DOI: 10.17026/dans-xwa-qqrk
title: voorplein kasteel Nijenrode

description: &lt;p&gt;In opdracht van Monumenten Adviesburo Delfgou BV heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in september 2008 een bureau-, booren geofysisch onderzoek uitgevoerd in verband met voorgenomen bodemingrepen op het voorterrein van het kasteel Nijenrode te Breukelen in de gemeente Breukelen. Dit onderzoek diende te worden uitgevoerd omdat realisatie van de plannen zou kunnen leiden tot aantasting of vernietiging van mogelijk aanwezige archeologische resten. Het plangebied (circa 1400 m2) ligt direct ten zuidoosten van het kasteel Nijenrode (Straatweg 25) te Breukelen. Het plangebied is grotendeels verhard met grind. Het onderzoek bestond uit een bureauonderzoek en een veldonderzoek. Het veldonderzoek bestond uit een geofysisch onderzoek (grondradar) en een controlerend booronderzoek. Op grond van het bureauonderzoek gold bij aanvang van het veldonderzoek voor het plangebied een hoge archeologische verwachting voor resten uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd die verband houden met het kasteel Nijenrode en het gebruik daarvan en een lage tot middelmatige archeologische verwachting voor vindplaatsen uit het Laat Paleolithicum en/of Neolithicum en de IJzertijd en Romeinse tijd. Vindplaatsen uit het Laat Paleolithicum t/m het Neolithicum kunnen op het dekzand aanwezig zijn indien de top daarvan, die zich op circa 6 tot 8 m -NAP bevindt, intact is. Vindplaatsen vanaf de IJzertijd kunnen aanwezig zijn in of op de oeverafzettingen van de Vecht. Tijdens het onderzoek zijn de oeverafzettingen bestaande uit sterk tot uiterst siltige grijze klei, op gemiddeld 2,35 m -Mv aangetroffen. In deze afzettingen zijn geen aanwijzingen voor vindplaatsen uit de IJzertijdRomeinse tijd aangetroffen. Het kan echter niet uitgesloten worden dat vindplaatsen uit deze periode wel aanwezig zijn. Indien aanwezig zullen de vindplaatsen voor een groot deel zijn aangetast door graafwerkzaamheden die verband houden met de bouw en het gebruik van het kasteel. Uit het onderzoek is vast komen te staan dat zich in de bodem van het plein, ondanks latere verstoringen nog tal van archeologische resten bevinden. Onder het voorplein bevindt zich qua oppervlak en diepte, afgezien van de toiletkelder slechts 1 verstoring. Het betreft de locatie van een voormalige olietank (ca. 2 bij 6 m). Vastgesteld werd dat de bodem hier tot circa 2 m -Mv verstoord is. Onder deze verstoring bevonden zich nog archeologische resten (houten beschoeiing en grachtvulling). De archeologische resten kunnen verwacht worden vanaf circa 20 cm -Mv. Uit het onderhavig onderzoek blijkt dat tussen de rechthoekige donjon (woontoren) en de noordoostelijke gebouwen van het kasteel ooit een gracht lag. Deze gracht was zo’n 11 m breed en circa 3 m diep. Ten noordoosten van deze gracht lag de circa 20 bij 20 m grote voorburcht. De noordzijde van de zuidelijke gracht van de voorburcht was waarschijnlijk voorzien van een houten beschoeiing. De hoofden voorburcht zijn vermoedelijk in de 13e eeuw met elkaar verbonden. Er ontstond toen een veelhoekig kasteel. Onder het kasteelplein zijn in het verleden funderingen blootgelegd die mogelijk verband houden met de zuidelijke muur (schildmuur) die de toren met de voorburcht verbond. Zowel ten zuiden hiervan als ook ten zuiden van de (voormalige) voorburcht wordt een gracht verwacht. Onder de noordoosthoek van het voorplein zijn de resten gevonden van enkele in oorsprong middeleeuwse gebouwen. Deze gebouwen zijn nog te zien op afbeeldingen die