DOI: 10.14457/tu.the.2016.1539
title: แกนนำชุมชนในฐานะผู้นำการเปลี่ยนแปลงเพื่อลดความรุนแรงในครอบครัว: กรณีศึกษาชุมชนแห่งหนึ่ง เขตบางกอกน้อย กรุงเทพมหานคร

description: การศึกษาเรื่อง “แกนนำชุมชนในฐานะผู้นำการเปลี่ยนแปลง เพื่อลดความรุนแรงในครอบครัว: กรณีศึกษาชุมชนแห่งหนึ่ง เขตบางกอกน้อย กรุงเทพมหานคร” มีวัตถุประสงค์ในการศึกษา 3 ข้อ ได้แก่ เพื่อศึกษาพัฒนาการและการเปลี่ยนแปลงแนวคิดในการทำงานของแกนนำชุมชน เพื่อลดปัญหาความรุนแรงในครอบครัว เพื่อศึกษาวิธีการและกระบวนการทำงานของแกนนำชุมชนที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลง เพื่อลดความรุนแรงในครอบครัว และเพื่อศึกษาการใช้เครื่องมือและเทคนิคในการทำงานของแกนนำชุมชนที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลง เพื่อลดความรุนแรงในครอบครัวในชุมชนแห่งหนึ่ง เขตบางกอกน้อย กรุงเทพมหานครซึ่งในการศึกษาครั้งนี้ใช้วิธีการศึกษาเชิงคุณภาพ (Qualitative Methodology) บนฐานแนวคิด “ปรากฏการณ์วิทยา” (Phenomenology) โดยใช้วิธีการเก็บข้อมูลจากการศึกษาจากเอกสาร (Documentary Study) การสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง (Semistructured) การสัมภาษณ์เชิงลึก (In-Depth Interview) รวมไปถึงการใช้การสังเกต (Observation) และการสังเกตแบบมีส่วนร่วม (Participant Observation) กับแกนนำชุมชนที่ทำงานประเด็นความรุนแรงในครอบครัว จำนวน 5 คน และเจ้าหน้าที่มูลนิธิหญิงชายก้าวไกล จำนวน 2 คน ผลการศึกษาพัฒนาการและการเปลี่ยนแปลงแนวคิดในการทำงานของแกนนำชุมชน พบว่า ชุมชนพยายามแก้ไขปัญหายาเสพติดและเรื่องเหล้ามาก่อน จนกระทั่งปัญหาความรุนแรงเริ่มขยายตัวมากขึ้น ผู้นำชุมชนจึงตระหนักถึงปัญหาความรุนแรงในครอบครัว และในปี พ.ศ. 2556 จึงได้ตัดสินใจเข้าร่วมโครงการฯ กับมูลนิธิหญิงชายก้าวไกล เพื่อแก้ไขปัญหาความรุนแรงในครอบครัว ซึ่งก่อนการเข้ามาทำงานในประเด็นความรุนแรงในครอบครัว แกนนำชุมชนไม่มีความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับความรุนแรงในครอบครัว และมีมุมมองต่อความรุนแรงในครอบครัวบนฐานความเชื่อของระบบชายเป็นใหญ่ (Patriarchy) แต่เมื่อมีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้และได้รับการพัฒนาศักยภาพแกนนำชุมชนจากมูลนิธิหญิงชายก้าวไกล ทำให้แกนนำชุมชนมีพัฒนาการและการเปลี่ยนแปลงแนวคิดในการทำงานหลายด้าน ได้แก่ การรับรู้ในความหมาย ด้านองค์ความรู้และทักษะ รวมไปถึงด้านแนวคิดการปฏิบัติงาน ผลการศึกษาวิธีการและกระบวนการทำงานของแกนนำชุมชนที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลง เพื่อลดความรุนแรงในครอบครัว พบว่า มีกระบวนการทั้งหมด 7 ขั้นตอนด้วยกัน ได้แก่ จุดเริ่มจากผู้นำ จากผู้นำสู่ทีมทำงาน ประสานทีมสหวิชาชีพร่วมทำงาน การพัฒนาศักยภาพแกนนำชุมชนและทีมสหวิชาชีพ การให้ความช่วยเหลือผู้ประสบปัญหาในระดับบุคคล ห้องชมพูหรือศูนย์ยุติความรุนแรง ลด ละ เลิกเหล้า ซึ่งเป็นศูนย์ในการให้ความช่วยเหลือผู้ได้รับผลกระทบจากความรุนแรงในครอบครัวในชุมชน โดยยึดหลักธรรมาภิบาล (Good Governance) ในการบริหารงาน และการขยายการทำงานสู่ชุมชน ทั้งนี้การปฏิบัติงานเพื่อแก้ไขปัญหาความรุนแรงในครอบครัวของชุมชนได้มีการสอดแทรกการเสริมพลังอำนาจ (Empowerment) ในทุกระดับของกระบวนการทำงาน และเนื่องจากชุมชนมีการกำหนดให้ปัญหาความรุนแรงเป็นปัญหาที่ต้องได้รับการแก้ไข ทุนชุมชน (Community Capital) ที่ดี การทำงานบนฐานชุมชนเข้มแข็ง การวางแผนจัดตั้งกองทุน และการปลูกฝังคนรุ่นใหม่เพื่อสานต่อการทำงาน ทำให้การดำเนินงานเพื่อแก้ไขปัญหาความรุนแรงในครอบครัวของชุมชนจึงมีแนวโน้มที่จะเกิดความยั่งยื่นได้นอกจากนี้ศึกษาการใช้เครื่องมือและเทคนิคในการทำงานของแกนนำชุมชนที่นำไปสู่การเปลี่ยนแปลง เพื่อลดความรุนแรงในครอบครัว ผลการศึกษาพบว่า เครื่องมือที่แกนนำชุมชนนำมาใช้ ประกอบไปด้วย ทฤษฎีไข่ดาว แผนที่เดินดิน กฎหมาย: พระราชบัญญัติคุ้มครองผู้ถูกกระทำด้วยความรุนแรงในครอบครัว พ.ศ. 2550 เครื่องมือการสื่อสาร การให้การปรึกษา ทีมสหวิชาชีพ ห้องชมพูหรือศูนย์ยุติความรุนแรง ลด ละ เลิกเหล้า และการสร้างเครือข่ายภายในและภายนอกชุมชน ทั้งนี้เทคนิคที่แกนนำชุมชนนำมาใช้ เพื่อช่วยให้การทำงานบรรลุเป้าหมาย ได้แก่ เทคนิคในการให้ความช่วยเหลือ เทคนิคการสร้างความเป็นมิตร: “ห้องชมพู” เพื่อให้ความรู้สึกด้านบวกต่อผู้ประสบปัญหา เทคนิคการติดต่อประสานงาน เทคนิคการปรับมุมมอง เทคนิคการค้นหาปัญหา เทคนิคตัวผู้นำ เทคนิคการทำงานเป็นทีม: ผู้นำหลายคน และเทคนิคการสร้างการมีส่วนร่วม ข้อเสนอแนะในการศึกษาครั้งนี้ ในด้านการปฏิบัติงาน ชุมชนควรเพิ่มจำนวนแกนนำชุมชนและสร้างแกนนำชุมชนรุ่นใหม่ๆ เพื่อแบ่งเบาภาระหน้าที่และสร้างคนใหม่ๆ เข้ามารับช่วงสานต่องาน ด้านองค์กร มูลนิธิหญิงชายก้าวไกลควรหาแหล่งทุนใหม่ๆ และเพิ่มจำนวนแหล่งทุน เพื่อสร้างความมั่นคงให้แก่องค์กร ซึ่งจะช่วยให้การทำงานขององค์กรสามารถขยายไปสู่การทำงานร่วมกับชุมชนใหม่ๆ ได้ ด้านนโยบาย ภาครัฐความเข้ามาให้การสนับสนุนการทำงานของชุมชนในการแก้ไขปัญหาความรุนแรงอย่างจริงจัง ให้ชุมชนสามารถพึ่งตนเองได้ Self-reliance เพื่อสร้างการเปลี่ยนแปลงอย่างยั่งยืน และกฎหมายที่ควรเปิดช่องทางให้แกนนำชุมชนได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายและเข้าถึงโอกาสการเป็น “พนักงานเจ้าหน้าที่”  และเสนอแนะต่อการศึกษาวิจัยครั้งต่อไปควรมีการศึกษากับแกนนำชุมชนที่ไม่ได้มาจากแกนนำชุมชนอย่างเป็นทางการ