DOI: 10.14457/tu.the.2015.634
title: มาตรการทางกฎหมายในการคุ้มครองผู้บริโภคจากบรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริง

description: บรรจุภัณฑ์เป็นสิ่งที่สำคัญอย่างยิ่งที่ช่วยในการอำนวยความสะดวกให้กับการอุปโภคและบริโภคของมนุษย์ แต่การนำบรรจุภัณฑ์มาใช้เป็นกลยุทธ์ทางการตลาดได้ก่อให้เกิดปัญหาที่สำคัญต่อผู้บริโภคในการเลือกซื้อผลิตภัณฑ์ เนื่องจากการที่ผู้ประกอบธุรกิจบางรายเลือกใช้บรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริง ส่งผลกระทบต่อผู้บริโภคในวงกว้าง กล่าวคือ ทำให้ผู้บริโภคเกิดความเข้าใจผิดว่าผลิตภัณฑ์ที่บรรจุอยู่ภายในบรรจุภัณฑ์นั้นมีขนาดที่ใหญ่หรือมีปริมาณตามขนาดของบรรจุภัณฑ์ที่ใช้ในการห่อหุ้มหรือบรรจุ นอกจากนั้นการใช้บรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริงได้ส่งผลกระทบต่อผู้ประกอบธุรกิจรายอื่นที่เป็นคู่แข่งทางการค้า จากผลกระทบของการใช้บรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริงดังกล่าวทำให้มีประเด็นปัญหาที่ต้องพิจารณาว่าบรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริงนั้นมีลักษณะอย่างไร และมาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องในการควบคุมบรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริงได้มีการบัญญัติเอาไว้อย่างไร รวมถึงผู้บริโภคที่ได้รับผลกระทบจากบรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริงจะได้รับการชดใช้เยียวยาเพียงใด วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงได้ศึกษามาตรการในการคุ้มครองผู้บริโภคจากการใช้บรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริงของประเทศไทย รัฐแคลิฟอร์เนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา และประเทศเยอรมนี เพื่อหามาตรการทางกฎหมายในการคุ้มครองผู้บริโภคจากบรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริงที่มีความเหมาะสมมากที่สุดสำหรับประเทศไทย โดยศึกษาจากบทบัญญัติของกฎหมาย หนังสือ ตำราทางกฎหมาย วิทยานิพนธ์ เอกสารทางวิชาการ บทความที่เกี่ยวข้อง รวมถึงข้อมูลอิเล็กทรอนิกส์ต่างๆ และนำข้อมูลต่างๆที่รวบรวมได้มาวิเคราะห์เพื่อหาข้อสรุปและข้อเสนอแนะเพื่อเป็นแนวทางในการกำหนดมาตรการทางกฎหมายของประเทศไทยที่ใช้ในการกำกับดูแลเรื่องการใช้บรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริงเพื่อคุ้มครองผู้บริโภคต่อไปจากการศึกษากฎหมายไทยพบว่าปัจจุบันในกฎหมายไทยไม่มีบทบัญญัติที่กำหนดหรืออธิบายถึงลักษณะของบรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริง และไม่มีบทบัญญัติที่กำหนดมาตรการที่เกี่ยวข้องในการควบคุมบรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริงไว้อย่างชัดเจน จึงทำให้ไม่มีหน่วยงานใดเป็นหน่วยงานที่มีอำนาจกำกับดูแลการใช้บรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริง รวมทั้งไม่มีบทลงโทษที่กำหนดเอาไว้สำหรับกรณีการใช้บรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริงอย่างชัดเจน ในขณะที่มาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องในการชดใช้เยียวยาผู้บริโภคที่ได้รับผลกระทบจากบรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริงที่กำหนดไว้เป็นการเฉพาะจะต้องพิจารณาว่าการกระทำดังกล่าวของผู้ประกอบธุรกิจเข้าลักษณะตามที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติการแข่งขันทางการค้า พ.ศ.2542 และพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค พ.