DOI: 10.17026/ar/rpnsyr
title: Kreynckstraat 3, waarneming: Waar de Straethamer uithangt
title: archeologisch en bouwhistorisch onderzoek in Kreynckstraat 3 te Zutphen
title: Zutphense Archeologische Publicaties 154

description: De wens om een keldervloer te verlagen om extra stahoogte te krijgen in het pand Kreynckstraat 3 in Zutphen is de aanleiding geweest voor een kleinschalig onderzoek. Dit onderzoek beoogde op de eerste plaats inzicht te geven op de vraag of dit uitdiepen van de kelder archeologische consequenties zou hebben, m.a.w.: zou er dan verder archeologisch onderzoek noodzakelijk zijn. Zou er onder het huidige vloerniveau bijvoorbeeld een nog oudere vloer liggen met daarop een archeologisch “steriele” zand- of puinlaag, dan was verder archeologisch onderzoek niet nodig. Indien direct onder het vloerniveau echter middeleeuwse grondlagen met mogelijk sporen aanwezig zouden zijn, dan zou er wel een opgraving uitgevoerd moeten worden om deze fenomenen te documenteren. Daarbij is er gelet op de diepte van de funderingen, ook niet onbelangrijk bij een verlaging van het vloerpeil.
Kreynckstraat 3 ligt in een deel van de stad dat daar in de 12e eeuw aan is toegevoegd. De westelijke stadsgracht was op dat moment echter niet de (huidige) Berkel, zoals die tot de huidige dag langs de Barlheze stroomt, maar volgde het tracé van de verdwenen straat Apenstert, zo’n 40 meter oostelijker. De bebouwing tussen deze Apenstert en de Barlheze dateert pas uit de 13e eeuw. In het huidige bouwblok aan de Kreynckstraat liggen nummer 1, 3 en 5 binnen de oude gracht, en nummer 7 en 9 óp deze 12e-eeuwse gracht. Er is wel gelet op een eventuele aanzet van een oude gracht, maar deze is inderdaad niet aangetroffen. Op de plaats van Kreynckstraat 1, 3 en 5 zal wel in de 12e eeuw de aarden verdedigingswal hebben gelegen. Uit het onderzoek aan het Broederenkerkplein is gebleken dat de aarden wal in de eerste decennia van de 13e eeuw is geslecht en dat er houten huizen op nieuw uitgegeven percelen zijn gebouwd.
Dat zou ook het geval kunnen zijn met de percelen Kreynckstraat 1, 3 en 5.
De vier gegraven putjes hebben allemaal een erg verschillende bodemopbouw. De overeenkomst is echter dat alle lagen louter middeleeuws materiaal bevatten, met uitzondering van de dunne zandlaag die als vlijlaag is aangebracht onder de huidige baksteenvloer. Die bevat materiaal van rond 1700. De lagen daaronder bevatten veel 13e-eeuws materiaal, maar in sommige lagen is dit gemengd met 14e-eeuws aardewerk. De meest informatieve stratigrafie werd aangetroffen in de put aan de straatzijde, werkput 4. Deze laat rond de ca. 40 cm onder het vloerniveau een leemvloer zien. Deze heeft geen dateerbaar materiaal opgeleverd, maar de laag daarboven bevat een substantiële hoeveelheid materiaal uit waarschijnlijk het eerste kwart van de 15e eeuw. Opvallend genoeg zit deze leemvloer dus alleen in het voorste deel van het huis. 
Het feit dat de kelder van meet af aan een erg geringe stahoogte heeft gehad, dat keldermuren tot vlak onder de vloer reiken, en niet dieper, en dat er onder de keldervloer vooral lagen en sporen uit de 13e , 14e en begin 15e eeuw aanwezig 28 
zijn, doet vermoeden dat de kelder niet uit de bouwtijd van het huis (rond 1300) dateert, maar er later onder is gegraven. Men groef langs de funderingsmuren precies tot zo diep als dat de muren reikten. Een andere aanwijzing daarvoor komt van het type gewelf, dat vrij hoog in de muren ingekast is. Troggewelven¬kelders komen in Zutphen en Deventer vooral voor in de tweede helft van de 15e eeuw en de 16e eeuw. In Deventer zijn ze zelfs zeer algemeen in die periode. 
Het aanbrengen van een kelder onder het bestaande huis past goed bij een grote verbouwing. De verdiepingsbalklaag en de zolderbalklaag vertoont sleutelstuk¬ken met een peerkraalvorm. Dit type is eveneens gangbaar in de periode 1450-1550 (en wellicht nog iets later). Tot slot is het gebruik van Bentheimer zand¬steen in de vensters van de voorgevel een aanwijzing voor een verbouwing die in elk geval na 1475 zal hebben plaatsgevonden. Vanaf de laatste decennia van de 15e eeuw verdringt het gebruik van zandsteen dat van trachiet. In de 16e en 17e eeuw wordt zandsteen rijkelijk toegepast in Zutphen. Voorzichtig kunnen we de aanleg van de kelder binnen oudere muren dateren op de periode 1475-1550. Omdat de bouwers niet onder het niveau van de bestaande funderingsmuren wilden uitkomen, kreeg de kelder een beperkte stahoogte. Met een kleinere gemiddelde lengte van de mens was dat 500 jaar geleden geen bezwaar.
De waarneming in werkput 4 laat echter de mogelijkheid open dat het huis uit 1300 al een kleinere kelderruimte had, direct aan de straat. De bouwmuur zit hier aanmerkelijk dieper en er is een middeleeuwse leemvloer aangetroffen die ouder is dan 1400. Erop lag veel vondstmateriaal uit de eerste helft van de 15e eeuw.
description: het project betreft een kleinschalige waarneming, waardoor de dataset niet geheel conform de standaard is. er zijn geen dagrapporten, direct na afloop van het onderzoek is het rapport van het onderzoek geschreven. Er zijn ook een foto- sporen- en tekeningenlijsten. De sporen zijn beschreven in het rapport en staan bij de digitale profieltekening ook beschreven (20221006100239 profielen.pdf). Aan de hand van het bestand KS3_vlak.pdf is te zien waar de werkputten liggen. Verder staat alles in het rapport