DOI: 10.17026/ar/jy5mvc
title: Bloempotjes!
title: WG003: Een archeologische begeleiding op een kassenterrein aan de Wagenstraat en de Bloemstraat in Utrecht
title: Basisrapportage Archeologie 187

description: Op 25 en 26 maart 2021 hebben archeologen van Erfgoed Utrecht een archeologische begeleiding uitgevoerd tijdens de bodemsanering van een binnenterrein aan de Wagenstraat en de Bloemstraat in Utrecht. Het onderzoeksgebied van 120 m2 maakte deel uit van een te saneren plangebied van ruim 1800 m2. Op de gemeentelijke archeologische waardenkaart ligt het plangebied in een gebied van archeologische waarde, wat inhoudt dat een archeologievergunning verplicht is bij bodemingrepen groter dan 1000m2 en dieper dan 50 cm. De sanering was daarom vergunningsplichtig. Er is een oppervlakte van 151 m2 archeologisch begeleid. 

Het onderzoeksgebied ligt op de stroomrug van de Oude Rijn. De bedding- en oeverafzettingen in het gebied dateren uit de bronstijd en de ijzertijd. In de Romeinse tijd en de vroege middeleeuwen stroomde de Rijn direct ten noorden van het plangebied. Deze Rijntak speelde vanaf de negende eeuw geen rol meer. De hoofdstroom van de Rijn lag vanaf toen ten zuidwesten van het onderzoeksgebied, maar deze Rijntak heeft hier geen erosie veroorzaak. Er waren daarom sporen vanaf de bronstijd te verwachten. Wel kan er tot in de middeleeuwen klei zijn afzet op de oudere bedding- en oeverafzettingen. Op circa 150 meter ten zuidoosten van het onderzoeksgebied is in 2020 in de Oudwijkerdwarsstraat geheel onverwacht een vroegmiddeleeuwse nederzetting ontdekt. Deze straat ligt, net als de Wagenstraat, op de stroomrug van de Oude Rijn. Het was mogelijk dat deze nederzetting zich tot aan de Wagenstraat uitstrekte.
Het onderzoeksgebied ligt ten oosten van de middeleeuwse stadskern, op ongeveer 350 buiten de Stadsbuitengracht. Het heeft lange tijd een agrarisch karakter gehad, maar door de ligging nabij de stadskern was de bewoningsdichtheid er relatief hoog. Op de kadastrale kaart uit 1832 is binnen het plangebied een huis afgebeeld. Dit huisje en eventueel aanwezige bijbehorende structuren zoals waterputten, beerputten, bijgebouwen, greppels en afvalkuilen vormden het aanleiding van het onderzoek. Het is niet bekend wanneer het huisje gebouwd is, want op oudere kaarten is in het gebied geen bebouwing weergegeven.

In de late negentiende eeuw ontstond er meer bebouwing en in 1874 is de Oosterspoorlijn Amsterdam-Hilversum-Amersfoort met een zijtak naar Utrecht aangelegd, met een station aan de Maliebaan. In het plangebied stonden in die tijd kassen, die later grotendeels plaatsgemaakt hebben voor aaneengesloten rijen huizen langs de straten. Nadat de kassen gesloopt waren, is het terrein door de bewoners van de aangrenzende huizen stapsgewijs bij hun tuinen getrokken.
De natuurlijke bodemopbouw in het plangebied was sterk verstoord. De kleiige oeverafzettingen die oorspronkelijk op de zandige beddingafzettingen gelegen hebben, waren vrijwel geheel vergraven en ook de oorspronkelijke bouwvoor was uiteraard geheel verdwenen. Het terrein was opgehoogd met een dikke laag teelaarde, die veelal direct op het beddingzand lag. Veel archeologische waarden zullen dan ook verloren gegaan zijn. Alleen de diepste sporen, die tot in het beddingzand reikten, zijn behouden gebleven. Bij de sanering is het terrein opnieuw tot op het beddingzand afgegraven. De bouwvoor en het volledige ophogingspakket waren vervuild en zijn afgegraven.

Bij het onderzoek zijn 25 sporen gedocumenteerd. Twaalf kuilen en paalkuilen hebben geen dateerbaar vondstmateriaal opgeleverd. Op basis van de schone zavelige vulling en de fragmentjes baksteen en mortel kunnen ze in de late middeleeuwen of de nieuwe tijd gedateerd worden. Ze zijn ouder dan de donkere ophogingslaag en de kwekerij. Eén spoor heeft één klein scherfje Romeins ruwwandig aardewerk opgeleverd, maar dit kan opspit zijn. Er zijn bij geen resten van het huisje, het primaire doel van het onderzoek, aangetroffen. Een deel van de sporen en vondsten dateert mogelijk uit de tijd van het huisje, maar dit is niet onomstotelijk te bewijzen. Uit de periode dat er kassen van de kwekerij in het plangebied stonden stammen grote kuilen met puin en bloempotjes. Het is afval uit de periode dat de kassen in gebruik waren, maar ook van de sloop van de kassen.