DOI: 10.17026/dans-xnz-p484
title: 's-Hertogenbosch. Hinthamerstraat 163 en Mgr. Prinsenstraat 1A-C. Archeologisch onderzoek en begeleiding
title: BAAC 06.176

description: &lt;p&gt;De natuurlijke ondergrond van het onderzoeksterrein bestaat uit een relatief hoog gelegen dekzandrug, waar na verloop van tijd een laag stuifzand terecht gekomen is. Ten tijde van de oudste bodemvorming liep het maaiveld af van 3,90 +NAP in het noorden tot 2,80 +NAP in het zuiden. Het maaiveld na de overstuiving en ten tijde van de ontginning lag in het noorden nog steeds op een hoogte van 3,90 +NAP en liep geleidelijk af tot 3,40 +NAP in het zuiden. Fase 1 Rond 1225 werd het terrein ontgonnen; het oudste bewijs van menselijke activiteit is een akkerlaag op het dekzand. Kort daarna ontstond de eerste bebouwing aan de Hinthamerstraat. Het gaat niet om een woonhuis maar waarschijnlijk om een houten schuur of stal, gefundeerd op palen, waarbinnen een greppel werd aangelegd. Een andere mogelijkheid is dat de greppel een perceelscheiding vormde en dat de perceelsgrenzen in deze periode anders verliepen dan in latere periodes. Na afbraak van de structuur rond 1250 werd het terrein hier opgehoogd, maar er verscheen geen nieuwe bebouwing. De rest van het terrein bleef mogelijk de gehele periode in gebruik als akker en werd eveneens regelmatig opgehoogd. Aan het eind van de 13de eeuw lag het maaiveld in het noorden op ongeveer 4,50 +NAP en in het zuiden op circa 3,60 +NAP. Fase 2 Uit de periode van 1300 tot 1325 zijn enkele restanten van leemvloeren bewaard gebleven. In het noorden bevonden zich twee leemvloeren boven elkaar met bij de onderste een stookvloer met daaronder bouwoffers in de vorm van drie (stukken) aardewerk . Gezien deze stookvloer en de ligging aan de Hinthamerstraat, waaraan al vroeg bebouwing ontstond, is het waarschijnlijk dat deze vloeren zich binnen een (houten) huis bevonden. Daarvan is echter niets aangetroffen. Misschien lagen de begrenzingen van dit huis buiten het onderzoeksgebied en had dit huis andere perceelsgrenzen dan de huidige. Maar het is ook mogelijk dat bij het aanleggen van later muurwerk de funderingen van dit huis zijn vergraven. Ook op het achterterrein is op twee plekken een restant van een leemvloer gevonden. Gedurende deze periode kwam het maaiveld in het noorden op circa 4,70 +NAP en in het zuiden op circa 3,80 +NAP te liggen. Fase 3 Rond 1350 werd aan de Hinthamerstraat een vrijstaand houten huis gebouwd met een fundering van bakstenen poeren. Een deel van de oostelijke zijgevel was eveneens van baksteen, omdat hier de stookplaatsen gelegen waren. Bij dit huis werden een tussenmuur en twee leemvloeren met stookvloeren gevonden. De plattegrond van dit huis volgt de huidige perceelsgrenzen, die dus uiterlijk in deze periode vast kwamen te liggen. Bovendien bleef de locatie van de achtergevel van dit huis later bewaard in de vorm van een scheiding tussen voor- en achterhuis. Het vloerniveau in het huis lag aanvankelijk op 4,80 +NAP en kwam later op 5,10 +NAP te liggen. Het achterterrein werd al aan het begin van deze periode in zijn geheel opgehoogd tot circa 4,60 +NAP. Fase 4 Waarschijnlijk aan het eind van de 14de eeuw of in het eerste kwart van de 15de eeuw werd het op poeren gefundeerde huis afgebroken en vervangen door een huis met doorlopende bakstenen funderingen. Het is mogelijk dat dit direct na de brand van 1419 is gebeurd. Dit kan zowel een geheel stenen huis zijn geweest als een huis met een houtskeletconstructie. Dit nog steeds vrijstaande gebouw aan de Hinthamerstraat was langer dan het vorige en kreeg een gescheiden voor en achterhuis, met in het achterhuis een kelder die over de gehele breedte van het perceel was aangelegd. De kelder stak half boven de grond uit, waardoor het achterhuis niet dezelfde vloerniveaus had als het voorhuis. De kelder was vanuit het voorhuis te