DOI: 10.17026/dans-xx9-7mfc
title: Overbetuwe Elst Tobbenhofsestraat Vondsten uit de Midden-IJzertijd, Middeleeuwen en Tweede Wereldoorlog te Elst-Lijnden, Gemeente Overbetuwe

description: &lt;p&gt;Op een voormalig overslagterrein aan de Tobbenhofsestraat worden vier woningen gerealiseerd. In opdracht van de gemeente Overbetuwe heeft ADC ArcheoProjecten voorafgaand aan deze ontwikkeling een Archeologische Opgraving uitgevoerd. Het plangebied van ca 1,5 ha ligt ten oosten van de dorpskern van Elst. In het gebied zijn zeven werkputten aangelegd waardoor ruim 5.000 m2 kon worden onderzocht.&lt;br&gt;Elst ligt in het centrale deel van het Nederlandse rivierengebied en het plangebied ligt op de stroomgordel van Homoet-Kamp, een zijtak van de brede Ressense stroomgordel, welke actief is geweest rond de Midden-Bronstijd. In het plangebied is een restgeul aangetroffen met een goed ontwikkelde laklaag die als bodemhorizont is achtergebleven nadat de geul niet meer actief was.&lt;br&gt;Op de laklaag ligt nog ongeveer 50 tot 70 cm natuurlijke klei, afkomstig van de Ressense stroomgordel die nog tot in de Midden-IJzertijd actief was. Daarna werd de vijf kilometer naar het zuiden gelegen rivier de Waal de actieve rivier in het gebied en werd het plangebied definitief geschikt voor permanente bewoning.&lt;br&gt;Dat het gebied reeds vanaf de Midden-IJzertijd gebruikt werd bewijst de vondst van een slecht geconserveerd graf van een 20 tot 40 jaar oude man. De restanten van dit graf werden op geringe diepte aangetroffen en deze diepte was er ook de oorzaak van dat een deel van het graf al lang geleden verstoord is geraakt. Zo waren de benen en de linker onderarm vrijwel geheel verdwenen.&lt;br&gt;Mogelijk heeft de oorspronkelijke wijze van begraven ook bijgedragen aan de slechte conservering.&lt;br&gt;Er zijn aanwijzingen dat zowel de linker arm als mogelijk ook beide benen voor een deel omhoog hebben gelegen tegen de zijkant van de grafkuil aan en dat ze daardoor zijn ‘afgetopt’ tijdens latere bodembewerking. Kennelijk is de man redelijk slordig in de kuil gedeponeerd en is zijn lichaam daarna niet meer netjes gearrangeerd.&lt;br&gt;Hoewel vondstmateriaal uit het graf ontbreekt is door een 14C-datering bekend dat de man tussen 772-435 v. Chr. gestorven is. Er zijn geen directe aanwijzingen voor bewoning in de onmiddellijke omgeving van het graf en het betreft ook een compleet geïsoleerd gelegen graf. Dit wijst mogelijk in de richting van een haastig en buiten het eigenlijke woongebied uitgevoerd grafritueel. Wellicht omdat de man onderweg was.&lt;br&gt;De Romeinse tijd wordt op het opgegraven areaal niet vertegenwoordigd door gesloten contexten.&lt;br&gt;De negentien fragmenten aardewerk en de negen metaalvondsten uit deze periode zijn verspreid over het terrein aangetroffen, veelal in sporen met jonger materiaal. De sporen moeten dan ook tot de volmiddeleeuwse bewoning gerekend worden. Het gedraaide aardewerk dateert vooral Midden- Romeins. De metaalvondsten beslaan de periode van de Vroeg- tot de Laat-Romeinse tijd.&lt;br&gt;Tussen de tientallen sporen van structuren uit de Volle Middeleeuwen werd het crematiegraf van een persoon tussen 20 en 40 jaar oud aangetroffen. Het verbrande botmateriaal ging gepaard met verschillende grafgiften bestaande uit glazen kralen, fragmenten bronsdraad en een verzilverd bronzen schijfje. De uitkomst van een 14C-datering is in dit geval een stuk nauwkeuriger dan die uit de IJzertijd. Gekalibreerd moeten we rekening houden met een datering tussen 659 tot 768 n. Chr.&lt;br&gt;Het gaat dus zeer waarschijnlijk om een graf uit de periode late 7e of vroege 8e eeuw. Opnieuw valt dit graf niet direct te koppelen aan bewoonde structuren in de directe omgeving.&lt;br&gt;De bewoning uit de Volle Middeleeuwen laat zich reconstrueren tot een ingericht gebied bestaande uit meerdere erven die gedurende minimaal vier generaties bewoond zijn geweest. De bewoning startte mogelijk al vroeg in de 11e eeuw, omstreeks het jaar 1000, en hield vervolgens ongeveer 250 jaar stand.&lt;br&gt;Het meest in het oog springende gebouw is een bootvormige, eenbeukige plattegrond van 19 m lang en 8,5 m breed. Verder zijn er enkele spiekers, hooimijten en schuren aangetroffen. Het overvloedig aanwezige kogelpotaardewerk, Pingsdorf, Paffrath, Elmptachtige aardewerk, protosteengoed en vroege steengoed geeft aan dat de nederzetting intensief werd gebruikt in de periode 1000-1250 en nog in gebruik bleef tot 1400. Dit laatste wordt bevestigd door het vrijwel ontbreken van roodbakkend aardewerk, witbakkend aardewerk en het latere steengoed uit de periode van na 1400. Tussen 1250 en 1400 zal het gebruik van de locatie niet meer zo intensief geweest zijn. Het ontbreekt aan bewoningssporen uit deze periode en ook gebruiksgoederen van bijvoorbeeld natuursteen dateren uitsluitend tussen 1100 en 1250.&lt;/p&gt;