DOI: 10.17026/ar/uiskua
title: Plangebied Watergang Tongerlo te Maasbree, gemeente Peel en Maas.
title: Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek.
title: RAAP-rapport 7421

description: &lt;p&gt; Inleiding
&lt;p&gt; In opdracht van Kragten B.V. heeft RAAP in oktober 2024 een archeologisch vooronderzoek in de vorm 
van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Watergang Tongerlo te Maasbree in de 
gemeente Peel en Maas (figuur 1). Het onderzoek vond plaats in het kader van een 
omgevingsvergunning. Binnen het plangebied wordt er nieuwe watergang gegraven. Ten noorden 
daarvan wordt een gemaal geplaats en in het zuidoosten twee duikers. Het onderzoek is een update
van een rapport uit 2023, nodig omdat de toenmalige plannen inzake de waterloop Tongerlo zijn 
gewijzigd. 
&lt;p&gt; Landschap
&lt;p&gt; Volgens de geomorfologische kaart wordt het plangebied voor een klein deel gekenmerkt door een 
beekdalbodem (rondom de kern van Tongerlo. Dit is het oorspronkelijke dal van de Tongerlose bee k 
die ontsprong in het huidige Aschbroek. Het merendeel ligt echter op een complex van zandwelvingen. 
Daarnaast doorsnijdt een deel van een nieuw te graven waterloop de rand van een dekzandkop. Vanuit 
bodemkundig oogpunt wordt de basis van het landschap gevormd door gooreerdgronden bestaande uit 
lemig fijn zand (figuur 4). Deze gronden zijn ontstaan in relatief natte (grondwatertrap IV), lager 
gelegen delen van het landschap, zoals de overgang van beekdalen naar hoger gelegen gronden. 
Vanaf de late middeleeuwen en nieuwe tijd hebben zich op de gooreerdgronden rondom Tongelo hoge 
zwarte enkeergronden ontwikkeld. Deze zijn ontstaan als gevolg van het opbrengen van plaggen en 
potstalmest. Dit had tot doel om de vruchtbaarheid van de grond te verhogen en de relatief natte 
ondergrond geschikt te maken voor landbouw. Afhankelijk van de ouderdom kan het plaggendek (of 
esdek) 50 cm tot meer dan een meter dik zijn.
&lt;p&gt; Archeologie
&lt;p&gt; Vanuit archeologisch perspectief is relatief weinig bekend. Uitzondering is de mogelijke loc atie van een 
versterking uit de 80-jarige oorlog op ongeveer 85 m ten zuiden van Tongerlo. Het plangebied volgt 
grotendeels historische wegen. Rondom het plangebied zijn daarnaast meerdere kampontginningen 
omringd door houtwallen zichtbaar. Op de kadastrale kaart is ten noorden van Tongerlo ook nog een 
verwijzing te zien naar de Tongeloo hoeve. Er is geen boerderij meer aanwezig. Wel is er nog een 
restant van een mogelijke houtwal te zien. De oorspronkelijke kampontginningen blijven zichtbaar in het 
landschap tot vandaag de dag. Het plangebied volgt grotendeels bestaande watergangen langs een 
grote akker. Deze is hoofdzakelijk in gebruik voor de teelt van asperges. Uit onderzoek blijkt dat 
aspergeteelt over het algemeen tot ca. 50-60 cm -mv verstoort. Hierdoor is de kans reëel dat eventueel 
aanwezige archeologische resten (deels) zijn verstoord.
&lt;p&gt; Archeologische verwachting
&lt;p&gt; Het plangebied ligt op de overgang (flank) van een dekzandkop naar een beekdal in het westen: 
hierdoor is er sprake van een gradiëntsituatie. Zodoende worden vindplaatsen van jager-verzamelaars 
verwacht. Het betreft resten van (tijdelijke) kampementen uit de steentijd (paleolithicum-neolitrhicum). 
Deze vindplaatsen kenmerken zich door een (oppervlakkige) concentratie van vuurstenen werktuige n 
en afval.
&lt;p&gt; De ondergrond in het plangebied bestaat uit vochtige gooreerdgronden, waarop vanaf de late 
middeleeuwen plaggendekken zijn ontstaan. Het zuidelijke gedeelte van het plangebied ligt direct nabij 
de oude kern van Tongerlo. Hierdoor geldt er een middelhoge archeologische verwachting voor 
vindplaatsen van landbouwers uit de periode neolithicum-nieuwe tijd. Er is niet uitgegaan van een hoge 
verwachting vanwege (a) de vochtige ondergrond, die niet erg geschikt is voor bijvoorbeeld 
huisplaatsen of een nederzetting, (b) de ligging op de flank en niet de top van een dekzandrug en, (c)
het vrijwel ontbreken van landbouwers vindplaatsen in de omgeving. De verwachting geldt voor resten 
van bewoning, begraving, ambacht, infrastructuur en landbouw. 
&lt;p&gt; Advies
&lt;p&gt; Omdat de voorgenomen bodemingrepen tezamen een flinke bodemverstoring veroorzaken, waarbij de 
watergang breed genoeg is voor het doen van archeologische waarnemingen, wordt er een 
archeologische vervolgonderzoek in de vorm van een archeologische begeleiding aangeraden. Een 
dergelijke begeleiding dient te zijn gebaseerd op een door de gemeente goedgekeurd Programma van 
Eisen (PvE). 
&lt;p&gt; Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Peel en Maas, 
deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.