DOI: 10.17026/dans-z66-t62q
title: Herinrichting Geleenbeek Corio Glana, highlight 15, gemeenten Beek en Schinnen
title: Resultaten archeologische begeleiding van de graafwerkzaamheden

description: &lt;p&gt;Inleiding In opdracht van het Waterschap Limburg zijn diverse herinrichtingsmaatregelen in het beekdal van de Geleenbeek nabij Spaubeek archeologisch begeleid door RAAP Archeologisch Adviesbureau. Het gaat hierbij om highlight 15 van het project Corio Glana. Voorafgaand aan de begeleiding is een Plan van Eisen (Sprengers & Roymans, 2015) opgesteld voor het archeologisch veldonderzoek dat is goedgekeurd door de desbetreffende gemeenten (gemeenten Beek en Schinnen). Het veldwerk vond gefaseerd plaats tussen 17 juli 2015 en 20 januari 2016. Tijdens de begeleiding zijn vier archeologische vindplaatsen aangetroffen. Van deze vindplaatsen zijn alleen vindplaatsen 3 en 4 behoudenswaardig bevonden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten Vindplaats 1: Direct ten westen van de Heisterbrug werden resten aangetroffen die deel uitmaken van het molenbiotoop van de Spaubeeckermolen, die in gebruik was tot in 1916. Wanneer deze molen werd gebouwd is onbekend. De resten die tijdens de begeleiding werden aangetroffen, bestaan uit een deel van de molentak en de beschoeiing van de molenkolk, die te herkennen zijn op historisch kaartmateriaal uit het begin van de 19e eeuw. De beschoeiing bestond uit rechtopstaande elzenhouten paaltjes met daartussen vlechtwerk van wilgenhout. Vindplaats 2: Direct ten oosten van de Heisterbrug werden resten aangetroffen van een beschoeiing langs de historische Geleenbeek. De beschoeiing bestond uit acht paaltjes van elzenhout. De datering van deze resten is onbekend, maar vanwege de ligging op de rand van de historische Geleenbeek worden ze gedateerd in de periode Late Middeleeuwen t/m Nieuwe Tijd. Vindplaats 3 bevindt zich op circa 220 m ten zuidoosten van Kasteelhoeve Sint Jansgeleen, en bestaat uit de resten van een molengebouw. Tijdens de begeleiding en later ook opgraving werden voornamelijk houten resten (palen, planken, balken en een deur) geregistreerd, voornamelijk van eik en in mindere mate ook van els. Deze bevonden zich in en net op de oever van de historische Geleenbeek. Op basis van de houtresten zelf, die duidelijk afkomstig zijn van een gebouw, en de ligging ter plaatse van de historische beek, kunnen de resten geïnterpreteerd worden als een molengebouw. Een andere aanwijzing voor een molengebouw is te zien op het Minuutplan, met name de aanwezigheid van een NW-ZO georiënteerde veldweg die het “Molenpad” noemt, en die in het zuidoosten op de locatie van de molen uitkomt. Op basis van dendrochronologisch onderzoek moet de oprichtingsdatum van de molen in het midden van de 16e eeuw (Vroege Nieuwe Tijd) gezocht worden, hetgeen overeenkomt met de meeste (aardewerk)vondsten die hier zijn aangetroffen (voornamelijk 2e helft 16e – eerste helft 17e eeuw). Aangezien het gebouw zelf niet meer zichtbaar is op de Tranchotkaart en het Minuutplan, moet deze al (enige tijd) voor het begin van de 19e eeuw in onbruik zijn geraakt. Over het type molen kunnen geen uitspraken gedaan worden. Vindplaats 4: Op circa 75 m ten westen van de brug waar de weg Moorheide de Geleenbeek oversteekt, werden tijdens de werkzaamheden houtresten aangesneden. Ook deze resten bevonden zich ter plaatse van de historische Geleenbeek, en net daarbuiten. Twee eiken palen werden tijdens de werken gelicht. De vindplaats kan op basis van de Tranchotkaart en het Minuutplan geïnterpreteerd worden als beekovergang of brug. Dendrochronologisch onderzoek levert een datering op in de Late Middeleeuwen (2e helft 15e eeuw) waardoor ze iets ouder zijn dan de molenresten van vindplaats 3. Op basis van deze datering kan geconcludeerd worden dat hier gedurende langere tijd, in elk geval vanaf de 15e eeuw t/m het begin van de 19e eeuw (cf. historisch kaarten), een beekovergang aanwezig is geweest.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Advies/aanbeveling Het archeologisch onderzoek is - conform PvE - uitgevoerd ter plaatse van specifieke, vaak ondiepe (vb. winterbed, schuine oevers), en lokale (vb. uitgraven nieuwe waterloop) herinrichtingsmaatregelen binnen het plangebied. Hierbij werd nergens de Pleistocene ondergrond bereikt, waardoor nog steeds archeologische resten op diepere niveau’s in de Holocene beekafzettingen of in de veenlagen kunnen voorkomen. Als gevolg hiervan blijft de vooropgestelde archeologische verwachting van het vooronderzoek (Sprengers & Roymans, 2014) en het PvE (Sprengers & Roymans, 2015) gelden voor de niet onderzochte delen van het plangebied.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De resten van behoudenswaardige vindplaatsen 3 en 4 werden tijdens de begeleiding binnen de fysieke begrenzing van de werkzaamheden onderzocht. Voor de resterende delen van de vindplaatsen, die zich buiten deze begrenzing van de werkzaamheden bevinden, werden niet verstoord zodat hier is gekozen voor behoud in situ. Ter plaatse van beide vindplaatsen werd geadviseerd om stortstenen te plaatsen zodat de nieuwe Geleenbeek hier de vindplaatsen niet verder kan eroderen/afkalven. Voor toekomstige bodemingrepen wordt gewezen op de aanwezigheid van nog meer houten palen in de directe omgeving van vindplaatsen 3 en 4, die tot de aangetroffen molen- en brugconstructies behoren, of gerelateerd hieraan (vb. resten van een molenbiotoop). De vindplaatsen werden voorlopig begrensd (buffer van 50 m rondom de aangetroffen resten; figuur 22). Resten van houten palen werden aangetroffen op 56,40 m +NAP (en dieper; vindplaats 3) en op 57,70 m +NAP (en dieper, vindplaats 4). Aanbevolen wordt om een intensieve begeleiding uit te voeren indien tot op deze dieptes en dieper verstoord wordt.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De resten van vindplaats 3 zijn aangetroffen binnen de gemeente Beek, en kent op de verwachtingskaart van de gemeente Beek een hoge archeologische verwachting (categorie 4; Tol & van Wijck, s.d.). De resten van vindplaats 4 zijn aangetroffen binnen de gemeente Schinnen, en kent op de verwachtingskaart van de gemeente Schinnen een lage archeologische verwachting (maar met kans op een bijzondere dataset; Putten et al., 2012). De begrenzing van beide vindplaatsen (buffer van 50 m rondom de aangetroffen resten) overschrijdt echter de gemeentegrenzen. Daarom wordt voor beide vindplaatsen het volgende aanbevolen: - Voor de delen van vindplaatsen 3 en 4 die nog binnen de gemeente Beek verwacht worden: aanbevolen wordt om deze op te waarderen naar een gebied van archeologische waarde (categorie 5). - Voor de delen van vindplaatsen 3 en 4 die nog binnen de gemeente Schinnen verwacht worden: aanbevolen wordt om deze op te waarderen naar een gemeentelijk monument.&lt;/p&gt;
description: Date: 2017-01-18