DOI: 10.17026/dans-zea-uqdw
title: Empese en Tondense Heide Brummen

description: &lt;p&gt;KSP Archeologie heeft een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Empese en Tondense Heide (gemeente Brummen). Het onderzoek is uitgevoerd in het kader van de bestemmingsplanwijziging voor de herinrichting van het gebied ten behoeve van natuurontwikkeling.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het doel van het archeologische bureauonderzoek was het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Voor alle dekzandruggen in zowel deelgebied 1 en 2 als in deelgebied 5 geldt, op grond van de al bekende vindplaatsen in de directe omgeving en/of op grond van de landschappelijke situatie (overgang van hoge naar lage natte gebieden), een hoge verwachting op het aantreffen van vindplaatsen van jager-verzamelaars uit het Laat-Paleolithicum tot en met Neolithicum alsmede voor nederzettingsresten van landbouwers vanaf het Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw). Voor deelgebied 1 en 2 geldt op grond van het historisch kaartmateriaal een lage verwachting voor bebouwing/bewoningsresten vanaf de Late Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw) tot en met de Nieuwe tijd. Voor deelgebied 5 geldt voor het noordelijk uiteinde op grond van het historisch kaartmateriaal een hoge verwachting op het aantreffen bebouwing/bewoningsresten vanaf de Late Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw) tot en met de Nieuwe tijd en voor de rest van deelgebied 5 een lage verwachting. Voor deelgebied 4 evenals het noordwestelijke deel van deelgebied 1 en 2 gelegen binnen een vlakte met sneeuwsmelt-waterafzettingen geldt op grond van de landschappelijke ligging en het historisch kaartmateriaal een lage verwachting voor alle perioden vanaf het Laat-paleolithicum tot en met de Nieuwe tijd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Off-site sporen vanaf het Laat-Paleolithicum tot en met Nieuwe tijd worden in het plangebied verwacht in deelgebied 1 en 2 en deelgebied 5, grenzend aan de Veldbeek dan wel de drassige/ven-achtige zone in het midden van deelgebied 1 en 2. Voor het grootste deel van de dalvormige laagtes binnen deelgebied 1 en 2 en deelgebied 5 kan nog geen uitspraak worden gedaan, omdat onbekend is of er op de aangrenzende dekzandruggen vindplaatsen aanwezig. Daarom geldt er een onbekende verwachting voor de dalvormige laagtes. Tot nu toe geldt alleen voor de locatie van de dalvormige laagte (Veldbeek) grenzend aan het AMK-terrein 12692 binnen deelgebied 1 en 2 een hoge verwachting.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De oorspronkelijke bodem in het plangebied (podzol- dan wel beekeerd- dan wel gooreerdbodem) is door de langdurige bodembewerking (ploegen) minimaal tot 30 cm diep verploegd, waardoor eventueel aanwezige vindplaatsen van jagers-verzamelaars op de dekzandruggen, grotendeels zullen zijn verstoord. De eventuele vondsten worden verspreid in de bouwvoor verwacht en de meeste sporen (zijn ondiep) zullen zijn verdwenen, hoewel uit de bestudeerde vuursteenvindplaatsen (paragraaf 2.4) is gebleken dat soms toch nog delen van de B-horizont op de dekzandruggen bewaard is gebleven.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor bepaalde delen van het plangebied wordt door KSP Archeologie vervolgonderzoek aanbevolen (Bijlage 7, advieskaart). Afhankelijk van de resultaten van een eventueel uit te voeren vervolgonderzoek (zie onderstaand voorstel voor een karterend booronderzoek) op een deel van de dekzandruggen kan daarna worden bepaald of in bepaalde delen van de dalvormige laagtes binnen deelgebied 1 en 2 en deelgebied 5 al dan niet vervolgonderzoek nodig is. Op Figuur 13 is te zien dat de aan te leggen kades (oranje lijn) zich ook uitstrekken tot buiten deelgebied 1 en 2 en deelgebied 5. Deze vallen buiten de scope van het huidige onderzoek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor alle ingrepen op de dekzandruggen die dieper reiken dan 30 cm beneden maaiveld, zoals de nieuw aan te leggen loop van de Veldbeek en het stuk bijbehorende kade wordt een archeologische begeleiding aanbevolen evenals voor het stuk dalvormige laagte ten westen van het AMK-terrein 12692 (Bijlage 7, advieskaart).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Om de bovengenoemde geschetste problematiek met betrekking tot de aanwezigheid van vuursteenvindplaatsen en off-site sporen deels te ondervangen wordt voor de deelgebieden 1, 2 en 5 het voorstel gedaan om die delen van de dekzandruggen (grenzend aan de Veldbeek dan wel de drassige/ven-achtige zone in het midden van deelgebied 1 en 2) waar de bouwvoor/plaggendek wordt verwijderd te onderzoeken in de vorm van een karterend booronderzoek (en eventueel een oppervlaktekartering als sprake is van een akker met redelijke vondstzichtbaarheid)(Bijlage 7).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Daar waar geen bouwvoor op de dekzandruggen wordt verwijderd, maar waar deze grenzen aan de dalvormige laagtes waar wel een bouwvoor wordt verwijderd, wordt als optie een archeologische begeleiding aanbevolen van de te verwijderen bouwvoor in de dalvormige laagtes, zodat eventuele off-site resten kunnen worden opgespoord. Deze zijn nog niet in de advieskaart (Bijlage 7) opgenomen, omdat de kans op het aantreffen van off-site resten onbekend is en het relatief grote gebieden betreft&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het voorstel om eventuele vindplaatsen op de dekzandruggen op te sporen waar de bouwvoor wordt verwijderd, wordt vanwege het relatief kleine oppervlak van de locaties geadviseerd om deze verwachting te toetsen door middel van een Inventariserend Veldonderzoek, karterende fase. Met dit onderzoek wordt de bodem systematisch onderzocht op de aanwezigheid van archeologische indicatoren. Aan de hand van de Leidraad inventariserend veldonderzoek, Deel karterend booronderzoek (Tol e.a. 2012) wordt een booronderzoek aanbevolen in een grid van 20 x 25 m (methode E1, brede zoekoptie). Gezien de hoge archeologische verwachting voor meerdere perioden en meerdere type vindplaatsen wordt gekozen voor de brede zoekoptie.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor de archeologische begeleiding van de nieuw aan te leggen loop van de veldbeek met de daarbij behorende kade en de begeleiding van de dalvormige laagte ten westen van het AMK-terrein 12692 wordt aanbevolen om deze uit te voeren onder het protocol opgraven. Voor deze begeleiding is een Programma van Eisen (PvE) noodzakelijk waarin beschreven staat waaraan het onderzoek moet voldoen en hoe het dient te worden uitgevoerd.&lt;/p&gt;