DOI: 10.17026/dans-xmg-5g3d
title: Terneuzen BP Laan van Othene e.o. Terneuzen BP Laan van Othene e.o., Gemeente Terneuzen. Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek door middel van verkennende boringen

description: &lt;p&gt;Artefact! Advies en Onderzoek in Erfgoed heeft in juni-augustus 2017 een Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd binnen een plangebied ten zuiden van woonwijk Othene, aan en ten noorden van de Terneuzensestraat/N290 en oostelijk van de Otheense Kreek. De gemeente Terneuzen en de provincie Zeeland zijn voornemens binnen dit plangebied, met een oppervlakte van circa 12,45 ha., de Laan van Othene te verleggen. Tevens is de aanleg van een rotonde aan de N290 voorzien, evenals de aanleg van recreatieve route langs de Otheense Kreek. In het kader van de hiervoor benodigde omgevingsvergunning is voorliggend onderzoek uitgevoerd. Voor het projectgebied wordt een nieuw bestemmingsplan opgesteld: Bestemmingsplan Laan van Othene. Dit zal in 2018 geldend worden. Voor het huidige onderzoek zal dit het vigerend bestemmingsplan zijn. In dit bestemmingsplan, waar binnen het plangebied is gelegen, zal een dubbelbestemming waarde archeologie 2 opgenomen worden, waarbij bodemingrepen met een oppervlakte van meer dan 500 m2 die dieper dan 0,50 m –mv reiken onderzoeksplichtig zijn. Tevens geldt hier de recent gereed gekomen Vrijstellingenkaart (9 oktober 2017).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het onderzoek komt naar voren dat het plangebied ligt in gebied waar geologische en landschappelijke fenomenen sterk bepalend zijn geweest voor enerzijds de mogelijke nederzettingskeuze en voor anderzijds de intactheid van de mogelijk aanwezige archeologische niveaus. Dit levert binnen het plangebied een gedifferentieerd beeld op van de archeologische verwachting per periode. Op basis van de beschikbare aardwetenschappelijke, archeologische en historische gegevens is in het bureauonderzoek een gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel opgesteld, waarin vier afzonderlijke zones (A t/m D) zijn vastgesteld met elk een verschillende bodemopbouw.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het in het bureauonderzoek opgestelde verwachtingsmodel is middels Inventariserend Veldonderzoek met 97 verkennende boringen binnen het plangebied getoetst. Het booronderzoek werd bemoeilijkt door de combinatie van grondwater en zand/ zandige klei, waardoor met de gutsboor in 30 boringen tot beperkte diepte materiaal naar boven gehaald kon worden (gem. tot 3 m –mv). Uit het booronderzoek blijkt dat het gedifferentieerde beeld van de bodemopbouw binnen het plangebied, gebaseerd op de beschikbare geo(morfo)logische gegevens, bijgesteld dient te worden.&lt;br&gt;Het pleistocene dekzand (Laagpakket van Wierden) is in het grootste deel van het plangebied aan mariene erosie onderhevig geweest, waardoor de dekzandtop sterk of licht geërodeerd is. Dit blijkt uit onderin boorprofielen waargenomen geërodeerd dekzand, waarbij een deel van de top is weggeslagen, maar ook uit het niet aantreffen van de dekzandtop op een diepte waar dat wel verwacht werd. Daar waar niet tot de gewenste diepte geboord kon worden, doet de aard van de ondergrond (beddingafzettingen) vermoeden dat ook hier de mariene erosie diepreikend is geweest en de dekzandtop heeft aangetast. Alleen in het midden en zuidelijk deel van het plangebied is in 13 boringen nog een intacte dekzandtop waargenomen. De intacte top is aangetroffen tussen 2,12 en 3,63 m –NAP (3,10 – 4,65 m –mv). Zodoende is de verwachting voor de top van het Laagpakket van Wierden, voor vindplaatsen uit het Finaal-Paleolithicum tot Midden-Neolithicum, rond boring 32, 38, 48, 52, 54, 62, 66 t/m 69, 73, 92 en 93 op middelhoog vastgesteld. Voor de overige delen van het plangebied komt de verwachting voor dit niveau te vervallen. De middelhoge verwachting is ingegeven door het gegeven dat het dekzand hier intact kan zijn, maar dat het hier geen hooggelegen dekzandlandschap betreft. In geen van de boringen is het Hollandveen Laagpakket aangetroffen. Dit betekent dat er voor de Bronstijd tot en met Romeinse Tijd geen verwachting geldt binnen het plangebied. Wel is in boring 32, 38, 48, 52, 54, 58, 59, 61, 62, 63, 64, 66, 67, 68, 69, 71, 72, 73, 92 en 93 boven het dekzand een dunne laag Basisveen aangetroffen, waarvan de top gelegen is tussen 2,18 en 3,28 m –NAP (3,30 – 4,40 m –mv). Uitgezonderd boring 68 en 69 is deze top niet meer intact als gevolg van mariene erosie. Alleen rond deze boringen blijft zodoende een lage verwachting bestaan voor de onderzijde van het veenpakket, voor het Midden-Neolithicum t/m Midden-IJzertijd. Voor de overige delen van het plangebied vervalt deze verwachting.