DOI: 10.17026/dans-zws-nzt5
title: Udenhoutseweg Plangebied Berk en Hout, Udenhoutseweg te Udenhout, gemeente Tilburg

description: &lt;p&gt;Triborgh Gebiedsontwikkeling is voornemens een aantal nieuwe woningen te bouwen binnen plangebied Berk & Hout aan de Udenhoutseweg te Udenhout in de gemeente Tilburg. Het plangebied heeft een oppervlakte van ca. 33.000 m2. Het plangebied is momenteel onbebouwd en onverhard, en in gebruik als bouwland en weiland. Voor het plangebied is in 2018 een bureau- en booronderzoek uitgevoerd. Op basis van dit onderzoek is vastgesteld dat er voor het plangebied een middelhoge tot hoge archeologische verwachting geldt. Daarop is geadviseerd een proefsleuvenonderzoek uit te voeren met het doel vast te stellen of er archeologische waarden in het gebied aanwezig zijn en deze – indien aanwezig - te waarderen. Hiervoor is door Vestigia een Programma van Eisen (PvE) opgesteld. Met dit PvE als uitgangspunt is vanaf 13 tot en met 17 mei 2019 een inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven uitgevoerd. De algemene vraagstelling voor het onderzoek is of er binnen het onderzoeksgebied nog archeologische resten aanwezig zijn uit de periode Laat-Paleolithicum – Nieuwe tijd, en hoe deze resten kunnen worden gewaardeerd.&lt;br&gt;Voor de uitvoering van het onderzoek was in het PvE een puttenplan ontworpen, waarbij in een regelmatig patroon, verspreid over het terrein in totaal 22 werkputten zouden worden aangelegd van verschillende lengte (16 werkputten van 25 bij 4 meter, 2 werkputten van 36 bij 4 m, 2 werkputten van 75 bij 4 m en 2 putten van 100 bij 4 m) met een totaal oppervlak van 3300m2. Dit komt overeen met 10% van het totaaloppervlak van het plangebied.&lt;br&gt;Het proefsleuvenonderzoek in het plangebied Berk&Hout heeft een onverwachte en bijzondere uitkomst gekregen. Bij aanvang van het proefsleuvenonderzoek was op basis van de landschappelijke context en bodemopbouw sprake van een redelijk generieke verwachting op bewoningssporen uit de lange periode van Bronstijd tot en met de Late Middeleeuwen. Specifieke aanwijzingen voor een bepaalde periode of een bepaald complextype waren er op grond van het uitgevoerde vooronderzoek eigenlijk niet. De vondst van een goed geconserveerd grafveld uit de Late Bronstijd en Vroege IJzertijd illustreert maar weer eens de onverwachte kant van de archeologie, zeker wanneer het gaat om bijzondere complextypen als prehistorische grafvelden, met een van de gangbare nederzettingsterreinen afwijkende vondst- en sporendistributie.&lt;br&gt;Tijdens het veldwerk is in overleg met het bevoegd gezag in het veld en de opdrachtgever afgeweken van het in het PvE en PvA voorgesteld puttenplan. De reden hiervoor was de goede conservering van zowel de sporen als vondsten in het grafveld. Om het grafveld zelf in dit stadium zo min mogelijk te verstoren is besloten om het resterende onderzoek – de werkputten 1 tot en met 6 waren toen al gegraven - primair te richten op het opzoeken van de grenzen van het grafveld, maar de kern daarvan verder te sparen. Dit heeft geleid tot een kleine aanpassing in het puttenplan, waardoor enkele putten zijn komen te vervallen of met een kleiner oppervlak zijn aangelegd, dan in het oorspronkelijk plan was voorzien.&lt;br&gt;Uiteindelijk zijn 18 werkputten aangelegd met een totaal oppervlakte van 2800 m2.&lt;br&gt;Urnenvelden uit de Late Bronstijd en Vroege IJzertijd zijn op de Zuid-Nederlandse zandgronden weliswaar een redelijk goed bekend verschijnsel, er is echter wel een aantal aspecten te noemen die dit grafveld vanuit het oogpunt van onderzoekspotentie meer dan bovengemiddeld maken: - Het grafveld is waarschijnlijk in zijn geheel, dus compleet aanwezig binnen het plangebied. Er zijn geen aanwijzingen gevonden voor aantasting van bepaalde delen ervan door recente verstoringen of plundering; - Het grafveld is in vergelijking tot de meeste andere grafvelden in Zuid-Nederland goed geconserveerd, zowel wat betreft sporen als vondsten, want niet aangeploegd door moderne bodembewerking; - Het aantal goed gedocumenteerde, of recent onderzochte urnenvelden in het westelijk deel van Noord-Brabant is in feite op de vingers van een hand te tellen.1 Modern grafveldenonderzoek met gebruikmaking van specialistische technieken op gebied van de fysische antropologie en ander natuurwetenschappelijk onderzoek heeft in de regio nog niet of nauwelijks plaatsgevonden. Het grafveld in Berk&Hout biedt in potentie veel kansen op het succesvol toepassen van nieuwe analysemethoden; - Over de landschappelijke setting en verdere context van het grafveld binnen de archeologische microregio is ook al veel bekend of deze is in potentie vrij gemakkelijk te achterhalen. Ook biedt de randzone om het grafveld heen al de nodige aanwijzingen voor de overgang van het grafveldlandschap naar vormen van landgebruik. Daardoor komt een eventueel nader onderzoek en de analyse van het grafveld niet op zich zelf te staan, maar valt in potentie goed in te passen in een wijdere reconstructie van het bewoningspatroon in dit deel van Noord-Brabant.&lt;br&gt;Het grafveld is dus in archeologische termen zeker behoudenswaardig en eigenlijk ook monumentwaardig in de zin dat het voldoet aan de criteria voor bescherming als archeologisch monument. Het generieke erfgoedbeleid prefereert in dit soort gevallen behoud van de archeologische resten in situ door middel van ruimtelijke inpassing, en indien dit niet haalbaar is behoud van de informatie ex situ door middel van een vlakdekkende opgraving.&lt;br&gt;Het eigenlijke grafveld beslaat niet het hele plangebied, maar slechts het middengedeelte ervan. De minimale omvang wordt geschat op ca. 0,75 ha, de maximale omvang op ca. 1,5 ha. Dat zou neerkomen op een kwart tot iets minder dan de helft van het totale plangebied. Het mogelijk nog aanwezige aantal graven wordt geschat op minimaal 200.&lt;br&gt;De zone ten zuiden en zuidwesten van het grafveld die de overgang naar het beekdal vormt, bevat geen behoudenswaardige archeologie en kan dus zonder meer worden vrijgegeven. De zone aan de noord- en oostzijde van het grafveld bevat een vrij dunne spreiding aan bewoningssporen. Herkenbare structuren zijn hier nog niet aangetroffen, maar het karakter van laat-prehistorische agrarische bewoning maakt dat deze wel in de nabijheid verwacht kan worden. Het is een vrij omvangrijk gebied dat van belang kan zijn bij contextonderzoek indien het grafveld integraal zou worden opgegraven. Hier zou een selectieve aanvulling op het proefsleuvenonderzoek wellicht kunnen volstaan.&lt;/p&gt;