DOI: 10.14457/tu.the.2014.454
title: การดำเนินงานช่วยเหลือคนไทยที่ตกหล่นทางทะเบียนราษฎรในการขอสัญชาติไทยของศูนย์ประสานงานมูลนิธิพิทักษ์สตรี จังหวัดอุบลราชธานี: กรณีศึกษา: พื้นที่ตำบลพะลาน อำเภอนาตาล จังหวัดอุบลราชธานี

description: การศึกษาเรื่อง “การดำเนินงานช่วยเหลือคนไทยที่ตกหล่นทางทะเบียนราษฎรในการขอสัญชาติไทยของศูนย์ประสานงานมูลนิธิพิทักษ์สตรี จังหวัดอุบลราชธานี กรณีศึกษา : พื้นที่ตำบลพะลาน อำเภอนาตาล จังหวัดอุบลราชธานี” นี้มีวัตถุประสงค์ 4 ประการ คือ (1) เพื่อศึกษาลักษณะเฉพาะของคนไทยที่ตกหล่นทางทะเบียนราษฎรในพื้นที่ตำบลพะลาน (2) เพื่อศึกษาสาเหตุของการตกอยู่ในสถานะบุคคลตกหล่นทางทะเบียนราษฎรของคนไทยในพื้นที่ตำบลพะลาน          (3) เพื่อศึกษาสภาพความเป็นอยู่ของคนไทยที่ตกหล่นทางทะเบียนราษฎรในพื้นที่ตำบลพะลาน และ (4) เพื่อศึกษาการดำเนินงานให้ความช่วยเหลือคนไทยที่ตกหล่นทางทะเบียนราษฎรในพื้นที่ตำบล  พะลานเกี่ยวกับการดำเนินการขอสัญชาติไทยของศูนย์ประสานงานมูลนิธิพิทักษ์สตรี จังหวัดอุบลราชธานี การค้นคว้าอิสระฉบับนี้เป็นงานวิจัยเชิงคุณภาพ โดยผู้ศึกษาใช้วิธีการศึกษาผ่านการปฏิบัติงานสนามในฐานะอาสาสมัครของศูนย์ประสานงานมูลนิธิพิทักษ์สตรี (Alliance Anti Trafic : AAT) จังหวัดอุบลราชธานี จากการทำหน้าที่ให้คำแนะนำปรึกษาและประสานงานให้ความช่วยเหลือคนไทยที่ตกหล่นทางทะเบียนราษฎรในการดำเนินการขอลงรายการสัญชาติไทยระหว่างเดือนธันวาคม-มิถุนายน 2558 ซึ่งข้อมูลจะได้มาจากการสังเกตการณ์อย่างมีส่วนร่วมและการสัมภาษณ์เชิงลึก โดยใช้แบบสอบถามและพูดคุยกับคนไทยที่ตกหล่นทางทะเบียนราษฎรในพื้นที่ตำบลพะลาน จำนวน 18 คน ที่ได้รับความช่วยเหลือเกี่ยวกับการดำเนินการขอลงรายการสัญชาติไทยในทะเบียนราษฎรของรัฐไทยจากศูนย์ประสานงานมูลนิธิพิทักษ์สตรี จังหวัดอุบลราชธานีผลการศึกษาพบว่า คนไทยที่ตกหล่นทางทะเบียนราษฎรในพื้นที่ตำบลพะลาน อำเภอนาตาล จังหวัดอุบลราชธานี ซึ่งเป็นพื้นที่ชายแดนไทย-ลาวตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำโขง มีลักษณะเฉพาะที่สามารถจำแนกออกได้เป็น 4 กลุ่มย่อย คือ (1) เป็นบุคคลที่เกิดในประเทศไทยจากบิดาและมารดาที่เป็นผู้มีสัญชาติไทย (2) เป็นบุคคลที่เกิดในประเทศไทยจากบิดาหรือมารดาซึ่งคนใดคนหนึ่งเป็นบุคคลที่มีสัญชาติไทย ส่วนอีกคนเป็นคนลาว (3) เป็นบุคคลที่เกิดในประเทศลาวจากบิดาและมารดาที่เป็น  ผู้มีสัญชาติไทย และ (4) เป็นบุคคลที่เกิดในประเทศลาวจากบิดาหรือมารดาซึ่งคนใดคนหนึ่งเป็นบุคคลที่มีสัญชาติไทย ส่วนอีกคนเป็นคนลาว โดยสาเหตุประการสำคัญที่ทำให้บุคคลเหล่านี้กลายเป็น “คนไทยที่ตกหล่นทางทะเบียนราษฎร” เกิดจากการไม่ได้ทำการแจ้งเกิดในระบบการทะเบียนราษฎรของรัฐไทย ทำให้ไม่มีชื่อและรายการบุคคลในทะเบียนบ้าน (ท.ร.14) ทั้งนี้เนื่องมาจากส่วนใหญ่เป็นบุคคลที่คลอดโดยหมอตำแยในหมู่บ้าน หรือมารดาทำคลอดเองที่บ้าน ทำให้ไม่มีหลักฐานรับรอง   การเกิดจากสถานพยาบาล จึงทำให้มักถูกปฏิเสธจากเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานไม่รับแจ้งเกิด ยิ่งไปกว่านั้นการเป็นบุคคลที่เกิดในประเทศลาว โดยบิดาและ/หรือมารดาหรือคนในครอบครัวไม่กลับมาดำเนินการแจ้งการเกิดในประเทศไทยเมื่อบุคคลคนนั้นเกิด และจากการเป็นบุคคลที่เกิดจากกรณี   พ่อไทย-แม่ลาว หรือกรณีพ่อลาว-แม่ไทย คนกลุ่มนี้มักจะไม่มีหลักฐานการเกิดอยู่แล้ว จึงทำให้    นายทะเบียนอำเภอเลือกที่จะไม่ดำเนินการแจ้งเกิดหรือเพิ่มชื่อในทะเบียนราษฎรของรัฐไทยให้แก่บุคคลกลุ่มนี้ ทำให้คนไทยที่ตกหล่นทางทะเบียนราษฎรเหล่านี้ต้องเผชิญกับการถูกปฏิบัติเช่นคนต่างด้าว และที่สำคัญคือการที่ไม่สามารถใช้สิทธิในความเป็นคนสัญชาติไทยได้ ในมุมมองการทำงานของ   ศูนย์ประสานงานมูลนิธิพิทักษ์สตรี จังหวัดอุบลราชธานี คิดเห็นว่าคนกลุ่มนี้เสี่ยงที่จะตกเป็นเหยื่อของกระบวนการค้ามนุษย์ได้ง่ายที่สุด จึงได้เข้ามาให้ความช่วยเหลือคนไทยที่ตกหล่นทางทะเบียนราษฎรเกี่ยวกับการดำเนินการขอพิสูจน์สถานะบุคคลที่มีสัญชาติไทย โดยอาศัยอำนาจในการดำเนินงานจากกรอบนโยบายของหนังสือสั่งการ ที่ มท 0309.1/ว 15935 เรื่องโครงการตรวจสารพันธุกรรมเพื่อแก้ไขปัญหาสถานะและสิทธิของคนไทยที่ตกหล่นทางทะเบียนราษฎร ประจำปีงบประมาณ พ.ศ.2558 ของสำนักบริหารการทะเบียน กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย