DOI: 10.14457/tu.the.2015.586
title: ความผิดพลาดทางการแพทย์เกี่ยวกับการเกิด

description: ในทุกกระบวนการทางการแพทย์ที่เกี่ยวข้องกับการเกิด ไม่ว่าจะเป็นการตรวจให้คำแนะนำหรือปรึกษาทางพันธุศาสตร์ การให้คำแนะนำเกี่ยวกับการวางแผนครอบครัวและการคุมกำเนิด การให้บริการด้วยเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ทางการแพทย์ การให้บริการรับฝากครรภ์ การตรวจสุขภาพของทารกในครรภ์ การให้การรักษาพยาบาลทารกหรือหญิงในระหว่างตั้งครรภ์ การทำคลอด การทำแท้ง การให้บริการตรวจความสัมพันธ์ทางสายโลหิต การดูแลและตรวจความถูกต้องของทารกแรกคลอดและก่อนส่งมอบให้แก่บิดามารดา ในกระบวนการดังกล่าวหากแพทย์ไม่ได้ใช้ความระมัดระวังแม้เพียงเล็กน้อยก็อาจเป็นเหตุทำให้หญิงที่ตั้งครรภ์ ชายสามี ตลอดจนมนุษย์ที่กำลังจะเกิดขึ้นมาในอนาคตหรือทารกในครรภ์ได้รับความเสียหายอย่างร้ายแรง วิทยานิพนธ์เล่มนี้ผู้เขียนได้ทำการศึกษารูปแบบการฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายเพื่อความเสียหายที่เป็นผลมาจากความผิดพลาดทางการแพทย์ 5 รูปแบบ ดังนี้ รูปแบบที่ 1 การฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายเพื่อความเสียหายจากการตั้งครรภ์และการให้กำเนิดบุตรโดยไม่พึงประสงค์ (Wrongful Pregnancy) ซึ่งเป็นผลมาจากความผิดพลาดทางการแพทย์ในกระบวนการให้คำแนะนำเกี่ยวกับการวางแผนครอบครัวและการคุมกำเนิด การผ่าตัดทำหมัน การตรวจสอบการตั้งครรภ์ การทำแท้ง และกระบวนการช่วยการเจริญพันธุ์ทางการแพทย์ โดยความผิดพลาดดังกล่าวเป็นเหตุทำให้ชายและหญิงเสียสิทธิในการกำหนดอนาคตของตนเอง สิทธิในการวางแผนและจำกัดขนาดของครอบครัว อีกทั้งยังเป็นเหตุทำให้หญิงเสียสิทธิในการเลือกที่จะเข้ารับการทำแท้งตามเงื่อนไขและหลักเกณฑ์ของกฎหมายรูปแบบที่ 2 การฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายเพื่อความเสียหายจากการให้กำเนิดบุตรที่พิการ (Wrongful Birth) อันเป็นผลมาจากความผิดพลาดทางการแพทย์ในกระบวนการตรวจสุขภาพของชายและหญิงก่อนสมรสหรือก่อนตั้งครรภ์ การให้คำแนะนำทางพันธุศาสตร์ การตรวจสุขภาพของหญิงภายหลังตั้งครรภ์ การตรวจและคัดกรองสุขภาพของทารกภายในครรภ์ การให้บริการช่วยการเจริญพันธุ์ทางการแพทย์ โดยความผิดพลาดดังกล่าวเป็นเหตุทำให้ชายและหญิงเสียสิทธิที่จะหลีกเลี่ยงและป้องกันการให้กำเนิดบุตรที่พิการ เสียสิทธิที่จะเลือกเข้ารับบริการช่วยการเจริญพันธุ์ทางการแพทย์แทนการให้กำเนิดบุตรด้วยวิธีการธรรมชาติ เสียสิทธิที่จะเลือกเข้ารับการทำแท้งเมื่อพบว่าทารกในครรภ์พิการหรือมีปัญหาสุขภาพอย่างร้ายแรง รูปแบบที่ 3 การฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายเพื่อความเสียหายจากการเกิดขึ้นมามีชีวิต (Wrongful Life) โดยความผิดพลาดทางการแพทย์เป็นเหตุทำให้เด็กเสียสิทธิที่จะไม่ได้รับการปฏิสนธิ สิทธิที่จะไม่ถูกเลือก สิทธิที่จะถูกทำแท้ง สิทธิที่จะตาย หรือสิทธิที่จะเกิดขึ้นมามีชีวิตต่อเมื่อเด็กมีโอกาสที่จะเกิดขึ้นมามีสุขภาพร่างกายแข็งแรงสมบูรณ์รูปแบบที่ 4 การฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายเพื่อความเสียหายจากการทำละเมิดก่อนมีสภาพบุคคล โดยการทำละเมิดดังกล่าวอาจเกิดขึ้นก่อนหรือภายหลังที่มีการปฏิสนธิ หรือเกิดขึ้นในกระบวนการช่วยการเจริญพันธุ์ทางการแพทย์ซึ่งเป็นการทำละเมิดต่อเซลล์สืบพันธุ์หรือตัวอ่อนภายนอกครรภ์ นอกจากนี้ หากการทำละเมิดเป็นเหตุทำให้ทารกถึงแก่ความตาย ยังมีปัญหาเกิดขึ้นอีกด้วยว่าบิดามารดาของทารกมีสิทธิฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายจากการตายของทารกหรือไม่รูปแบบที่ 