DOI: 10.14457/tu.the.2018.1308
title: ปัญหาการถอดถอนออกจากตำแหน่งโดยองค์กรตุลาการ

description: การถอดถอนออกจากตำแหน่ง หรืออิมพีชเมนต์ (Impeachment) เป็นเครื่องมือทางการเมืองหนึ่งที่ใช้ควบคุมและตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมือง ข้าราชการ และเจ้าหน้าที่รัฐระดับสูงที่ใช้อำนาจรัฐในทางที่มิชอบต้องพ้นจากตำแหน่งโดยมีลักษณะเป็นเรื่องทางการเมืองมิใช่กระบวนการทางกฎหมาย ความมีลักษณะทางการเมืองของการถอดถอนแสดงออกผ่านปัจจัยสามประการ ประการแรก องค์กรที่มีอำนาจถอดถอนจะมีความเชื่อมโยงกับฝ่ายการเมือง โดยจะกำหนดให้ฝ่ายนิติบัญญัติหรือองค์กรพิเศษที่ประกอบไปด้วยผู้แทนของประชาชนเป็นองค์กรที่มีอำนาจในการลงมติถอดถอนหรืออย่างน้อยต้องมีส่วนร่วมในกระบวนการพิจารณาเบื้องต้น ประการที่สอง ลักษณะของเหตุแห่งการถูกถอดถอนจะประกอบไปด้วยเหตุที่มีลักษณะเป็นกฎเกณฑ์ที่เป็นอัตวิสัย และเหตุที่มีลักษณะเป็นกฎเกณฑ์ที่เป็นภาวะวิสัยประการที่สาม ผลของการถูกถอดถอนจะจำกัดเพียงการต้องพ้นจากตำแหน่งและอาจต้องสูญเสียสิทธิบางประการไปโดยไม่มีการกำหนดโทษทางอาญาแก่ผู้ถูกถอดถอน การพิจารณาโทษทางอาญาต้องกระทำตามกระบวนการทางอาญาโดยองค์กรตุลาการ การถอดถอนออกจากตำแหน่งซึ่งเป็นกระบวนการทางการเมืองกับการพิจารณาโทษทางอาญาซึ่งเป็นกระบวนการทางกฎหมายจึงเป็นกระบวนการที่แยกออกจากกัน วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์ในการศึกษาโต้แย้งแนวความคิดที่ว่ารัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ไม่มีแนวคิดเรื่องการถอดถอนออกจากตำแหน่งอย่างที่เคยกำหนดไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2540 และ 2550 แล้ว ผู้ที่มีความคิดในลักษณะดังกล่าวเห็นว่าผู้ร่างรัฐธรรมนูญเล็งเห็นถึงความไม่มีประสิทธิภาพของการถอดถอนออกจากตำแหน่งที่ถูกใช้โดยวุฒิสภาซึ่งวุฒิสมาชิกมีความเชื่อมโยงกับฝ่ายการเมือง ประกอบกับหลักการถอดถอนออกจากตำแหน่งของไทยมีลักษณะเป็นกระบวนการทางการเมืองโดยกำหนดให้วุฒิสภาซึ่งเป็นฝ่ายการเมืองเป็นองค์กรที่มีอำนาจในการลงมติถอดถอน และลักษณะของเหตุแห่งการถูกถอดถอนจะมีคำว่า “ส่อ” เป็นองค์ประกอบสำคัญทำให้การพิสูจน์ความผิดไม่จำต้องกระทำจนปราศจากซึ่งข้อสงสัย รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 234 (1) ประกอบกับมาตรา 235 จึงตัดคำว่า “ส่อ” ออกจากการเป็นองค์ประกอบของข้อกล่าวหา และตัดอำนาจในการลงมติของวุฒิสภาพร้อมทั้งให้อำนาจนี้แก่องค์กรตุลาการพิจารณาในลักษณะของการดำเนินกระบวนการทางกฎหมายอันเป็นการยืนยันว่ารัฐธรรมนูญปัจจุบันไม่มีเรื่องการถอดถอนออกจากตำแหน่งแล้วอย่างไรก็ตาม เมื่อพิจารณามาตรา 234 (1) ประกอบกับมาตรา 235 พบว่ายังมีแนวคิดเรื่องการถอดถอนออกจากตำแหน่งปะปนอยู่เนื่องจากลักษณะของข้อกล่าวหาประการหนึ่ง คือ การฝ่าฝืนหรือไม่ปฏิบัติตามมาตรฐานทางจริยธรรมอย่างร้ายแรง เป็นข้อกล่าวหาที่มีลักษณะเป็นเรื่องในทางอัตวิสัยในการตีความของบุคคลซึ่งเป็นข้อกล่าวหาที่ใช้ในกระบวนการถอดถอนมิใช่เหตุที่ใช้ในการดำเนินกระบวนการทางกฎหมาย นอกจากนี้เมื่อพิจารณาลักษณะของผลแห่งคดีกำหนดให้พ้นจากตำแหน่งนับแต่วันที่ศาลประทับฟ้องและยังถูกเพิกถอนสิทธิลงสมัครเลือกตั้งซึ่งหากเป็นเรื่องกฎหมายก็ไม่มีความจำเป็นต้องกำหนดไว้โดยเฉพาะเนื่องจากเมื่อถูกดำเนินคดีและถูกจำคุกก็จะทำให้ต้องพ้นจากตำแหน่งและถูกเพิกถอนสิทธิดังกล่าวอยู่แล้ว จึงนำมาซึ่งข้อสรุปว่ารัฐธรรมนูญ 2560 ยังมีแนวคิดเรื่องการถอดถอนออกจากตำแหน่งอยู่และมีลักษณะเป็นการให้องค์กรตุลาการมีอำนาจในการถอดถอนซึ่งองค์กรตุลาการของประเทศไทยมีปัญหาเรื่องความชอบธรรมทางประชาธิปไตยในการเข้าสู่ตำแหน่งทำให้การใช้อำนาจถอดถอนโดยองค์กรตุลาการขาดความเชื่อมโยงทางอำนาจกับประชาชนโดยเฉพาะการถอดถอนตำแหน่งที่มาจากการเลือกตั้งของประชาชน นอกจากนี้องค์กรตุลาการของไทยยังแทบไม่ถูกตรวจสอบถ่วงดุลอำนาจจากฝ่ายการเมืองอื่นเลยเนื่องจากมีแนวความคิดว่าการตรวจสอบถ่วงดุลอำนาจองค์กรตุลาการจะกระทบต่อความเป็นอิสระในการพิจารณาพิพากษาคดีจากการศึกษาหลักการถอดถอนออกจากตำแหน่งนำมาซึ่งข้อเสนอแนะว่า องค์กรตุลาการของไทยมีอำนาจในการถอดถอนบุคคลออกจากตำแหน่งได้ก็ต่อเมื่อการเข้าสู่ตำแหน่งของผู้พิพากษาและตุลาการต้องมีความชอบธรรมทางประชาธิปไตยเพื่อให้การใช้อำนาจถอดถอนมีความเชื่อมโยงกับประชาชน หากแนวทางดังกล่าวไม่สามารถเกิดขึ้นได้เนื่องจากบริบทของสังคมไทยก็ต้องให้ฝ่ายการเมือง คือ ฝ่ายนิติบัญญัติเป็นองค์กรที่มีอำนาจในการถอดถอนดังเดิม