DOI: 10.17026/ar/nokr1b
title: Steenfabriek De Vlijt te Winterswijk, gemeente Winterswijk
title: Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek
title: RAAP-RAPPORT 6463

description: &lt;p&gt;
In opdracht van de gemeente Winterswijk heeft RAAP in april en mei 2023 een archeologisch 
vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied steenfabriek De 
Vlijt te Winterswijk in de gelijknamige gemeente. Het onderzoek vond plaats in het kader van een nieuw 
bestemmingsplan.
&lt;p&gt;
Het plangebied ligt op een plateau-achtige vereffeningsrest met ten noorden hiervan twee droogdalen. 
De op het plateau verwachte veldpodzolen bestaan uit weinig vruchtbare gronden, maar waren geschikt 
als akkergrond. Om die reden kunnen zouden nog archeologische resten vanaf de tijd van de eerste 
landbouwers uit het neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen kunnen worden verwacht. Op 
basis van het historisch kaartmateriaal blijkt echter dat de heidegronden in het plangebied na 1861 zijn 
ontgonnen en hier sinds die tijd een steenfabriek met bijbehorende bebouwing heeft gestaan. De 
pleistocene dekzanden liggen zeer dicht aan het maaiveld. 
&lt;p&gt;
&lt;h4&gt;&lt;b&gt;Steenfabriek De Vlijt&lt;/b&gt;&lt;/h4&gt;
Het historisch onderzoek naar de ontstaansgeschiedenis van steenfabriek De Vlijt levert een 
uitgebreide achtergrond over onder meer de eigenaren van de steenfabriek. Daarnaast vormt het 
kaartmateriaal een basis voor de indeling van het fabrieksterrein, maar biedt eventueel toekomstig 
archeologisch onderzoek een meer precieze vaststelling en precieze lokalisering van onder meer de 
ringoven, het machinegebouw en de steenovens. Tevens kan een dergelijk onderzoek eventueel 
informatie opleveren over de werkomstandigheden van de fabrieksarbeiders en een beeld schetsen van 
de landschappelijke inrichting van het terrein rond de steenfabriek dat niet op het historische
kaartmateriaal is vastgelegd. 
&lt;p&gt;
Op basis van de resultaten van het reeds uitgevoerde vooronderzoek blijkt dat in en/of onder de 
huidige fabriek (mogelijk) nog archeologische resten van de vroegere fase van steenfabriek De Vlijt 
aanwezig zijn. De resten zullen door de toekomstige vermaling van de bovenste 100 cm van de 
(verharde) bovengrond worden bedreigd. Met het uitbreken van de bestaande vloeren zal een groot 
deel van de oude fabrieksfunderingen uit context raken en verloren gaan. Derhalve wordt geadviseerd 
om enkele aspecten van de oudere fase van steenfabriek De Vlijt, tijdens de vermaling van het terrein, 
middels een opgraving: variant archeologische begeleiding op te sporen en nader te onderzoeken.
Voorafgaand aan de werkzaamheden zal moeten worden bepaald in hoeverre de archeologische 
begeleiding qua uitvoering intensief of extensief zal zijn. Gezien de kans op ernstige verstoringen van 
de oudere fundereringen van de steenfabriek, kan op basis van de veldwaarnemingen, in overleg en 
met goedkeuring door de adviseur namens het bevoegd gezag, een deel van het plangebied worden 
vrijgegeven. 
&lt;p&gt;
&lt;h4&gt;&lt;b&gt;Het overige deel van het plangebied&lt;/b&gt;&lt;/h4&gt;
Het steenfabrieksterrein is jarenlang in gebruik geweest en naar behoeve van de baksteenproductie
ingericht. Daarnaast blijkt uit het historische onderzoek dat er meermaals sprake geweest van 
aanbouw, sloop en afgravingen. Op de Archeologische Verwachtingskaart van de gemeente 
Winterswijk blijkt tevens dat de ondergrond voor een groot deel tot ten minste 40 cm -mv vergraven. Op 
basis van de resultaten van dit onderzoek blijkt dat in het plangebied naar verwachting geen 
archeologische resten bedreigd zullen worden. Om die reden is in het kader van de voorgenomen 
bodemingrepen geen vervolgstap uit het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) geadviseerd. De Omgevingsdienst Achterhoek adviseert echter om vooraf een verkennend 
archeologisch booronderzoek uit te laten voeren. Met name om te bepalen of er in het overig deel van 
het plangebied nog archeologisch resten verwacht kunnen worden. Op basis van dit onderzoek kan 
bepaald worden in welke delen van het overige plangebied ook nog verder onderzoek nodig is. Dit 
onderzoek kan dan gecombineerd worden met het onderzoek naar de oudere fasen van de fabriek.