DOI: 10.17026/ar/hikfzy
title: Funderingen van de kosterswoning in plangebied Porseleinhaven west, gemeente Wijdemeren
title: Een archeologische opgraving

description: In opdracht van de gemeente Wijdemeren heeft ADC ArcheoProjecten van 17 tot en met 19 mei 2021 een opgraving uitgevoerd in plangebied Porseleinhaven west op de hoek Oud- Loosdrechtsedijk-Spinaker. Volgens het bestemmingsplan Dorpscentrum Oud-Loosdrecht ligt op dit gebied een dubbelbestemming ‘Gebied met archeologische waarden’. In het verleden heeft reeds archeologisch onderzoek op het terrein plaatsgevonden. De contour van de nu geplande bouwput is ruimer dan de verstoring waar ten tijde van de opgraving in 2010 mee werd gerekend en heeft betrekking op het noordoostelijke deel van het plangebied. Omdat behoud in situ niet mogelijk is, heeft het bevoegd gezag bepaald dat die delen van de archeologische vindplaats die nog niet zijn onderzocht tijdens de opgraving in 2010 en thans door de grotere nieuwbouwput worden bedreigd, ex situ moesten worden veilig gesteld door middel van een opgraving.
In het onderzoeksgebied zijn drie werkputten aangelegd met een totale oppervlakte van 244 m2 op vlak 1 en 231 m2 op vlak 2, tezamen in totaal 475 m2. Door de ligging van een groot aantal kabels en diep gelegen leidingen in het noorden van het onderzoeksgebied onder en naast de stoep ten zuiden van de Oud-Loosdrechtsedijk was hier sprake van diepe verstoring en kon het uiterste noorden van het terrein niet worden onderzocht. Door deze diepe verstoring in het noorden zijn er geen ophogingslagen aangetroffen die aan de Oud-Loosdrechtsedijk kunnen worden toegeschreven. Het is echter mogelijk dat deze zich nog verder noordelijk bevinden onder het huidige wegdek. Door diezelfde verstoring kon ook de noordgevel of voorgevel van het in 2010 opgegraven gebouw niet worden vastgesteld. Uit de eerdere onderzoeken was reeds bekend dat hier de kosterswoning heeft gestaan. Uit historische bronnen is bekend dat toen dominee Joannes de Mol in 1753 als predikant van Oud-Loosdrecht werd aangesteld en het huidige plangebied kocht, er reeds een boerenhofstede stond. Hoe lang deze boerenhofstede al bestond en wanneer deze was gebouwd, is niet bekend. De boerenhofstede werd ingericht als schildersatelier voor de porseleinfabriek. Ook op de Nieuwe kaart van Mynden en de Loosdrecht, vervaardigd door Jan Spruytenburgh in 1734, is reeds bebouwing in het plangebied te zien. Onderhavig onderzoek bood de kans om de restanten van de kosterswoning die in 2010 zijn aangetroffen verder in oostelijke en noordoostelijke richting vrij te leggen en te onderzoeken.
Met deze uitbreiding van de opgraving is de ligging van de oostelijke lange wand van de kosterswoning vast komen te staan. Langs de buitenkant van de fundering gemeten, heeft het gebouw een breedte van 7,7 m en binnenwerks meet dit 6,3 à 6,4 m. Naast de oostelijke lange wand zijn ook een deel van de zuidelijke achtergevel en funderingen van verschillende binnen- of tussenmuren aangetroffen. Van de lengte van het pand kan enkel gezegd worden dat deze minimaal 21 m heeft bedragen. Dit onderzoek heeft ook aangetoond dat er sprake is geweest van verschillende bouwfasen. De zuidelijke helft van de oostelijke lange wand bestaat uit een bakstenen fundering op hout. De noordelijke helft van de oostelijke wand is opgebouwd uit turfblokken op hout. Bij de bakstenen fundering in de zuidelijke helft zijn ook twee verschillende constructiewijzen gebruikt in de houten fundering die waarschijnlijk tot twee verschillende bouwfasen hebben behoord. De bakstenen fundering had nog maximaal vier lagen opgaand muurwerk van één steens breed en kende twee vertandingen. Een deel van de gebruikte bakstenen is gebroken. Tevens zijn er bakstenen in de fundering te zien met mortelresten aan de buitenkant of op plekken waar ze niet opgemetseld of ingemetseld zijn. Hieruit blijkt dat voor de fundering bakstenen zijn hergebruikt. De gebruikte bakstenen zijn 19 x 9 x 4 cm en 18,5 x 9 x 4 cm groot. Een houten plank van de fundering met turfblokken kon gedateerd worden met behulp van dendrochronologie en leverde een ondergrens van het kapinterval op aan het begin van de 19e eeuw (1807). De binnen- en tussenmuren waren op staal gefundeerd.
Ten oosten en zuiden van de kosterswoning is een gedempte sloot aangetroffen met langs een deel van de westkant een houten beschoeiing van planken en palen. Ongeveer halverwege de kosterswoning is haaks in de sloot over de volledige breedte ervan een dubbele houten beschoeiing aangetroffen met een tussenafstand van ca. 1,4 m. Deze mogelijke afdamming in de sloot fungeerde wellicht als bruggetje of dammetje om op het volgende perceel ten oosten hiervan te komen. Boven de gedempte sloot is langs de zuidoosthoek van de kosterswoning een ronde bakstenen put aanwezig. De sloot moet al gedempt zijn geweest toen deze bakstenen put werd gebouwd. In de opvulling van de bakstenen put is plastic afval gevonden.