DOI: 10.17026/dans-22z-4zhr
title: Utrecht. Plangebied de Cartesiusdriehoek, fase 2. Inventariserend veldonderzoek (verkennende fase)

description: &lt;p&gt;BAAC heeft een inventariserend veldonderzoek met behulp van boringen (verkennende fase) uitgevoerd in het plangebied Cartesiusdriehoek, fase 2, te Utrecht. In het plangebied is een bestemmingsplanwijziging op handen, waarbij voorzien wordt in een transformatie van een bedrijventerrein naar een gemengd gebied met woningbouw, bedrijven en voorzieningen. De bebouwing zal worden voorzien van parkeergarages tot circa 3 m onder maaiveld. Met deze toekomstige ontwikkelingen gaan diepe bodemingrepen gepaard, waarbij de kans bestaat dat eventueel aanwezige archeologische waarden worden bedreigd. Uit het veldonderzoek is gebleken dat het plangebied grotendeels binnen de Oud-Aa meandergordel ligt. Het plangebied strekt zich uit over een meanderbocht met oever- op beddingafzettingen met aan de uiterst westelijke zijde een restgeul. Deze restgeul markeert de laatste fase van fluviatiele activiteit van de zich in westelijke richting verplaatsende meander. Ten zuiden van deze restgeul komen komafzettingen voor, die vanaf circa 1,2 m –NAP een verdronken pleistoceen zandlandschap afdekken. De top van het pleistocene dekzandlandschap is nog intact aanwezig en wordt afgedekt door veen. Lokaal is een crevasse aangetroffen in de zuidelijk van de meandergordel gelegen kom. Op basis van het onderzoek is vastgesteld dat in het plangebied sprake is van meerdere archeologische niveaus. Het oudste niveau betreft het dekzand dat in het zuidoosten van het plangebied aanwezig is. De top hiervan bevindt zich tussen 2,9 – 3,8 m –mv (1,1 en 2,2 m –NAP). Voor dit niveau bestaat op basis van de diepteligging een middelhoge tot hoge archeologische verwachting op het aantreffen van archeologische resten van jagers-/verzamelaars uit het laatpaleolithicum - neolithicum. Een tweede niveau bestaat uit een dun pakket crevasseafzettingen van de Vecht dat zich heeft ingesneden in de komafzettingen in het zuidoosten van het plangebied. De top van dit pakket ligt tussen 0,8 – 1,9 m –mv (0,7 m +NAP en 0,7 m –NAP). De crevasseafzettingen zijn snel afgedekt door komafzettingen, waardoor bodemvorming niet of nauwelijks kon plaatsvinden. Voor deze afzettingen geldt een lage verwachting voor het aantreffen van vindplaatsen. Centraal door het plangebied, in een bocht van noordoost naar zuid naar noordwest loopt de (rest)geul van de Vecht/ Oud-Aa stroomgordel. In de top van deze geulafzettingen is een oud loopvlak aangetroffen in de vorm van een vegetatiehorizont. De top van deze vegetatiehorizont is aangetroffen op 0,45 – 1,35 m – mv ( 0 – 1 m +NAP). In de top van deze afzettingen worden archeologische resten verwacht uit de ijzertijd en de Romeinse tijd. In de geulvulling zelf kunnen tot een diepte van tenminste 2,2 m –NAP water gerelateerde vondsten worden aangetroffen zoals boten, aanlegkades, rituele deposities, afvaldumps etc. De kans op het aantreffen van dergelijke sporen/vondsten is hoog evenals de conservering van eventueel aanwezige resten. In het westen van het plangebied worden de geulafzettingen afgedekt door een pakket jongere oeverafzettingen van de Vecht. De top van deze jongere oeverafzettingen is ontkalkt wat er op wijst dat het oude maaiveld in de top van de oeverafzettingen nog (grotendeels) intact aanwezig is. Voor dit pakket geldt een hoge verwachting op het aantreffen van vindplaatsen uit de (Romeinse tijd tot en met de) middeleeuwen. Het overige deel van het plangebied bevindt zich op de Oud-Aa stroomgordel. Hier zijn oever- op bedding afzettingen aanwezig. Lokaal komen ondiepe kronkelwaardgeulvullingen voor. De oeverafzettingen zijn gedeeltelijk nog intact. In een deel van de boringen is het oorspronkelijke maaiveld (ontkalkte en gerijpte top van de oever) nog aanwezig. Voor de oeverafzettingen geldt een hoge kans op het aantreffen van archeologische resten vanaf de (ijzertijd/)Romeinse tijd tot en met de middeleeuwen. De top van dit pakket kleiige kalkloze oeverafzettingen ligt op 0,50 – 1,1 m – mv (0,5 – 1,0 m +NAP). Archeologische resten worden in het noordwestelijke deel ter hoogte van de meandergordel van de Oud Aa verwacht vanaf circa 0,5– 1,1 m – mv (0,5 – 1,0 m +NAP). Hier geldt een hoge archeologische verwachting op het aantreffen van nederzettingssporen en/of water gerelateerde complextypen uit de late bronstijd tot en met de middeleeuwen. In het zuidoostelijke deel van het plangebied worden archeologische resten verwacht vanaf circa 2,9 – 3,8 m –mv (1,1 en 2,2 m –NAP). Voor dit niveau bestaat op basis van de diepteligging een middelhoge tot hoge archeologische verwachting op het aantreffen van archeologische resten van jagers- /verzamelaars uit het laat-paleolithicum - neolithicum. Een eventueel aanwezige vindplaats zal tijdens de werkzaamheden in meer of mindere mate verstoord gaan worden. Derhalve wordt geadviseerd om bij bodemverstoringen die dieper reiken dan 40 cm –mv in de gebieden met een hoge archeologische verwachting op het aantreffen van nederzettingssporen en/of water gerelateerde complextypen uit de late bronstijd tot en met de middeleeuwen de archeologische verwachting te toetsen en aan te vullen door middel van een proefsleuvenonderzoek. Indien de bodem dieper verstoord gaat worden dan 2,6 m –NAP (circa 0,8 m –mv) dan adviseert BAAC om het begraven steentijdlandschap te onderzoeken op de aanwezigheid van jacht-/verzamelaarskampjes uit de steentijd. Gezien de diepteligging en de aanwezigheid van een (puinrijk) verstoord bovendek wordt geadviseerd het gebied met een (middel)hoge archeologische verwachting op steentijdresten door middel van een mechanisch, karterend booronderzoek te laten onderzoeken. Het boorgrid dient geschikt te zijn om een met veen afgedekte vindplaats in dekzand op te sporen. BAAC adviseert om in eerste instantie een brede zoekoptie te hanteren. Conform de richtlijnen voor karterend booronderzoek dient het karterend booronderzoek uitgevoerd te worden volgens methode A3 (13x15 m verspringend boorgrid, 12 cm boor en zeven over een 3mm zeef) . Indien blijkt dat er archeologische indicatoren aanwezig zijn in de top van het pleistocene zandlandschap dient hieropvolgend een gravend onderzoek plaats te vinden. Voor de nog bestaande bebouwingslocaties met een middelhoge verwachting vanwege de onbekende bodemopbouw adviseert BAAC de ondergrondse sloop op de locaties binnen de Oud-Aa meandergordel vanaf een diepte van 40 cm –mv archeologisch te laten begeleiden. Indien de sloopwerkzaamheden dieper reiken dan 1 m –mv dan dienen tevens de sloopwerkzaamheden in het komgebied te worden begeleid. Na de sloop van de bebouwing inclusief fundering wordt, al naar gelang de ligging van het gesloopte gebouw binnen of buiten de Oud-Aa meandergordel, geadviseerd respectievelijk een proefsleuven en een (mechanisch) verkennend en eventueel hieropvolgend karterend booronderzoek uit te laten voeren. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voorafgaand aan het gravend onderzoek dient een door het bevoegd gezag goedgekeurd Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld, waarin de eisen waaraan dit onderzoek dient te voldoen, worden vastgelegd. Voorafgaand aan het karterend booronderzoek dient een Plan van Aanpak opgesteld te worden. Hierin staat vermeld op welke manier het vervolgonderzoek wordt uitgevoerd. Ook het PvA dient voorafgaand aan het veldwerk te worden goedgekeurd door het bevoegd gezag. Bovenstaand advies is beoordeeld door de bevoegde overheid (gemeentelijk archeoloog van de gemeente Utrecht). Het bevoegd gezag heeft het door BAAC opgestelde advies in z’n geheel overgenomen.&lt;/p&gt;