DOI: 10.17026/ar/uvrhuu
title: In de Uilenburgergracht (AAR 113)
title: Archeologische Begeleiding Valkenburgerstraat 14-16 Amsterdam

description: Ter hoogte van het plangebied Valkenburgerstraat 14-16 werd voor de bouw van een hotel een kelder ontgraven (vindplaats VAL6). Een projectie van de grens van het oorspronkelijke, in 1594 uitgegeven, kavel (oerkavel) op het plangebied wijst uit dat deze ontgraving ter hoogte van de voormalige Uilenburgergracht tussen de oorspronkelijke oever en de huidige kade plaats vond.
Het onderzoek ter hoogte van vindplaats VAL6, uitgevoerd in oktober 2016, richtte zich dan ook op het documenteren van opeenvolgende beschoeiingen, landwinningen en eventuele hellingen in een zone gelegen tussen deze 17de-eeuwse oever – op 36 m uit de huidige rooilijn – en de laat- 19de-eeuwse kade.

De Valkenburgerstraat is gelegen op het eiland Marken dat eind 16de eeuw aan de oostzijde van de stad werd aangelegd voor de vestiging van scheepstimmerwerven. Uit het archeologisch onderzoek is gebleken dat de perceelsgewijze landwinningen tot ver in de 19e eeuw gefaseerd werd uitgevoerd ter hoogte van vindplaats VAL6.
Een indirecte aanwijzing voor de aanwezigheid van de oudste beschoeiing(en) is de vermelding van de civieltechnisch uitvoerder dat tijdens het plaatsen van de damwand aan de zuidzijde van de bouwput veel constructiehout uit de ondergrond moest worden verwijderd. Gedurende de eerste helft van de 18de eeuw werd de oostzijde van het oerkavel verlengd met een landwinning in de gracht voorzien van een oost-west beschoeiing met trekankers. Deze beschoeiing was gekoppeld aan een noord-zuid gerichte beschoeiing die de westelijke begrenzing
van de landwinning vormde. 

Vóór 1750 werd aan de oostzijde de oost-west beschoeiing met trekankers vernieuwd, waarbij gelijktijdig ca. 1 m werd aangeland. In dezelfde periode werd aan de westzijde op ca. 1 m voor de gestapelde mastfragmenten een beschoeiing aangelegd. Eind 18de eeuw werd het smalle perceel met een extra landwinning van ca. 3,5 m tot op dezelfde lengte als het brede perceel gebracht. Rond die tijd verrees ook de eerste bebouwing achter op de percelen langs de Uilenburgergracht.

De volgende vernieuwing van de oostwest beschoeiing (1850-1875) vond plaats over de totale breedte van beide percelen, die op dat moment waarschijnlijk weer waren samengevoegd en in het bezit van één eigenaar/gebruiker. Ook deze beschoeiing werd op zijn plaats gehouden door een nieuwe serie trekankers en ook nu werd bij de vernieuwing nauwelijks extra land gewonnen op de gracht. Vervolgens waren twee percelen samengevoegd tot Valkenburgerstraat 16, waarna aan de westzijde een amper vier m brede hellingconstructie vanaf de kade over de beschoeiing heen in de gracht was aangebracht. De helling lag op een talud van sintels, klei en stedelijk afval dat in de gracht voor de beschoeiing was gestort. Dendrochronologisch onderzoek wees uit dat de constructie in of kort na 1881 was aangelegd.

De laatste fase van landwinning, met 9,5 m tevens de meest omvangrijke, vond plaats rond 1900 toen van stadswege de huidige walmuur werd aangelegd. Voor de oeverbegrenzing werd een systeem aangelegd waarbij de walmuur met stangen werd gezekerd aan palen die onderling met kettingen waren verbonden. De
landwinning zelf was voor een belangrijk deel opgevuld met sintels, zand en klei.
description: Amsterdamse Archeologische Rapporten