DOI: 10.14457/tu.the.2016.989
title: การจดทะเบียนสัญญาหลักประกันทางธุรกิจ: ปัญหาและการบังคับใช้

description: วิทยานิพนธ์เล่มนี้มุ่งศึกษาเกี่ยวกับการจดทะเบียนหลักประกันทางธุรกิจ ที่กำหนดให้สัญญาหลักประกันทางธุรกิจต้องทำเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อเจ้าพนักงานทะเบียน ผลของการไม่ทำสัญญาหลักประกันทางธุรกิจเป็นหนังสือและจดทะเบียนต่อเจ้าพนักงานทะเบียนจะตกเป็นโมฆะ เช่นเดียวกับสัญญาจำนองหรือไม่ เนื่องจากถ้อยคำในบทบัญญัติดังกล่าวเหมือนกับแบบของสัญญาจำนอง นอกจากนี้ ยังมุ่งศึกษาถึงปัญหาในทางปฏิบัติที่อาจจะเกิดขึ้นจากการจดทะเบียนสัญญาหลักประกันทางธุรกิจ กล่าวคือ ปัญหาทางกฎหมายของการจดทะเบียนสัญญาหลักประกันทางธุรกิจ ได้แก่ การจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงรายการจดทะเบียน และเหตุบังคับหลักประกันตามสัญญาหลักประกันทางธุรกิจ และปัญหาในทางปฏิบัติของการจดทะเบียนสัญญาหลักประกันทางธุรกิจ ได้แก่ การจดทะเบียนหลักประกันทางธุรกิจในบัญชีเงินฝาก (Deposit Account) และการนำสินเชื่อโครงการ (Project Finance) มาจดทะเบียนหลักประกันทางธุรกิจ โดยกฎหมายของประเทศที่จะศึกษาเปรียบเทียบในวิทยานิพนธ์เล่มนี้ คือ กฎหมายของประเทศอังกฤษ ในเรื่องหลักประกันแบบ Floating Charge และ หลักกฎหมายของประเทศสหรัฐอเมริกาในเรื่อง Secured Transactions ตาม Article 9 ของ Uniform Commercial Code (UCC) ซึ่งเป็นกฎหมายที่เป็นต้นแบบของพระราชบัญญัติหลักประกันทางธุรกิจ พ.ศ. 2558           จากการศึกษาในประเด็นปัญหาต่างๆ ที่กล่าวมาข้างต้น พบว่า            1. เมื่อสัญญาหลักประกันทางธุรกิจได้ทำขึ้นเป็นหนังสือแล้ว จะก่อให้เกิดบุคคลสิทธิระหว่างคู่สัญญา สัญญาหลักประกันทางธุรกิจจึงยังมีผลใช้บังคับได้ระหว่างคู่สัญญา สิทธิหน้าที่ระหว่างผู้ให้หลักประกันและผู้รับหลักประกันก็เป็นไปตามสัญญาหลักประกันทางธุรกิจ แม้จะยังไม่มีการจดทะเบียนสัญญาหลักประกันทางธุรกิจ สัญญาหลักประกันทางธุรกิจก็ไม่ตกเป็นโมฆะแต่อย่างใด เพียงแต่จะใช้ยันต่อบุคคลภายนอกมิได้เท่านั้น ซึ่งสอดคล้องกับการทำ Perfection ด้วยการยื่น Financial Statement ตาม Article 9 ของ UCC           2. การที่กำหนดให้มีการจดทะเบียนเปลี่ยนแปลงรายการทรัพย์สินทุกครั้งย่อมเป็นการเพิ่มภาระให้ผู้รับหลักประกัน อีกทั้งยังเป็นการเพิ่มค่าใช้จ่ายในการที่ผู้ให้หลักประกันจะต้องแจ้งให้ผู้รับหลักประกันทราบทุกครั้งที่รายละเอียดของทรัพย์สินเปลี่ยนแปลงไป ซึ่งการจดทะเบียนหลักประกันแบบ Floating Charge และการทำ Perfection ด้วยวิธีการจดทะเบียนตาม Article 9 ของ UCC แล้ว ไม่มีการจดทะเบียนอีกครั้งเมื่อมีการเปลี่ยนแปลงรายละเอียดทรัพย์สินที่เป็นหลักประกัน           3. การทำสัญญาหลักประกันทางธุรกิจมิได้มีการกำหนดถึงขอบเขตของการตกลงเหตุบังคับหลักประกันระหว่างคู่สัญญาเอาไว้ว่าคู่สัญญาจะสามารถกำหนดเหตุบังคับหลักประกันได้กว้างเพียงใด แต่การแปลงสภาพของหลักประกันแบบ Floating Charge จะมีการกำหนดกรอบของการที่คู่สัญญาจะกำหนดเหตุใดๆ ก็ควรจะคำนึงถึงเหตุผลในทางธุรกิจ มิใช่ว่ากำหนดเหตุใดๆ จนทำให้ลูกหนี้ไม่สามารถที่จะดำเนินธุรกิจไปได้ตามปกติ หรือไม่กำหนดเหตุแปลงสภาพหลักประกันที่กว้างเกินไป           4. ในทางปฏิบัติผู้ให้หลักประกันยังไม่อาจนำบัญชีเงินฝากที่เปิดไว้กับสถาบันการเงินอื่นที่มิใช่สถาบันการเงินซึ่งเป็นผู้รับหลักประกันมาจดทะเบียนเป็นหลักประกันทางธุรกิจได้ แม้ว่ากฎหมายจะกำหนดให้สามารถทำได้ก็ตาม เนื่องจากมีการทำข้อตกลงร่วมกันระหว่างสถาบันการเงินพาณิชย์ในประเทศ ที่จะไม่รับบัญชีเงินฝากที่เปิดไว้กับสถาบันการเงินอื่นเป็นหลักประกันตามสัญญาหลักประกันทางธุรกิจ ทั้งที่ในความเป็นจริงแล้วสถาบันการเงินที่เป็นผู้รับหลักประกัน ผู้ให้หลักประกัน และสถาบันการเงินผู้รับฝากเงินก็สามารถทำข้อตกลงหรือสัญญาร่วมกันในการนำบัญชีเงินฝากต่างสถาบันมาเป็นหลักประกันได้ก็ตาม           5. การนำเอา Project Finance ที่กรรมสิทธิ์ตกเป็นของรัฐมาเป็นหลักประกัน หากมีเหตุบังคับหลักประกันตามสัญญาเกิดขึ้น ผู้รับหลักประกันก็ไม่สามารถที่จะบังคับหลักประกันเอากับทรัพย์สินของรัฐได้ ซึ่งการบังคับหลักประกันที่เป็นกิจการ จำกัดอยู่เพียงการจำหน่ายทรัพย์หลักประกันเท่านั้น แต่เมื่อพิจารณากฎหมายของประเทศอังกฤษแล้วจะมีการตั้ง Receiver มีอำนาจในการดำเนินการบริหาร Project Finance ให้ดำเนินการได้ต่อไปต่อ โดยสามารถที่จะเก็บรายได้ที่เกิดจากการดำเนินกิจการ หรือ Cash Flow เพื่อนำเอามาจัดสรรเพื่อชำระหนี้ให้แก่เจ้าหนี้ได้