DOI: 10.17026/dans-xj4-arg7
title: Van jagers-verzamelaars naar vroege boeren langs een migrerende Maas Onderzoek van veranderend landschap en prehistorische bewoning tussen Well en Aijen. Opgravingen in de werkvakken 2 en 4 van Hoogwatergeul Well-Aijen, gemeente Bergen (L.)

description: &lt;p&gt;Tussen de dorpen Aijen en Well vinden grootschalige grondwerkzaamheden plaats voor een te realiseren hoogwatergeul. Omdat bij de graafwerkzaamheden eventueel aanwezige archeologische waarden vernietigd kunnen worden, is een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd om de archeologische waarden in kaart te brengen. Dit inventariserend veldonderzoek is gefaseerd opgezet, en bestond uit bureau- , boor- en proefsleuvenonderzoeken tussen 1999 en 2011 (uitgevoerd door verschillende bedrijven; RAAP, ADC en BAAC). Tijdens het inventariserend veldonderzoek zijn sporen en vondsten aangetroffen uit praktisch alle archeologische perioden; van de vroege prehistorie tot de nieuwe tijd. Hierdoor openbaarde zich een zeer lange bewoningscontinuïteit, hetgeen een unieke kans bood om te onderzoeken waarom deze locatie zo aantrekkelijk was voor onze voorouders. In totaal zijn vijftig vindplaatsen aangetroffen binnen het onderzoeksgebied, waarbij sommige vindplaatsen zijn onderverdeeld in verschillende vondstclusters (sites). Een dergelijk ‘diachroon’ bodemarchief is zeldzaam, en daarom al in een vroeg stadium als archeologisch rijksmonument voorgedragen en aangemerkt door de RCE. Door de bijzonder grote omvang van het monument (160 ha), en het feit dat gezien de voorgenomen aanleg van een hoogwatergeul met diepe ontgrondingen geen enkele vindplaats binnen het monument behouden zou kunnen worden, zijn de archeologische vindplaatsen (gefaseerd) opgegraven. Onderhavig onderzoek heeft betrekking op het ex situ behoud van de meeste vroeg-prehistorische vindplaatsen direct aan de oostkant van de Maas (het onderzoeksgebied).&lt;br&gt;De microregio Well-Aijen betreft, landschappelijk gezien, een representatief deel van het Maasdal, dat wordt gekenmerkt door een rivierterras uit de Jonge Dryas met lage rivierduinen en vlechtende restgeulen, een onder een zanddek begraven vroeg-holocene kronkelwaard, een diepe, holocene restgeul opgevuld met organisch materiaal, en een dek van relatief jonge hoogwaterafzettingen. Uit de holocene restgeul is een schat aan paleolandschappelijke informatie verzameld, die het mogelijk maakt om in detail de natuurlijke vegetatieontwikkeling, de introductie van landbouwgewassen en de wijzigingen in het (agrarisch) landgebruik over bijzonder lange perioden te reconstrueren. Wat het gebied nu juist belangrijk maakt, is dat bewoningssporen uit meerdere perioden (diachroon) en per individuele periode op verschillende landschapselementen (synchroon) kunnen worden bestudeerd. Deze zijn gekoppeld aan zowel gegevens over zowel de geogenetische landschapsontwikkelingen (abiotisch landschap) als de vegetatie- en landgebruikontwikkelingen (biotisch landschap). De archeologische vondsten en sporen kennen daarnaast een bijzonder hoge mate van gaafheid (door afdekking van het prehistorische landschap), en een grote mate van continuïteit, waarmee het verhaal wordt verteld over de vroegste bewoning van het Maasdal in relatie met de landschapsdynamiek. Voor zowel het abiotische landschap (fysische geografie) als het biotische landschap (palynologie) zijn 17 paleogeografische vensters gemaakt, met tijdsintervallen van circa 500 jaar. De diachrone ontwikkeling van het Maasdal tussen Well en Aijen kon zo met een hoge mate van detail worden gereconstrueerd. In deze paleogeografische reconstructies zijn vervolgens de vindplaatsen geplaatst, die met 14C-dateringen absoluut zijn gedateerd.&lt;/p&gt;