5 การฟ้องร้องในกรณีที่มีความผิดพลาดทางการแพทย์เกิดขึ้นในกระบวนการช่วยการเจริญพันธุ์ซึ่งเป็นเหตุทำให้เกิดการปฏิสนธิหรือการคัดเลือกตัวอ่อนที่ผิดพลาด ปัญหาทางกฎหมายที่พบได้บ่อยครั้งก็คือ ระหว่างชายและหญิงเจ้าของเซลล์สืบพันธุ์กับชายและหญิงผู้ให้กำเนิดบุคคลใดเป็นบิดามารดาโดยชอบด้วยกฎหมายของเด็ก หรือกรณีที่มีความผิดพลาดเกิดขึ้นในกระบวนการส่งมอบเด็กแรกคลอดย่อมนำไปสู่ปัญหาว่าชายและหญิงผู้เลี้ยงดูเด็กจะไม่ยินยอมคืนเด็กให้กับชายและหญิงผู้ให้กำเนิดได้หรือไม่ ตลอดจนชาย หญิงและเด็กที่ได้รับความเสียหายจากการส่งมอบเด็กผิดตัว อาทิ การเสียสิทธิได้รับการอุปการะเลี้ยงดูหรือการเสียสิทธิได้รับมรดกมีสิทธิฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายหรือไม่จากรูปแบบการฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายที่ได้กล่าวมาแล้วข้างต้นพบได้ว่า การฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายในแต่ละรูปแบบมีปัญหาทางกฎหมายเกิดขึ้นจำนวนมาก เพื่อศึกษาตัวอย่างและแนวทางการแก้ไขปัญหาดังกล่าว ผู้เขียนได้ทำการศึกษากฎหมายและแนวการพิจารณาพิพากษาคดีของศาลต่างประเทศ อาทิ ประเทศสหรัฐอเมริกา ประเทศอังกฤษ ประเทศออสเตรเลีย ประเทศแคนาดา ประเทศเยอรมนี ประเทศฝรั่งเศส ประเทศแอฟริกาใต้ ประเทศออสเตรีย ประเทศเนเธอร์แลนด์ ประเทศเบลเยียม ประเทศสเปน ประเทศนิวซีแลนด์ ประเทศสวิสเซอร์แลนด์ ประเทศโปแลนด์ ประเทศอิตาลี ประเทศนอร์เวย์ ประเทศมอลตา ประเทศฮังการี ประเทศกรีซและประเทศอิสราเอล เมื่อศึกษาบทบัญญัติแห่งกฎหมาย แนวทางการปรับใช้กฎหมายและความเห็นของนักวิชาการไทยเปรียบเทียบกับต่างประเทศ ผู้เขียนพบว่าการฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายเพื่อความเสียหายจากความผิดพลาดทางการแพทย์บางรูปแบบยังไม่ปรากฏขึ้นในประเทศไทย เช่น การฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายจากการให้กำเนิดบุตรโดยไม่พึงประสงค์ (Wrongful Pregnancy) การฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายจากความผิดพลาดทางการแพทย์ในกระบวนการช่วยการเจริญพันธุ์และการฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายจากการส่งมอบเด็กผิดตัว ส่วนการฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายเพื่อความเสียหายจากการทำละเมิดก่อนมีสภาพบุคคล นักกฎหมายไทยมีความเห็นว่าเด็กมีสิทธิฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายต่อเมื่อการทำละเมิดได้เกิดขึ้นกับทารกในครรภ์เท่านั้น ในกรณีที่มีการทำละเมิดเกิดขึ้นก่อนมีการปฏิสนธิหรือเป็นการทำละเมิดต่อเซลล์สืบพันธุ์หรือตัวอ่อน เด็กไม่มีสิทธิฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายจากผู้ทำละเมิด นอกจากนี้หากการทำละเมิดเป็นเหตุทำให้ทารกถึงแก่ความตาย เมื่อพิจารณาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 443 ชายและหญิงบิดามารดาไม่มีสิทธิฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายจากการตายของทารกเพราะทารกยังไม่มีหน้าที่ให้การอุปการะเลี้ยงดูบิดามารดาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1563อย่างไรก็ดี ในกรณีการฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายจากการให้กำเนิดบุตรที่พิการ (Wrongful Birth) และการฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายจากการเกิดขึ้นมามีชีวิต (Wrongful Life) ศาล (คำพิพากษาศาลจังหวัดพระโขนงคดีหมายเลขแดงที่ 