DOI: 10.17026/ar/sww8yz
title: Burgemeester Jhr. H. van den Boschstraat 30 en 32 Amerongen
title: Bouwhistorische verkenning

description: Samenvatting bouwgeschiedenis

Begin 19de eeuw (oorsprong pand Burgemeester Jonkheer H. van den Boschstraat 32)
De kaart van De Man uit 1806 is de oudste kaart waarop bebouwing zichtbaar is op de plek van de onderzochte boerderij op nummer 32, gelegen op de hoek van de Burgemeester Jonkheer H. van den Boschstraat en de Nederstraat in Amerongen. Op de kadastrale minuut uit 1818 maakt het gebouw onderdeel uit van verspreide bebouwing binnen een perceel tabaksland. Volgens de bijbehorende oorspronkelijke aanwijzende tafels betreft het gebouw, het huis van tabaksplanter Engelbert Reede. Bij het huis hoorde een erf en een tuin. 
Van dit (arbeiders)huis uit omstreeks 1800 zijn delen van de voorgevel en de rechter zijgevel nog aanwezig. Aan de interieurzijde van de huidige voorgevel is bovendien de oorspronkelijke schuine dakhelling nog zichtbaar in het metselwerk. Het bouwspoor van een koude naad in het metselwerk en sporen van een verplaatsing van een venster in de voorgevel duidt er mogelijk op dat in deze bouwfase de ingangspartij in de voorgevel heeft gezeten. In het interieur dateren mogelijk de rode plavuizen van een ouder vloerniveau in de huidige woonkamer en de schouw met verjongend rookkanaal tegen de dwarsgeplaatste scheidingsmuur uit deze periode.

Tweede helft van de negentiende eeuw (uitbreiding met achterhuis, ophoging woongedeelte en toevoeging kelder met tongewelf)
In deze periode werd het huis verbouwd tot boerderij met langsdeel (nummer 32). Aan de achterzijde werd het gebouw uitgebreid met een achterhuis en het woongedeelte verhoogd met een zolderverdieping. Op de kadastrale hulpkaart uit het dienstjaar 1881 lijkt het gebouw aan de achterzijde al te zijn uitgebreid. Verder blijkt na vergelijking van kadastrale leggerartikelen de grootte van het gebouw in deze periode te zijn verdubbeld. 
Tijdens deze bouwfase zal de ingangspartij in de rechter zijmuur van het verhoogde woongedeelte zijn aangebracht met achtergelegen gang in het interieur. Ook de schouw tegen de scheidingsmuur tussen de rechter en linker voorkamer zal in deze periode zijn aangebracht. In de rechter voorkamer duiden bouwsporen in het balkenplafond en bouwsporen in het muurwerk op een mogelijk verdwenen bedstedenwand aan de gangzijde. De gehoute deuren en gehoute omtimmering van de keldertoegang en de tongewelfkelder dateren zeer waarschijnlijk ook uit deze periode. De toegang tot de voorzolder heeft zich vermoedelijk op de plek van de huidige toegang in de linker woonruimte bevonden. Dit kan vanwege de moderne afwerkingslagen niet met zekerheid worden vastgesteld. 
In de spoelkeuken, tussen het woongedeelte en het stalgedeelte, is de oorspronkelijke pomp met hardstenen spoelbak nog aanwezig. 
In het stalgedeelte dateert de draagconstructie met ankerbalkgebint uit deze bouwfase. Op de slietenzolder dateert de hank voor het drogen van tabaksbladeren mogelijk ook uit deze periode. Ook al is het niet uitgesloten dat deze in de twintigste eeuw is aangebracht, aangezien bekend is dat de toenmalige bewoner ook nog tabak teelde.

