DOI: 10.14457/tu.the.2017.1296
title: พยานหลักฐานดิจิตอลในคดีสิ่งแวดล้อม: ศึกษากรณีเทคโนโลยีการสำรวจระยะไกล

description: การศึกษานี้เป็นการประยุกต์ใช้เทคโนโลยีการสำรวจระยะไกลด้วยดาวเทียมในฐานะพยานดิจิตอลเพื่อเป็นเครื่องมือสำคัญในการเฝ้าระวังและติดตามสถานการณ์สิ่งแวดล้อม ทำให้การบังคับใช้กฎหมายมีประสิทธิภาพ และเป็นพยานหลักฐานสำคัญในการพิสูจน์ข้อเท็จจริงในคดีสิ่งแวดล้อมที่มีลักษณะสลับซับซ้อน มีผลกระทบรุนแรงและเป็นวงกว้าง ต้องอาศัยพยานหลักฐานวิทยาศาสตร์ในการพิสูจน์ข้อเท็จจริงร่วมกับความเห็นผู้เชี่ยวชาญที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญเฉพาะด้าน          เทคโนโลยีการสำรวจระยะไกล หมายถึง วิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีที่บันทึกคุณลักษณะของวัตถุหรือปรากฏการณ์จากการสะท้อนแสงหรือการแผ่รังสีพลังงานแม่เหล็กไฟฟ้า โดยอุปกรณ์บันทึกข้อมูลที่ติดอยู่กับพาหนะสำรวจซึ่งปราศจากการสัมผัสวัตถุที่ต้องการศึกษา เริ่มแพร่หลายมากขึ้นเมื่อสหรัฐอเมริกาส่งดาวเทียมสำรวจทรัพยากรดวงแรก LANDSAT-1 ขึ้นไปโคจรใน พ.ศ.2515 และได้รับการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง          ดาวเทียมสำรวจทรัพยากรบันทึกข้อมูลได้เป็นบริเวณกว้าง ได้หลายช่วงคลื่นและความละเอียด มีรอบเวลาบันทึกตำแหน่งเดิมที่แน่นอน ใช้เทคนิคผสมสีและเน้นภาพกับรูปร่างที่ปรากฏเพื่อการแปลตีความหมาย มีการบันทึกข้อมูลแบบแพสซิฟและระบบแอ็กทิฟ เมื่อนำไปวิเคราะห์ร่วมกับข้อมูลภูมิสารสนเทศและเทคนิคอื่น เช่น ระบบผู้เชี่ยวชาญและแบบจำลองทางคณิตศาสตร์จะเพิ่มศักยภาพในการแสดงข้อเท็จจริงได้มากขึ้น โดยมีต้นทุนต่ำกว่าวิธีการอื่น มีความแม่นยำกว่ามนุษย์ ให้ข้อมูลที่สามารถตรวจวัดค่าความถูกต้องด้วยหลักการทางวิทยาศาสตร์ และให้ข้อมูลพื้นที่หรือเหตุการณ์ที่เทคโนโลยีอื่นทำไม่ได้ จึงถูกนำไปใช้ติดตามเฝ้าระวังสถานการณ์สิ่งแวดล้อมเสมือนกล้องวงจรปิดบนฟ้าและยังใช้เป็นพยานหลักฐานในคดี ทั้งในระดับประเทศ ภูมิภาค และนานาชาติ          ปัจจุบันยังไม่มีกฎหมายจัดประเภทข้อมูลดาวเทียมเป็นการเฉพาะ ในการพิจารณาคดีจึงถูกจัดประเภทไว้หลากหลาย เป็นทั้งพยานเอกสาร พยานวัตถุ พยานวิทยาศาสตร์ และพยานดิจิตอล ซึ่งต้องพิจารณาความถูกต้องของข้อมูลสองระดับ คือ การได้มาซึ่งข้อมูล และการแปลตีความข้อมูล หากข้อมูลดาวเทียมถูกมองว่าไม่ใช่พยานต้นฉบับ แม้ศาลจะรับฟังเป็นพยานได้แต่อาจจะให้น้ำหนักในเชิงการพิสูจน์น้อย นอกจากนี้เมื่อการอธิบายความหมายของข้อมูลดาวเทียมต้องดำเนินการผ่านผู้เชี่ยวชาญ คุณสมบัติพยานผู้เชี่ยวชาญจึงมีความสำคัญ แต่ปัจจุบันยังไม่มีผู้เชี่ยวชาญที่ขึ้นทะเบียนผู้เชี่ยวชาญด้านเทคโนโลยีสำรวจระยะไกลด้วยดาวเทียม อีกทั้งยังไม่มีหน่วยงานในการรับรองความถูกต้องแท้จริงของข้อมูลดาวเทียมอันเป็นหัวใจสำคัญหนึ่งในการใช้ข้อมูลดาวเทียมเป็นหลักฐานเพื่อพิสูจน์ความจริงในคดี          ในการพิจารณาคดีเมื่อศาลวางตัวเป็นกลางทำให้การนำเสนอพยานหลักฐานเข้าสู่คดีขึ้นกับความสามารถและเจตนาของคู่ความ ซึ่งมีเป้าหมายคือการที่ฝ่ายตนชนะคดี จึงอาจไม่นำเสนอพยานหลักฐานที่เป็นปฏิปักษ์แต่มีประสิทธิภาพในการพิสูจน์ความจริงเข้าสู่คดี และหากเป็นคดีสิ่งแวดล้อมอาจก่อให้เกิดความเสียหายแก่สาธารณะสมบัติและสังคมเป็นวงกว้างและเกินเยียวยา          ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งไม่ได้กำหนดประเภทพยานอิเล็กทรอนิกส์ไว้เป็นการเฉพาะ แม้จะมีบัญญัติในพระราชบัญญัติว่าด้วยธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ พ.ศ. 2544 แต่ไม่สอดคล้องรองรับกับการใช้ภาพถ่ายดาวเทียมในคดีสิ่งแวดล้อม รวมถึงเกี่ยวกับการรับฟังข้อมูลคอมพิวเตอร์ในข้อกำหนดคดีทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศ พ.ศ. 2540 ก็มีเขตอำนาจจำกัดเพียงศาลล้มละลาย และศาลทรัพย์สินทางปัญญาและการค้าระหว่างประเทศเท่านั้น           เพื่อให้ข้อมูลดาวเทียมถูกใช้เป็นพยานหลักฐานในคดีสิ่งแวดล้อมอย่างมีประสิทธิภาพ จึงควรออกข้อกำหนดของประธานศาลฎีกาว่าด้วยการดำเนินกระบวนพิจารณาคดีสิ่งแวดล้อมโดยใช้เทคโนโลยีการสำรวจระยะไกลด้วยภาพถ่ายดาวเทียม พ.ศ. ... วางแนวทางเรื่องการตรวจสอบความถูกต้องแท้จริง บทบาทของศาลและคู่ความในการเรียกพยานนี้เข้ามาในคดีในเชิงรุก การสืบพยาน การรับฟังพยานหลักฐาน การชั่งน้ำหนักพยานหลักฐาน และพยานผู้เชี่ยวชาญ รวมทั้งการรับรองความถูกต้องแท้จริงของข้อมูลดาวเทียม ส่วนในด้านการเฝ้าระวังและติดตามสถานการณ์สิ่งแวดล้อมเสนอให้ออกประกาศว่าด้วยการจัดทำรายงานชนิดและปริมาณสารมลพิษที่ระบายออกจากโรงงานโดยใช้เทคโนโลยีการสำรวจระยะไกลด้วยดาวเทียม