DOI: 10.17026/dans-29z-3jkz
title: Eindrapportage archeologisch vooronderzoek (1530.001) Zandweg (ong.) te Utrecht

description: &lt;p&gt;Gespecificeerde archeologische verwachting&lt;br&gt;Op basis van het archeologisch bureauonderzoek heeft het plangebied een hoge archeologische verwachting op het aantreffen van archeologische resten uit de perioden vanaf de Vroege-IJzertijd. Het plangebied neemt namelijk een landschappelijke positie in binnen de meandergordel/stroomgordel van de Heldam die actief gesedimenteerd heeft vanaf circa 550 voor Chr. tot 120 n. Chr. (Vroege-IJzertijd t/m Midden-Romeinse tijd). De ligging op een oeverwal dan wel een kronkelwaardrug gaf de beschikking over voldoende areaal bouwland (akkergronden) en het houden van vee, en daarmee de ontwikkeling van een nederzetting((s)complex). Door de Romeinen is de Heldammer stroomgordel specifiek gebruikt om een deel van hun grensverdedigingssysteem aan te leggen tijdens het midden van de 1e eeuw na Chr. Dit grensverdedigingssysteem is aangelegd op de zuidflank van deze stroomgordel. Eerder uitgevoerd onderzoek heeft geresulteerd in het aantreffen van restanten van de limesweg, ook vrijwel direct ten noorden en westen van de grens van onderhavig plangebied. Dit deel van de limes-weg is waarschijnlijk tussen 90 en 125 na Chr. aangelegd en onderhouden/versterkt en is tot ver in de 3e eeuw na Chr. in gebruik gebleven. Ook op basis van vondstmateriaal jonger dan de Romeinse tijd blijkt dat er occupatie en agrarische activiteiten bleven plaatsvinden. De zone van de meandergordel/stroomgordel van Heldam en naastgelegen oeverwallen behielden ook in de Middeleeuwen en Nieuwe tijd hun gunstige ligging als bewoningslocatie. Geraadpleegd historisch kaartmateriaal laat wel zien dat vanaf het begin van de 19e eeuw binnen het plangebied geen bouwwerkzaamheden hebben plaatsgevonden en dat het in agrarisch gebruik was.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten inventariserend veldonderzoek&lt;br&gt;Uit de resultaten van het inventariserend veldonderzoek (IVO, verkennende fase direct gecombineerd met de karterende fase) blijkt dat de aangetroffen bodemopbouw vanaf het maaiveld uit oeverwalafzettingen bestaat, waar zich in de top een kalkrijke/kalkhoudende poldervaaggrond heeft gevormd. De overwalafzettingen lopen door tot een diepte van gemiddeld 145 cm -mv. Deze afzettingen zullen gesedimenteerd zijn tijdens de periode van activiteit van de meandergordel/stroomgordel van de Heldam. Onder de oeverwalafzettingen is in géén van de boringen beddingzand aangetroffen. Het plangebied ligt dan ook niet binnen de zone van de meandergordel/stroomgordel van Heldam. Deze grens moest zeer waarschijnlijk gezocht worden vrijwel direct ten noorden/noordoosten van het plangebied. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Onder de oeverwalafzettingen komen juist zwaar getextureerde en kalkloze komklei voor die gesedimenteerd zullen zijn voordat de meandergordel/stroomgordel van de Heldam actief werd. In de top is nog duidelijk een laklaag/vegetatiehorizont aanwezig, wat aangeeft dat het plangebied voor het ontstaan van de meandergordel/stroomgordel van Heldam een ligging had in een zeer nat/moerasachtig gebied (broekbos met veel rietgroei) met een beperkte influx van sediment (komafzettingen).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In het algemeen is er binnen het plangebied sprake van een vrij intacte bodemopbouw, waar bij de meeste boringen sprake is van een recent bewerkte, huidige bouwvoor (Ap-horizont). Alleen ter plaatse van de boringen 4, 7 en 8 heeft diepgaande bodembewerking plaatsgevonden, tot minimaal 70 en maximaal 95 cm -mv, waarbij tot deze diepte de kalkarme, zandige kleilaag zwak humeus is en vermengd is met spikkels baksteen. Of deze bewerking van de bodem van vrij recente datum is, of dat het gaat om een oudere bewerkingsfase, is op basis van visuele interpretatie moeilijk te duiden. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;In de boringen gezet in het noordoostelijke deel van het plangebied zijn voornamelijk in de top van de oeverwalafzettingen (de bouwvoor/bovengrond) archeologische indicatoren aangetroffen in de vorm van een tweetal fragmenten Bataafs grijs aardewerk uit de 1e t/m 4e eeuw na Chr. (Romeinse tijd), een aantal witte kiezels en zelfs een vrij forse steen/kei. Verder waren er lokaal in de bovengrond spikkels baksteen en houtskool zichtbaar. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie&lt;br&gt;Op basis van de geleverde onderzoeksinspanning en de daarbij aangetroffen archeologische indicatoren, wordt geconcludeerd dat er sprake is van een archeologische vindplaats in het noordoostelijke deel van het plangebied Het is zeer goed mogelijk dat de aangetroffen kiezels/stenen gebruikt zijn als verharding van de Romeinse weg, waarvan verwacht wordt dat deze net in de uiterst noordoostelijke zone dan wel aangrenzend ten noordoosten van het plangebied heeft gelopen (op basis van de Archeologische waardenkaart van de gemeente Utrecht). De twee fragmenten Bataafs grijs aardewerk kunnen nog duiden op de aanwezigheid van een ander type vondstcomplex, maar anderzijds kan het ook gaan om afvalresten die binnen dan wel direct naast de zone van de Romeinse weg terecht zijn gekomen. De hoge verwachting op het voorkomen van archeologische resten daterend vanaf de Vroege-IJzertijd wordt hiermee wel bevestigd. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Advies&lt;br&gt;Op grond van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek wordt door Econsultancy de aanbeveling gedaan om een vervolgonderzoek te laten uitvoeren voor het noordoostelijke deel van het plangebied (zie figuur 17), waar in de gezette boringen archeologische indicatoren zijn aangetroffen en tevens de zone betreft binnen dan wel direct langs de vermoedelijke ligging van een Romeinse weg, zoals aangegeven op basis van de Archeologische waardenkaart van de gemeente Utrecht. Behoud van de mogelijk aanwezige archeologische vindplaats zal niet mogelijk zijn bij een niet aangepaste uitvoering van de huidige plannen. Geadviseerd wordt een vervolgonderzoek te laten uitvoeren in de vorm van een proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Indien er vanuit de proefsleuven duidelijk aanwijzingen zijn dat een archeologische vindplaats zal doorlopen in het overige deel van het plangebied (zuidelijke helft), dan dient het proefsleuvenonderzoek uitgebreid te worden naar dit deel van het plangebied. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het proefsleuvenonderzoek (IVO-P) dient een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld, waarin beschreven staat op welke wijze het onderzoek uitgevoerd dient te worden. Dit PvE dient te worden beoordeeld door het bevoegd gezag (gemeente Utrecht).&lt;/p&gt;
description: Date Accepted: 2019-08-16