DOI: 10.14457/tu.the.2018.1584
title: การจัดการตนเองของกองทุนสวัสดิการชุมชนจังหวัดสงขลา

description: การศึกษาครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการจัดการตนเองของกองทุนสวัสดิการชุมชนจังหวัดสงขลา ปัจจัยเงื่อนไขที่เกี่ยวข้องกับการจัดการตนเองของกองทุนสวัสดิการชุมชนจังหวัดสงขลา และจัดทำข้อเสนอเชิงนโยบายด้านสวัสดิการชุมชน เพื่อนำไปสู่การพัฒนาขับเคลื่อนกองทุนสวัสดิการชุมชนให้เกิดการจัดการตนเองอย่างเข้มแข็งและยั่งยืน โดยใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ ในการเก็บรวบรวมข้อมูลด้วยการศึกษาจากเอกสาร การสัมภาษณ์แบบเจาะลึกควบคู่กับการสังเกตทั้งแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม และใช้แบบสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้างเป็นเครื่องมือในการเก็บรวบรวมข้อมูลจากผู้ให้ข้อมูลหลัก ประกอบด้วย ภาครัฐ ได้แก่ ผู้บริหารสถาบันพัฒนาองค์กรชุมชน สำนักงานภาคใต้ ผู้บริหารองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และภาคประชาชน ได้แก่ คณะกรรมการบริหารกองทุนสวัสดิการชุมชน และสมาชิกกองทุนสวัสดิการชุมชน พื้นที่ในการศึกษา ประกอบด้วย กองทุนสวัสดิการชุมชนเทศบาลตำบลบางเหรียง อำเภอควนเนียง กองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลป่าชิง อำเภอจะนะ และกองทุนสวัสดิการชุมชนตำบลทุ่งหวัง อำเภอเมือง ผลการศึกษาพบว่า การจัดการตนเองของกองทุนสวัสดิการชุมชนจังหวัดสงขลา ประกอบด้วย 3 ด้านหลัก คือ 1) ด้านการบริหารจัดการ เป็นการจัดระเบียบภายในกองทุนฯ ที่เชื่อมโยงกับด้านอื่นๆ ซึ่งเกี่ยวข้องกับแผนการดำเนินงาน ระเบียบกติกา และการขับเคลื่อนการดำเนินงานของกองทุนฯ โดยมีคณะกรรมการบริหารกองทุนฯ และสมาชิกกองทุนฯ เป็นกลไกสำคัญ ตลอดจนการมีความสัมพันธ์เชื่อมโยงกับองค์กรภายในและองค์กรภายนอกชุมชน 2) ด้านการเงินและเศรษฐกิจ เป็นการจัดการเงินของกองทุนฯ ในระดับหมู่บ้านและระดับตำบล ภายใต้บทบาทหน้าที่ของคณะกรรมการบริหารกองทุนฯ ครอบคลุมถึงการจัดระบบบัญชีและการตรวจสอบ การคัดกรองสมาชิกก่อนการอนุมัติให้เงินกู้ยืม การติดตามและแก้ปัญหากรณีสมาชิกไม่ผ่อนชำระเงินคืน การกำหนดเงื่อนไขการจัดสวัสดิการบนพื้นฐานฐานะทางการเงิน และการวางแผนเพื่อให้เงินกองทุนฯ เพียงพอต่อการจัดสวัสดิการ รวมถึงการเชื่อมโยงกองทุนต่างๆ การสนับสนุนกิจกรรมสาธารณะ และการขยายผลสู่การพัฒนาอาชีพ 3) ด้านสังคม เป็นระบบการจัดสวัสดิการอย่างเป็นองค์รวม ครอบคลุมบุคคลทุกกลุ่มในชุมชน ตลอดจนผู้ด้อยโอกาส และการพิจารณาคุณภาพชีวิตของสมาชิกในภาพรวม ตลอดจนการสร้างแรงจูงใจให้สมาชิกในการออมและมีส่วนร่วมในกิจกรรม รวมถึงมีการสื่อสารภายในและภายนอกกองทุนฯ ผ่านช่องทางที่เหมาะสม ปัจจัยเงื่อนไขที่เกี่ยวข้องกับการจัดการตนเองของกองทุนฯ จ.