DOI: 10.17026/ar/hnvdzx
title: Plangebied Brunssumerheide te Brunssum en Heerlen, gemeenten Brunssum en Heerlen.
title: Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek).
title: RAAP Rapport 6736

description: &lt;p&gt; In opdracht van ViForis heeft RAAP in september 2023 een archeologisch vooronderzoek in de vorm 
van een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek) uitgevoerd 
voor twee zones op de Brunssumerheide in de gemeenten Brunssum en Heerlen (figuur 1). Het eerste 
deelgebied (Brunssum) zal worden afgeplagd. In het tweede deelgebied worden enkel een aantal 
bomen verwijderd, maar deze zone ligt vlakbij een bekend (nog zichtbaar) grafveld met intacte 
grafheuvels en overige structuren uit de late prehistorie.
&lt;p&gt; Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning.
&lt;p&gt; Beide deelgebieden liggen op de Brunssumerheide. Ter plaatse liggen voornamelijk zogenaamde 
zilverzanden aan het oppervlak. Dit zijn mariene afzettingen die zijn afgezet tijdens het mioceen. 
Plaatselijk zijn echter nog fluviatiele afzettingen uit het pleistoceen aanwezig. Deelgebied 1 ligt volgens 
de geomorfologische kaart op de flank van een droogdal / erosiedal. Daarnaast ligt het deelgebied op 
korte afstand van het brondal van de Roode Beek (direct ten zuiden). Deelgebied 2 ligt volgens de 
geomorfologische kaart deels in een droogdal en deels op een vereffeningsrest-plateau. Op het AHN is 
echter goed te zien dat deelgebied in een diep uitgesleten dal ligt met meteen ten westen een hoger 
gelegen rug. Op deze rug liggen verscheidene laatprehistorische grafstructuren. Volgens de 
bodemkaart bestaat dit hoger gelegen deel uit ooivaaggronden in fluviatiele afzettingen.
&lt;p&gt; Rondom deelgebied 1 zijn geen vindplaatsen bekend. Meteen ten westen van deelgebied 2 ligt echter 
een grafveld uit de brons-ijzertijd bestaande uit grafheuvels en walstructuren (mogelijke langbedden). 
Deze structuren zijn zowel op het AHN als in het veld goed te herkennen. 
&lt;p&gt; Uit het booronderzoek in deelgebied 1 blijkt dat voor het overgrote deel sprake is van een dunne 
bosbodem op een C-horizont (mariene zilverzanden). Uitzondering vormen boringen 2, 6 en 8. In 
boringen 2 en 8 ligt onder de modern bosbodem eerst een 10 tot 50 cm dik pakket met verspoelde zand 
en grind. Dit pakket kan geïnterpreteerd worden als bodemsediment dat van hoger gelegen zones naar 
beneden is gespoeld (colluvium). Onder het colluvium is een oudere bosbodem aanwezig van circa 5-
10 cm dik met meteen daaronder een B-horizont. In boring 2 ligt deze horizont tussen 70-85 cm -mv, 
terwijl dit in boring 8 tussen 20-40 cm -mv is. Deze horizont is in geen enkele andere boring 
waargenomen en zal veelal zijn verdwenen als gevolg van erosie. Boring 6, tot slot, is uiterst opvallend 
aangezien hier onder de bosbodem een restant van veraard veen van 45 cm dik aanwezig is. Dit duidt 
er op dat het landschap hier over aan het gaan is naar het brondal van de Roode Beek.
&lt;p&gt; In deelgebied 2 zijn twee boringen (11-12) gezet in twee walstructuren (mogelijke langbedden). Hieruit 
blijkt dat de wallen bestaan uit een opgebracht pakket humeus zand van respectievelijk 40 en 25 cm 
dik met meteen daaronder de C-horizont.
&lt;p&gt; Op basis van de onderzoeksgegevens wordt het volgende advies gegeven:
&lt;p&gt; - In deelgebied 1 (maaiveldverlaging) hebben de werkzaamheden naar verwachting geen invloed 
op archeologische resten. Uitzondering hierop vormt de zone rondom boring 8 waar een 
potentieel archeologisch niveau aanwezig is vanaf circa 20 cm -mv. Er zijn meerdere 
mogelijkheden om hiermee om te gaan:
&lt;p&gt; o Optie 1: rondom boring 8 vinden in een zone van ca. 40x35 m geen 
graafwerkzaamheden plaats (voor locatie, zie figuur 22). Vanuit het principe van 
behoud in-situ heeft deze optie de voorkeur.
&lt;p&gt; o Optie 2: uitvoeren karterend booronderzoek met een 8x10 m onderzoeksgrid dat 
eventueel verdicht kan worden. Hiermee kan een eventuele vindplaats worden 
opgespoord en begrensd. Indien een archeologische vindplaats wordt aangetroffen, 
dienen vervolgens bij voorkeur maatregelen genomen om de vindplaats in-situ te 
behouden. Indien dit niet mogelijk is, zal een vindplaats moeten worden opgegraven. 
Een dergelijk onderzoek is tijdrovend en potentieel kostbaar.
&lt;p&gt; o Optie 3: uitvoeren archeologische begeleiding van de graafwerkzaamheden rondom 
boring 8. Een voordeel hiervan is dat een groter vlak zichtbaar is. Tegelijkertijd 
betekent dit wel dat de mogelijkheid aanwezig moet zijn om een eventuele vindplaats 
weer te kunnen afdekken. Indien dit niet mogelijk is, dient een opgraving plaats te 
vinden. Een dergelijk onderzoek is tijdrovend en potentieel kostbaar.
&lt;p&gt; Van bovenstaande opties gaat wat RAAP betreft de voorkeur uit naar optie 1 of (alternatief) 2.
&lt;p&gt; - In deelgebied 2 (verwijderen prunus) geldt de kans dat archeologische resten verstoord worden 
klein is, met dien te verstande dat het niet volledig uitgesloten kan worden dat rondom de 
Heiweg toch nog enkele grafstructuren aanwezig zijn. Aangezien sprake is van een 
grotendeels intact archeologisch microreliëf uit de brons- en ijzertijd, is het van groot belang 
dat deze structuren en het microreliëf niet aangetast worden. Om dit te waarborgen gelden de 
volgende adviezen:
&lt;p&gt; o Structuren mogen niet betreden worden met machines;
&lt;p&gt; o voorafgaand aan de werkzaamheden dient een plan van aanpak te worden opgesteld 
waarin de werkzaamheden worden uiteengezet en voorzorgsmaatregelen worden 
vastgelegd (bijv. met lint afzetten van grafstructuren; rijroutes machines, etc.);
&lt;p&gt; o voorafgaand aan de werkzaamheden dient een toolboxmeeting te worden 
georganiseerd, waarbij een instructie wordt gegeven over de aanwezige structuren en 
hoe hier tijdens de werkzaamheden mee omgegaan dient te worden.
&lt;p&gt; o het kappen van bomen rondom de grafvelden dient volledig met de hand te gebeuren. 
Ter hoogte van eventuele grafstructuren mogen de stobben niet verwijderd worden. 
Machines voor bijvoorbeeld afvoer mogen alleen over vooraf bepaalde aanrijroutes
rijden. 
&lt;p&gt; o Tot slot wordt geadviseerd om een beschermde status te geven aan het zuidelijke 
grafveld in de vorm van bijvoorbeeld een gemeentelijk monument. Deze ligt nu nog 
buiten het AMK-terrein.