DOI: 10.17026/ar/qwkejd
title: Een midden-Romeins erf in de Madepolder
title: Archeologische opgraving Den Haag Madepolderweg 41-43

description: Uit proefsleuvenonderzoek aan de Madepolderweg 41-43 te Den Haag bleek dat zich in de bodem een behoudenswaardige vindplaats uit de Romeinse tijd bevond. Archol heeft deze vindplaats in mei en juni van 2021 opgegraven.
In de ondergrond van de Madepolderweg 41‐43 bevindt zich een oost‐west georiënteerde strandwal, waarop zich een duin ontwikkeld heeft. De flanken van het duin zijn afgedekt met veen en daarboven zijn meerdere lagen secundair verstoven duinzand en kleiige Gantelafzettingen aanwezig. Het strandwalcomplex is gefaseerd overslibd of afgedekt. Binnen deze periode van overslibbing is er in de tweede helft van het laatste millennium v. Chr. sprake van een stilstandfase, waarbij zich in de Gantelafzettingen een bodem kon ontwikkelen. Deze bodem raakte op een later moment afgedekt met een nieuw pakket Gantelklei, mogelijk samenhangend met hernieuwde Gantelactiviteit vanaf de 3e eeuw v. Chr. Vanaf de 1e eeuw n. Chr. was er opnieuw een stilstandfase in de sedimentatie en werd het gebied opnieuw geschikt voor menselijke bewoning. Door de afsluiting van het Gantelsysteem aan het einde van de Romeinse tijd vernatte het landschap in de omgeving van de Madepolderweg echter, waardoor veengroei optrad. Een woudlaag vormt het geoxideerde restant van deze veenlaag. De woudlaag is alleen op de flanken van het duin bewaard gebleven. Hogerop het duin ontbreekt niet alleen de woudlaag, maar zijn ook de onderliggende Gantelafzettingen geheel 
 afwezig. In de late middeleeuwen werd het gebied voor een laatste keer overstroomd vanuit een nieuwe inbraak in het Maasmondinggebied. Het verlande geulstelsel van de Gantel werd gereactiveerd en kleien van de Laag van Poeldijk werden afgezet. Op de flanken van het duin is deze laag nog deels intact.
Op het hoogste deel van het duin is de laag, indien afgezet, in zijn geheel opgenomen in de huidige bouwvoor. De oudste archeologische resten dateren uit de ijzertijd. Zowel de noordelijke als de zuidelijke flank van het duin is in deze
periode beakkerd. Verder zijn enkele kuilen, paalsporen en waterkuilen gevonden die een aanwijzing zijn voor bewoning in deze periode. Een duidelijk beeld van deze bewoning is niet verkregen. Vondstmateriaal uit een ijzertijdbodem in de
Gantelklei en een enkel spoor bestaat uit handgevormd aardewerk en enkele natuurstenen artefacten.

De sporen uit de Romeinse tijd maken deel uit van een rurale nederzetting uit de periode 70/100‐180 n. Chr., die zich mogelijk van oost naar west over de hele Madepolderstrandwal uitstrekte. De bewoningsresten zijn binnen het onderzoeksgebied echter alleen op de noordelijke flank van de strandwal bewaard en bestaan hier uit de sporen van één huisplattegrond, een bijgebouw, een spieker, een waterput en greppels van een mogelijke moestuin. De strandwal was door middel van greppels in verschillende kavels verdeeld. De samenstelling van het vondstcomplex is typerend voor een rurale, midden‐Romeinse nederzetting en bestaat voor een groot deel uit handgevormd aardewerk. Het gedraaid aardewerk bestond voor een groot deel uit Low Lands Ware en Ruwwandige waar. Kruikamforen, geverfde waar, wrijfschalen, amforen, dolia en terra sigillata zijn in mindere mate aangetroffen. Keramisch bouwmateriaal is slechts in beperkte mate aangetroffen. Diverse vondsten geven een inkijkje in de nijverheid op de nederzetting, zoals fragmenten van tefriet maalstenen, een spinschijfje,
weefgewichten, een loden netverzwaring en een bronzen passer. Haardslakken, een fragment van een bakplaat en mogelijke aardewerken ovenfragmenten zijn een aanwijzing voor de aanwezigheid van haarden of ovens voor voedselbereiding of bijvoorbeeld aardewerkproductie op de locatie. Ten slotte heeft het onderzoek enkele fibulae en vier denarii opgeleverd.
Archeologische resten uit de eeuwen na de Romeinse bewoning ontbreken. In de 13e eeuw echter, werd het gebied op initiatief van de graven van Holland ontgonnen en werden er verschillende perceleringsgreppels gegraven op het terrein. Het gros van het aardewerk uit deze greppels dateert uit de 13e en 14e eeuw. Op basis van de aanwezigheid van de greppels op de kaart van Kruikius uit 1712 is bekend dat de greppels nog zeker enkele eeuwen in gebruik zijn gebleven, maar dit komt uit het vondstmateriaal niet naar voren. Het aardewerk uit de greppels kan waarschijnlijk worden gerelateerd aan de aanwezigheid van een boerderij of buitenplaats ten westen van onderhavig onderzoeksgebied, op het perceel Madepolderweg 45. Deze bewoning is gedateerd in de 14e en de eerste helft van de 15e eeuw. Naast de perceleringsgreppels zijn er tijdens het onderzoek ook nog verscheidene (afwaterings‐)greppels en kuilen uit de late middeleeuwen aangetroffen. Ook zijn er enkele dieren op het terrein begraven.