DOI: 10.14457/tu.the.2016.1556
title: แนวทางการพัฒนาโปรแกรมการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยของผู้ต้องขังในเรือนจำโครงสร้างเบา

description: วิทยานิพนธ์นี้ ศึกษาเกี่ยวกับโปรแกรมการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยแบบเข้มข้นของผู้ต้องขังในเรือนจำโครงสร้างเบาของประเทศไทย เป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ (Qulitative Research) โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาปัญหาและอุปสรรคในการดำเนินงานของโปรแกรมการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อย เพื่อเป็นแนวทางการพัฒนาโปรแกรมการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยแบบเข้มข้นของผู้ต้องขังในเรือนจำโครงสร้างเบาให้เหมาะสมต่อผู้ต้องขัง ด้วยวิธีการศึกษาจากตำรา เอกสารวิชาการ แนวคิดและทฤษฎีที่เกี่ยวข้องกับแนวทางการดำเนินงานของโปรแกรมการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยทั้งในประเทศไทยและต่างประเทศ อีกทั้งเก็บข้อมูลภาคสนามด้วยการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) จากผู้บริหารและเจ้าหน้าที่กรมราชทัณฑ์ จำนวน 4 ท่าน และการสนทนากลุ่มย่อย (Focus Group) เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานด้านโปรแกรมการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยในเรือนจำโครงสร้างเบา ซึ่งเป็นกลุ่มผู้มีประสบการณ์ในทางปฏิบัติ จำนวน 4 ท่าน รวมทั้งสิ้น 8 ท่าน โดยผู้ศึกษาเลือกเรือนจำชั่วคราวเขากลิ้งในการเก็บข้อมูล เพราะเรือนจำดังกล่าวมีรูปแบบที่ดี ถือเป็นต้นแบบของเรือนจำโครงสร้างเบา และได้มีการปฏิบัติงานโปรแกรมการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยไปหนึ่งรุ่น ซึ่งสามารถสรุปผลการศึกษาได้ดังนี้ จากการศึกษาเอกสารวิชาการ แนวคิดและทฤษฎีที่เกี่ยวข้อง โดยจากแนวคิดเกี่ยวกับองค์ประกอบในการปฏิบัติต่อผู้กระทำความผิด และการวิเคราะห์ทัศนะของกลุ่มตัวอย่างพบว่า ปัจจัยที่นำไปสู่แนวทางการพัฒนาโปรแกรมการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยแบบเข้มข้น แบ่งออกเป็น 4 ด้าน ได้แก่ 1. ด้านเจ้าหน้าที่ 2. ด้านการดำเนินงานของโปรแกรมการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยแบบเข้มข้น 3. ด้านสถานที่ และ 4. ด้านผู้ต้องขัง ซึ่งผลการศึกษาปัญหาและอุปสรรคของแต่ละปัจจัย เพื่อนำไปสู่แนวทางการพัฒนาโปรแกรมการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยแบบเข้มข้นอย่างมีประสิทธิภาพ ดังต่อไปนี้1.ประเด็นด้านเจ้าหน้าที่ ผลการศึกษาพบว่า ปัจจุบันกรมราชทัณฑ์ขาดแคลนด้านอัตรากำลัง โดยเฉพาะกลุ่มเจ้าหน้าที่ด้านการแก้ไข นักวิชาชีพต่างๆ เจ้าหน้าที่ที่ปฏิบัติงานในโปรแกรมเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยจึงเป็นเจ้าหน้าที่ด้านการควบคุมแทนเจ้าหน้าที่ด้านการแก้ไข จึงได้มีการจัดอบรมทักษะและทัศนคติของเจ้าหน้าที่ แต่พบปัญหาในเรื่องของระยะเวลาฝึกอบรมอาจสั้นเกินไปทำให้ไม่ได้รับความรู้ที่เพียงพอ อีกทั้งพบว่า โปรแกรมขาดความต่อเนื่อง ส่งผลต่อสภาพจิตใจของเจ้าหน้าที่และกระทบต่อความต่อเนื่องในการทำงาน เมื่อมีช่วงเวลาเว้นระยะแต่ละรุ่นของโปรแกรมต้องกลับไปปฏิบัติงานที่เรือนจำเดิม ดังนั้น จึงนำมาสู่แนวทางการพัฒนา เจ้าหน้าที่ที่ปฏิบัติงานด้านโปรแกรมการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยนี้ควรเป็นเจ้าหน้าที่ด้านการบำบัดแก้ไข