DOI: 10.17026/dans-zmb-zqkj
title: Schoolstraat 40 en 42 te Nijkerkerveen in de gemeente Nijkerk
title: Archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek

description: &lt;p&gt;Gespecificeerde archeologische verwachting&lt;br&gt;Uit de verzamelde aardwetenschappelijke gegevens blijkt dat het plangebied een overgangspositie inneemt, binnen een gebied van dekzandwelvingen. Ten noorden en zuidoosten van het plangebied liggen (iets) hoger gelegen dekzandruggen. In zuidwestelijke richting vindt de overgang plaats naar een lager gelegen dekzandvlakte. Binnen het plangebied heeft zeer waarschijnlijk hoogveen gelegen, ten gevolgde van een stijgend grondwaterniveau als gevolg van de zeespiegelstijging. Dit veen is waarschijnlijk pas vanaf de Bronstijd ter plaatse van het plangebied gevormd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor de perioden Laat-Paleolithicum t/m Neolithicum (Jagers-Verzamelaars, vroege Landbouwers) zal het plangebied in principe nog een geschikte nederzettingslocatie hebben gevormd, hoewel de voorkeur zal zijn uitgegaan naar de hoogste delen van de in de omgeving gelegen dekzandruggen. Met de vorming van het hoogveen zal het plangebied te nat zijn geweest voor bewoning.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ter plaatse en in de omgeving van het plangebied is het veen vanaf de 13e/14e eeuw (zie § 3.5) vaak volledig verwijderd (gestoken) ten behoeve van de turfwinning en de ontginning van het gebied voor agrarische doeleinden. Eventuele restanten van dit veen (bolster) is waarschijnlijk opgemengd met de top van de dekzandafzettingen tijdens de ontginning. Nadat het gebied ontgonnen was en waterkundige ingrepen hadden plaatsgevonden (regulatie van het grondwaterniveau) zal het plangebied weer een geschikte bewoningslocatie hebben gevormd. Geraadpleegd historisch kaartmateriaal laat zien al vanaf het begin van de 19e eeuw bouwwerkzaamheden hebben plaatsgevonden. Een deel van het plangebied heeft voor een langere periode deel uit gemaakt van vermoedelijk een tweetal boerenerven.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In de omgeving van het plangebied zijn reeds een aantal archeologische bureau- en/of booronderzoeken uitgevoerd (prospectief onderzoek). Deze onderzoeken hebben geen aanwijzingen opgeleverd voor de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen. Ook door particulieren zijn geen waarnemingen gedaan van archeologische vondsten (die bijvoorbeeld gedaan worden tijdens niet archeologische graafwerkzaamheden of oppervlaktekartering).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van bovenstaande uitgangspunten is de kans op het voorkomen van resten middelhoog voor de perioden Laat-Paleolithicum t/m Neolithicum en laag vanaf de Bronstijd tot het moment van (veen)ontginning in de Late-Middeleeuwen. Voor de periode nadat het gebied ontgonnen was en waterkundige ingrepen hadden plaatsgevonden (regulatie van het grondwaterniveau) heeft het plangebied weer een middelhoge verwachting. Archeologische resten uit het Laat-Paleolithicum t/m Neolithicum worden verwacht in de (mogelijke al geroerde) top van de dekzandafzettingen (top van (oorspronkelijke) gooreerdgronden). Archeologische resten uit de Bronstijd t/m de Late-Middeleeuwen tot aan het moment van ontginning worden verwacht in het voormalige hoogveen, dus deze zijn waarschijnlijk niet meer aanwezig of zullen alleen nog in verstoorde context voorkomen. Resten uit de Late-Middeleeuwen vanaf het moment van ontginning en de Nieuwe tijd worden direct aan of onder het maaiveld verwacht, in de humeuze bovenlaag (bouwvoor). Archeologische sporen (uitgezonderd diepe paalsporen en waterputten) worden binnen 50 cm beneden het maaiveld verwacht. De eventueel aanwezige archeologische resten bestaan hoofdzakelijk uit aardewerk- en/of vuursteenstrooiïngen. Organische resten en bot kunnen door de in het verleden heersende ondiepe grondwaterstanden goed zijn geconserveerd, maar zal vooral afhangen van de diepte waarop dergelijke resten voorkomen, indien aanwezig. Op basis van de middelhoge verwachting voor de perioden Laat-Paleolithicum t/m Neolithicum kunnen complextypes als kleine jachtkampjes en huisplaatsen (onverhoogd) worden verwacht.