het kasteel in 1606 tonen. Mogelijk waren deze gebouwen al op de voorburcht aanwezi In de periode 1632 tot 1640 werden de middeleeuwse gebouwen op de noordoosthoek van het kasteel als ook de zuidelijke schildmuur gesloopt. Op de noordoosthoek van het kasteel worde nieuwe gebouwen opgetrokken en het kasteelplein wordt aan de zuidzijde fors uitgebreid. Ond het noordwestelijke deel van het plein zijn nog resten van bestrating uit de 17e eeuw aangetrof Verwacht wordt dat deze ook elders onder het plein aanwezig zullen zijn. Uit het onderzoek blij dat onder het plein een circa 2 m dik ophogingspakket aanwezig is. Dit pakket zal gedurende h gebruik van het kasteel zijn ontstaan. Het zuidoostelijke deel zal echter pas omstreeks 1640 zij aangelegd. In dit pakket bevindt zich een grote hoeveelheid puin. Het betreft waarschijnlijk slo puin van het kasteel. Onder dit slooppuin kunnen zich nog belangwekkende bouwkundige elem ten bevinden. Ten aanzien van de grachten kan nog opgemerkt worden dat de grachtbodems in het algemee veel en goed geconserveerde archeologische resten kunnen bevatten (zoals aardewerk, maar ook voorwerpen van hout, leer en ander organisch materiaal). Deze resten zijn gedurende het gebruik van de gracht veelal als afval daarin gedeponeerd en als gevolg van de natte omstandi heden goed geconserveerd. Daarnaast is in de grachten waarschijnlijk nog afbraakpuin van he kasteel aanwezig, waaronder mogelijk nog belangwekkende ornamenten of muurdelen. Op bas van de onderzoeksresultaten en de voorgenomen bodemingrepen kan worden geconcludeerd bij de uitvoering van de werkzaamheden met zekerheid archeologische waarden zullen worden verstoord. Op basis van het onderzoek blijkt dat de aanleg van de bouwput (6 bij 6 m en 8 m diep) het bes op het zuidoostelijke deel van het voorplein kan plaatsvinden. Dat wil zeggen ten zuidoosten v de lijn tussen boring 11 en de zuidoost “gevel” van de toiletkelder. Hier worden in vergelijking de overige delen van het plangebied de minste archeologische resten verwacht. Verwacht wor resten van bestrating en archeologische resten in het ophogingspakket. Binnen deze zone lijkt beste locatie die tussen de toiletkelder en de huidige brug te zijn. Een ligging meer naar het oo is vanwege de inrit en de nabijheid van bomen waarschijnlijk niet wenselijk. Gezien de geringe omvang van de bouwput wordt aanbevolen om alvorens deze aan te leggen eerst een opgraving te laten plaatsvinden. De op te graven diepte zal circa 2 m (dikte ophoging pakket) bedragen. Indien tijdens de uitvoer blijkt dat een opgraving technisch niet haalbaar is, bijvoorbeeld omdat archeologische resten ook op een dieper niveau voorkomen, dient te worde overgestapt op een archeologische begeleiding volgens het protocol opgraven. Archeologische begeleiding houdt in dat tijdens of direct voorafgaand aan de grondwerkzaamheden archeologi sche waarnemingen worden verricht. Dit betekent dat eventuele archeologische sporen worde gedocumenteerd zonder dat de werkzaamheden worden vertraagd. Daar het waarschijnlijk tec nisch gezien niet haalbaar is om de graafwerkzaamheden tot op het dekzandniveau archeologi te begeleiden, wordt voorgesteld om na afloop van de opgraving één boring tot op het dekzand zetten. Deze boring heeft als doel te beoordelen of de top van het dekzand nog intact is. Een archeologische opgraving en een archeologische begeleiding behoren plaats te vinden op basis van een Programma van Eisen (PvE). Dit PvE dient voor aanvang van de opgravingswer zaamheden te worden opgesteld door een senior-archeoloog.&lt;/p&gt;