DOI: 10.17026/dans-zwg-uzmr
title: Nissewaard Heenvliet Vissersdijk. Verkennend en karterend inventariserend veldonderzoek door middel van het graven van proefsleuven en het zetten van boringen (IVO-P).
title: BOORrapporten 621

description: &lt;p&gt;In opdracht van de gemeente Nissewaard heeft de afdeling Onderzoek en Rapportage van Archeologie Rotterdam (BOOR) op 30 januari en 1 februari 2017 een verkennend en karterend inventariserend veldonderzoek uitgevoerd in het plangebied Vissersdijk te Heenvliet (gemeente Nissewaard). Het veldonderzoek bestond uit het graven van drie proefsleuven en het uitvoeren van één boring in iedere sleuf. De sleuven zijn aangelegd vanaf maaiveld tot circa 1,00 m diep (circa 1,50 m + NAP). Vanaf de bodem van iedere sleuf is vervolgens geboord tot maximaal 6,40 m - mv (3,72 m - NAP). Voor het onderzoek is gebruik gemaakt van het niet archeologisch proefsleuvenonderzoek dat werd uitgevoerd om de exacte ligging van bestaande kabels, leidingen en rioolstreng in de Vissersdijk vast te kunnen stellen. Het onderzoeksgebied is dan ook beperkt gebleven tot de drie proefsleuven. Het onderzoek is verricht omdat in het plangebied kabels, leidingen en een rioolstreng worden vervangen, waarbij de bodem tot circa 1,50 m - mv wordt geroerd. Indien archeologische waarden aanwezig zijn, kunnen deze hierbij worden aangetast of vernietigd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het bureauonderzoek, dat reeds in een eerder stadium was uitgevoerd, kwam naar voren dat voor het gehele plangebied een zeer hoge archeologische verwachting gold voor vindplaatsen uit de periode Late Middeleeuwen-Nieuwe tijd (Moree en Pape 2016). Dit hing samen met de ligging van het plangebied binnen de historische kern van Heenvliet. Vooral werden archeologische sporen (zoals dijkophogingslagen en funderingsresten) gerelateerd aan de Vissersdijk, vermoedelijk kort na de overstromingen in de 12e eeuw opgeworpen, verwacht. Daarnaast diende ook rekening gehouden te worden met eventuele resten uit eerdere perioden (Late IJzertijd-Romeinse tijd). Aanwezige archeologische waarden konden aangetroffen worden in het traject top veen (Formatie van Nieuwkoop, Hollandveen Laagpakket; voorheen Hollandveen) - overstromingsdek (Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Walcheren; voorheen Afzettingen van Duinkerke III) - maaiveld.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Zoals werd verwacht is tijdens het verkennend en karterend inventariserend veldonderzoek inderdaad het dijklichaam van de Vissersdijk aangetroffen (geregistreerd onder Archis-onderzoeksmeldingsnummer 4028724100 en BOOR-vindplaatscode 10-184). Het gemiddeld 514 cm dikke kleipakket ligt direct op het overstromingsdek dat gerekend kan worden tot de Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Walcheren (voorheen Afzettingen van Duinkerke III). De top van de overstromingsafzettingen kan waarschijnlijk geïnterpreteerd worden als het oude loopoppervlak, voordat de dijk werd opgeworpen. De basis van het dijklichaam zelf is waargenomen op een minimale diepte van 2,51 m - NAP (5,06 m - mv) en op een maximale diepte van 3,22 m - NAP (5,90 m - mv). De maximale hoogte waarop de aangetaste top is waargenomen bedraagt circa 2,50 m + NAP (circa 0,40 m - mv). Lokaal is een aantal diepere (sub)recente verstoringen aangetroffen. Deze diepere ingravingen zijn ontstaan bij de aanleg van de bestaande kabels, leidingen en rioolstreng.&lt;br&gt;Uit het bureauonderzoek kwam naar voren dat de dijk vermoedelijk kort na de overstromingen in de 12e eeuw is opgeworpen. Het veldonderzoek heeft ten aanzien hiervan echter geen aanvullende gegevens opgeleverd. Wel heeft het veldonderzoek inzicht verschaft in de opbouw van het dijklichaam. Het diepste deel bevat geen archeologische indicatoren, maar is wel sterk gevlekt. Daarnaast zijn trajecten met horizontale rietresten aangeboord. Deze duiden waarschijnlijk op het voorkomen van rietmatten. Dergelijke rietmatten zijn typerend voor dijken en werden gebruikt ter versteviging van het dijklichaam bij de aanleg. Het bovenste deel bevat juist wel veel archeologische indicatoren, waaronder houtskool, onverbrand bot, aardewerk en baksteenpuin. Het vondstmateriaal kan met zekerheid gedateerd worden in de periode 1450-1550. Gevoelsmatig lijkt het aardewerk wat datering betreft echter iets meer te neigen naar de periode 1500-1550.&lt;br&gt; &lt;br&gt;De kern van het oorspronkelijke dijklichaam van de Vissersdijk bevindt zich vooral aan de westzijde van het plangebied (binnendijks). Aan de oostzijde van het plangebied is, tegen het dijklichaam aan, een tweede antropogeen pakket aangetroffen. Dit pakket, waarvan de aangetaste top op een maximale hoogte van circa 2,50 m + NAP (circa 0,40 m - mv) is waargenomen, kan geïnterpreteerd worden als jongere uitbreiding van het oorspronkelijke dijklichaam van de Vissersdijk. Het uitbreidden/ophogen van dijk vond blijkbaar buitendijks plaats. Zodoende verplaatste de dijk zich als het ware naar het oosten. Dit is bijvoorbeeld ook waargenomen tijdens archeologisch onderzoek ter plaatse van de Westmolendijk in Ridderkerk (Zijl 2015). Ook het tweede antropogene pakket is lokaal aangetast door (sub)recente ingravingen. Behalve houtskoolbrokjes en puinspikkels zijn in deze jongere uitbreiding geen archeologische indicatoren gevonden. De ouderdom van dit pakket is dan ook niet bekend.&lt;br&gt;Funderingsresten van eventueel op of aan de Vissersdijk gelegen historische bebouwing of andere archeologische sporen zijn niet waargenomen tijdens het veldonderzoek. Vermoedelijk moeten deze meer naar het westen toe gezocht worden. Ook archeologische waarden uit eerdere perioden (Late IJzertijd-Romeinse tijd) zijn niet aangetroffen.&lt;br&gt;Concluderend kan gesteld worden dat door middel van het verkennend en karterend inventariserend veldonderzoek een goed inzicht is verkregen in de opbouw van de Vissersdijk. Gelet op de aard en omvang van de geplande bodemingrepen wordt de kans dat bij de grondwerkzaamheden waardevolle archeologische resten worden aangetast of verloren gaan, als klein ingeschat.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op grond van het verkennend en karterend inventariserend veldonderzoek luidt de aanbeveling voor het plangebied Vissersdijk te Heenvliet (gemeente Nissewaard) dat er geen voorzieningen hoeven te worden getroffen om archeologische waarden te behouden of te ontzien. Zonder verder archeologisch onderzoek kan worden gestart met de voorgenomen werkzaamheden.&lt;/p&gt;