DOI: 10.17026/ar/lz8lam
title: Archeologisch bureauonderzoek Winssense Waard te Winssen, gemeente Beuningen

description: In opdracht van het waterschap Rivierenland heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd. Waterschap Rivierenland is voornemens om een dijkversterking uit te voeren op het dijktraject Tiel-Waardenburg. Het plangebied is (deels) gelegen binnen de begrenzing van gebieden die zijn begrensd als Gelders Natuurnetwerk (GNN). Als gevolg van de dijkversterking vindt ruimtebeslag plaats op het GNN. Uit de notitie ’Compensatieopgave Gelders Natuurnetwerk Vergunningenontwerp (VO) dijkversterking Tiel-Waardenburg’ (SWNL0264907), is gebleken dat het te compenseren oppervlakteverlies aan GNN, 36,61 hectare bedraagt. Realisatie en invulling van deze compensatieopgave is voorzien binnen verschillende compensatiegebieden. Binnen de Winssense Waard is 8,95 hectare natuurcompensatie voorzien.
Voor de natuurcompensatie zal binnen het plangebied in deelgebied 1 en deelgebied 4 worden ontgraven. Deze ontgravingen kunnen mogelijk aanwezige archeologische waarden aantasten.
Alleen in deelgebied 1 zal de wortelzone worden ontgraven tot 20 cm – mv, daarnaast wordt in deelgebied 4 ontgraven tot maximaal 40 cm onder maaiveld. Binnen het plangebied is een sloot en poel aanwezig. De poel zal worden verdiept tot 1,5 m – mv. Voor de poel zal ca. 300 m2 worden ontgraven. 

Het plangebied is gelegen binnen het bestemmingsplan Buitengebied van de gemeente Beuningen (vastgesteld 01-08-2018). Conform dit bestemmingsplan is het uiterste zuiden van het plangebied gelegen in een dubbelbestemming Waarde – Archeologie 2. Het noordelijk deel van het bestemmingsplan is gelegen binnen een dubbelbestemming Waarde – Archeologie 3. 
Binnen de dubbelbestemming met een Waarde - Archeologie 2 in het zuiden van het plangebied is de maximale verstoringsgrens 120 m2 en 30 cm onder maaiveld. Van deelgebied 4, de enige zone binnen deze dubbelbestemming waar ontgraven wordt, ligt 
ca. 4352 m2 binnen deze zone. 
Bij de dubbelbestemming Waarde 3 in het noorden van het plangebied is de maximale verstoringsgrens 2000 m2 en 30 cm onder maaiveld. Van deelgebied 4 is nog eens 
18.029 m2 binnen deze dubbelbestemming gelegen.
Daarnaast is deelgebied 1 de andere zone waar binnen deze dubbelbestemming ontgraven wordt. In totaal ligt ca. 27807 m2 binnen deze dubbelbestemming. In deze zone zal echter tot 20 cm worden ontgraven. 
Daarnaast is er sprake van het Parapluplan Archeologie, dit bestemmingsplan is nog niet definitief, maar is nog een ontwerp (d.d. 22-03-2023). In dit bestemmingsplan is in het noorden van het plangebied sprake van een Waarde Archeologie 5 (voorheen Waarde 3). Conform deze planregels is de maximale verstoringsgrens 2500 m2 en 30 cm – mv.
In het zuiden van het plangebied is sprake van een Waarde Archeologie 4. Conform de planregels is binnen deze dubbelbestemming sprake van een maximale verstoringsgrens van 250 m2 en 30 cm onder maaiveld. In de nieuwe plannen lijken de verstoringsgrenzen iets versoepeld. 

Conform de bestemmingsplannen overschrijdt alleen de ontgraving in deelgebied 4 de maximale ontgravingszone in zowel de nieuwe als de oude plannen. Conform de planregels is hier archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk. 

Op basis van de tijdens het bureauonderzoek verzamelde gegevens is een gespecificeerd verwachtingsmodel opgesteld. 

