DOI: 10.14457/tu.the.2023.642
title: สวิฟท์: ระบบรับส่งข้อความธุรกรรมทางการเงินของธนาคารระหว่างประเทศ

description: ในปีค.ศ. 2022 ได้เกิดเหตุการณ์สงคราม โดยการรุกรานและการใช้ความรุนแรงทางการทหารของประเทศรัสเซีย ที่ส่งผลให้ประเทศมหาอำนาจอย่างประเทศสหรัฐอเมริกาและสหภาพยุโรปรวมตัวกันประกาศใช้มาตรการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจ ผ่านการใช้มาตรการขึ้นบัญชีต้องห้าม (Blacklist) ต่อธนาคารบางแห่งของรัสเซีย และออกคำสั่งให้ตัดธนาคารเหล่านั้นออกจากการใช้บริการระบบสวิฟท์ (SWIFT) หรือ Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication ซึ่งทำให้เกิดการวิเคราะห์และการวิพากษ์วิจารณ์ถึงผลกระทบของการกระทำดังกล่าวว่าเป็นการทำลายระบบการเงินของประเทศรัสเซียและอาจส่งผลกระทบต่อระบบการเงินโลก แต่อย่างไรก็ตาม ข้อเท็จจริงปรากฏว่าแม้ว่าการบังคับใช้มาตรการการตัดธนาคารออกจากบริการของระบบสวิฟท์ จะสร้างผลกระทบต่อระบบการเงินระหว่างประเทศของรัสเซีย แต่ก็ไม่ได้สร้างความเสียหายเท่ากับการใช้มาตรการคว่ำบาตรในด้านอื่น ๆ เช่นการตัดไม่ให้รัสเซียเข้าถึงเงินสกุลดอลลาร์สหรัฐ หรือห้ามการส่งออกและนำเข้าสินค้า ที่สร้างความเสียหายทางเศรษฐกิจได้มากกว่าการถูกระงับจากบริการของระบบสวิฟท์ จึงทำให้เกิดข้อพิจารณาว่าแท้จริงแล้วสถานะของระบบสวิฟท์ คืออะไร สามารถจัดบริการระบบสวิฟท์ รวมทั้งมีความสำคัญต่อระบบการเงินระหว่างประเทศอย่างไร หรือหากไม่มีระบบดังกล่าวแล้วจะส่งผลกระทบอย่างไร หรือมีบริการและระบบอื่น ๆ ที่สามารถใช้ทดแทนได้หรือไม่ เป็นต้น เมื่อพิจารณาถึงการติดต่อสื่อสาร เพื่อแลกเปลี่ยนข้อมูลธุรกรรมทางการเงินระหว่างธนาคาร ถือว่ามีความสำคัญในฐานะที่เป็นเครื่องมือทางการเงินชนิดหนึ่ง เนื่องจากธนาคารมีบทบาทในฐานะตัวแทนผู้ให้บริการทางการเงิน ในด้านการโอนเงิน การชำระเงิน ทั้งภายในและระหว่างประเทศ โดยพบได้จากการดำเนินธุรกรรมในยุคธนาคารสมัยใหม่ (Modern Banks) ที่มิได้มีการส่งเงินในรูปแบบทางกายภาพจริง ๆ แต่เป็นเพียงการแจ้งข้อมูลธุรกรรมที่ผู้ใช้บริการต้องการ ไปยังธนาคารปลายทางอีกแห่งเท่านั้น โดยในระยะแรกตามวิวัฒนาการทางประวัติศาสตร์สถาบันการเงินมีการนำบริการและเครื่องมือโทรคมนาคมแบบทั่วไป ที่สามารถใช้สื่อสารและรับส่งข้อความทุกชนิด ซึ่งไม่จำกัดเฉพาะแต่ในด้านการรับส่งข้อความทางการเงินและการธนาคารเท่านั้น เช่น บริการการส่งจดหมาย บริการโทรเลข และบริการเทเล็กซ์ เป็นต้น แต่ด้วยวิวัฒนาการด้านการเงินระหว่างประเทศมีความซับซ้อนมากขึ้น ประกอบกับนวัตกรรมทางเทคโนโลยีที่มีความก้าวหน้า ทำให้สถาบันการเงินได้เกิดการร่วมกันพัฒนาและสร้างระบบรับส่งข้อความทางการเงินสำหรับสถาบันการเงินระหว่างประเทศโดยเฉพาะ และเกิดเป็นบริการระบบสวิฟท์ และ กล่าวได้ว่า การทำงานของระบบสวิฟท์ สามารถจัดเป็นเครื่องมือการสื่อสารทางโทรคมนาคมรูปแบบหนึ่ง ที่มีจุดประสงค์หลักเพื่อการรับส่งข้อมูลธุรกรรมทางการเงินโดยเฉพาะนั่นเองการค้นคว้าอิสระฉบับนี้มุ่งศึกษา เพื่อพิจารณาถึงแนวทางการพัฒนาระบบรับส่งข้อความธุรกรรมการเงินของธนาคารระหว่างประเทศในบริบทของประเทศไทย โดยมุ่งเน้นศึกษาจากบริการระบบสวิฟท์ (SWIFT) หรือ Society for Worldwide Interbank Financial Telecommunication ที่เป็นผู้ให้บริการเฉพาะทางด้านการรับส่งข้อความทางการเงิน ที่เป็นระบบหลักของโลกในด้านการรับส่งข้อความธุรกรรมทางการเงินของธนาคารระหว่างประเทศเพียงหนึ่งเดียวมาตลอดระยะเวลากว่า 50 ปี จนกระทั่งในปีค.ศ. 2022 เกิดกระแสวิจารณ์จากทั่วโลกถึงมาตรการคว่ำบาตรทางเศรษฐกิจที่ได้ตัดธนาคารออกจากการใช้บริการของระบบสวิฟท์ ซึ่งส่งผลกระทบต่อการทำธุรกรรมทางการเงินของธนาคารทั่วโลก ที่จำเป็นต้องรับส่งข้อมูลกับธนาคารในรัสเซีย แม้จะไม่ถึงขนาดที่ทำให้โครงสร้างระบบการเงินระหว่างประเทศของโลกล่มสลาย แต่การหยุดชะงักของมาตรการดังกล่าว ก็ได้สร้างความเสียหายต่อเศรษฐกิจ จึงเป็นที่มาของการศึกษาเพื่อวิเคราะห์ถึงความเป็นไปได้ในการอุดความเสี่ยงดังกล่าวว่าประเทศไทยควรจะมีระบบสำรองหรือไม่ อย่างไร หรือในรูปแบบใดนั่นเอง ประกอบกับการศึกษาวิวัฒนาการจากอดีตจนไปถึงนวัตกรรมทางเลือก โดยพิจารณาลักษณะของระบบแต่ละประเภท ทั้งข้อดีข้อเสีย ความสำคัญต่อธนาคารและระบบการเงินระหว่างประเทศ ไปจนถึงนวัตกรรมทางการเงินอื่น ๆ ที่เกิดขึ้นมาเพื่อตอบสนองความเปลี่ยนแปลงของโลกในยุคดิจิทัล ตลอดจนนำมาเปรียบเทียบกับบริบทโลกในปัจจุบัน เพื่อพิเคราะห์หาบริการหรือระบบที่เหมาะสม รวมทั้งแนวทางการดำเนินนโยบายและแนวทางการปรับปรุงกฎหมายที่เหมาะสมต่อระบบธุรกรรมการเงินระหว่างประเทศของประเทศไทยต่อไป