DOI: 10.17026/ar/lgjpiz
title: Bureauonderzoek (BO) Meedhuizen, Tracé Hoofdstraat 19 Gemeente Eemsdelta (GR)

description: Op basis van het bureauonderzoek wordt duidelijk dat de bodem ter hoogte van het noordelijke tracé bestaat uit van klei op veen. Het dekzand is hier op een dieper niveau aanwezig (vanaf ca 2-3,5 m -mv). Het zuidelijke tracé is gelegen op de keileem en dekzandrug waarop Meedhuizen later is ontstaan. Hier is bij onderzoeken vrij ondiep dekzand aangetroffen waarin een podzolbodem is gevormd, mogelijk zijn ook wierdelagen aanwezig ter hoogte van het oostelijke deel van dit deeltracé binnen de historische kern. 

In de omgeving van het plangebied is slechts zeer beperkt onderzoek uitgevoerd. Er zijn slechts 2 vondstmeldingen bekend uit het onderzoeksgebied. Ter hoogte van Meedhuizerweg 40A is kogelpot- en terpaardewerk aangetroffen uit de periode ijzertijd-middeleeuwen. Bij de Cereslaan 23-25 een vindplaats bekend waar aardewerk en metaal uit de periode middeleeuwen tot de nieuwe tijd is aangetroffen

Meedhuizen is ontstaan op lage zandhoogte in het overgangsgebied tussen het kwelderlandschap langs de Eems en een verdronken veengebied. Mogelijk heeft men ter hoogte van de dorpskern opgehoogd tot er een wierde ontstond. Deze wierde zou eind negentiende eeuw weer deels zijn afgegraven, toen de wateroverlast sterk was verminderd en de handel in vruchtbare wierdegrond opkwam. Op het hoogste gedeelte de hoogte staat de kerk van Meedhuizen, die dateert uit 1237. De eerste vermelding van Meedhuizen dateert uit 1306 als ‘Meethusem’. Het noordelijke deeltracé ligt binnen een gebied dat steeds in gebruik is geweest als weiland of akkerland. Het zuidelijke tracé ligt onder de historische kern van Meedhuizen binnen percelen aangegeven als bouwland. Vanaf 1930 breidt de bebouwing binnen Meedhuizen uit in zuidelijke richting en langs de Essenlaan. 

Laat-paleolithicum tot het laat-neolithicum
In de Steentijd (Paleolithicum t/m Neolithicum) leefde de mens voornamelijk van de jacht, visvangst en het verzamelen van eetbare planten en vruchten. Deze zogenaamde jager -verzamelaars trokken door het landschap en verbleven alleen tijdelijk op een plek. Uit een ruimtelijke analyse blijkt dat hun kampementen in vrijwel alle gevallen zijn gelegen op de overgang van nat naar droog. Nabij dergelijke gradiëntzones waren namelijk de meeste voedselbronnen voorhanden en was (drink)water bereikbaar. Beide tracés liggen in deze periode binnen een gunstige omgeving voor bewoning. 

Het archeologische relevante niveau voor deze periode is de top van het pleistocene oppervlak. Dit niveau ligt binnen het plangebied variabele diepte. Vooral binnen deeltracé zuid kan het dekzand relatief ondiep aanwezig zijn waardoor het bedreigd kan worden door de geplande ingrepen. Hier is bij booronderzoek ook een intacte podzolbodem aangetroffen. Archeologische resten kunnen bestaan uit vuursteen, aardewerk, houtskool en sporen als (haard-)kuilen. Vanaf het neolithicum vestigt men zich op de hoger gelegen gronden waarbij goede ontwatering van akkergrond van belang was. Het zuidelijke tracé voldoet aan deze eisen. Uit de directe omgeving zijn geen vondsten bekend uit deze periode. Voor het zuidelijke tracé geld voor deze periode een hoge archeologische verwachting. Voor het noordelijke tracé geld een middelhoge tot lage archeologische verwachting. 

Laat-neolithicum tot de bronstijd
In deze periode lag het plangebied in een kustveenmoeras en was de regio vermoedelijk te nat voor bewoning. Er zijn in de omgeving dan ook nog geen archeologische resten bekend uit deze periode. Vanwege de ongunstige omstandigheden voor bewoning en het ontbreken van archeologische resten uit deze periode geldt een lage archeologische verwachting voor de periode laat-neolithicum tot de bronstijd.

IJzertijd tot de vroege middeleeuwen
Bewoning uit deze periode vond met name plaats op wierden op de kwelderwallen in het kustgebied ten noorden van het plangebied. Uit de omgeving van het plangebied zijn geen archeologische resten uit deze periode bekend. Er geldt een lage verwachting voor resten uit de periode ijzertijd – vroege middeleeuwen. 

Late middeleeuwen t/m nieuwe tijd
Het dorp Meedhuizen dateert uit de late middeleeuwen. Het is ontstaan op een dekzandhoogte op de grens van kwelderafzettingen in het noorden naar veenontginningen in het zuiden. De bebouwing is tot de jaren ’30 van de vorige eeuw beperkt geweest tot de oude kern van het dorp. Deeltracé zuid doorsnijdt dit historische bebouwingslint langs de Hoofdstraat. 

Het noordelijke tracé ligt binnen akkerland en weiland. De bebouwing langs de Meedhuizerweg dateert uit de periode na 1930, de boerderij aan de Meedhuizerweg 20 is al terug te vinden op de kadastrale kaart uit 1811-1832. Voor het noordelijke tracé geld voor deze periode een lage archeologische waarde. Voor het zuidelijke tracé geld een hoge archeologische waarde. Archeologische resten kunnen direct vanaf het maaiveld worden aangetroffen. Resten kunnen bestaan uit bouwresten zoals funderingen, uitbraaksleuven, vloeren en kelders, maar ook beerputten, afvalkuilen, waterputten en ophooglagen kunnen worden aangetroffen. 

voor de zones die onder open ontgraving worden uitgevoerd binnen ongeroerde grond in eerste instantie een verkennend booronderzoek uit te voeren. Hiermee kunnen eventueel aanwezige wierdelagen, vegetatiehorizonten in het kleipakket en mogelijke podzolbodems in het dekzand worden opgespoord waardoor een beter beeld gevormd kan worden van de landschappelijke ondergrond en de archeologische waarde van het plangebied. 

Het vervolgonderzoek is hiermee beperkt tot het noord-zuid gelegen tracé segment binnen het weiland tot de gestuurde boring en het uiterst oostelijke uiteinde van het zuidelijke deeltracé waar de bodem mogelijk nog intact is. Voor het noordelijke deeltracé wordt vrijgave geadviseerd, de relevante archeologische lagen worden niet verstoord door de geplande bodemingrepen. 

Vanwege variabele verstoringsdiepte worden de boringen gezet tot minimaal 30 cm onder de maximale verstoringdiepte of tot 30 cm onder het niveau waarop archeologische resten kunnen worden aangetroffen. Over de bevindingen en aanbevelingen uit dit onderzoek dient contact opgenomen te worden met de bevoegde overheid, in dit geval de gemeente Eemsdelta

Aanvulling 09-04-2024
Tussen het opstellen van het rapport in augustus 2023 en de definitieve versie van het rapport zijn reeds werkzaamheden uitgevoerd. De gestuurde boringen zijn al gezet, ook zal op korte termijn de rest van het tracé worden aangelegd. Tussentijds is eveneens een verkennend booronderzoek uitgevoerd voor het zuidelijke perceel. Hierbij zijn geen bijzonderheden aangetroffen en is vrijgave geadviseerd.