DOI: 10.17026/ar/dvu2ht
title: Plangebied Vogelbuurt - Dietsveld te Haarlem, gemeente Haarlem.
title: Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek.
title: RAAP RAPPORT 7100

description: &lt;/p&gt;
In opdracht van Liander N.V. heeft RAAP in april 2024 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Vogelbuurt - Dietsveld te Haarlem in de gemeente Haarlem. Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning voor de aanleg van diverse kabels.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende uitspraken worden gedaan:
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
• Vanaf ongeveer 22 m diepte bevindt zich de top van het landschap uit de laatste ijstijd met een niet nader te specificeren verwachting voor resten van tijdelijke kampementen van jagers-verzamelaars uit de oude en midden steentijd. De geplande ingrepen raken dit niveau niet.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
• Vanaf maaiveld, soms onder een ophoogpakket tot 90 cm dik, kunnen resten worden verwacht van bewoning uit de periode laat neolithicum tot en met de Romeinse tijd en vanaf de late middeleeuwen en daarna op de strandwal en de Oude Duinen. Alleen de uiterste zuidpunt van het plangebied ligt op getijdenafzettingen, waarvoor een lage verwachting geldt voor de perioden tot en met de vroege middeleeuwen, uitgezonderd enkele plekken met een hoge verwachting voor de late middeleeuwen en daarna.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
• Met name aan de oostelijke kant van het plangebied, ten oosten van de eigenlijke strandwal, bestaat de mogelijkheid dat zich bewoonbare niveaus op verschillende hoogten bevinden, gescheiden door veenlagen of humeuze horizonten. Bij onderzoek in de omgeving zijn in ieder geval op twee verschillende duinzandniveaus – gescheiden door een veenlaag – aanwijzingen gevonden voor bewoning uit het laat neolithicum en/of bronstijd en uit de late ijzertijd en/of Romeinse tijd. Beide duinzandniveaus werden gescheiden door veen of een humeuze laag.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
• Resten van bebouwing vanaf de 16e eeuw – en mogelijk eerder – kunnen langs de westrand en in het zuiden van het plangebied worden verwacht en vanaf eind 18e eeuw op enkele plekken in het plangebied.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
• Resten van de inrichting van het landschap voor militaire doeleinden uit de Tweede Wereldoorlog zijn vlak buiten het plangebied te verwachten.
Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in het plangebied (mogelijk) archeologische resten bedreigd worden door de voorgenomen bodemingrepen. Daarom wordt aanbevolen in het kader van de bestaande planvorming een vervolgstap uit het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) te nemen.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
Om de gespecificeerde verwachting te toetsen, kan in voorkomende gevallen een verkennend booronderzoek worden uitgevoerd met als doel te bepalen waar het bodemprofiel nog intact is, en dus: waar archeologische resten nog in onverstoorde context aanwezig kunnen zijn, en waar zich eventueel ophogingspakketten bevinden. In het onderhavige geval is dat echter om een aantal redenen problematisch. Verkennend booronderzoek zal onderscheid kunnen maken tussen verstoord bodemprofiel en natuurlijk bodemprofiel, maar niet tussen recent verstoord en verstoord als gevolg van bijvoorbeeld historische bouwactiviteiten in de late middeleeuwen. Daarnaast wordt voornamelijk gewerkt in reeds bestaande leidingsleuven, wat voorafgaand aan een boring zal nopen tot het graven
van een proefputje om de werkelijke ligging van kabels en leidingen te verifiëren. Een dergelijk proefputje biedt echter eenzelfde, zo niet hetere waarnemingsmogelijkheden dan een boring, die dan ook niet meer nodig is. Ook het zetten van een boring op enkele meters afstand, in de belendende stoep bijvoorbeeld, wordt wel eens toegepast, maar ook dat heeft hier niet veel zin, omdat het bodemprofiel onder de stoep prima intact kan zijn, maar waar gewerkt wordt - in de leidingsleuven onder de straat - volledig verstoord. Tenslotte blijkt dat - in ieder geval in Haarlem - ook in verstoorde leidingsleuven nog archeologische resten aanwezig kunnen zijn, omdat kabels tijdens de uitvoering met enig gemak om muurresten e.d. worden geleid, of over muurresten heen worden gelegd. Deze worden doorgaans - tenzij het niet anders kan - niet geruimd. Verkennend booronderzoek bevelen wij dan ook niet aan.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
Een vervolgonderzoek met een karterend doel, het opsporen van archeologische resten, lijkt in dit geval de beste optie. Dit wordt normaal gesproken geadviseerd in de vorm van een proefsleuvenonderzoek, gezien de prospectiekenmerken van de te verwachten archeologische resten (zie ook https://pom.cultureelerfgoed.nl). Aangezien het hier echter gaat om gegraven ingrepen (max. 30 cm breed in mogelijk ongeroerde grond, max. 1 m diep) in het stratennet van de wijk, waaronder al kabels en leidingen liggen, lijkt het ons niet raadzaam de straat tweemaal open te leggen, éénmaal voor archeologisch onderzoek en éénmaal voor de vervanging van kabels en leidingen. Dit zou niet alleen dubbel werk zijn maar ook dubbele overlast voor de omwonenden betekenen. Daarom wordt geadviseerd om een onderzoek in te stellen in de vorm van een opgraving, variant archeologische begeleiding.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
Bij archeologische begeleiding loopt een archeoloog of archeologisch team mee tijdens de civiele werkzaamheden. Doorgaans wordt in de planning van deze werkzaamheden rekening gehouden met enige flexibiliteit, zodat de werkzaamheden – bijvoorbeeld elders – kunnen doorgaan als de archeologen aangetroffen vondsten aan het waarderen of documenteren zijn. Archeologische begeleiding vindt plaats op basis van een door de overheid goedgekeurd Programma van Eisen.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
Een deel van het stratenpatroon in het plangebied is reeds eerder onderzocht door middel van een begeleiding. Geadviseerd wordt hier niet nog eens een begeleiding te laten uitvoeren. Ook in de uiterste zuidpunt van het plangebied wordt geen vervolgonderzoek aanbevolen daar waar sprake is van een lage verwachting.
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
In het deel van het plangebied waar in het kader van de voorgenomen bodemingrepen geen archeologisch vervolgonderzoek aanbevolen wordt, geldt dat indien bij de uitvoering van de werkzaamheden onverwacht toch archeologische resten worden aangetroffen, conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet aanmelding van de desbetreffende vondsten bij de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap c.q. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verplicht is (vondstmelding via ARCHIS).
&lt;/p&gt;&lt;/p&gt;
Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Haarlem, deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit. Met betrekking tot de onderzoeksresultaten en het advies in dit rapport kan contact opgenomen worden met Bureau Archeologie, gemeente Haarlem. Contactpersonen: mevrouw A.C. van Zalinge of P.A.M.M. van Kempen.
&lt;/p&gt;