DOI: 10.17026/ar/tb4coc
title: Bureauonderzoek Waterleiding Doarpswei te Greonterp (gemeente Súdwest-Fryslân)
title: Antea Group Archeologie 2024/471
title: Antea Group Archeologie 2024/471

description: ag projectnummer 497100.100

In oktober 2024 is door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd, om een archeologische verwachting op te stellen voor een tracé in Greonterp. Hier wordt een nieuwe waterleiding aangelegd langs de Doarpswei. Het gehele tracé heeft een lengte van 200 meter. Hiervan wordt 60 meter uitgevoerd door middel van gestuurde boringen. De overige 140 meter wordt gedaan door middel van open ontgravingen. Deze bestaan uit sleuven met een breedte van maximaal 0,5 meter en een diepte tot maximaal 1,2 meter beneden maaiveld. Het totale oppervlak in open ontgraving bedraagt circa 70 m2.

Landschappelijk gezien ligt het onderzoeksgebied voornamelijk in een kweldergebied (vlakte van getij-afzettingen) en afzettingen die zich in het holoceen hebben gevormd. De pleistocene afzettingen, waar zich mogelijke steentijdresten op kunnen bevinden, zijn wel aanwezig maar liggen relatief diep (2-4 meter beneden maaiveld). Deze zullen met de verwachte ontgravingsdiepte (1,2 meter beneden maaiveld) niet worden aangetroffen. In de periode tussen de bronstijd en de vroege middeleeuwen was er relatief veel veen aanwezig binnen het onderzoeksgebied. Vermoedelijk was het plangebied lange tijd waarschijnlijk te nat voor bewoning. Aardewerk uit de late ijzertijd-Romeinse tijd binnen het onderzoeksgebied toont echter aan dat vanaf deze periode er activiteit in de omgeving van het plangebied. Het aantreffen van resten uit deze periode kan niet worden uitgesloten binnen het plangebied, maar de nadruk zal liggen op resten uit latere perioden.

In de middeleeuwen (10e – 11e eeuw) komt er meer activiteit binnen het plangebied: vanuit het noorden wordt het veen binnen het onderzoeksgebied ontgonnen. Greonterp is, samen met Hieslum en Westhem, één van de ontginningsblokken. Het dorp Greonterp wordt voor het eerst in de 13e eeuw genoemd, onder het toponiem “Grewingdorp”. Het ligt verder tussen meren en langs een oude dijk. Aan de hand van historisch kaartmateriaal wordt ook duidelijk dat binnen het zuidelijke deel van het plangebied voornamelijk resten van voorgaande boerderijen verwacht kunnen worden. Voordat de huidige Doarpswei werd aangelegd, en Greonterp alleen via water beschikbaar was, lagen er meerdere erven en boerderijen ter hoogte van het geplande tracé. Hier kunnen dus nog (funderings)resten aanwezig zijn voor voorgaande gebouwen. Nadat de huidige Doarpswei eind 19e eeuw is aangelegd, krijgt het dorp de huidige topografische structuur. Binnen het plangebied worden er dus terplagen/ophogingslagen en nederzettingsresten verwacht, vanaf de middeleeuwen tot en met de nieuwe tijd. Buiten de dorpskern zullen de resten voornamelijk uit agrarische activiteiten en mogelijk resten van veenontginningen bestaan, uit diezelfde perioden. 

Binnen het plangebied zijn er meerdere bestaande kabels en leidingen aanwezig. Met de aanleg hiervan is het bodemarchief mogelijk al verstoord geraakt. Aan de hand van de KLIC-melding wordt duidelijk dat enkele delen van het tracé overlappen met een gasleiding of bestaande waterleiding. In de meeste gevallen liggen de bestaande kabels en leidingen (tenzij deze worden doorsneden door het tracé) op een afstand van circa 0,5 meter of meer van het geplande tracé af. Dit houdt in dat het mogelijk is om een intacte bodem aan te treffen. Eventuele bodemverstoring door eerder aangelegde kabels en/of leidingen is nog wel mogelijk, maar intacte archeologische resten zullen zich dan voornamelijk in de profielwanden bevinden.

In revisie 00 van dit rapport is voorgesteld om het plangebied archeologisch te begeleiden. Naar aanleiding van nader overleg heeft de gemeentearcheoloog van de gemeente Súdwest-Fryslân, Y. Boonstra, aangegeven van dit advies te willen afwijken. Als de tracélengtes per beleidscategorie worden nagerekend, vervalt de vergunningsplicht omdat geen van de vrijstellingsgrenzen wordt overschreden. Antea Group onderschrijft dat het plangebied hiermee formeel is vrijgegeven en stemt in met dit advies. Ook telt mee dat er voor de dorpskern weliswaar een hoge verwachting geldt, maar dat deze verwachting getemperd wordt door bestaand wegcunet, kabels en leidingen.