DOI: 10.17026/dans-xna-ue66
title: Smallingerland Drachten Ureterpvallaat Bureau-onderzoek
title: Een Bureauonderzoek

description: &lt;p&gt;ADC ArcheoProjecten heeft in september 2015 een bureauonderzoek uitgevoerd naar de archeologische waarde van de locatie Ureterpvallaat in Drachten, gemeente Smallingerland (afb. 1 en 2). Aanleiding is de voorgenomen herinrichting van een wegtraject. De voornaamste werkzaamheden betreffen het ombouwen van de huidige rotondes tot turborotondes.&lt;br&gt;Op basis van het bureauonderzoek werd in de ondergrond van het plangebied grondmorene, afgedekt door een circa 90 cm dik dekzandpakket verwacht. In de top het dekzand heeft zich vermoedelijk een laarpodzolgrond gevormd. De humeuze bovengrond is tot stand is gekomen door een vermenging van restveen en opgebracht zand uit sloten en dierlijke mest.De aanwezigheid van dergelijke gronden vormt een aanwijzing voor veenbedekking in het verleden. Uit C14-dateringen is bekend dat in het Neolithicum het dekzandlandschap sterk vernatte en overgroeid raakte met veen (Formatie van Nieuwkoop, Hollandveen Laagpakket). Vanaf het einde van de Late Middeleeuwen werd dit veen op grote schaal afgegraven.&lt;br&gt;In de top van het dekzand worden op basis van het landschappelijk beeld archeologische resten verwacht vanaf in potentie het Laat-Paleolithicum tot en met het Neolithicum. Een eventuele vondstenlaag zal zijn opgenomen onderin de humeuze bovengrond van de laarpodzolgrond.&lt;br&gt;Gezien het feit dat het plangebied vanaf het Neolithicum tot de Late Middeleeuwen veenbedekking kende, wordt de kans op archeologische resten tussen deze perioden uitermate klein geacht; het gebied was in deze periode te nat voor bewoning.&lt;br&gt;Vanaf de Late Middeleeuwen werd het veen ontgonnen ten behoeve van de turfwinning en werd, om het veen te kunnen vervoeren, rond 1659/1660 de Bakkeveenster Vaart, onderdeel van de Drachter Compagnonsvaart, uitgegraven. Ten noorden van de vaart, in het centrale deel van het plangebied, werden woonhuizen gebouwd. Afhankelijk van de mate van verstoring in dit deel van het plangebied, worden hier archeologische resten verwacht vanaf de 17e eeuw. Tevens wordt op begin 19e eeuwse kaarten duidelijk dat ten westen van de bebouwing nabij de vallaat (waar nu de rotonde Ureterpvallaat / Zonnedauw aanwezig is) een huis, erf en kalkoven aanwezig waren. De verwachte resten op deze locaties zullen bestaan uit funderingsresten van woonhuizen of van bijgebouwen, waterputten, afvalkuilen en/of erfophogingen. In de overige delen van het plangebied worden geen waardevolle resten uit de Nieuwe tijd verwacht.&lt;br&gt;De uitgevoerde werkzaamheden in het (recente) verleden, zoals de herinrichting van de Ureterpvallaat en de aanleg van ondergrondse infrastuctuur, hebben geresulteerd in bodemverstoring en mogelijk aantasting van eventueel aanwezige archeologische resten. In hoeverre dit daadwerkelijk van toepassing is binnen het plangebied, kan op basis van het bureauonderzoek niet worden bepaald.&lt;br&gt;Selectieadvies ADC ArcheoProjecten adviseert om in het oostelijke deel (binnen het groen gekleurde vlak op afb.