DOI: 10.14457/tu.the.2015.508
title: อิทธิพลของกรรมวิธีการใช้ปุ๋ยเคมีต่อคุณภาพดินและน้ำในนาข้าว พื้นที่หนองหาร จังหวัดสกลนคร

description: การศึกษาอิทธิพลของกรรมวิธีการใช้ปุ๋ยเคมีต่อคุณภาพดินและน้ำในนาข้าว พื้นที่หนองหาร จังหวัดสกลนคร ในแปลงทดลอง จำนวน 6 กรรมวิธี ใส่ปุ๋ยเคมี (สูตร 16-16-8) ปุ๋ยยูเรีย (สูตร 46-0-0) โดยใช้วิธีการใส่ปุ๋ยและอัตราปุ๋ยที่แตกต่างกัน (1) ปุ๋ยอัตรา 35 กิโลกรัมต่อไร่ ในอายุข้าว 30 วัน และ   ปุ๋ยยูเรีย อัตรา 15 กิโลกรัมต่อไร่ ในอายุข้าว 60 และ 90 วัน ด้วยวิธีการหว่าน (กรรมวิธีที่ 1) วิธีการฝังที่ระดับความลึก 10 เซนติเมตร (กรรมวิธีที่ 2) และที่ระดับความลึก 20 เซนติเมตร (กรรมวิธีที่ 3) (2) ปุ๋ยอัตรา 70 กิโลกรัมต่อไร่ ในอายุข้าว 30 วัน และปุ๋ยยูเรีย อัตรา 30 กิโลกรัมต่อไร่ ในอายุข้าว 60 และ 90 วัน ด้วยวิธีการหว่าน (กรรมวิธีที่ 4) วิธีการฝังที่ระดับความลึก 10 เซนติเมตร (กรรมวิธีที่ 5) และที่ระดับความลึก 20 เซนติเมตร (กรรมวิธีที่ 6)            ผลต่อคุณภาพดิน พบว่า ในอายุข้าว 90 วัน ค่าความเป็นกรด-เบส มีค่าสูงสุดในกรรมวิธีที่ 5 เท่ากับ 8.44 และต่ำสุด ในกรรมวิธีที่ 1 เท่ากับ 6.70 ค่าอินทรียวัตถุอยู่ในเกณฑ์ต่ำ มีค่าสูงสุดในกรรมวิธีที่ 1 ร้อยละ 0.98 ต่ำสุดในกรรมวิธีที่ 4 ร้อยละ 0.57 ในอัตราปุ๋ยเท่ากัน กรรมวิธีที่ 1 ค่ารีดอกซ์โพเทนเชียล มีค่าสูงสุดเท่ากับ -130.00 มิลลิโวลต์ ค่าแอมโมเนียม-ไนโตรเจน มีค่าต่ำสุดเท่ากับ 103.96 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม และค่าไนเตรท-ไนโตรเจน มีค่าสูงสุดเท่ากับ 8.30 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม และเมื่อใช้วิธีการฝังที่ความลึก 10 และ 20 เซนติเมตร ในกรรมวิธีที่ 2 และ 3 ตามลำดับ ค่ารีดอกซ์โพเทนเชียล     มีค่าเท่ากับ -161.00 และ -215.20 มิลลิโวลต์ ค่าแอมโมเนียม-ไนโตรเจน เท่ากับ 230.42 และ 314.23 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม ค่าไนเตรท-ไนโตรเจน ในกรรมวิธีที่ 2 และ 3 เท่ากับ 7.39 และ 5.91 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม ในแต่ละกรรมวิธี มีค่าแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 ค่าฟอสเฟต-ฟอสฟอรัส มีค่าสูงสุดในกรรมวิธีที่ 3 และต่ำสุดในกรรมวิธีที่ 1 เท่ากับ 29.17 และ 10.03 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม ตามลำดับ โดยพบว่าฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์อยู่ในเกณฑ์ต่ำมาก เช่นเดียวกันกับกรรมวิธีที่ 