DOI: 10.17026/dans-zup-sc46
title: Transect-rapport 1990: Archeologisch bureauonderzoek en inventariserend velonderzoek, verkennende fase. Almkerk, Provincialeweg Noord. Gemeente Altena (NB).

description: &lt;p&gt;In januari 2019 is een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in een plangebied aan de Provincialeweg Noord in Almkerk (gemeente Altena). De aanleiding voor het onderzoek is een bestemmingsplanwijziging en de aanvraag van een omgevingsvergunning die de nieuwbouw van een woning in het plangebied mogelijk moet maken. Bij de voorgenomen werkzaamheden zal grondverzet plaatsvinden, waardoor de oorspronkelijke bodem en daarmee eventueel aanwezige archeologische resten in het gebied kunnen worden verstoord.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In het plangebied geldt in het vigerende bestemmingsplan een dubbelbestemming Waarde – Archeologie 7. Een archeologisch onderzoek is verplicht bij bodemingrepen met een oppervlakte groter dan 100 m2 en dieper dan 5,0 m -Mv. Dit betekent dat gezien de omvang van de voorgenomen bodemingrepen archeologisch vooronderzoek nodig is.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het archeologisch vooronderzoek bestaat hier uit een gecombineerd onderzoek, te weten een Archeologisch Bureauonderzoek (BO) en een Inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase. Het doel van het archeologisch bureauonderzoek is het specificeren van de archeologische verwachting, dat wil zeggen het aan de hand van beschikbare en nieuwe informatie over de archeologie, cultuurhistorie, geomorfologie, bodemkunde en grondgebruik, bepalen van de kans dat binnen het plangebied archeologische resten kunnen voorkomen. Het doel van het inventariserend veldonderzoek is het toetsen en waar mogelijk bijstellen van de gespecificeerde archeologische verwachting, door het verzamelen van informatie over de feitelijke bodemopbouw, bodemreliëf en bodemintactheid in het plangebied.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van het archeologisch vooronderzoek zijn de volgende conclusies getrokken:&lt;br&gt;• Uit het bureauonderzoek blijkt dat in de ondergrond van het plangebied mogelijk oevers van de Nieuwendijk stroomrug begraven liggen evenals een rivierduin. Op de oevers van deze voormalige rivier is theoretisch gezien bewoning mogelijk geweest vanaf de Romeinse tijd doordat deze als relatief hoger gelegen delen in een overwegend laag en nat landschap aantrekkelijke woonplaatsen vormden. De rivier is in ieder geval tot in de Late Middeleeuwen actief geweest, vanwaar tot in ieder geval die tijd bewoning mogelijk is geweest. Op grond hiervan is er in het plangebied sprake van een middelhoge archeologische verwachting op resten uit de periode Romeinse tijd-Late Middeleeuwen. Resten uit het Mesolithicum-Neolithicum worden in de top van rivierduinafzettingen verwacht. De mogelijkheid bestaat dat deze in de ondergrond van het plangebied begraven liggen op circa 7,5-8,0 m -Mv.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Vanaf 1421 is het plangebied sinds het optreden van de Sint-Elisabethsvloed overstroomd en in een actief getijdegebied komen te liggen. De buitendijkse ligging van het plangebied maakte het gebied sindsdien onaantrekkelijk voor bewoning aangezien het blootgesteld stond aan de zee. In 1461 werd een begin gemaakt met de herwinning van het gebied en verscheen de Kornsche Dijk ten oosten van het plangebied (de huidige Provinciale weg Noord), waardoor in het gebied op en achter de dijk (ten oosten van de Provincialeweg Noord) bewoning mogelijk was. Het plangebied lag toen nog buitendijks. Na de aanleg van de Buitendijk en de aanleg van de Nieuw Doornse Polder in 1646 werd het plangebied toegankelijk. Sindsdien is het echter in gebruik geweest als landbouwgrond, aangezien op basis van historisch kaartmateriaal geen aanleiding bestaat de aanwezigheid van vroegere bebouwing te veronderstellen. Er geldt dus een lage archeologische verwachting op het aantreffen van nederzettingsresten uit de Nieuwe tijd. Wel kunnen er sporen van landgebruik gevonden worden, waaronder vroegere verkavelingspatronen sinds de inpoldering. Dit is eveneens zo gebleken uit het archeologisch onderzoek ten noorden van het plangebied.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;• Uit het veldonderzoek blijkt dat het plangebied inderdaad als gevolg van de Sint-Elisabethsvloed is overstroomd. Er is sprake van een pakket wadafzettingen, waarbij tijdens de vorming geulen zijn uitgeschuurd (zoals in boring 2 is waargenomen). Daaronder ligt een oude overstromingsvlakte die is tot een diepte van 5,0 m opgebouwd uit een afwisseling van veen en rivierafzettingen. Het bovenste pakket komafzettingen zijn vermoedelijk afkomstig van de Nieuwendijk stroomrug, die volgens Cohen e.a. (2012) in de Romeinse tijd en Late Middeleeuwen actief is geweest. Van de dieper gelegen komafzettingen is niet bekend tot welke stroomrug of -fase deze behoren. Dit geldt eveneens voor de crevasse-afzettingen aan de basis van het boorprofiel. De gelaagdheid en de slapheid van de afzettingen suggereert dat de afzettingen in een crevassegeul gevormd zijn. Van gerijpte oeverafzettingen is binnen de lithologische ondergrond van het plangebied geen sprake.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De resultaten uit het onderzoek leiden tot de conclusie dat de kans op een archeologische vindplaats uit de Romeinse tijd of Middeleeuwen in het plangebied gering is. De locatie is niet geschikt geweest voor bewoning, vondsten of aanwijzingen hiervoor ontbreken en het is zelfs niet uitgesloten dat het aangetroffen sediment pas tegen het einde van de Middeleeuwen tot stand is gekomen (sinds de Sint-Elisabethsvloed). Zodoende wordt voorgesteld de archeologische verwachting binnen het plangebied op basis van het veldonderzoek (tot een diepte van 5,0 m -Mv) naar laag bij te stellen. Verspoeld, los vondstmateriaal is echter binnen het plangebied niet uit te sluiten. Wat betreft de verwachte rivierduinafzettingen uit het bureauonderzoek blijft dit niveau vanwege de grote diepteligging niet getoetst. Als gevolg van de lokale bodemopbouw in het plangebied is het niet mogelijk gebleken de diepte van deze afzettingen te bereiken. De theoretische verwachting op rivierduinafzettingen – en de daaraan gekoppelde archeologische potentie – blijft zodoende van kracht.&lt;/p&gt;