Het noordelijke deel van het plangebied is gelegen in een uiterwaarde en meandergordel van de Waal die vanaf 210 v. Chr. tot aan nu actief is geweest. De archeologische verwachting voor bewoningsresten vanaf deze periode is vanwege de eroderende werking van de Waal vanaf ca. 1000 na Chr. laag. Bewoning vond doorgaans binnendijks plaats vanaf de aanleg van dijken in de 12e en 13e eeuw.
Het meest zuidelijke deel van het plangebied is gelegen in een gebied waar de Waal actief is geweest in de periode 210 voor Chr. tot 1100 na Christus. Hier zijn Romeinse en Middeleeuwse oever- op komafzettingen aanwezig waar mogelijk bewoning op heeft plaatsgevonden. Deze oeverafzettingen zijn waarschijnlijk overstroomd door een 50 tot 
100 cm dik kleipakket. In de diepere ondergrond zijn mogelijk ook nog intacte pleistocene rivierterrassen aanwezig. 

Uit het booronderzoek van RAAP echter is gebleken dat het complete buitendijkse gebied geërodeerd is door de Waal, en dat er slechts jonge afzettingen aanwezig zijn in het onderhavige plangebied. Vrijwel het gehele plangebied is vanaf de bedijkingen in de 
12e eeuw onderhavig geweest aan erosie- en sedimentatie processen, waarbij het oude land is verdwenen. Wel zijn er in het gebied voorkomende strangen de aanwezigheid van beschoeiingen, kribben, vaartuigen en andere water gerelateerde archeologische objecten uit de late Middeleeuwen en Nieuwe tijd te verwachten. Deze betreffen puntlocaties waardoor dit niet systematisch te onderzoeken is. De kans op onverspoelde archeologische resten uit de Romeins tijd tot en met Nieuwe tijd is laag.

Daarnaast heeft binnen het zuidelijk deel van het plangebied een dijkdoorbraak plaatsgevonden, die waarschijnlijk eventuele aanwezige archeologische waarden heeft verspoeld. Deze dijkdoorbraak bevond zich exact op de locatie met een hoge archeologische verwachting op de gemeentelijke verwachtingskaart, en binnen de zone waar ontgraven wordt in deelgebied 4. Aangezien hier het plangebied al lager gelegen is, zal hier echter nauwelijks worden ontgraven. Alleen in de hoger gelegen delen van deelgebied 4 zal worden ontgraven tot 40 cm – mv.

Op basis van bovenstaande gegevens wordt de trefkans op archeologie buitengewoon klein geacht.

Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek is gebleken dat er een lage verwachting is op archeologische resten vanaf de Romeinse tijd vanwege de verspoeling die de huidige Waal heeft veroorzaakt binnen het plangebied. Eventuele oeverafzettingen uit de Romeinse tijd en Middeleeuwen zijn niet meer aanwezig. 
Daarnaast vinden binnen deelgebied 2, 3, 5, en 6 geen ontgravingen plaats. Alleen binnen deelgebied 1 en 4 zal worden ontgraven. Binnen deelgebied 1 vinden de ontgravingen plaats ondieper dan 30 cm – mv en overschrijden de maximale verstoringsgrens niet. Binnen deelgebied 4 wordt de maximale verstoringsgrens wel overschreden. Vanwege de ondiepe ontgravingen (maximaal 40 cm – mv) en de relatief lage verwachting wordt ook hier geen archeologisch vervolgonderzoek geadviseerd.

Selectiebesluit bevoegde overheid
De bevoegde overheid neemt op basis van dit rapport een (selectie)besluit. De mogelijkheid bestaat dat dit besluit afwijkt van het door ons opgestelde advies.

Algemeen
Indien bij de uitvoering van de werkzaamheden onverwacht archeologische resten worden aangetroffen, dan is conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet aanmelding van de desbetreffende vondsten bij de minister verplicht (vondstmelding via de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed).