DOI: 10.14457/tu.the.2015.954
title: บทบาทการสื่อสารรูปลูกผ่านเฟซบุ๊ก

description: การวิจัยเรื่อง “บทบาทการสื่อสารรูปลูกผ่านเฟซบุ๊ก” มุ่งศึกษาการเปลี่ยนแปลงในการทำหน้าที่ของสื่อ เมื่อเฟซบุ๊กเข้ามาทดแทนสื่อเดิมอย่างอัลบั้มรูปประจำบ้านที่เคยทำหน้าที่บันทึกและแบ่งปันความทรงจำเกี่ยวกับลูก รวมถึงศึกษาการทำหน้าที่ของเฟซบุ๊ก และการใช้เฟซบุ๊กอย่างรู้เท่าทัน โดยมีวัตถุประสงค์ในการวิจัยที่สำคัญ 3 ข้อ  คือ 1) เพื่อศึกษาความแตกต่างของการบอกเล่าเรื่องราวของลูกผ่านพื้นที่เดิมอย่างอัลบั้มรูปประจำบ้านกับการบอกเล่าเรื่องราวผ่านพื้นที่ใหม่อย่างการโพสต์รูปบนเฟซบุ๊ก  2) เพื่อศึกษาการสื่อสารผ่านรูปลูกและเหตุผลของพ่อแม่ในการใช้เฟซบุ๊กเพื่อบอกเล่าเรื่องราวของลูก และ 3) เพื่อศึกษาข้อพึงระมัดระวังของพ่อแม่ในการสื่อสารผ่านรูปลูกให้ปลอดภัยการวิจัยครั้งนี้เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative research) โดยใช้วิธีการสัมภาษณ์เจาะลึก (In-depth interview) และการสังเกตแบบไม่มีส่วนร่วม (Non-participant observation) จากการใช้เฟซบุ๊กส่วนตัวของผู้วิจัยติดตามการโพสต์รูปลูกของกลุ่มตัวอย่าง เพื่อศึกษาถึงบทบาทการสื่อสารรูปลูกผ่านเฟซบุ๊ก จากกลุ่มตัวอย่างที่ผู้วิจัยแบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม คือ พ่อแม่ที่โพสต์รูปลูกโดยไม่ตั้งค่าความเป็นส่วนตัว พ่อแม่ที่โพสต์รูปลูกโดยตั้งค่าความเป็นส่วนตัว และพ่อแม่ที่ใช้เฟซบุ๊กแต่ไม่โพสต์รูปลูก ซึ่งผู้วิจัยคาดว่าในแต่ละกลุ่มตัวอย่างที่หยิบยกมา จะได้รับคำตอบจากการสัมภาษณ์ในด้านการตระหนักถึงความระมัดระวังและการรู้เท่าทันในการใช้เฟซบุ๊กที่แตกต่างกันผลการศึกษาพบว่า กลุ่มตัวอย่างที่ไม่ตั้งค่าความเป็นส่วนตัว และตั้งค่าความเป็นส่วนตัว ใช้เฟซบุ๊กในการทำหน้าที่บันทึกและแบ่งปันความทรงจำเรื่องราวของลูก โดยเฟซบุ๊กมีศักยภาพที่ผู้ใช้ไม่จำเป็นต้องเสียเวลาและค่าใช้จ่ายในการล้างอัดรูปภาพเพื่อนำมาจัดเก็บ และรูปภาพสามารถถูกเผยแพร่ได้อย่างกว้างไกลไม่จำกัดพื้นที่ ด้วยเวลาเพียงเสี้ยววินาที รวมไปถึงความสามารถในการจัดเก็บรูปภาพได้อย่างมหาศาลด้วยระบบดิจิทัล อีกทั้งเฟซบุ๊กยังมีคุณลักษณะพิเศษมากมาย เช่น การตกแต่งรูปภาพ การสร้างคลิปวีดีโอ กล่าวได้ว่า เฟซบุ๊กสามารถทำหน้าที่เป็นพื้นที่หลักสำหรับแบ่งปันและบันทึกความทรงจำทดแทนพื้นที่เดิมอย่างอัลบั้มรูปประจำบ้านได้อย่างไม่ขาดตกบกพร่อง นอกจากนี้ เฟซบุ๊กยังได้ทำหน้าที่สะท้อนวิถีชีวิตและอัตลักษณ์ของผู้ใช้งาน และสามารถสร้างความรู้สึกเพลิดเพลินให้กับผู้รับสาร เช่น หากผู้ใช้เฟซบุ๊กโพสต์รูปภาพการท่องเที่ยวในสถานที่ต่าง ๆ ก็สามารถสร้างความรู้สึกที่น่าติดตามและเปิดมุมมองใหม่ ๆ ให้กับผู้รับสารได้ อีกทั้งเฟซบุ๊กยังเป็นพื้นที่ในการกระชับความสัมพันธ์กับบุคคลอื่นได้อีกด้วย