DOI: 10.17026/dans-xj6-d99z
title: A12 BRAVO projecten 3, 4, 6A, 6B, 6C en 8, gemeente Woerden en Bodegraven,

description: &lt;p&gt;In opdracht van Witteveen + Bos heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau van eind maart tot en met begin mei 2005 een cultuurhistorisch (historisch-geografisch, architectuurhistorisch en archeologisch) onderzoek uitgevoerd ten behoeve van de m.e.r.-procedure A12 BRAVO projecten 3, 6a, 6b en 8. In januari en februari 2007 heeft een aanvulling op dit onderzoek plaatsgevonden. Dit aanvullende onderzoek is uitgevoerd ten behoeve van de m.e.r.-procedure A12 BRAVO projecten 4 en 6c. Het project A12 BRAVO (Brede Regionale Aanpak Voorkomt Oponthoud) is opgezet door de provincie Utrecht, Rijkswaterstaat, het Bestuur Regio Utrecht en de gemeenten Utrecht, Woerden, Bodegraven, Montfoort en Nieuwegein met het doel de ontsluiting en de bereikbaarheid van de kernen in deze gemeenten te verbeteren. De MER waarvoor onderhavige cultuurhistorische inventarisatie is uitgevoerd, heeft betrekking op de aanleg van 6 aansluitingswegen op de A12 nabij Woerden en Harmelen. Doel van het onderzoek was vaststellen of in de projectgebieden (inclusief varianten) historisch-geografische, architectuurhistorische en archeologische waarden aanwezig zijn of verwacht worden. De historisch-geografische en architectuur- historische inventarisatie richtte zich daarbij op de volledige projectgebieden. Voor wat betreft de archeologische inventarisatie beperkte het onderzoek zich tot de delen waarvoor een hoge archeologische verwachting geldt, voor zover bedreigd door de aanlegplannen. Archeologie In overeenstemming met hetgeen verwacht werd op basis van het bureauonderzoek (een hoge archeologische verwachting voor vindplaatsen uit de IJzertijd t/m Nieuwe tijd) zijn in 3 van de 6 projectgebieden tijdens het inventariserend archeologisch onderzoek 7 archeologische vindplaatsen aangetroffen. Project 3 - vindplaats 1 In het westelijke deel van het tracé van project 3, ter hoogte van boring 6, zijn in de afzettingen van de Waarder stroomgordel aanwijzingen aangetroffen voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats uit de periode IJzertijd t/m Romeinse tijd (ARCHIS-vondstmeldingsnummer 2353). Project 3 - vindplaats 2 Eveneens in het westelijke deel van het tracé van project 3, ter hoogte van de boringen 17, 18 en 23, zijn in de top van de komafzettingen op de overgang naar de afzettingen van de Waarder stroomgordel, aanwijzingen aangetroffen voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats uit de Voege en Late Middeleeuwen (ARCHIS-vondstmeldingsnummer 2354). Project 4 - vindplaats 4 In het noordelijke deel van projectgebied 4 zijn, ter hoogte van de boringen 79, 80 en 81, direct onder de bouwvoor in de top van de oeverafzettingen van de Oude Rijn stroomgordel aanwijzingen aangetroffen voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats uit de periode Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd (ARCHIS-vondstmeldings- nummer 404292). Project 4 - vindplaats 5 Eveneens in het noordelijke deel van projectgebied 4, ter hoogte van de boringen 87, 88, 89 en 90, zijn direct onder de bouwvoor in de top van de oeverafzettingen van de Oude Rijn stroomgordel aanwijzingen aangetroffen voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats (ARCHIS-vondstmeldingsnummer 404294). Project 4 - vindplaats 6 In het zuidelijke deel van het tracé van project 4, ter hoogte van boringen 47, 48 en 49, zijn in de top van de oeverafzettingen van de Waarder stroomgordel aanwijzingen aangetroffen voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats (ARCHIS- vondstmeldingsnummer 404295). Project 4 - vindplaats 7 Eveneens in het zuidelijke deel van projectgebied 4, ter hoogte