DOI: 10.14457/tu.the.2016.804
title: บทบาทพนักงานอัยการในการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพผู้ถูกคุมขังโดยมิชอบด้วยกฎหมาย

description: รัฐมีหน้าที่ที่จะต้องให้ความคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของบุคคลมิให้ถูกคุมขังโดยมิชอบด้วยกฎหมายหรือตามอำเภอใจเพื่อรักษาความสงบสุขของสังคม แต่ในส่วนของการดำเนินการในกระบวนการยุติธรรมทางอาญานั้นย่อมเกิดการลิดรอนสิทธิเสรีภาพของบุคคลผู้ถูกคุมขังอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ รัฐจึงได้กำหนดให้องค์กรอัยการเป็นผู้มีอำนาจและหน้าที่ดำเนินการแทนรัฐในการให้ความคุ้มครองสิทธิเสรีภาพผู้ถูกคุมขังโดยมิชอบด้วยกฎหมาย โดยการศึกษาในครั้งนี้ก็เพื่อให้ทราบว่าพนักงานอัยการมีบทบาทหน้าที่ในการให้ความคุ้มครองสิทธิเสรีภาพผู้ถูกคุมขังโดยมิชอบด้วยกฎหมายอย่างไรบ้าง ปัจจุบันได้ดำเนินการปฏิบัติกันอย่างไร อันจะนำไปสู่การหาแนวทางแก้ไขปัญหาหรือข้อขัดข้องต่อไป ซึ่งได้ทำการศึกษาในลักษณะวิจัยเอกสารทั้งเอกสารภาษาไทยและเอกสารภาษาต่างประเทศ โดยค้นคว้าจากเอกสารทางวิชาการ หนังสือ ตำรากฎหมาย บทความทางวิชาการ งานวิจัย วิทยานิพนธ์ ตลอดจนการค้นคว้าหาข้อมูลทางอิเล็กทรอนิกส์ที่เกี่ยวข้องเดิมทีแนวคิดในการให้ความคุ้มครองสิทธิเสรีภาพผู้ถูกคุมขังโดยมิชอบด้วยกฎหมายเกิดขึ้นที่ประเทศอังกฤษเป็นประเทศแรกโดยเรียกหลักการนี้ว่า Habeas corpus มีขั้นตอน คือ ให้บุคคลยื่นคำร้องขอต่อศาลสั่งให้ผู้คุมขังนำตัวผู้ถูกคุมขังมาศาลเพื่อให้ศาลทำการไต่สวนว่าการคุมขังนั้นชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ หากผลปรากฏว่าเป็นการกระทำที่มิชอบด้วยกฎหมายศาลต้องมีคำสั่งปล่อยตัวผู้ถูกคุมขังโดยทันที ซึ่งจุดประสงค์ของหลัก Habeas Corpus นั้นคือต้องการให้บุคคลที่ถูกคุมขังโดยมิชอบด้วยกฎหมายได้รับสิทธิเสรีภาพโดยเร็วที่สุด การดำเนินการบนหลักของ Habeas Corpus จึงต้องกระทำด้วยความรวดเร็วและเป็นธรรม ซึ่งประเทศไทยได้นำหลักการนี้มาใช้ตั้งแต่เริ่มมีประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา โดยบัญญัติหลักการดังกล่าวไว้ใน มาตรา 90  ทั้งนี้ได้มีบทบัญญัติของกฎหมายให้อำนาจและหน้าที่แก่พนักงานอัยการเป็นผู้คุ้มครองสิทธิเสรีภาพผู้ถูกคุมขังโดยมิชอบด้วยกฎหมายไว้อย่างชัดเจน เช่น รัฐธรรมนูญ ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา พระราชบัญญัติองค์กรอัยการและพนักงานอัยการ ระเบียบสำนักงานอัยการสูงสุดว่าด้วยการดำเนินคดีอาญาของพนักงานอัยการ เป็นต้น แสดงให้เห็นว่ารัฐต้องการให้พนักงานอัยการเป็นผู้มีบทบาทสำคัญในการคุ้มครองผู้ถูกคุมขังโดยมิชอบด้วยกฎหมาย