DOI: 10.14457/tu.the.2015.881
title: ความรับผิดในความเสียหายอันเกิดจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัยในกลุ่มประเทศอาเซียนบางประเทศ

description: สมาชิกประชาคมอาเซียน ได้ร่วมกันจัดทำข้อตกลงการยอมรับร่วม เพื่อรองรับให้มีการเคลื่อนย้ายสินค้าได้อย่างเสรีโดยมีผลบังคับพร้อมกับกำหนดเวลาเปิดประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน คือ เมื่อวันที่ 31 ธันวาคม 2558 แต่ความแตกต่างของการให้ความคุ้มครองผู้เสียหายจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัยของแต่ละประเทศ อาจก่อให้เกิดปัญหาการคุ้มครองผู้เสียหายที่ไม่เท่าเทียมกันและความไม่เป็นธรรมทางการค้า ผู้เขียนจึงมีความเห็นว่า ประเทศสมาชิกประชาคมอาเซียนมีความจำเป็นต้องร่วมกัน จัดทำมาตรฐานเกี่ยวกับการให้ความคุ้มครองผู้ที่ได้รับความเสียหายจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัย โดยเห็นสมควรศึกษากฎหมายว่าด้วยความรับผิดต่อความเสียหายอันเกิดจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัยของประเทศไทยเปรียบเทียบกับประเทศกลุ่มสมาชิกประชาคมอาเซียนบางประเทศ ได้แก่ ประเทศเวียดนาม ประเทศมาเลเซีย ประเทศฟิลิปปินส์ ประเทศสิงคโปร์ และประเทศอินโดนีเซีย ในประเด็นเรื่อง หลักความรับผิดของผู้ประกอบการ เงื่อนไขความรับผิด (ประเภทของสินค้า ลักษณะของสินค้าที่ไม่ปลอดภัย บุคคลที่ได้รับความคุ้มครอง บุคคลที่ต้องรับผิด และขอบเขตความรับผิด) เหตุยกเว้นความรับผิด และภาระการพิสูจน์และอายุความ เพื่อศึกษาถึงจุดเด่นจุดด้อยของกฎหมายแต่ละประเทศ และนำเสนอให้จัดทำข้อกำหนดอาเซียนว่าด้วยความรับผิดในความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัย และนำผลของการศึกษามาเสนอแนะปรับปรุงแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายไทยให้มีประสิทธิภาพยิ่งขึ้นจากการศึกษากฎหมายไทย ผู้เขียนพบว่ากฎหมายกำหนดความรับผิดในความเสียหายอันเกิดจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัย ตามพระราชบัญญัติความรับผิดต่อความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้า ที่ไม่ปลอดภัย พ.ศ. 2551 มีจุดเด่น คือ การคุ้มครองผู้ที่ได้รับความเสียหายจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัยทุกคน และกำหนดให้ผู้ว่าจ้างให้ผลิตเป็นบุคคลที่ต้องรับผิด เพื่อให้มีความสอดรับกับรูปแบบการผลิตสินค้าและการประกอบธุรกิจในปัจจุบัน โดยขอบเขตความรับผิดครอบคลุมถึงค่าเสียหายสำหรับความเสียหายต่อจิตใจและค่าสินไหมทดแทนเพื่อการลงโทษด้วย และกำหนดเหตุยกเว้นความรับผิดของผู้ผลิตตามคำสั่งของผู้ว่าจ้างให้ผลิตและผู้ผลิตส่วนประกอบของสินค้าไว้เป็นการเฉพาะ โดยกำหนดอายุความในการใช้สิทธิเรียกร้องในกรณีได้รับความเสียหายจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัยไว้เป็นการเฉพาะ แต่ในทางกลับกันยังมีประเด็นปัญหาอยู่หลายประการ กล่าวคือ ผลิตผลเกษตรกรรมที่ไม่ผ่านกระบวนการแปรรูปถือเป็นสินค้าที่อยู่ภายใต้บังคับของกฎหมาย ซึ่งสร้างภาระให้แก่เกษตรกรรายย่อยมากเกินสมควร