DOI: 10.14457/tu.the.2018.960
title: การพยากรณ์และจำลองสถานการณ์เพื่อวางแผนการเพาะปลูกข้าวและพืชทางเลือก

description: การวิจัยนี้วัตถุประสงค์เพื่อหาแนวทางการเพิ่มรายได้ให้กับชาวนา ผ่านเทคนิคการพยากรณ์และการจำลองสถานการณ์เพาะปลูก ภายใต้สมการทางคณิตศาสตร์ งานวิจัยนี้จะแบ่งเป็นแนวทางในมุมมองของระดับจุลภาคและมหภาค ในระดับจุลภาคเป็นแนวทางการเพิ่มรายได้โดยวางแผนการเพาะปลูกพืชที่เหมาะสม การสร้างมูลค่าเพิ่มให้ผลิตภัณฑ์ และการวางแผนกราผลิตให้สอดคล้องกับปริมาณความต้องการของลูกค้า ในงานวิจัยนี้ได้นำเทคนิคการพยากรณ์แบบอนุกรมเวลา ได้แก่ วิธีกำลังสองน้อยที่สุด (Least Square Method) วิธีค่าเฉลี่ยเคลื่อนที่ (Moving Average Method) แบบ 3 เดือน 5 เดือน และ7 เดือน วิธีค่าเฉลี่ยเคลื่อนที่เอ็กซ์โปแนนเชียลอย่างง่าย (Single Exponential Method) วิธีปรับเรียบเอ็กซ์โพเนนเชียลแบบซ้ำสองครั้ง (Double Exponential Method) และวิธีวินเทอร์ (Winters’ Method) และเลือกวิธีการพยากรณ์ที่เหมาะสมของพืชแต่ละชนิดจากการวิเคราะห์หาค่าเฉลี่ยเปอร์เซ็นต์ความคลาดเคลื่อนสมบูรณ์ (Mean Absolute Percentage Error - MAPE) ที่น้อยที่สุด หลังจากนั้นพิจารณาช่วงเวลาของการเพาะปลูกจากค่าพยากรณ์ราคาขาย เพื่อช่วยชาวนาในการตัดสินใจเพาะปลูกพืชแต่ละชนิดในแต่ละช่วงเวลา นอกจากนี้งานวิจัยนี้ยังได้ประยุกต์ใช้โปรแกรมเชิงเส้นสำหรับการจัดสรรพื้นที่การเพาะปลูก ในประเด็นของการสร้างมูลค่าเพิ่มให้ผลิตภัณฑ์ เสนอแนะให้ชาวนาแปรรูปเป็นข้าวสาร ก่อนนำส่งขาย โดยนำข้าวเปลือกมาสีเองด้วยเครื่องสีข้าวขนาดเล็ก ซึ่งงานวิจัยนี้ได้ประยุกต์ใช้การออกแบบการทดลองแบบ 3x3 แฟคทอเรียลเต็มรูป (Full Factorial Design) การหาค่าพารามิเตอร์ที่เหมาะสมของเครื่องสีข้าวขนาดเล็กเพื่อลดเปอร์เซ็นต์ของข้าวหัก นอกจากนี้งานวิจัยนี้ประยุกต์ใช้การวางแผนการผลิตรวมสำหรับการวางแผนการผลิตข้าวสาร เพื่อให้สอดคล้องกับปริมาณความต้องการของลูกค้า ส่วนในมุมมองมหภาคนั้นจะศึกษาหาปัจจัยที่ส่งผลต่อราคาขายข้าวส่งออก เนื่องจากประเทศไทยเป็นผู้ส่งออกข้าวไปยังนานาประเทศทั่วโลก แต่ไม่สามารถกำหนดราคาขายข้าวได้เอง ดังนั้นงานวิจัยนี้จึงนำวิธีการถดถอยพหุคูณมาประยุกต์ใช้สำหรับการหาปัจจัยที่ส่งผลต่อราคาข้าวส่งออก และสร้างสมการถดถอยสำหรับพยากรณ์ราคาข้าวส่งออก เพื่อเป็นแนวทางสำหรับวางแผนการเพาะปลูกข้าวสำหรับการส่งออกได้อย่างเหมาะสม ผลการประยุกต์ใช้การพยากรณ์ราคาขายร่วมกับการวางแผนการเพาะปลูกพบว่า