DOI: 10.17026/ar/okl5xt
title: Bureauonderzoek (BO) Holwierde, Hoofdweg Gemeente Eemsdelta (GR)

description: Het onderzoek vindt plaats in het kader van de aanvraag van een omgevingsvergunning.


Geologie: getijdenafzettingen op kustveen op oudere getijden- komafzettingen. Laagpakket van Walcheren op Hollandveen Laagpakket op Laagpakket van Wormer op Formatie van Echteld (Code: ovo). 
Geomorfologie: vrij vlak tot zeer vlak zijn de afzettingen die onder getij-invloed zijn gevormd en die voornamelijk bestaan uit jonge zeeklei. Plaatselijk kunnen hierop veenresten voorkomen, die om praktische redenen niet afzonderlijk worden aangegeven (Code M72). 
AHN3: ca. -0,20 – +0,60 cm NAP. Het westelijk deel van het plangebied heeft een lagere ligging dan het oostelijke deel. Het westelijke deel ligt tegen de rivier de Bierumermaar aan en is volgens de geomorfologische kaart geëgaliseerd en/of afgegraven. Het plangebied lijkt op dezelfde verhoging te liggen als de wierde waar de dorpswierde van Holwierde op is gelegen. 
Bodem: Kalkarme poldervaaggronden; klei (Code Mn85C), Knippere poldervaaggronden; zware zavel (Code gMn25).
Paleogeografie: volgens de paleografische kaart is het plangebied tot 5500 v. Chr. gelegen op het pleistocene zand. Tussen 5500 en 2750 v. Chr. vindt er veengroei plaats en wordt het gebied afwisselend overdekt met getijafzettingen. Tussen 1500 v. Chr. en de vroege ijzertijd vind er voor langere periode onafgebroken veengroei plaats. Vanaf 500 v. Chr. bevindt het plangebied zich in een kwelder- riviervlakte. Deze situatie blijft ongewijzigd tot ca. 1250 n. Chr. wanneer de kwelders bedijkt worden. 

Op basis van de omliggende archeologische monumententerreinen fysisch geografische gegevens uit de omgeving van het plangebied wordt duidelijk dat de omgeving het plangebied vanaf de vroege ijzertijd werd gebruikt. Het plangebied wordt omringd door verschillende vindplaatsen. De aangetroffen archeologische resten uit deze vindplaatsen dateren uit de ijzertijd tot aan de late middeleeuwen en zijn veelal gerelateerd aan wierdebewoning van de dorpswierden van Holwierde en verschillende huiswierden in de omgeving. 
Het plangebied is op de Kadastrale minuut van 1811 – 1832 onbebouwd . Het westelijke deel van het plangebied is gekarteerd als bouwland . Het oostelijke deel is gekarteerd als weiland. Beide percelen zijn eigendom van ene Omko van Swinderen. In de topografische kaarten is de ontwikkeling van het plangebied door de tijd heen te volgen (Afb. 8). In en direct naast het plangebied blijft de situatie van 1811 ongewijzigd tot ca. het begin van de 20e eeuw. In deze periode raakt de hoofdweg ten noorden van het plangebied vanaf de dorpskern bebouwd. Na 1960 zijn er geen grote veranderingen in de directe omgeving van het plangebied te zien. Het plangebied zelf blijft onbebouwd. De percelering binnen het plangebied lijkt tevens ongewijzigd ten opzichte van de kadastrale kaart uit 1811 – 1832. 

Op basis van het bureauonderzoek wordt geconcludeerd dat in een deel van het plangebied de middelhoge archeologische verwachting die op basis van de gemeentelijke beleidskaart is gesteld, gehandhaafd kan blijven. De archeologische verwachting wordt hieronder per periode gespecificeerd. 

Laat-paleolithicum t/m neolithicum 
In het paleolithcium en het neolithicum vond bewoning plaats op de hogere dekzandwelvingen en dekzandruggen in het paleolithische landschap. De locaties op deze hogere ruggen in de nabijheid van water waren in het bijzonder geschikt om op te vestigen. Resten uit deze periode worden verwacht in de top van het dekzand. Het dekzand ligt op ca. 10 -mv. De geplande verstoringen zullen dit niveau onberoerd laten. 

Bronstijd en vroege ijzertijd
In de bronstijd en in de vroege ijzertijd was het gebied ongeschikt voor bewoning. In deze periode was het plangebied afwisselend veengebied of onder invloed van een getijde gebied. De omstandigheden waren in deze periode te nat om op te vestigen. Binnen het onderzoeksgebied zijn geen archeologische resten bekend uit deze periode. De archeologische verwachting op het aantreffen van archeologische resten uit de bronstijd en vroege ijzertijd is daarom laag.

Late ijzertijd en middeleeuwen
Vanaf de midden/late ijzertijd werd de invloed van de zee minder en werden de omstandigheden gunstiger. Uit deze periode dateert de vroegste bewoning in de omgeving van het plangebied. Bewoning vindt in deze periode hoofdzakelijk plaats op de hogere oeverwallen en kreekruggen. De bewoningslocaties zijn vanaf de ijzertijd tot de late middeleeuwen opgehoogd tot de dorps- en boerderijwierden de tegenwoordig vaak ten opzichte van het omliggende landschap een duidelijk hogere ligging hebben. Het plangebied ligt direct naast de kreek waar ook de wierden bijbehorend het dorp van Holwierde op zijn ontstaan. De bodem is in een deel van het 

Nieuwe tijd 
Vanaf de late middeleeuwen wordt het plangebied bedijkt. Vanaf deze periode veranderd het nederzettingskarakter in de omgeving. Bewoning vindt vanaf deze periode niet enkel op de hogere wierden plaats maar verspreidt zich over de omgeving buiten de wierden. Het plangebied is vrijwel onveranderd ten opzicht van de kadastrale minuut van 1811 – 1832. Uit deze periode kunnen greppelsporen of andere verkavelingsstructuren voorkomen.