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het centraal-oostelijke en noordoostelijke deel van plangebied is op dit moment nog bebouwd met een tweetal bedrijfswoningen en diverse loodsen/bedrijfshallen. Tot vrij recentelijk was hier een transportbedrijf gevestigd (W. van Kommer bv). Voordat het terrein is gebruik werd genomen als transportbedrijf hebben er binnen de oostelijke helft van het plangebied diverse veeschuren en kippenhokken gestaan. Het merendeel van de voormalige (veeschuren en kippenhokken) en huidige bebouwing (bedrijfswoningen en bedrijfshallen) zijn voorzien (geweest) van strook-/sleuffunderingen tussen minimaal 65 en maximaal 140 cm -mv. De bedrijfswoningen die meerdere malen zijn uitgebreid, zijn deels onderkelderd tot minimaal 230 cm -mv of dieper. Voor de aanleg van deze (voormalige) bebouwing en bijbehorende nutsvoorzieningen, zal de grond minimaal tot deze diepten (plaatselijk) vergraven zijn, waardoor verwacht wordt dat binnen het bebouwde oppervlak in het verleden eventueel aanwezige archeologische resten of sporen niet meer aanwezig zijn of in een ver-stoorde context voorkomen. Deze worden namelijk binnen de eerste meter vanaf het huidige maaiveld verwacht. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Verder zijn de onbebouwde terreindelen van het plangebied vrijwel geheel voorzien van een klinkerverharding. Zo ja, en in welke mate de aanleg van deze verharding het oorspronkelijke bodemprofiel heeft veroorzaakt, is echter niet bekend.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten inventariserend veldonderzoek&lt;br&gt;Uit de resultaten van het inventariserend veldonderzoek (IVO, verkennende fase) blijkt dat de oorspronkelijke bodemopbouw binnen de westelijke helft van het plangebied verstoord is. De bodemopbouw bestaat onder de aanwezige verharding uit een laag cunet-/stabilisatiezand tot minimaal 20 en maximaal 85 cm -mv. Hieronder komt tot gemiddeld 90 cm -mv een geroerde/verstoorde laag voor. In het noordwestelijke deel loopt deze geroerde/verstoorde laag dieper door, tot maximaal 150 cm -mv, en het materiaal is matig humeus. Waarschijnlijk gaat het hier om teruggestorte humeuze grond na zandwinning (gebruikt als bouwzand). De ongestoorde bodem betreft direct de C-horizont in de vorm van dekzand, behorend tot de Formatie van Boxtel (Laagpakket van Wierden).&lt;br&gt; &lt;br&gt;De oorspronkelijke bodemopbouw betreft meest waarschijnlijk een gooreerdgrond. Er zijn geen kenmerken waargenomen die duiden op de aanwezigheid van een podzolbodem. Er is geen plaggendek aanwezig of aanwijzingen dat er in het verleden een plaggendek is opgebracht binnen het plangebied. Ook veenrestanten van de veenontginningen zijn niet aangetroffen. Door de huidige, gereguleerde grondwaterstanden zullen deze zijn geoxideerd en door in het verleden uitgevoerde agrarische bewerking (ploegen) opgenomen zijn in de bouwvoor.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van de waargenomen bodem bodemopbouw in de westelijke helft van het plangebied is het aannemelijk dat in de oostelijke helft van het plangebied vergelijkbare zo niet diepere (ten gevolgde van diverse bouwwerkzaamheden) moderne bodemverstorende ingrepen hebben plaatsgevonden. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie&lt;br&gt;De gespecificeerde archeologische verwachting, zoals die is weergegeven tijdens het bureauonderzoek, wordt wat betreft de landschappelijke ligging van het plangebied bevestigd. Binnen de westelijke helft van het plangebied is de bodem echter dermate verstoord dat archeologische waarden (sporen en vondsten) niet meer worden verwacht of niet meer in situ zullen voorkomen. Dit zal ook gelden voor de oostelijke helft van het plangebied, waar de verwachting is dat vergelijkbare zo niet diepere (ten gevolgde van diverse bouwwerkzaamheden) moderne bodemverstorende ingrepen hebben plaats¬gevonden. Voor het plangebied kan de middelhoge verwachting voor de perioden Laat-Paleolithicum t/m Neolithicum en Late-Middeleeuwen (vanaf het moment van ontginning) t/m Nieuwe tijd en de lage verwachting vanaf de Bronstijd t/m de Late-Middeleeuwen (tot het moment van ontginning) bijgesteld worden naar geen verwachting.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectieadvies&lt;br&gt;Op grond van de verstoorde bodemopbouw tot in de C-horizont, voorbij het te verwachten archeologisch sporenniveau, adviseert Econsultancy om, ten aanzien van de geplande bodemingrepen, in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) geen vervolgonderzoek te laten plaatsvinden.&lt;/p&gt;
description: &lt;p&gt;Archeologisch bureauonderzoek en verkennend booronderzoek&lt;/p&gt;
description: Date Accepted: 2015-08-06