DOI: 10.14457/tu.the.2019.1362
title: การคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งโดยอาศัยเครือข่ายความร่วมมือ: กรณีศึกษา ศูนย์คุ้มครองคนไร้ที่พึ่งในระดับชุมชน ตำบลข่วงเปา อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่

description: การศึกษาค้นคว้าอิสระ การคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งโดยอาศัยเครือข่ายความร่วมมือ กรณีศึกษา ศูนย์คุ้มครองคนไร้ที่พึ่งในระดับชุมชน ตำบลข่วงเปา อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ ในครั้งนี้ ผู้ศึกษามุ่งศึกษากระบวนการทำงานด้านเครือข่ายความร่วมมือในการดำเนินงานด้านการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง โดยศึกษาถึงรูปแบบเครือข่ายความร่วมมือในการดำเนินงานการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง ศึกษาถึงลักษณะความร่วมมือ สาเหตุปัจจัยที่ส่งเสริมความสำเร็จในการสร้างเครือข่ายความร่วมมือ ในการคุ้มครองครองคนไร้ที่พึ่งรวมถึงปัญหาและอุปสรรคในการดำเนินงาน เพื่อเสนอแนะแนวทาง การพัฒนางานการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งในระดับชุมชน โดยอาศัยความร่วมมือจากเครือข่ายของกรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ โดยใช้วิธีการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ การเก็บข้อมูลการสัมภาษณ์เชิงลึกจากผู้ที่ให้ข้อมูล ได้แก่ ผู้บริหารองค์การบริหารส่วนตำบลข่วงเปา อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ ผู้นำชุมชน ผู้นำกลุ่มอาชีพ เครือข่ายความร่วมมือจากกลุ่มต่างๆ ในพื้นที่ ผู้บริหารกรมพัฒนาสังคมและสวัสดิการ กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ รวมทั้งเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงาน ทั้งส่วนกลางและส่วนภูมิภาคซึ่งเกี่ยวข้องในการดำเนินงานการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง โดยอาศัยเครือข่ายความร่วมมือ เพื่อให้ได้ข้อมูลเชิงประจักษ์เกี่ยวกับการดำเนินงาน รวมถึงปัญหาอุปสรรค ข้อเสนอแนะ การร่วมสังเกตการณ์แบบมีส่วนร่วม รวมถึงการศึกษาจากการทบทวนวรรณกรรมและเอกสารวิชาการต่างๆ โดยการตั้งประเด็นคำถามปลายเปิดเพื่อจะได้นำข้อมูลที่ได้รับมาสังเคราะห์ (Content Analysis) และนำเสนอเป็นผลการศึกษาตามกรอบการวิจัยต่อไปจากการศึกษาพบว่า กระบวนการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งในชุมชน พบว่า มีความหลากหลายขึ้นอยู่กับบริบทของชุมชน และการก่อร่างของคณะทำงาน อย่างไรก็ตาม มีกระบวนการหลัก ดังนี้ การเฝ้าระวังคนไร้ที่พึ่งในชุมชน การจัดสวัสดิการชุมชน การระดมทรัพยากรทั้งภายในและภายนอก การติดตามเพื่อตัดวงจรการเกิดคนไร้ที่พึ่งในชุมชน และการติดตามผลการคุ้มครองช่วยเหลือ กลุ่มคนไร้ที่พึ่ง การเสริมสร้างศักยภาพผู้นำชุมชน เครือข่ายและเจ้าหน้าที่ผู้เกี่ยวข้องหรือปฏิบัติงานด้านการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง รวมถึงปัจจัยบริบทในเชิงภูมิสังคมวัฒนธรรมของพื้นที่ภาคเหนือ ที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง โดยอาศัยเครือข่ายความร่วมมือ ส่งผลต่อการสนับสนุน การดำเนินงานการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งในระดับชุมชนข่วงเปา โดยเฉพาะอย่างยิ่งจังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งเป็นจังหวัดที่มีทุนทางสังคมสูง ไม่ว่าจะเป็นด้านการท่องเที่ยว ขนาดเศรษฐกิจ รวมไปถึง ความเป็นศูนย์กลางต่าง ๆ ทั้งด้านการศึกษา การปกครอง ทางด้านสังคม สาธารณสุข และการขนส่ง จากปัจจัยดังกล่าวนี้จึงทำให้ได้เปรียบทางด้านบริบทและทุนทางสังคม หากเกิดการหลอมรวมเครือข่ายให้มีบทบาท และมีส่วนร่วมกับภาครัฐ หรือองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ในการดำเนินกิจกรรมต่าง ๆ จะเป็นผลดีอย่างยิ่ง เฉกเช่นการขับเคลื่อนศูนย์คุ้มครองคนไร้ที่พึ่งในชุมชนข่วงเปา