ศ. 2551 หรือไม่ ส่วนการฟ้องร้องให้ผู้ประกอบธุรกิจที่ใช้บรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริงชดใช้เยียวยาที่กำหนดไว้เป็นการทั่วไป ต้องพิจารณาว่าการกระทำดังกล่าวของผู้ประกอบธุรกิจเข้าลักษณะเป็นกรณีสำคัญผิด กลฉ้อฉล การชำระหนี้ไม่ต้องตามความประสงค์แท้จริงแห่งมูลหนี้ ละเมิด หรือเป็นการขายตามคำพรรณนา ตามที่บัญญัติไว้ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์หรือไม่ เมื่อศึกษาถึงกฎหมายต่างประเทศ ซึ่งได้แก่ รัฐแคลิฟอร์เนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา และประเทศเยอรมนี ในสามประเด็นข้างต้นพบว่ารัฐแคลิฟอร์เนีย ประเทศสหรัฐอเมริกา และประเทศเยอรมนีได้กำหนดลักษณะของบรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริงไว้อย่างชัดเจน ส่วนประเด็นมาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องในการควบคุมบรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริงทั้งสองประเทศจะมีมาตรการที่คล้ายคลึงกัน คือ ได้กำหนดเอาไว้ทั้งมาตรการก่อนที่สินค้าจะเข้าสู่ตลาดและมาตรการหลังจากที่สินค้าเข้าสู่ตลาดแล้ว และกำหนดให้หน่วยงานที่มีอำนาจในการกำกับดูแลมีอำนาจในการตรวจสอบบรรจุภัณฑ์และสามารถยึดบรรจุภัณฑ์ที่ฝ่าฝืนหลักเกณฑ์ตามที่กฎหมายกำหนดได้ รวมทั้งกำหนดบทลงโทษสำหรับการกระทำที่เป็นการฝ่าฝืนเอาไว้อย่างชัดเจน ส่วนประเด็นมาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องในการชดใช้เยียวยาผู้บริโภคที่ได้รับผลกระทบจากบรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริง รัฐแคลิฟอร์เนีย ประเทศสหรัฐอเมริกาจะมีมาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องในการชดใช้เยียวยาผู้บริโภคที่ได้รับผลกระทบจากบรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริงที่กำหนดไว้เป็นการเฉพาะและครอบคลุม ส่วนของประเทศเยอรมนีได้มีการกำหนดมาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องในการชดใช้เยียวยาที่กำหนดไว้เป็นการเฉพาะเช่นเดียวกันแต่มิได้กำหนดให้สิทธิผู้บริโภคในการใช้สิทธิดำเนินคดีแต่อย่างใด จากการศึกษากฎหมายไทยและกฎหมายต่างประเทศในประเด็นข้างต้น ผู้เขียนจึงขอเสนอแนะให้มีการแก้ไขเพิ่มเติมมาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องในการควบคุมบรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริง และมาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องในการชดใช้เยียวยาผู้บริโภคของประเทศไทย เอาไว้ในพระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2542 ดังนี้(1) มาตรการทางกฎหมายในการควบคุมบรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินจริงผู้เขียนขอเสนอแนะให้กำหนดหลักเกณฑ์ในการใช้บรรจุภัณฑ์ โดยบัญญัติลักษณะของบรรจุภัณฑ์ที่อาจก่อให้ผู้บริโภคเกิดความเข้าใจผิด และกำหนดให้คณะกรรมการว่าด้วยฉลาก ตามพระราชบัญญัติคุ้มครองผู้บริโภค พ.ศ. 2542 เป็นหน่วยงานที่มีอำนาจในการกำกับดูแลการใช้บรรจุภัณฑ์ โดยเปลี่ยนชื่อจาก “คณะกรรมการว่าด้วยฉลาก” เป็น “คณะกรรมการว่าด้วยฉลากและบรรจุภัณฑ์” รวมทั้งกำหนดแนวทางการตรวจสอบก่อนที่สินค้าจะเข้าสู่ตลาดโดยการกำหนดให้ผู้ประกอบธุรกิจส่งตัวอย่างบรรจุภัณฑ์ที่สงสัยว่ามีขนาดใหญ่เกินจริงไปให้คณะกรรมการว่าด้วยฉลากและบรรจุภัณฑ์เป็นผู้ตรวจสอบ และกำหนดแนวทางการตรวจสอบหลังจากที่สินค้าเข้าสู่ตลาดแล้ว โดยบัญญัติเพิ่มอำนาจแก่คณะกรรมการว่าด้วยฉลากและบรรจุภัณฑ์มีอำนาจสั่งให้ผู้ประกอบธุรกิจดำเนินการเก็บสินค้าที่ฝ่าฝืนกฎหมายออกจากท้องตลาด นอกจากนี้ในส่วนของบทลงโทษผู้เขียนขอเสนอให้แก้ไขโดยการเพิ่มโทษปรับ (2) มาตรการทางกฎหมายในการชดใช้เยียวยาผู้บริโภคผู้เขียนขอเสนอแนะมาตรการเพิ่มเติมโดยกำหนดให้ผู้บริโภคมีสิทธิเลิกสัญญาได้ทันที และกำหนดให้ผู้บริโภคมีสิทธิขอคืนเงินได้เต็มจำนวนจากผู้ประกอบธุรกิจที่กระทำการฝ่าฝืนกฎหมาย