DOI: 10.17026/dans-x9z-r2ga
title: Achterweg 41 te Hagestein (gem. Vijfheerenlanden)

description: &lt;p&gt;Het plangebied ligt in de archeoregio Utrechts-Gelders rivierengebied en bevindt zich ten zuiden van de rivier de Lek. Dit gebied heeft gedurende grote delen van het Pleistoceen (2,6 Ma BP – 10 Ka BP) en het daaropvolgende Holoceen (10.000 jaar BP - heden) deel uitgemaakt van de riviervlakte van met name de Rijn. Rond het plangebied ligt de top van afzettingen uit het Pleistoceen tegenwoordig op -6 tot -4 m NAP. Op de geomorfologische kaart is te zien dat het plangebied op de zuidelijke flank van een terp- of hoogwatervluchtplaats is gelegen. De terp zelf bevindt zich op een rivieroeverwal. De stroomgordel van Hagestein, die tot het Linschoten rivierensysteem behoort en actief was tussen 2514 en 1050 BP (614 v. Chr. – 900 na. Chr.) loopt in oost-westelijke richting en komt min of meer overeen met de zone van de rivieroeverwallen (3K25). Volgens de Bodemkaart ligt het plangebied in een zone ‘oude bewoningsplaatsen’ (Jf. TERP). Het plangebied ligt voor een groot deel binnen een AMK-terrein met nummer 10703. Het betreft een middeleeuwse wierde met sporen van het laatmiddeleeuwse kasteel Hagestein en de vroegste stadsvorming van Hagestein. Op het terrein is een vliedberg aanwezig. Er zijn verschillende archeologische onderzoeken uitgevoerd binnen en rondom het AMK-terrein. De inventarisatie van archeologische en historische waarden leverde geen waarnemingen of vondsten op uit de periode Paleolithicum – Romeinse Tijd. Het gebied rond de oude stad Hagestein is intensief bewoond in de periode Volle Middeleeuwen - Nieuwe tijd. De eerste ontginningen van het rivierengebied rond Hagestein vonden waarschijnlijk in de 9e of 10e eeuw plaats. De Achterweg en Dorpsstraat vormden daarbij de ontginningsassen. Historische waarden De vroegste middeleeuwse ontginningen van het gebied rond Hagestein vonden plaats op de Hagesteinse stroomrug. Bekend is dat 'Gasperden' al vanaf 944 in bezit was van de graven Uten Goye. De naam ‘Gaasperden’ is in de 14e eeuw in Hagestein veranderd. Volgens de Cultuurhistorische Atlas van Utrecht is het gebied van De Biezen en De Eng, ten zuiden van Hagestein, al halverwege de 11e eeuw ontgonnen door de kapittels van de Dom en Oudmunster. De huidige Achterweg vormde daarbij de ontginningsas. Het middeleeuwse kasteel wordt voor het eerst in de schriftelijke bronnen vermeld in 1252. Hagestein kreeg in 1382 stadsrechten. Kort hierna is door de toenmalige heerser, Jan van Arkel, begonnen met de aanleg van stadsmuren en dubbele grachten rond de jonge stad. Het kasteel werd in 1405 in brand gestoken en herbouwd in 1583. In 1599-1600 zijn de ruïnes van het eerdere middeleeuwse kasteel opgeruimd. Ook op de kadastrale minuut uit 1811-1832 zijn delen van de voormalige grachten nog goed te zien. In 1855 is het kasteel gesloopt. Verwachting De vroegste bewoning in het onderzoeksgebied vond mogelijk plaats in de periode Paleolithicum-Mesolithicum. Tegenwoordig bevindt de top van het dekzand zich op een diepte van -4 tot -6 meter. De kans op het aantreffen van resten uit de vroege prehistorie is binnen het plangebied klein en voor dit tijdvak geldt dan ook een lage verwachting. Het is niet uit te sluiten dat het plangebied in de Bronstijd bewoonbaar was. Voor deze periode geldt een matige verwachting. Vanaf de IJzertijd werden de oeverafzettingen van de Hagesteinse stroomrug gevormd. In deze periode waren de oeverwallen geschikt voor bewoning. Voor de IJzertijd en de daaropvolgende Romeinse Tijd en Vroege Middeleeuwen geldt binnen het plangebied dan ook een middelhoge verwachting. Op de overgang Vroege – Volle Middeleeuwen ontstond rond de Dorpsstraat een nederzetting. Op verschillende locaties ten noorden en oosten van het plangebied is een ophogingslaag uit de Volle en Late Middeleeuwen aangetroffen. Deze laag met nederzettingsresten is eveneens binnen het plangebied te verwachten, afgaande op de AHN. De kans is zeer groot dat het verlengde van deze gracht in het plangebied aanwezig is. Op de kadastrale minuut uit 1811-1832 is het plangebied bebouwd. De kans is groot dat nederzettingsresten uit de 17e-18e eeuw binnen het plangebied aanwezig zijn. Voor de periode Volle Middeleeuwen – Nieuwe Tijd geldt kortom een hoge verwachting. De archeologische resten uit de periode Volle Middeleeuwen – Nieuwe Tijd kunnen vanaf het maaiveld tot op onbekende diepte worden aangetroffen. Aanbeveling De opdrachtgever is van plan om de funderingen van de nieuwbouw aan te leggen zonder de bodem te verstoren of de bestaande fundering te verwijderen. Dit wordt gedaan door het ophogen van de grond met maximaal 60 centimeter. Volgens het bestemmingsplan mag de grond maximaal 1 meter worden opgehoogd. Wanneer de funderingen binnen het opgehoogde pakket kunnen worden geplaatst, is geen archeologisch vervolgonderzoek nodig omdat er geen bodemingrepen zullen plaatsvinden. Mochten de bouwplannen veranderen, waardoor toch bodemingrepen nodig zijn, dan wordt het volgende geadviseerd: Als een deel van de bodem wordt ontgraven en de bestaande fundering intact wordt gelaten zal een verkennend booronderzoek moeten plaatsvinden waarbij wordt onderzocht of een intact archeologisch niveau aanwezig is binnen dit gebied. Als de bestaande fundering wordt gesloopt en een deel van de bodem wordt ontgraven wordt geadviseerd om de sloopwerkzaamheden archeologisch te laten begeleiden (protocol proefsleuven – variant archeologische begeleiding). In de zone buiten de bestaande bebouwing wordt geadviseerd om vooraf een verkennend booronderzoek uit te voeren.&lt;/p&gt;