DOI: 10.14457/tu.the.2019.1085
title: สถานะและประเด็นปัญหาในการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุภายใต้แผนผู้สูงอายุแห่งชาติ ฉบับที่ 2 (ช่วงปี พ.ศ. 2545-2564)

description: การศึกษาเรื่อง : สถานะและประเด็นปัญหาในการพัฒนาคุณภาพชีวิตผู้สูงอายุภายใต้แผนผู้สูงอายุแห่งชาติ ฉบับที่ 2 (ช่วงปี พ.ศ. 2545 - พ.ศ. 2564) มีจุดมุ่งหมายที่จะศึกษาแผนผู้สูงอายุแห่งชาติ ฉบับที่ 2 ถึงกระบวนการตัดสินใจในการกำหนดนโยบาย และการกำหนดหน่วยงานที่มีส่วนเกี่ยวข้อง หรือเป็นประเด็นปัญหาอุปสรรค และกระบวนการในการขับเคลื่อนการนำแผนไปปฏิบัติใช้จริงตามที่กำหนดไว้ ว่าโครงการหรือนโยบายที่กำหนดตามแผนได้รับความร่วมมือจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องหรือไม่ ทิศทางของสังคมในการให้ความสำคัญในการรับมือสังคมผู้สูงอายุการวิเคราะห์แผนผู้สูงอายุแห่งชาติ ฉบับที่ 2 สามารถแบ่งออกได้เป็น 5 ยุทธศาสตร์ คือ ยุทธศาสตร์ด้านการเตรียมความพร้อมของประชากรเพื่อวัยสูงอายุที่มีคุณภาพ ยุทธศาสตร์ด้านการส่งเสริมผู้สูงอายุ ยุทธศาสตร์ด้านระบบคุ้มครองทางสังคมสำหรับผู้สูงอายุ ยุทธศาสตร์ด้านการบริหารจัดการเพื่อการพัฒนางานด้านผู้สูงอายุระดับชาติและการพัฒนาบุคลากรด้านผู้สูงอายุ และยุทธศาสตร์ด้านการประมวลและพัฒนาองค์ความรู้ ด้านผู้สูงอายุและการติดตามประเมินผลการดำเนินการตามแผนผู้สูงอายุแห่งชาติ เพื่อการดำเนินงานตาม แผนยุทธศาสตร์ที่กำหนดไว้ ซึ่งจะเป็นแนวทางในการศึกษาประเด็นยุทธศาสตร์ด้านการเตรียมความพร้อมของประชากรเพื่อวัยสูงอายุที่มีคุณภาพ ซึ่งถือเป็นหัวใจสำคัญของแผนผู้สูงอายุแห่งชาติ ฉบับที่ 2 เน้นการมีส่วนร่วมของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องรวมไปถึงมาตรการเพื่อจูงใจให้ภาคเอกชนเข้ามาเป็นกลไกในการขับเคลื่อน โดยยุทธศาสตร์นี้จะได้ดำเนินการด้านหลักประกันยามชราภาพ เพื่อเป็นการเตรียมความพร้อมและตระหนักถึงการวางแผนตนเอง แต่พบว่าผู้สูงอายุหรือวัยก่อนสูงอายุไม่ได้เข้าถึงกองทุนต่าง ๆ ที่จะมาไว้เป็นหลักประกันยามชราภาพของผู้สูงอายุ ประชาชนไม่สามารถรับรู้ว่าการดำเนินกิจกรรมดังกล่าวเป็นการดำเนินงานภายใต้แผนฯ คิดว่าเป็น การดำเนินกิจกรรมทั่วไปที่จัดขึ้นตามประเพณี หรือวัฒนธรรมชุมที่ถือปฏิบัติกันมา ในส่วนของ การนำแผนฯ ไปปฏิบัติใช้จริงนั้นยังมีประชาชนจำนวนมากที่ไม่ได้เปิดรับต่อความพร้อมใน การเตรียมตัวเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุ และรัฐยังขาดการดำเนินการในด้านการรณรงค์และ การปลูกฝังทัศนคติที่มีต่อผู้สูงอายุอย่างจริงจังด้วยประเด็นยุทธศาสตร์ด้านการส่งเสริมผู้สูงอายุ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้ส่งเสริมการมีงานทำสำหรับผู้สูงอายุ โดยเป็นการกำหนดงาน อาชีพ และระยะเวลาที่เหมาะสมกับผู้สูงอายุ ติดตามการจัดกิจกรรมภายในชมรมผู้สูงอายุในหมู่บ้านหรือชุมชนอย่างสม่ำเสมอหรือไม่ ส่งเสริมการทำงานและการมีรายได้ของผู้สูงอายุที่มีการจ้างงานผู้สูงอายุเพิ่มมากขึ้น แต่ไม่ใช่ผู้สูงอายุทุกคนที่จะมีศักยภาพในการปฏิบัติกิจกรรมเพื่อหารายได้ร่วมกับผู้อื่นการกำหนดขอบเขตของรัฐอาจยังไม่หลากหลาย สื่อจะต้องเข้ามามีส่วนในการจัดทำรายการ เพื่อผู้สูงอายุ มีการเชิญวิทยากรที่เป็นผู้สูงอายุมาดำเนินรายการเพื่อเป็นการแสดงศักยภาพของผู้สูงอายุประเด็นยุทธศาสตร์ด้านระบบคุ้มครองทางสังคมสำหรับผู้สูงอายุ หน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีส่วนในการสร้างระบบคุ้มครอง