DOI: 10.14457/tu.the.2019.1253
title: ปัญหาการฟ้องคดีอาญาทุจริตและประพฤติมิชอบโดยผู้เสียหาย

description: ปัญหาการทุจริตและประพฤติมิชอบเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นและอยู่คู่กับสังคมไทยมาช้านาน แม้หน่วยงานต่างๆ ทั้งภาครัฐบาล และภาคเอกชนจะได้พยายามหาแนวทางในการแก้ไขปัญหาดังกล่าว แต่การแก้ไขปัญหากลับไม่เกิดผลอย่างเป็นรูปธรรม ทั้งยังทวีความรุนแรงและมีความสลับซับซ้อน ยากต่อการตรวจสอบมากขึ้นเรื่อยๆ โดยรัฐบาลไทยให้ความสำคัญกับการแก้ไขปัญหาการทุจริตและประพฤติมิชอบ เนื่องจากเห็นว่าการทุจริตและประพฤติมิชอบในระบบราชการมีผลกระทบต่อเสถียรภาพ ความมั่นคงทางสังคมและเป็นอันตรายต่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน หากไม่ได้รับการแก้ไขโดยเร่งด่วนจะส่งผลกระทบต่อความมั่นคงของรัฐและประโยชน์ของประชาชน ดังนั้น เพื่อให้การป้องกันและปราบปรามการทุจริตและประพฤติมิชอบเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพและคดีความที่เกี่ยวข้องได้รับการพิจารณาพิพากษาอย่างเสมอภาค รวดเร็ว และเป็นธรรม จึงได้มีการจัดตั้งศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบขึ้น เพื่อให้สามารถเร่งรัดการดำเนินคดีทุจริตและประพฤติมิชอบโดยไม่เสียความเป็นธรรม พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พ.ศ. 2559 ได้กำหนดให้ผู้เสียหายสามารถเป็นโจทก์ฟ้องคดีทุจริตและประพฤติมิชอบต่อศาลได้โดยตรง โดยไม่ต้องผ่านการตรวจสอบจากหน่วยงานของรัฐที่มีหน้าที่ในการป้องกันและปราบปรามการทุจริต วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงศึกษาแนวคิดในการดำเนินคดีอาญา แนวคิดในการกำหนดความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการ ความเป็นผู้เสียหาย คุณธรรมทางกฎหมาย และการดำเนินคดีทุจริตและประพฤติมิชอบในประเทศไทย จากการศึกษาพบว่าคดีทุจริตและประพฤติมิชอบเป็นคดีอาญาที่ฟ้องให้ลงโทษเจ้าหน้าที่ของรัฐที่กระทำความผิดฐานทุจริตต่อหน้าที่ กระทำความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ราชการ กระทำความผิดต่อตำแหน่งหน้าที่ในการยุติธรรม หรือกระทำความผิดเนื่องจากการประพฤติมิชอบ ซึ่งเป็นการกระทำความผิดทางอาญาเกี่ยวกับการใช้อำนาจในตำแหน่งหน้าที่ราชการ และบุคคลที่ร่วมกระทำความผิดกับเจ้าหน้าที่ของรัฐ หรือบุคคลที่กระทำความผิดเกี่ยวเนื่องกับการกระทำความผิดของเจ้าหน้าที่ของรัฐ ตลอดจนคดีเกี่ยวกับการร่ำรวยผิดปกติ จงใจไม่ยื่นบัญชีแสดงรายการทรัพย์สินและหนี้สิน และคดีร้องขอให้ทรัพย์สินตกเป็นของแผ่นดินเพราะเหตุร่ำรวยผิดปกติหรือมีทรัพย์สินเพิ่มขึ้นผิดปกติ ซึ่งมีคุณธรรมทางกฎหมายมุ่งคุ้มครองความบริสุทธิ์แห่งอำนาจรัฐหรือตำแหน่งหน้าที่ราชการ อันเป็นคุณธรรมทางกฎหมายที่เป็นส่วนรวม บุคคลไม่อาจอ้างความเป็นเจ้าของคุณธรรมทางกฎหมายดังกล่าวได้ การกำหนดให้ผู้เสียหายสามารถฟ้องคดีทุจริตและประพฤติมิชอบต่อศาลได้โดยตรง จึงขัดต่อคุณธรรมทางกฎหมาย เป็นการสร้างองค์กรคู่ขนานกับองค์กรของรัฐที่มีอำนาจหน้าที่ในการไต่สวนดำเนินคดีกับเจ้าหน้าที่ของรัฐ ไม่มีการตรวจสอบกลั่นกรองการกล่าวหาเจ้าหน้าที่ของรัฐก่อนนำคดีขึ้นสู่ศาล นำไปสู่ความล่าช้าในการพิจารณาพิพากษาคดี ไม่เป็นไปตามวัตถุประสงค์และความมุ่งหมายในการจัดตั้งศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ โดยจากสถิติการฟ้องคดีต่อศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบกลาง และศาลอาญาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบภาค 1 – 9 พบว่าระหว่าง พ.ศ. 2559 - พ.ศ. 2562 ผู้เสียหายฟ้องคดีทุจริตและประพฤติมิชอบมากที่สุด โดยฟ้องคดีรวม 2,166 คดี คิดเป็นร้อยละ 47.17 ของปริมาณคดีที่เข้าสู่การพิจารณาพิพากษาของศาล ก่อให้เกิดปัญหาจากการฟ้องคดีอาญาทุจริตและประพฤติมิชอบโดยผู้เสียหาย ทั้งปัญหาในการพิจารณาความเป็นผู้เสียหาย ปัญหาการฟ้องคดีโดยไม่มีความรู้ความเข้าใจในคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ ปัญหาการฟ้องคดีโดยไม่สุจริต ปัญหาการฟ้องคดีที่ขัดต่อเจตนารมณ์ของกฎหมาย และปัญหาการฟ้องคดีโดยไม่มีการไต่สวนข้อเท็จจริง ส่งผลกระทบต่อเจ้าหน้าที่ของรัฐและระบบบริหารราชการแผ่นดินดังนั้น รัฐจึงควรเป็นผู้ดำเนินคดีกับเจ้าหน้าที่ของรัฐในคดีทุจริตและประพฤติมิชอบเอง หากจะให้สิทธิในการฟ้องคดีทุจริตและประพฤติมิชอบแก่ผู้เสียหาย ก็ควรให้สิทธิในการฟ้องคดีดังกล่าวอย่างจำกัด โดยควรจำกัด หรือตัดสิทธิการฟ้องคดีทุจริตและประพฤติมิชอบของผู้เสียหาย โดยการแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีทุจริตและประพฤติมิชอบ พ.ศ. 2559