DOI: 10.17026/ar/mbocgf
title: Plangebied Thermenmuseum te Heerlen, gemeente Heerlen;
title: archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek en een verkennend booronderzoek.
title: RAAP-rapport 6114.

description: &lt;p&gt; In opdracht van de gemeente Heerlen heeft RAAP in augustus-oktober 2022 een archeologisch
vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek met een verkennend booronderzoek uitgevoerd
voor het plangebied Thermenmuseum te Heerlen. De aanleiding vormt de toekomstige bouw van het
nieuwe museum op de locatie van het oude museum, waarbij mogelijk nog aanwezige archeologische
resten verstoord kunnen worden.
&lt;p&gt; De twee hoofdvragen aan het onderzoek waren: 1) waar, en vanaf welke diepte binnen het plangebied
moet met archeologisch resten worden rekening gehouden, en 2) welke gevolgen heeft het huidige
ontwerp van de nieuwbouw voor de eventuele archeologische resten.
&lt;p&gt; Landschap
Geomorfologisch gezien behoort het plangebied tot een lössglooiing, waarin radebrikgronden en
bergbrikgronden kunnen voorkomen. Binnen het museum is in het verleden een goed bewaarde
brikgrond van een radebrikgrond of weinig erodeerde brikgrond vastgesteld. De oostelijke palaestra is
hoogstwaarschijnlijk in de Romeinse tijd iets afgegraven, ten behoeve van de bouw van het badhuis.
&lt;p&gt; De boringen buiten het museum hebben weinig uitsluitsel gegeven over de huidige bodemgesteldheid
buiten het museum, omdat bijna alle boringen op ondoordringbaar puin zijn gestoten. Direct ten
zuidwesten van het Thermenmuseum is het oorspronkelijke bodemprofiel ernstig afgetopt. Verder zijn
verschillende delen in het plangebied verstoord als gevolg van bouw en sloop in het verleden,
egalisering en de aanleg van kabels en leidingen.
&lt;p&gt; Archeologie
Over het meest zuidwestelijke perceel binnen het plangebied is een melding bekend uit het jaar 1936,
waarin divers muurwerk en een profiel door de laat-Romeinse gracht worden beschreven. De meeste
archeologische informatie komt van de opgravingen in de jaren ’40 (Beckers en Van Giffen) en de jaren ’50 (Bogaers), waarbij niet alleen het badhuis is opgegraven maar ook een gebied daaromheen: het
zogenaamde thermenterrein. De resultaten waren lange tijd alleen uit voorlopige berichten bekend,
maar zijn recentelijk definitief uitgewerkt en gepubliceerd (Jeneson & Vos). Met dit onderzoek is niet
alleen de chronologie van het badhuis en overige structuren rondom het badhuis scherper gesteld,
maar ook een synthese over de ontwikkeling van Coriovallum geschreven.
&lt;p&gt; Specifieke archeologische verwachting
Voor het plangebied is een specifieke archeologische verwachting opgesteld, waarbij eerst op basis
van de oude opgravingsgegevens de hoogste en de diepste archeologische niveaus zijn bepaald. In
een tweede stap zijn latere verstoringen als gevolg van de bouw van het huidige museum, egalisering
en de aanleg van kabels en leidingen in kaart gebracht, om te bepalen waar nog met archeologische
resten gerekend kan worden. Tenslotte, zijn de ingrepen ten behoeve van het nieuwe museum systematisch nagelopen om vast te kunnen stellen of deze mogelijk archeologische resten raken. Dit
lijkt inderdaad het geval te zijn, en wel vooral bij de aanleg van de nieuwe kelder (uitbreiding van de
bestaande kelder), de aansluiting op het mijnwaternetwerk, de sloop (en verwijdering) van de oude
kelder en de aanleg van delen van de nieuwe gevel.
&lt;p&gt; Advies
Geadviseerd wordt maatregelen te nemen ten aanzien van zowel de sloop als de nieuwbouw, zodat
eventueel aanwezige archeologische resten zo goed mogelijk beschermd blijven (behoud in situ) óf zo
goed mogelijk worden onderzocht en veilig gesteld (behoud ex situ). Een combinatie van beide kan
ook. Voorafgaand aan de archeologische werkzaamheden zal een Programma van Eisen (PvE)
opgesteld dienen te worden, waarin onder andere de strategie, de methodiek en de vraagstelling van
het onderzoek worden omschreven. Dit PvE dient te worden goedgekeurd door het bevoegd gezag,
alvorens werkzaamheden kunnen plaatsvinden.