DOI: 10.17026/dans-zv4-y8wn
title: Rapportage Verkennend Booronderzoek Archeologie Plangebied Geerpolder Zuid te Rijsoord, gemeente Ridderkerk

description: &lt;p&gt;Conclusie&lt;br&gt;De bodemopbouw binnen het plangebied kent een grote diversiteit. Dit duidt erop dat de afzettingen binnen een dynamisch milieu tot stand zijn gekomen. De in het plangebied voorkomende natuurlijke afzettingen bestaan uit komklei (Duinkerke III en Gorkum), bosveen (Hollandveen), restgeulafzettingen (Gorkum), beddingafzettingen (Gorkum) en oeverafzettingen (Gorkum). De bovenstaande afzettingen worden tegenwoordig allen tot de Formatie van Echteld gerekend. De Formatie van Echteld omvat alle klastische sedimenten (grind, zand, zavel en klei) afgezet door rivieren en wordt lithogenetisch onderverdeeld in grofweg: stroomgordelafzettingen, crevasse-afzettingen, komafzettingen en dijkdoorbraakafzettingen. De stroomgordelafzettingen worden verder onderverdeeld in bedding-, oever-, en restgeul-afzettingen. Ingeschakelde veenlagen worden gerekend tot het Hollandveen Laagpakket, behorende tot de Formatie van Nieuwkoop. In het plangebied is onder een pakket bosveen sprake van stroomgordelafzettingen. Van deze afzettingen zijn zowel, oeverafzettingen, beddingafzettingen, restgeulafzettingen alsook de komafzettingen aangetroffen. De oever- en beddingafzettingen beperken zich tot het centrale en noordelijke deel van het plangebied. De afdekkende veenlaag is gelegen onder een laag komklei die in de 14e eeuw is afgezet gedurende overstromingen van het gebied. De aangetroffen oever- en (rest)geulafzettingen onder het Hollandveen behoren tot de stroomgordel van Ridderkerk (actief gedurende het Midden-Neolithicum B en het Laat-Neolithicum) en de Rotterdam Early Atlantic fluvio-tidal (actieve fase tijdens het Vroeg-Neolithicum A). Met uitzondering van de oeverafzettingen in het zuidelijk deel van het plangebied, die tot de stroomgordel van Rotterdam behoren, is het op basis van het uitgevoerde booronderzoek niet mogelijk de aangetroffen afzettingen te koppelen aan één van beide stroomgordels. Theoretisch gezien kunnen de afzettingen tot beide stroomgordels behoren. De bodem bestaat binnen de kassen uit een recent toemaakdek (Ap1-horizont; kweekgrond).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Onder het toemaakdek is zowel binnen de kassen als daarbuiten sprake van een oudere akkerlaag (A1-horizont). Onder de akkerlaag is sprake van een intacte bodem. Binnen het plangebied is over het algemeen sprake van een geringe verstoringsdiepte van ongeveer 20-50 cm diep als gevolg van landbewerking. Binnen de kassen is in enkele boringen sprake van diepere bodemverstoring, mogelijk als gevolg van het aanbrengen van drainage en toevoerleidingen voor bewatering en elektriciteit. De maximale verstoringsdiepte bedraagt hier 180 cm-mv (boring 43). De eerste natuurlijke laag die aanwezig is onder de akkerlaag betreft Duinkerke III afzettingen (komklei, tegenwoordig Formatie van Echteld). Onder het pakket komklei is sprake van een sterke differentiatie in bodemopbouw. In het zuidelijke en centrale deel van het plangebied is er onder deze laag veelal sprake van bosveen met veel houtresten (Formatie van Nieuwkoop, Hollandveen laagpakket). Maar ook restgeulafzettingen, komklei, beddingafzettingen, oeverafzettingen of een combinatie van deze afzettingen komen voor. Deze afzettingen behoren tot de Formatie van Echteld, voorheen Gorkum. De oever- en (rest)geulafzettingen behoren tot de stroomgordel van Ridderkerk en Rotterdam ‘Early Atlantic fluvio-tidal’, die watervoerend waren in respectievelijk het Laat Neolithicum en het Mesolithicum. