DOI: 10.17026/dans-xkk-8ehw
title: Inventariserend veldonderzoek d.m.v. proefsleuven Plangebied Scharlo te Waspik, gemeente Waalwijk
title: Antea Group Archeologie 2017/50

description: &lt;p&gt;In opdracht van de gemeente Waalwijk heeft Antea Group in 2017 een archeologisch proefsleuvenonderzoek uitgevoerd. Aanleiding voor het proefsleuvenonderzoek was tweeledig. Als eerste heeft de locatie een waarde aanduiding archeologie wat maakt dat bij toekomstige ontwikkelingen in het gebied conform het vigerend bestemmingsplan een archeologisch onderzoek dient te worden uitgevoerd. Als tweede was er een inhoudelijke reden om juist dit gebied archeologisch te onderzoeken. Op basis van aangegeven door lokale amateurarcheologen is bij de aanleg van het bestaande industrieterrein archeologisch vondstmateriaal verzameld en zijn bij graafwerkzaamheden in de tweede helft van de vorige eeuw grondsporen gezien. Een documentatie of het vastleggen op foto’s is helaas achterwege gebleven. De aanwezigheid van grondsporen en de hoeveelheid archeologisch vondstmateriaal maakt dat verondersteld wordt dat ter hoogte van het bestaande industriegebied (aangrenzend ten noorden van het plangebied) één van de twaalfde of dertiende eeuwse nederzettingen heeft gelegen die in het gebied verondersteld worden. Hierbij zijn de nederzettingen in de vroege elfde eeuw begonnen op de zuidelijke oeverwal van de laatmiddeleeuwse Maas en zijn deze conform het Cope-model in zuidelijke richting verplaatst wanneer het maaiveld te zeer gedaald was of de vruchtbaarheid van de gronden dusdanig was afgenomen dat een effectieve agrarische bedrijfsvoering onmogelijk was geworden.&lt;br&gt;Op voorhand was onbekend of deze bewoningssporen ook in het plangebied aanwezig waren en zo ja of deze resten door de Sint Elisabethvloed in de vroege vijftiende eeuw verspoeld waren of juist van een conserverend dek waren voorzien. Op basis van de vier aangelegde proefsleuven kon worden geconstateerd dat de bodemopbouw overeenkwam met hetgeen eerder in archeologische boringen op onder andere de Insteekhaven gezien was: een zandpakket met aan de top een mengpakket van veen-zand-klei waarbij de grens met de onderliggende zandlaag scherp is te noemen. Boven de menglaag is vervolgens een bruin tot beige kleilaag (Merwededek) aanwezig en het geheel wordt afgesloten met de door agrarische grondbewerking ontstane bouwvoor. Dit profiel laat zich daarbij archeologisch lezen als de top van de C-Horizont waarop vanaf de Bronstijd veen is ontstaan. Door het uitspoelen van de humeuze delen van het veen raakte de top van het zand donkerder van kleur. De veenlaag werd echter in de veldfase niet meer aangetroffen. Dit kan zijn omdat deze reeds volledig geoxideerd was door landbouw na 1000 na Chr. maar zeker voor 1421 na Chr. Het kan ook zijn dat het veen is verdwenen als gevolg van de Sint Elisabetsvloed uit 1421 en is door de kracht van het water (met dan mogelijk het mee nemen van een deel van de oorspronkelijke top van de C-Horizont) verspoeld en elders afgezet. In dat geval zou het aangetroffen veen in de veldfase verspoeld veen van elders betreffen. De menglaag van veen-klei-zand is ontstaan direct bij de feitelijke overstroming of in een korte periode daarna waarin het water tot stilstand kwam en de verspoelde grond kon bezinken. Dat het land daarna niet direct kon worden teruggewonnen op het water wordt dan bevestigd vanuit het afgezette Merwededek dat op de menglaag is afgezet. Oorspronkelijk zal het Merwededek ook hoger in het bodemprofiel aanwezig zijn geweest maar daar is het als gevolg van ploegen en andere vormen van agrarische grondbewerking vervolgens omgezet naar een bouwvoor en zijn er mogelijk latere fragmenten aardewerk en keramiek in de bouwvoor terecht gekomen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In de proefsleuven werden geen resten aangetroffen van bebouwing maar wel werden in de top van het dekzand enkele sloten aangetroffen. Het bleek vervolgens mogelijk om zowel in het profiel (proefsleuf 2) als ter hoogte van één van deze greppels (proefsleuf 4, spoor 16) deze te bemonsteren door middel van een pollenbak. Micromorfologisch, archeobotanisch macro- en pollenonderzoek, aangevuld met een aantal 14C-dateringen hebben vervolgens een beeld opgeleverd vanaf het Laat-Atlanticum tot aan de vooravond van de Sint Elizabethsvloed in 1421. Daarbij kunnen we nu de start van de veengroei ter plaatse van de latere Langstraat archeologisch verder weg in het verleden plaatsen: werd eerst nog verondersteld dat het veen hier begon te ontstaan vanaf de bronstijd, nu is vastgesteld dat dit reeds vanaf het Laat-Atlanticum het geval was.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Dit alles betekent dat, hoewel hiervoor is vastgesteld dat er ter plaatse van het plangebied Scharlo geen archeologische bewoningsresten zoals paalkuilen en dergelijke zijn aangetroffen voor de veronderstelde nederzetting, nu voor het eerst wel archeologisch onderzoek is gedaan naar het natuurlijk en cultuurlandschap van de late middeleeuwen in Waalwijk en dat met veldonderzoek en de daaruit voorkomende specialistische onderzoeken voor het eerst archeologisch onderzoek is gedaan naar de binnen de gemeente zo belangrijke ramp uit de vroege vijftiende eeuw. Ook zijn er waardevolle data verzameld hoe archeologisch onderzoek in de toekomst in dit deel van de gemeente Waalwijk uitgevoerd kan worden wanneer juist het natuurlijk- en het cultuurlandschap onderdeel uitmaakt van de vraagstellingen van de onderzoekers en de bevoegde overheid (heden). Deze dienen nog wel nader uitgewerkt te worden.&lt;/p&gt;
description: &lt;p&gt;Antea Group Archeologie 2017/50&lt;/p&gt;