DOI: 10.17026/ar/khjeac
title: Archeologische Opgraving, variant Archeologische Begeleiding ‘Plangebied Lange Breestraat 44 - 46’, Dordrecht, Gemeente Dordrecht

description: De Archeologische Opgraving, variant Archeologische Begeleiding moest worden uitgevoerd in het kader van de vergunningprocedure (Omgevingsvergunning) voor de nieuwbouw ter plaatse van de Lange Breestraat 44 - 46 en Elfhuizen 11 te Dordrecht (Gemeente Dordrecht). De oppervlakte van het plangebied bedroeg circa 110 m².

De voorgevel aan de Lange Breestraat is behouden gebleven. De rest van de bebouwing was voorafgaand aan de uitvoering van de Archeologische Begeleiding tot net onder het maaiveld afgebroken, waarbij ook de betonvloer was verwijderd. De belangrijkste voorziene bodemverstoring betrof de aanleg van de strokenfundering met een breedte van circa 1.0 meter en tot een maximale diepte van 1.0 meter beneden het maaiveld (zie Afbeelding 3). Daarnaast moest lokaal tot een grotere diepte worden gegraven voor de aanleg van de riolering. 

Op de kaart van het vigerende ‘Bestemmingsplan Binnenstad’ wordt ter plaatse van het plangebied een zone weergegeven met een archeologische dubbelbestemming (Waarde Archeologie). Voor een dergelijke zone geldt op basis van artikel 16 van de bestemmingsplanregels een onderzoeksverplichting wanneer daar in het kader van de verlening van een omgevingsvergunning bodemverstoringen worden voorzien met een oppervlakte van meer dan 30 m² en met een diepte van meer dan 0.3 meter beneden het maaiveld. In het kader van de vergunningprocedure voor de planontwikkeling moest dan ook een Archeologisch Bureauonderzoek worden uitgevoerd, als eerste stap in de Archeologische Monumentenzorgcyclus. Dit onderzoek is uitgevoerd door het Team Archeologie van de Gemeente Dordrecht. Op basis van dat onderzoek is geconcludeerd dat er als gevolg van de voorziene graafwerkzaamheden archeologische waarden verloren zouden kunnen gaan en is - vanwege de beperkte oppervlakte en diepte van de voorziene bodemverstoringen - geadviseerd om archeologisch vervolgonderzoek uit te voeren door middel van een Archeologische Begeleiding (Gemeente Dordrecht, Archeologisch Advies 16A54, mei 2016). Vervolgens is een Programma van Eisen opgesteld voor de Archeologische Opgraving, variant Archeologische Begeleiding (hierna aangeduid als ‘Archeologische Begeleiding’), dat door de Gemeente Dordrecht is goedgekeurd en vastgesteld.

Op basis van de op 29 augustus 2017 door SOB Research opgestelde offerte heeft HAJE Verbouw op 4 september 2017 aan SOB Research opdracht verleend om de Archeologische Begeleiding uit te voeren. Na de opdrachtverlening is eerst gewerkt aan de voorbereiding van het onderzoek. De Archeologische Begeleiding is uitgevoerd op 7 september 2017. Tevens werd een beperkt booronderzoek uitgevoerd. Het onderzoek is uitgevoerd in overeenstemming met de BRL SIKB 4000 Archeologie (Versie 4.0, 2016). De Archeologische Opgraving, variant Archeologische Begeleiding, is tevens uitgevoerd in overeenstemming met de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, versie 4.0, Protocol 4004 Opgraven, 2016) en het Programma van Eisen. Het booronderzoek (IVO-Overig) is tevens uitgevoerd in overeenstemming met de KNA, versie 4.0, Protocol 4003 IVO, 2016.

Op basis van de onderzoeksresultaten kan worden geconcludeerd dat:

- Ter plaatse van het plangebied is een bodemopbouw aanwezig met antropogene ophooglagen, op (kom-) Afzettingen van Tiel, op Hollandveen. De ophooglagen dateren voornamelijk uit de Late Middeleeuwen en hebben een dikte van circa 3.5 - 4.0 meter. De top van het Hollandveen werd aangetroffen op een diepte van 4.1 - 4.3 meter beneden het maaiveld (circa 3.6 - 3.7 meter –NAP). Het betreft sterk amorf bruin veen met houtresten (bosveen). Op het Hollandveen zijn ter plaatse van Boring nr. 1 en 3 (kom-) Afzettingen van Tiel aangetroffen. Dit betrof een laag donkergrijze tot bruingrijze, ongerijpte venige klei, waarvan de top werd aangetroffen op een diepte van 3.67 - 3.96 meter beneden het maaiveld (circa 3.65 - 4.00 meter –NAP).
- Op basis van historische gegevens mag worden aangenomen dat de ophooglagen voornamelijk in de periode van de 14de t/m de 17de zijn opgebracht, in het kader van de stadsuitbreidingen (Late Middeleeuwen) en het gebruik vanaf die periode. 

Op basis van de gefragmenteerde bodemopbouw (een sequentie van ophooglagen) mag worden aangenomen dat het een gefaseerde aanleg betrof. Het is echter niet mogelijk om deze faseringen nader te dateren. Wel lijkt het erop dat de top van de ophooglagen uit de 15de eeuw dateert en niet, zoals op basis van historische gegevens kon worden aangenomen, uit de 17de eeuw.

- Er zijn 16 archeologische sporen aangetroffen. Dit betrof onder meer drie fragmenten van binnenmuren, een fundering van een zijgevel van een oudere fase, resten van een vloer, en acht gemetselde bakken uit de 15de/ 16de eeuw tot de jaren ‘50 van de 20ste eeuw. Op basis van onder andere de gebruikte bakstenen (formaten en baksel) is getracht een fasering aan te brengen in de structuren (funderingen en bakken). Dit is echter speculatief, aangezien juist in funderingen vaak oudere bakstenen werden hergebruikt. Maar er werden ook aan bestaande funderingen herstelwerkzaamheden uitgevoerd, waardoor de funderingen soms jonger lijken dan ze in werkelijkheid zijn. Waarvoor de bakken hebben gediend kon niet worden vastgesteld. Waarvoor de bakken gediend hebben is lastig te bepalen. Tot ver in de 20ste eeuw vonden diverse industriële en ambachtelijke activiteiten plaats in schuren/ aanbouwsels en op achtererven. De putten kunnen gebruikt zijn om vloeistoffen af te voeren, of juist om op te slaan. Mogelijk was een deel van de putten in gebruik als beerput. 

- Het vondstmateriaal is gewassen, onderzocht en beschreven. Het betreft slechts één aardewerkfragment, zes (bak)steenmonsters en een fragmentje van een Delftsblauwe wandtegel. Bijzondere vondsten ontbreken. Door de depothouder (de Gemeente Dordrecht) is aangegeven dat, in lijn met het daartoe opgestelde voorstel in het evaluatierapport/ conceptrapport, alle vondstmateriaal moet worden aangeleverd aan het Stadsepot van de Gemeente Dordrecht.

- Het is op basis van de beperkte waarnemingen niet mogelijk om kwalitatieve uitspraken te doen over het plangebied, anders dan dat dit in ieder geval vanaf de 16de eeuw bebouwd is geweest en in gebruik was, waarschijnlijk in relatie tot een ambacht. Ook het achtererf is (deels) bebouwd geweest.