DOI: 10.14457/tu.the.2016.747
title: ความรับผิดทางอาญา: กรณีการประชาสัมพันธ์บุคคลหรือพรรคการเมืองโดยใช้ทรัพยากรของรัฐช่วงก่อนเลือกตั้ง

description: ในปัจจุบัน สื่อประชาสัมพันธ์ของรัฐถูกใช้เป็นเครื่องมืออย่างหนึ่งในการสร้างอิทธิพลทางการเมือง ไม่ว่าจะเป็นการอภิปรายกันในทางการเมืองหรือการสร้างฐานคะแนนเสียง ผ่านทางสื่อประชาสัมพันธ์ต่าง ๆ ของรัฐ เช่น หนังสือพิมพ์ โทรทัศน์ วิทยุ หรือผ่านช่องทางการสื่อสารในระบบดิจิตอล แม้ว่าการใช้สื่อประชาสัมพันธ์จะก่อให้เกิดผลดีหลายประการ เช่น ทำให้รัฐประหยัดค่าใช้จ่ายในการแจ้งข่าวสาร ทำให้ข้อมูลข่าวสารส่งถึงประชาชนได้อย่างรวดเร็ว เป็นการสร้างความเชื่อมั่นให้แก่นักลงทุน ฯลฯ แต่การใช้สื่อประชาสัมพันธ์ของรัฐในหลายกรณีกลับพบว่าเป็นการกระทำที่บิดเบือนต่อหลักการที่แท้จริงที่จะต้องยึดถือประโยชน์สาธารณะเป็นสำคัญ โดยเป็นการนำสื่อประชาสัมพันธ์ของรัฐมาใช้ในทางส่วนตัวเพื่อการโฆษณาหาเสียงทางการเมืองการนำทรัพยากรของรัฐมาใช้ในการประชาสัมพันธ์บุคคลหรือพรรคการเมืองเป็นปรากฏการณ์ที่อยู่คู่สังคมไทยมาเป็นระยะเวลายาวนาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยุคปัจจุบันที่การติดต่อสื่อสารสามารถกระทำได้โดยสะดวก การเผยแพร่เนื้อหาที่เป็นการประชาสัมพันธ์บุคคลหรือพรรคการเมืองดังกล่าวจึงถูกพบได้ทั่วไป และพบเห็นได้บ่อยครั้งยิ่งขึ้นในช่วงเวลาก่อนการเลือกตั้ง การกระทำดังกล่าวนี้บุคคลกลุ่มหนึ่งอาจมองว่าเป็นเรื่องปกติ ไม่ว่าใครที่เข้ามาบริหารประเทศต่างก็กระทำกัน หรือแม้กระทั่งมองว่าการกระทำดังกล่าวเป็นสิ่งที่ชอบด้วยกฎหมายและสมควรกระทำ เพื่อแสดงให้ประชาชนเห็นว่าที่ผ่านมาได้สร้างสรรค์ผลงานอะไรไว้บ้าง แต่เมื่อพิจารณาโดยละเอียดแล้วจะพบว่า การกระทำดังกล่าวเป็นการนำทรัพยากรของส่วนรวมไปใช้ในทางส่วนตัวอย่างไม่มีสิทธิ เป็นการกระทำที่ทุจริตและขัดต่ออำนาจหน้าที่ที่กำหนดไว้โดยกฎหมายการประชาสัมพันธ์บุคคลหรือพรรคการเมืองโดยใช้ทรัพยากรของรัฐเป็นปัญหาที่เกี่ยวพันกับความผิดทางอาญาในหลายลักษณะ เช่น การรับสินบน การยักยอกทรัพย์สิน การใช้อิทธิพล การทุจริตต่อตำแหน่งหน้าที่ การปกปิดและขัดขวางกระบวนการยุติธรรม นอกจากนี้ยังก่อให้เกิดผลกระทบกับประเทศในหลายด้าน กล่าวคือ การประชาสัมพันธ์บุคคลหรือพรรคการเมืองโดยใช้ทรัพยากรของรัฐก่อให้เกิดผลกระทบทั้งทางด้านเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง เช่น สร้างความสูญเสียในทรัพยากรของรัฐ ทำให้ความเชื่อมั่นด้านการลงทุนของเอกชนลดลง เป็นการปลูกฝังค่านิยมให้สังคมยอมรับการทุจริต ก่อให้เกิดความเกลียดชังและสร้างความแตกแยกขึ้นในสังคม ทำให้การแข่งขันทางการเมืองเกิดขึ้นอย่างไม่เป็นธรรม