&lt;br&gt;11) een Inventariserend Veldonderzoek uit te voeren door middel van een verkennend booronderzoek, aangevuld met een waarderend booronderzoek. Het doel van dit onderzoek is de op basis van het bureauonderzoek opgestelde gespecificeerde verwachting te toetsen en waar nodig aan te vullen. Aanbevolen wordt over de gehele lengte om de tien meter een boring uit te voeren. De boringen zullen gezet worden met een 7 cm Edelman met als doel de bodemopbouw en de mate van intactheid ervan te bepalen. Indien er sprake is van een intact bodemprofiel worden vervolgens boringen verricht met een 15 cm Edelmanboor, waarbij het opgeboorde sediment dient te worden gezeefd over een zeef met een maaswijdte van 3 mm en onderzocht te worden op het voorkomen van archeologische indicatoren. De exacte invulling van de werkzaamheden dient te worden vastgelegd in een Plan van Aanpak (PvA) Om de op het bureauonderzoek gebaseerde gespecificeerde verwachting voldoende te kunnen toetsen en waar nodig aan te vullen, adviseert ADC ArcheoProjecten om in het centrale deel van het plangebied (binnen het roodgekleurde vlak) tijdens de graafwerkzaamheden in een archeologische begeleiding te voorzien. De archeologische begeleiding dient hetzelfde doel als een 5 Inventariserend Veldonderzoek door middel van het aanleggen van proefsleuven (AB/IVO-P). Dit betekent dat indien bij de civiele werkzaamheden toch vondsten of archeologische sporen worden aangetroffen, deze worden geregistreerd enworden gedocumenteerd. De motivatie om dit type vervolgonderzoek te adviseren is omdat het als gevolg van fysieke belemmeringen het waarschijnlijk niet mogelijk zal zijn om een proefsleuvenonderzoek (IVO-P) uit te voeren. De exacte invulling van de werkzaamheden dient te worden vastgelegd in een door de bevoegde overheid goed te keuren Programma van Eisen (PvE).&lt;br&gt;ADC ArcheoProjecten adviseert om het overige deel van het terrein vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkeling. Het is echter niet volledig uit te sluiten dat binnen het onderzochte gebied toch nog archeologische resten voorkomen. Het verdient daarom aanbeveling om de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht archeologische vondsten te melden bij de bevoegde overheid, zoals aangegeven in artikel 53 van de Monumentenwet.&lt;br&gt;Selectiebesluit: De rapportage is in oktober 2015, namens de gemeente Smallingerland, getoetst door het Steunpunt Monumenterzorg Fryslân.1 ‘Het gebied is al vanaf circa 1970 op de schop gegaan toen de gemeente het gebied ten westen van de oude Ringweg is gaan ontwikkelen en later de op- en afritten van de N31 zijn aangelegd.&lt;br&gt;Daarna is het gebied verder ontwikkeld en is de historische bebouwing afgebroken. Mogelijk is bij de gemeente bekend of bij de afbraak van de historische bebouwing tussen 1970 en 1980 ook de fundamenten zijn verwijderd. Want dan zul je op die plek ook geen funderingsresten meer aantreffen van de historische bebouwing van dat deel van Ureterpvallaat uit circa 1700.&lt;br&gt;Een archeologische begeleiding op de plek van de verdwenen bebouwing, zoals wordt voorgesteld door het ADC, is in mijn ogen dan ook niet noodzakelijk, Ook voor de uitbreiding van de weg en de rotonde aan de oostzijde, waar sprake is van een vuursteenvindplaats, is het advies om te boren naar mijn mening niet noodzakelijk. Ook hier is al zo ontzettend veel gebeurd bij de aanleg van de infrastructuur (op- en afritten, aanleg rotonde), dat dit tot een behoorlijke bodemverstoring moet hebben geleid.&lt;br&gt;Daarom adviseer ik de gemeente dan ook om de aanbevelingen van het ADC niet over te nemen.&lt;br&gt;Het is echter wel verstandig dat er een amateurarcheoloog bij de graafwerkzaamheden aanwezig is. Deze amateurarcheoloog kan ik de gaten houden of er toch nog archeologische of historische vondsten mee naar boven komen, zodat deze gedocumenteerd en geborgen kunnen worden. Dit zal besproken moeten worden met opdrachtgever en aannemer en kan als voorwaarde meegenomen worden in de vergunning.’&lt;/p&gt;
description: &lt;p&gt;Herinrichting Ureterpvallaat in Drachten (gemeente Smallingerland)&lt;/p&gt;
description: &lt;p&gt;Een Bureauonderzoek&lt;/p&gt;