DOI: 10.17026/dans-x4a-nucp
title: Archeologisch bureau- en booronderzoek modificaties gasleiding Scheemda-Delfzijl, leidingnummers N-524-08 en N-509-40, te Scheemda, Midwolda en Appingedam, gemeenten Oldambt en Appingedam (GR)

description: &lt;p&gt;Aanleiding tot het hier beschreven archeologische bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek door middel van boringen zijn de plannen van de Gasunie voor modificaties op negen deellocaties binnen leidingtracés tussen Scheemda en Delfzijl. De onderzochte locaties zijn gelegen aan de Eekerweg en de Scheemderzwaag (twee locaties) te Scheemda, aan de Zuiderpolder nabij Midwolda en aan de Energieweg en ten zuidoosten van de kruising tussen de Rijksweg N360 en N33 bij Appingedam. Door deze werkzaamheden worden mogelijk archeologische resten bedreigd. Conform de Monumentenwet van 1988 dient het onderzoeksgebied eerst te worden onderzocht op de aanwezigheid van archeologische waarden. RPS advies- en ingenieursbureau heeft MUG Ingenieursbureau, afdeling Archeologie, opdracht gegeven het onderzoek uit te voeren.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De resultaten van de onderzoeken, inclusief de conclusies en de aanbevelingen staan hieronder per onderzoeksgebied beschreven. In bijlage 2a en 2b is het advies voor het nader te onderzoeken gebied weergegeven met een gearceerd vlak.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Onderzoeksgebieden 1, 2, 3, 6, 7 en 8 Onderzoeksgebieden 1, 2, 3, 6, 7 en 8 liggen op een vlakte van getijafzettingen met poldervaaggronden die uit klei bestaan. De onderzoeksgebieden liggen binnen de oude Dollardinbraken. De bodem bestaat uit dekzand, afgedekt met veen en vervolgens klei. In de middeleeuwen vonden veel dijkdoorbraken door de zeearm de Dollard plaats, waarbij het veen plaatselijk is geërodeerd. Ook de top van het dekzand kan door de Dollardinbraken geërodeerd zijn. Door de Dollard is klei afgezet. Deze dijkdoorbraken vonden plaats tot in de 15e eeuw. De onderzoeksgebieden hebben op de gemeentelijke beleidsadvieskaart een lage archeologische verwachting voor het aantreffen van archeologische resten vanaf het maaiveld, maar wegens het afdekkende kleidek hebben ze een hoge verwachting voor het aantreffen van zowel resten uit de middeleeuwen op het veen en tot in het dekzand als voor het aantreffen van resten uit de steentijd op het dekzand, indien dit intact is. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van bekende vondsten is de kans op het aantreffen van archeologische resten uit het paleolithicum laag. In het mesolithicum was binnen de gemeente Oldambt sprake van intensievere bewoning. Voor deze periode gaat het vooral om tijdelijke kampementen van jager-verzamelaars. Deze kunnen verwacht worden in de top van het dekzand. Op basis van vondsten uit de omgeving kunnen deze resten al vanaf 0,5 m-mv voorkomen, indien sprake is van dekzandkoppen. Vanaf het neolithicum, wanneer men overgaat op landbouw en is sprake van permanent bewoonde nederzettingen (houtbouw). Indien sprake is van resten uit het neolithicum dan kunnen resten van deze permanente bewoning en agrarische activiteiten worden aangetroffen. Ook kunnen begravingen voorkomen. In het neolithicum was alleen nog bewoning mogelijk op de hogere delen van het landschap, maar uit deze periode zijn binnen de gemeentegrenzen alleen enkele losse vondsten bekend en geen nederzettingsresten. Wegens de relatief lage ligging van de onderzoeksgebieden, waar het dekzand veelal op circa 5 m-mv ligt, wordt de kans op het aantreffen van resten uit het neolithicum - in ieder geval binnen de te verstoren diepte van maximaal 2 m-mv - als zeer laag ingeschat. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Vanaf de (midden-)bronstijd was wegens de vernatting en veengroei geen bewoning mogelijk, maar kan wel sprake zijn van de aanwezigheid van losse vondsten of veenwegen. Vanaf de veenontginning in de middeleeuwen was weer bewoning mogelijk. In de zone waar deze onderzoeksgebieden liggen vonden de veenontginningen plaats vanaf de 12e of 13e eeuw. Het nabijgelegen Scheemda is ontstaan in de 12e eeuw en Eexta in de 13e eeuw. In de directe omgeving zijn vondsten uit de late middeleeuwen gedaan op een met veen overdekte dekzandkop. Ook zijn sporen van vermoedelijk een steenhuis aangetroffen. Uit de middeleeuwen en nieuwe tijd kunnen sporen van permanente bewoning (houtbouw of steenbouw en resten van agrarische activiteiten verwacht worden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het booronderzoek op onderzoeksgebied 1, 2 en 3 blijkt dat hier binnen de voorgenomen ontgravingsdiepte veen en kwelderafzettingen aanwezig zijn. Vanwege de afwezigheid van bodemlagen met archeologische potenties adviseert MUG Ingenieursbureau b.v. om geen verder archeologisch onderzoek uit te voeren.