การบริหารงานในภาครัฐขาดประสิทธิภาพ และบั่นทอนเสถียรภาพทางการเมือง เป็นต้น สังคมไทยจึงต้องหันมาตระหนักและให้ความสำคัญกับการป้องกันและปราบปรามการกระทำที่เป็นการประชาสัมพันธ์บุคคลหรือพรรคการเมืองโดยใช้ทรัพยากรของรัฐอย่างจริงจังถึงแม้จะมีความพยายามจากทั้งหน่วยงานภาครัฐและภาคเอกชน ในการกำหนดมาตรการเพื่อควบคุมการใช้จ่ายทรัพยากรของรัฐให้เกิดขึ้นอย่างคุ้มค่าและโปร่งใส โดยไม่มีลักษณะเป็นการนำทรัพยากรของรัฐเหล่านั้นไปใช้จ่ายเพื่อประชาสัมพันธ์บุคคลหรือพรรคการเมือง เช่น การออกระเบียบสำนักนายกรัฐมนตรีว่าด้วยการพัสดุ พ.ศ. 2535 เพื่อควบคุมกระบวนการจัดซื้อจัดจ้างของภาครัฐ หรือการจัดทำร่างพระราชบัญญัติการโฆษณาประชาสัมพันธ์ของภาครัฐ พ.ศ. .... เพื่อควบคุมการใช้จ่ายเงินแผ่นดินสำหรับการประชาสัมพันธ์ของรัฐ เป็นต้น แต่ดูเหมือนว่ามาตรการที่กำหนดขึ้นเหล่านี้จะไม่มีผลใช้บังคับได้จริงในทางปฏิบัติ โดยมาตรการบางส่วนเป็นเพียงคำแนะนำหรือเป็นเพียงแนวทางปฏิบัติที่ไม่มีมาตรการบังคับแก่ผู้ฝ่าฝืน หรือยังมีสถานะเป็นเพียงร่างกฎหมายอีกทั้งกฎหมายที่อาจบังคับใช้กับการกระทำที่เป็นการประชาสัมพันธ์บุคคลหรือพรรคการเมืองโดยใช้ทรัพยากรของรัฐ เช่น ประมวลกฎหมายอาญา และกฎหมายว่าด้วยการเลือกตั้ง ก็บังคับใช้ได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ โดยมีข้อจำกัดในหลายประการ เช่น กฎหมายที่บัญญัติขึ้นสามารถบังคับใช้ได้กับเจ้าหน้าที่รัฐบางตำแหน่งเท่านั้น หรือการกำหนดระวางโทษไม่เหมาะสมกับลักษณะของความผิด เป็นต้น ส่งผลทำให้ปัญหาการนำทรัพยากรของรัฐมาใช้ในการประชาสัมพันธ์บุคคลหรือพรรคการเมืองยังคงปรากฏอยู่ทั่วไปในสังคมไทยด้วยเหตุนี้จึงจำเป็นต้องศึกษาถึงความเป็นไปได้ ในการนำมาตรการบังคับทางกฎหมายอาญามาปรับใช้แก่การกระทำที่เป็นการประชาสัมพันธ์บุคคลหรือพรรคการเมืองโดยใช้ทรัพยากรของรัฐ ช่วงก่อนเลือกตั้ง โดยวิทยานิพนธ์ฉบับนี้จะทำการศึกษาถึงแนวคิดเกี่ยวกับการกำหนดความผิดทางอาญาและการกำหนดโทษทางอาญา แนวคิดเกี่ยวกับการทุจริต แนวคิดเกี่ยวกับการต่อต้านการทุจริตตามอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการต่อต้านการทุจริต ค.ศ. 2003 แนวคิดเกี่ยวกับการใช้จ่ายเงินแผ่นดิน และแนวคิดเกี่ยวกับการแข่งขันอย่างเป็นธรรมในการลงสมัครรับเลือกตั้ง ควบคู่ไปกับมาตรการควบคุมการประชาสัมพันธ์บุคคลหรือพรรคการเมืองโดยใช้ทรัพยากรของรัฐของประเทศแคนาดา ออสเตรเลีย และสหรัฐอเมริกา แล้วจึงวิเคราะห์ถึงความเป็นไปได้และความเหมาะสมในการกำหนดให้การประชาสัมพันธ์บุคคลหรือพรรคการเมืองโดยใช้ทรัพยากรของรัฐ ที่เกิดขึ้นในช่วงเวลาก่อนการเลือกตั้งเป็นความผิดทางอาญา