DOI: 10.17026/dans-zqk-vge7
title: Zuiddorpe Fort Sint Joseph. Gemeente Terneuzen.
title: Inventariserend Veldonderzoek door middel van verkennende boringen.

description: &lt;p&gt;In 1997, 2005 en 2006 was het fort Sint Joseph en meer bepaald het binnenterrein en de gracht, reeds onderwerp geweest van (bureau)onderzoeken met boringen, geofysisch onderzoek en een Archeologische Begeleiding. Deze onderzoeken zijn allemaal uitgevoerd in het kader van de reconstructie van het fort in 2007. Om die reden werd tijdens overleg met de bevoegde overheid besloten dat, in het kader van voorliggende planvorming, kan worden volstaan met het opstellen van een gespecifieerd verwachtingsmodel voor het plangebied gevolgd door het uitvoeren van een Inventariserend Veldonderzoek door middel van verkennende boringen.&lt;br&gt;In dit onderzoek diende tevens te worden nagegaan in het plangebied nog cultuurhistorische of archeologische resten aanwezig zijn, in concreto een contrescarp en/of een gracht aan de zeezijde van het voormalige fort, die verband houden met het fort in een vroegere of zelfs huidige fase. Indien dit positief werd beantwoord, dan diende de ligging en het profiel ervan zo goed mogelijk te worden bepaald.&lt;br&gt;De archeologische verwachting in het plangebied is hoog voor de niveaus van de Formatie van Koewacht (Paleolithicum), de Formatie van Boxtel (Laat-Paleolithicum tot en met Neolithicum en de Late Middeleeuwen) en de Formatie van Naaldwijk (Nieuwe Tijd). In het geval van de Formatie van Koewacht is de verwachting ingegeven door de gebrekkige kennis, waardoor elke vorm van onderzoek wenselijk is. In het geval van de Formatie van Boxtel is de hoge verwachting bepaald door de reeds talrijk aangetroffen vondsten en resten op dit niveau. Voor de Formatie van Naaldwijk (Laagpakket van Walcheren) geldt dat ter plaatse van het zuidelijk deel een sloot uit de 17de eeuw wordt verwacht. Het westelijke gedeelte van het plangebied ligt deels op een 17de eeuwse dijk (althans de voet ervan). Beide relicten houden verband met het fort dat wellicht omstreeks 1644 hier is aangelegd. De archeologische verwachting op het niveau van de Formatie van Nieuwkoop (Basisveen/Hollandveen Laagpakket) vervalt wellicht. Tijdens de Middeleeuwen is het veen hier wellicht volledig afgegraven ten behoeve van grootschalige veenwinning.&lt;br&gt;Tijdens het verkennende veldonderzoek werden in de boringen geen aanwijzingen gevonden voor de aanwezigheid van een gracht noch van een contrescarp (glacis) aan de zeezijde van het fort. De onderzoekvragen omtrent deze hypothese kunnen dus negatief worden beantwoord. Het opgestelde verwachtingsmodel kon wel worden getoetst. Dit is gebeurd middels 11 boringen (tot maximaal 1,69 meter –NAP). Hierbij dient opgemerkt dat dit veldonderzoek gericht was op het toetsen van de (geologische) verwachting en niet op het concreet opsporen van eventuele archeologische resten. Op basis van de resultaten van het booronderzoek kon bovenstaand verwachtingsmodel worden bevestigd dan wel bijgesteld.&lt;br&gt;Eerst dient te worden vermeld dat de Formatie van Koewacht tijdens de veldtoets niet is aangeboord. Vandaar dat de hoge verwachting die op dit niveau rust dan ook dient te worden gehandhaafd. In de boringen werd eveneens geen veen (Formatie van Nieuwkoop) vastgesteld. Dit niveau is wellicht ontgraven in de Late Middeleeuwen of geërodeerd tijdens de inundaties in de 16de en 17de eeuw. De archeologische verwachting op dit veennniveau is en blijft dus onbestaand.&lt;br&gt;De andere archeologische niveaus werden tijdens het onderzoek wel vastgesteld. In het plangebied werden bovenin het bodemprofiel mariene afzettingen van de Formatie van Naaldwijk (Laagpakket van Walcheren) aangetroffen die zich lokaal (bij boringen 1, 2, 3, 9 en 11) dieper hebben ingesneden in het pleistocene dekzand. Het dekzandniveau is in de overige boringen vastgesteld tussen 0,36 en 0,83 meter +NAP. Waar getijdengeulen zich dieper hebben ingesneden is dit niveau veel dieper te vinden, namelijk op minimaal 0,59 meter –NAP.&lt;br&gt;In boringen 4 boringen zijn antropogeen verstoorde lagen waargenomen. In drie boringen daarvan zijn deze antropogene lagen wellicht terug te brengen tot de Late Middeleeuwen of vroege Nieuwe Tijd (NTA). Het betreft hier boringen 7, 8 en 10. Dit antropogeen niveau, wellicht een cultuurlaag, is vastgesteld tussen 0,83 en 0,53 meter +NAP. De cultuurlaag is wellicht het gevolg van het bewerken van het land nadat het veen was ontgraven. Dus wellicht heeft dit gebied na de extractie van het veen nog gediend als landbouwgrond. Er is tevens verspoeling van dit laagje vastgesteld, wat verklaart waarom dit laagje niet in alle boringen is vastgesteld. Wellicht is dit niveau daar in min of meerdere mate geërodeerd. &lt;br&gt;Op basis van deze gegevens kan geconcludeerd worden dat ter plaatse van het westelijke deel van het plangebied, ter plaatse van de nieuw te graven watergang, de hoge archeologische verwachting op het niveau van de Formatie van Boxtel (Laagpakket van Wierden) grotendeels kan worden gehandhaafd. Enkel in het noordelijke deel is het dekzand geërodeerd door een jongere geul. Ook de hoge archeologische verwachting op de Formatie van Naaldwijk (Laagpakket van Walcheren) kan gehandhaafd blijven, al blijft dit beperkt tot het gedeelte van het plangebied aan in voet van de dijk.&lt;br&gt;Ter plaatse van het zuidelijke deel van het plangebied, waar de sloot enkel wordt uitgediept, moet de archeologische verwachting naar laag worden bijgesteld. Het dekzandniveau lijkt hier te zijn geërodeerd tot beneden 1,02 meter –NAP. Ook de verwachting op de Formatie van Naaldwijk (laagpakket van Walcheren) is hier laag. De sloot, waarbinnen de werkzaamheden zullen worden uitgevoerd, heeft sinds de aanleg omstreeks 1644, steeds tot het fort behoord en de loop is sindsdien niet meer gewijzigd. Tijdens het archeologisch begeleiden van de reconstructiewerken is vastgesteld dat de grachten omheen het fort regelmatig werden opgeschoond. Dit zal ook wel gebeurd zijn met de sloot omheen het glacis, omdat deze sloot deel uitmaakt van het ontwateringssysteem van de BeoostenblijBezuidenpolder. Vandaar dat de kans op het aantreffen van archeologische resten uit de Nieuwe Tijd hier als laag worden beschouwd.&lt;/p&gt;
description: &lt;p&gt;Inventariserend Veldonderzoek door middel van verkennende boringen.&lt;/p&gt;