DOI: 10.14457/tu.the.2017.1214
title: ปัญหาการบังคับคดีในสิทธิบัตร

description: ในปัจจุบันทรัพย์สินที่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจได้มีการพัฒนาและเกิดทรัพย์สินในรูปแบบใหม่ทั้งประเภททรัพย์สินที่มีรูปร่าง และทรัพย์สินที่ไม่มีรูปร่างแต่มีมูลค่าสูง โดยเฉพาะอย่างยิ่งสิทธิบัตรซึ่งเป็นทรัพย์สินที่ไม่มีรูปร่างแต่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจสูง ดังจะเห็นได้จากคดีระหว่าง Dynamic Advances LLC Vs. Apple Inc. ที่ทางบริษัท Dynamic Advances LLC ได้ฟ้องร้องว่า Apple Inc. ละเมิดสิทธิบัตรโปรแกรมตอบคำถามของ Dynamic Advances LLC เพื่อนำไปใช้ในการออกแบบระบบโต้ตอบ “Siri” ที่ใช้ใน iPhone เมื่อคดีอยู่ระหว่างการพิจารณาคดีของศาล Apple Inc. ขอยอมความในคดีดังกล่าวและยินยอมที่จะชดใช้ค่าเสียหายจำนวน 24.9 ล้านดอลลาร์สหรัฐให้แก่ Dynamic Advances LLC นอกจากนี้ กรณีคดีฟ้องร้องการละเมิดสิทธิบัตรการออกแบบระหว่าง Apple Inc. Vs. Samsung ที่คำพิพากษามีผลบังคับให้ Samsung ต้องดำเนินการจ่ายค่าเสียหายจากการละเมิดสิทธิบัตรการออกแบบให้ทาง Apple Inc. เป็นมูลค่าสูงถึง 548 ล้านดอลลาร์สหรัฐ มูลค่าความเสียหายจากการละเมิดสิทธิบัตรที่เกิดขึ้นจากทั้งสองคดีนั้นแสดงให้เห็นว่าสิทธิบัตรนั้นถือเป็นทรัพย์สินที่มีมูลค่าทางเศรษฐกิจสูง เมื่อสิทธิบัตรเป็นสังหาริมทรัพย์ไม่มีรูปร่างซึ่งมีมูลค่าทางเศรษฐกิจสูง จึงเป็นประเด็นที่ควรศึกษาและวิเคราะห์ว่าหากลูกหนี้ตามคำพิพากษาไม่มีทรัพย์สินอื่น ๆ ที่อาจบังคับคดีเพื่อขายทอดตลาดและนำเงินมาชำระหนี้ตามคำพิพากษาได้เพียงพอตามจำนวนมูลหนี้ หากลูกหนี้ตามคำพิพากษาเป็นผู้ทรงสิทธิบัตรในสิทธิบัตรทั้ง 3 ประเภทได้แก่ (1) สิทธิบัตรการประดิษฐ์ (Invention) (2) อนุสิทธิบัตรการประดิษฐ์ (Product Design) และ (3) สิทธิบัตรการออกแบบผลิตภัณฑ์ (Petty Patent) สิทธิบัตรของลูกหนี้ตามคำพิพากษาจึงควรอยู่ในข่ายของการบังคับคดี ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ฉบับที่ 30) พ.ศ. 2560 มาตรา 308 และ มาตรา 309 ได้วางหลักเกณฑ์กำหนดประเภทของทรัพย์ที่อยู่ในข่ายความรับผิดแห่งการบังคับคดีครอบคลุมถึงการบังคับคดีต่อสิทธิในทรัพย์สินทางปัญญาของลูกหนี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง สิทธิในสิทธิบัตรและสิทธิขอรับสิทธิบัตร แต่อย่างไรก็ตาม ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ซึ่งแก้ไขเพิ่มเติมโดยพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ฉบับที่ 30) พ.