DOI: 10.17026/ar/wttgei
title: Opwaardering 380 kV Ens Zwolle, gemeente Zwartewaterland
title: Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek
title: RAAP-RAPPORT 5492

description: In opdracht van Arcadis heeft RAAP van 19-10-2021 tot 19-11-2021 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Onderzoeksgebied Opwaardering 380 kV Ens Zwolle in de gemeente Zwartewaterland.

Binnen specifieke delen van het onderzoeksgebied is sprake van archeologisch waardevolle of zeer waardevolle gebieden met een hoge of zeer hoge trefkans op het aantreffen van archeologische resten. In de polder Mastenbroek gaat het uitsluitend om verhoogde woonplaatsen/huisterpen en de locatie van 
een windmolen uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd: de Lutterzijlmolen. De locatie van de voormalige windmolen wordt doorsneden door een geplande bouwweg. Op de andere locaties zijn geen ingrepen gepland. Verder is in Mastenbroek de kans op het aantreffen van archeologische resten buiten de huisterpen, anders dan losse vondsten, relatief klein. Een uitzondering vormen mogelijk enkele gebieden met door holocene afzettingen afgedekt dekzandreliëf tussen de Nieuwe Wetering en het Zwarte Water. 

Het enige gebied met een grotere aaneengesloten zone met archeologisch waardevolle of zeer waardevolle gebieden is de buurtschap Holten. Hier snijdt het onderzoeksgebied hoge rivierduinen en dekzandruggen/koppen waar archeologische resten vanaf de prehistorie verwacht worden. In de nabijheid van een relatief groot aantal historische erven worden archeologische resten van 
voorgangers uit de late middeleeuwen en/of nieuwe tijd verwacht. Ter hoogte van het voormalige erve De Hovenier (direct ten noorden van Verkavelingsweg 7) bevindt zich een hoogspanningsmast op het voormalige erf. Bij werkzaamheden kunnen daar archeologische resten aan het daglicht komen. In de veen- en broekgebieden ten zuidoosten van Holten is de kans op archeologische resten, anders dan losse vondsten, zeer klein. 

In de buurtschap Holten zijn op basis van historische bronnen resten van verdedigingswerken (loopgraven) en gevechts-/wapenopstellingen uit de Tweede Wereldoorlog te verwachten. Op meerdere plaatsen wordt het tracé van een loopgraaf gesneden door een geplande werkweg of is een hoogspanningsmast naast een loopgraaf geplaatst. Deze locaties hebben een verhoogde kans op het 
aantreffen van resten uit de tweede wereldoorlog. Hier moet men tevens beducht zijn voor de aanwezigheid van Ontplofbare Oorlogsresten (OO). NB! De op de overzichtskaart aangegeven loopgraven zijn bij benadering, dat wil zeggen op tientallen meters nauwkeurig. De exacte locatie moet nog worden vastgesteld. 

In de laaggelegen veen- en broekgebieden ten (zuid)oosten van Holten is de kans op de aanwezigheid van archeologische resten (zeer) gering. Langs de randen het onderzoeksgebied liggen (resten van) een aantal eendenkooien. Deze vallen echter niet samen met geplande ingrepen.

Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in het plangebied (mogelijk) archeologische resten bedreigd worden door de voorgenomen bodemingrepen (bijlage 10), met name ter hoogte van de voormalige Lutterzijlmolen. Daarom wordt geadviseerd om op deze locatie de plannen zodanig aan te passen (graafwerkzaamheden tot een minimum beperken) en om mitigerende maatregelen te treffen (bijvoorbeeld gebruik van rijplaten voor bouwwegen), zodat verstoring wordt voorkomen/tot een minimum wordt beperkt. 

Indien en waar dit het geval is, en indien mitigerende maatregelen of planaanpassing niet mogelijk zijn, wordt aanbevolen in het kader van de bestaande planvorming vervolgstappen uit het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) te nemen in de vorm van een inventariserend archeologisch booronderzoek om de diepteligging en kwetsbaarheid van archeologische resten vast te stellen. In zones met dekzandreliëf op een geringe diepte in de polder Mastenbroek en in archeologisch (zeer) waardevol gebied in de buurschap Holten wordt archeologisch vervolgonderzoek aanbevolen om een 
beter beeld te krijgen van de (kans op de) aan- of afwezigheid van archeologische resten. Hierbij moet in eerste instantie geacht worden aan een verkennend of inventariserend booronderzoek op locaties waar binnen die zones ingrepen zijn gepland. 
Op en rond de locaties van de bij benadering gelokaliseerde gevechtsstellingen en loopgraven in de buurtschap Holten is een onderzoek naar ontplofbare oorlogsresten noodzakelijk. Voor de overige delen van het plangebied gelden binnen de gemeente Zwartewaterland geen planologische beperkingen. In deze delen van het plangebied wordt in het kader van dit onderzoek geen vervolgonderzoek aanbevolen.