DOI: 10.14457/tu.the.2016.904
title: การดักฟังการสื่อสารทางโทรศัพท์: ศึกษาการตรวจสอบการใช้อำนาจตามพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา

description: ปัญหาอาชญากรรมเป็นปัญหาที่เกิดขึ้นบ่อยครั้งในสังคม การป้องกันละปราบปรามอาชญากรรมเป็นประเด็นที่กระบวนการยุติธรรมให้ความสำคัญเป็นอันดับต้นๆ ลักษณะของอาชญากรรมในอดีตไม่มีความซับซ้อน กระทำโดยบุคคลจำนวนไม่มากหรือบางกรณีอาจมีผู้ลงมือกระทำความผิดเพียงบุคคลเดียว เจ้าหน้าที่ของรัฐสามารถรวบรวมพยานหลักฐานได้ง่าย              ทำให้สามารถนำตัวอาชญากรมาลงโทษตามขั้นตอนของกฎหมายได้ แต่ด้วยการเปลี่ยนแปลง      ของสังคมและการพัฒนาทางเทคโนโลยีทำให้ลักษณะของการก่ออาชญากรรมเปลี่ยนแปลงไป กล่าวคือ อาชญากรมีการรวมตัวกันในลักษณะเป็นองค์กรอาชญากรรม มีสมาชิกหลายคนและแบ่งหน้าที่กันกระทำ อีกทั้งมีการนำเทคโนโลยีมาช่วยในการกระทำความผิดและปกปิดพยานหลักฐาน เป็นผลให้เจ้าหน้าที่รัฐรวบรวมพยานหลักฐานได้ยากเนื่องจากไม่ปรากฏวัตถุพยานที่สามารถจับต้องได้โดยตรงในต่างประเทศมีการนำเทคโนโลยีเข้ามาช่วยในการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมที่เพิ่มจำนวนและมีความซับซ้อนมากขึ้น เช่น การให้อำนาจเจ้าหน้าที่รัฐเข้าถึงข้อมูลที่ส่งถึงกันผ่านระบบอินเตอร์เน็ต การเข้าถึงข้อมูลการเคลื่อนไหวทางการเงิน การดักรับข้อมูลในรูปแบบต่างๆซึ่งรวมไปถึงการดักฟังการสื่อสารทางโทรศัพท์ ทำให้การป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมมีประสิทธิภาพมากขึ้น แต่ในขณะเดียวกันการกระทำดังกล่าวถูกมองว่าเป็นภัยต่อสิทธิและเสรีภาพของประชาชนเช่นกันในประเทศไทยมีการบัญญัติกฎหมายให้อำนาจในการเข้าถึงข้อมูลส่วนบุคคล         ของประชาชนเช่นกัน โดยในประเด็นการดักฟังการสื่อสารทางโทรศัพท์มีการบัญญัติไว้                ในพระราชบัญญัติหลายๆ ฉบับ ซึ่งแต่ละฉบับมีขอบเขตการใช้บังคับเฉพาะภายในกรอบที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติฉบับนั้น อาจเรียกได้ว่าเป็นการบัญญัติในลักษณะของ “บทกฎหมายพิเศษ”        (Jus Speciale) ซึ่งก่อให้เกิดปัญหาในกรณีที่ความผิดที่เกิดขึ้นไม่อยู่ในขอบเขตของพระราชบัญญัติ  ที่ให้อำนาจเจ้าหน้าที่รัฐดักฟังการสื่อสารทางโทรศัพท์ ทำให้การดักฟังการสื่อสารทางโทรศัพท์ซึ่งอาจเป็นวิธีการสุดท้ายในการรวบรวมพยานหลักฐานในคดีไม่สามารถกระทำได้โดยชอบด้วยกฎหมาย ด้วยเหตุนี้สำนักงานตำรวจแห่งชาติจึงได้ยกร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ให้อำนาจพนักงานฝ่ายปกครอง เจ้าหน้าที่ตำรวจ และพนักงานสอบสวน มีอำนาจในการดักฟังการสื่อสารทางโทรศัพท์ของผู้ต้องสงสัย ซึ่งการแก้ไขในประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาอันเป็นกฎหมายที่อยู่ในลักษณะของ “บทกฎหมายทั่วไป” (Jus Generale) จะทำให้การดักฟังการสื่อสารทางโทรศัพท์สามารถใช้ได้ในหลากหลายกรณีมากขึ้น แต่อย่างไรก็ตามจะต้องมีการตรวจสอบและถ่วงดุลการใช้อำนาจที่มีประสิทธิภาพเพื่อลดปัญหาการละเมิดสิทธิและเสรีภาพของประชาชนเกินสมควรจากการวิเคราะห์และศึกษาเปรียบเทียบร่างพระราชบัญญัติฉบับนี้กับพระราชบัญญัติฉบับอื่นๆ ที่มีการบัญญัติให้อำนาจในการดักฟังฯ และเปรียบเทียบกับกฎหมายของต่างประเทศ  พบว่ายังมีข้อบกพร่องในหลายประการ เนื่องจากมีการให้เจ้าหน้าที่รัฐสามารถใช้ดุลพินิจในการใช้มาตรการดักฟังการสื่อสารทางโทรศัพท์ กรอบระยะเวลาสูงสุดในการใช้มาตรการไม่มีการกำหนดไว้ กระบวนการจัดเก็บและทำลายข้อมูลที่ไม่เกี่ยวข้องกับคดียังไม่เป็นรูปธรรม อีกทั้งการตรวจสอบและถ่วงดุลระหว่างองค์กรในกระบวนการยุติธรรมยังไม่มีประสิทธิภาพด้วยเหตุนี้ ข้าพเจ้าจึงมีข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะ โดยให้มีการกำหนดกรอบระยะเวลาสูงสุดในการใช้มาตรการ มีการร่างกฎหมายลำดับรองเพื่อให้การจัดเก็บและทำลายข้อมูล              ที่ไม่เกี่ยวข้องกับคดีมีประสิทธิภาพ มีการบัญญัติครอบคลุมถึงการใช้มาตรการในกรณีมีเหตุจำเป็นเร่งด่วนซึ่งทำให้ไม่สามารถร้องขอต่อศาลได้ทันท่วงที และประการสำคัญคือให้อัยการมีบทบาทในการกลั่นกรองกระบวนการเสนอคำร้องต่อศาล เนื่องจากอัยการมีบทบาทสำคัญในการเสนอคดีขึ้นสู่ศาล หากอัยการมีบทบาทในการกลั่นกรองจะสามารถยกระดับกระบวนการตรวจสอบและถ่วงดุลอำนาจระหว่างองค์กรให้ประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น ลดปัญหาการใช้ดุลพินิจซึ่งอันอาจส่งผลกระทบต่อสิทธิและเสรีภาพของประชาชนเกินสมควร