van de boringen 60 t/m 63, 100 t/m 104, 107, 108 en 109, zijn direct onder de bouwvoor in de top van de oeverafzettingen van de Waarder stroomgordel aanwijzingen aangetroffen voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats uit de periode Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd (ARCHIS-vondstmeldingsnummer 404727). Project 8 - vindplaats 3 In het oostelijke tracé van project 8, ter hoogte van de boringen 34 en 35, zijn in de afzettingen van de Oude Rijn stroomgordel aanwijzingen aangetroffen voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats uit de periode Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd (ARCHIS-vondstmeldingsnummer 2356). De overige delen van de projecten In het oostelijke deel van projectgebied 3 (ter hoogte van Kromwijk), in project- gebied 6b en in projectgebied 6c zijn geen aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen aangetroffen. In de tracés van projecten 4 en 6b zijn geen aanwijzingen aangetroffen voor de aanwezigheid van de Romeinse weg. Hierbij wordt opgemerkt dat de gehanteerde methode niet geschikt is voor het opsporen van een dergelijk lijnelement. Wel is uit het booronderzoek in het noordelijke deel van projectgebied 4 gebleken dat de bodem tot gemiddeld 055 m -Mv is verstoord als gevolg van afgravingen ten behoeve van de kleiwinning. Hierdoor zullen eventueel aanwezige archeologische resten inmiddels verdwenen zijn. Het archeologisch onderzoek heeft zich beperkt tot die delen van de projectgebieden waarvoor een hoge archeologische verwachting geldt. Omdat bijvoorbeeld voor het gehele tracé van project 6a een lage archeologische verwachting geldt, is project 6a in het archeologisch onderzoek verder buiten beschouwing gelaten. Uit het historisch-geografisch onderzoek blijkt echter dat ook de delen met een lage archeologische verwachting rijk zijn aan (zichtbare) cultuurhistorische elementen. Op basis van de resultaten van het inventariserend archeologisch onderzoek wordt aanbevolen de 7 vindplaatsen te behouden door middel van aanpassing van de huidige plannen. Indien behoud niet mogelijk is, wordt aanbevolen de kwaliteit (gaafheid en conservering), aard, datering, omvang en diepteligging nader te onderzoeken door middel van een waarderend proefsleuvenonderzoek, eventueel aangevuld met een aantal waarderende boringen. Voor het tracédeel van project 6b dat ligt in de zone met een hoge kans op de aanwezigheid van de Romeinse weg, wordt aanbevolen dit nader te onderzoeken door middel van een aanvullend booronderzoek. Het doel van dit aanvullend booronderzoek is onder andere het bepalen van de aan- of afwezigheid van de Romeinse weg en eventueel aanverwante structuren in dit projectgebied. Belangrijk hierbij is dat de gehanteerde methode voor het aanvullend booronderzoek geschikt moet zijn voor het opsporen van een dergelijk lijnelement. In de overige tracédelen van de projecten zijn geen aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische vindplaatsen aangetroffen. Uit het historisch-geograf isch onderzoek blijkt echter dat ook de delen waar geen archeologische vindplaatsen zijn aangetroffen en de delen met een lage archeologische verwachting bijzonder rijk zijn aan (zichtbare) cultuurhistorische elementen zoals kaden en dijken. Daar waar de geplande wegen dergelijke cultuurhistorische elementen doorsnijden, wordt derhalve geadviseerd deze te onderzoeken door middel van een archeologische begeleiding met als doel de aard (opbouw) en datering nader vast te stellen. Voor de tracédelen waar geen archeologische vindplaatsen of cultuurhistorische elementen zijn aangetroffen, worden geen aanbevelingen voor vervolgonderzoek gedaan. Historische geografie en architectuurhistorie Uit de historisch-geografische en