DOI: 10.14457/tu.the.2020.610
title: สิทธิประกันสังคมเพื่อคุ้มครองแรงงานทั้งอาเซียน

description: ในปัจจุบันการเคลื่อนย้ายแรงงานภายในกลุ่มประเทศสมาชิกอาเซียนเพิ่มมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด เนื่องจากมีการเปิดเสรีแรงงานอาเซียน ซึ่งแม้ว่าการเปิดเสรีด้านแรงงานอาเซียน จะช่วยส่งเสริมสภาพแวดล้อมในการทำงานให้ดีขึ้น ตลอดจนเปิดโอกาสในการทำงานต่าง ๆ แต่ก็อาจมีปัญหาตามมามากมาย ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของมาตรฐานในการคุ้มครองแรงงาน เรื่องสวัสดิการของแรงงาน ตลอดจนสิทธิประโยชน์ในการประกันสังคมต่าง ๆ ของผู้ใช้แรงงาน เป็นต้นสิทธิประกันสังคมเพื่อคุ้มครองแรงงานทั้งอาเซียน เป็นแนวคิดที่เกิดมาจากปัญหาในทางปฏิบัติในปัจจุบัน ซึ่งหลังจากที่มีการเปิดการเคลื่อนย้ายแรงงานเสรีภายในกลุ่มประเทศสมาชิกอาเซียน ก็มักจะเกิดปัญหาในเรื่องสิทธิประกันสังคมต่าง ๆ ที่เมื่อมีการเคลื่อนย้ายแรงงานจากประเทศหนึ่งไปยังอีกประเทศหนึ่งภายในประเทศสมาชิก ความต่อเนื่องในการจ่ายเบี้ยประกันสังคม การได้รับความคุ้มครอง รวมถึงสิทธิประโยชน์ที่จะได้รับ ไม่ว่าจะเป็นสิทธิประโยชน์จากกรณี การประกันกรณีเจ็บป่วย (Sickness Insurance) การประกันกรณีคลอดบุตร (Maternity Insurance) การประกันกรณีประสบอันตรายและเจ็บป่วยเนื่องจากการทำงาน (Employment Injury Insurance) การประกันกรณีชราภาพ (old-age Insurance) การประกันกรณีทุพพลภาพ (Invalidity Insurance) การประกันกรณีตาย (Death Insurance) การประกันกรณีว่างงาน (Unemployment Insurance) และการประกันกรณีสงเคราะห์ครอบครัว (Family Allowance Insurance) อันเป็นมาตรฐานขั้นต่ำของระบบประกันสังคมตามอนุสัญญาองค์การแรงงานระหว่างประเทศ ฉบับที่ 102 (Social Security (Minimum Standards) Convention) แล้วนั้น ล้วนมีความแตกต่างกันไปในแต่ละประเทศ ไม่สอดคล้องเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันอย่างเห็นได้ชัด ซึ่งหากประเทศต่าง ๆ ภายในอาเซียนมีกฎหมาย กฎระเบียบหรือกฎเกณฑ์ต่าง ๆ ที่สอดคล้องกันมากยิ่งขึ้น หรืออาจทำให้เชื่อมโยงกันได้ก็ย่อมจะเป็นประโยชน์กับทั้งแรงงานที่มีการเคลื่อนย้ายระหว่างกันภายในประชาคมอาเซียนอย่างแน่นอน อย่างไรก็ตามแม้ประเทศไทยจะมีกฎหมายที่ครอบคลุมสิทธิประกันสังคม กล่าวคือ พระราชบัญญัติประกันสังคม พุทธศักราช 2533 หรือแม้อีกหลาย ๆ ประเทศภายในประเทศสมาชิกอาเซียนที่มีกฎหมายเกี่ยวกับสิทธิประกันสังคมที่คลอบคลุม แต่หากไม่สามารถเชื่อมโยงสิทธิประโยชน์ร่วมกันได้ กฎหมายเหล่านี้ย่อยไม่ถูกใช้ให้เกิดประสิทธิภาพอย่างเต็มรูปแบบ ในแง่ของการเชื่อมโยงสิทธิประกันสังคมจากกรณีมีการเลื่อนย้ายแรงงานระหว่างประเทศ ภายใต้อุปสรรคหลายประการยกตัวอย่างเช่น การเชื่อมโยงสิทธิประกันสังคมที่ต้องอาศัยระยะเวลาที่ต่อเนื่องซึ่งเป็นเงื่อนไขในการจะได้รับสิทธิประโยชน์ หากระหว่างนั้นแรงงานมีการเคลื่อนย้ายไปทำงานยังไปประเทศสมาชิกอาเซียนประเทศอื่น การส่งเงินประกันสังคมย่อมต้องขาดตอนไป ทำให้ต้องไปเริ่มนับส่งเงินเบี้ยประกันสังคมในประเทศใหม่ ซึ่งมีความยุ่งยากซับซ้อน และไม่ตอบสนองต่อการเคลื่อนย้ายแรงงานเสรีอาเซียนในปัจจุบันจากการศึกษาผู้เขียนจึงเสนอให้มีการจัดทำอนุสัญญาทวิภาคี ที่เรียกว่า การทำความตกลงประกันสังคม (Social Security Agreement - SSA) กล่าวคือ เป็นข้อตกลงที่ประสานความร่วมมือระหว่างระบบประกันสังคมระหว่าง 2 ประเทศขึ้นไป โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อลดหรือขจัดอุปสรรคสำหรับแรงงานต่างชาติและครอบครัว ในการที่จะได้รับสิทธิประโยชน์ภายใต้ระบบประกันสังคมประเทศปลายทางที่ตนทำงานอยู่ โดยได้ทำแผนการสำหรับการจัดแบ่งกลุ่มของประเทศภายในอาเซียนออกเป็น 3 กลุ่มด้วยกัน เพื่อให้ง่ายต่อการเชื่อมโยงสิทธิประโยชน์ที่แตกต่างกัน ได้แก่ กลุ่มประเทศที่พร้อมเชื่อมโยงแล้ว กลุ่มประเทศที่ยังไม่พร้อมเชื่อมโยง และสำหรับกลุ่มประเทศอาเซียนทั้งหมด และจะต้องดำเนินการภายใต้หลักการ 3 ประการอันได้แก่ การนับรวมเงื่อนไขการประกันสังคม (Totalization) การส่งออกสิทธิประโยชน์ (Export Benefit) การยกเว้นกฎหมายประกันสังคมบางประการ (Detachment) ทั้งนี้ก็เพื่อให้สิทธิประกันสังคมภายในประเทศสมาชิกอาเซียนมีการเชื่อมโยงให้เกิดประสิทธิภาพมากที่สุด