DOI: 10.14457/tu.the.2017.1241
title: พยานหลักฐานที่ระบุตำแหน่งการใช้งานโทรศัพท์เคลื่อนที่ของผู้กระทำความผิดอาญา

description: กระบวนการร้องขอข้อมูลตำแหน่งการใช้งานการใช้งานโทรศัพท์เคลื่อนที่นั้นเป็นการใช้อำนาจที่กระทบต่อสิทธิความเป็นส่วนตัว จึงต้องอยู่ภายใต้ขอบเขตและกระบวนการตามกฎหมายที่บัญญัติไว้โดยชัดแจ้ง ต้องพิจารณาถึงความเหมาะสมของเงื่อนไขที่จะใช้อำนาจต้องตระหนักถึงหลักนิติรัฐ (Rechtsstaat) และหลักนิติธรรม (The Rule of Law) โดยต้องชั่งน้ำหนักระหว่าง การควบคุมอาชญากรรม (Crime Control) ซึ่งเป็นประโยชน์ต่อส่วนรวม เพื่อการสืบสวนสอบสวนคดีอาชญากรรมอันจะได้จากข้อมูลตำแหน่งการใช้งานโทรศัพท์เคลื่อนที่ของผู้กระทำความผิดอาญา กับความเสียหายที่จะเกิดขึ้นจากการละเมิดสิทธิเสรีภาพซึ่งพึงได้รับความคุ้มครองตามปกติ (Due Process) รวมไปถึงต้องมีการตรวจสอบถ่วงดุลหน่วยงานที่จะใช้อำนาจในการเข้าถึงข้อมูลนั้น นอกจากการกลั่นกรองตรวจสอบภายในองค์กร (Internal Control) แล้วยังต้องมีการตรวจสอบถ่วงดุลหน่วยงานภายนอกองค์กร (External Control) ด้วย ประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาตรา 132 (3) ให้อำนาจแก่พนักงานสอบสวนออกหมายเรียกให้ผู้ให้บริการส่งข้อมูลการตำแหน่งการใช้งานโทรศัพท์เคลื่อนที่ เพื่อประโยชน์ในการรวบรวมหลักฐาน และ พระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 มาตรา 18 ให้อำนาจแก่พนักงานเจ้าหน้าที่ เรียกให้ผู้ให้บริการส่งข้อมูลการตำแหน่งการใช้งานโทรศัพท์เคลื่อนที่ซึ่งเป็นข้อมูลการจราจรเครือข่าย (traffic data)  เพื่อการสืบสวนการกระทำความผิด ซึ่งในการออกหมายเรียกดังกล่าวเป็นการใช้ดุลพินิจของเจ้าหน้าที่เพื่อการสืบสวนสอบสวนการกระทำความผิด โดยในหมายเรียกมิได้อธิบายถึงเหตุผลของการร้องขอข้อมูลนั้นซึ่งต้องสอดคล้องกับหลักแห่งความจำเป็นและหลักสัดส่วน (necessity and proportionality)  ไม่มีขอบเขตระยะเวลาของข้อมูลที่ร้องขอ ทั้งการออกหมายเรียกนั้นเจ้าหน้าที่สามารถออกหมายได้โดยไม่ต้องได้รับการอนุญาตจากศาล  จึงขาดกระบวนการตรวจสอบถ่วงดุลหน่วยงานภายนอกองค์กร เมื่อหมายเรียกนั้นถูกส่งให้ผู้ให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ ข้อมูลตำแหน่งของบุคคลที่ระบุในหมายเรียกนั้นก็จะถูกจัดส่งไปยังผู้ออกหมาย โดยไม่มีการตรวจสอบว่าหมายเรียกนั้นออกโดยชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ เป็นผู้มีอำนาจในการออกหมายเรียกหรือไม่ เป็นการร้องขอข้อมูลที่เกี่ยวข้องกับการสอบสวนคดีหรือไม่ และไม่มีบทลงโทษหากพนักงานสอบสวนกระทำการโดยประมาทเป็นเหตุให้ผู้อื่นล่วงข้อมูลซึ่งได้มาจากการออกหมายเรียกซึ่งต่างจากพระราชบัญญัติว่าด้วยการกระทำความผิดเกี่ยวกับคอมพิวเตอร์ พ.ศ. 2550 ที่บทลงโทษในส่วนนี้ ทั้งยังไม่มีการเก็บบันทึกจำนวนการร้องขอข้อมูลเพื่อเปิดเผยต่อสาธารณะ ทำให้กระบวนการร้องขอข้อมูลนี้ขาดความโปร่งใสวิทยานิพนธ์นี้ฉบับนี้ผู้เขียนจึงได้มีข้อเสนอแนะ กระบวนการเกี่ยวกับการร้องขอข้อมูลตำแหน่งการใช้งานโทรศัพท์เคลื่อนที่ โดยเริ่มจากการกำหนดขอบเขตของข้อมูลการสื่อสารที่ไม่ใช่ส่วนของเนื้อหาที่เจ้าหน้าที่สามารถร้องขอข้อมูลโดยวิธีการออกหมายเรียก  โดยให้มีการกำหนดกรอบระยะเวลาในร้องขอข้อมูล  มีหน่วยงานภายนอกเข้ามากลั่นกรองคำร้องขอเพื่อทบทวนคำร้องที่ได้รับการอนุมัติภายในหน่วยงานผู้ร้องขอ  โดยให้ศาลเป็นผู้มีอำนาจออกคำสั่งอนุญาต มีช่องทางการร้องขอข้อมูลให้ครอบคลุมถึงกรณีฉุกเฉินอาจได้รับอันตรายร้ายแรงหรืออาจเสียชีวิตจากเหตุอาชญากรรม และกรณีจำเป็นเร่งด่วนซึ่งมีเหตุอันควรโดยเจ้าหน้าที่ไม่อาจไปพบศาลได้ มีบทลงโทษกรณีที่พนักงานสอบสวนกระทำโดยประมาทเป็นเหตุให้ผู้อื่นล่วงรู้ข้อมูลตำแหน่งการใช้งานโทรศัพท์เคลื่อนที่ซึ่งได้รับตามหมายเรียกจากผู้ให้บริการนั้นเพื่อให้พนักงานสอบสวนเพิ่มความระมัดระวังในการเก็บรักษาข้อมูลนั้น และเพิ่มความโปร่งใสในกระบวนการร้องขอข้อมูลโดยผู้เขียนเห็นว่าควรเป็นหน้าที่ของ กสทช. ที่จะเข้ามาช่วยตรวจสอบคำร้องขอ และ ประสานงานต่อผู้ให้บริการ ดูแลและติดตามหมายเรียก รวมถึงการเสนอรายงานจำนวนการขอข้อมูลตำแหน่งการใช้งานโทรศัพท์เคลื่อนที่ต่อสาธารณะ