DOI: 10.17026/ar/ghpokj
title: De Parkstad Leisure Lane, gemeenten Beekdaelen, Brunssum, Heerlen, Landgraaf, Kerkrade en Simpelveld
title: archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

description: In opdracht van Heijmans BV heeft RAAP in februari 2022 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het projectgebied Leisure Lane Parkstad te Schinnen, Nuth, Brunssum, Heerlen, Landgraaf, Kerkrade en Simpelveld in de gemeenten Beekdaelen, Brunssum, Heerlen, Landgraaf, Kerkrade en Simpelveld. Het tracé heeft een lengte van circa 33 km en doorkruist meerdere landschappelijke eenheden, bestaande uit de beekdalen van de Geleenbeek, de Platsbeek, Palemigerbeek, de Strijthagerbeek, de Anselsebeek en de Eyserbeek, alsmede hoger gelegen afbraakwanden, lösswanden en plateauterrassen. Door de geschiedenis heen heeft dit wisselende landschap een sterke aantrekkingskracht gehad op mensen. Het traject en de directe omgeving herbergt dan ook een verscheidenheid aan bekende vindplaatsen. Hierbij moet worden opgemerkt dat het merendeel van de vindplaatsen bestaat uit oude meldingen van losse vondsten en/of meldingen en onderzoeken die nooit volledig zijn gepubliceerd. Het merendeel van de vindplaatsen stamt uit twee perioden. Een eerste groep dateert in de Romeinse tijd en bestaat voornamelijk uit villa’s, graven en een en mogelijk twee hoofdwegen (de Via Traiana van Xanten via Heerlen naar Aken en de Via Belgica van Tongeren naar Heerlen en Keulen). Een tweede groep vindplaatsen bestaat uit verschillende kastelen uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd.
Vanuit historisch perspectief kent de regio Parkstad drie belangrijke ontwikkelingsfasen. De eerste is de Romeinse tijd als er sprake is van een rijk cultuurlandschap met enkele grotere kernen (waaronder Heerlen) met in het omliggende landschap villaterreinen, kleinere nederzettingen en grote akkerlanden met nog maar weinig bos. Aan het einde van de Romeinse tijd en in de vroege middeleeuwen lijken de hoger gelegen plateaus te worden verlaten en concentreert de bewoning zich in hogere mate langs de Maas en de beekdalen. Vanaf de volle middeleeuwen begint een tweede periode wanneer de bevolking groeit en grotere ontginningen plaatsvinden. In eerste instantie lijkt dit vooral te gebeuren vanuit kleinere boerderijen gelegen nabij beken of vanuit lineaire nederzettingen, maar vanaf de 13e eeuw vond een sterke uitbreiding van het cultuurlandareaal plaats. Hierdoor verdween het overgrote deel van de nog niet ontgonnen gronden. Deze ontwikkeling loopt door tot in de nieuwe tijd, maar vanaf de 16e eeuw valt het grootgrondbezit steeds meer uiteen in kleine agrarische bedrijven. Dit leidde meestal tot onregelmatige groepjes huizen of tot lineaire bebouwing aan een weg. Aan het eind van de 19e eeuw komt echter de mijnbouw sterk op. Tot aan de jaren ’60 van de 20e eeuw wordt de regio Parkstad vervolgens gedomineerd door een sterke industrialisering en grote bevolkingsgroei met daaraan gekoppeld een landschap dat gedomineerd wordt door mijnen, mijnsteenbergen en mijnwerkerskoloniën.
Op basis van de landschappelijke, archeologische en historische gegevens kan gesteld worden dat vindplaatsen gerelateerd aan jager-verzamelaars kunnen worden aangetroffen hoofdzakelijk op de flanken van beekdalen. Wel moet worden opgemerkt dat vuursteenvindplaatsen slechts in zeer beperkte mate bekend zijn in het Zuid-Limburgse lössgebied. Met betrekking tot vindplaatsen gerelateerd aan landbouwers kennen plateauterrassen, afbraakwanden en lösswanden een hoge verwachting voor de Romeinse tijd en late middeleeuwen-nieuwe tijd en een middelhoge verwachting voor laatprehistorische vindplaatsen (neolithicum-ijzertijd). Hoewel slechts in zeer beperkte mate bekend, zullen vindplaatsen uit de volle middeleeuwen vooral nabij beekdalen worden aangetroffen.
archeologische begeleiding. De eisen hiervoor dienen in een door de bevoegde overheid goedgekeurd Programma van Eisen (PvE) te worden vastgelegd.