การใช้หลักความคาดหมายของผู้บริโภคในการพิจารณาลักษณะของสินค้าที่ไม่ปลอดภัยอาจไม่เหมาะสมกับสินค้าที่มีความซับซ้อน ในส่วนของเหตุยกเว้นความรับผิดของผู้ประกอบการยังขาดหลักบางประการที่เป็นธรรมต่อผู้ประกอบการ และภาระการพิสูจน์ของผู้เสียหายยังต้องพิจารณาว่ามีความเหมาะสมหรือไม่ เพียงไรในส่วนของกฎหมายกำหนดความรับผิดในความเสียหายอันเกิดขึ้นจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัยของประเทศในกลุ่มอาเซียน ผู้เขียนพบว่ามีเพียงประเทศเวียดนาม ประเทศมาเลเซีย และประเทศฟิลิปปินส์เท่านั้นที่มีกฎหมายกำหนดความรับผิดต่อความเสียหายจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัยเป็นการเฉพาะ ส่วนกฎหมายอินโดนีเซียมีกฎหมายที่กำหนดความรับผิดในความเสียหายที่เกิดจากสินค้าทั่วไปเท่านั้น และในประเทศสิงคโปร์ ผู้เสียหายจะต้องใช้สิทธิเรียกร้องตามหลักกฎหมายจารีตประเพณี ซึ่งหลักดังกล่าวถือว่าผู้ประกอบการมีหน้าที่ต้องระมัดระวังมิให้เกิดความเสียหายและผู้ที่ได้รับความเสียหายมีภาระพิสูจน์หน้าที่ในการระมัดระวังของผู้ประกอบการ การกระทำผิดหน้าที่ดังกล่าว และความเสียหายได้เกิดขึ้นจากการกระทำผิดหน้าที่ ส่วนประเทศที่มีกฎหมายกำหนดความรับผิดในสินค้าที่ไม่ปลอดภัยทั้งสามประเทศ ต่างใช้หลักความรับผิดโดยเคร่งครัดในการกำหนดความรับผิดของผู้ประกอบการ แต่มีเงื่อนไขความรับผิดที่แตกต่างกัน โดยกฎหมายเวียดนามมีจุดเด่น คือ การกำหนดค่าเสียหายสำหรับความเสียหายต่อจิตใจจะใช้รายได้ของผู้บริโภคเป็นเกณฑ์ แต่มีข้อด้อย คือ มิได้กำหนดประเภทของสินค้า ให้ความคุ้มครองเฉพาะผู้ซื้อหรือใช้สินค้าเท่านั้น และเหตุยกเว้นความรับผิดมีเพียงประการเดียว ประเทศมาเลเซียมีจุดเด่นที่คุ้มครองผู้เสียหายทุกคน และในกรณีความเสียหายที่เกิดแก่ทรัพย์สินจะต้องเป็นทรัพย์ที่มีไว้เพื่อการอุปโภคหรือบริโภคส่วนบุคคล และไม่รวมถึงความเสียหายต่อตัวสินค้าที่ไม่ปลอดภัย และยกเว้นมิให้นำกฎหมายนี้ไปใช้บังคับกับผลิตผลเกษตรกรรมที่ไม่ผ่านการแปรรูป ส่วนประเทศฟิลิปปินส์ มีจุดเด่นที่ให้ความคุ้มครองถึงกรณีบริการที่ไม่ปลอดภัย และกำหนดให้ยารักษาโรค อาหาร และเครื่องสำอาง ไม่อยู่ภายใต้บังคับของกฎหมาย และมีขอบเขตความรับผิดครอบคลุมค่าเสียหายต่อชีวิต ร่างกาย และทรัพย์สิน ค่าเสียหายสำหรับความเสียหายต่อจิตใจและค่าสินไหมทดแทนเพื่อการลงโทษ แต่มีข้อด้อย คือให้ความคุ้มครองเฉพาะผู้ที่ซื้อ เช่า หรือได้รับสินค้าอุปโภคบริโภคเท่านั้น ส่วนบุคคลที่ต้องรับผิดมีลักษณะที่คล้ายคลึงกันทั้งสามประเทศ ได้แก่ ผู้ผลิตสินค้า ผู้นำเข้า ผู้แสดงตนเสมือนเป็นผู้ผลิต และผู้จำหน่ายสินค้าในกรณีที่ไม่สามารถระบุตัวผู้ผู้ผลิตสินค้า ผู้นำเข้าได้ ส่วนภาระการพิสูจน์และอายุความ พบว่าไม่มีประเทศใดกำหนดไว้เป็นการเฉพาะ ภายหลังจากการวิเคราะห์เปรียบเทียบแล้ว ผู้เขียนขอเสนอจัดทำข้อกำหนดอาเซียนว่าด้วยความรับผิดในความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้าที่ไม่ปลอดภัย โดยนำหลักความรับผิดโดยเคร่งครัดมาใช้พิจารณาความรับผิดของผู้ประกอบการ ซึ่งได้แก่ ผู้ผลิตสินค้า ผู้ว่าจ้างให้ผลิต ผู้นำเข้า ผู้ที่อยู่ในสถานะเสมือนผู้ผลิต