DOI: 10.14457/tu.the.2017.1721
title: เอกลักษณ์ของแรงงานต่างด้าวในประเทศไทย: ศึกษาเปรียบเทียบแรงงานชาวพม่า กัมพูชา และลาว

description: การรวมกลุ่มของประเทศสมาชิกอาเซียน รวมถึงการจัดตั้งประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน นำมาซึ่งการเปิดตลาดเสรีทางการค้าการลงทุน และส่งผลให้เกิดการไหลบ่าและการข้ามถิ่นของแรงงานต่างด้าวชาติพันธุ์ต่าง ๆ โดยเฉพาะแรงงานต่างด้าวชาวพม่า กัมพูชา และลาว ที่หวังจะมีรายได้และชีวิตความเป็นอยู่ที่ดียิ่งขึ้นจากการข้ามถิ่นไปยังประเทศที่มีสถานะทางเศรษฐกิจและสังคมดีกว่าประเทศบ้านเกิดของตนเอง โดยประเทศไทยจึงเป็นหนึ่งในประเทศเป้าหมายของแรงงานต่างด้าวจากประเทศเพื่อนบ้านในการเดินทางเข้ามาเพื่อแสวงหาโอกาสในการได้มีงานทำ มีรายได้และสามารถจุนเจือครอบครัวของตนเองได้ การย้ายถิ่นฐานของแรงงานต่างด้าวไม่เพียงแต่นำมาซึ่งแรงงานที่เป็นปัจจัยสำคัญในการผลิต หากแต่ยังได้พาเอาวัฒนธรรมและเอกลักษณ์ทางชาติพันธุ์เข้ามาในสังคมต่างถิ่นอีกด้วย งานวิจัยนี้ได้ใช้ทฤษฎีการปรับตัวข้ามวัฒนธรรมและการสื่อสารระหว่างวัฒนธรรมของ ยัง ยุน คิม และทฤษฎีการสื่อสารวัฒนธรรมร่วมของ มาร์ก พี ออร์บ ในการสร้างกรอบมโนทัศน์ โดยศึกษาการปรับตัวและการผสมกลมกลืนของแรงงานต่างด้าวชาวพม่า กัมพูชา และลาวที่เข้ามาทำงานในประเทศไทย รวมถึงต้องการศึกษาเปรียบเทียบเอกลักษณ์ทางชาติพันธุ์ของแรงงานต่างด้าว และการมีอันตรกิริยากับสมาชิกอื่น ๆ ในสังคมที่มีอำนาจเหนือกว่า รวมถึงความสามารถในการปรับเปลี่ยนเอกลักษณ์ของตนเองเพื่อลดแรงกดดันทางการสื่อสาร รวมถึงศึกษาถึงปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการปรับเปลี่ยนเอกลักษณ์ของแรงงานต่างด้าวแต่ละชาติพันธุ์ ผู้วิจัยได้เลือกใช้การวิจัยเชิงคุณภาพในการศึกษา ผ่านการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม  การสัมภาษณ์แบบเจาะลึก และการสำรวจเอกสาร โดยได้คัดเลือกเอาพื้นที่วิจัย 3 แห่งอันได้แก่ จังหวัดสมุทรสาครสำหรับแรงงานต่างด้าวชาวพม่า จังหวัดชลบุรีสำหรับแรงงานต่างด้าวชาวกัมพูชา และจังหวัดปทุมธานีสำหรับแรงงานต่างด้าวชาวลาว ผู้วิจัยได้ใช้วิธีการคัดเลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเฉพาะเจาะจง (purposive sampling) และการอ้างอิงแบบปากต่อปาก (snowball sampling) เพื่อเข้าถึงกลุ่มตัวอย่างที่ต้องการศึกษาการศึกษาพบว่ามีปัจจัยต่าง ๆ ทั้งปัจจัยภายในตนของแรงงานต่างด้าวอันได้แก่ภาษาและความสามารถในการสื่อสาร ทัศนคติที่มีต่อชาติพันธุ์ตนเองของแรงงานต่างด้าว และปัจจัยภายนอก ทั้งปัจจัยทางเศรษฐกิจและสังคม อันได้แก่ สภาพตลาดแรงงานและประเภทของงานและธุรกิจในพื้นที่ กิจกรรมในการข้ามถิ่นของแรงงานต่างด้าว รวมถึงสภาพทางภูมิศาสตร์ของประเทศต้นทางและปลายทางและลักษณะของชุมชนในพื้นที่: ความคล้ายคลึงหรือแตกต่างทางประเพณีและวัฒนธรรม  โดยแรงงานต่างด้าวมีวิธีการแสดงและปรับเปลี่ยนเอกลักษณ์ชาติพันธุ์ใน 3 รูปแบบด้วยกัน โดยพบว่าแรงงานต่างด้าวชาวพม่าในจังหวัดสมุทรสาครซึ่งส่วนใหญ่เป็นชาวมอญมีการดำรงรักษาเอกลักษณ์ทางชาติพันธุ์ของตนเองได้อย่างเหนียวแน่นและแตกแยกออกจากเอกลักษณ์หลักในสังคม โดยมีการรวมกลุ่มกันเป็นชุมชนใหญ่และมีการประกอบกิจกรรมทางศาสนาและวัฒนธรรมอย่างต่อเนื่อง โดยมีปัจจัยสนับสนุนอันได้แก่ลักษณะของตลาดงานในพื้นที่ที่เป็นอุตสาหกรรมแปรรูปอาหารทะเล การมีชุมชนของชาวมอญ (ไทยรามัญ) ที่ได้อพยพข้ามถิ่นเข้ามาในพื้นที่แต่เดิม และการมีศาสนาพุทธเป็นเครื่องยึดเหนี่ยวและศูนย์รวมทางจิตใจ ในขณะที่แรงงานต่างด้าวชาวกัมพูชาในพื้นที่จังหวัดชลบุรีกลับมีสายสัมพันธ์ทางสังคมที่เปราะบางเนื่องจากทัศนคติเชิงลบที่มีต่อประเทศและชาติพันธุ์ของตนเองจากสภาวะทางการเมืองและเศรษฐกิจที่ยากไร้อันเป็นผลมาจากสงครามภายในประเทศที่ยาวนาน ลักษณะความเป็นอยู่ของแรงงานต่างด้าวชาวกัมพูชาจึงกระจายตัวเป็นกลุ่มเล็ก ๆ โดยจะอาศัยกับญาติหรือเพื่อนสนิทเท่านั้น แต่จะมีปฏิสัมพันธ์อย่างผิวเผินกับแรงงานชาวกัมพูชากลุ่มอื่น ๆ เอกลักษณ์ที่แสดงออกมาจึงไม่ชัดเจนและโน้มเอียงเข้าหาเอกลักษณ์หลักของสังคม แรงงานต่างด้าวชาวลาวในจังหวัดปทุมธานีกลับมีการผสมกลมกลืนเอกลักษณ์ชาติพันธุ์ของตนเองเข้ากับเอกลักษณ์ของสังคมหลัก เนื่องจากความคล้ายคลึงกันในลักษณะชาติพันธุ์ วิถีชีวิตความเป็นอยู่ ประเพณีและวัฒนธรรม โดยภาษาและความสามารถในการสื่อสารเป็นภาษาไทยนับเป็นปัจจัยเกื้อหนุนที่สำคัญที่สุดของแรงงานต่างด้าวชาวลาวในการปรับเปลี่ยนและผสมผสานตัวตนเข้ากับเอกลักษณ์ไทย