DOI: 10.7925/drs1.duchas_4428329
title: Lougheraherk

description: A collection of folklore and local history stories from Lougheraherk (school) (Lougheraherk, Co. Donegal), collected as part of the Schools' Folklore Scheme, 1937-1938 under the supervision of teacher Máire Nic Ceannfhaola.
description: Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Seanfhocail / Ceannfhaola, Máire Nic -- Seacht nÓige na Coille / Ceannfhaola, Máire Nic -- Seacht nÓige an Tí / Ceannfhaola, Máire Nic -- Seacht nÓige an tSaoil / Ceannfhaola, Máire Nic -- Seanfhocal / Ceannfhaola, Máire Nic -- Seanfhocail / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí fear ann aon uair amháin agus bhí bean aige. Fuair an bhean bás agus d'fhág sí dílleachta gasúir in a diaidh. Ní dheachaidh bliadhain thart gur phós an baintreacht ath-uair... / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí beirt phóitear ann aon uair amháin agus ba iad an bheirt a ba mhiothfuara dá shiubhal ar thalamh ariamh. Casadh ar a chéile iad... / Ceannfhaola, Máire Nic -- Chuaidh fear an an t-sliabh go h-Árd-a'-Rátha uair éigin ag cheannacht mine. Bhí mála follamh ar iomchar leis faoin n-ascall. Chuaidh sé isteach i siopa.. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bean a chuaidh 'un t-siopa uair amháin ag iarraidh céad mine buidhe ar cáirde. Bhi fear an t-siopa eadar comhairleacha caidé ba cheart do a dhéanamh... / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí sin ann a's is fad ó bhí: bhí lánamhain ann aon uair amháin agus bhí siad an-bhocht mar gheall ar a gcuid fallsachta.. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí baile talaimh ag Colmcille uair éigin. Bliadhain amháin tháinig an-triomán san earrach agus bhí morán fear aige lá amháin ag cur uisce ar an arbhar.. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí sin ann agus is fad ó bhí. Bhí lánamhain ann uair amháin agus bhí siad ar an ghann chuid. Bhí an stoc uilig díolta aca go dtí sean chapall amháin. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Nuair a bhí Naomh Colmcille sa Ghleann seo bhí sé an-mhór le fear ar an Bhaile Árd. Shuidhfeadh an fear istoigh gach lá ag seannchasg leis an naomh agus cá ndéanfadh sé aon dath oibre. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí ocras mór ar Cholmcille lá amháin agus chuaigh sé isteach i dteach agus hí an bhainteabhach ag déanamh róistín dithe féin. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bia a d'Íosfadh Colm Cille sa Ghleann Seo / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí baicle mhór cruinnighthe i dteach oidhche amháin fad ó shoin agus iad ag cainnt ar thaibhsí agus ar uaigneas. Bhí fear amháin ann a dubhairt nach rabh eagla air-sean roimh thaibhsí.. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí baintreahach mná ann aon uair amhain agus bhí trí inghean aici. Nuair a d'éirigh an inghean a ba sinse aníos in a cailín, dúirt sí lá amháin go n-imteochadh sí. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí fear ann fad ó shoin a rabh Domhnall Ó Conaill mar ainm air agus phós sé bean talaimh. Ní rabh sé ach coichthighis pósta gur b'éigean dó imtheacht as baile ar ghnoithe éigin. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Cití Ní Eadhra / Ceannfhaola, Máire Nic -- Amhrán - Agus Ólfaimid Sláinte na nÉanlaith / Ceannfhaola, Máire Nic -- Ramás na Ragairí / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bonnán Buí / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí Muire agus a Mac amuigh ag cruinniú déirce lá amháin. Bhí siad ag siubhal leó agus fa dheireadh tháinig siad fhad le teach beag. Chuaidh siad isteach ann agus d'iarr siad lóistín. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí sin ann agus is fad ó bhí. Bhí beirt fhear ann aon uair amháin ar b'ainm dóibh Murchadh Beag agus Murchadh Mór. Lá amháin chuir Murchadh Beag fearg ar Mhurchadh Mór... / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí constábla i gConndae an Chabháin aon uair amháin agus chuaidh sé anonn go h-Albain agus fuair sé stáisiún ansin. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí fear ag dul go Mearaice uair éigin fad ó shoin agus ní rabh a sháith airgid aige le na bhealach a íoc, agus ar an ádhbhar sin ní leigfeadh an caiptín ar bhórd an t-soithigh é. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Mór Uaisle na Tíre agus Baoghalaigh an Mhachaire / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí fear ann fad ó shoin agus phós sé bean. Ní rabh an bhean seo aige ach bliadhain go bhfuair sí bás agus d'fhág sí páiste giorrsaighe in a diaidh. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí sin ann agus is fad ó bhí. Bhí cailín ann aon uair amháin agus bhí beirt bhuachaillí ag suirridh léithe. Is cosamhail go dtigeadh buachaill aca ar cuairt chuici go h-an mhinic ach chá dtigeadh an buachaill eile ach go h-annamh. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Chuaidh Murchadh Beag agus Murchadh Mór amach lá amháin ag bhainnt sughcraobh. An méid a bhain Murchadh Mór thug sé do Mhurchadh Beag iad le cur i dteaisgidh. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Trí nídh neamh-thuigsionach: inntleacht mná, mil na mbeachóg, teacht a's imtheacht na taoide. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí sin ann agus is fad ó bhí. Bhí fear ann aon uair amháin dar b'ainm Brian Ó Seasain agus bhí an dubh-urraidh ann. Fear siubhail do bhí ann. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Nuair a bhí Colmcille sa t-sean Ghleann seo bhíodh coimhthiolán ag an naoimh go minic ag áit ar a dtugthaoi "Currantaigh Searc" air go dtín lá indiu. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Fear ar Thuairisc na Caillí / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí bád iasgaireachta amuigh ar an fharraige agus bhí fuireann an bháid ag tógail doruga nuair a thug siad fa dear an fharraige ag éirighe i dtobainne. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí sean bhean ann aon uair amháin agus is fad ó bhí. Bhí sí ag sguabadh urlár a' tighe lá amháin agus is cosamhail go bhfuair sí reul ins an t-salachar. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí fear in a chomhnuidhe i gGleanncholuimcille fad ó shoin a rabh Seán Ó Domhnaill mar ainm air. Bhí sé 'na phíobaire agus théidheadh é fhad leis na h-aontaighe féachaint a dtiocfhadh leis beagán nó morán a saothrughadh le na ghléas cheóil. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí fear ar an bhaile s'againne fhad ó shoin agus bhí sé ag tarraingt ar an bhaile le tuitim na h-oidhche agus beathadhach agus cárr leis. Caidé chonnaic sé roimhe ar an bhealach mhór ach préata... / Ceannfhaola, Máire Nic -- Seo Rannaíocht a Chum Micheál Chordáin fá Bhailte i nGleann Cholm Cille / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí fear ar an bhaile s'againne fad ó shoin agus tharla go dteachaidh sé 'un faoistine uair amhain. San am sin rí raibh boscaí na h-éisteachta comh coitcheann air mar atá siad san am i láthair... / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí Colcille ar a sheachnadh uair éigin. Tharla gur i bhFanaid a bhí sé an iarraidh seo. Lá dá rabh an tóir air agus na saighdiúirí ar a lorg.. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí fear i nAlbain aon uair amháin agus bhí sé iongantach tughtha de'n ól. Chuaidh sé go teach taibhirne lá amháin agus níor stad sé de'n ól go rabh sé ar meisge. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Without title / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí fear de chloinn Uí Ghádhra in a chomhnuidhe i Mín na Mhín seal bliadhantach ó shoin agus bhí mórán ealadhain dhubh ag cur as dó. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Lá eile bhí sé ar lorg caorach sa chnoc agus tháinig sé trasna san áit a rabh meitheal ag bainnt mhónadh. Thoisigh na fir ag magadh faoi agus ag iarraidh air cleas a dhéanamh. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Lá Fóghmhair a bhí ann agus thainig sé trasna ar aicme a bhí ag sábhail féir. Mar is ghnáthach i dtólamh san Fhóghmhar bhí na mioltógaí an-tiugh agus an-ghéar agus d'iarr siad air ruaig a' chur ar na mioltógaí. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí fear ann aon uair amhain ag dul trasna abhna agus bhí cliobóg leis. Nuair a bhí sé fó thuairim leath-bealaigh trasna casadh bean air. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí Rí ann fad ó shoin agus bhí triúir mac agus triúir ingheanach aige. Dar leis go rabh aois a' phósta aca agus san am chéadna tchíor do nach rabh a'n duine sa Rioghacht saidhbhir go leór le cleamhnas a dhéanamh le na chlann féin. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Nuair a ruaig Colmcille na deamhain as Gleanncholuimcille, chuir se amach 'san fhairrge iad ó thráigh Ghlinne agus is é is ainm do'n tráigh sin, "Tráigh an Agairrig" / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Tomhais / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí Rí ann aon uair amháin agus is fad ó bhí. Thug sé cuairt ar Easbog uair éigin agus dubhairt sé leis "muna dtiocfadh leis trí ceisteanna a fhuasgladh in a leitheid seo d'am go gcaillfeadh sé a cheann. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Pósadh lánamhain ar an bhaile s'againne fad ó shoin, agus fuair na comharsanaigh uilig cuireadh 'na bainfheise ach an t-aon dhuine amháin. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Seanfhocla / Ceannfhaola, Máire Nic -- Trí Ní is Uaigní Amuigh: Teach pobail gan sagart, Teach faire gan tobac Agus teach gan bean. / Ceannfhaola, Máire Nic -- Bhí ceannuidhe ann fad ó shoin agus is fad ó bhí. Thárla go rabh gnoithe as baile aige uair éigin agus d'fhág sé cúram na h-áite ag a bheirt inghean. / Ceannfhaola, Máire Nic
description: Supported by funding from the Department of Arts, Heritage and the Gaeltacht (Ireland), University College Dublin, and the National Folklore Foundation (Fondúireacht Bhéaloideas Éireann), 2014-2016.