2018 een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek uitgevoerd in het kader van het project ‘Local Connections 2018/2019’, Ganzebos fase 3 nabij Beckum, gemeentes Hengelo en Enschede.&lt;br&gt;Aanleiding is de voorgenomen aanleg van leidingen en het inrichten van zoutwinlocaties.&lt;br&gt;Op basis van het bureauonderzoek is een gespecificeerde verwachting opgesteld. Hieruit volgt dat in het plangebied archeologische resten kunnen voorkomen uit alle archeologische perioden tot de Late Middeleeuwen. Deze verwachting is gebaseerd op de ligging ter plaatse van dekzandwelvingen.&lt;br&gt;Dergelijke landschappelijke eenheden hadden weliswaar in het algemeen minder de voorkeur als bewoningslocatie dan de dekzandkoppen, maar op de hooggelegen delen kunnen echter nog wel resten voorkomen. Het maaiveld in het oosten van het plangebied is enkele meters hoger dan in het overige deel. Hier bevindt zich naar verwachting grondmorene in de ondergrond, die is afgedekt met een dunne laag dekzand. Vermoedelijk was deze locatie vanwege de hoge ligging relatief interessant voor bewoning en moet daarom rekening worden gehouden met resten van landbouwerssamenlevingen uit de periode Neolithicum – Romeinse tijd. Vanwege de aanwezigheid van vuursteen op winbare diepte, dat van nature in keileem voorkomt, was deze locatie tevens aantrekkelijk voor jager-verzamelaars en moet derhalve ook rekening worden gehouden met resten van tijdelijke kampementen uit het Mesolithicum of het Neolithicum.&lt;br&gt;Uit archeologische en historische bronnen is bekend dat vanaf het eind van de Romeinse tijd de bevolkingsdichtheid in het gebied sterk afnam. Hoewel het plangebied in deze periode in potentie bewoond kan zijn geweest, is de kans op het aantreffen van bewoningssporen uit de Romeinse tijd of Vroege Middeleeuwen klein.&lt;br&gt;In de Late Middeleeuwen vonden binnen de huidige gemeentes Enschede en Hengelo op grote schaal ontginningen plaats ten behoeve van de landbouw. Het plangebied zelf heeft echter tot in de 19e eeuw, en het grootste deel zelfs tot in de 20e eeuw in een heidegebied gelegen. Op kaartmateriaal vanaf de 18e eeuw zijn geen aanwijzingen voor bebouwing aangetroffen. Vandaar dat geen archeologische resten uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd verwacht worden.&lt;br&gt;Teneinde deze verwachting te toetsen en waar nodig aan te vullen is in het plangebied een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Hierbij is vastgesteld dat in het plangebied drie landschappelijke zones te onderscheiden zijn. Aan weerszijden van de Geurdsweg bestaat de natuurlijke ondergrond uit zwak siltig matig fijn zand met een matig grote spreiding in korrelgrootte. Dit betreft vermoedelijk een pakket verspoeld dekzand. In de meeste boringen in deze zone is de bodem verstoord tot in de C-horizont en in één boring is een bruine B-horizont aangetroffen.&lt;br&gt;Ten oosten van deze zone, evenals in het uiterste oosten van het plangebied, is overwegend zwak siltig, matig fijn zand met een grindbijmenging aangetroffen. Vermoedelijk betreft dit daluitspoelingswaaierafzettingen. In deze zone is in de meeste boringen een restant van een (oranje- )bruine B-horizont aanwezig. In enkele boringen is hierboven een 5 cm dikke, lichtwitgrijze E-horizont aangetroffen. Boven deze podzolbodem is in veel gevallen een donkergrijze, matig humeuze laag, vaak vermengd met gebleekte zandkorrels, aangetroffen. Dit betreft vermoedelijk de oorspronkelijke A-horizont.&lt;br&gt;In het overige deel van het plangebied is onderin het profiel meestal matig tot uiterst siltig zand of zandige leem, met een licht(-groen-)grijze kleur en grindbijmenging aangetroffen. Dit pakket kan worden geïnterpreteerd als grondmoreneafzetting, ook wel keileem genoemd. De top van dit pakket bevindt zich meestal op 45 à 100 cm –mv. In een groot deel van de boringen bevindt zich hierboven een 10 tot 50 cm dik pakket daluitspoelingswaaierafzettingen. In de meeste boringen in deze zone is de bodem verstoord tot in de C-horizont. In enkele boringen is een B-horizont aangetroffen in de daluitspoelingswaaierafzettingen. In één boring is hierboven een E-horizont aanwezig. In één boring is boven de B-horizont een omgewerkte AB-horizont waargenomen.&lt;br&gt;De bodem is verstoord tot gemiddeld 60 cm –mv. In de zone met daluitspoelingswaaierafzettingen is de bodem echter overwegend al vanaf 0 tot 30 cm –mv intact. Dit is ook de zone waar nog een relatief intact podzolprofiel aanwezig is. In het oosten van het plangebied is de bodem relatief diep verstoord, in enkele boringen tot meer dan een meter. In delen van het plangebied bevindt zich een intact 6 podzolprofiel op relatief grote diepte (maximaal 80 cm –mv) en in andere delen is op ca. 30 cm –mv direct de C-horizont aangetroffen. Dit wijst erop dat egalisatie heeft plaatsgevonden, waarbij hogere delen zijn afgetopt en lagere delen zijn opgehoogd.&lt;br&gt;De archeologische verwachting kan voor een groot deel van het plangebied worden bijgesteld naar laag, vanwege de aanwezigheid van een verstoord bodemprofiel. In enkele delen is de bodemopbouw nog grotendeels intact en hier zijn nog intacte archeologische resten te verwachten. Dit betreft een zone nabij de Haaksbergerstraat (boring 10 t/m 15 en 18 t/m 20), ten oosten hiervan (boring 23 t/m 25) en nabij de Strootmanweg (boring 48 en 49). In een deel van deze boringen (14, 19, 23 t/m 25 en 48) is het mogelijke vondstniveau (A-horizont) vermoedelijk nog intact gebleven. In de overige boringen zal eventueel vondstmateriaal zijn opgenomen in de hierboven liggende bouwvoor of verstoorde laag. Het sporenniveau zal hier nog wel intact zijn gebleven. Archeologische vondsten worden verwacht vanaf 0 à 40 cm –mv en het sporenniveau wordt vanaf 40 à 130 cm –mv verwacht.&lt;br&gt;De leiding ter plaatse van boring 19 t/m 25 zal volgens de meest recente plannen worden aangelegd door middel van een gestuurde boringen, op enkele meters beneden maaiveld. Hierbij zal het archeologisch interessante niveau niet verstoord worden. Deze informatie was tijdens de uitvoering van het verkennend booronderzoek niet bekend. Het overige deel zal middels een open ontsluiting worden aangelegd, waarbij de bodem tot minstens 1,5 m –mv, en daarmee ook het archeologisch interessante niveau, wordt vergraven. Dit betreft de boringen 10-15, 18, 48 en 49.&lt;br&gt;Naar aanleiding van de resultaten van het verkennend booronderzoek, is - vooruitlopend op het aanvullende onderzoek van het tracédeel ter plaatse van de boringen 10 t/m 15 en 18 (Local Connections 2019)1 – op het tracédeel ter plaatse van de boringen 48 en 49 (Local Connections 2018) een karterend booronderzoek uitgevoerd. Hierbij zijn in geen van de boringen archeologische indicatoren aangetroffen, die wijzen op de aanwezigheid van een archeologisch vindplaats.&lt;/p&gt;