DOI: 10.14457/tu.the.2017.914
title: “กาดเมืองเชียงตุง”: ความหลากหลายและพลวัตชาติพันธุ์บนเวทีเศรษฐกิจ

description: ข้อมูลจากการศึกษาเอกสาร งานวิจัยที่เกี่ยวข้องและการวิจัยภาคสนาม ซึ่งการศึกษาครั้งนี้พยายามทำความเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างวิถีเศรษฐกิจกับพหุชาติพันธุ์ของระบบตลาด “กาดเมือง    เชียงตุง” หนึ่งในถิ่นฐานเก่าแก่ของคนไตทางภาคตะวันออกของรัฐฉาน สาธารณรัฐแห่งสหภาพเมียนมา โดยมีลักษณะทางกายภาพที่เกิดขึ้นเป็นรูปแบบเครือข่ายเรียกว่าระบบตลาด “กาดเมืองเชียงตุง” ซึ่งเป็นระบบความสัมพันธ์ซึ่งได้ผ่านช่วงเวลาการเปลี่ยนผ่านที่ซับซ้อน นำไปสู่การเกิดพลวัตโดยตำแหน่งเมืองเชียงตุงตั้งอยู่ ณ จุดเชื่อมต่อหลักของเส้นทางการค้าภายในของภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ตอนบนกับจีน เมืองเชียงตุงนับแต่อดีตเป็นพื้นที่ซึ่งมีความมั่งคั่งในเชิงกลยุทธ์เป็นศูนย์กลางการคมนาคมและชุมทางการค้า โดยมีความหลากหลายทางชาติพันธุ์ได้แก่ขึน ไตโหลง ลื้อ หลอย จีนฮ่อ อาข่า พม่า อินเดียซึ่งประกอบกันเป็นเครือข่ายที่มีความชำนาญเฉพาะด้านในกระบวนการผลิตสินค้าที่แตกต่างกัน ทั้งในแง่ของการผลิต การจัดหาสินค้า รูปแบบการขนส่งสินค้า ซึ่งปัจจัยสนับสนุน จนนำมาซึ่งความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจของแต่ละกลุ่มชาติพันธุ์ ชนชาติพันธุ์เหล่านี้ถูกแบ่งช่วงชั้นทางสังคมภายใต้การปกครองของระบบเจ้าฟ้า โดยมีกลุ่มชาติพันธุ์หลักคือขึน ที่ถือว่าตนอยู่ในสถานะสูงของสังคม ภายใต้ความชอบธรรมของการร่วมเชื้อวงศ์ที่สัมพันธ์กับระบบเจ้าฟ้า ระบบสังคมดังกล่าวดำรงอยู่จนถึงสมัยอาณานิคม กล่าวคือตั้งแต่ช่วงครึ่งหลังของศตวรรษที่ 19 จนถึงครึ่งปีแรกของศตวรรษที่ 20 เป็นช่วงที่สังคมพม่าถูกผนวกเข้าเป็นส่วนหนึ่งของจักรวรรดิอังกฤษ โดยผนวกเป็นส่วนหนึ่งของอินเดีย ณ เวลานั้นเป็นช่วงเวลาของการล่าอาณานิคมโดยเครือจักรภพอังกฤษและมีนัยสำคัญที่ส่งผลกระทบต่อเศรษฐกิจเมืองเชียงตุง อันสัมพันธ์อยู่กับอุตสาหกรรมป่าไม้และแร่ธาตุ สถานการณ์เหล่านี้ได้ปูพื้นฐานเพิ่มพูนความมั่งคั่งและความเจริญรุ่งเรืองยิ่งขึ้นของกลุ่มชนชั้นสูง โดยเฉพาะอย่างยิ่งผู้ที่เกี่ยวข้องในการบริหารงานของรัฐและในวงศ์วารของเจ้าฟ้า ผลที่ตามมาประการหนึ่งจากปรากฏการณ์ดังกล่าวคือ การไหลบ่าของคนในบังคับอังกฤษเข้าสู่พื้นที่นี้ อาทิ อินเดีย พม่าตอนใน เพื่อทำงานในภาคอุตสาหกรรม ท้ายที่สุดก็นำมาซึ่งการอยู่อาศัยอย่างถาวรในเมืองเชียงตุง โดยเฉพาะอย่างยิ่งชาวอินเดียซึ่งเป็นที่รับรู้ถึงการเป็นชนชาติพันธุ์ที่มีความสามารถในทางธุรกิจสูง