ผู้จำหน่ายสินค้าให้แก่ผู้บริโภคในกรณีที่ไม่สามารถระบุตัวบุคคลที่จะต้องรับผิดให้แก่ผู้เสียหายได้ทราบ เมื่อผู้เสียหายร้องขอภายหลังจากที่ได้รับความเสียหาย และให้ความคุ้มครองผู้ที่ได้รับความเสียหายทุกคน โดยกำหนดให้ประเภทของสินค้าให้ครอบคลุมถึงสังหาริมทรัพย์ซึ่งเป็นทรัพย์ที่มีสามารถหมุนเวียนเข้าสู่ตลาดได้อย่างซับซ้อนและรวดเร็ว โดยต้องเป็นสินค้าที่ผ่านกระบวนการผลิตทางอุตสาหกรรม และมีไว้เพื่อใช้อุปโภคบริโภคส่วนบุคคล เพื่อคุ้มครองผู้เสียหายอย่างแท้จริง และกำหนดให้กระแสไฟฟ้าเป็นสินค้าประเภทหนึ่ง เนื่องจากกระบวนการผลิตกระแสไฟฟ้าอยู่ในรูปของอุตสาหกรรมที่ผู้ผลิตเป็นผู้ประกอบธุรกิจเป็นผู้มีฐานะทางเศรษฐกิจดีเพียงพอที่จะรับเอาความเสียหายที่จะเกิดขึ้นได้ รวมถึงผลิตผลเกษตรกรรม แต่จำกัดเฉพาะผลิตผลเกษตรกรรมที่ผ่านการแปรรูปแล้วเท่านั้น เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมต่อเกษตรกรรายย่อย ทั้งนี้ สินค้าจะต้องผลิตโดยมีวัตถุประสงค์ในทางการค้า ซึ่งจะพิจารณาความไม่ปลอดภัยของสินค้าโดยใช้หลักความคาดหมายของผู้บริโภคและหลักความเสี่ยงและประโยชน์ร่วมกัน เพื่อให้เกิดความเป็นธรรมทั้งสองฝ่าย ส่วนขอบเขตความรับผิดกำหนดให้ครอบคลุมเฉพาะค่าเสียหายที่แท้จริง ส่วนค่าเสียหายสำหรับความเสียหายต่อจิตใจและค่าสินไหมทดแทนเพื่อการลงโทษให้เป็นสิทธิของประเทศสมาชิก โดยผู้เสียหายจะต้องพิสูจน์ถึงความเสียหายที่เกิดจากสินค้าของผู้ประกอบการ และได้ใช้หรือเก็บรักษาสินค้าตามปกติธรรมดา แต่ผู้ประกอบการอาจหลุดพ้นความรับผิดเมื่อพิสูจน์ได้ว่าผู้เสียหายรู้หรือควรจะรู้อยู่แล้วว่าสินค้าเป็นสินค้าที่ไม่ปลอดภัย และใช้สินค้านั้นโดยปราศจากเหตุอันสมควร หรือความเสียหายทั้งหมดเกิดขึ้นเพราะความผิดของผู้เสียหายหรือบุคคลที่สาม หรือสถานะความรู้ทางวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีในขณะที่นำสินค้าเข้าสู่ตลาดไม่สามารถตรวจพบความไม่ปลอดภัยของสินค้า นอกจากนี้ผู้ผลิตชิ้นส่วน ส่วนประกอบของสินค้าไม่ต้องรับผิดหากพิสูจน์ได้ว่าความไม่ปลอดภัยของสินค้าเกิดขึ้นจากการกระทำของผู้ผลิตสินค้า ส่วนผู้ผลิตตามคำสั่งของผู้ว่าจ้างให้ผลิตไม่ต้องรับผิดหากพิสูจน์ได้ว่าความไม่ปลอดภัยของสินค้าเกิดจากการออกแบบ หรือจากการปฏิบัติตามคำสั่งของผู้ว่าจ้างให้ผลิต โดยตนไม่ได้คาดเห็นหรือไม่ควรจะคาดเห็นถึงความไม่ปลอดภัย ทั้งนี้  อายุความเริ่มนับแต่วันที่ผู้เสียหายได้รู้หรือควรรู้ถึงความเสียหายที่เกิดขึ้น และรู้ตัวผู้ประกอบการที่ต้องรับผิดโดยมีกำหนดอายุความขั้นสูงในการใช้สิทธิเรียกร้องของผู้เสียหายนับแต่วันที่สินค้าได้ไปถึงผู้บริโภค และในกรณีที่ความเสียหายต้องอาศัยระยะเวลาในการแสดงผลให้อายุความเริ่มนับแต่วันที่เริ่มแสดงความเสียหายและรู้ตัวผู้ประกอบการที่ต้องรับผิด และมีกำหนดอายุความขั้นสูงนับแต่วันที่ปรากฏความเสียหาย ส่วนระยะเวลาของอายุความให้แต่ละประเทศกำหนดตามความเหมาะสมอนึ่งในส่วนของกฎหมายไทยผู้เขียนได้เสนอแก้ไขเพิ่มเติมให้สอดคล้องกับข้อกำหนดเกี่ยวกับความรับผิดในความเสียหายที่เกิดขึ้นจากสินค้าไม่ปลอดภัยอาเซียนที่กล่าวถึงข้างต้น