DOI: 10.14457/tu.the.2015.1081
title: การศึกษากระบวนการเสริมพลังของแม่เลี้ยงเดี่ยวสู่การเป็นจิตอาสา

description: การศึกษา “กระบวนการเสริมพลังของแม่เลี้ยงเดี่ยวสู่การเป็นจิตอาสา” มีวัตถุประสงค์ดังต่อไปนี้ ศึกษาเส้นทางชีวิตของแม่เลี้ยงเดี่ยว ศึกษากระบวนการเสริมพลังของแม่เลี้ยงเดี่ยว และเพื่อศึกษาถึงการเปลี่ยนผ่านของแม่เลี้ยงเดี่ยวที่นำไปสู่การเป็นจิตอาสา โดยได้ใช้ระเบียบวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) สำหรับผู้มีส่วนร่วมการวิจัยในครั้งนี้ ผู้วิจัยได้เก็บข้อมูลกับผู้มีส่วนร่วมการวิจัยแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่กลุ่มที่ 1 เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานมูลนิธิเครือข่ายครอบครัว กรุงเทพมหานคร จำนวน 4 ราย และเจ้าหน้าที่มูลนิธิเพื่อสุขภาพชุมชน จังหวัดสุรินทร์ จำนวน 1 ราย รวมเป็น 5 ราย กลุ่มที่ 2 แม่เลี้ยงเดี่ยวที่เข้ารับบริการในมูลนิธิเครือข่ายครอบครัว กรุงเทพมหานคร และมูลนิธิเพื่อสุขภาพชุมชน จังหวัดสุรินทร์ ในระยะเวลามากกว่า 1 ปี และเป็นแม่เลี้ยงเดี่ยวที่สามารถผ่านพ้น และยืนหยัดได้ด้วยตนเองด้วยความเข้มแข็ง และเป็นจิตอาสาของหน่วยงานมากกว่า 6 เดือน จำนวน 6 คนโดยสรุปผลการศึกษา (1) เส้นทางชีวิตแม่เลี้ยงเดี่ยว 1.1 ช่วงชีวิตก่อนแต่งงาน พบว่า   แม่เลี้ยงเดี่ยวในกรุงเทพมหานครและจังหวัดสุรินทร์ มีพื้นฐานครอบครัวที่แตกต่างกัน แม่เลี้ยงเดี่ยวในกรุงเทพมหานครครอบครัวมีฐานะปานกลาง การศึกษาจบในระดับปริญญาตรี ประกอบอาชีพที่มั่นคงและมีรายได้แน่นอน แม่เลี้ยงเดี่ยวในจังหวัดสุรินทร์ มีพื้นฐานทางครอบครัวยากจน ประกอบอาชีพเกษตรกรรม จากฐานะทางครอบครัวที่ยากจนส่งผลให้แม่เลี้ยงเดี่ยว 2 ราย ต้องจบการศึกษาเพียงระดับประถมศึกษาปีที่ 6 และมัธยมศึกษาปีที่ 3 ส่วนแม่เลี้ยงเดี่ยวอีก 1 ราย มีโอกาสได้เรียนจบระดับปริญญาตรีเนื่องจากครอบครัวมีความพร้อม 1.2 ช่วงชีวิตแต่งงาน แม่เลี้ยงเดี่ยวทั้ง 6 ราย      มองว่าการแต่งงานคือการสร้างความมั่นคงให้ 1.3 ช่วงชีวิตหลังแต่งงาน ชีวิตคู่ของแม่เลี้ยงเดี่ยว     ไม่ราบรื่นนักเนื่องจากพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมของสามี สร้างปัญหาให้แก่ครอบครัว จนนำไปสู่        การหย่าร้าง (2) กระบวนการเสริมพลังของแม่เลี้ยงเดี่ยว 2.1 ก่อนเข้ากระบวนการเสริมพลัง แม่เลี้ยงเดี่ยวทั้งต้องแบกรับภาระต่าง ๆ หลังจากการหย่าร้าง ทำให้แม่เลี้ยงเดี่ยวเกิดความเครียด         