DOI: 10.17026/ar/a1i4kc
title: Plangebied WPM 37 Tongerlo te Tongerlo, gemeente Peel en Maas.
title: Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek.
title: RAAP Rapport 6800

description: &lt;p&gt; In opdracht van Viforis/Kragten heeft RAAP in november 2023 een archeologisch vooronderzoek in de 
vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied WPM 37 Tongerlo te Tongerlo in de 
gemeente Peel en Maas. Binnen het plangebied vinden werkzaamheden plaats in het kader van de 
aanpassing van de lokale waterhuishouding. Hierbij worden bestaande watergangen verdiept dan wel 
verondiept en opnieuw geprofileerd, wordt er een nieuw gemaal aangelegd en worden twee stukken 
nieuwe watergang gegraven respectivelijk 30 m lang, 6,5 m breed en 1,6 m diep, 160 m lang, 8 m 
breed en 2,35 m diep.
&lt;p&gt; Volgens de geomorfologische kaart wordt het plangebied voor een klein deel gekenmerkt door een 
beekdalbodem (rondom de kern van Tongerlo. Dit is het oorspronkelijke dal van de Tongerlose beek 
die ontsprong in het huidige Aschbroek. Het merendeel ligt echter op een complex van zandwelvingen. 
Daarnaast doorsnijdt een deel van een nieuw te graven waterloop de rand van een dekzandkop. Vanuit 
bodemkundig oogpunt wordt de basis van het landschap gevormd door gooreerdgronden bestaande uit 
lemig fijn zand (figuur 4). Deze gronden zijn ontstaan in relatief natte, lager gelegen delen van het 
landschap, zoals de overgang van beekdalen naar hoger gelegen gronden. De relatief natte situatie 
komt ook naar voren in de relatief hoge grondwatertrap (IV). Vanaf de late middeleeuwen en nieuwe tijd 
hebben zich echter op de oorspronkelijke gooreerdgronden rondom Tongelo hoge zwarte 
enkeergronden ontwikkeld. Deze zijn ontstaan als gevolg van het opbrengen van plaggen en 
potstalmest. Dit had tot doel om de vruchtbaarheid van de grond te verhogen en de relatief natte 
ondergrond geschikt te maken voor landbouw. Afhankelijk van de ouderdom kan het plaggendek (of 
esdek) 50 cm tot meer dan een meter dik zijn.
&lt;p&gt; Vanuit archeologisch perspectief is relatief weinig bekend. Uitzondering is de mogelijke locatie van een 
versterking uit de 80-jarige oorlog op ongeveer 85 m ten zuiden van Tongerlo. Het plangebied volgt 
grotendeels historische wegen. Rondom het plangebied zijn daarnaast meerdere kampontginningen 
omringd door houtwallen zichtbaar. Op de kadastrale kaart is ten noorden van Tongerlo ook nog een 
verwijzing te zien naar de Tongeloo hoeve. Er is geen boerderij meer aanwezig. Wel is er no g een 
restant van een mogelijke houtwal te zien. De oorspronkelijke kampontginningen blijven zichtbaar in het 
landschap tot vandaag de dag. Het plangebied volgt grotendeels bestaande watergangen langs een 
grote akker. Deze is hoofdzakelijk in gebruik voor de teelt van asperges. Uit onderzoek blijkt dat 
aspergeteelt over het algemeen tot ca. 50-60 cm -mv verstoort (Ten Broeke, 2012). Hierdoor is de kans 
reëel dat eventueel aanwezige archeologische resten (deels) zijn verstoord.
&lt;p&gt; In het plangebied komen met name rondom Tongerlo gradiëntsituaties voor. Zodoende worden 
vindplaatsen van jager-verzamelaars verwacht. Het betreft resten van (tijdelijke) kampementen uit de 
steentijd. Deze vindplaatsen kenmerken zich door een (oppervlakkige) concentratie van vuurstenen 
werktuigen en afval. Tegelijkertijd wordt het plangebied gekenmerkt door een relatief lage ligging in een 
relatief nat gebied. Deze gronden zijn minder geschikt voor landbouwers. Hoewel niet volledig uit te 
sluiten, wordt de kans klein geacht dat archeologische resten vanaf de tijd van de eerste landbouwers 
(late prehistorie) aanwezig zullen zijn. Op basis van het historisch kaartmateriaal blijkt dat er in de 
nieuwe tijd wel bewoning in het plangebied heeft plaatsgevonden. Zodoende worden in het plangebied
archeologische resten van gerelateerd aan de kampontginningen en ontwatering (greppels, sloten)
verwacht uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd. In de dorpskern van Tongerlo kunnen daarnaast bewoningsresten uit dezelfde periode voorkomen. Indien inderdaad sprake is van een versterking uit de 
80-jarige oorlog direct ten zuiden van Tongerlo, zouden ook nog hieraan gerelateerde sporen kunnen 
worden aangetroffen. 
&lt;p&gt; Op basis van de resultaten van het onderzoek wordt de kans op het aantreffen van bijvoorbeeld 
nederzettingssporen of graven uit de volle middeleeuwen of vroeger gezien de relatief natte 
omstandigheden en de (diepe) grondbewerking in het merendeel van het plangebied niet heel hoog 
geacht. Uitzondering vormt de zone waar de langste van de twee nieuw te graven waterlopen de rand 
van een dekzandkop snijdt. De grootste kans geldt voor ontginningssporen (voornamelijk 
ontwateringssgreppels) uit de late middeleeuwen en later, maar sporen van (kleinschalige) bewoning 
uit eerdere perioden kunnen niet volledig worden uitgesloten. Tegelijkertijd dient te worden opgemerkt 
dat sprake is van een relatief smal en niet al te lang lijntracé. Hoewel in een dergelijke tracé 
archeologische sporen kunnen worden aangetroffen, is het vaak lastig om deze te dateren of in een 
bredere context te zetten. Hierdoor is de informatiewaarde beperkt. Om deze redenen wordt 
geadviseerd geen verder onderzoek uit te voeren. Wel zou eventueel de mogelijkheid geboden kunnen 
worden aan de lokale heemkundevereniging om waarnemingen te doen.