แต่เนื่องจากระบบในการดำเนินคดีอาญาของไทยได้แบ่งแยกความรับผิดชอบในการสอบสวนและการฟ้องร้องออกจากกันอย่างชัดเจน จึงทำให้พนักงานอัยการไม่มีหน้าที่ในการสอบสวนคดีอาญาส่งผลให้พนักงานอัยการไม่สามารถรับรู้เหตุของการจับ การควบคุม การคุมขัง การฝากขัง ตลอดจนรายละเอียดที่เกี่ยวกับการดำเนินการดังกล่าวและการดำเนินการสอบสวนของพนักงานสอบสวนว่าเป็นไปโดยชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ พนักงานอัยการจะเข้ามารับรู้เกี่ยวกับการกระทำความผิดก็ต่อเมื่อพนักงานสอบสวนได้ส่งสำนวนการสอบสวนมายังพนักงานอัยการเพื่อพิจารณาสั่งในสำนวนคดีเท่านั้น ท้ายที่สุดพนักงานอัยการจึงไม่สามารถเข้าดำเนินการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพผู้ถูกคุมขังโดยมิชอบด้วยกฎหมายได้อย่างทันท่วงทีและก่อให้เกิดความเสียหายอย่างร้ายแรงแก่กระบวนการยุติธรรมทางอาญาทั้งด้านการบังคับใช้กฎหมาย ด้านความเชื่อมั่นศรัทธาต่อพนักงานอัยการ ด้านความยำเกรงต่อกฎหมายของผู้คุมขัง ด้านการให้ความยุติธรรมแก่ผู้ถูกคุมขัง เป็นต้นเนื่องจากเจตนารมณ์ของมาตรา 90 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญานั้นมุ่งให้ความคุ้มครองผู้ถูกคุมขังโดยมิชอบด้วยกฎหมายด้วยความรวดเร็วจึงจะก่อความยุติธรรมสูงสุด เมื่อพนักงานอัยการมีบทบาทโดยตรงในกรณีนี้จึงควรกลับมาพิจารณาทบทวนหรือหารือแนวทางแก้ไขเพื่อให้สามารถเข้าดำเนินการในการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพผู้ถูกคุมขังโดยมิชอบด้วยกฎหมายให้ได้รับอิสรภาพอย่างทันท่วงที โดยให้พนักงานสอบสวนแจ้งเหตุแห่งการจับกุม การคุมขัง ตลอดจนรายงานผลการสอบสวนเป็นระยะ เพื่อพนักงานอัยการจะได้ทราบความเคลื่อนไหวและพิจารณาได้ว่าผู้ถูกคุมขังนั้นมีเหตุโดยชอบให้ถูกจับหรือมีความจำเป็นต้องถูกคุมขังหรือไม่อย่างไร รวมทั้งพนักงานสอบสวนควรรายงานต่อพนักงานอัยการให้ทราบถึงการขอหมายขัง เพื่อให้พนักงานอัยการได้รับทราบเหตุแห่งการขอออกหมายขังนั้น และพิจารณาว่าการขอหมายขังนั้นชอบด้วยกฎหมายหรือไม่อย่างไร ทั้งนี้ยังต้องทำการปรับทัศนคติและธรรมเนียมปฏิบัติของอัยการให้ตระหนักว่าอัยการเป็นองค์กรแห่งการผดุงความยุติธรรม เป็นผู้ที่มีหน้าที่พิสูจน์ความถูกผิดของคู่ความมิใช่เป็นคู่ความกับผู้ต้องหาหรือจำเลยที่มุ่งจะเอาชนะคดีเสียเอง และต้องดำเนินงานเชิงรุก กระตือรือร้น เข้าถึงประชาชน เพื่อให้ประชาชนทราบสิทธิของตนและเห็นว่าพนักงานอัยการนั้นเป็นที่พึ่งทั้งของโจทก์และผู้ต้องหาหรือจำเลย อันนำไปสู่การรับรู้ข้อมูลที่สามารถทำให้พนักงานอัยการเข้าไปให้ความช่วยเหลือคุ้มครองสิทธิเสรีภาพผู้ถูกคุมขังโดยมิชอบด้วยกฎหมายได้อย่างรวดเร็ว เป็นธรรมและมีประสิทธิภาพสมดังเจตนารมณ์ของกฎหมายต่อไป