ส่งผลกระทบต่อการใช้ชีวิตประจำวัน 2.2 เข้ากระบวนการเสริมพลัง แม่เลี้ยงเดี่ยวแสวงหาแหล่งสนับสนุนทางสังคมต่าง ๆ เพื่อหาทางแก้ไขปัญหาตนเอง โดยมูลนิธิเครือข่ายครอบครัว กรุงเทพมหานครและมูลนิธิเพื่อสุขภาพชุมชน จังหวัดสุรินทร์ ได้จัดกระบวนการเสริมพลังแก่แม่เลี้ยงเดี่ยวขึ้น โดยใช้กิจกรรมห้องเรียนพ่อแม่เป็นกระบวนการการเรียนรู้ทักษะ การฟื้นฟู ทางด้านกาย  จิต สังคม โดยกระบวนการจะเน้นให้แม่เลี้ยงเดี่ยวเกิดความรู้เข้มแข็ง ภาคภูมิใจในตนเอง รู้จักตนเอง การจัดการอารมณ์ เรียนรู้เกี่ยวกับพัฒนาการของลูก การศึกษาเกี่ยวกับอาชีพ และข้อกฎมาย กระบวนการกลุ่มทำให้ได้เรียนรู้ประสบการณ์ชีวิตคนอื่นจากการแลกเปลี่ยนในกระบวนการกลุ่ม      ทำให้แม่เลี้ยงเดี่ยวมีความเห็นอกเห็นใจซึ่งกันและกัน การนำประสบการณ์ที่มีค่าไปประยุกต์ใช้กับตน (3) การเปลี่ยนผ่านสู่การเป็นจิตอาสา จากการศึกษาพบว่าแม่เลี้ยงเดี่ยวทั้ง 6 ราย หลังจากเข้ากระบวนการเสริมพลังเกิด การเปลี่ยนแปลงและพัฒนาตนเองจนเข้มแข็งแล้ว แม่เลี้ยงเดี่ยวเห็นว่าประสบการณ์ชีวิตของตนเองและสิ่งที่ตนเองได้รับจากการเข้าร่วมกระบวนการเสริมพลังเป็นประโยชน์ในการช่วยเหลือแม่เลี้ยงเดี่ยวรายอื่น ๆ ที่ประสบการณ์ปัญหา ตัดสินใจเป็นจิตอาสาช่วยงานของมูลนิธิเครือข่ายครอบครัว และมูลนิธิเพื่อสุขภาพชุมชน ตามความสามารถของแต่ละคน การเป็นจิตอาสาทำให้แม่เลี้ยงเดี่ยวเกิดความภาคภูมิใจที่สามารถช่วยเหลือผู้อื่นได้ เกิดความรู้สึกถึงการมีตัวตน การมีคุณค่า จากการที่ได้รับความไว้วางใจในการเป็นตัวแทนขององค์กร การได้รับ       การยอมรับจากผู้อื่น ทำให้เห็นได้ว่านอกจากการช่วยเหลือด้วยจิตใจที่มีเมตตา ไม่หวังผลตอบแทน การยอมรับศักยภาพจากสังคมทำให้แม่เลี้ยงเดี่ยวสามารถดำเนินชีวิตต่อไปด้วยความเข้มแข็งและภาคภูมิใจข้อเสนอแนะจากการศึกษา (1) ข้องเสนอแนะต่อแม่เลี้ยงเดี่ยว 1.1 การกระจายพื้นที่การทำงาน และการสร้างนวัตกรรมการทำงานเป็นสิ่งจำเป็นต่อการพัฒนารูปแบบกระบวนการทำงาน 1.2 การสร้างความรู้สึกด้วยการสร้างความมีส่วนร่วมของจิตอาสา 1.3 เน้นการพัฒนาการทำงานเป็นเครือข่ายโดยการสร้างความมีส่วนร่วมของภาครัฐและภาคเอกชน (2) ข้อเสนอแนะต่อการวิจัยต่อไป 2.1 ศึกษารูปแบบและกระบวนการทำงานเพื่อการพัฒนาตนเองและครอบครัวกับแม่เลี้ยงเดี่ยวในช่วงวัยต่าง ๆ โดยเฉพาะแม่เลี้ยงเดี่ยววัยรุ่น 2.2 ศึกษาเครือข่ายการทำงานเพื่อสร้างความรู้สึกถึงการมีคุณค่าในตนเองและจิตอาสาของแม่เลี้ยวในช่วงวัยต่าง ๆ ทั้งในชุมชนเมืองและชุมชนชนบท