จนนำมาซึ่งสถานภาพและบทบาททางสังคมที่เพิ่มสูงขึ้นในระบบตลาด “กาดเมืองเชียงตุง” ในเวลาต่อมา ระยะที่สองของระบบตลาด “กาดเมืองเชียงตุง” เป็นผลสืบเนื่องจากระบบสังคมนิยมตามวิถีพม่า ที่ริเริ่มและดำเนินการอย่างแข็งขันภายใต้ระบอบการปกครองของรัฐบาลทหารโดยการนำของ       นายพลเนวิน จากช่วงต้นทศวรรษที่ 1960 ไปจนถึงปลายทศวรรษ 1980 ที่ดำเนินนโยบายด้านเศรษฐกิจของประเทศด้วยการลดการพึ่งพาจากต่างประเทศ และเพิ่มบทบาททางการทหารในทุกภาคส่วนของการบริหารประเทศ ดังนั้นพม่าจึงกลายเป็นประเทศที่แยกตัวออกจากประเทศเพื่อนบ้าน ทั้งในภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และประเทศอื่น ๆ ของโลก ในทางกลับกัน ได้นำมาซึ่งการขาดแคลนสินค้าที่จำเป็นต่อการบริโภคภายในประเทศ ท้ายที่สุดจึงเป็นปัจจัยเกื้อหนุนให้เกิดระบบตลาดมืดและการค้าสินค้าผิดกฎหมายบริเวณตลอดแนวชายแดนไทยและจีนอย่างต่อเนื่อง เมืองเชียงตุงซึ่งตั้งอยู่ในแนวชายแดนพม่า – ไทย จึงกลายเป็นศูนย์กระจายสินค้าสินค้าที่ผิดกฎหมายโดยเฉพาะจากประเทศไทย นับตั้งแต่ระบบเจ้าฟ้าถูกยกเลิกไปใน ค.ศ. 1962 ช่วงชั้นทางสังคมภายในเมืองเชียงตุงก็เกิดการปรับเปลี่ยน จนส่งผลให้บทบาทและสถานะของขึนลดลงตามไปด้วย ในขณะที่ชนชาติพันธุ์ส่วนน้อยบางกลุ่มกลับสามารถขยับสถานภาพและบทบาทของตนให้สูงขึ้นได้อย่างรวดเร็ว โดยสัมพันธ์อยู่กับการค้าชายแดนที่เปิดโอกาสแก่คนเหล่านี้มากขึ้น ทั้งยังได้รับการหนุนเสริมจากนโยบายภายใต้ระบอบการปกครองแบบชาตินิยมของรัฐบาลพม่าในอีกทางหนึ่งด้วย หลังจากการล่มสลายของระบอบสังคมนิยมตามวิถีพม่าโดยเนวินใน ค.ศ. 1988 รัฐบาลสาธารณรัฐแห่งสหภาพพม่า ยังคงอยู่ภายใต้การปกครองของกองทัพเป็นหลัก แต่มีการเปิดประเทศและมีการพัฒนาความสัมพันธ์ทางการค้าระหว่างประเทศมากขึ้น โดยสังเกตได้จากนโยบายการค้าชายแดนไทย – เมียนมา ด้านด่านแม่สาย – ท่าขี้เหล็ก (ค.ศ. 1992) และจีน ผ่านโครงข่ายเส้นทางแนวเหนือ – ใต้ (Northern Corridor) เส้น R3B ซึ่งเชื่อมแม่สาย – เชียงตุง – เชียงรุ่ง (ค.ศ. 2003) นำไปสู่การค้าชายแดนเต็มรูปแบบ ทั้งยังเป็นช่องทางในการส่งเสริมให้เมืองเชียงตุงเป็นหนึ่งในสถานที่ท่องเที่ยวทางวัฒนธรรมที่สำคัญของพม่า การปรับตัวให้เข้ากับอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวจึงเกิดขึ้นในกลุ่มชาติพันธุ์ที่ครั้งหนึ่งเคยเป็นเพียงชนชาติพันธุ์ชายขอบในระบบเจ้าฟ้าและรัฐบาลทหาร จน ณ ปัจจุบันกลุ่มชาติพันธุ์เหล่านี้สามารถปรับเปลี่ยนตัวเองได้เป็นอย่างดีในโลกเสรีนิยมใหม่ ด้วยกลยุทธ์ที่หลากหลายในการสร้างความมั่งคั่งและพัฒนาสถานะทางสังคมของตนให้หยัดยืนได้อย่างมั่นคง ในบริบทของการค้าด้วยทรัพยากรวัฒนธรรมของพวกเขา