DOI: 10.17026/ar/rcai7h
title: Archeologisch bureauonderzoek en Cultuurhistorische Analyse. Toekomstbestendig Fochteloërveen Natura 2000.
title: Antea Group Archeologie 2021/161

description: In juli-december 2021 is in opdracht van Natuurmonumenten door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek en cultuurhistorische analyse uitgevoerd voor plangebied het Fochterloërveen, gelegen in gemeente Ooststellingwerf (Fr.), gemeente Noordenveld (Dr.) en Midden-Drenthe (DR.). De voorgenomen werkzaamheden bestaan uit het vervangen van bestaande kades om de waterbeheersing binnen het gebied te verbeteren. Op de lange termijn zullen kades worden vervangen met een totale lengte van ca. 50 km. Ook wordt er een persleiding aangelegd met een lengte van ca. 1,5 km voor de aanvoer van zand en leem. Bij het vervangen van de kades en de aanleg van de persleiding bestaat de kans dat eventueel aanwezige archeologische resten kunnen worden beschadigd. Het plangebied, of tenminste delen hiervan, zijn op grond van gemeentelijke regelgeving, zoals vastgelegd in vigerende bestemmingsplannen, omgevingsvergunningsplichtig ten aanzien van het aspect archeologie
en/of cultuurhistorie.

Omdat de archeologische en cultuurhistorische aspecten in dit landschap met elkaar zijn verbonden, is het archeologische en het cultuurhistorisch onderzoek tezamen uitgevoerd. Het doel van het archeologisch bureauonderzoek is om de archeologische waarden of verwachtingen binnen het plangebied in beeld te brengen. Het doel van het cultuurhistorisch onderzoek is het in beeld brengen van de cultuurhistorische waarden van het gebied. Op basis hiervan wordt geadviseerd of, en op welke wijze, cultuurhistorie versterkt kan worden of op zijn minst kan
worden ingepast in de voorziene ontwikkeling (zoals verplicht wordt gesteld in een deel van de vigerende bestemmingsplannen). Het onderzoek voorziet daarvoor in een beoordeling van het voornemen ten opzichte van de cultuurhistorische waarde van het gebied.

Conclusies en advies archeologie
Het plangebied ligt binnen de archeoregio ‘Drents zandgebied’. Op het pleistocene dekzand (met keileem in de ondergrond) is tussen 7.000 voor Chr. en de middeleeuwen het Fochteloërveen ontwikkeld. In welke periode het pleistocene dekzand precies bedekt is geraakt met veen is onbekend. Hierdoor geldt er een (brede) archeologische verwachting voor het onderliggende pleistocene zand, voor de periode paleolithicum tot en met de Romeinse tijd/middeleeuwen. De archeologische vondsten die binnen het plangebied zijn gevonden dateren eveneens uit de periode paleolithicum tot en met de middeleeuwen. Hoewel de diepteligging van de vondsten vaak niet vermeld is, en dit dus niet een sluitend bewijs is dat het pleistocene zand in verschillende fases is bedekt geraakt met veen, geldt er voor het plangebied dus wel een hoge archeologische verwachting voor deze periode. Voor de periode middeleeuwen-recent geldt er een lage archeologische verwachting.

Voor de voorgenomen graafwerkzaamheden ter plaatse van de kades geldt een van de volgende opties:
• Indien de graafwerkzaamheden minimaal tot 30 cm boven het pleistocene zand blijven door tijdens het graven de zanddiepte te peilen d.m.v. het gebruik van een GPS op de bak van de kraan, kunnen de werkzaamheden voor de kades worden vrijgegeven op het gebied van archeologie.
• Indien het pleistocene zand bij de graafwerkzaamheden geroerd gaat worden, wordt vanwege de hoge archeologische verwachting voor de periode paleolithicum tot en met de middeleeuwen een inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen (verkennende fase) geadviseerd. Deze methode is geschikt om de bodemprofielen en de intactheid daarvan te bepalen, en om de archeologische verwachting verder te specificeren.

De aanleg van de persleiding is volgens de bestemmingsplannen niet vergunningsplichtig wat betreft archeologie, en kan worden vrijgegeven. Verwacht wordt dat het grootste gedeelte van de bodem ter plaatse van de persleiding verstoord is geraakt bij de turfwinning. 

Conclusies en advies cultuurhistorie
Met betrekking tot de voorgenomen maatregelen aan de kades in het Fochteloërveen is het vanuit cultuurhistorisch perspectief een goede ontwikkeling dat er wordt geïnvesteerd in de waterhuishouding in het gebied. Er is in het verleden al veel aandacht in het Fochteloërveen gestoken om de achteruitgang van de natuurwaarden te stoppen, met name in de aanpassing van de waterhuishouding. Binnen het gebied zijn sloten en wijken gedempt en zijn er stukken geplagd. In de randzone zijn zones aangelegd met hogere peilen. In de kern is een uitgekiend systeem van compartimenten aangelegd waardoor het mogelijk werd om langdurig hoge waterstanden te realiseren. Hierdoor ontwikkelt zich hier en daar weer hoogveen. Met de aanpak van de kades wordt een basis gelegd om nieuwe hoogveenontwikkeling ook in een groter gebied voor elkaar te krijgen.