DOI: 10.17026/ar/mhza7r
title: Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen WarmtelinQ Rijswijk-Leiden Lot F

description: In oktober 2024 heeft Antea Group in opdracht van WarmtelinQ Transport Services B.V. (WTS) een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd voor het plangebied “WarmtelinQ Rijswijk-Leiden lot F”. WTS is voornemens om de toekomstige warmtetransportleiding WarmtelinQ Vlaardingen – Den Haag ter hoogte van Rijswijk door te trekken naar Leiden. Het onderzoek in dit
rapport heeft betrekking op het deelgebied in de gemeente Katwijk. 

Op basis van het voorafgaande bureauonderzoek geldt dat het huidige plangebied binnen een zone ligt met fluviatiele Oude Rijn afzettingen, kwelderafzettingen en oeverafzettingen. Een deel van het gebied ten zuiden van de Oude Rijn ligt in de zone waar de Romeinse Limesweg wordt verwacht. In het plangebied is er daarom
een middelhoge tot hoge verwachting voor archeologische resten vanaf het neolithicum tot en met de nieuwe tijd. Archeologische resten worden verwacht in de top van de oeverafzettingen en in de top van de kwelderafzettingen die hier vanaf net onder het maaiveld worden verwacht of in de top van getijdenkreekafzettingen die hier zich naar verwachting binnen 1 m -mv bevinden. Op basis van de geologische gegevens blijkt dat het pleistocene niveau in deze omgeving ligt tussen 10 en 15 m -NAP.

Het inventariserend veldonderzoek door middel van verkennend boringen heeft uitgewezen dat er ophogingen hebben plaatsgevonden in een deel van het plangebied en dat de natuurlijke bodemopbouw ontstaan is in een nat milieu.

De bodemopbouw in het plangebied bestaat uit afzettingen binnen het Laagpakket van Wormer. De verschillende lagen zijn ontstaan in een nat milieu met een wisselend mate van stroming. Onder de bouwvoor werd soms een slappe, homogene kleilaag aangetroffen, een kwelderafzetting. Onder deze kwelderafzetting of de bouwvoor werden kleilagen aangetroffen met humus vlekken of plantenresten. Deze zijn te interpreteren als lagunaire afzettingen. Onder deze afzettingen werd een kleilaag met vele dunne zandlagen aangetroffen,
kenmerkend voor de omgeving van een estuarium.

De verstoringen en het natte afzettingsmilieu van de grondlagen geven aanleiding om te verwachten dat er geen vindplaatsen in het plangebied aanwezig zijn die bij de voorgenomen grondingrepen verstoord zullen worden. Antea Group adviseert om geen verdere archeologische vervolgstappen te ondernemen en om het gebied vrij te geven voor de voorgenomen werkzaamheden.

In juli, augustus, oktober, en november 2024 heeft Antea Group in opdracht van WarmtelinQ Transport Services (WTS) een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd voor het plangebied “WarmtelinQ Rijswijk-Leiden lot F”. WTS is voornemens om de toekomstige warmtetransportleiding WarmtelinQ Vlaardingen – Den Haag ter hoogte van Rijswijk door te trekken naar Leiden.

Bij de aanlegwerkzaamheden kunnen eventuele archeologische waarden worden verstoord. Het archeologisch onderzoek dient als onderbouwing voor de ruimtelijke procedure. Een inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen (verkennende fase) is stap 2b binnen de Archeologische Monumentenzorg (AMZ, zie bijlage 2). Voor
het plangebied geldt een onderzoeksplicht conform het beleid van de gemeente Leiden. 

Het plangebied loopt net ten zuiden van de A4 nabij Voorschoten en loopt tot net boven het Valkenburgse Meer, ten noordwesten van Leiden. Dit project wordt WarmtelinQ Rijswijk - Leiden genoemd. De deelgebieden uit het bureauonderzoek (zie afb. 1) zijn in het inventariserend veldonderzoek onderverdeeld in verschillende
zones. Deelgebied 1 is onderverdeeld in zone 1, 2 en 3 (afb. 2), deelgebied 2 is onderverdeeld in zone 4, 5, 6 en 7 (zie afb. 3). Deelgebied 3 betreft de laatste zone, zone 8. In aanvulling op het oorspronkelijke plangebied is een gebied nabij zone 7 (deelgebied 2) tussen de Ommedijkseweg en de J. Pellenbargweg aanvullend onderzocht in verband met het voornemen om de ter plaatse aanwezige sloot te verleggen. In overleg met het bevoegd gezag is besloten dit sloottracé met een lengte van 67 m lengte eveneens verkennend te onderzoeken d.m.v. boringen en conform de bepalingen in het reeds bestaande PvA. De verwachting op de locatie sluit aan op die van deelgebied 2.