การปลูกพืชสำหรับขายในช่วงเวลาที่ราคาสูงจะสามารถทำให้ชาวนามีรายได้เพิ่มขึ้นถึง 20 เท่าจากการเพาะปลูกข้าวแบบเดิม ผลการศึกษาของการจัดสรรพื้นที่การเพาะปลูกพบว่าสามารถสร้างรายได้ต่อปีมากกว่าวิธีการปลูกข้าวแบบเดิมถึง 13.08 % จากการศึกษาการออกแบบการทดลองสำหรับหาค่าพารามิเตอร์ที่เหมาะสมของเครื่องสีข้าวขนาดเล็ก เพื่อลดเปอร์เซ็นต์ของข้าวหัก ผลการศึกษาพบว่าขนาดของช่องใส่ข้าวเปลือกกับปุ่มขัดขาว และปุ่มขัดขาวกับระยะห่างของฝาปิดเครื่องมีอิทธิพลต่อเปอร์เซ็นต์การหักของข้าว และค่าพาราเตอร์ที่เหมาะสมคือ พบว่า ขนาดของช่องใส่ข้าวเปลือกควรตั้งไว้ที่ 12 ตารางเซนติเมตร ปุ่มขัดขาวควรตั้งไว้ที่ 5 เซนติเมตร และระยะห่างของฝาปิดเครื่อง 5 มิลลิเมตร และการศึกษาการวางแผนการผลิตข้าวสารภายใต้ระดับความต้องการและระดับสินค้าคงคลังที่แตกต่างกัน พบว่าที่ระดับความต้องการลดลง 20% และที่ระดับสินค้าคงคลังเป็น 20 % ของความต้องการ จะมีต้นทุนในการผลิตรวม 316,410.50 บาท ซึ่งเป็นต้นทุนรวมที่น้อยที่สุด และผลการศึกษาปัจจัยที่ส่งผลต่อราคาข้าวส่งออก คือ ผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ (GDP) อัตราเงินเฟ้อ และอัตราแลกเปลี่ยนระหว่างเงินบาทไทยกับเงินดอลล่าสหรัฐ อย่างไรก็ตามในงานวิจัยนี้ใช้ข้อมูลการพยากรณ์ราคาขายพืชทางเลือกจากราคากลางในตลาด ซึ่งมีราคาสูงกว่าราคาที่พ่อค้าคนกลางรับซื้อหน้าฟาร์ม ส่งผลทำให้ผลกำไรในงานวิจัยนี้จึงสูงกว่าผลกำไรที่ชาวนาได้รับจริง แต่หากชาวนารวมกลุ่มกันเพื่อส่งขายในตลาดเอง อาจจะได้รับผลกำไรใกล้เคียงกับงานวิจัยนี้ แต่ต้องพิจารณาต้นทุนอื่นที่เพิ่มขึ้นด้วย เช่น ต้นทุนค่าขนส่ง ต้นทุนค่าเช่าพื้นที่ขายของ เป็นต้น และข้อมูลต้นทุนการผลิตที่ใช้ในงานวิจัยนี้เป็นข้อมูลแบบทุติยภูมิ ซึ่งอาจจะมีค่าน้อยกว่าความเป็นจริงที่ต้นทุนการเพาะปลูกมีการเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา ทำให้ผลกำไรในงานวิจัยนี้จึงสูงกว่าผลกำไรที่แท้จริง นอกจากนั้นการวางแผนการเพาะปลูกในงานวิจัยนี้เป็นการวางแผนการเพาะปลูกในพื้นที่ของจังหวัดปทุมธานี ซึ่งมีแม่น้ำเจ้าพระยาไหลผ่าน และมีระบบชลประทานทั่วถึง ลักษณะดินเป็นดินเหนียว ทำให้สามารถปลูกข้าวและพืชได้ตลอดทั้งปี ดังนั้นหากนำผลการวิจัยนี้ไปประยุกต์ใช้ในพื้นที่อื่น อาจจะต้องคำนึงถึงปัจจัยด้านน้ำ ลักษณะของดิน และสภาพอากาศ ในการพิจารณาเลือกพืชและช่วงเวลาสำหรับการเพาะปลูกให้เหมาะสม