ผลการศึกษาพบว่า บริบทของงานการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งในระดับชุมชน ตำบลข่วงเปา อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ ใช้แนวคิดเครือข่าย และตัวแบบแนวทางกรณีที่รัฐทำงานร่วมกับภาคส่วนอื่น ๆ ในการบริหารจัดการ นโยบาย แผนงานยุทธศาสตร์ รวมถึงระเบียบวิธีการปฏิบัติที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งในระดับชุมชน รวมถึงเป้าหมายในการดำเนินงานและบทบาทขององค์กรที่จะช่วยให้บรรลุเป้าในการดำเนินงานการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งในระดับชุมชน ซึ่งจากการศึกษาและจัดเก็บข้อมูลของการจัดดั้งศูนย์คุ้มครองคนไร้ที่พึ่งชุมชนข่วงเปา อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ มีผลการศึกษาด้านบริบทของงานคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งในชุมชน ซึ่งสอดคล้องกับแนวคิดการบริหารจัดการปกครองบนฐานเครือข่ายความร่วมมือ คือเริ่มต้นจากกลไกการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งตามพระราชบัญญัติการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง พ.ศ. 2557 ซึ่งกำหนดให้กระทรวงการพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ สนับสนุนให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น องค์กรสาธารณประโยชน์ องค์กรสวัสดิการชุมชน องค์กรภาคเอกชนอื่น สถาบันศาสนาหรือกลุ่มคนไร้ที่พึ่ง จัดให้มีการดำเนินการในลักษณะเดียวกับสถานคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งหรือมีส่วนร่วมในการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง โดยองค์การบริหารส่วนตำบลข่วงเปา อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ ร่วมมือกับศูนย์คุ้มครอง คนไร้ที่พึ่งจังหวัดเชียงใหม่ ในการขับเคลื่อนศูนย์คุ้มครองคนไร้ที่พึ่งในชุมชนในพื้นที่ตำบลข่วงเปา สามารถดำเนินการจัดตั้งศูนย์คุ้มครองคนไร้ที่พึ่งชุมชนในระดับชุมชน โดยยังมีกลไกการคุ้มครอง คนไร้ที่พึ่งในชุมชน ภายใต้การดำเนินการตามที่คณะกรรมการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งในชุมชนซึ่งประกอบด้วยองค์การบริหารส่วนตำบลข่วงเปาเป็นหลัก ร่วมกับแกนนำ ผู้นำชุมชน เครือข่ายองค์กรชุมชน และหน่วยงานในท้องถิ่น กลไกการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งในชุมชนจะทำหน้าที่กำหนดกระบวนการในการคุ้มครองช่วยเหลือคนไร้ที่พึ่งในชุมชน กำหนดนโยบาย มาตรการ แนวทางการดำเนินงานแบบบูรณาการร่วมกันทุกฝ่าย โดยแนวคิดการจัดสวัสดิการการจัดตั้งศูนย์คุ้มครองคนไร้ที่พึ่งในชุมชนขององค์การบริหารส่วนตำบลข่วงเปา อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ มีส่วนของหน่วยงานภาครัฐและในส่วนของชุมชน ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นกระบวนการที่ให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมและการสร้างความร่วมมือ ได้แก่ 1) การส่งเสริมกระบวนการสวัสดิการสังคมเชิงรุกในชุมชนเพื่อคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง 2) การเสริมทักษะ และการสร้างคุณค่าให้แก่คนไร้ที่พึ่งในสถาบัน 3) การพัฒนาการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง ให้ครอบคลุมทั้งทางกาย จิต สังคม และ 4) การคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งอย่างยั่งยืน ตามกระบวนการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งชุมชนข่วงเปา อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ โดยมีและใช้รูปแบบกระบวนการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งของศูนย์คุ้มครองคนไร้ที่พึ่งจังหวัดเชียงใหม่ ซึ่งดำเนินการตามแนวทางการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่งของคณะอนุกรรมการสหวิชาชีพเพื่อการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง