DOI: 10.17026/ar/n0xuvw
title: Bureauonderzoek Archeologie op land Net op Zee Ten noorden van de Waddenzee. Voorkeursalternatief Eemshaven west en variant Wantij.

description: KSP Archeologie heeft een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd in het kader van de ontwikkeling van het windenergiegebied dat wordt aangesloten op het hoogspanningsnet op land. Het heeft betrekking (MER) fase 2 waarin het voorkeursalternatief (VKA) wordt beoordeeld. Het plangebied heeft zich in de loop van het Holoceen ontwikkeld van een pleistoceen zandlandschap via een veenlandschap naar een getijdenlandschap (wadden- en kweldergebied). In het pleistocene oppervlak zijn dalsystemen ontwikkeld, die later een belangrijke invloed hebben gehad op de ontwikkeling van het kwelder- en waddengebied. Deze ontwikkelingen hebben geleid tot een grote verscheidenheid aan landschapselementen waarbij op verschillende dieptes potentiële archeologische niveaus voorkomen. Op basis van de landschappelijke ontwikkeling in het gebied en de bekende archeologische vindplaatsen is de verwachting opgesplitst in twee periodes: Laat-Paleolithicum – Vroege Bronstijd en Midden Bronstijd – Middeleeuwen. Het potentiële niveau voor de periode Steentijd – Vroege Bronstijd wordt gevormd door het pleistocene oppervlak. De top van het pleistocene oppervlak heeft voor de afdekking met holocene afzettingen vele duizenden jaren droog gelegen. De lager gelegen delen van de oude pleistocene dalsystemen werden eerder afgedekt door veen en mariene afzettingen dan de hoger gelegen delen, zoals bijvoorbeeld het Hoog van Winsum-Baflo. Het pleistocene zandlandschap was geschikt om te wonen totdat het afgedekt raakte met veen en overstroomd werd. Vanwege de relatief grote diepteligging van het pleistocene oppervlak (dieper dan 6,0 m -NAP) is aan het tracé Eemshaven west een lage verwachting toegekend voor vindplaatsen uit de periode Laat-Paleolithicum – Vroege Bronstijd. Het holocene kustlandschap was een lange periode niet of nauwelijks geschikt voor bewoning door de natte omstandigheden (veengebied) en veel voorkomende overstromingen (mariene gebied). In de loop van de Holoceen nam de snelheid van de holocene zeespiegelstijging af. Deze ontwikkeling zorgde ervoor dat de midden en hoge kwelders gunstige vestigingslocaties voor de mens werden. De bewoningsgrens schoof als gevolg van de opslibbing in de loop van de tijd in zeewaartse richting op. Het is zeker dat de kwelders in Noord-Nederland vanaf de Vroege IJzertijd zijn bewoond, maar mogelijk was dit ook al het geval in de Bronstijd. Het plangebied maakt onderdeel uit van het jonge kwelderlandschap waarbij de inpolderingen uit de 19e en 20e eeuw dateren. Op basis van deze recente ouderdom is aan het tracé Eemshaven west een lage verwachting toegekend voor vindplaatsen uit de Midden Bronstijd – Middeleeuwen. Vanwege de recente ouderdom van de polders is aan het plangebied ook een lage verwachting toegekend voor vindplaatsen uit de Nieuwe tijd en zijn de dijken van lage archeologische waarde. De enige uitzondering op de lage verwachting betreft het onderzoeksgebied variant Wantij ter hoogte van Schiermonnikoog. Ter hoogte van het oostelijke deel van het huidige eiland Schiermonnikoog heeft tot in de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd het eiland Bosch gelegen. Op basis hiervan is aan het oostelijke deel van variant Wantij ter hoogte van Schiermonnikoog een middelhoge verwachting toegekend voor vindplaatsen uit de Late Middeleeuwen – Nieuwe tijd vanaf een diepte van 1,5 à 4 m beneden maaiveld. Voor de oudere periodes geldt voor variant Wantij ter hoogte van Schiermonnikoog een lage verwachting vanwege de ligging ter plaatse van een erosief geulsysteem en relatief jonge ouderdom van de sedimenten (Nieuwe tijd). Voor het plangebied Eemshaven west is het effect van elk criterium op het archeologische bodemarchief als neutraal beoordeeld vanwege de lage archeologische verwachting. Er zijn geen verschillen tussen het tracé, de stationslocatie Middenweg en bouwwegen. Vanwege de lage verwachting wordt voor de realisatie van het kabeltracé geen archeologisch vervolgonderzoek geadviseerd. Voor variant Wantij ter hoogte Schiermonnikoog is het effect van graafwerkzaamheden op het archeologisch bodemarchief in het oostelijke deel als negatief beoordeeld. Voor het westelijke deel van variant Wantij ter hoogte van Schiermonnikoog is het effect van elk criterium op het archeologische bodemarchief als neutraal beoordeeld vanwege de lage archeologische verwachting. Vanuit archeologisch oogpunt heeft het dus de voorkeur om het kabeltracé binnen variant Wantij ter hoogte van Schiermonnikoog in het westelijke deel aan te leggen, omdat het risico op aantasting van het archeologische bodemarchief daar het laagste is en geen vervolgonderzoek nodig is als de kabels hier worden aangelegd. Wel is variant Wantij ter hoogte van Schiermonnikoog aangemerkt als aandachtsgebied voor sporen en vondsten uit de Tweede Wereldoorlog. Als de resultaten van het nog uit te voeren OCE-onderzoek aanwijzingen opleveren voor de aanwezigheid van archeologische resten ter plaatse van het beoogde kabeltracé, dan zal alsnog aanvullend archeologisch onderzoek nodig zijn. Wanneer de kabel in het oostelijke deel wordt aangelegd, dan is het advies om het archeologische bodemarchief intact te laten door het potentiële archeologische te vermijden door de kabel er onder te trekken door middel van een HDD-boring (op minimaal 6 m diepte). Wanneer deze mitigerende maatregel niet mogelijk is, zal aanvullend archeologisch onderzoek nodig zijn.