DOI: 10.14457/tu.the.2022.24
title: ขอบเขตของสิทธิในอัตลักษณ์ของมนุษย์ภายใต้กฎหมายไทย

description: คำว่า อัตลักษณ์ (identity) ในบริบททางภาษาศาสตร์ หมายถึง สิ่งใดก็ตามที่ใช้ระบุสิ่งใดสิ่งหนึ่งเป็นการเฉพาะ การนำคำดังกล่าวมาใช้กับ คำว่า มนุษย์ (human) ก็อาจสื่อถึง สิ่งที่ใช้สำหรับการระบุตัวตนของมนุษย์ผู้ใดผู้หนึ่ง ดังนั้น อัตลักษณ์มนุษย์ (human identity) ในบริบทของภาษาศาสตร์ย่อมสามารถเป็นได้หลายสิ่ง โดยอาศัยการพิเคราะห์ว่าสิ่งดังกล่าวนั้น สามารถทำหน้าที่ในการระบุตัวตนมนุษย์ได้หรือไม่ อย่างไรก็ดี คำว่าอัตลักษณ์มนุษย์ในบริบททางภาษาศาสตร์ มิใช่ บทบัญญัติหรือคำนิยามในบริบททางนิติศาสตร์ ซึ่งจะต้องอาศัยการขัดเกลาด้วยเหตุผลและทฤษฎีทางกฎหมาย เพื่อที่จะก่อให้เกิดข้อความคิดทางกฎหมาย ที่จะนำไปสู่การสร้างขอบเขตของสิ่งดังกล่าวให้เป็นสิทธิตามกฎหมายต่อไปด้วยปัจจุบันนี้ ข้อความคิดทางกฎหมายว่าด้วยอัตลักษณ์ยังขาดความชัดเจนอยู่มาก ส่งผลให้เกิดประเด็นปัญหาในการใช้และการตีความกฎหมาย ทั้งในเชิงทฤษฎี และ ภาคปฏิบัติ ทั้งนี้ไม่ว่าจะเป็นในประเทศไทยหรือต่างประเทศ ซึ่งจากการศึกษาพบว่า ยังไม่มีการกำหนดขอบเขตของข้อความคิดว่าด้วยอัตลักษณ์ หรือ สิทธิในประเภทต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง ทั้งที่สถานการณ์ในทศวรรษนี้ ปรากฏพัฒนาการทางเทคโนโลยีที่ก้าวล้ำสมัยไปกว่าที่เคยเป็นมาในอดีตอย่างก้าวกระโดด ส่งผลให้การละเมิดสิทธิของเจ้าของอัตลักษณ์ทำได้อย่างมีประสิทธิภาพและขยายออกเป็นวงกว้างในหลายมิติต่าง ซึ่งส่งผลกระทบเจ้าของหรือผู้ทรงสิทธิในอัตลักษณ์ของมนุษย์อย่างมีนัยสำคัญ เนื่องจากอัตลักษณ์เป็นสิ่งที่มีคุณค่าและถูกแสวงประโยชน์ในหลายมิติ ทั้งมิติในเชิงพาณิชย์ และ มิติในลักษณะอื่น โดยมิชอบดุษฎีนิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษาถึง 1) ขอบเขตของกฎหมายที่รับรองและคุ้มครองอัตลักษณ์มนุษย์ในบริบทต่าง ๆ ที่มีอยู่ในปัจจุบันว่ามีลักษณะการคุ้มครองอย่างใดและเพียงพอหรือไม่ 2) กรอบทางกฎหมายเฉพาะที่เกี่ยวข้องกับอัตลักษณ์ของมนุษย์ ซึ่งการศึกษาจำกัดกรอบอยู่ที่ สิทธิมนุษยชน กฎหมายเอกชน กฎหมายมหาชน และ กฎหมายทรัพย์สินทางปัญญา 3) ลักษณะของข้อเท็จจริงอันเกี่ยวข้องกับการใช้อัตลักษณ์ของมนุษย์ และ 4) แนวทางการกำหนดขอบเขตของ “อัตลักษณ์ของมนุษย์” ตามกรอบของกฎหมายไทย โดยเป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพในลักษณะการทบทวนวรรณกรรมและการวิเคราะห์เอกสารและจัดทำข้อเสนอแนะในกำหนดขอบเขตและการสร้างกรอบข้อความคิด (conceptualized) เพื่อรับรองและคุ้มครองสิทธิในอัตลักษณ์มนุษย์ในระบบกฎหมายไทยจากการศึกษาในประเด็นต่าง ๆ พบว่าอัตลักษณ์มนุษย์ สามารถแบ่งได้เป็น 2 ประเภท ได้แก่ อัตลักษณ์มนุษย์โดยแท้ (human identity by nature) ว่าด้วยอัตลักษณ์ภายใต้ข้อความคิดว่าด้วยสิทธิมนุษยชน และ อัตลักษณ์มนุษย์โดยคุณลักษณะและคุณสมบัติ (human identity by characteristics and properties) ว่าด้วยการนำเอาคุณลักษณะและคุณสมบัติของอัตลักษณ์มาใช้ประโยชน์ในลักษณะต่าง ๆ ซึ่งประเภทของอัตลักษณ์ทั้งสองนี้ มีการรับรองและคุ้มครองภายใต้ข้อความคิดทางกฎหมายที่แตกต่างกัน ส่งผลให้อัตลักษณ์มนุษย์มีหลายสถานะ (status) ตามแต่ละกฎหมายที่อัตลักษณ์ไปปรากฏตัวอยู่ โดยสิทธิในอัตลักษณ์ที่ว่ากล่าวกันในงานฉบับนี้ เป็นการสังเคราะห์และวิเคราะห์มาจากช่องว่างของสิทธิตามกฎหมายในบริบทต่าง ๆ ที่สถานะของอัตลักษณ์มนุษย์ไปปรากฏตัวอยู่ และ แสดงให้เห็นว่าข้อความคิดของสิทธิชนิดนี้ควรจะต้องมีข้อความคิดของกฎหมายใดบ้าง อย่างไรก็ดี ต้นแบบทางกฎหมายเหล่านี้ล้วนมีข้อจำกัดบางประการ จึงต้องอาศัยข้อความคิดทางกฎหมายส่วนที่พอจะปรับใช้ได้เท่านั้น ทั้งนี้ เพื่อให้สิทธิทางกฎหมายมีความเหมาะสมและมีความสมดุลระหว่างผู้ทรงสิทธิในอัตลักษณ์และประโยชน์ของรัฐและสาธารณชนในสังคมกฎหมายไทยยังไม่มีการรับรองและคุ้มครองอัตลักษณ์โดยตรง ส่งผลให้การใช้และการตีความกฎหมายมีปัญหาหลายส่วน โดยมีแนวทางการบรรจุสิทธิเหล่านี้เข้าไปเป็นกฎหมาย 3 ประการ ได้แก่ (1) การสร้างบทบัญญัติกฎหมายลายลักษณ์อักษรใหม่ที่เป็นสิ่งที่อาจมีประสิทธิภาพ แต่อาจจะต้องใช้ระยะเวลาการศึกษาข้อความคิดทางกฎหมายที่มาก (2) การกำหนดขอบเขตและนิยามทางกฎหมายที่มีอยู่เดิมโดยการแก้ไขนั้น เห็นว่าไม่สามารถกระทำได้ เพราะ ข้อความคิดของแต่ละกฎหมายแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญ และ (3) การใช้และการตีความบทบัญญัติกฎหมายบัญญัติที่มีอยู่ในปัจจุบัน เห็นว่าสามารถแก้ไขปัญหาเฉพาะการณ์ได้ เพื่อรอกระบวนการศึกษาและแก้ไขปัญหาอย่างยั่งยืนและเป็นระบบ