4181/2552) มีคำพิพากษาว่าสิทธิของหญิงที่จะเลือกเข้ารับการทำแท้งเพราะเหตุที่เกี่ยวข้องกับสุขภาพของทารกและสิทธิของทารกที่ควรถูกทำแท้ง เป็นสิทธิอย่างใดอย่างหนึ่งที่ได้รับการคุ้มครองตามกฎหมายลักษณะละเมิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 420 ความผิดพลาดทางการแพทย์ที่เป็นเหตุทำให้หญิงและเด็กได้รับความเสียหายต่อสิทธิดังกล่าวย่อมเป็นการทำละเมิด ศาลจึงมีคำพิพากษาให้หญิงและเด็กมีสิทธิฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายจากแพทย์กรณีที่ความผิดพลาดเกิดขึ้นในกระบวนการช่วยการเจริญพันธุ์ หลักเกณฑ์การพิจารณาความเป็นบิดามารดาของเด็กที่เกิดโดยอาศัยเทคโนโลยีช่วยการเจริญพันธุ์ยังคงเป็นไปตามหลักกฎหมายในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ ซึ่งจะพบได้ว่ากฎหมายให้สิทธิกับชายที่ประสงค์ให้กำเนิดบุตร ชายเจ้าของเซลล์สืบพันธุ์และเด็กเท่านั้น ที่สามารถฟ้องร้องดำเนินคดีเพื่อแก้ไขเปลี่ยนแปลงความเป็นบิดาและบุตรให้ตรงกับความสัมพันธ์ทางพันธุกรรม เมื่อกฎหมายไม่ให้สิทธิดังกล่าวกับหญิงผู้คลอดบุตรและหญิงเจ้าของเซลล์สืบพันธุ์ ผู้เขียนจึงได้เสนอให้มีการแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติกฎหมายให้หญิงมีสิทธิฟ้องร้องดำเนินคดีเพื่อแก้ไขความเป็นมารดาและบุตรให้ตรงกับความสัมพันธ์ทางพันธุกรรมเช่นเดียวกันสิทธิของชายในท้ายที่สุด แม้ความผิดพลาดทางการแพทย์ที่เกี่ยวข้องกับการเกิดจะทำให้เกิดปัญหาทางกฎหมายมากเพียงใดก็ตาม ความผิดพลาดดังกล่าวก็เป็นเพียงความผิดพลาดที่เกิดจากการกระทำทุรเวชปฏิบัติอย่างหนึ่งเท่านั้น ซึ่งหากการกระทำดังกล่าวทำให้ผู้ป่วยได้รับความเสียหาย ผู้ป่วยย่อมมีสิทธิฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายเพื่อความเสียหายทั้งปวงที่เป็นผลมาจากความผิดพลาดทางการแพทย์ โดยไม่คำนึงว่าผู้ป่วยจะเลือกใช้สิทธิฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายตามกฎหมายลักษณะละเมิดหรือกฎหมายลักษณะสัญญา แต่เมื่อพบว่ามีบทบัญญัติกฎหมายบางมาตราที่ไม่มีความชัดเจนหรือแนวทางการปรับใช้กฎหมายของศาลหรือนักกฎหมายที่ขาดความแน่นอนจนอาจเป็นเหตุทำให้ผู้เสียหายไม่ได้รับความเป็นธรรม ตัวอย่างเช่น สิทธิในการฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายเพื่อความเสียหายอย่างอื่นที่ไม่เป็นตัวเงินตามกฎหมายลักษณะละเมิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 446 หรือกฎหมายลักษณะสัญญาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 222 หรือสิทธิในการฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายจากการตายของทารกตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 443 ผู้เขียนจึงเสนอให้มีการแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติดังกล่าว นอกจากนี้ ผู้เขียนได้เสนอให้มีการบัญญัติกฎหมายเพิ่มเติมโดยให้เด็กที่ได้รับความเสียหายจากการทำละเมิดก่อนมีการปฏิสนธิ ระหว่างกระบวนการช่วยการเจริญพันธุ์ทางการแพทย์ ระหว่างที่หญิงตั้งครรภ์หรือระหว่างคลอดมีสิทธิฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายจากผู้ทำละเมิด อีกทั้งเสนอให้อายุความสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายเพื่อความเสียหายที่เป็นผลมาจากความผิดพลาดทางการแพทย์มีระยะเวลาที่ยาวกว่าอายุสิทธิเรียกร้องค่าเสียหายตามกฎหมายลักษณะละเมิดหรือกฎหมายลักษณะสัญญา โดยการแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติกฎหมายดังกล่าวมีวัตถุประสงค์เพื่อให้ผู้เสียหายได้รับการเยียวยาความเสียหายอย่างแท้จริง