DOI: 10.17026/dans-zzk-8xpd
title: Transect-rapport 2213: Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek, Verkennende Fase. Utrecht, Belcampostraat 8 - Den Hoet, Gemeente Utrecht (UT)

description: &lt;p&gt;In mei 2019 is een archeologisch vooronderzoek uitgevoerd in een plangebied aan de Belcampostraat 8 in Utrecht (gemeente Utrecht). De aanleiding voor het onderzoek vormt de aanvraag van een monumentenvergunning die de sloop van een veestal en de nieuwbouw van een zorgcomplex in het plangebied mogelijk moet maken. Ook is een herinrichting van een deel van het terrein voorzien, waarvan de wijze en omvang nog nader moeten worden bepaald. Omdat het plangebied als archeologisch rijksmonument is aangewezen is voor de werkzaamheden een monumentenvergunning noodzakelijk. Dit betekent dat gezien de omvang van de voorgenomen bodemingrepen archeologisch vooronderzoek nodig is. Met behulp van dit onderzoek kan meer inzicht worden verkregen in de bodemopbouw, de mate van intactheid ervan en daarmee de archeologische staat van het terrein. Zodoende is een inschatting te maken of en in hoeverre de voorgenomen plannen van invloed zijn op de archeologische waarde(n) in het gebied. Onderhavig rapport beschrijft de resultaten van dit onderzoek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het archeologisch vooronderzoek bestaat uit een gecombineerd onderzoek, te weten een archeologisch Bureauonderzoek (BO) en een Inventariserend Veldonderzoek (IVO), verkennende fase.&lt;br&gt;Het doel van het archeologisch bureauonderzoek is het specificeren van de archeologische waarde, dat wil zeggen het aan de hand van beschikbare informatie over de archeologie, cultuurhistorie, geomorfologie, bodemkunde en grondgebruik, de archeologische resten die in het plangebied voorkomen nader te duiden. Hiervoor is onder andere het centraal Archeologisch Informatiesysteem (Archis) van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) geraadpleegd, waarin de Archeologische MonumentenKaart (AMK) is opgenomen. Aanvullende (cultuur)historische informatie is verkregen uit divers voorhanden historisch kaartmateriaal. Om inzicht te krijgen in de opbouw en ontwikkeling van het landschap zijn onder andere de bodemkaart en beschikbaar geologisch-geomorfologisch kaartmateriaal geraadpleegd. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het doel van het inventariserend veldonderzoek vormt het aanvullen van de informatie van de archeologische waarde in het terrein door het verzamelen van informatie over de feitelijke bodemopbouw, bodemreliëf en bodemintactheid in het plangebied. Hiermee ontstaat inzicht in de landschapsvormende processen en landschappelijke eenheden uit het verleden, maar ook over de intactheid van de aanwezige waarden in het terrein. Het inventariserend veldonderzoek is uitgevoerd in de vorm van een booronderzoek (IVO-O).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In het plangebied bevindt zich een laatmiddeleeuwse hofstede met boerderij. De ligging van de in de geschreven bronnen genoemde stenenkamer valt af te leiden aan het kasteeleiland, dat thans nog intact in het plangebied aanwezig is. De ligging van het bijbehorende erf bevindt zich op grond van het voorkomen van een donkergrijze tot donkergrijsbruine cultuurlaag rondom de huidige bebouwing en op het deel van het erf ten noordoosten van de woonschuur. Binnen die zone, weergegeven in bijlage 8, is de ligging van de oudere bebouwing als onderdeel van de boerderij te verwachten. Aan de hand van historisch kaartmateriaal uit het begin van de 19e eeuw valt in ieder geval af te leiden dat het baksteenpuin in boring 18 en het puin waarin boring 16 is gestaakt, zeer waarschijnlijk samenhangt met funderingen van de boerderij die er toen stond. In hoeverre er sprake is geweest van oudere bewoningsfasen valt echter uit de opbouw van de ophooglaag niet af te leiden. Daarin ontbreekt namelijk een fasering. Ook is geen vondstmateriaal gevonden, die inzicht geeft in de ouderdom van de ophooglagen in het plangebied. Op basis van de vondsten van kloostermoppen in de jaren ’90 van de 20e eeuw dateert de boerderij vermoedelijk in de 13e of 14e eeuw.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Landschappelijk gezien is de hofstede gesticht op de rand van de restgeulopvulling van de Oude Rijn. Hier is een ophoogpakket aangebracht, aangezien dit deel van het landschap naar verwachting relatief wat natter was. De stichting van de boerderij op deze wat nattere plek in het landschap hing vermoedelijk samen met het landgebruik van de vruchtbare, wat drogere oeverafzettingen ten zuidwesten van de hofstede. Op basis van de ontstaansgeschiedenis van het landschap rondom het plangebied is bekend dat de Oude Rijn als rivier in de 12e eeuw inactief geworden is. Dit betekent dat het sediment, waarop de hofstede is gesticht, in die periode is gevormd (12e eeuw). Aangezien de gracht van het kasteeleiland door de restgeulafzettingen heen gegraven is, is een datering in de 13e eeuw als vroegste datum van de hofstede vanuit paleogeografisch perspectief goed mogelijk. Als gevolg van de aanwezigheid van cultuur- en ophooglagen, de aanwezigheid van cultuurhistorische elementen (in het bijzonder het kasteeleiland), historische documentatie en continuïteit van de nederzetting als agrarisch bedrijf bevindt zich in het plangebied een complex van zeer hoge waarde. De resten zullen een hoge mate van intactheid hebben, omdat de (sub)recente verstoring in het plangebied beperkt is. Op basis van het booronderzoek zijn intacte archeologische resten vanaf een diepte tussen 30-70 cm -Mv aanwezig. Alleen ter plaatse van de huidige veestal is sprake van een diepere verstoring (tot 130 cm -Mv in puin). De resten van de hofstede concentreren zich in het noordwestelijk deel van het plangebied. Het zuidoostelijk deel van het plangebied heeft naar verwachting geen deel uitgemaakt van het erf. Aanwijzingen hiervoor ontbreken zowel in het bureauonderzoek als in het veldonderzoek. Wel heeft dit deel als bouwland en/of boomgaard bij de hofstede gefungeerd.&lt;/p&gt;