DOI: 10.17026/dans-xfx-hjxn
title: Eindrapportage archeologisch vooronderzoek (3786.001) Lytse Jerden 2 te Wijckel

description: &lt;p&gt;Gespecificeerde archeologische verwachting&lt;br&gt;Op basis van het archeologisch bureauonderzoek heeft het plangebied een hoge verwachting voor resten uit de Steentijd (Jagers-Verzamelaars uit het Laat-Paleolithicum t/m Vroeg-Neolithicum). Het plangebied neemt namelijk een overgangspositie in op de noordoostelijke flank van de ten zuiden/zuidwesten gelegen overreden stuwwallen van Gaasterland naar het ten noorden gelegen klei-op-veengebied. Dergelijke gradiëntzones vormde voor Jagers-Verzamelaars gunstige locaties voor (tijdelijke) bewoning. Daarna resulteerde de stijgende grondwaterspiegel vanaf circa 4000 jaar gele-gen in de vorming van veen vanaf plekken met een gebrekkige afwatering (depressies, dekzandvlakten) nabij het plangebied. Ter plaatse van het plangebied heeft waarschijnlijk geen veen gelegen of deze laag had een zeer beperkte dikte in de uiterst oostelijke hoek van het plangebied. Voor Landbouwers uit de perioden Midden-Neolithicum t/m Romeinse tijd zal het plangebied ook een voldoende geschikte locatie zijn geweest voor bewoning, maar waarschijnlijk ging de meeste voorkeur uit naar de hogere delen binnen het met dekzand bedekte stuwwallenlandschap van Gaasterland, dat niet ver ten zuiden/zuidwesten van het plangebied begint. Voor deze perioden geldt dan ook een middelhoge verwachting. In de periode 3e-6e eeuw na Chr. (overgang Romeinse tijd naar Vroege-Middeleeuwen) zijn de lager gelegen dekzandvlakten bedekt met veen en tijdens stormvloeden, voornamelijk tussen circa 1100 en 1200 na Chr., nog overspoeld met een zware, stugge laag knipklei. Voor het plangebied wordt verwacht dat er een dunne laag knipklei aanwezig is, dat een veenlaag afdekt of direct op de dekzandafzettingen ligt. Het plangebied heeft volgens FAMKE verder nog een verwachting op restanten van vroeg- en volmiddeleeuwse veenontginningen. Daarbij bestaat de kans dat er zich huisterpjes uit deze tijd in het plangebied bevinden. Op grond van het geraadpleegde historisch kaartmateriaal zijn er echter directe geen aanwijzingen om restanten van vroegmiddeleeuwse ontginningen te verwachten binnen het plangebied. Kaartmateriaal uit het begin van de 18e eeuw geeft aan dat het plangebied in agrarisch gebruik was binnen een grootschalig poldergebied die eigenlijk alleen geschikt waren voor het gebruik als grasland voor vee. Het huidige agrarisch erf dateert pas uit halverwege de jaren ’70 van de 20e eeuw. Binnen een straal van 1 kilometer rondom het plangebied is alleen 350 meter ten zuidoosten is een archeologisch onderzoek uitgevoerd (prospectief onderzoek). Deze hebben niet geresulteerd in het aantreffen van een archeologische vindplaats.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten inventariserend veldonderzoek&lt;br&gt;Uit de resultaten van het inventariserend veldonderzoek (IVO, gecombineerd verkennende en karterende fase) blijkt dat het oostelijke/noordoostelijke deel plangebied van oorsprong een lager gelegen deelgebied betreft en waar sprake van een knipklei-op-veen pakket met hieronder dekzandafzettingen. Deze natuurlijke bodemopbouw is nagenoeg intact en is afdekt met een meer dan een meter dikke laag cunetzand en halfverhardingslaag met gebroken puin, dat is aangebracht tijdens de uitbreiding van het agrarisch erf in 2014. In het centraal-noordelijke, centrale en zuidelijke deel van het plangebied is sprake van een opduiking van dekzandafzettingen en heeft van nature alleen een afdekking met overstromingsklei/knipklei plaatsgevonden. Het bestaande agrarische erf is hierop aan het begin van de jaren ’70 van de 20e eeuw ontstaan. Hier hebben bodemverstorende ingrepen plaatsgevonden tot een diepte van gemiddeld 90 cm -mv. Onder het verstoringsniveau is van het van nature gevormde veldpodzolprofiel in de oorspronkelijke top van het dekzand alleen nog sprake van een intact restant vanaf de 3Bhe- of de 3BC-horizont. In de noordwestelijke zone van het plangebied, buiten het bestaande agrarisch erf, beperken verstoringen zich tot de bovengrond. De boringen laten echter wel zien dat de afdekkende laag overstromingsklei doorploegd en vermengd is met opgebracht zand dan wel met de oorspronkelijke top van de dekzandafzettingen, waarschijnlijk om de waterhuishouding van deze agrarische gronden te verbeteren.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ten aanzien van de laag waarvoor een hoge verwachting geldt op de aanwezigheid van archeologische sporen en/of indicatoren, in de top van de dekzandafzettingen, geldt dat deze deels zo niet nog geheel intact aanwezig is. De meeste verstoringen van de natuurlijke bodemopbouw hebben plaatsgevonden binnen/nabij de bebouwde terreindelen van het agrarisch erf, echter het archeologische sporenniveau (het niveau waarop archeologische sporen zichtbaar zijn, op de overgang van de BC- naar de C-horizont) is ook hier nog vrijwel onaangetast. Voor de aanwezigheid van archeologische sporen en/of indicatoren in het veenpakket en het afdekkende pakket overstromingsklei was de verwachting laag. Deze lagen zijn vaak ten dele zo niet geheel geroerd/vergraven.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie&lt;br&gt;Er wordt geconcludeerd dat er op basis van de resultaten van het gecombineerd verkennend en karterend booronderzoek geen aanwijzing zijn om restanten van een archeologische vindplaats binnen het plangebied te verwachten. Er zijn dus geen gevolgen voor de voorgenomen bodemingrepen. De gespecificeerde archeologische verwachting op basis van het bureauonderzoek, waarbij een hoge trefkans gold op het voorkomen van archeologische indicatoren voor de perioden Laat-Paleolithicum t/m Vroeg-Neolithicum en een middelhoge trefkans voor de perioden Bronstijd t/m Romeinse tijd, dient op basis van de resultaten van het gecombineerd verkennend en karterend booronderzoek te worden bijgesteld naar een lage verwachting. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Advies&lt;br&gt;Op grond van het ontbreken van aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische waarden adviseert Econsultancy om, ten aanzien van de geplande bodemingrepen, in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ), geen vervolgonderzoek te laten plaatsvinden. Er zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen tijdens het onderzoek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Wel dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (ex artikel 5.10 Erfgoedwet juli 2016) kenbaar te worden gemaakt om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waar-van hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij Onze minister. Deze aangifte dient te gebeuren bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort. Het verdient aanbeveling ook de verantwoordelijk ambtenaar van de gemeente De Fryske Marren en diens adviseur (de heer G. de Langen van de Provincie Fryslân) hiervan per direct in kennis te stellen.&lt;/p&gt;
description: Date Accepted: 2019-08-26