DOI: 10.14457/tu.the.2016.1371
title: ปัจจัยที่ส่งผลต่อการมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาพื้นที่ด้วยวิธีการจัดรูปที่ดิน: กรณีศึกษา: โครงการจัดรูปที่ดินเพื่อพัฒนาพื้นที่เทศบาลเมืองสมุทรสงครามและตำบลบางแก้ว อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสงคราม

description: การศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อการมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาพื้นที่ด้วยวิธีการจัดรูปที่ดินกรณีศึกษาโครงการจัดรูปที่ดินเพื่อพัฒนาพื้นที่เทศบาลเมืองสมุทรสงครามและตำบลบางแก้ว อำเภอเมือง จังหวัดสมุทรสงคราม มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยที่มีผลต่อการมีส่วนร่วมของประชาชนก่อนดำเนินงานและระหว่างการดำเนินการพัฒนาพื้นที่ด้วยวิธีการจัดรูปที่ดิน รวมถึงกระบวนการสร้างการมีส่วนร่วม ระดับของการมีส่วนร่วมของประชาชน และปัญหา อุปสรรคในกระบวนการสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชนในการพัฒนาพื้นที่ด้วยวิธีการจัดรูปที่ดิน พร้อมทั้งเสนอแนะแนวทางในการสร้างการมีส่วนร่วมของประชาชนในการจัดรูปที่ดินเพื่อพัฒนาพื้นที่ในพื้นที่อื่นๆการศึกษาวิจัยเป็นการศึกษาแบบผสมผสานโดยใช้แบบสอบถามและแบบสัมภาษณ์เป็นเครื่องมือในการเก็บข้อมูล สรุปผลการศึกษาพบว่า ก่อนการดำเนินโครงการจัดรูปที่ดินเพื่อพัฒนาพื้นที่ ปัจจัยสำคัญที่มีผลต่อการมีส่วนร่วมของประชาชนมากที่สุดได้แก่ ความต้องการและความคาดหวังในการแก้ไขปัญหาที่ดินตาบอด รองลงมาได้แก่ การเข้าใจกระบวนการและขั้นตอนในการดำเนินโครงการจัดรูปตามลำดับส่วนปัจจัยที่มีผลต่อการมีส่วนร่วมของประชาชนน้อยที่สุดคือ การมีส่วนร่วมในการกำหนดรูปแบบและแนวทางในการจัดรูปที่ดินเพื่อพัฒนา สำหรับผลการศึกษาระหว่างการดำเนินโครงการจัดรูปที่ดินเพื่อพัฒนาพื้นที่พบว่าปัจจัยที่มีผลต่อการมีส่วนร่วมของประชาชนมากที่สุด คือ การมีภาวะผู้นำของผู้บริหารโครงการ รองลงมาได้แก่ ค่าชดเชยที่ได้รับ ส่วนปัจจัยที่มีผลต่อการมีส่วนร่วมของประชาชนน้อยที่สุด คือ แรงจูงใจที่ได้รับจากมูลค่าเพิ่มของที่ดินในส่วนความสัมพันธ์ระหว่างการมีส่วนร่วมของประชาชนกับข้อมูลด้านสภาพแวดล้อม และข้อมูลการตัดสินใจในการเข้าร่วมโครงการจัดรูปที่ดินเพื่อพัฒนาพื้นที่ของประชาชน พบว่า ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการมีส่วนร่วม (Participation) มากที่สุดคือ การตระหนักถึงสภาพพื้นที่ปัญหาที่ดินตาบอด (Area) รองลงมาได้แก่ ผลประโยชน์ที่คาดว่าจะได้รับ (Benefit) ส่วนปัจจัยที่มีความสัมพันธ์กับการมีส่วนร่วม (Participation) น้อยที่สุด คือ ความไว้วางใจต่อหน่วยงานหรือบุคลากรที่จัดการมีส่วนร่วม (Trust) และผลการศึกษาระดับของการมีส่วนร่วมของประชาชนพบว่า ประชาชนเจ้าของแปลงที่ดินได้ให้ความสำคัญมากที่สุดคือการมีส่วนร่วมในระดับของการดำเนินงาน รองลงมาได้แก่ การมีส่วนร่วมในระดับการตัดสินใจ การติดตามและประเมินผลตามลำดับ และปัจจัยที่เจ้าของแปลงที่ดินได้ให้ความสำคัญน้อยที่สุดคือ การมีส่วนร่วมในระดับร่วมรับผลประโยชน์ปัญหา อุปสรรคและข้อจำกัดในการจัดรูปที่ดินเพื่อพัฒนาพื้นที่ คือ เจ้าของที่ดินส่วนใหญ่ยังไม่เข้าใจเกี่ยวกับบทบาทของตนเองอย่างชัดเจนว่าจะต้องให้ความร่วมมือและเข้ามามีส่วนร่วมในการจัดรูปที่ดินได้ในระดับใด ทำให้ประชาชนไม่กล้าที่จะตัดสินใจ ไม่เข้ามามีส่วนร่วมและไม่ให้ความร่วมมือในการดำเนินงานจึงไม่เข้าใจในสิทธิประโยชน์ของตนเองที่จะได้รับ คงเป็นเพราะเจ้าของที่ดินส่วนใหญ่ที่เข้ามามีส่วนร่วม จะเข้ามามีส่วนร่วมแค่ในระดับการรับรู้ข้อมูลข่าวสาร และร่วมดำเนินงานเท่านั้น ไม่มีส่วนร่วมถึงในระดับการตัดสินใจ ทำให้ไม่เข้าใจกระบวนการ และแนวทางการดำเนินงาน ส่งผลให้การดำเนินโครงการจัดรูปที่ดินมีความล่าช้า เพราะต้องมีการประชุมซ้ำ การกำหนดรูปแบบที่ดินแปลงใหม่ การเจรจาต่อรองต่างๆ มีความไม่แน่นอน และต้องมีการแก้ไขบ่อยครั้ง เพื่อให้สนองตอบต่อความต้องการของประชาชนเจ้าของที่ดิน จึงทำให้การดำเนินโครงการจัดรูปที่ดินต้องใช้ระยะเวลาในการดำเนินงานค่อนข้างนาน และไม่ประสบความสำเร็จในการดำเนินโครงการสำหรับแนวทางในการดำเนินงานที่ทำให้โครงการจัดรูปที่ดินเพื่อพัฒนาพื้นที่ประสบความสำเร็จอย่างเป็นรูปธรรมนั้น ในเบื้องต้นประชาชนหรือเจ้าของที่ดินจะต้องได้รับข้อมูลข่าวสารของโครงการที่ถูกต้อง เพื่อใช้เป็นข้อมูลประกอบการตัดสินใจในการเข้าร่วมโครงการ ซึ่งหน่วยงานภาครัฐจะต้องทำงานเชิงรุกในการสร้างความรู้ความเข้าใจในกระบวนการจัดรูปที่ดินเพื่อพัฒนาพื้นที่ ด้วยการลงพื้นที่และพบกับเจ้าของที่ดินโดยตรงในการชี้แจงข้อมูลอย่างสม่ำเสมอ เพื่อให้เจ้าของที่ดินมีความรู้ ความเข้าใจในกระบวนการจัดรูปที่ดิน และหลักการมีส่วนร่วมในการจัดรูปที่ดินเพื่อพัฒนาพื้นที่ โดยรูปแบบในการจัดประชุมจะต้องไม่เป็นพิธีการมากเกินไป สถานที่ในการจัดประชุมมีความเหมาะสม  บรรยากาศในการประชุมมีความเป็นอิสระ ทำให้ประชาชนสามารถแสดงความคิดเห็นได้อย่างอิสระ ปราศจากการควบคุมของเจ้าหน้าที่ รวมถึงวิธีการดำเนินงานในการจัดประชุมมีกระชับ ชัดเจน ตรงประเด็น และที่สำคัญเจ้าหน้าที่ของหน่วยงานภาครัฐจะต้องมีความรู้ ความเชี่ยวชาญและมีภาวะผู้นำในการดำเนินงานจึงจะทำให้การจัดรูปที่ดินเพื่อพัฒนาพื้นที่สำเร็จลุล่วงไปได้ด้วยดีและมีประสิทธิภาพ