DOI: 10.17026/ar/bagpdt
title: Bureauonderzoek 1e Esweg - Kruissteenweg te Wierden, gemeente Wierden (OV)

description: Laagland Archeologie heeft in januari – februari 2021 een bureauonderzoek uitgevoerd aan de 1e Esweg - Kruissteenweg te Wierden. Het onderzoek vond plaats in verband met de ruimtelijke procedure rondom de sloop van de huidige bebouwing ten gunste van nieuwbouw.
Het bureauonderzoek had tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen. Centraal staat daarbij de vraag of en zo ja welke archeologische resten (complextype, datering, diepteligging en gaafheid) in het plangebied kunnen worden verwacht. Hiertoe zijn landschappelijke, archeologische en historische bronnen geraadpleegd.
Het plangebied ligt tegen een stuwwal aan. De plangebieden liggen waarschijnlijk op gordeldekzandruggen of -welvingen. Bodemkundig ligt het plangebied in een zone met hoge enkeerdgronden. De natuurlijke ondergrond bestaat vermoedelijk uit een haarpodzolgrond. In de omgeving van de plangebieden zijn resten bekend uit de periode Neolithicum tot en met de IJzertijd en de Vroege Middeleeuwen tot en met de Nieuwe Tijd. Hieronder bevindt zich een urnenveld (late Bronstijd-vroege IJzertijd en) nederzettingscomplexen uit de Bronstijd/IJzertijd en Late Middeleeuwen. Minder dan 400 m ten zuiden van de plangebieden ligt mogelijk een Merovingisch grafveld. In historische tijden waren de plangebieden onderdeel van de es van Wierden. Nabij het plangebied komen diverse esverkavelingen voor die vermoedelijk uit de Late Middeleeuwen of nog eerder dateren. In de nabijheid van de plangebieden komen twee boerenerven voor die in de 13e en 14e eeuw zijn genoemd in oude bronnen. De plangebieden zijn tot ongeveer halverwege de vorige eeuw onbebouwd gebleven. De huidige, te slopen bebouwing dateert uit deze tijd. Nieuwbouw is voorzien op min of meer dezelfde locatie als de voormalige bebouwing. Dit betekent dat naar verwachting het bodemprofiel ter plaatse van de nieuw te bouwen woningen is verstoord. 
Op grond van de vermoedelijke geomorfologische en bodemkundige situatie èn bekende vondsten in de omgeving hebben de plangebieden een hoge kans op resten uit de periode Neolithicum tot en met Late Middeleeuwen. Door de aanwezigheid van een plaggendek zijn deze resten bovendien redelijk goed beschermd gebleven tegen latere (niet-diepgaande) bodemverstoringen. 
Op de locatie van de huidige bebouwing is – ondanks de beschermende werking van het plaggendek – geen intact bodemprofiel meer te verwachten. Dit betekent dat het archeologisch relevante niveau hier is verdwenen. Eventuele diepere grondsporen kunnen hier nog wel worden verwacht. De archeologisch-wetenschappelijke waarde van dergelijke geïsoleerde sporen is meestal beperkt. De nieuwbouw is op vrijwel dezelfde locatie voorzien als de huidige bebouwing. Daarmee vormen de nieuwbouwplannen geen bedreiging, aangezien hier geen belangrijke archeologische resten meer worden verwacht. We adviseren daarom vooralsnog geen vervolgonderzoek in het kader van de huidige nieuwbouwplannen. Indien deze plannen wijzigen en/of wanneer in de toekomst alsnog bodemverstoring boven de vigerende onderzoeksgrens is voorzien in het nu onbebouwde deel van het plangebied, adviseren we vervolgonderzoek in de vorm van verkennende boringen (inventariserend veldonderzoek – verkennende fase). 
De implementatie van dit advies is in handen van de bevoegde overheid, de gemeente Wierden. De gemeente wordt hierin vertegenwoordigd door haar deskundige, de heer A. Vissinga.
Uitdrukkelijk vermelden we hier dat, mochten tijdens de werkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, of resten waarvan redelijkerwijze kan worden vermoed dat het om archeologische resten gaat, dan geldt op grond van de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE, www.cultureelerfgoed).