DOI: 10.17026/ar/obs7p0
title: Verschansen achter vuilnis (AAR 3)
title: Inventariserend veldonderzoek Amstelstraat (2006)

description: Het IVO heeft geresulteerd in een aantal sporenclusters die gerelateerd kunnen worden aan de verschillende gebruiksperioden van dit terrein. De archeologische resten die bij dit onderzoek zijn gedocumenteerd bevonden zich aan de zuidzijde van het bouwperceel, ter hoogte van een strook grond die oorspronkelijk onderdeel uitmaakte van de achtertuinen van de panden Herengracht 609, 611 en 613.

Het belangrijkste spoor dat kon worden gevolgd werd gevormd door een stapeling van kleizoden dat ooit de buitenmantel vormde van de stadswal van de Tweede Uitleg van de stad die eind 16de eeuw hier is gebouwd. De aanzet van het bastion is
op het terrein niet aangetroffen. Nadat het buitengebied was opgehoogd met een laag venige klei, vermengd met puinfragmenten werd de stadswal aangelegd van rulle, secundair gebruikte grond, vermengd met bouwpuin en stadsafval. Tijdens de aanleg van de stadswal werd van kleizoden een schuine wand opgetrokken die een erosiebestendige huid vormde en het losse ophogingsmateriaal van de stadswal bijeen hield.

De stevige compacte grijze kleilaag zonder insluitsels (S 32) is mogelijk de aangestampte kleilaag die moest worden aangebracht op de plaggenzoden, zoals wordt beschreven in het voorschrift van Prins Maurits. De laag die zich hierop bevond (S 31) met harde grasstengels en takjes kan afkomstig zijn van de begroeiing op het talud van de wal die zorgde voor stevigheid van de bovenlaag van het aarden lichaam en onbegaanbaarheid voor eventuele belagers. De harde grassen en doornige struiken zorgden dat het beklimmen van de wal van buitenaf werd bemoeilijkt. De laag werd aangetroffen direct op de buitenzijde van het talud, hetgeen wijst op de begroeiing van het talud ten tijde van de afbraak van de wal.

De wand van het talud zelf bestond uit gestapelde zoden die als het ware een ‘muurtje’ vormde van plaggen die een stevig encompact geheel vormden en tegelijkertijd de opgebrachte grond en vuilnis op zijn plaats hield tijdens de bouw van de wal. 

Nadat de wal vanaf 1660 overbodig was geraakt vanwege de bouw van een nieuwe
stadswal aan de oostzijde van de stad vanwege de Vierde Uitleg werd het buitengebied, ter hoogte van de voormalige gracht rond de schans, aangeplempt en opgehoogd. De fragmenten van een zinkstuk van rijshout op de venige kleiophoging wijzen op een consolidering van de ondergrond ten behoeve van de demping. De grond voor deze landvulling direct achter de oude wal is waarschijnlijk afkomstig van de bovenste lagen van de stadswal zelf. De aanwezigheid van laat 16de-eeuws vondstmateriaal in deze ophogingen vormt een aanwijzing voor de herkomst van deze landvulling.

In de jaren 70 van de 17de eeuw werden op dit voormalige buitenterrein de percelen aan de nieuw gegraven Herengracht uitgezet. Enkele fragmenten van muurresten die op deze dempings- en ophogingslagen werden aangetroffen zijn de overblijfselen van (tuin-) huizen die in het einde van de 17de eeuw en in de 18de eeuw op de achtererven van de ‘nieuwe’ grachtenpanden zijn gebouw, tegen de rooilijn van de percelen aan de Amstelstraat.
description: Amsterdamse Archeologische Rapporten