DOI: 10.17026/ar/4kn0jc
title: DO Kerkplein Beuningen Bewoningssporen uit de Vroege en Volle Middeleeuwen aan het Kerkplein te Beuningen, gemeente Beuningen

description: &lt;p&gt;In opdracht van de Woningcorporatie Woonwaarts in Nijmegen heeft Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie een archeologische opgraving uitgevoerd aan het Kerkplein in Beuningen. De aanleiding voor het onderzoek was de voorgenomen herinrichting en nieuwbouw van een appartementencomplex. Het plangebied wordt begrensd door het Kerkplein in het zuiden, de Dorpssingel in het oosten en de Bongerdstraat in het westen en noorden en heeft in totaal een oppervlakte van ca. 2.150 m2. Binnen het plangebied bevond zich een voormalig schoolgebouw, laatstelijk in gebruik als winkel, dat plaats diende te maken voor het appartementengebouw, voorzien van een halfverdiepte parkeergarage. Het plangebied ligt volgens het bestemmingsplan Centrum Beuningen in een zone met de dubbelbestemming 'Waarde - Archeologie 2'. Dit houdt in dat archeologisch onderzoek verplicht is bij bouwwerken groter dan 100 m2 en dieper dan 30 cm -mv. Ter plaatse van de nieuwbouw zal de ontgraving voor de fundering ca. 0,8 m bedragen, en ter plaatse van de parkeerkelder ca. 2,5 m. Op basis hiervan heeft de gemeente besloten dat nader archeologisch onderzoek noodzakelijk was. Bij het in 2018 door Vestigia uitgevoerde proefsleuvenonderzoek werd een middeleeuws bewoningsniveau aangetroffen, waarin zich kuilen en paalsporen aftekenden, die op basis van het vondstmateriaal tussen de 8e en 13e eeuw gedateerd konden worden. Tussen de vondsten waren ook enkele fragmenten aardewerk uit de ijzertijd aanwezig, waardoor ook ouder gebruik van, of bewoning op, het terrein niet kon worden uitgesloten. Mede vanwege de verwachte samenhang met de nabijgelegen vindplaatsen aan de Molenstraat en de Alde Steeg is het onderzoeksgebied beoordeeld als behoudenswaardig. Het deel van het plangebied – ca. 1200 m2 groot - dat vanwege de aanleg van de bouwput werd bedreigd, is vervolgens opgegraven in de periode van 26 augustus t/m 5 september 2019. Het proefsleuvenonderzoek is meegenomen in de uiteindelijke opgraving. Het doel van de opgraving was om de nadere aard, ouderdom en omvang van de middeleeuwse nederzettingsresten vast te stellen, alsmede die van eventuele oudere sporen uit de IJzertijd (en Romeinse tijd) en de latere uit de Nieuwe tijd. Het onderzoek beoogt daarmee een verdere detaillering te geven van de bewoningsgeschiedenis van het dorp Beuningen en de wijdere archeoregio. Ondanks de beperkte omvang, zowel wat betreft oppervlak als vondstmateriaal, heeft de opgraving aan het Kerkplein in Beuningen toch een aantal bijzondere vondsten en andere resultaten opgeleverd. In aanvulling op de eerdere opgravingen aan de Molenstraat en Alde Steeg is nogmaals duidelijk geworden dat het centrum van Beuningen al in de Middeleeuwen een vrij omvangrijke bewoning heeft gekend. Overblijfselen van die oude bewoning zijn in de ondergrond goed bewaard gebleven. Mede dankzij de uitgevoerde analyses van de jaarringen van de houten beschoeiingen van enkele waterputten en ander specialistisch onderzoek, is aangetoond dat dat de middeleeuwse bewoning aan het Kerkplein zeker teruggaat tot in de 7e eeuw na Christus. Bijzondere vondsten uit die vroegmiddeleeuwse periode zijn een ijzeren, zogenaamde 'Schmalsax', een kort éénsnijdend zwaard, en een onbeschadigd kippenei, een van de oudste die in ons land is gevonden. Met die vroege start van de bewoning behoort Beuningen zeker tot de oudste woonkernen van het Gelderse rivierengebied. De opgraving heeft tevens aangetoond dat de middeleeuwse bewoners, behalve landbouw, ook ambachtelijke activiteiten hebben ontplooid. De aangetroffen resten van smeedslakken en een smeedhaard vormen het duidelijkste bewijs dat er ijzer is gesmeed. Binnen de grenzen van de kleine opgraving zijn behalve negen middeleeuwse waterputten, gedateerd tussen het midden van de 7e en het midden van de 13e eeuw na Chr., naar het zich laat aanzien in ieder geval de grondsporen van een rechthoekig bijgebouw en een bootvormige boerderij met aanbouw uit de 11e of 12e eeuw gevonden. Uit de oriëntatie en de aard en verspreiding van de sporen valt af te leiden dat de bewoning in de Middeleeuwen aan het Kerkplein naadloos aansloot op die aan de Molenstraat en de Alde Steeg. Vanwege de geringe omvang van het onderzoek aan het Kerkplein, is het helaas niet mogelijk om veel verdergaande uitspraken te doen over de precieze aard van de bewoning, de welstand van de bewoners en de sociale, politieke en culturele context van de dorpsvorming in Beuningen. Het verdient zeker aanbeveling om hiernaar verder archeologisch en historisch onderzoek te doen. Een meer integrale beschouwing van opgravingen Alde Steeg, Molenstraat en Kerkplein kan daartoe een belangrijke bouwsteen vormen. In dit rapport is geprobeerd de resultaten van het onderzoek aan het Kerkplein zo volledig mogelijk te presenteren en te ontsluiten. Binnen de opgraving aan het Kerkplein zijn tenslotte ook verspreide vondsten en enkele sporen aangetroffen uit de Midden-IJzertijd (3e of 4e eeuw voor Chr.) en de Romeinse tijd (1e tot 3e eeuw na Chr.). Het gaat meest om een dunne strooiing en kleine fragmenten aardewerk en enig Romeins bouwpuin dat in de middeleeuwse kuilen en waterputten terecht is gekomen. Voor overtuigend bewijs van bewoning in deze beide perioden binnen het onderzoeksgebied is dit materiaal eigenlijk te weinig. Mogelijk heeft die bewoning wel in de nabijheid van het plangebied plaatsgevonden en is het materiaal versleept en/of in de middeleeuwen hergebruikt binnen het plangebied.&lt;/p&gt;