DOI: 10.17026/ar/8nz2x4
title: Watertransportleiding tussen Hasselt en Dalfsen, gemeenten Zwartewaterland, Staphorst, Dalfsen en Zwolle. Archeologisch vooronderzoek.
title: een bureauonderzoek.

description: &lt;p&gt;In opdracht van Visser en Smit Hanab B.V. heeft RAAP in mei 2024 een archeologisch vooronderzoek 
in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor de beoogde aanleg van een watertransportleiding 
en de bijbehorende werkzaamheden tussen Hasselt en Dalfsen in de gemeenten Zwartewaterland, 
Staphorst, Dalfsen en Zwolle. 
&lt;p&gt;Het noordelijk tracédeel ligt in het deels afgegraven/ontgonnen holocene veenlandschap. Ondanks de 
grootschalige ingrepen in het kader van de turfwinning kan onder het veenpakket, vanaf zo’n 0,5 tot 2 
m -mv nog sprake zijn van pleistoceen dekzand. Vanaf het laat-mesolithicum en het vroeg neolithicum 
is dit deel van het plangebied langzaamaan verveend. Tussen het laat neolithicum en de late 
middeleeuwen was het noordelijk tracédeel zeer nat en onbewoonbaar. Pas vanaf circa 1200 na Chr. 
kreeg men grip op de waterhuishouding en stopte de veengroei vrijwel definitief. Op de Hottingerkaart
uit 1773 loopt het noordelijk tracédeel langs een zijkanaal van een verveningsgebied en richting het 
zuiden gelijk aan een smallere vaart die tot aan Huis te Haerst doorstroomt. Hierna vervolgt het tracé 
zijn weg naar een onontgonnen deel in het veengebied, die vanaf 1891 zijn ontgonnen. Vanaf de jaren 
dertig zijn watergangen, zandwegen en de huidige Holtrustweg aangelegd. Het centrale deel van dit 
tracé ligt in deze periode nog in de ‘Boerwegs Wetering’, maar blijkt deze wetering vanaf 1964 gedempt 
en te zijn heringericht als de Boerweg. Rondom het noordelijk tracédeel worden derhalve alleen 
vindplaatsen die dateren tussen het laat paleolithicum t/m het vroeg neolithicum (0,5 tot 2 m -mv) en 
sporen van oudere bewoningslinten, de agrarische activiteiten en turfwinning vlak onder het maaiveld 
verwacht. 
&lt;p&gt;Het zuidelijk tracédeel ligt in een gebied met afzettingen van een hooggelegen terrasrest, een 
overblijfsel van de gewijzigde Vechtloop. Tot in ieder geval de midden-bronstijd was hier waarschijnlijk 
nog sprake van landduinen en een nabijgelegen Vecht. Na de midden-ijzertijd vernatte het gebied, 
steeg de (grond)waterspiegel en ontstond een aaneengesloten veengebied. Ergens tussen 200 en 1300 
kreeg de Vecht geleidelijk haar noordelijkere en huidige loop. De veengebieden die nog door niet door 
deze nieuwe Vechtloop waren weggespoeld, zijn in de middeleeuwen grotendeels verdwenen met het 
steken van turf. Uit beschikbare grondboringen die in dit zuidelijk deeltracé zijn geplaatst blijkt tot 5 m -
mv geen sprake meer van veenlagen, maar van een bijna 5 m dik pakket fijnzandig pakket 
rivierafzettingen.1 Ten zuiden van de Hessenweg 4 te Dalfsen zijn bij twee geologische boringen in 
2018 onder een 4,5 m dik pakket Vechtafzettingen een veenlaag van 40 cm op zand aangetroffen. 
Mogelijk betreft dit onderliggende zandpakket het overveende bronstijdloopvlak, maar kan het tevens 
een verspoelde veenlaag zijn. Het voormalige veengebied blijkt uit de overige omliggende 
grondboringen namelijk aanzienlijk verspoeld. De potentiele kampementen of kortstondig bewoonde 
locaties tussen de steentijd en de vroege middeleeuwen zullen vrijwel overal zijn geërodeerd door de 
middeleeuwse rivieractiviteit van de nieuwe Vechtloop. Op die manier worden rondom het zuidelijk 
tracédeel alleen nog sporen uit de late middeleeuwen tot nieuwe tijd verwacht.
&lt;p&gt;Op basis van de reeds bestaande verstoringen in de ondergrond en de geringe omvang van de 
geplande werkzaamheden, wordt voor de ingrepen in de gemeenten Zwartewaterland, Staphorst, 
Dalfsen en Zwolle geen vervolgstap uit het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) noodzakelijk geacht. Het in 2018 waargenomen veenpakket van 40 cm dik op 4,5 m -mv wordt door de
ondergrondse HDD-leiding waarschijnlijk wel geraakt, maar zal een eventueel vervolgonderzoek een 
zeer geringe kenniswinst opleveren. Het in/uittredepunt bevindt zich bovendien een stuk noordelijker en 
zal niet tot deze diepte reiken. In afweging met de geringe omvang van de huidig geplande ingrepen en 
de geringe kenniswinst wordt dus ook in de gemeente Dalfsen geen archeologisch vervolgonderzoek 
geadviseerd.
&lt;p&gt;Op basis van de resultaten van dit onderzoek blijkt dat er in het plangebied geen archeologische resten 
bedreigd zullen worden. In het kader van de voorgenomen bodemingrepen wordt derhalve geen
vervolgstap uit het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) noodzakelijk geacht. Indien 
bij de uitvoering van de werkzaamheden onverwacht toch archeologische resten worden aangetroffen, 
dan is conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet aanmelding van de desbetreffende vondsten bij de 
Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap c.q. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verplicht 
(vondstmelding via ARCHIS)