DOI: 10.17026/ar/8z2i1f
title: De stadswal van 1586 (AAR 133)
title: Archeologische Begeleiding Reguliersdwarsstraat 98, Amsterdam (2020)

description: Op 18, 19 mei en 9 oktober 2020 heeft MenA in opdracht van REB Projects uit Amsterdam een opgraving, variant archeologische begeleiding, uitgevoerd op het perceel Reguliersdwarsstraat 98. Dit onderzoeksgebied maakte onderdeel uit van het plangebied Artesia (afb. 1). Aanleiding voor het veldonderzoek was bodemverstoring vanwege de aanleg van een parkeerkelder van 19 x 13 m tot 5,80 m onder maaiveld (tot ca. NAP ‐4,90 m).

Tot in de late 16de eeuw maakte het onderzoeksgebied deel uit van het uitgestrekte veenweidelandschap rond Amsterdam. Bij de stadsuitbreiding van 1585‐86 (de Eerste Uitleg) werd een deel van dit gebied bij de stad getrokken. Om deze nieuwe stadsuitbreiding te beschermen werd een stadswal met bolwerken aangelegd. Een van deze bolwerken lag ter hoogte van het plangebied. Het onderzoek richtte zich in de eerste plaats op deze stadswal van 1586 en ging uit van de volgende onderzoeksvragen:

1. Zijn er sporen aanwezig van pre‐stedelijke bewoning en bebouwing?
2. Zijn er sporen aanwezig van de stadswal of het bolwerk uit 1586 of aanverwante structuren?
3. Hoe waren het vestingwerk en eventuele aanverwante structuren opgebouwd?
4. Waren beerputten of afvallagen aanwezig? Wat zeggen de vondsten over de gebruiksperiode
van de locatie en de ontwikkeling van materiële cultuur in Amsterdam?
5. Welke verschillen en overeenkomsten vallen aan te wijzen ten opzichte van vergelijkbare
vindplaatsen in Amsterdam?

De archeologische begeleiding bestond uit de aanleg en documentatie van vier profielputten tussen maaiveldniveau op ca NAP ‐0,50 m en de natuurlijke bodem op ca. NAP ‐4 m. Tezamen vormden deze putten twee parallel aan elkaar gelegen bodemprofielen van 13,5 en 5 m lengte. Het onderzoek leverde aanvullende informatie op over de aanleg van de vestingwerken van de Eerste Uitleg van Amsterdam (1585‐86) en de materiële cultuur die op dat moment in de stad circuleerde.

Het oorspronkelijke natuurlijke veenlandschap aan de zuidzijde van de stad bestond uit riet‐ en bosveen dat was afgedekt met een pakket grijze klei, vermoedelijk sediment dat door de nabij gelegen Amstel bij hoogwater was afgezet, waarin gaandeweg bodemvorming had plaatsgevonden. Op dit niveau waren geen sporen van pre‐stedelijke bewoning aanwezig. Deze natuurlijke bodem was plaatselijk diep weggedrukt onder het gewicht van een reeks opeenvolgende ophoogpakketten die kunnen worden toegeschreven aan de stadswal uit 1585‐86.
De kern van de stadswal was gevormd uit (zandige) klei met lokale bijmenging van puin en mortel en met humeuze afvallagen waarin zich onder meer keramiekscherven, mosselkleppen, hoornpitten en eierschalen bevonden. De pakketten werden afgedekt door een omvangrijk, vrijwel vondstloos en homogeen pakket zware grijze klei die als geheel leek te zijn gestort. Het keramiek kon worden gedateerd in periode 1575‐1600 en vertegenwoordigt een in Amsterdam gangbaar aardewerk‐spectrum uit de periode kort vóór 1600. Dit spectrum vertoont sterke overeenkomsten met de keramiekvondsten uit een ophooglaag aan de Oudeschans die kan worden gekoppeld aan de Eerste Uitleg. Ook stemt het aardewerkspectrum overeen met vondsten uit de kern van de stadswal uit 1592‐1596 ter hoogte van Amstelstraat en uit de landwinning aan het Waterlooplein uit dezelfde periode.

Met het afdekkende pakket grijze klei, dat als geheel op de afvalpakketten leek te zijn gestort, week de opbouw van het wallichaam af van hetgeen archeologisch is waargenomen bij de stadswal onder de Amstelstraat. Daar was weliswaar ook gebruik gemaakt van ophooglagen met stadsafval als kern van de wal, maar in dat geval was een schil van individueel gestapelde kleizoden als afdekking gebruikt. Dit verschil kan samenhangen met een technische vernieuwing die was ingevoerd bij de aanleg van de stadswal van de Tweede Uitleg, maar waarschijnlijker is dat het verschil in opbouw samenhangt met de ligging van de twee onderzoeksgebieden binnen het wallichaam. Waar het onderzoek in de Amstelstraat de buitenzijde van de wal doorsneed, geeft de schuine dagzoom door Reguliersdwarsstraat 98 aan dat dit perceel op de binnenrand van de oude stadswal is gebouwd.
description: Amsterdam Archeologische Rapporten