architectuurhistorische inventarisatie blijkt dat de 6 projecten liggen in een gebied dat bijzonder rijk is aan cultuurhistorische waarden. Elk van de projecten doorsnijdt (restanten van) middeleeuwse veenontginningen en kruist of passeert op korte afstand waterlopen, kaden, wegen, nederzettingsstructuren en gebouwen van cultuurhistorische betekenis. In § 4.2.2 is een beschrijving van de geïnventariseerde historisch-geografische en architectuurhistorische elementen en patronen opgenomen. Van elementen en patronen die reeds bij eerdere inventarisaties van een cultuurhistorische waardering zijn voorzien, is in § 4.2.2 ook de desbetreffende waardering vermeld. Binnen het beperkte kader van onderhavig onderzoek kon geen actuele cultuurhistorische waardering worden uitgevoerd. Wel is tijdens een visuele inspectie nagegaan of de geïnventariseerde elementen en patronen nog in herkenbare staat aanwezig zijn. Daaruit blijkt dat alle geïnventariseerde historisch-geografische elementen en patronen nog relatief goed herkenbaar zijn, vaak ook in hun onderlinge samenhang, maar dat zij vrijwel alle in meerdere of mindere mate zijn aangetast door de aanleg van moderne infrastructuur in de vorm van uitbreidingswijken, spoorwegen en doorgaande (snel)wegen. Van de geïnventariseerde architectuurhistorische objecten bleek één gebouw – inventarisatienummer 25 – niet meer te bestaan. Tevens is geconstateerd dat door geen van de 6 projecten beschermde stads- of dorpsgezichten of bouwkundige monumenten fysiek zullen worden aangetast. Indien ten behoeve van de MER nog een effectanalyse moet worden uitgevoerd, wordt aanbevolen om eerst een actuele cultuurhistorische waardering van de geïnventariseerde historisch-geografische en architectuurhistorische elementen en patronen uit te laten voeren. De 6 onderzochte projecten liggen in het Belvederegebied Nieuwkoop-Harmelen, waarvoor in de cultuurhistorische rijksnota Belvedere specifiek beleid is opgenomen om de cultuurhistorische identiteit te benutten en te versterken. Daarnaast doorsnijdt het voorgenomen tracé van project 3 ten zuiden van Woerden het sturingsgebied ‘Woerden-Montfoort-Oudewater’ uit de cultuurhistorische atlas van de provincie Utrecht, waarvoor een cultuurhistorisch veiligstellende strategie is geformuleerd. De voorgenomen tracés van de projecten 4, 6a, 6b, 6c en 8 bevinden zich in het sturingsgebied ‘Oude Rijn-De Haar’ uit deze atlas, waarvoor ten aanzien van archeologie een eisen stellende beleidstrategie is geformuleerd. Bij de keuze voor en de aanleg van de tracés behoort zoveel mogelijk aansluiting te worden gezocht bij de beleidsvoornemens uit de Nota Belvedère en de cultuurhistorische atlas van de provincie Utrecht. Voor de projecten vloeien hieruit in het algemeen de volgende aanbevelingen voort: - Teneinde zo weinig mogelijk extra verstoringen in dit cultuurhistorisch waardevolle gebied te veroorzaken, wordt aanbevolen om de tracés van de nieuwe ontsluitingswegen zodanig te kiezen dat de nog bestaande historisch- geografische en architectuurhistorische elementen en patronen zoveel mogelijk behouden kunnen blijven. In dit verband wordt aanbevolen om, waar mogelijk, de tracés van de nieuwe ontsluitingswegen zoveel mogelijk te bundelen met reeds aanwezige verstoringen in het landschap, zoals aanleg parallel aan snelweg A12. - Met het doel de cultuurhistorische identiteit van dit gebied te benutten en te versterken, wordt daarnaast aanbevolen om de tracés zo optimaal mogelijk aan te laten sluiten bij de bestaande cultuurhistorische elementen en patronen in het landschap, bijvoorbeeld door aanleg overeenkomstig de richting van de strokenverkaveling of oude kaden, wegen en waterlopen. Meer specifieke aanbevelingen per project zijn opgenomen in § 5.2.&lt;/p&gt;