DOI: 10.17026/ar/degw2n
title: Archeologisch vooronderzoek plangebied Hogeweg (ong.) te Nieuwaal, gemeente Zaltbommel

description: Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende/karterende boringen uitgevoerd voor een plangebied aan de Hogeweg (ong.) te Nieuwaal, gemeente Zaltbommel (kaart 1; afbeelding 1). Binnen het plangebied zal de nieuwbouw van een woning worden gerealiseerd met een bouwvlak van ca. 200 m2 en bijbehorende infrastructuur van kabels en leidingen (afbeelding 2). De nieuwbouw zal deels worden onderkelderd, met een oppervlakte van ca. 29,33 m2. De kelder wordt tot 2,9 m -peil aangelegd. Momenteel wordt er van uitgegaan dat het plangebied wordt opgehoogd waardoor de fundering van de woning op ca. 30 cm beneden huidig maaiveld komt te liggen. Voorafgaand aan de geplande ingrepen dient in kaart te worden gebracht of er mogelijk archeologische waarden worden bedreigd. Gezien de aard van de ingrepen (nieuwbouw) zullen deze mogelijk tot in de relevante archeologische niveaus reiken. Doel van het archeologisch bureauonderzoek was vast te stellen of er in het plangebied sprake is (of kan zijn) van archeologische resten die door de ingrepen verstoord dreigen te worden. Hiertoe is een bureauonderzoek verricht, waarbij voor het plangebied een specifiek archeologisch verwachtingsmodel is opgesteld. Vervolgens is een inventariserend veldonderzoek uitgevoerd om het archeologisch verwachtingsmodel te toetsen. Op basis hiervan is een advies geformuleerd in het kader van de cyclus van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ). Het onderzoek is uitgevoerd conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, versie 4.1), protocol 4002 Bureauonderzoek en 4003 Inventariserend veldonderzoek. Op basis van het bureauonderzoek geldt voor het plangebied een lage archeologische verwachting voor de periode tot aan de Midden-IJzertijd; eventuele resten uit het Paleolithicum/Mesolithicum bevinden zich op ca. 7-8 m -mv. Het plangebied heeft een hoge archeologische verwachting voor de periode voor de periode Midden/Late IJzertijd/Romeinse tijd tot de Vroege Middeleeuwen, en vanaf de bedijkingen in de 14e eeuw t/m de Nieuwe tijd. Dit houdt verband met de ligging van het plangebied op de Gameren stroomgordel, met in de directe omgeving van het plangebied vele vondsten uit met name de Late IJzertijd en Romeinse tijd. Na de Romeinse tijd raakte het gebied ontvolkt en stond het plangebied onder invloed van de overstromingen van de rivieren tot aan de bedijkingen aan het begin van de 14e eeuw. Om deze verwachting te toetsen is op 7 november 2022 een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende/karterende boringen uitgevoerd. Binnen het plangebied zijn, van boven naar onder, oeverafzettingen, komafzettingen crevasseafzettingen, beddingzand en oude komafzettingen aangetroffen. De afzettingen zijn te herleiden aan de Gameren stroomgordel. Uit het booronderzoek is gebleken dat er binnen het plangebied een bodemopbouw aanwezig is die getuigt van een noordelijke migratie van de Gameren stroomrug met oeverdoorbraken. De beddingafzettingen van de Gameren stroomrug zijn alleen in de meest zuidoostelijke boring waargenomen. De bodemopbouw binnen het plangebied is redelijk intact. Binnen het plangebied is alleen de moderne bouwvoor en moderne omgewerkte grond waargenomen tot ca. 65 cm -mv. Daaronder is de oorspronkelijke lithologische opbouw intact gebleven, maar zonder archeologische laag. Advies. Tijdens het veldonderzoek zijn geen indicaties voor een nederzetting met de kenmerkende archeologische laag aangetroffen. De ligging van het plangebied tussen verschillende bekende Romeinse vindplaatsen maakt dat er gezien het redelijk intacte bodemprofiel wel nog steeds kans is op het aantreffen van offsite fenomenen, zoals sporen van verkaveling, grafvelden, deposities, zoals die vaker tussen nederzettingen worden aangetroffen. De vraag is of die wel met een proefsleuvenonderzoek kunnen worden opgespoord. Vestigia adviseert daarom als volgt: - Aan de vergunning de voorwaarde te verbinden dat het terrein wordt opgehoogd zodat de ingrepen ten behoeve van de fundering (los van eventuele heipalen) niet verder reiken dan 30 cm beneden het huidig maaiveld. Hieronder vallen alle ingrepen, zoals grondverbetering, afgraven bouwvoor/zwarte grond etc. Verstoring door eventuele heipalen bij een object als een woonhuis wordt in dit geval gezien de archeologische verwachting niet als een onevenredige verstoring beschouwd.
- Indien aan de bovenstaande voorwaarde kan worden voldaan, wordt geadviseerd om alleen bij het uitgraven van de kelder (29 m2) de mogelijkheid te geven aan de regio-archeoloog of amateur-archeologen/AWN om waarnemingen te doen (mits de gemeente hiermee uiteraard akkoord gaat). - Indien de ingrepen ten behoeve van de fundering (los van eventuele heipalen) wel dieper reiken dan 30 cm beneden het huidig maaiveld, is er een verstoring van een groter vlak, met een oppervlakte van ca. 200 m2. In dat geval adviseert Vestigia wel een officiële archeologische begeleiding uit te laten voeren, op basis van een vooraf door het bevoegd gezag goed te keuren Programma van Eisen. Het bevoegd gezag, de Gemeente Zaltbommel, dient eerst over het advies in dit rapport een besluit te nemen. Het is mogelijk dat dit besluit afwijkt van het advies in dit rapport. Wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het plangebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondst’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de Gemeente Zaltbommel, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Naschrift. Het bevoegd gezag heeft het concept rapport getoetst. In een brief van de Omgevingsdienst d.d. 5 januari 2023 is voor het aspect archeologie als volgt gereageerd: “Namens gemeente Zaltbommel is regioarcheoloog Rivierenland akkoord met de resultaten van dit onderzoek. Het besluit is genomen het selectie advies uit het rapport (de aanbevelingen) niet over te nemen. Uit de veldwerk resultaten zijn niet genoeg aanknopingspunten of aanwijzingen naar voren gekomen dat archeologische resten aanwezig zijn en bedreigd zullen gaan worden met de voorgenomen nieuwbouwplannen. De aanbeveling die Vestigia doet om het gehele perceel op te hogen is te stringent gezien het ontbreken van archeologische indicatoren. Dit geldt ook voor de Archeologische begeleiding van de ontgraving voor de fundering. Wel kan ingestemd worden met een waarneming bij de ontgraving van de kelder. De initiatiefnemer moet hiermee ook akkoord gaan. De meldingsplicht archeologische toevalsvondst (art. 5.10 Erfgoedwet) en het doen van waarnemingen (art. 5.11 Erfgoedwet) blijven te allen tijde van kracht.”