ศ. 2560 และอนุบัญญัติที่บังคับใช้อยู่ในปัจจุบันไม่ปรากฎหลักเกณฑ์และแนวทางปฏิบัติที่เหมาะสมในกระบวนการบังคับคดี ยึด และขายทอดตลาดสิทธิบัตรให้มีประสิทธิภาพและเป็นธรรมแก่ทั้งฝ่ายเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาและลูกหนี้ตามคำพิพากษา วิทยานิพนธ์เล่มนี้ผู้เขียนจะศึกษาและนำเสนอปัญหาการบังคับคดีสิทธิบัตรในภาคส่วนของการยึดและขายทอดตลาดสิทธิบัตรที่ยังขาดประสิทธิภาพ เนื่องจากการขาดหลักเกณฑ์ยึดสิทธิบัตร เกณฑ์การประเมินราคา เกณฑ์ขายสิทธิบัตรที่มีประสิทธิภาพ ซึ่งจะก่อให้เกิดปัญหาที่ตามมาคือ ความล่าช้าในการบังคับคดีสิทธิบัตรทำให้กระบวนการบังคับคดีสิทธิบัตรไม่มีประสิทธิภาพ ส่งผลกระทบต่อสิทธิของเจ้าหนี้ตามคำพิพากษาที่สมควรจะได้รับการชำระหนี้เงินได้อย่างครบถ้วนและรวดเร็ว และปัญหาการขาดเกณฑ์ในกระบวนการยึด การประเมินราคา และการขายทอดตลาดอาจกระทบต่อสิทธิของลูกหนี้ตามคำพิพากษา เนื่องจากการขาดหลักเกณฑ์ในการประเมินราคาที่เหมาะสมจะทำให้ไม่สามารถกำหนดราคาเริ่มต้นที่สมควรขายของสิทธิบัตรได้อย่างเหมาะสมและอาจก่อให้เกิดปัญหาการยึดสิทธิบัตรที่มีมูลค่าเกินกว่าที่พอจะชำระหนี้ให้แก่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาพร้อมทั้งค่าฤชาธรรมเนียมในคดีและค่าฤชาธรรมเนียมในการบังคับคดีซึ่งขัดกับบทบัญญัติตามมาตรา 300 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง ผู้เขียนจึงมุ่งศึกษาประเด็นปัญหาที่เกิดจากขาดหลักเกณฑ์ยึดสิทธิบัตร การประเมินราคา เกณฑ์ขายสิทธิบัตรที่มีประสิทธิภาพโดยศึกษาและวิเคราะห์ หลักกฎเกณฑ์และแนวทางปฏิบัติที่เกี่ยวข้องในต่างประเทศเพื่อเสนอแนวทางการแก้ไขปัญหาดังกล่าว ทั้งนี้ผู้เขียนพบว่าควรมีการพิจารณาเพิ่มเติมอนุบัญญัติ (Subordinate Legislation) ที่เกี่ยวข้องเพื่อแก้ไขปัญหาดังนี้กำหนดหลักเกณฑ์การยึดสิทธิบัตร และหลักเกณฑ์การประเมินราคาในการกำหนดราคาเริ่มต้นและราคาที่สมควรขายสิทธิบัตรในการขายทอดตลาด เพื่อทำให้การยึดสิทธิบัตรนั้นมีหลักเกณฑ์ที่เหมาะสมดำเนินการได้รวดเร็ว และวางหลักเกณฑ์การประเมินราคาในการกำหนดราคาเริ่มต้นและราคาที่สมควรขายสิทธิบัตร เพื่อป้องกันปัญหาการไม่รู้ราคาประเมินสิทธิบัตรและยึดสิทธิบัตรที่มีมูลค่าเกินกว่าที่พอจะชำระหนี้ให้แก่เจ้าหนี้ตามคำพิพากษาพร้อมทั้งค่าฤชาธรรมเนียมในคดีและค่าฤชาธรรมเนียมในการบังคับคดีซึ่งขัดกับบทบัญญัติตามมาตรา 300 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง  การบังคับคดีสิทธิบัตรที่มีประสิทธิภาพ จะต้องประกอบด้วยหลักเกณฑ์ในการบังคับคดีที่มีประสิทธิภาพ สะดวก และรวดเร็ว รวมทั้ง จะต้องดำเนินกระบวนการบังคับคดีต่อสิทธิในสิทธิบัตรโดยเจ้าพนักงานที่มีความเชี่ยวชาญด้านทรัพย์สินที่ไม่มีรูปร่างและทรัพย์สินทางปัญญาเป็นการเฉพาะ ดังนั้น เจ้าพนักงานบังคับคดีจะต้องเป็นผู้เชี่ยวชาญและเข้าใจในลักษณะพิเศษของทรัพย์สินทางปัญญาประเภทสิทธิบัตร การกำหนดหลักเกณฑ์หรือคุณสมบัติที่จำเป็นของเจ้าพนักงานที่มีหน้าที่ยึดสิทธิบัตร เจ้าพนักงานที่มีหน้าที่ประเมินราคาสิทธิบัตรเพื่อการกำหนดราคาเริ่มต้นและราคาที่สมควรขายสิทธิบัตรในการขายทอดตลาด และเจ้าพนักงานที่มีหน้าที่ดำเนินการขายทอดตลาด จึงสมควรที่จะต้องวางกฎเกณฑ์ไว้ให้ชัดเจน โดยกำหนดเป็นประกาศ เรื่อง การกำหนดหลักเกณฑ์และคุณสมบัติของเจ้าพนักงานบังคับคดีสิทธิบัตร หรือกำหนดองค์กรที่มีความเชี่ยวชาญในการประเมินราคาสิทธิบัตรให้มีหน้าที่ในการบังคับคดีสิทธิบัตร เกณฑ์ขายทอดตลาดสิทธิบัตร เพื่อขจัดปัญหาการขาดเกณฑ์ที่เหมาะสมในการขายทอดตลาดสิทธิบัตร ผู้เขียนพบว่าในต่างประเทศการขายทอดตลาดสิทธิบัตรนั้นสามารถขายทอดตลาดผ่านระบบออนไลน์และยอมรับการเสนอราคาจากผู้เข้าร่วมเสนอราคาจากต่างประเทศ ซึ่งจะก่อให้เกิดผลดีคือ สามารถขายทอดตลาดสิทธิบัตรได้เร็วขึ้นเพราะมีผู้เข้าร่วมเสนอราคาซื้อที่หลากหลายมากขึ้น ด้วยเหตุนี้ เพื่อผลของการขายทอดตลาดสิทธิบัตรที่สามารถขายสิทธิบัตรได้รวดเร็วและมีประสิทธิภาพ จึงควรกำหนดให้หน่วยงานภาครัฐหรือองค์กรที่มีความเชี่ยวชาญด้านสิทธิบัตรและการประกอบธุรกรรมทางอิเล็กทรอนิกส์ ได้รับอนุญาตจากภาครัฐเข้ามาดำเนินการขายทอดตลาดสิทธิบัตรออนไลน์ โดยกำหนดหน้าที่บางประการแก่ผู้ให้บริการขายทอดตลาดสิทธิบัตรออนไลน์ อันมีลักษณะเป็นการกำกับและดูแลผู้เข้าสู้ราคา เช่น กำหนดหลักเกณฑ์การวางหลักประกันของผู้เข้าสู้ราคาเพื่อป้องกันผู้ซื้อได้ทิ้งสิทธิบัตรที่ประมูลได้การโอนกรรมสิทธิ์ให้แก่ผู้ซื้อสิทธิบัตรได้จากการขายทอดตลาด จะต้องกำหนดไว้ชัดเจนว่า ค่าธรรมเนียมราชการในการดำรงไว้ซึ่งสิทธิในสิทธิบัตรที่เกิดขึ้นในระหว่างการบังคับคดีสิทธิบัตร และค่าธรรมเนียมราชการเพื่อการโอนสิทธิในสิทธิบัตรไปยังผู้ซื้อทอดตลาดได้นั้นเป็นหน้าที่ความรับผิดชอบของผู้ซื้อได้ เพื่อป้องกันความสับสนและข้อโต้เถียงว่าค่าธรรมเนียมราชการดังกล่าวจะตกเป็นความรับผิดชอบของฝ่ายใด และกระบวนการโอนสิทธิในสิทธิบัตรมาเป็นชื่อของผู้ซื้อได้นั้นควรกำหนดให้เจ้าพนักงานบังคับคดีมีหน้าที่ ในการออกหนังสือแจ้งไปยังกรมทรัพย์สินทางปัญญา เพื่อให้บันทึกชื่อของผู้ซื้อเป็นผู้ทรงสิทธิบัตรรายใหม่ เพื่อให้ผู้ซื้อได้สามารถใช้ประโยชน์จากสิทธิบัตรได้รวดเร็ว และจะช่วยกระชับระยะเวลาการดำเนินการโอนสิทธิในสิทธิบัตรให้รวดเร็วขึ้นซึ่งจะเป็นแรงจูงใจให้มีผู้สนใจเข้าร่วมเสนอราคาซื้อสิทธิบัตรจากการขายทอดตลาดมากขึ้น