DOI: 10.14457/tu.the.2020.172
title: ปัญหาการใช้และการตีความประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 223

description: วิทยานิพนธ์เรื่อง ปัญหาการใช้และการตีความประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 223 มุ่งศึกษาถึงปัญหาต่าง ๆ เกี่ยวกับการคิดค่าสินไหมทดแทนกรณีผู้เสียหายมีส่วนผิดก่อให้เกิดความเสียหายด้วยตามมาตรา 223 โดยมีผลการศึกษาดังนี้ กรณีผู้เสียหายมีส่วนผิดก่อให้เกิดความเสียหายด้วยนั้นมี 2 กรณีได้แก่ ผู้เสียหายมีความผิดโดยตรงก่อให้เกิดความเสียหายและผู้เสียหายไม่ได้มีความผิดโดยตรงแต่ถือว่ามีส่วนผิด ตามมาตรา 223 ทั้งสองวรรค ซึ่งหลักผู้เสียหายมีส่วนผิดตามมาตรา 223 นั้นเป็นหลักทั่วไปที่สามารถนำไปใช้ในกรณีที่ผู้เสียหายมีส่วนผิดก่อให้เกิดความเสียหายได้ทุกเรื่องที่เป็นบ่อเกิดแห่งหนี้ ได้แก่ จัดการงานนอกสั่งและลาภมิควรได้ โดยอาศัยการนำไปใช้ในฐานะบทบัญญัติทั่วไปในเรื่องหนี้ซึ่งจะส่งผลให้กรอบดุลพินิจในการคำนวณค่าสินไหมทดแทนเป็นไปตามบทบัญญัติมาตรา 223 ที่ได้บัญญัติไว้ชัดเจนเกี่ยวกับกรณีที่ผู้เสียหายมีส่วนผิดก่อให้เกิดความเสียหายด้วย การนำหลักผู้เสียหายมีส่วนผิดตามมาตรา 223 ไปใช้กับบทบัญญัติในบรรพอื่นนอกเหนือจากสัญญาและละเมิด ได้แก่ การนำไปใช้ใบบรรพ 5 ว่าด้วยครอบครัวนั้นได้มีบทบัญญัติมาตรา 1523 บัญญัติในเรื่องการคำนวณค่าทดแทนโดยกำหนดให้เป็นดุลพินิจของศาล และไม่ได้มีการบัญญัติถึงกรณีที่ผู้เสียหายมีส่วนผิดก่อให้เกิดความเสียหายด้วย ทั้งที่เหตุแห่งการเรียกค่าทดแทนบางประการนั้นมีลักษณะของละเมิดอยู่ในตัว ซึ่งการนำมาตรา 223 ไปอนุโลมใช้ในเหตุเรียกค่าทดแทนที่เป็นเหตุลักษณะเดียวกับละเมิดนั้น ย่อมส่งผลให้กรอบดุลพินิจในการคิดค่าทดแทนเป็นไปตามกรอบของมาตรา 223 การกำหนดค่าสินไหมทดแทนที่ฝ่ายผู้เสียหายจะต้องได้รับตามมาตรา 223 นั้นควรจะต้องเป็นกรณีที่ผู้เสียหายมีส่วนผิดและได้รับค่าสินไหมทดแทน โดยหักค่าสินไหมทดแทนออกตามส่วนของความเสียหายที่ตนได้ก่อขึ้นเท่านั้น ท้ายที่สุดหากนำมาตรา 223 มาใช้ย่อมส่งผลให้ผู้เสียหายได้รับค่าสินไหมทดแทนตามส่วน แต่มิใช่กรณีที่ผู้เสียหายไม่ได้ค่าสินไหมทดแทนเลย เพราะหากเป็นกรณีที่ผู้เสียหายไม่ได้รับค่าสินไหมทดแทนเลย