DOI: 10.17026/dans-xh7-3ty7
title: Archeologisch bureauonderzoek: Twentekanaal te Zutphen

description: &lt;p&gt;Het onderzoek is uitgevoerd ten behoeve van maatregelen om het opbarsten van de sloot door kweldruk langs het Twentekanaal tegen te gaan. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van het bureauonderzoek is het plangebied onderverdeeld in vier archeologische verwachtingszones:&lt;br&gt;1. hoge verwachting voor zowel vuursteenvindplaatsen uit de steentijd als voor nederzettingsresten uit de latere landbouwende samenlevingen (rivierduincomplex)&lt;br&gt;2. hoge verwachting voor vuursteenvindplaatsen (uitlopers van de dekzandruggen langs de beekdalen)&lt;br&gt;3. middelhoge verwachting voor vindplaatsen in natte context (beekdal van de Eefse Beek en Pol Beek)&lt;br&gt;4. geen verwachting: verstoord door afgraving en aanleg N348&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Om het probleem van de kweldruk tegen te gaan, zijn vier varianten onderzocht die alleen of in combinatie zullen worden uitgevoerd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Maatregel 1: Het aanbrengen van verticaal zanddicht geotextiel&lt;br&gt;De exacte diepte van de smalle sleuf voor het aanbrengen van geotextiel is afhankelijk van de bodemopbouw maar zal enkele meters diep zijn. Hierdoor wordt het potentiële archeologische niveau bedreigd dat hier vanaf 0,5 m beneden maaiveld kan worden verwacht. Deze ondergrens komt overeen met de regels die de gemeente Zutphen in de bestemmingsplannen heeft opgenomen met betrekking tot de dubbelbestemming archeologie. In de gemeente Lochem is de ondergrens voor de noodzaak van archeologisch onderzoek op 0,3 m gesteld. Het voorstel is echter om de ondergrens ter plaatse van het plangebied te verhogen naar 0,5 m. De verwachting is namelijk dat het potentiële archeologische niveau zich niet binnen 0,5 m beneden maaiveld bevindt. In het noordwestelijke deel van deelgebied A (zone 1) is sprake van enkeerdgronden die worden gekenmerkt door een afdekkende humeuze bovengrond die dikker is dan 50 cm. In de naastgelegen zone 2 worden beekeerdgronden verwacht met een kleidek. Uitgaande van een humeuze bovengrond van 30 – 50 cm met daaronder een kleilaag van 10 – 30 cm ligt het zand (potentiële archeologische niveau) al snel dieper dan 0,5 m.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Omdat de gemeentelijke ondergrenzen van de gemeente Zutphen en Lochem in de hoge verwachtingszone waarschijnlijk zullen worden overschreden, wordt geadviseerd om de archeologische verwachting te toetsen door middel van een verkennend booronderzoek. Het booronderzoek kan in principe beperkt blijven tot de (hoge) verwachtingszones waar de gemeentelijke ondergrenzen worden overschreden. Als dit (nog) niet duidelijk is dan kan ervoor worden gekozen het hele traject waar graafwerkzaamheden zijn gepland te onderzoeken door middel van boringen. Een bijkomend voordeel hiervan is dat de verwachting zoals opgesteld in dit bureauonderzoek op basis van de resultaten van dit onderzoek kan worden aangescherpt zodat een beter onderbouwd advies kan worden gegeven over de noodzaak van vervolgonderzoek en het risico op het onverwacht aantreffen van archeologische vindplaatsen kan worden verminderd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Maatregel 2: het aanleggen of verleggen van de kwelsloot&lt;br&gt;Voor het dempen van de bestaande watergang is geen archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk omdat de grond niet geroerd wordt. Wanneer een nieuwe watergang wordt gegraven dan wordt het potentiële archeologische niveau bedreigd en kunnen archeologische resten verloren gaan. De vrijstellingsgrenzen van de gemeente Zutphen en Lochem zullen vermoedelijk worden overschreden zodat vervolgonderzoek noodzakelijk is om de archeologische verwachting te toetsen en te inventariseren of binnen het plangebied archeologische resten aanwezig (kunnen) zijn.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het advies om vervolgonderzoek uit te voeren geldt in ieder geval voor de hoge verwachtingszones 1 en 2. In eerste instantie wordt een verkennend booronderzoek geadviseerd om de intactheid van de bodem in kaart te brengen en daarmee de verwachting te toetsen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;De verwachte archeologische resten in zone 3 zijn moeilijk op te sporen door middel van een inventariserend veldonderzoek (boringen/sleuven) omdat het puntvondsten zijn die onregelmatig verspreid liggen. In dit geval wordt ook wel gesproken van toevalsvondsten omdat de kans klein is dat daadwerkelijk resten worden aangetroffen. Het advies is om geen vervolgonderzoek uit voeren maar wel nadrukkelijk te wijzen de op meldingsplicht die de opdrachtgever/uitvoerder heeft ten aanzien van archeologische vondsten. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;In zone 4 waar de bodem is verstoord, is geen vervolgonderzoek noodzakelijk.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Maatregel 3: het aanbrengen van een steunberm&lt;br&gt;De derde maatregel betreft het opbrengen van grond. Hierbij wordt enkel de bovengrond verwijderd en vervangen door extra grond. Hierdoor wordt het bodemarchief niet verstoord maar juist beschermd door afdekking. Het effect van zetting van de onderliggende bodemlagen waar-door archeologische resten kunnen worden aangetast wordt verwaarloosbaar geacht zolang niet dieper dan 0,5 m wordt afgegraven voor de vegetatielaag, omdat het potentiële archeologische niveau zich in het vaste zand bevindt. Het advies is om niet meer dan 1 m grond op te brengen ten opzichte van het maaiveldniveau voor het verwijderen van de vegetatielaag. Hiermee valt de ophoging binnen de grenzen die de gemeente Zutphen en Lochem in de regels van hun bestemmingsplannen hebben opgenomen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Maatregel 4: dempen van een sloot of aanleg drainage in de sloot&lt;br&gt;De vierde maatregel betreft de aanleg van een drainageconstructie of het dempen van de sloot waarbij een ondergrondse inlaatleiding wordt geplaatst. Beide opties vormen geen bedreiging voor het archeologische bodemarchief omdat ze plaatsvinden in een bestaande sloot. Ter plaatse van de sloot is het potentiële archeologische niveau al verdwenen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Vanuit archeologisch oogpunt heeft maatregel 3 de voorkeur om de problemen met betrekking tot de kweldruk in de sloot op te lossen. In deelgebied B waar deze maatregel wordt uitgevoerd, is daarom geen archeologisch vervolgonderzoek noodzakelijk als er minder dan 50 cm grond wordt verwijderd. Ook maatregel 4, die plaatsvindt in een bestaande sloot (deelgebied D), vormt geen bedreiging voor het archeologische bodemarchief omdat ter plaatse van de sloot geen archeologische verwachting geldt. In de deelgebieden A en C zal worden gekozen tussen de maatregelen 1 en 2. Maatregel 1 is een goede optie omdat de bodemverstoring qua oppervlakte waarschijnlijk beperkt zal zijn. Maatregel 2 zorgt archeologisch gezien voor de meeste bodemverstoring. Wanneer maatregel 1 of 2 wordt uitgevoerd dan zal in bepaalde delen van het plangebied vervolgonderzoek noodzakelijk zijn.&lt;/p&gt;