DOI: 10.17026/ar/lxvumh
title: Collse Hoefdijk 27, Nuenen (gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten)
title: Een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek

description: ADC ArcheoProjecten heeft, in samenwerking met ArcheoWest, in februari en maart 2024 een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek uitgevoerd op de locatie Collse Hoefdijk 27 in Nuenen, gemeente Nuenen, Gerwen en Nederwetten. De aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen nieuwbouw van een bedrijfsverzamelgebouw voor 14 eenheden. Hiervoor is een omgevingsvergunning nodig.

Op basis van het bureauonderzoek is een gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld. Het plangebied is gelegen op een lage dekzandrug. Op grond deze landschappelijke ligging moet in de top van het aanwezige dekzand rekening worden gehouden met archeologische resten vanaf het Laat-Paleolithicum. Resten uit het Laat-Paleolithicum en het Mesolithicum zullen verband houden met (mogelijk) tijdelijke kampen van jagers en verzamelaars. Dergelijke vindplaatsen worden vooral in zogenoemde landschappelijke gradiëntzones aangetroffen en manifesteren zich als een strooiing van voornamelijk vuurstenen artefacten en houtskool en ondiepe grondsporen in de vorm van haardkuilen. Gezien het ontbreken van een uitgesproken gradiëntzone en de afstand tot (stromend) water, zoals de Kleine Dommel, geldt voor resten uit deze perioden een middelhoge verwachting.

Vanaf het Neolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen komen ook bewoningssporen voor van vroege landbouwers, bestaande uit paalkuilen, waterputten, afvalkuilen, greppels en spit- of haksporen. Voor resten uit deze periode geldt een hoge archeologische verwachting. Indien aanwezig zullen de resten zich in de top van het onverstoorde dekzand, direct onder een landbouwdek, aftekenen en, uitgezonderd diepe paalsporen en waterputten, tot circa een halve meter in dit pakket reiken. Het toenmalige loopvlak met inbegrip van een eventuele vondstlaag zal zich onderin de bouwvoor of een landbouwdek bevinden. 

In de Late Middeleeuwen (vermoedelijk 14e eeuw) werd ten westen van het plangebied de Collse Hoeve gesticht. Het plangebied zelf maakte aanvankelijk deel uit van de gemeenschappelijke gronden, de Collse Heide, die in het eerste kwart van de 19e eeuw werden ontgonnen en in gebruik genomen voor de landbouw. In 1924 werd in het plangebied een boerderij gebouwd. Later volgde ten oosten hiervan de bouw van een schuur. Op grond van de historische ontwikkeling van het plangebied zijn geen bewoningsresten uit de periode Late Middeleeuwen tot en met Nieuwe tijd (vóór het eerste kwart van de 20e eeuw) te verwachten. Wel kunnen uit deze periode andersoortige resten aanwezig zijn, zoals sporen van ontginningsactiviteiten. Verder moet gezien de aanleg van bebouwing en de recente sloop daarvan rekening worden gehouden met bodemverstoring.

Teneinde de hierboven beschreven verwachting te toetsen en aan te vullen is in het plangebied verkennend booronderzoek uitgevoerd. Daarbij is vastgesteld dat de ondergrond uit zeer fijn dekzand (Laagpakket van Wierden van de Formatie van Boxtel) bestaat. De bovenste 35 à 50 cm van het dekzand wordt veelal gekenmerkt door humusvlekken en humushoudende zandbrokken. Het dekzand gaat via een scherp grens over in een 35 tot 95 cm dik landbouwdek met lichtgekleurde zandbrokken en plaatselijk (sub)recent puin en grind. Aangezien het plangebied relatief laat (eerste kwart van de 20e eeuw) is ontgonnen, is geen sprake van een plaggendek, maar van een omgewerkt en met humushoudend materiaal verrijkt pakket. In dit pakket is de oorspronkelijke top van het dekzand opgenomen. 

De oorspronkelijke top van het dekzand wordt als een archeologisch relevant niveau beschouwd met betrekking tot archeologische resten uit de periode Laat-Paleolithicum tot en met Vroege Middeleeuwen. Omdat een conserverend plaggendek ontbreekt en de top van het dekzand is omgewerkt, zal een eventueel vondstniveau zijn verstoord en zullen eventuele grondsporen in de oorspronkelijk top van het dekzand grotendeels zijn uitgewist. Alleen de onderste delen van diep ingegraven grondsporen (zoals een waterput) kunnen nog bewaard zijn gebleven.
Op grond van de aangetroffen bodemopbouw dient de (middel)hoge verwachting voor resten de periode Laat-Paleolithicum tot en met Vroege Middeleeuwen naar een lage verwachting te worden bijgesteld. De lage verwachting voor bewoningsresten uit de periode Late Middeleeuwen tot en met Nieuwe tijd dient te worden gehandhaafd.