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Binnen het plangebied is in ongeveer de helft van de boringen (boring 3, 5, 6, 8, 9, 11, 14, 15, 16, 17, 21, 23, 24, 25, 27, 28, 30, 31, 32, 33, 38, 40, 42, 44, 45, 46, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 54, 57, 60, 61, 65, 73, 84, 85 en 86) sprake van veraard veen (Formatie van Nieuwkoop, Hollandveen laagpakket). Het veen is veraard, doordat het een tijdje aan de oppervlakte heeft gelegen, waardoor het kon gaan oxideren. In theorie was de top van het veraarde veen daardoor bewoonbaar16, maar hiervoor zijn geen indicaties aangetroffen, zoals archeologisch vondstmateriaal. Hierbij dient opgemerkt te worden dat het opsporen van vindplaatsen niet het primaire doel was van het verkennend onderzoek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In enkele boringen (boring 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 9, 10, 16, 17, 18, 21, 24, 25, 34, 36, 45, 53, 54 en 57) zijn behalve komklei tevens oeverafzettingen (Formatie van Echteld, voorheen Gorkum) aangetroffen, behorend tot de stroomgordel van Ridderkerk of van Rotterdam die in potentie bewoond kunnen zijn geweest. Deze oeverzettingen zijn echter kalkhoudend, hetgeen erop wijst dat deze afzettingen kortstondig aan het oppervlak hebben gelegen, waarna ze afgedekt werden met sediment (klei en veen). Hierdoor kan de archeologische verwachting voor de periode van het Mesolithicum tot en met het Laat Neolithicum bijgesteld worden naar laag.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Tijdens het onderzoek zijn diverse (rest)geulafzettingen aangetroffen, die gekenmerkt worden door de vele houtresten die erin zijn aangetroffen. In veel gevallen zijn de geulafzettingen ingesneden in het onderliggende veenpakket. In een aantal gevallen is sprake van een opeenvolgend pakket met een afwisseling van verlandde geulafzettingen (ongerijpte klei met houtresten) en bosveen, wat duidt op een reactivering van een oud geulsysteem, waarbij telkens nieuwe geulen werden gevormd in het Hollandveen. Vanwege het dynamisch milieu en de geringe bewoningsmogelijkheden gedurende de vorming van het Hollandveen kan de archeologische verwachting voor periode van het Laat Neolithicum tot en met de IJzertijd bijgesteld worden naar laag.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor de boringen waar een veraarde veenlaag in is aangetroffen (boring 3, 5, 6, 8, 9, 11, 14, 15, 16, 17, 21, 23, 24, 25, 27, 28, 30, 31, 32, 33, 38, 40, 42, 44, 45, 46, 48, 49, 50, 51, 52, 53, 54, 57, 60, 61, 65, 73, 84, 85 en 86) geldt dat daar in theorie de top van het veen bewoonbaar is geweest, maar hiervoor zijn geen indicaties aangetroffen. Hierbij dient opgemerkt te worden dat het opsporen van vindplaatsen niet het primaire doel was van het verkennend onderzoek. Daarom geldt voor de top van het veenpakket (vanaf 75 cm-mv, 1,81 m-NAP) vooralsnog een middelhoge verwachting voor de periode van de Romeinse tijd tot aan bedekking van het veenpakket met komafzettingen van Duinkerke III in de Middeleeuwen (na de 8e eeuw na Chr.). Pas na de herindijking en ontginning van het gebied werd permanente bewoning mogelijk. Na de herindijking van de Riederwaard in de 14e eeuw, is binnen het plangebied een akkerlaag gevormd als gevolg van landbewerking. Er zijn tijdens het onderzoek geen indicaties aangetroffen voor historische erven, of andere typen vindplaatsen in de vorm van een cultuurlaag met bewoningssporen (houtbouw, baksteenbouw e.d.) of ontginningssporen (greppels, ontginningswegen, afvaldumps, etc.). Derhalve kan de archeologische verwachting voor de periode van de Late Middeleeuwen tot en met de Nieuwe Tijd bijgesteld worden naar laag.&lt;/p&gt;