Rond het midden van de negentiende eeuw was het perceel tabaksland en alle verspreide bebouwing binnen het perceel in eigendom van tabaksplanter Hendrik Reede (1800-1879). Na zijn overlijden in 1879 werd het perceel tabaksland verkaveld en met de bebouwing verdeeld onder twee dochters en drie zonen, waarvan de zonen alle drie tabaksplanter van beroep waren. In deze periode was de grootte van het gebouwde verdubbeld.
Dienstjaar 1891 (oorsprong Burgemeester Jonkheer H. van den Boschstraat 30)
In het dienstjaar 1891 werd het oostelijk gedeelte van het perceel afgescheiden ten behoeve van de bouw van een huis voor tabaksplanter Willem Reede. Dit bouwvolume maakt onderdeel uit van de onderzochte boerderij Burgemeester Jhr. H. van den Boschstraat op nummer 30. Het betreft de rechter voorkamer en rechter achterkamer van het woongedeelte. De linker steens dikke buitenmuur van het oorspronkelijk bouwvolume uit het dienstjaar 1891 vormt nu de rechter gangmuur van de boerderij op nummer 30. De dichtgemetselde bedsteden met bedstedekelder in de rechter voorkamer en de schouw met ernaast gesitueerde ommetselde wasketel in de rechter achterkamer maken mogelijk onderdeel uit van het bouwvolume uit het dienstjaar 1891.

Dienstjaar 1912 (verbouwing en uitbreiding van het huis tot de boerderij op nummer 30)
In het dienstjaar 1912 werd het huis uit het dienstjaar 1891 uitgebreid en vernieuwd tot een boerderij met dwarsdeel. Hierbij kreeg de boerderij op nummer 30 zijn huidige vorm. De gebruiksindeling stamt, op een later aangebrachte dwarsgang in het bedrijfsgedeelte na, uit deze tijd. De zoldertrap in de linker achterkamer dateert ook uit deze periode. In het interieur dateren onder andere het enkelvoudige balkenplafond, binnendeuren en deurkozijnen, schouwen in de linker voor- en achterkamer, tegelvloer met geometrisch patroon in de gang en de kapconstructie uit deze periode.

Dienstjaar 1933 (bouw boerderij op Nederstraat 33)
In het dienstjaar 1933 werd een nieuwe boerderij gebouwd op het perceel van Burgemeester Jhr. H. van den Boschstraat 32. De nieuwe boerderij is georiënteerd op de Nederstraat.

Dienstjaar 1913 (aanbouw stal linker achterzijde nummer 32)
In het dienstjaar 1913 werd aan de linker achterzijde van de boerderij op nummer 32 een stal aangebouwd.

1956 (opsplitsing nummer 32 in twee woonruimtes)
In dit jaar werd de boerderij op nummer 32 opgesplitst in een linker- en een rechter woonruimte. De dwarsstal in het achterhuis bleef onderdeel uitmaken van de rechter woonruimte. Ten behoeve van de linker woonruimte werd een ingang gemaakt in de linker zijmuur. De doorgang op de zolderverdieping tussen de voorzolder en de zolder werd dichtgemetseld. De zolder aan de voorgevelzijde werd toegankelijk gemaakt via een zoldertrap vanuit de rechter voorkamer. De voorzolder ging onderdeel uitmaken van de linker woonruimte. Hier werden twee slaapkamers afgescheiden.
In de spoelruimte werd een ruimte afgescheiden waarin een toiletruimte, doucheruimte en traptoegang naar de voorzolder werd gecreëerd. De gebruiksindeling en interieurafwerking van de linker woonruimte dateert grotendeels uit 1956.

Derde kwart twintigste eeuw (wijzigingen aan nummer 30 en nummer 32)
In het derde kwart van de twintigste eeuw zijn enkele wijzigingen aangebracht aan de boerderijen op nummer 30 en 32. Op nummer 30 werd in het stalgedeelte de bovengenoemde dwarsgang afgescheiden. Ook werden nieuwe vensters aangebracht in de rechter zijgevel en een betonnen stalvenster in de achtergevel. In het achterhuis werd de stalruimte uitgebreid en de kapconstructie aangepast.
Op nummer 32 werd de kapconstructie van het woongedeelte deels vernieuwd en dakbeschot van asbestplaten aangebracht. In het stalgedeelte werd een betonnen stalvenster aangebracht en de mestdeur op de linkerhoek verplaatst. In de spoelkeuken werd een moderne toiletruimte aangebracht. De spoelkeuken werd door middel van een muur van witte kalkzandsteen van het stalgedeelte afgescheiden.