พิทักษ์สิทธิ์ให้ครอบคลุมผู้สูงอายุทุกประเภท และที่สำคัญต้องสอดรับกับรูปแบบสังคมเมืองและสังคมชนบทด้วย รัฐได้ดำเนินการในด้านเบี้ยยังชีพผู้สูงอายุการดำเนินการตามหลักประกันสุขภาพในการเจ็บป่วย การเยี่ยมบ้านผู้สูงอายุ หรือการให้การช่วยเหลือในด้านอื่น ๆ แล้วแต่กรณี บางกรณีก็เป็นการให้เงินช่วยเหลือแต่ก็ยังไม่เพียงพอที่จะเอามาพัฒนาคุณภาพชีวิตได้ ซึ่งสวนทางกับค่าครองชีพหรือค่าเดินทางไปรับการรักษาพยาบาลในปัจจุบัน กิจกรรมบางกิจกรรมที่ประชาชนก็ไม่ได้มีส่วนในการรับรู้ เช่น การเยี่ยมบ้าน เนื่องจากรัฐไม่สามารถลงเยี่ยมบ้านได้อย่างทั่วถึงและไม่ใช่ทุกพื้นที่ที่จะให้ความสำคัญในการเยี่ยมบ้านของประชาชน แต่รัฐก็มีการดำเนินงานที่ชัดเจนคือการจัดตั้งศูนย์บริหารด้านสุขภาพในเบื้องต้นของชุมชน ดำเนินงานควบคู่กับอาสาสมัครในชุมชนประเด็นยุทธศาสตร์ด้านการบริหารจัดการเพื่อการพัฒนางานด้านผู้สูงอายุระดับชาติและการพัฒนาบุคลากรด้านผู้สูงอายุ โดยพบว่าการมีส่วนร่วมของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องยังขาดการ บูรณาการร่วมกัน และขาดการรายงานความก้าวหน้าอย่างต่อเนื่อง เจ้าหน้าที่ก็ยังขาดความรู้ความเข้าใจในแผนฯ จึงต้องสร้างความเข็มแข็งจากการให้ความรู้อาสาสมัครในการดูแลผู้สูงอายุ สร้างเป็นเครือข่ายเพื่อการขับเคลื่อนอย่างเป็นการบูรณาการตามความร่วมมือของทุกภาคส่วน แต่ยังขาดความเท่าเทียมในการเข้าถึงแผนผู้สูงอายุเพราะยังมีผู้สูงอายุที่อยู่ห่างไกลขาดสิ่งอำนวยความสะดวกย่อมเข้าถึงบริการได้น้อยกว่าผู้สูงอายุที่มีสิ่งอำนวยความสะดวกพร้อม ในส่วนของการเปิดเผยข้อมูลที่เป็นประโยชน์ไม่ว่าจะเป็นงบประมาณและการประเมินผลที่ต้องโปร่งใส่ตรวจสอบได้ โดยปัจจุบันยังขาดความเป็นรูปธรรมในการปฏิบัติทำให้ไม่สามารถแก้ปัญหาและพัฒนาได้เท่าที่ควรประเด็นยุทธศาสตร์ด้านการประมวลและพัฒนาองค์ความรู้ด้านผู้สูงอายุและ การติดตามประเมินผลการดำเนินการตามแผนผู้สูงอายุแห่งชาติ ต้องมีการเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารเป็นสาธารณะ จะต้องเน้นเรื่องการติดตามประเมินผลเพราะแต่ละพื้นที่มีบริบทที่แตกต่าง ความต้องการในการเข้าถึงก็มีความหลากหลายเช่นกัน จึงจำเป็นต้องมีการพัฒนาระบบฐานข้อมูลที่ง่ายต่อการเข้าถึงและสืบค้นง่ายต่อการรับรู้ของประชาชนทั่วไป เพื่อการพัฒนาต่อไปในระยะยาวได้องค์ประกอบของกระบวนการดำเนินงานตามแผนผู้สูงอายุแห่งชาติ เป็นไปในรูปแบบความร่วมมือของหลายภาคส่วนเข้ามามีส่วนร่วม ซึ่งในแต่ละด้านหน่วยงานที่เกี่ยวข้องก็แตกต่างกันไปซึ่งผลการศึกษาการดำเนินงานตามโครงการพบว่ายุทธศาสตร์ในแผนผู้สูงอายุแห่งชาติ ฉบับที่ 2 ยังไม่ประสบผลสำเร็จเนื่องจากขาดความร่วมของหน่วยงานต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องตามที่กำหนดในแผนฯ รวมไปถึงการขาดความต่อเนื่องในการดำเนินงานตามแผนฯ ผลการศึกษาพบว่ายุทธศาสตร์ด้านการเตรียมความพร้อมของประชากรเพื่อวัยสูงอายุที่มีคุณภาพ และยุทธศาสตร์ด้านระบบคุ้มครองทางสังคมสำหรับผู้สูงอายุ ยังไม่ผ่านเกณฑ์และต่ำกว่าเป้าหมายที่กำหนดไว้อย่างมาก ส่วนยุทธศาสตร์ด้านการส่งเสริมผู้สูงอายุ ยุทธศาสตร์ด้านการบริหารจัดการเพื่อการพัฒนางานด้านผู้สูงอายุระดับชาติและการพัฒนาบุคลากรด้านผู้สูงอายุ และยุทธศาสตร์ด้านการประมวลและพัฒนาองค์ความรู้ด้านผู้สูงอายุและการติดตามประเมินผลการดำเนินการตามแผนผู้สูงอายุแห่งชาติ ถือว่าผ่านเกณฑ์และเป้าหมายที่กำหนดไว้