DOI: 10.14457/tu.the.2018.1358
title: การบังคับใช้มาตรการทางอาญาเพื่อป้องกันและปราบปรามการลักลอบค้าสัตว์ป่าในประเทศไทย

description: จากการที่สัตว์ป่าลดจำนวนลงอย่างรวดเร็ว และการให้ความคุ้มครองสัตว์ป่าภายใต้มาตรการควบคุมการค้าของอนุสัญญา CITES ไม่สามารถให้ความคุ้มครองสัตว์ป่าได้อย่างเต็มที่ ดุษฎีนิพนธ์นี้จึงได้ศึกษาแนวคิดในการนำมาตรการทางอาญามาบังคับใช้ในการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมการลักลอบค้าสัตว์ป่า ซึ่งจากการศึกษาพบว่าต้องมีการปรับปรุงแก้ไขมาตรการทางกฎหมายภายในประเทศให้สามารถดำเนินการลงโทษผู้กระทำความผิดฐานลักลอบค้าสัตว์ป่าโดยคำนึงถึงลักษณะความร้ายแรงของอาชญากรรมและให้การลงโทษนั้นมีผลเป็นการปราบปรามผู้กระทำความผิด เช่นการกำหนดโทษให้ผู้กระทำต้องรับผิดเพิ่มขึ้น หรือการลงโทษปรับในอัตราที่สูงควบคู่ไปกับการลงโทษจำคุก และในขณะเดียวกันต้องเป็นมาตรการลงโทษที่มีผลทำให้ผู้กระทำความผิดจะไม่ได้รับผลประโยชน์อื่นใดเลยจากการกระทำความผิด เพราะเมื่อสิ่งที่จูงใจให้มีการลักลอบค้าสัตว์ป่าคือผลประโยชน์ตอบแทนที่ผู้ซื้อหรือผู้บริโภคยอมจ่ายในราคาที่สูงเพื่อตอบสนองความต้องการของตน การนำมาตรการริบทรัพย์สินมาใช้ในการริบทรัพย์สินที่ได้มาจากการกระทำความผิดทั้งหมดโดยคำนึงถึงวิถีชีวิตความเป็นอาชญากรจะทำให้สามารถริบทรัพย์สินอื่นที่เชื่อได้ว่ามาจากการกระทำความผิดด้วยหากผู้กระทำความผิดไม่อาจพิสูจน์ได้ว่าเป็นทรัพย์สินที่ได้มาโดยชอบด้วยกฎหมายนอกจากการนำมาตรการทางอาญามาใช้บังคับแล้ว การบังคับใช้กฎหมายก็เป็นประเด็นสำคัญในการที่จะทำให้สามารถป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมการลักลอบค้าสัตว์ป่าได้ โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งหมดต้องทำงานร่วมกันอย่างเป็นระบบ และไม่ได้จำกัดเฉพาะแต่หน่วยงานบังคับใช้กฎหมายในประเทศเท่านั้นเพราะปัญหาการลักลอบค้าสัตว์ป่าที่เกิดขึ้นนั้นไม่ได้เกิดเฉพาะแต่ในประเทศไทย อาจมีการใช้ประเทศไทยเป็นทางผ่านไปยังประเทศที่สาม หรือเป็นส่งออกสัตว์ป่าที่มีถิ่นที่อยู่ในประเทศไทยโดยตรงไปยังตลาดผู้ซื้อที่อยู่ต่างประเทศก็ได้ ประกอบกับลักษณะของอาชญากรรมมีความเกี่ยวข้องกับองค์กรอาชญากรรมข้ามชาติมี่มีการใช้เทคโนโลยีและความเชี่ยวชาญขั้นสูงในการกระทำความผิดทำให้การประสานความร่วมมือต้องเกิดขึ้นทั้งจากหน่วยงานระดับโลก ระดับภูมิภาค และหน่วยงานภายในประเทศไทย ซึ่งการประสานความร่วมมือนี้มีอนุสัญญาสหประชาชาติเพื่อต่อต้านอาชญากรรมข้ามชาติที่จัดตั้งในลักษณะองค์กร (United Nations Convention against Transnational Organized Crime: UNTOC) กำหนดเป็นแนวทางให้ประเทศสมาชิกดำเนินการประสานความร่วมมือระหว่างกันในการทั้งในการสืบสวนสอบสวน จับกุมผู้กระทำความผิด ไปจนถึงการสืบหาและริบทรัพย์สินที่ได้จากการกระทำความผิดซึ่งประเทศไทยในฐานะประเทศสมาชิกสามารถนำอนุสัญญาฉบับนี้มาปรับใช้เป็นประโยชน์ในการประสานความร่วมมือกับประเทศสมาชิกด้วยกัน และในขณะเดียวกันก็สามารถประสานความร่วมมือผ่าน the International Consortium on Combating Wildlife Crime (ICCWC) ที่เกิดจากความร่วมมือขององค์กรระหว่างประเทศในการสนับสนุนหน่วยงานบังคับใช้กฎหมายเพื่อปราบปรามอาชญากรรมต่อสัตว์ป่าได้ด้วย หรืออาจนำมาตรการประสานความร่วมมือผ่าน Border liaison Office ทั้งในรูปแบบที่เป็นทางการหรือไม่เป็นทางการมาใช้ในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสาร และการจับกุมผู้กระทำความผิดได้เช่นเดียวกันสำหรับหน่วยงานบังคับใช้กฎหมายภายในประเทศก็จำเป็นที่จะต้องมีการประสานความร่วมมือกันโดยต้องนำกฎหมายที่เกี่ยวข้องมาบังคับใช้อย่างเหมาะสม เพราะความผิดฐานลักลอบค้าสัตว์ป่านี้ไม่ได้จำกัดอยู่เพียงการนำพระราชบัญญัติสงวนและคุ้มครองสัตว์ป่าฯ พ.ศ. 2562 หรือพระราชบัญญัติศุลกากร พ.ศ. 2560 มาใช้บังคับเท่านั้น แต่ต้องนำพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการมีส่วนร่วมในองค์กรอาชญากรรมข้ามชาติ พ.ศ. 2556 พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการฟอกเงิน พ.ศ. 2542 และพระราชบัญญัติความร่วมมือระหว่างประเทศในเรื่องทางอาญา พ.ศ. 2535 มาใช้บังคับในการป้องกันและปราบปรามการลักลอบค้าสัตว์ป่าด้วยจะทำให้สามารถสืบสวนหาเครือข่ายที่เกี่ยวข้องในการกระทำความผิดได้ทั้งหมด อย่างไรก็ดีในการประสานความร่วมมือระหว่างหน่วยงานบังคับใช้กฎหมาย หากแก้ไขระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการประสานงานเพื่อบังคับใช้กฎหมายสิ่งแวดล้อม พ.ศ. 2550 ให้ครอบคลุมการกระทำความผิดฐานลักลอบค้าสัตว์ป่าก็จะทำให้หน่วยงานบังคับใช้กฎหมายที่เกี่ยวข้องสามารถดำเนินการร่วมกันเพื่อให้การป้องกันและปราบปรามการลักลอบค้าสัตว์ป่าเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น