4, 5 และ 6คุณภาพน้ำ พบว่า ค่าการนำไฟฟ้า ในอายุข้าว 30 วัน กรรมวิธีที่ 4 มีค่าสูงสุด เท่ากับ 1,638.0 ไมโครซีเมนต์ต่อเซนติเมตร และในอายุข้าว 90 วัน กรรมวิธีที่ 3 มีค่าต่ำสุด เท่ากับ 300.0 ไมโครซีเมนต์ต่อเซนติเมตร ค่าออกซิเจนละลายน้ำ ในอายุข้าว 60 วัน และ 90 วัน ในกรรมวิธีที่ 4 และ 6 มีค่า เท่ากับ 3.47 และ 3.49 มิลลิกรัมต่อลิตร และในอายุข้าว 90 วัน กรรมวิธีที่ 4, 5 และ 6 เท่ากับ 3.21, 3.30 และ 3.35 มิลลิกรัมต่อลิตร (ต่ำกว่าเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำผิวดิน ประเภทที่ 3)ค่าความต้องการออกซิเจนทางชีวเคมี ในอายุข้าว 60 และ 90 วัน ทุกกรรมวิธี มีค่าเกินเกณฑ์มาตรฐานคุณภาพน้ำในแหล่งน้ำผิวดิน ประเภทที่ 3 และในกรรมวิธีที่ 4 ในอายุข้าว 90 วัน มีค่าเท่ากับ 21.10 มิลลิกรัมต่อลิตร (สูงเกินค่ามาตรฐานการระบายน้ำลงทางน้ำชลประทาน) ค่าแอมโมเนียม-ไนโตรเจน ในอายุข้าว 60 วัน กรรมวิธีที่ 4 มีค่าสูงสุดเท่ากับ 256.40 มิลลิกรัมต่อลิตร และในอายุข้าว 90 วัน กรรมวิธีที่ 3 มีค่าต่ำสุดเท่ากับ 41.45 มิลลิกรัมต่อลิตร ค่าไนเตรท-ไนโตรเจน ในอายุข้าว 90 วัน กรรมวิธีที่ 4 มีค่าสูงสุดเท่ากับ 1.95 มิลลิกรัมต่อลิตร และกรรมวิธีที่ 3 ต่ำสุด เท่ากับ 0.46 มิลลิกรัมต่อลิตร และ ทั้ง 6 กรรมวิธี มีค่าแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 ค่าฟอสเฟต-ฟอสฟอรัส เมื่ออายุข้าว 90 วัน ในกรรมวิธีที่ 4 มีค่าสูงสุด และต่ำสุดในกรรมวิธีที่ 6 เท่ากับ 2.31 และ 1.02 มิลลิกรัมต่อลิตร เมื่อเปรียบเทียบร้อยละของฟอสฟอรัสในน้ำจากปุ๋ยเคมี ในแต่ละกรรมวิธี พบว่า ในกรรมวิธีที่ 1 มีค่าสูงสุด ร้อยละ 3.60 ของปริมาณปุ๋ยฟอสฟอรัสทั้งหมด รองลงมา กรรมวิธีที่ 2 ร้อยละ 2.80 และต่ำสุด ในกรรมวิธีที่ 6 ร้อยละ 1.10 ผลผลิตข้าวทุกกรรมวิธีแตกต่างกันอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ 0.05 โดยผลผลิตข้าวจากวิธีการฝังที่ระดับความลึก 10 เซนติเมตร ได้ผลผลิตสูงสุด ในอัตราการใช้ปุ๋ยที่เท่ากัน โดยในกรรมวิธีที่ 5 ได้ผลผลิตข้าวเปลือกสูงสุด เท่ากับ 360.2 กิโลกรัมต่อไร่ และต่ำสุดในกรรมวิธีที่ 3 เท่ากับ 215.0 กิโลกรัมต่อไร่ อย่างไรก็ตามการใช้กรรมวิธีที่ 2 ให้ผลผลิตข้าวเปลือก 245.3 กิโลกรัมต่อไร่ ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อยกว่าวิธีการฝังปุ๋ยที่กรรมวิธี 5 (ที่อายุข้าว 90 วัน กรรมวิธีที่ 2 มีเพียงค่าความต้องการออกซิเจนทางชีวเคมีที่เกินมาตรฐาน) จึงแนะนำให้เกษตรกรปลูกข้าวด้วยกรรมวิธีที่ 2