Het verkennend archeologisch booronderzoek heeft uitgewezen dat de kans op het aantreffen van archeologische resten in het merendeel van het plangebied laag is. Er zijn geen opvallende lagen aangetroffen en er hebben relatief veel verstoringen en ophogingen plaatsgevonden. Op drie locaties werden echter wel archeologische lagen aangetroffen in gebieden met een hoge archeologische verwachting.

Bodemopbouw
In het plangebied is voornamelijk een bodemopbouw waargenomen die, vanaf het oppervlak bekeken, bestaat uit siltige klei van het Laagpakket van Walcheren (kwelderafzetting), veen van het Hollandveen Laagpakket (beperkte veraarde top, diepere lagen deels verspoeld) gelegen op fijner zand en klei van het Laagpakket van Wormer (getijdengebied en estuariene afzetting).

In deelgebied 2, zone 7 wijkt de bodemopbouw af van de andere zones. De zone bevindt zich langs de Ommedijkseweg en bevat, onder een ophoging van circa 1,3 meter een bodemopbouw met een “fining upwards”-trend. Deze opbouw kan gerelateerd zijn aan een stroomrug of een (rest)geulvulling.

De mate van bodemverstoring verschilt per zone. In deelgebied 1 zijn weinig verstoringen waargenomen, bodemroering zijn hier grotendeels beperkt gebleven tot de bouwvoor (ca. 0,3 m -mv). In deelgebied 2 is in zone 4 ongeveer 0,8 m bodemroering waargenomen en in zone 5 ongeveer 0,6 m -mv. In zone 7 van deelgebied 2 en zone 8 van deelgebied 3 is de mate van bodemverstoring nog groter. In beide zones hebben vele ophogingen plaatsgevonden en is in veel van de boringen geen oude bouwvoor herkenbaar.

Archeologische indicatoren
In het noordwesten van zone 3 (deelgebied 1) in de Oostvlietpolder is langs het kanaal van Corbulo onder een ophoging een oud maaiveld waargenomen. Hier zijn in en onder de bouwvoor aardewerkfragmenten en bouwmateriaal aangetroffen. Deze zijn waarschijnlijk gerelateerd aan bebouwing uit de late nieuwe tijd, maar het is niet uit te sluiten dat archeologische resten gerelateerd aan de Jaep Claesz. schans (gelegen meer richting het noorden) kunnen worden aangetroffen. Het oude maaiveld bevindt zich op een diepte van minstens 0,5 m -mv (2,01 m -NAP). In boring 112 is deze aangetroffen op 0,9 m -mv (1,62 m -NAP), in boring 112a 0,5 m -mv (2,01 m – NAP), in boring 118 op 0,7 m -mv (1,67 m -NAP), in boring 123 op 1,5 m -mv (2,89 m -NAP) en in boring 124 op 1,05 m -mv (1,39 m -NAP). De indicatoren betreffen aardewerkfragmenten en bouwmateriaal.

In het westen van zone 7 (deelgebied 2) langs de Ommedijkseweg is een oud maaiveld aangetroffen op een locatie waar verwacht werd een stroomgordel aan te treffen. Deze bevindt zich bij boring 297 op 0,08 m -NAP (tot 0,3 m -mv of 0,38 m -NAP) en bij boring 299 op 1,5 m -mv of 1,44 m -NAP (tot 1,8 m -mv of 1,74 m -NAP).
In de aanvullende boringen van zone 7 (watergang, deelgebied 2) is in boring 1001, 1002 en 1003 een bruine laklaag, een mogelijk archeologisch laag, aangetroffen vanaf 1,7 m -mv (1,53 m -NAP). Bij een nabijgelegen vindplaats is een vergelijkbare laag op dezelfde diepte aangetroffen met bewoningsresten.