bereiken met een stenen trap. Het achterterrein lag niet veel hoger dan de keldervoer en kon mogelijk via de kelder bereikt worden. Bij het huis werden drie vloeren aangetroffen. De oudste vloer was een leemvloer, waarvan de stookvloer tegen de oostelijke zijgevel lag. Dat betekent dat zich hier de schouw bevond en niet, zoals gebruikelijker, tegen de scheidingsmuur tussen voor- en achterhuis. De locatie van de haard bij de twee jongere plavuizen vloeren kon niet worden vastgesteld. Waarschijnlijk in de tweede helft van de 15de eeuw, mogelijk begin 16de eeuw, werden de oostelijke zijgevel en keldermuur van dit huis vernieuwd. Op het achterterrein werd in het begin van de 15de eeuw een waterput aangelegd. Ook bevindt zich hier een laag met veel metaalslakken; het enige bewijs van ambachtelijke activiteit dat op het onderzoeksterrein werd aangetroffen. Een laag met veel stukken leisteen duidt misschien op het aanbrengen van een leien dak. Toen het hier beschreven huis werd vervangen, rond het midden van de 16de eeuw, lag het vloerniveau binnen het huis op minimaal 5,60 +NAP. Net ten zuiden van de achtergevel lag het maaiveld op circa 5,20 +NAP en in het uiterste zuiden op circa 4,80 +NAP. Fase 5 Rond het midden van de 16de eeuw werd aan de Hinthamerstraat een nieuw geheel stenen huis gebouwd, waarin de oostelijke zijgevel van het oude huis werd opgenomen. Grote delen van dit huis waren nog aanwezig bij de sloop in 2004. Het voorhuis had dezelfde afmetingen als het vorige huis. Het achterhuis werd iets verlengd en de kelder niet meer over de gehele breedte van het perceel aangelegd; aan de westzijde leidde een gang van het voorhuis naar het achterterrein. De kelder was vanuit het voorhuis en vanaf het achterterrein met trappen te bereiken. Waarschijnlijk werd dit huis aan de westzijde tegen de zijgevel van het buurpand gezet; aan de oostzijde was het (aanvankelijk) nog steeds vrijstaand, omdat het buurpand naar achteren gelegen was. Over het achterterrein rond deze tijd is weinig bekend, waarschijnlijk bleven de maaiveldhoogtes ongeveer gelijk. Binnen het huis zijn uit deze of latere periodes geen vloerniveaus bewaard gebleven, maar deze moeten gezien de versnijdingen van het muurwerk minimaal op 5,70 +NAP hebben gelegen. Fase 6 In de periode van ongeveer 1600 tot 1900 vonden vooral kleinere veranderingen en toevoegingen aan de al bestaande situatie plaats. Binnen het huis veranderde weinig dat archeologisch bewijs heeft nagelaten. Een deel van de westelijke zijgevel werd vervangen en er werd een nieuwe voorgevel gebouwd. Hierbij werden eventuele funderingen van ouder voorgevels vergraven. Op het achterterrein werd op de waterput een pomp aangesloten. Aan de oostzijde werd een tuinmuur gezet, die ook diende als zijgevel voor een aanbouw. De aanbouw bevond zich aan de oostkant van het perceel, tegen de achtergevel. Ook bevonden zich in deze periode een beerput en een waterkelder op het achterterrein. Het vloerniveau binnen het huis kwam in deze periode op minimaal 5,85 +NAP te liggen. Het maaiveld van het achterterrein lag op minimaal 5,45 +NAP in het uiterste zuiden en liep waarschijnlijk nog steeds wat op richting het noorden. Fase 7 Tussen 1900 en 1910 werd ten oosten van het onderzoeksterrein de Parochiestraat aangelegd. Op het achterterrein ontstond bebouwing aan deze straat, waardoor het huis aan de Hinthamerstraat het achterterrein verloor. De keldertrap naar dit terrein werd dichtgezet. Tussen het voorhuis en de kelder werd een nieuwe trap aangelegd. De bebouwing aan de nieuwe straat had de vorm van een ondiep in verschillende ruimtes onderverdeeld huis of een reeks kleine huisjes. Tegen de oostgevel, de voorgevel van deze bebouwing, werd waarschijnlijk in de jaren dertig een klampmuur gezet. De bebouwing bleef bestaan tot aan de sloop in 2004.&lt;/p&gt;
description: Date: 01-04-2004 (aanvang onderzoek)