DOI: 10.17026/ar/fjfgvq
title: Replication Data for: Transect-rapport 4334: Pijnacker, Zuidweg 3 Gemeente Pijnacker-Nootdorp (ZH)
title: Een Opgraving, variant Archeologische Begeleiding

description: Transect b.v. heeft in maart 2021 een archeologische begeleiding uitgevoerd in een plangebied aan de Zuidweg 3 te Pijnacker (gemeente Pijnacker-Nootdorp; figuur 1).
De aanleiding voor het onderzoek is het voornemen om een nieuwe woning te bouwen, grotendeels op de plek van de voormalige, reeds gesloopte woning (86 m2). Het uitgraven van het bouwvlak is archeologisch begeleid. De nieuwe woning zal een totale oppervlakte krijgen van 170 m2. Onder de bestaande bebouwing lag een kruipruimte tot 70 cm -Mv. De nieuwe woning wordt gefundeerd op heipalen die tot 49,5 cm -Mv reiken. Het verstoringsoppervlakte van de heipalen bedraagt 1,13% van het plangebied (bron: opdrachtgever; dhr. Kwint). 

In 2020 is het plangebied een archeologisch bureau- en booronderzoek uitgevoerd (Van Cruchten 2020; Transect-rapport 3033). Hieruit bleek dat in het plangebied een hoge verwachting geldt op het aantreffen van archeologische resten uit de periode Late Middeleeuwen – Nieuwe tijd. Deze verwachting is gebaseerd op zowel het aantreffen van een cultuurlaag met vondstlaag uit deze periode, als op de aanwezigheid van een laatmiddeleeuwse vindplaats vrijwel direct ten zuidwesten
van het plangebied (Leijnse 2006). De cultuur-/vondstlaag bevindt zich tussen de 0,3 – 1,3 m -Mv. Op basis hiervan heeft de bevoegde overheid besloten dat voorafgaand aan de bodemverstorende werkzaamheden een archeologische begeleiding van de ontgraving van de bouwkuip moet plaatsvinden. Het doel van dit onderzoek is het documenteren van gegevens en het veiligstellen van vondsten en monsters om daarmee informatie te behouden die van belang is voor kennisvorming over het verleden.

Tijdens het veldonderzoek is een vlak aangelegd in de top van het cultuurdek op ca. 2,7 m -NAP (0,4 m -Mv). Dit cultuurdek werd vanuit het vooronderzoek in het plangebied verwacht. Een dieper archeologisch niveau werd verwacht in de veraarde top van het veen. Tijdens het veldonderzoek werd
de top van het veen in een aantal boringen op gemiddeld 3,3 m -NAP aangetroffen. De veraarde top van het veen wordt dus niet bereikt met de bodemverstorende werkzaamheden. Op basis van het vooronderzoek gold in het plangebied een verwachting op het aantreffen van archeologische resten
uit de Late Middeleeuwen – Nieuwe Tijd in de cultuurlaag/-lagen. Deze verwachting is tijdens de archeologische begeleiding van het uitgraven van het bouwvlak bevestigd.

Tijdens het veldonderzoek is namelijk een cultuurlaag aangetroffen met daarin vondstmateriaal dat dateert uit de Late Middeleeuwen – Nieuwe tijd. Het vondstmateriaal bestaat voornamelijk uit keramiek en keramisch bouwmateriaal. De oudste keramiekfragmenten bestaan uit proto-steengoed en grijsbakkend aardewerk. Deze vondsten zijn aangetroffen in het noordwesten van werkput 2.
De grootste categorie keramiekvondsten bestaat uit roodbakkend geglazuurd aardewerk. De datering van dit materiaal varieert. Een aantal fragmenten vertonen een dunne (spat)glazuurlaag. Deze scherven roodbakkend geglazuurd aardewerk dateren op basis van het glazuur- en bakseltype uit de Late Middeleeuwen B – Vroege Nieuwe tijd. Andere fragmenten roodbakkend geglazuurd aardewerk
vertonen een dikkere laag (lood)glazuur. Veel van deze fragmenten zijn zowel aan de binnen- als aan de buitenzijde van het vaatwerk geglazuurd. Op basis van deze uiterlijke kenmerken dateren deze vondsten tussen de Vroege en Midden-Nieuwe tijd. Andere keramiekvondsten bestaan uit majolica en industrieel wit aardewerk. Een opvallende vondst is een deel van een kopje of beker (industrieel wit) met daarop de tekst ‘hervoormde sc... Pynacker 1910’. Deze tekst verwijst mogelijk naar de Margrietschool in Oude Leede, of naar de Joseph-/Mariaschool langs de Oostlaan tegenover de kerk. Op basis van de keramiekvondsten kan worden geconcludeerd dat de cultuurlaag (S.2000) dateert vanaf de 18e eeuw. De bovengenoemde twee oudere scherven kunnen worden geïnterpreteerd als
opspit uit ondergelegen bodemlagen.

Daarnaast zijn tijdens het veldwerk twee archeologisch relevante grondsporen aangetroffen. Het betreft een sloot (S.1) langs de oostelijke wand van het opgravingsvlak, en een kuil (S.2) in het uiterste zuiden van het plangebied. De sloot bleek echter zeer recent nog in gebruik te zijn geweest. Kuil S.2 is vanuit het maaiveld ingegraven en vertoont een homogene vulling. Op basis van het uiterlijk van het spoor en de stratigrafische ligging dateert de kuil uit de Midden- tot Late Nieuwe tijd. In het onderzoeksgebied is geen continuering van de vindplaats aan de overkant van de N-weg aangetroffen (Leijnse 2006). Mogelijk ligt de grens van deze vindplaats dan ook ter hoogte van het wegtracé. Ook de bebouwing die ter hoogte van het plangebied is gekarteerd op kaarten uit de 16e eeuw (Krukius; zie figuur 2) is tijdens het onderzoek niet teruggevonden. Mogelijk is de cultuurlaag
(S.2000) die op basis van het vondstmateriaal dateert vanaf circa de 18e eeuw aangebracht over de resten die zijn gekarteerd op de kaart van Krukius, en bevinden deze oudere bewoningsresten zich in de (veraarde) top van het veen. Deze laag is echter veel dieper teruggevonden in de boringen : op ca. 3,1 m -NAP in het zuiden van het opgravingsvlak, en op circa 3,5 m -NAP in het noorden. Dit niveau wordt niet verstoord door de nieuwbouw in het plangebied.