DOI: 10.17026/dans-25b-5cy4
title: Transect-rapport 1994: Inventariserend Veldonderzoek, Fase 1. Almere, 5H Eemvallei - Oosterwold, Gemeente Almere (FL)

description: &lt;p&gt;In december 2018 is een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in het projectgebied Eemvallei (Oosterwold) in Almere-Hout (gemeente Almere). De aanleiding tot dit onderzoek is het voornemen van Staatsbosbeheer om in samenwerking met de initiatiefnemers St. Voedselbosbouw en St. Speelwildernis en Stadsboerderij Almere in het plangebied de huidige akkers om te vormen tot natuurgebied. Het project maakt deel uit van het Programma Nieuwe Natuur van de provincie Flevoland, waarbij voor de gemeente hier 30 ha boscompensatie moet worden gerealiseerd. Naast het aanplanten van bomen wordt ook lage beplanting aangelegd en zullen verlaagde delen worden uitgegraven (vijvers en watergangen). Om het gebied te ontsluiten voor recreatie en beheer worden enkele beheerpaden en fietspaden aangelegd, plus bij behorende infrastructuur. Ook reserveert SBB ruimte voor het plaatsen van één bouwwerk (een eventueel toekomstige aanvraag en bouw zal door Stichting Speelwildernis worden verzorgd). In bijlage 1 is de ligging en de voorgenomen inrichting van het plangebied weergegeven. Het plangebied ligt in een gebied dat op de Archeologische Beleidskaart Almere (ABA) deels als een “Waarde Archeologie-1” en deels als een “Waarde Archeologie 4” staat aangegeven. Dit betekent dat wanneer in zones met Waarde Archeologie 1 ingrepen gepland zijn die dieper reiken dan 1,5 m en groter zijn dan 500 m2 een archeologisch onderzoek nodig is ter onderbouwing van de voorgenomen plannen in het gebied. In zones met Waarde Archeologie 4 is dit zelfs nodig voor ingrepen dieper dan 0,5 m en 100 m2. Deze planregels zijn vastgelegd in het CHW Bestemmingsplan Oosterwold op grond waarvan voor de voorgenomen werkzaamheden van SBB archeologisch onderzoek noodzakelijk is. De voorgenomen ingrepen overschrijden namelijk ruimschoots de geldende planregels. In een eerder stadium is reeds een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd, waarbij binnen het projectgebied Eemvallei (Oosterwold) verschillende, nader te onderzoeken risicogebieden zijn gedefinieerd. In die gebieden is geconstateerd dat het risico op verstoring in het kader van de uit te voeren plannen groot is. Daarom is in die gebieden aanvullend, verkennend onderzoek aangeraden in de vorm van een Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase. Dit rapport beschrijft de resultaten van dit verkennend onderzoek en geeft hiermee invulling aan de onderzoeksverplichting in het kader van de herontwikkeling van het projectgebied Eemvallei. Op basis van het onderzoek zijn de volgende conclusies te trekken: • Aan de hand van het veldonderzoek is een reliëf-rijk dekzandlandschap gereconstrueerd, waarbij binnen de verschillende onderzochte risicozones hoge zandruggen, flanken en (geul)dalen in beeld zijn gebracht. Dit is te zien in de resultatenkaart in bijlage 5a-d. De diepteligging van het dekzand varieert binnen het onderzoeksgebied tussen 4,7 tot 12,6 m -NAP. Tot een diepte van -8,75 m NAP is hoofdzakelijk sprake van een niet-geërodeerde top van het dekzand, waarin sporen van bodemvorming aanwezig zijn. De aanwezigheid van bodemvorming (podzolering) wijst op een relatief hogere en drogere ligging. Hierbinnen kunnen zich in de top van het dekzand nog archeologische resten bevinden, vanwaar een archeologische verwachting geldt. In de lagere delen van het dekzandlandschap, vanaf een diepte van -8,75 m NAP zijn geen sporen van bodemvorming meer aanwezig. Ook heeft in die gebiedsdelen erosie plaatsgevonden, doordat er getijdegeulen als onderdeel van de Eem hebben gelegen. Daar is de kans op de aanwezigheid van een intacte archeologische vindplaats klein. • Op de hoge delen van de zandruggen heeft lokaal wat erosie plaatsgevonden (bijvoorbeeld in Risicozone 5, 7 en 8). Er zijn daar namelijk geen sporen van bodemvorming gevonden. De erosie is echter niet zodanig, dat geconcludeerd moet worden dat alle archeologische resten in dit gebied verdwenen zijn. Gezien de verwachting dat op de hoogste zandruggen in het gebied sprake kan zijn geweest van permanente bewoning (huisplaatsen) in het Neolithicum, kunnen ingegraven sporen hiervan in de top van het dekzand nog zijn achtergebleven, terwijl een erboven gelegen vondstlaag door verspoeling is aangetast. • Er zijn in de lagere delen van het dekzandlandschap in het onderzoeksgebied Oude Getijdenafzettingen gevonden. De vorming van deze afzettingen dateert waarschijnlijk in het Neolithicum. Er lijkt hierbinnen sprake te zijn van twee fasen, die in het noordoostelijk deel van het onderzoeksgebied zijn onderscheiden (Risicozone 2). Vermoedelijk zijn de afzettingen gevormd vanuit één of twee omvangrijke getijdegeulen. Vandaaruit zijn in het onderzoeksgebied geulafzettingen en dekafzettingen gevormd. De top van deze afzettingen bevindt zich tussen circa - 6,5- tot -8,2 m NAP. Oeverafzettingen zijn niet aangetroffen. Tevens ontbreken in het grootste deel van deze afzettingen sporen van bodemvorming. De klei is slap en kalkrijk. Ze zijn hiermee naar verwachting waarschijnlijk niet bewoonbaar geweest. Alleen langs de flanken van de zandopduikingen in het onderzoeksgebied (Risicozone 1, 2, 3, 4, 5, 9 en delen van het Fietspad) zijn kleilagen aanwezig die ontkalkt zijn en enigszins gerijpt (matig stevig). Deze kleilagen bevinden zich rond 7,0-7,5 m -NAP. Gezien de mate van rijping en de nabije ligging van zandopduikingen zijn de kleiafzettingen vanaf de zandruggen in het gebied toegankelijk geweest. • De afzettingen van het Hauwert-Complex liggen tussen 1,4 en 2,0 m –Mv (circa 5,5 en 6,2 m –NAP). Binnen deze afzettingen is sprake van weinig bodemkundige variatie en zijn geen bewoonbare niveaus aanwezig. Deze zijn vermoedelijk geërodeerd, getuige de erosieve begrenzing van de afzettingen met het erboven gelegen pakket (Almere-afzettingen). De resterende afzettingen lijken sterk op geulbeddingafzettingen gevormd in een brakwatergetijde-gebied. • Op de afzettingen van het Hauwert-Complex liggen Almere afzettingen en Zuiderzee-afzettingen. Al deze afzettingen zijn, gezien hun uiterlijk, onder natte omstandigheden tot stand gekomen. Nederzettingsresten zijn hierom niet in te verwachten, maar de aanwezigheid van watergerelateerde archeologische resten als visfuiken, scheepswrakken en andersoortige constructies zijn op voorhand niet uit te sluiten.&lt;/p&gt;