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het booronderzoek blijkt dat binnen onderzoeksgebied 6 sprake is van dekzand met een podzolbodem. MUG Ingenieursbureau b.v. adviseert om binnen onderzoeksgebied 6 nader archeologisch onderzoek uit te voeren op die plekken waar de bodemverstoringen dieper zijn dan 30 cm-mv, waarbij rekening is gehouden met een marge van circa 20 cm. Dit onderzoek kan bestaan uit een karterend onderzoek waarbij de top van het intacte dekzand wordt bemonsterd en gezeefd om eventueel aanwezige archeologische indicatoren op te sporen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het booronderzoek op onderzoekslocaties 7 en 8 blijkt dat rond de boringen 78.1, 78.2 en 78.4 sprake is van dekzand waarin een podzolbodem aanwezig is. In de overige boringen gaat het dekzand over in veen of een vergraven bodemlaag. MUG Ingenieursbureau b.v. adviseert om rond de boringen 78.1, 78.2 en 78.4 nader archeologisch onderzoek uit te voeren bij bodemverstoringen die dieper zijn dan 50 cm-mv, waarbij rekening is gehouden met een marge van circa 20 cm. Dit onderzoek kan bestaan uit een karterend onderzoek waarbij de top van het intacte dekzand wordt bemonsterd en gezeefd om eventueel aanwezige archeologische indicatoren op te sporen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Onderzoeksgebied 10a Op basis van historische kaarten blijkt dat het onderzoeksgebied altijd in landelijk gebied heeft gelegen. Binnen dit onderzoeksgebied is geen historische bebouwing bekend. Er hebben in de loop der tijd diverse wijzigingen in de percelering plaats hebben gevonden. Agrarische activiteiten en het verleggen van de perceelsgrenzen kan hebben gezorgd voor bodemverstoringen. Overige grote bodemverstorende ingrepen zijn niet bekend.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het gebied heeft een hoge archeologische verwachting op de beleidsadvieskaart van gemeente Oldambt. In de directe omgeving zijn uitsluitend vondsten uit de late middeleeuwen bekend, waaronder de resten van twee steenhuizen&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Binnen onderzoeksgebied 10a is bij het booronderzoek een boring met een A-horizont (boring 10a.1), een boring waarin oud puin aanwezig is op de top van het dekzand (boring 10a.2) en een boring waarin afzettingen van een kwelderwal aanwezig zijn (boring 10a.4) gevonden. MUG Ingenieursbureau b.v. adviseert om rond deze drie boringen (10a.1, 10a.2 en 10a.4) nader onderzoek uit te voeren indien hier bodemingrepen noodzakelijk zijn die dieper zijn dan 30 cm-mv, waarbij rekening is gehouden met een marge van circa 20 cm. Dit onderzoek kan bestaan uit een karterend onderzoek waarbij de top van het intacte dekzand wordt bemonsterd en gezeefd om eventueel aanwezige archeologische indicatoren op te sporen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Onderzoeksgebied 22 en 24 Op basis van historische kaarten liggen deze onderzoeksgebieden in landelijk gebied. Er is geen historische bebouwing bekend. De beide onderzoeksgebieden liggen aan weerszijden van de Fivel. Het pleistocene dal van de Fivel is in het holoceen opgevuld net een dik pakket veen en klei. Op de beleidskaart van de gemeente Appingedam liggen de gebieden in een zone met een hoge archeologische verwachting. Op basis van de verwachtingskaarten bij de gemeentelijke beleidsadvieskaart geldt voor de onderzoeksgebieden een middelhoge verwachting voor het aantreffen van resten uit de periode paleolithicum tot vroege bronstijd. Voor de periode late bronstijd tot en met middeleeuwen geldt een middelhoge tot hoge verwachting. Vondsten uit de periode steentijd-bronstijd worden ter plaatse van het onderzoeksgebied - in ieder geval binnen de te verstoren diepte van maximaal 2 m-mv - echter niet verwacht, gezien de diepe ligging van het dekzand op basis van geologische boringen. Vanaf de ijzertijd nam de zeespiegelstijging af en was weer bewoning mogelijk, veelal op wierden, maar soms ook in vlaknederzettingen. De bewoning vond plaats in de hogere delen van het landschap. Met name vanaf de veenontginning in de middeleeuwen was weer bewoning mogelijk buiten de wierden maar werd ook nog veel op wierden zelf gewoond. De veenontginning kwam in dit gebied op gang in de 9e of 10e eeuw. In de directe omgeving zijn diverse wierden uit de middeleeuwen of nieuwe tijd bekend en één uit de periode ijzertijd-middeleeuwen. De kans op het aantreffen van resten uit deze periode is daarom zeer hoog.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het booronderzoek blijkt dat, zowel binnen onderzoeksgebied 22 als onderzoeksgebied 24, kwelderafzettingen aanwezig zijn waarin geen indicaties zijn aangetroffen voor bodemlagen met archeologische potenties. MUG Ingenieursbureau adviseert om hier geen nader onderzoek uit te voeren. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Onderzoeksgebied 10a De bovenstaande adviezen dienen te worden getoetst en goedgekeurd door de bevoegde overheid, in deze de gemeente Oldambt (onderzoeksgebieden 1, 2, 3, 6, 7, 8 en 10a) en Appingedam (onderzoeksgebieden 22 en 24), door middel van een selectiebesluit.&lt;/p&gt;