ย่อมจะเป็นเรื่องที่ผู้เสียหายก่อความเสียหายฝ่ายเดียวจึงต้องรับผิดในความเสียหายที่ตนก่ออันเป็นไปตามบทบัญญัติมาตราอื่นซึ่งไม่ใช่กรณีผู้เสียหายมีส่วนผิดตามมาตรา 223 ระดับของความผิดและจำนวนของความเสียหายนั้นมีความสัมพันธ์กัน แต่การนำมาตรา 223 มาใช้ตามที่ปรากฏจากคำพิพากษาของศาลนั้น มุ่งเน้นไปที่ความเสียหายเป็นหลัก ถึงแม้ว่าอาจมีการกล่าวถึงความผิดว่ามีมากน้อยเพียงใดแต่เป็นการกล่าวเพื่อให้เห็นว่าฝ่ายผู้เสียหายมีความผิดเท่านั้น ส่วนจะผิดมากหรือผิดน้อยนั้นมักจะไม่ได้ระบุไว้ชัดเจนว่าความผิดระดับใด อาจประมาณค่าเป็นความเสียหายในระดับใด แต่มักกล่าวรวม ๆ กันไปโดยเน้นไปในส่วนของความเสียหายเสียมากกว่า เพราะท้ายที่สุดแล้วมาตรา 223 มุ่งเน้นไปที่ค่าสินไหมทดแทนที่ผู้เสียหายจะได้รับเป็นสำคัญ ดังนั้นการพิจารณาถึงความเสียหายที่ฝ่ายผู้เสียหายก่อจึงมีความสำคัญมากกว่าระดับของความผิดที่เกิดขึ้น แต่แท้ที่จริงแล้วมาตรา 223 นั้นให้ความสำคัญกับเรื่องความผิดเช่นกัน เพราะได้มีการบัญญัติถึงความผิดของผู้เสียหายไว้ทั้งสองวรรค เพียงแต่ไม่มีการบัญญัติถึงความร้ายแรงหรือระดับของความผิดเท่านั้น ซึ่งหากมีการบัญญัติไว้ถึงเพียงนั้นก็อาจจะทำให้การใช้ดุลพินิจถูกจำกัดมากเกินไป แต่ทั้งนี้ก็ควรจะมีหลักเกณฑ์ที่กล่าวถึงความสัมพันธ์ของระดับความผิดและความเสียหายด้วย เพราะท้ายที่สุดแล้วการนำมาตรา 223 มาใช้จะต้องมีการพิจารณาทั้งระดับความผิดและความเสียหายที่เกิดขึ้นควบคู่กันกรณีที่ผู้เสียหายมีส่วนผิดควรนำมาตรา 223 ซึ่งตรงกับหลัก contributory negligence มาใช้ เนื่องจากกรณีที่ผู้เสียหายมีส่วนผิดนั้นจะต้องรับผิดชอบในความเสียหายตามส่วนที่ตนก่อให้เกิดขึ้น มิใช่ให้บุคคลสุดท้ายผู้มีหน้าที่ต้องป้องกันผลเป็นผู้ต้องรับผิดแต่เพียงฝ่ายเดียวตามหลัก the last opportunity rule อีกทั้งการบัญญัติหลักการในเรื่องผู้เสียหายมีส่วนผิดมีบัญญัติไว้ในมาตรา 223 จึงควรนำมาตรา 223 มาใช้ให้ถูกต้องตรงกับข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้น ไม่ควรให้การตีความตามหลัก the last opportunity rule ที่เป็นกฎหมายอังกฤษและไม่ใช้กันแล้ว มีผลกระทบต่อการนำมาตรา 223 มาใช้ในกรณีที่ผู้เสียหายมีส่วนผิด เพราะนอกจากจะไม่ตรงกับข้อเท็จจริงที่เกิดขึ้นแล้ว ยังทำให้การคำนวณค่าสินไหมทดแทนไม่ตรงกับความเสียหายที่แต่ละฝ่ายได้รับอีกด้วย