สงขลา ประกอบด้วย ปัจจัยเงื่อนไขภายใน ได้แก่ 1) การมีเป้าหมายหลักร่วมกัน 2) โครงสร้างองค์กรของกองทุนฯ ทำให้มีการแบ่งบทบาทหน้าที่อย่างชัดเจน 3) คณะกรรมการบริหารกองทุนฯ เป็นกลไกหลักในการขับเคลื่อนดำเนินงาน 4) ระบบการเงินและบัญชี มีการจัดการเงินกองทุนฯ อย่างเป็นระบบ รวมถึงการเปิดเผยข้อมูลการเงิน ทำให้มีความโปร่งใสและน่าเชื่อถือ ตลอดจนการสร้างรายได้จากการลงทุน 5) การวางแผนที่เชื่อมโยงกับสถานการณ์ด้านการเงิน 6) จำนวนสมาชิกของกองทุนฯ ปัจจัยเงื่อนไขภายนอก ได้แก่ 1) การสนับสนุนจากรัฐบาลและองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ช่วยให้กองทุนฯ มีความมั่นคงด้านการเงิน และเมื่อไม่ได้รับการสนับสนุน ก็ส่งผลต่อความมั่นคงด้านการเงินเช่นกัน 2) สภาพเศรษฐกิจ อาชีพหลักในภาคการเกษตรเป็นแรงจูงใจต่อการเข้าร่วมเป็นสมาชิก และช่วงที่ราคาผลผลิตตกต่ำและรายได้ลดลง นำมาสู่การตัดสินใจลาออก 3) บริบททางสังคมของชุมชน เกี่ยวข้องกับสมาชิกวัยสูงอายุ มีผลให้เกิดรายจ่ายด้านสวัสดิการจำนวนมาก และการมีวิถีชีวิตบนพื้นฐานความสัมพันธ์ของเครือญาติและเพื่อนบ้าน มีประเพณีวัฒนธรรมและกิจกรรมร่วมกัน ทำให้ก่อตั้งกองทุนฯ ได้สำเร็จ รวมถึงมิติพหุวัฒนธรรมที่เกี่ยวข้องกับศาสนา 4) เทคโนโลยี เช่น การใช้โปรแกรมคอมพิวเตอร์ การสื่อสารทางโทรศัพท์และแอพพลิเคชั่นไลน์ ช่วยสนับสนุนการดำเนินงานให้มีประสิทธิภาพ ขณะเดียวกัน เมื่อประสบปัญหาการใช้งาน ก็เป็นข้อจำกัดด้วยเช่นกัน 5) สภาพแวดล้อม เกี่ยวข้องกับการมีที่ตั้งกองทุนฯ บริเวณจุดศูนย์กลางของตำบล ทำให้บุคคลเข้ามามีส่วนร่วมในกิจกรรมต่างๆ ได้สะดวก และสมาชิกส่วนใหญ่มีความเข้าใจและความเชื่อมั่นต่อกองทุนฯ รวมถึงความเป็นเครือข่ายระดับจังหวัด มีสมาคมสวัสดิการภาคประชาชนสงขลาเป็นกลไกสนับสนุนส่งเสริมการดำเนินงาน ข้อเสนอเชิงนโยบายด้านสวัสดิการชุมชน คือ 1) ระดับภาครัฐ ภาครัฐส่วนกลางควรมีบทบาทในการเชื่อมประสานกับนโยบายระดับท้องถิ่น เพื่อนำไปสู่แนวทางปฏิบัติร่วมกัน และควรปรับแนวทางการสนับสนุนกองทุนฯ โดยพิจารณาจากสัดส่วนสมาชิกของกองทุนฯ กับจำนวนประชากรทั้งตำบล เพื่อให้เกิดการสมทบอย่างต่อเนื่อง และควรปรับบทบาทในฐานะองค์กรสนับสนุนการจัดสวัสดิการชุมชน กรณีที่มีทิศทางการจัดสวัสดิการเช่นเดียวกับชุมชน 2) ระดับท้องถิ่น ควรสร้างความเข้าใจต่อบทบาทขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นอย่างทั่วถึงในการสนับสนุนกองทุนฯ 3) ระดับพื้นที่กองทุนฯ จ.สงขลา ควรสร้างเครือข่ายความร่วมมือกับองค์กรภายในและภายนอกชุมชน ควรมุ่งเน้นการบูรณาการความร่วมมือระหว่างท้องถิ่นกับคนในชุมชน และการยึดหลักการพึ่งตนเอง ควรการทำงานเชิงรุกหรือสร้างกลยุทธ์ใหม่ในระดับเครือข่ายภายใต้สมาคมฯ ผ่านกระบวนการถอดบทเรียนและการเรียนรู้ร่วมกันในเครือข่าย