DOI: 10.14457/tu.the.2016.656
title: บทบาททนายความและเงินรางวัลทนายความในคดีแบบกลุ่ม

description: ประเทศไทยได้ตรากฎหมายเกี่ยวกับการดำเนินคดีแบบกลุ่มขึ้นในพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง (ฉบับที่ 26) พ.ศ. 2558 และมีผลใช้บังคับเมื่อวันที่ 5 ธันวาคม 2558 ที่ผ่านมา โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นให้วิธีดำเนินคดีพิเศษรูปแบบหนึ่งซึ่งเปิดโอกาสให้ผู้เสียหายคนหนึ่งคนใดที่มีผลประโยชน์ร่วมกันกับผู้เสียหายรายอื่น สามารถดำเนินคดีแทนและเพื่อผู้เสียหายจำนวนมากที่ไม่สามารถฟ้องคดีเพื่อเยียวยาความเสียหายด้วยตนเอง หรือได้รับความเสียหายจำนวนเพียงเล็กน้อยได้ในการดำเนินคดีเพียงครั้งเดียว ซึ่งกลุ่มบุคคลเหล่านั้นจะมีฐานะเป็นสมาชิกกลุ่มที่ต้องผูกพันในผลแห่งคำพิพากษาแม้ไม่ได้มีสถานะเป็นคู่ความแห่งคดีก็ตามสิ่งสำคัญประการหนึ่งของกฎหมายว่าด้วยการดำเนินคดีแบบกลุ่มที่แตกต่างจากการดำเนินคดีแพ่งสามัญ คือการที่กฎหมายมีบทบัญญัติกำหนดให้ทนายความฝ่ายโจทก์ซึ่งเป็นทนายความของกลุ่มจะต้องเข้ามามีบทบาทตั้งแต่ขั้นตอนการริเริ่มฟ้องคดี ชั้นตอนการดำเนินกระบวนพิจารณาคดี ตลอดจนขั้นตอนการบังคับคดีตามคำพิพากษาหรือคำสั่งศาล ซึ่งหมายความว่าการมีทนายความฝ่ายโจทก์เป็นเงื่อนไขหนึ่งในการพิจารณาอนุญาตให้ดำเนินคดีแบบกลุ่มของศาล อีกทั้งในทางปฏิบัติของการทำหน้าที่ทนายความฝ่ายโจทก์นั้น ทนายความจะเป็นผู้มีบทบาทเชิงรุกในการริเริ่มคดีตั้งแต่ขั้นตอนการแสวงหาพยานหลักฐานที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินคดี การรวบรวมผู้เสียหายที่ได้รับความเสียหายจากข้อเท็จจริงและหลักกฎหมายเดียวกันเข้ามาเป็นสมาชิกกลุ่มให้ได้มากที่สุด ตลอดจนการทดรองค่าใช้จ่ายต่าง ๆ ในการดำเนินคดี และค่าฤชาธรรมเนียมแทนโจทก์และสมาชิกกลุ่ม          โดยกฎหมายได้กำหนดให้มีเงินรางวัลจำนวนหนึ่งเพื่อตอบแทนการทำหน้าที่ดังกล่าวของทนายความซึ่งเป็นการจูงใจให้ทนายความเข้ามาเป็นทนายความฝ่ายโจทก์ในการดำเนินคดีแบบกลุ่ม ดังนั้น จึงอาจกล่าวได้ว่าทนายความฝ่ายโจทก์เป็นผู้มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งบุคคลหนึ่งสำหรับการดำเนินคดีแบบกลุ่ม และการทำหน้าที่ใด ๆ ของทนายความฝ่ายโจทก์นั้น ย่อมมีผลกระทบโดยตรงต่อส่วนได้เสียและผลประโยชน์ของสมาชิกกลุ่ม ด้วยเหตุนี้ การกำหนดบทบัญญัติที่เกี่ยวข้องกับบทบาททนายความและเงินรางวัลทนายความในการาดำเนินคดีแบบกลุ่มให้ชัดเจนและเป็นรูปธรรมจึงเป็นสิ่งที่จำเป็นต้องพิจารณาสำหรับกฎหมายว่าด้วยการดำเนินคดีแบบกลุ่มของประเทศไทยอย่างไรก็ตาม กฎหมายว่าด้วยการดำเนินคดีแบบกลุ่มของประเทศไทยได้ยกร่างขึ้นโดยการรับเอาแนวคิดทางกฎหมายของกฎหมายว่าด้วยการดำเนินคดีแบบกลุ่มของประเทศสหรัฐอเมริกาซึ่งเป็นหนึ่งในกลุ่มประเทศที่ใช้ระบบกฎหมายคอมมอนลอว์ที่ได้บังคับใช้กฎหมายดังกล่าวอย่างเป็นรูปธรรมและแพร่หลายที่สุด แต่หากพิจารณาถึงสภาพเศรษฐกิจและสังคม รวมถึงแนวคิดทางด้านกฎหมายและวัฒนธรรมในวิชาชีพทางกฎหมายของประเทศสหรัฐอเมริกาและประเทศไทยจะพบว่ามีความแตกต่างกันเป็นอย่างมาก ซึ่งอาจส่งผลให้มีหลักเกณฑ์การบางประการที่ไม่เหมาะสมกับระบบกฎหมายของประเทศไทยซึ่งเป็นระบบกฎหมายซิวิลลอว์ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง การกำหนดให้ทนายความฝ่ายโจทก์เป็นผู้มีบทบาทสำคัญที่สุดในการดำเนินคดีแบบกลุ่มแม้ในคดีเรียกร้องสิทธิตามกฎหมายเฉพาะ รวมทั้งการกำหนดเงินรางวัลทนายความซึ่งมีลักษณะเป็นค่าเสียหายเชิงลงโทษแก่จำเลยที่แพ้คดี ที่อาจนำมาซึ่งปัญหาและกระทบต่อความมีประสิทธิภาพในการดำเนินคดีแบบกลุ่มโดยรวมในอนาคตได้ด้วยเหตุดังกล่าวข้างต้น วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงได้เสนอแนะให้มีการแก้ปัญหาเกี่ยวกับบทบาททนายความ อันได้แก่ การกำหนดคุณสมบัติของทนายความในการดำเนินคดีเรียกร้องสิทธิตามกฎหมายเฉพาะ การเปิดโอกาสให้องค์กรเอกชนที่มีอำนาจฟ้องคดีแทนผู้เสียหายจำนวนมากตามกฎหมายเฉพาะสามารถเข้ามามีบทบาทในคดีร่วมกับทนายความ การกำหนดมาตรการกำกับดูแลการทำหน้าที่ทนายความในการดำเนินคดีแบบกลุ่ม และสำหรับปัญหาเกี่ยวกับเงินรางวัลทนายความ อันได้แก่ การกำหนดหลักเกณฑ์ในการกำหนดเงินรางวัลทนายความไม่ให้รวมถึงค่าทนายความตามตาราง 6 ท้ายประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง การกำหนดขอบเขตของเงินรางวัลทนายความให้ครอบคลุมถึงกรณีที่คดีสิ้นสุดลงโดยการประนีประนอมยอมความ การกำหนดเงินรางวัลทนายความกรณีที่โจทก์ในการดำเนินคดีแบบกลุ่มแพ้คดี และการแก้ไขลำดับในการรับชำระเงินรางวัลทนายความของกฎหมายไทย เพื่อให้ทนายความฝ่ายโจทก์สามารถปกป้องผลประโยชน์ของโจทก์และสมาชิกกลุ่มทั้งหลายได้อย่างเพียงพอและเป็นธรรม และเพื่อให้การดำเนินคดีแบบกลุ่มเป็นไปเพื่อประโยชน์ของผู้เสียหายจำนวนมากตามเจตนารมณ์ของกฎหมายได้อย่างแท้จริง