DOI: 10.14457/tu.the.2017.1057
title: ความเข้าใจและพฤติกรรมการใช้ "ยาแก้อักเสบ" (ยาปฏิชีวนะ) ในมุมมองของชาวบ้านแม่กลองน้อยที่ได้รับบริการจากสถานบริการสาธารณสุขชุมชนร่มเกล้า 5: กรณีศึกษาบ้านแม่กลองน้อย หมู่ที่ 6 ตำบลโมโกร อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก

description: การศึกษาการวิจัยเรื่องความเข้าใจและพฤติกรรมการใช้ “ยาแก้อักเสบ” ยาปฏิชีวนะ ในมุมมองของชาวบ้านแม่กลองน้อยที่ได้รับบริการจากสถานบริการสาธารณสุขชุมชนร่มเกล้า 5 กรณีศึกษาบ้านแม่กลองน้อย หมู่ที่ 6 ตำบลโมโกร อำเภออุ้มผาง จังหวัดตาก มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเข้าใจและพฤติกรรมการใช้ “ยาแก้อักเสบ” (ยาปฏิชีวนะ) ในมุมมองของชาวบ้านแม่กลองน้อย และเพื่อศึกษาผลของการให้สุขศึกษาเรื่องการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุสมผลในหมู่บ้านแม่กลองน้อย การศึกษาการวิจัยนี้เป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) เก็บรวบรวมข้อมูลโดยใช้แบบสอบถามเพื่อการวิจัยกับกลุ่มตัวอย่างจำนวน 30 คน และใช้การสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth Interview) เพื่อการวิจัยเก็บข้อมูลเพิ่มเติมจากกลุ่มตัวอย่างจำนวน 5 คน ผลการศึกษาพบว่า การประเมินผลความรู้ความเข้าใจและพฤติกรรมเกี่ยวกับการใช้ยาปฏิชีวนะ โดยภาพรวมพบว่าชาวบ้านแม่กลองน้อยที่มารับบริการที่สถานบริการสาธารณสุขชุมชนร่มเกล้า 5 มีความรู้ความเข้าใจและพฤติกรรมเกี่ยวกับการใช้ยาปฏิชีวนะที่สมเหตุสมผลคิดเป็นร้อยละ 18.80 แยกเป็นความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุสมผลคิดเป็นร้อยละ 14.00 และพฤติกรรมที่เกี่ยวกับการใช้ยาปฏิชีวนะอย่างสมเหตุสมผลคิดเป็นร้อยละ 21.67  โดยมีข้อค้นพบว่าชาวบ้านแม่กลองน้อยที่ไปขอ “ยาแก้อักเสบ” (ยาปฏิชีวนะ) ส่วนใหญ่มีโรคหรืออาการที่ไม่เกี่ยวข้องกับการให้ยาปฏิชีวนะ โดยให้คำอธิบายลักษณะยาว่ามีลักษณะเป็นแคปซูล  แรงจูงใจในการใช้ยาของชาวบ้านพบว่าได้รับคำแนะนำมาจากเครือญาติ ถัดมาเป็นประสบการณ์ในการใช้ยา สุดท้ายมาจากการที่ไปรับบริการจากร้านขายของชำที่มีการขายยา ชาวบ้านส่วนใหญ่เข้าใจว่าถ้าเกิดการอักเสบ ไอ หรือเจ็บคอ ต้องกิน “ยาแก้อักเสบ” (ยาปฏิชีวนะ) ที่มีลักษณะเป็นแคปซูล ชาวบ้านเกินครึ่งเคยไปให้หมดฉีดยาที่คลินิกเวลาเจ็บป่วยด้วยอาการไอ เจ็บคอ และเมื่อได้ยามาส่วนใหญ่จะกินยาไม่ครบ เมื่อหายดีจากอาการเจ็บป่วยก็จะหยุดกินยา มียาเหลือซึ่งจะกลับนำมากินต่อเมื่อเจ็บป่วยอีกครั้ง ผลการศึกษาแบบจำลองอธิบายความหมายของการเจ็บป่วย (Explanatory Model) ในกรณีที่ใช้ยาปฏิชีวนะพบว่า การให้ความหมายต่อการเจ็บป่วยนี้คือการเกิดการอักเสบ เช่น ไอ เจ็บคอ หรือแผลมีดบาด รับรู้อาการผิดปกติได้จากการกลืนข้าวหรือกลืนน้ำลายลงไปแล้วรู้สึกเจ็บคอ หรือเกิดจากการอักเสบจากมีดบาด ความรุนแรงของการเจ็บป่วยถ้าไม่ได้เกิดการรักษาจะคิดไปเองว่าอาจจะปวดหรือบวมขึ้น ไอหรือเจ็บคอมากขึ้น การรับรู้สาเหตุของการเจ็บป่วยชาวบ้านกล่าวว่าอาจจะเกิดมาจากอากาศเปลี่ยนแปลง และหมู่บ้านแห่งนี้มีแต่ฤดูหนาว บางครั้งมีฝนตกจึงเกิดการสมมุติฐานของความเจ็บป่วยนี้ขึ้นมา วิธีการรักษาที่ทำเป็นประจำ ถ้ามีอาการเล็กน้อยใช้การกินน้ำอุ่นหรือสมุนไพรตามบรรพบุรุษ ส่วนอาการรุนแรงจะใช้ “ยาแก้อักเสบ” (ยาปฏิชีวนะ) รักษา ผลจากการทำกิจกรรมพบว่า ผู้เข้าร่วมกิจกรรมสามารถนำความรู้ไปเผยแพร่หรือถ่ายทอดให้กับชาวบ้านแม่กลองน้อยได้ โดยวัดจากแบบทดสอบพบว่าผู้เข้าร่วมกิจกรรมมีความรู้เพิ่มขึ้นสามารถนำความรู้ไปเผยแพร่ได้ รวมทั้งได้ให้ผู้ที่ผ่านการทำกิจกรรมมาแล้วเป็นวิทยากรเพื่อถ่ายทอดความรู้ต่อ รวมทั้งมีการทบทวนความรู้หลังจากการทำกิจกรรม สุดท้ายนี้ผู้ศึกษาได้ผลิตสื่อจำนวนหนึ่งไว้ให้ชุมชนไว้ใช้อ่าน โปสเตอร์ผู้ศึกษาได้ติดประกาศไว้ตามสถานที่สำคัญภายในชุมชน และแผ่นพับ ผู้ศึกษาได้ให้ (อสม.) นำไปแจกจ่ายภายในชุมชนตามพื้นที่รับผิดชอบหรือสามารถหาอ่านหรือมารับสื่อได้ที่สถานบริการสาธารณสุขชุมชนร่มเกล้า 5