DOI: 10.14457/tu.the.2016.908
title: โทษและมาตรการทางอาญาที่เหมาะสมในการยับยั้งการโฆษณาผลิตภัณฑ์ยาสูบอย่างมีประสิทธิภาพ

description: การบริโภคยาสูบมีผลกระทบต่อสุขภาพของประชากรทั่วโลก อัตราการเสียชีวิตจากการสูบบุหรี่มีจำนวนกว่า 6 ล้านคนต่อปี โดยที่ 5 ล้านคนนั้นเป็นผู้เสียชีวิตจากการบริโภคยาสูบทางตรง ในขณะที่จำนวนผู้เสียชีวิตกว่า 6 แสนคนเป็นผู้ไม่บริโภคยาสูบ แต่ได้รับผลกระทบจากควันบุหรี่มือสอง ดังนั้นควันบุหรี่นอกจากจะทำลายสุขภาพของตัวผู้สูบเองแล้ว ยังกระทบถึงบุคคลอื่นที่สูดดมควันบุหรี่ด้วย เป็นการบั่นทอนคุณภาพชีวิตและทำให้อายุสั้นลง การบริโภคยาสูบจึงเป็นต้นเหตุหลักของโรคที่ป้องกันได้และเป็นต้นเหตุของการเสียชีวิตก่อนวัยอันควร โดยประเทศไทยมีผู้เสียชีวิตจากการบริโภคยาสูบประมาณ 50,000 รายต่อปี ประเทศไทยเป็นภาคีของกรอบอนุสัญญาว่าด้วยการควบคุมยาสูบค.ศ.2003 หรือFramework Convention on Tobacco Control (FCTC) ซึ่งมีวัตถุประสงค์ในการคุ้มครองประชากรโลกให้ปลอดภัยจากผลร้ายของการบริโภคยาสูบและการสูดดมควันยาสูบ อาจกล่าวได้ว่ากรอบอนุสัญญานี้เป็นกลไกทางกฎหมายระหว่างประเทศเพื่อสกัดกั้นมิให้ผลิตภัณฑ์ยาสูบแพร่กระจายไปทั่วโลก โดยเฉพาะอย่างยิ่งสู่ประเทศกำลังพัฒนา และหยุดยั้งการเสียชีวิตจากการสูบบุหรี่ รวมถึงการได้รับควันบุหรี่มือสอง มาตรการการควบคุมการบริโภคยาสูบตามกรอบอนุสัญญาฯ จึงเน้นไปที่การลดอุปสงค์และอุปทานยาสูบ การห้ามโฆษณาผลิตภัณฑ์ยาสูบเป็นสิ่งจำเป็นในการปฏิบัติตามหลักสุจริตตามพันธกรณีที่ประเทศภาคีมี โดยการห้ามโฆษณานั้นต้องใช้กับการโฆษณาทุกรูปแบบทั้งทางตรงและทางอ้อมโดยไม่มีข้อยกเว้น แม้ว่าผลิตภัณฑ์ยาสูบจะเป็นสินค้าชนิดหนึ่งที่ถูกต้องตามกฎหมายเช่นเดียวกับสินค้าอื่น ๆ แต่เนื่องจากยาสูบเป็นสินค้าที่มีฤทธิ์เสพติดและส่งผลกระทบต่อสุขภาพทั้งในระยะสั้นและระยะยาว ดังนั้นการผลิต การจัดจำหน่าย หรือการเผยแพร่ จึงต้องมีการกำกับควบคุมดูแลอย่างเข้มงวด ไม่สามารถปล่อยให้เกิดการผลิตหรือจัดจำหน่ายได้อย่างเสรี การใช้มาตรการทางกฎหมายในการควบคุมการบริโภคยาสูบจึงเป็นหนึ่งในหลาย ๆ มาตรการที่ถูกนำมาใช้บังคับควบคุมการบริโภคยาสูบ โดยเป้าหมายสำคัญของการใช้มาตรการทางกฎหมายของไทย คือ เพื่อขจัดสิ่งกระตุ้นที่ทำให้ประชาชนมีความต้องการที่จะบริโภคยาสูบ ซึ่งโฆษณาเป็นหนึ่งในสิ่งเร้าที่มีผลกระทบต่อความรู้สึกของผู้บริโภคเป็นอย่างมาก การโฆษณาจึงเป็นเครื่องมือสำคัญในการดึงดูดลูกค้าของการดำเนินธุรกิจอุตสาหกรรมยาสูบ รัฐจึงมีความจำเป็นต้องเข้าแทรกแซง เพื่อให้การโฆษณาผลิตภัณฑ์ยาสูบอยู่ในความควบคุมดูแล แต่กฎหมายที่ควบคุมดูแลการโฆษณาผลิตภัณฑ์ยาสูบของประเทศไทย ได้แก่ พระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ พ.ศ.2535 และ พระราชบัญญัติคุ้มครองสุขภาพของผู้ไม่สูบบุหรี่ พ.ศ.2535 บังคับใช้มาเป็นเวลากว่า 20 ปีแล้ว เนื้อหาของกฎหมาย ฐานความผิดและบทกำหนดโทษจึงล้าสมัย ไม่ครอบคลุมถึงผลิตภัณฑ์ยาสูบชนิดใหม่ รวมทั้งวิธีการโฆษณาและกลยุทธ์ทางการตลาดที่อุตสาหกรรมยาสูบพัฒนาขึ้นตามสถานการณ์และสภาพสังคมในปัจจุบัน จึงควรมีการแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายว่าด้วยการห้ามการโฆษณาผลิตภัณฑ์ยาสูบ ให้มีความเหมาะสม สามารถปรับใช้ได้ทุกสภาพสังคมและสภาวะทางเศรษฐกิจ กระทรวงสาธารณสุขและภาคประชาสังคมที่เกี่ยวข้อง จึงพยายามผลักดันกฎหมาย ควบคุมยาสูบฉบับใหม่คือพระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ พ.ศ.2560 แต่ถึงแม้จะมีการปรับปรุงบทบัญญัติให้มีความชัดเจนและครอบคลุมมากขึ้น แต่ส่วนของบทกำหนดโทษ ยังคงมีข้อบกพร่อง กล่าวคือเมื่อกฎหมายฉบับใหม่มีการบังคับใช้ไประยะหนึ่ง สภาวะทางเศรษฐกิจย่อมมีความผันผวน โทษปรับที่บัญญัติไว้ในกฎหมายฉบับใหม่อาจล้าสมัยอีก บทกำหนดโทษที่ดีจึงควรมีความยืดหยุ่นตามสภาวะทางเศรษฐกิจและใช้บังคับได้อย่างเหมาะสมในทุกยุคทุกสมัย ดังนั้นผู้เขียนจึงศึกษาเพื่อหาแนวทางการบัญญัติบทกำหนดโทษให้มีความเหมาะสมและมีความยืดหยุ่นสามารถใช้บังคับได้ในทุคยุค ทุกสมัย โดยมุ่งเน้นหาแนวทางการบัญญัติบทกำหนดโทษที่สอดคล้องกับทุกสภาวะทางเศรษฐกิจ และรวมถึงนำมาตรการทางอาญามาใช้ควบคู่กับโทษทางอาญา เพื่อให้กฎหมายควบคุมการโฆษณาผลิตภัณฑ์ยาสูบมีประสิทธิภาพสูงสุด