และผู้ร่วมสนทนากลุ่มเล็งเห็นให้ควรเพิ่มระยะเวลาการฝึกอบรมขึ้น เพื่อประสิทธิภาพในการอบรมเจ้าหน้าที่และการดำเนินงานของโปรแกรมควรมีความสม่ำเสมอ ตามแผนงานที่วางไว้เพื่อไม่ให้กระทบต่อภาคส่วนอื่นๆ รวมทั้งเจ้าหน้าที่ด้วย2. ประเด็นทางด้านการดำเนินงานโปรแกรมการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยแบบเข้มข้น โปรแกรมการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยมีทั้งในเรือนจำระบบปิด และแบบเข้มข้นในเรือนจำระบบเปิด โดยผลการศึกษาพบว่า โปรแกรมทั้งสองมีข้อแตกต่างกัน ทั้งด้านระยะเวลา สถานที่ วิธีการดำเนินงาน หลักสูตร จากโปรแกรมการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยแบบเข้มข้นพบปัญหา เรื่องเอกสารหลายขั้นตอนจึงทำให้การดำเนินงานด้านเอกสารเกิดความล่าช้า ส่งผลให้ผู้ต้องขังไม่ได้รับการปล่อยตัวติดค้างอยู่ในเรือนจำ และปัญหาการขาดแคลนอุปกรณ์ในการดำเนินงานงาน อีกทั้งสาขาวิชาชีพในโปรแกรมไม่มีความหลากหลาย จึงนำมาสู่แนวทางการพัฒนาการดำเนินงานโปรแกรม โดยควรมีการเตรียมเอกสารของผู้ต้องขังให้พร้อมและสมบูรณ์ก่อนนำตัวผู้ต้องขังเข้าสู่โปรแกรม และเพิ่มงบประมาณในเรื่องอุปกรณ์เพื่ออำนวยความสะดวกให้ผู้ต้องขังด้วย อีกทั้ง สาขาวิชาชีพของโปรแกรมการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยแบบเข้มข้น ควรนำรูปแบบของต่างประเทศมาปรับให้สอดคล้องกับประเทศไทย ทั้งประเทศอังกฤษมีรูปแบบการฝึกอบรมและสาขาวิชาที่กว้างขวางกว่า และมีใบประกาศนียบัตรรับรอง โดยประเทศไทยมีวิชาชีพเน้นหลักทางการเกษตรที่ดีอยู่แล้ว หากกำหนดแนวทางการพัฒนาให้โปรแกรมการเตรียมความพร้อมก่อนปล่อยด้านวิชาชีพให้สมบูรณ์ยิ่งขึ้นจะประสบความสำเร็จขึ้นอีก3. ประเด็นทางด้านสถานที่ ผลการศึกษาพบว่า เรือนจำชั่วคราวเขากลิ้งเป็นสถานที่มีความร่มรื่น กว้างขวาง และสวยงาม โดยบุคคลภายนอกสามารถเข้ามามีส่วนร่วมในกิจกรรมและถือเป็นการจำลองการใช้ชีวิตในชุมชนสังคม ซึ่งสอดคล้องกับทฤษฎีการแก้ไขผู้กระทำความผิดโดยใช้ชุมชนแต่ทั้งนี้ พบปัญหาการขาดแคลนเรือนนอน สถานที่ไม่พร้อมสำหรับการดำเนินงานโปรแกรม ซึ่งที่ผ่านมาแก้ไขปัญหาด้วยการสร้างเรือนนอนพร้อมด้วยการดำเนินงานโปรแกรม จึงเกิดแนวทางการพัฒนาปัจจัยทางด้านสถานที่ โดยเห็นสมควรให้กรมราชทัณฑ์มีการจัดเตรียมสถานที่เรือนนอนและอุปกรณ์ต่างๆ ให้พร้อมก่อนเริ่มดำเนินโครงการ และเรื่องระบบการรักษาความปลอดภัยให้มีอาณาเขตมากขึ้น 4. ประเด็นทางด้านผู้ต้องขัง คุณสมบัติของผู้ต้องขังในรุ่นแรกของโปรแกรมอยู่ในหลักเกณฑ์การพักการลงโทษ ซึ่งถือว่าได้ผลออกมาในแนวโน้มที่ดีและมีอัตราการกระทำความผิดซ้ำน้อย แต่อนาคตจะให้ผู้ต้องขังใกล้ปล่อยในทุกกลุ่มได้เข้าสู่โปรแกรมนี้ ซึ่งผลการศึกษาพบปัญหาผู้ต้องขังบางรายมีปัญหาด้านสุขภาพไม่ควรนำมาเข้าโปรแกรมฝึกอบรม และเรือนจำไม่มีการประเมินความเสี่ยง การติดตามภายหลังปล่อยในกลุ่มผู้ต้องขังที่พ้นโทษ อีกทั้ง ปัจจัยทางด้านสังคมเป็นอีกปัจจัยหนึ่งที่ยากในการควบคุม หากออกไปสู่สังคม เจอสภาพแวดล้อมเดิม อาจทำให้กลับไปกระทำความผิดซ้ำอีก จึงนำมาสู่แนวทางการพัฒนา ในด้านสุขภาพผู้ต้องขังควรมีการตรวจเช็คสภาพร่างกายให้ดีก่อนเข้าโปรแกรมเพราะมีความเข้มข้นมาก ทั้งนี้ หากในอนาคตขยายหลักเกณฑ์ของผู้ต้องขังเป็นทุกกลุ่มเข้าโปรแกรมควรเพิ่มระยะเวลาของโปรแกรมให้สอดคล้องกับกิจกรรม และการประเมินความเสี่ยงและติดตามหลังปล่อยอาจต้องมีการปรับเปลี่ยนกฎหมาย ให้สามารถสงเคราะห์ผู้ต้องขังหลังปล่อยได้ โดยนำหลักการของประเทศญี่ปุ่นมาร่วมพัฒนาโปรแกรมต่อไป