&lt;br&gt;Boven het Laagpakket van Wierden en het Basisveen, en in de boringen waarin deze laagpakketten niet zijn aangetroffen vanaf de onderzijde van het boorprofiel, zijn in het gehele plangebied tot onder de bouwvoor afzettingen van het Laagpakket van Walcheren aangeboord. De hoofdzakelijk zandige samenstelling van de aangetroffen beddingafzettingen wijzen op een dynamisch sedimentatiemilieu met sterke getijdewerking. Naar boven toe gaan de beddingafzettingen over in kwelderafzettingen van gelijkaardige samenstelling, maar waarin echter sterke oxidatieverschijnselen herkenbaar zijn. In de boorprofielen is het onderscheid tussen verschillende lagen in het Laagpakket van Walcheren, de Sluiskil- en de Westerscheldeafzettingen, niet te maken. Duidelijke aanwijzingen voor bodemvorming in het onderste deel van het Laagpakket van Walcheren, als gevolg van het geruime tijd aan oppervlak liggen, zijn niet in de boringen waargenomen. Bovendien hebben beide lagen zeer vergelijkbare samenstelling. Gelet op de archeologische indicatoren uit de Late Middeleeuwen die direct onder de bouwvoor in meerdere boringen zijn aangetroffen, kan worden geconcludeerd dat de top van de Sluiskilafzettingen binnen het plangebied hoog is gelegen en nauwelijks is afgedekt met jongere Westerscheldeafzettingen. Gelet op de aard van het landschap gedurende de Vroege Middeleeuwen, namelijk een open getijdenlandschap zonder aanwijzingen voor langdurig droog en hooggelegen delen (bodemvorming), wordt de verwachting voor deze periode binnen het gehele plangebied bijgesteld naar laag.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor de Late Middeleeuwen en Nieuwe Tijd geldt dat in 12 boringen in de top van de beddingafzettingen direct beneden de bouwvoor (0,30 m –mv tot maximaal 1,05 m –mv), archeologische indicatoren zijn waargenomen. Dit betreft voornamelijk puinbrokjes van baksteen uit de Late Middeleeuwen of Nieuwe Tijd. Tevens is in vier boringen op hetzelfde niveau een cultuurlaag met daarin baksteenpuin, maar ook mortel en houtskool aangetroffen. In de omgeving daarvan is rond vijftien boringen bij de veldkatering baksteenpuin aangetroffen en rond enkele van deze boringen mortelresten en sporen van houtskool. In het middendeel van het plangebied zijn aanwijzingen voor de aanwezigheid van resten van Middeleeuwse dijken waargenomen in een zestal boringen (afbeelding 30, blauwe boorpunten). In deze omgeving zijn op het AHN en op luchtfoto’s relicten van een noord-zuid verlopende Middeleeuwse dijk herkenbaar zijn. In de boringen is tussen 0,35 en 1,30 m –mv een zeer harde en brokkelige siltige kleilaag aangetroffen. Het is aannemelijk dat dit een ingeklonken restant (de basis) van de hier gelegen dijk(en) betreft. De kern lijkt te liggen bij boring 86, aangezien de harde kleilaag ten oosten en westen daarvan dunner is. In de zones rond de hierboven beschreven boringen, waar archeologische indicatoren en mogelijke archeologische lagen zijn waargenomen in de laag beneden de bouwvoor en aan het oppervlak, blijft de verwachting voor de Late Middeleeuwen hoog. Rond boring 12, 13 en 14 geldt deze verwachting tevens voor de Nieuwe Tijd gelet op de hier in boring 12 aangetroffen aardewerkscherf uit deze periode. Voor de overige delen van het plangebied blijft de verwachting voor het aantreffen van vindplaatsen uit de Nieuwe Tijd laag.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In het zuidelijk deel van het plangebied, ten noorden van de Terneuzensestraat, is in 2012 een waterleiding aangelegd, waarvoor een sleuf met een breedte van 2,00 m en een diepte van 2,40 m –mv is gegraven. Deze sleuf vormt binnen het plangebied een verstoring waardoor de archeologische verwachtingen hier komen te vervallen.&lt;/p&gt;