Er zijn drie locaties in het plangebied met een verhoogde archeologische verwachting. Deze staan afgebeeld op afb. 28 en 29. Antea Group adviseert om op deze locaties een vervolgonderzoek uit te voeren wanneer de desbetreffende lagen door de voorgenomen ingrepen verstoord worden. Voor de advieszone binnen deelgebied 1 – zone 3 (Oostvlietpolder) is de bovenkant archeologisch relevante
laag gelegen tussen 0,5 m -mv (2,01 m -NAP) en 1,5 m -mv (2,89 m -NAP). De maximaal toelaatbare verstoringsdiepte voor deze zone is 0,3 m -mv (zie afbeelding 29). De opdrachtgever heeft vermeld dat dit deel van het gebied alleen gebruikt zal worden als uitlegstrook voor de gestuurde boring richting het noordwesten.
Hierdoor zal de archeologisch relevante laag in zone 3 niet verstoord worden.

Binnen deelgebied 2 – zone 7 zijn er twee advieszones opgesteld: Voor de advieszone gelegen in het zuidwesten van het plangebied geldt dat de bovenkant archeologisch relevante laag aanwezig is op een diepte tussen maaiveld (0,08 m -NAP bij boring 297) tot 1,5 m -mv (1,44 m -NAP) bij boring 299. Hier begint de archeologisch relevante laag dus vanaf maaiveld bij boring 297 maar loopt af in de richting van boring 299.

Nabij de locatie van boring 184 in zone 5 werd in 1997/1998 een veenweg aangetroffen. Deze veenweg loopt mogelijk ook door het huidige tracé en kan vanaf 90 cm -mv worden aangetroffen. Het bevoegd gezag stelt voor hier een archeologische begeleiding uit te voeren (afbeelding 30).

Voor de noordoostelijke advieszone waarvoor een drietal aanvullende boringen is gezet, geldt dat de bovenkant archeologisch relevante laag aanwezig is op 1,7 m -mv (1,53 m -NAP). Voor deze zone geldt een maximaal toelaatbare verstoringsdiepte van 1,4 m -mv (zie afbeelding 31).

Wanneer een archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk is dient deze plaats te vinden in de vorm van een archeologische proefsleufonderzoek (protocol 4003). Alleen voor het gebied in zone 5 wordt geadviseerd een archeologisch proefsleufonderzoek variant archeologische begeleiding uit te voeren. Het doel van een proefsleufonderzoek is om te onderzoeken of er sprake is van een (al dan niet behoudenswaardige) archeologische vindplaats. Voor het uitvoeren van gravend onderzoek dient voorafgaand een Programma van Eisen te worden opgesteld dat akkoord wordt bevonden door bevoegde overheid. Afhankelijk van de resultaten van dit proefsleuvenonderzoek, is het mogelijk dat het bevoegd gezag besluit vervolgonderzoek in de vorm van een opgraving (behoud ex situ) verplicht te stellen.

In november 2024 heeft Antea Group in opdracht van WarmtelinQ Transport Services B.V. (WTS) een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd voor het plangebied “WarmtelinQ Rijswijk-Leiden lot F”. WTS is voornemens om de toekomstige warmtetransportleiding WarmtelinQ Vlaardingen – Den Haag ter hoogte van Rijswijk door te trekken naar Leiden. Dit project wordt WarmtelinQ Rijswijk - Leiden genoemd. Het doel van de warmtetransportleiding Rijswijk - Leiden is de verduurzaming van zowel de bestaande als toekomstige warmtelevering in Leiden en het aanbieden van restwarmte aan toekomstige warmtedistributienetten in de gemeenten langs het toekomstige tracé. Het tracé zal meerdere gemeenten doorkruisen om in Leiden te kunnen aansluiten op het bestaande warmtedistributienet. De warmtetransportleiding bestaat feitelijk uit twee leidingen (een aanvoer- en een retourleiding), een pompstation en een warmteoverdrachtstation (WOS).