ทั้งนี้เฟซบุ๊กเป็นพื้นที่ที่มีความยืดหยุ่นในการใช้งาน สามารถสร้างเนื้อหาในการสื่อสารได้ตามที่ผู้ใช้ต้องการ ไม่ว่าจะเป็นการตัดสินใจเลือกว่าจะเผยแพร่รูปภาพใดของลูก ความคมชัดระดับใด สามารถควบคุมการไหลของข้อมูลได้ว่าจะเผยแพร่รูปภาพไปยังใครบ้าง หรือกระทั่งเลือกว่าจะไม่โพสต์ก็ย่อมทำได้ นอกจากนี้ เฟซบุ๊กยังมีศักยภาพในการให้ผู้ส่งสารมีปฏิสัมพันธ์กับผู้รับสารได้อย่างทันทีทันใด เช่น การกดไลก์ การพูดคุยกันผ่านคอมเมนต์ใต้รูปภาพ หรือกล่องข้อความส่วนตัว (Inbox) เป็นต้น ทางด้านกลุ่มตัวอย่างที่ไม่โพสต์รูปลูกผ่านเฟซบุ๊ก เพราะต้องการมีพื้นที่ส่วนตัวและควบคุมการไหลของรูปลูกให้อยู่ในขอบเขตที่ตนเองสามารถควบคุมได้มากที่สุด อย่างไรก็ตาม กลุ่มตัวอย่างทั้งหมดยังคงมีอัลบั้มรูปไว้ประจำบ้าน แต่เลือกใช้เพื่อเก็บรูปภาพในวาระโอกาสสำคัญ ๆ เท่านั้นทั้งนี้ ในด้านความระมัดระวังของพ่อแม่ในการสื่อสารผ่านรูปลูกให้ปลอดภัย พบว่า พ่อแม่ในแต่ละกลุ่มตัวอย่างมีระดับการรู้เท่าทันสื่อที่แตกต่างกันออกไป จึงมีความระมัดระวังในการ โพสต์รูปลูกที่แตกต่างกันไปตามประสบการณ์ทางตรงและทางอ้อม กล่าวคือ กลุ่มตัวอย่างที่ไม่ตั้งค่าความเป็นส่วนตัวจะมีระดับการรู้เท่าทันสื่อที่น้อยกว่ากลุ่มตัวอย่างอื่น ๆ เนื่องจากขาดประสบการณ์ตรงและทางอ้อมที่เกี่ยวข้อง จึงมีความตระหนักเพียงเล็กน้อยถึงเหตุการณ์ความเสี่ยงจากการใช้เฟซบุ๊กเพื่อโพสต์รูปลูก ทางด้านกลุ่มตัวอย่างที่ตั้งค่าความเป็นส่วนตัวจะมีระดับการรู้เท่าทันสื่อมากขึ้น แม้จะไม่มีประสบการณ์ทางตรงหรือทางอ้อมก็ตาม คือ มีการควบคุมการแพร่กระจายรูปลูกไปยังผู้รับสารที่ตนรู้จักเท่านั้น กลุ่มตัวอย่างกลุ่มนี้จะมีการตระหนักถึงเหตุการณ์ความเสี่ยง เช่น เลือกที่จะไม่โพสต์รูปลูกในทุก ๆ พื้นที่ ไม่โพสต์รูปลูกที่บ่งบอกถึงลักษณะที่เฉพาะเจาะจง เช่น ชื่อโรงเรียน หรือที่อยู่ ส่วนกลุ่มตัวอย่างที่ไม่โพสต์รูปลูกจะมีระดับการรู้เท่าทันสื่อมากที่สุด ซึ่งได้แสดงออกถึงความระมัดระวังและความเข้าใจในความเสี่ยงที่อาจเกิดขึ้นได้ จากคุณลักษณะของสื่อเฟซบุ๊กที่เปิดพื้นที่อย่างไร้พรมแดน ข้อมูลมีการไหลที่รวดเร็วฉับไวและควบคุมได้ยาก ซึ่งหากข้อมูลตกไปอยู่ในมือผู้ไม่ประสงค์ดีก็อาจทำให้เกิดเหตุการณ์ที่ไม่คาดฝันขึ้นได้ โดยกลุ่มตัวอย่างเลือกที่จะตัดความเสี่ยงนั้นออกไปโดยการไม่โพสต์รูปลูกบนเฟซบุ๊ก หรือหากบุคคลใกล้ชิดจะนำรูปลูกของกลุ่มตัวอย่างไปโพสต์ ก็จำเป็นต้องได้รับอนุญาตจากกลุ่มตัวอย่างก่อน นอกจากนี้ยังพบว่า การได้รับประสบการณ์ผ่านคำบอกเล่าและคำแนะนำจากบุคคลใกล้ชิด ยิ่งถ้าเป็นผู้ที่มีความรู้ ความเชี่ยวชาญด้านการสื่อสารผ่านสื่อใหม่ ก็จะส่งผลให้กลุ่มตัวอย่างเกิดการตระหนักถึงการไหลของข้อมูลบนเฟซบุ๊กที่ควรเลือกใช้อย่างรู้เท่าทันได้