DOI: 10.17026/ar/aloc1z
title: Archeologisch vooronderzoek plangebied Van der Doeslaan 8 te Wassenaar, gemeente Wassenaar

description: Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende en karterende boringen uitgevoerd voor een plangebied aan de Van der Doeslaan 8 te Wassenaar, gemeente Wassenaar (kaart 1; afbeelding 1). Het plangebied bestaat uit de percelen B12267, 12268 en 12269, met een oppervlakte van ca. 4.330 m2 (afbeelding 2). Het plangebied is momenteel vrijwel onbebouwd, met uitzondering van een klein bijgebouw aan de oostzijde van het plangebied. Het plangebied is begroeid met bomen.

Het plangebied heeft volgens het bestemmingsplan een tweetal vlakken waar nieuwbouw mogelijk is. De opdrachtgever wil middels het rapport duidelijkheid verkrijgen dat bij koop nieuwbouw ook daadwerkelijk kan plaatsvinden. De uitslag van het onderhavige onderzoek is daarbij bepalend voor het al dan niet van toepassing zijn van een ontbindende voorwaarde in de koop/verkoopovereenkomst. Er mag dus worden uitgegaan van toekomstige nieuwbouw binnen het plangebied, maar aard/ligging/diepte etc. zijn nog onbekend. 

Voorafgaand aan mogelijke toekomstige ontwikkelingen dient daarom in kaart te worden gebracht of er binnen het plangebied mogelijk archeologische waarden in het geding zijn. Gezien de aard van de verwachte ingrepen (nieuwbouw) zullen deze mogelijk tot in het relevante archeologische niveau reiken.

Het bureauonderzoek wijst uit dat het plangebied is gelegen binnen de tuin van de buitenplaats Rijksdorp, net buiten de bebouwing volgens de Kadastrale kaart van 1811-1832. Eventuele resten van de tuinaanleg zijn waarschijnlijk verloren gegaan, en verrommeld bij de herinrichting van het landgoed tot villapark. Resten van paden en bloembedden zijn waarschijnlijk opgenomen in de huidige bouwvoor; duidelijker op te sporen resten zoals die van vijvers of (bij)gebouwen lijken buiten het plangebied te hebben gelegen. 
Tot de vorming van de buitenplaats bevond het plangebied zich op de rand van het duingebied met de aangelegen akkers. DINO-boringen in de nabije omgeving geven tot dieptes van 3 tot 6,5 m -mv alleen duinzand aan, behorende tot het Laagpakket van Schoorl (Jonge Duinen); bij booronderzoeken in de directe omgeving zat alleen duinzand tot einde boringen respectievelijk op 4 m-mv (Bontiuslaan 1a) en 2,15 m -mv (Vleysmanlaan 9). Binnen een mogelijke aanlegdiepte van nieuwbouw (globaal een fundering tot ca. 1 m -mv, eventueel met kelder tot doorgaans 3 m -mv) worden eigenlijk alleen resten uit de Late Middeleeuwen/Nieuwe tijd verwacht, mogelijk als overstoven akkercomplexen of woonplaatsen in het Jonge Duinzand. Afzettingen van Walcheren/Wormer binnen de onderzoeksdiepte van ca. 3-4 m worden alleen verwacht aan de overzijde van de Katwijkseweg, en spelen waarschijnlijk geen rol binnen het plangebied, al kan dit ook niet geheel worden uitgesloten.

Om dit verwachtingsmodel te toetsen is op 3 augustus 2022 een inventariserend veldonderzoek uitgevoerd door middel van verkennende en karterende boringen. Op basis van dit onderzoek bleek dat de ondergrond (en bovengrond) van het plangebied opgebouwd is uit zeer fijn duinzand. Het betreft hier één of twee pakketten Jong Duinzand. In het westen van het plangebied is op 90 á 120 cm -mv (ca. 4,00 – 3,70 m NAP) in het duinzand een matig humeuze laag aangetroffen. Deze laag is bemonsterd met een Edelmanboor 15 cm en gezeefd. Bij het onderzoek zijn slechts een baksteenspikkel en een, waarschijnlijk in het boorgat gevallen, fragment steenkoolgruis gevonden. De humeuze laag wordt daarom als natuurlijke vegetatiehorizont of oude akkerlaag beschouwd. De kans is aanwezig dat het plangebied deel heeft uitgemaakt van het akkercomplex van het inmiddels overstoven buurstchap Berkheide uit de 14e tot en met de 17e eeuw. De humeuze laag wordt afgedekt door een tweede laag duinzand. In de top van dit pakket is een roestlaag aanwezig en heeft daarom enige bodemvorming plaatsgehad. Resten van de tuinaanleg van het landgoed Rijksdorp zijn niet aangetroffen. In het westen beperkt de recente verstoring zich tot de 30-45 cm dikke bouwvoor, in het oosten van het plangebied is een relatief diepe recente bodemverstoring aangetroffen, die tot 70-100 cm diep reikt.
 
Advies
Op basis van het uitgevoerde onderzoek is het plangebied in te delen in twee gebieden, namelijk het oostelijke en westelijke deel (Kaart 8). In het oostelijke deel is sprake van een diepe verstoring en is geen bodemopbouw aangetroffen. Binnen dit deel worden geen archeologische vindplaatsen meer verwacht. Indien de ingrepen binnen de verstoring plaatsvinden (ca. tot 70 cm -mv) kunnen deze uitgevoerd worden. Als de ingrepen dieper dan 70 cm – mv (ca. 3,80 m NAP) plaatsvinden dient vervolgonderzoek plaats te vinden. 
In het westelijke deel is een oude akkerlaag of vegetatiehorizont aangetroffen op ca. 4,00 – 3,70 m NAP (ca. 90 – 120 cm – mv). Ondanks het ontbreken van archeologische indicatoren kan niet uitgesloten worden dat ter hoogte van deze akkerlaag nog archeologische sporen of resten aanwezig zijn. Op basis van deze resultaten wordt geadviseerd om met het oog op toekomstige ontwikkelingen vervolgonderzoek te adviseren indien er ingrepen plaatsvinden dieper dan 4,20 m NAP (ca. 70 cm onder maaiveld) in het westelijke deel van het plangebied. Dit vervolgonderzoek kan afhankelijk van de geplande werkzaamheden de vorm hebben van een proefsleuvenonderzoek of het begeleiden van het uitgraven van een bouwkuip. In beide gevallen dient voorafgaand aan het onderzoek een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld dat de goedkeuring behoeft van het bevoegd gezag, de gemeente Wassenaar. 

Voor wat betreft de bouwblokken wordt gewezen op de mogelijkheid om archeologie vriendelijk te bouwen. In de handreiking van de RCE zijn daarvoor richtlijnen opgesteld. Indien er een plan wordt opgesteld om archeologie vriendelijk te bouwen, dient dit plan ter beoordeling te worden voorgelegd aan het bevoegd gezag, de gemeente Wassenaar. 

Het bevoegd gezag, de gemeente Wassenaar, dient eerst over het advies in dit rapport een besluit te nemen. Wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het plangebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondsten of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondsten). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondsten’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Wassenaar, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Naschrift
Na verwerking van een aantal opmerkingen heeft het bevoegd gezag, de gemeente Wassenaar, middels e-mail op 19 januari 2023 van K. van der Kant aangegeven akkoord te zijn met onderhavig rapport.