DOI: 10.14457/tu.the.2016.936
title: ปัญหาสิทธิเรียกร้องหนี้ค่าใช้จ่ายเพื่อการขจัดมลพิษในคดีล้มละลาย

description: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเกี่ยวกับกรณีที่รัฐใช้สิทธิเรียกร้องค่าใช้จ่ายเพื่อการขจัดมลพิษในคดีล้มละลาย เนื่องจากการที่เข้าดำเนินการขจัดมลพิษนั้นเป็นไปเพื่อประโยชน์สาธารณะ และอาจทำให้มูลค่าของทรัพย์สินที่เข้าดำเนินการขจัดมลพิษนั้นเพิ่มขึ้นได้ โดยรัฐสามารถเรียกเอาค่าใช้จ่ายที่ใช้ไปเพื่อการดำเนินการดังกล่าวคืนจากผู้ที่ต้องรับผิดชอบในการรั่วไหลหรือแพร่กระจายของมลพิษได้ แต่รัฐอาจได้รับชำระหนี้คืนไม่ครบจำนวน โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อบุคคลที่รับผิดชอบต้องเข้าสู่กระบวนการล้มละลาย เนื่องจากกฎหมายไม่ได้ให้ความคุ้มครองแก่สิทธิเรียกร้องดังกล่าวเหนือสิทธิเรียกร้องอื่น ๆ ส่งผลให้ภาระในการดำเนินการขจัดมลพิษตกอยู่กับเงินจากภาษีประชาชนและขัดต่อหลักผู้ก่อมลพิษเป็นผู้จ่ายจากการศึกษาพบว่า เมื่อผู้ต้องรับผิดได้เข้าสู่กระบวนการล้มละลายแล้ว รัฐอาจได้รับชำระหนี้จากกองทรัพย์สินของบุคคลดังกล่าวได้สองกรณี คือยื่นขอรับชำระหนี้ในคดีล้มละลาย หรือได้รับชำระหนี้ในฐานะค่าใช้จ่ายในการจัดการทรัพย์สิน ซึ่งทั้งสองกรณีจะได้รับความคุ้มครองแตกต่างกัน โดยการยื่นขอรับชำระหนี้ในคดีล้มละลายจะส่งผลให้รัฐอยู่ในฐานะเจ้าหนี้ไม่มีประกันทั่วไปและได้รับส่วนแบ่งจากกองทรัพย์สินตามมาตรา 130(7) แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พุทธศักราช 2483 แต่หากเป็นค่าใช้จ่ายในการจัดการทรัพย์สิน จะได้รับชำระหนี้ก่อนเจ้าหนี้ไม่มีประกันรายอื่น ๆ ตามมาตรา 130(2) แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พุทธศักราช 2483 ซึ่งอาจไม่ได้รับชำระหนี้ หากเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์โดยความเห็นชอบของที่ประชุมเจ้าหนี้สละสิทธิในทรัพย์ที่จะต้องมีการขจัดมลพิษนั้นตามมาตรา 145(2) แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พุทธศักราช 2483 นอกจากนี้ยังพบว่า ตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ.2535 กฎหมายไม่ได้ให้อำนาจแก่เจ้าพนักงานควบคุมมลพิษในการออกคำสั่งแก่เจ้าของหรือผู้ครอบครองแหล่งกำเนิดมลพิษให้ดำเนินการขจัดมลพิษได้ ซึ่งจะส่งผลต่อสถานะของสิทธิเรียกร้องของรัฐต่อกองทรัพย์สินของลูกหนี้ กล่าวคืออาจไม่ถือว่าเป็นค่าใช้จ่ายเพื่อจัดการทรัพย์สินของลูกหนี้ได้ และนอกจากนี้ สิทธิเรียกร้องในทางสิ่งแวดล้อมอาจมีปัญหาในการพิจารณาถึงวันเกิดแห่งมูลหนี้ที่ชัดเจนเนื่องจากในบางกรณีความเสียหายจากมลพิษอาจใช้ระยะเวลานานกว่าจะแสดงผลให้เห็น ซึ่งจะส่งผลต่อการพิจารณาถึงสิทธิในการได้รับชำระหนี้ในคดีล้มละลาย จากการศึกษากฎหมายต่างประเทศ คือประเทศแคนาดา ประเทศออสเตรเลีย และประเทศสิงคโปร์ พบว่ากฎหมายสิ่งแวดล้อมของประเทศดังกล่าวล้วนแต่ให้อำนาจแก่เจ้าหน้าที่รัฐในการออกคำสั่งให้ผู้ที่ต้องรับผิดชอบต่อการรั่วไหลหรือแพร่กระจายของมลพิษต้องดำเนินการขจัดมลพิษที่รั่วไหลหรือแพร่กระจายนั้นได้ และกฎหมายยังให้ความคุ้มครองสิทธิเรียกร้องของรัฐในค่าใช้จ่ายเพื่อการขจัดมลพิษให้ได้รับหลักประกันในการชำระหนี้คือคือที่ดินที่เกี่ยวเนื่องในการขจัดมลพิษนั้นซึ่งเป็นของบุคคลผู้ต้องรับผิดชอบในการรั่วไหลหรือแพร่กระจายของมลพิษ โดยหมายถึงที่ดินที่เจ้าหน้าที่รัฐได้เข้าดำเนินการขจัดมลพิษและหมายความรวมถึงที่ดินซึ่งเป็นแหล่งกำเนิดมลพิษด้วย โดยกฎหมายจะให้รัฐอยู่ในฐานะเจ้าหนี้จำนองลำดับแรก ไม่ว่าจะได้มีการจดทะเบียนจำนองอยู่ก่อนหน้านั้นหรือไม่ ผู้เขียนเสนอให้แก้ไขพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ.2535 เพื่อให้อำนาจแก่เจ้าพนักงานควบคุมมลพิษที่จะมีคำสั่งให้ขจัดมลพิษได้ เนื่องจากอำนาจของเจ้าหน้าที่ตามพระราชบัญญัติโรงงาน พ.ศ.2535 และ พระราชบัญญัติการสาธารณสุข พ.ศ.2535 ในการสั่งให้ดำเนินการขจัดมลพิษ อาจไม่ครอบคลุมในทุกกรณี และส่งผลให้รัฐอาจได้รับชำระหนี้ในคดีล้มละลายในฐานะค่าใช้จ่ายในการจัดการทรัพย์สินของลูกหนี้ได้ในส่วนของปัญหาการพิสูจน์วันที่เกิดมูลหนี้ ผู้เขียนเสนอให้แก้ไขพระราชบัญญัติล้มละลาย พุทธศักราช 2483 เพื่อให้มีความยืดหยุ่นสำหรับรัฐซึ่งเป็นเจ้าหนี้ในคดีสิ่งแวดล้อมมากยิ่งขึ้นตามแนวทางของกฎหมายล้มละลายประเทศแคนาดา โดยให้หนี้ค่าใช้จ่ายเพื่อขจัดมลพิษซึ่งมูลหนี้เกิดขึ้นในวันหรือภายหลังวันที่ศาลมีคำสั่งพิทักษ์ทรัพย์เด็ดชาดในกรอบระยะเวลาที่เหมาะสม สามารถนำมายื่นขอรับชำระหนี้ได้ สำหรับการคุ้มครองการสิทธิเรียกร้องของรัฐ ผู้เขียนเสนอให้ได้รับอสังหาริมทรัพย์ของลูกหนี้ซึ่งรัฐได้เข้าดำเนินการขจัดมลพิษเหนือทรัพย์นั้นเป็นหลักประกันในการชำระหนี้โดยรัฐอยู่ในฐานะเจ้าหนี้จำนองลำดับแรกไม่ว่าจะมีจดทะเบียนจำนองอยู่ก่อนแล้วหรือไม่ ซึ่งเป็นการนำหลักเอาทางเศรษฐศาสตร์ประกอบกับหลักทางกฎหมายมาใช้เพื่อกระตุ้นให้เจ้าหนี้ผู้รับจำนองต้องใช้ความระมัดระวังในการให้สินเชื่อแก่ลูกหนี้ในคดีล้มละลายมากยิ่งขึ้น