Het plangebied van het onderzoek voor ‘Lot F’ loopt ongeveer vanaf rijksweg A4 nabij Voorschoten en loopt tot net boven het Valkenburgse meer, ten noordwesten van Leiden, min of meer parallel aan het tracé van de Rijlandroute en/of boven de gestuurde tunnelboring van dit project. De planlocatie is gelegen in de gemeenten Zoeterwoude, Leiden, Voorschoten, Wassenaar, Katwijk en Oegstgeest. Het onderzoek in dit rapport heeft betrekking op het deelgebied in de gemeente Oegstgeest.

Het voorafgaande bureauonderzoek heeft vastgesteld dat er een vroeg middeleeuwse nederzetting gelegen is binnen het huidige plangebied. Op basis van dit onderzoek geldt een hoge archeologische verwachting voor de aanwezigheid van een vroegmiddeleeuwse nederzetting. Archeologische resten hiervan worden direct onder het ophogingspakket verwacht, op een diepte vanaf circa 0,5 tot 1 m -mv. Het ophogingspakket heeft gemiddeld genomen een dikte tussen 0,5 en 1 meter. Tijdens het opstellen van het onderzoek waren de ruimtelijke dimensies behorende bij de geplande grondroerende werkzaamheden nog niet bekend. Daarnaast was het niet mogelijk om te bepalen in welke mate het archeologische niveau door eerder uitgevoerde graafwerkzaamheden is verstoord.

Binnen het plangebied zijn vanaf de onderzijden van de boringen tot ongeveer 1,5 m -mv estuariene afzettingen aanwezig. Daar bovenop ligt een pakket van oeverafzettingen die tussen de 0,4 tot 0,85 m dik is. In de top van dit pakket is een (gemiddeld genomen) 0,3 m dik pakket van de oude bouwvoor aanwezig. De aanwezige oude bouwvoor is tot het maaiveld afgedekt met een ophogingspakket/opgebrachte en omgewerkte bodem. In het zuidelijke deel van het plangebied is deze oude bouwvoor reeds verstoord.

Het inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen heeft uitgewezen dat de bodemopbouw van het noordelijk deel van het plangebied relatief onverstoord is. Op basis van de archeologische vindplaatsen nabij het plangebied is hier aanleiding gevonden om vervolgonderzoek uit te voeren. Dit onderzoek dient als proefsleuvenonderzoek (IVO-P) te worden uitgevoerd, eventueel in de variant begeleiding. Voorafgaand aan het gravend onderzoek dient een Programma van Eisen te worden opgesteld dat wordt geaccordeerd door het bevoegd gezag. Daarnaast is op basis van dit onderzoek geconcludeerd dat de bodem in het zuidelijke deel van het plangebied tot op aanzienlijke diepte verstoord is, vervolgonderzoek is hier niet noodzakelijk.

In oktober 2024 heeft Antea Group in opdracht van WarmtelinQ Transport Services B.V. (WTS) een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd voor het plangebied “WarmtelinQ Rijswijk-Leiden lot F”. Het plangebied loopt net ten westen van Tine Tammes pad, ten westen van Leiden. De planlocatie is deels gelegen in de gemeenten Zoeterwoude, Leiden, Voorschoten, Wassenaar, Katwijk en Oegstgeest. In het plangebied wordt een warmtenetwerk aangelegd. Bij de aanlegwerkzaamheden kunnen eventuele archeologische waarden worden verstoord. Het huidige onderzoek heeft betrekking op het deelgebied in de gemeente Wassenaar.

Voorafgaande onderzoek
Het voorafgaande bureauonderzoek heeft vastgesteld dat het huidige plangebied binnen een zone met strandwallen en tussengelegen strandvlakte ligt die met veen en/of getijdeafzettingen zijn opgevuld. Strandwallen worden in het plangebied zelf niet verwacht. Ter hoogte van getijdenafzettingen op veen (en eventuele kreken) geldt in de top van het veen en op kreekafzettingen (verlande kreken) een verwachting voor resten uit de bronstijd – Romeinse tijd (archeologisch niveau &lt; 1 m -mv). De archeologische resten uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd kunnen in principe direct onder de bouwvoor (of toemaakdek uit de nieuwe tijd) worden aangetroffen. De (bovenste) veenlaag is in de komgronden circa 1 m dik, maar op plaatsen van de kreekruggen kan deze een geringere dikte hebben. In het door RAAP in 2010 uitgevoerde booronderzoek zijn langs het huidige tracé geen vindplaatsen aangetroffen. Deze kunnen zich op basis van de gestelde archeologische verwachting nog wel in het plangebied zelf bevinden.

