DOI: 10.14457/tu.the.2024.976
title: การพัฒนาชุดตรวจ multiplex PCR สำหรับการตรวจหาแอนติเจนหลักสี่ชนิดพร้อมกัน M, N, S และ s ในระบบหมู่เลือดระบบ MNS

description: ปัจจุบันมีการค้นพบแอนติเจนในหมู่เลือดระบบ MNS จำนวน 50 แอนติเจน ที่อยู่บน glycophorin A (GPA) และ glycophorin B (GPB) ถูกควบคุมการแสดงออกโดยยีน GYPA และ GYPB ซึ่งมีแอนติเจน M, N, S, s และ Mia เป็นแอนติเจนที่มีความสำคัญ เนื่องจากสามารถกระตุ้นให้เกิดการสร้างแอนติบอดีต่อแอนติเจนดังกล่าวที่ส่งผลให้เกิด acute hemolytic transfusion reactions (HTRs) และ hemolytic disease of the fetus and newborn (HDFN) ได้ ปัจจุบันการตรวจหาแอนติเจน M, N, S และ s ด้วยวิธี conventional tube test (CTT) เป็นวิธีมาตรฐานในงานเวชศาสตร์การบริการโลหิต (transfusion medicine) เพื่อตรวจความเข้ากันได้ระหว่างเลือดและส่วนประกอบของเลือดผู้บริจาคและผู้ป่วยที่ต้องการรับเลือดเหล่านั้น อย่างไรก็ตามการตรวจหาแอนติเจนด้วยวิธี CTT ยังมีข้อจำกัดบางประการ ด้วยเหตุนี้จึงได้มีการพัฒนาวิธีการตรวจทางอณูชีววิทยา (molecular) ตัวอย่างเช่น Polymerase Chain Reaction (PCR) สำหรับเพิ่มจำนวนดีเอ็นเอเป้าหมาย นำมาประยุกต์ใช้ในการหาแอนติเจนของหมู่เลือดต่าง ๆ การศึกษาครั้งนี้จึงได้พัฒนาเทคนิค multiplex PCR ที่สามารถเพิ่มปริมาณดีเอ็นเอเป้าหมายและสามารถตรวจหาดีเอ็นเอเป้าหมายได้หลายชนิดในปฏิกิริยาเดียว โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อพัฒนาชุดตรวจหาแอนติเจน M, N, S และ s ในหมู่เลือดระบบ MNS ด้วยเทคนิค multiplex PCR และเพื่อศึกษาความถี่ของจีโนไทป์ GYPA*M, GYPA*N, GYPB*S และ GYPB*s ในกลุ่มตัวอย่างผู้บริจาคเลือดโรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ โดยทำการทดสอบในตัวอย่างดีเอ็นเอผู้บริจาคเลือดที่ทราบฟีโนไทป์จำนวน 150 ราย เพื่อนำมาใช้หาสภาวะที่เหมาะสมในการพัฒนาการตรวจด้วยเทคนิค multiplex PCR และมีตัวอย่างดีเอ็นเอควบคุมคุณภาพที่มีจีโนไทป์ที่แตกต่างกันทั้ง 6 แบบ คือ GYPA*M/M, GYPA*M/N, GYPA*N/N, GYPB*S/S, GYPB*S/s และ GYPB*s/s เมื่อได้สภาวะที่เหมาะสมแล้วจึงนำไปทดสอบกับตัวอย่างดีเอ็นเอผู้บริจาคเลือดที่ไม่ทราบฟีโนไทป์และจีโนไทป์เพิ่มเติม จำนวน 300 ราย ทำการตรวจสอบความถูกต้อง แม่นยำของเทคนิคที่ได้พัฒนาขึ้นโดยเปรียบเทียบผลการทดสอบที่ได้กับผลการทดสอบด้วยวิธีมาตรฐาน CTT และผลการทดสอบด้วยวิธี DNA sequencing พบว่า ผลการทดสอบมีความถูกต้อง แม่นยำและเชื่อถือได้ และนำผลการทดสอบไปคำนวณความถี่ของอัลลีล GYPA*M/M, GYPA*M/N, GYPA*N/N, GYPB*S/S, GYPB*S/s และ GYPB*s/s ซึ่งผลการทดสอบตัวอย่างดีเอ็นเอ จำนวน 450 ราย พบความถี่ของอัลลีลรอง (minor allele frequency, MAF) ของอัลลีล GYPA*N จำนวน 307/900 คิดเป็น 0.3411 และ GYPB*S จำนวน 69/900 คิดเป็น 0.0767 สำหรับผลการตรวจหาความถี่ของจีโนไทป์ พบจีโนไทป์แบบ GYPA*M/N, GYPB*s/s มากที่สุด จำนวน 201/450 คิดเป็น 0.4467 สามารถทำนายฟีโนไทป์ได้เป็น M+N+S–s+ เมื่อเปรียบเทียบผลการทดสอบกับกลุ่มประชากรอื่น ๆ พบว่าอัลลีล GYPA*M และ GYPA*N มีความแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญกับกลุ่มประชากร African American, American Native, Caucasian, Chinese, Filipino, Hawaiian/Pacific Islander, Japanese, Korean และ South Asian สำหรับอัลลีล GYPB*S และ GYPB*s มีความแตกต่างกันในกลุ่มประชากร Alaska Native/Aleut, Hispanic groups African American, American Native, Caucasian, Chinese, Hawaiian/Pacific Islander, South Asian, และ Southeast Asian อย่างมีนัยสำคัญทางสถิติ กล่าวโดยสรุป การตรวจหาจีโนไทป์ด้วยเทคนิค multiplex PCR ที่ได้พัฒนาขึ้น สามารถใช้งานง่าย มีความถูกต้อง น่าเชื่อถือและมีประโยชน์หลากหลาย รวมทั้งสามารถช่วยพัฒนาการตรวจหาแอนติเจนอื่น ๆ บนเม็ดเลือดแดงที่สำคัญทางคลินิกนอกเหนือจากกลุ่ม MNS ได้