Inventariserend onderzoek
Het inventariserend veldonderzoek door middel van verkennend boringen heeft uitgewezen dat de bodemopbouw relatief onverstoord is. Echter zijn er geen aanleidingen aangetroffen om te verwachten dat archeologische resten verstoord zullen worden.

In het plangebied werd grofweg dezelfde bodemopbouw aangetroffen. Aan het oppervlak is het laagpakket van Walcheren aanwezig die bestaat uit een matig siltige kleilaag. Hieronder werd het Hollandveen laagpakket aangetroffen. Onder het Hollandveen laagpakket werd het laagpakket van Wormer aangetroffen. Over het algemeen was dit in de vorm van lichtgrijs, kalkrijk zand. Opvallend was dat het veen in zone 3, het noordelijke deel van het plangebied, afwezig was (boring 15-17). Onder het laagpakket van Walcheren werd daar direct het laagpakket van Wormer aangetroffen.

Alhoewel het kleipakket in het plangebied langer aan het oppervlak heeft gelegen zijn er geen humeuze resten aangetroffen. Alhoewel het kleipakket in het plangebied matig stevig tot stevig was in het plangebied zijn er geen humeuze resten aangetroffen. Het pakket was nagenoeg homogeen. De kans is klein dat in het kleipakket archeologische resten aangetroffen zullen worden.

In de top van het veen worden archeologische resten vaak aangetroffen wanneer een intacte veraarde top is aangetroffen. Er zijn echter geen duidelijke oppervlakken herkenbaar. In boring 5 en boring 11 werden in het klei boven het veenpakket enkele veeninsluitingen aangetroffen die aanleiding zijn om te verwachten dat de veraarde top reeds verspoeld is geraakt.

Het advies luidt om geen verdere archeologische vervolgstappen te ondernemen. Er wordt geadviseerd om het gebied vrij te geven voor de voorgenomen werkzaamheden. Er is geen aanleiding gevonden om archeologische resten te verwachten.

In oktober 2024 heeft Antea Group in opdracht van WarmtelinQ Transport Services B.V. (WTS) een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd voor het plangebied “WarmtelinQ Rijswijk-Leiden lot F”. WTS is voornemens om de toekomstige warmtetransportleiding WarmtelinQ Vlaardingen – Den Haag ter hoogte van Rijswijk door te trekken naar Leiden. Dit project wordt WarmtelinQ Rijswijk - Leiden genoemd. Het doel van de warmtetransportleiding Rijswijk - Leiden is de verduurzaming van zowel de bestaande als toekomstige warmtelevering in Leiden en het aanbieden van restwarmte aan toekomstige warmtedistributienetten in de gemeenten langs het toekomstige tracé. Het tracé zal meerdere gemeenten doorkruisen om in Leiden te kunnen aansluiten op het bestaande warmtedistributienet. De warmtetransportleiding bestaat feitelijk uit twee leidingen (een aanvoer- en een retourleiding), een pompstation en een warmteoverdrachtstation (WOS).

Het plangebied van het onderzoek voor ‘Lot F’ loopt ongeveer vanaf rijksweg A4 nabij Voorschoten en loopt tot net boven het Valkenburgse meer, ten noordwesten van Leiden, min of meer parallel aan het tracé van de Rijlandroute en\of boven de gestuurde tunnelboring van dit project. Het onderzoek in dit rapport heeft betrekking op het deelgebied in de gemeente Zoeterwoude.

Het voorafgaande bureauonderzoek heeft vastgesteld dat voor dit gebied een middelhoge archeologische verwachting geldt waarvoor het uitvoeren van een verkennend booronderzoek wordt geadviseerd, om de mate van intactheid van de bodemopbouw en eventueel aanwezige archeologische lagen te bepalen. 

Het plangebied ligt in een komkleigebied, waarop een veenpakket aanwezig is. Er zijn geen archeologisch interessante bodemlagen of archeologische indicatoren aangetroffen. Het advies luidt om geen verdere archeologische vervolgstappen te ondernemen. Er wordt geadviseerd om het gebied vrij te geven voor de voorgenomen werkzaamheden.