DOI: 10.14457/tu.the.2019.597
title: มาตรการทางกฎหมายเพื่อการส่งเสริมการซื้อขายคาร์บอนเครดิต

description: “คาร์บอนเครดิต” หรือ “สิทธิในการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสู่ชั้นบรรยากาศ” ถือเป็นทรัพย์สินไม่มีรูปร่างชนิดหนึ่งที่สามารถนำมาซื้อขายกันได้ในฐานะวัตถุแห่งสัญญาซื้อขาย เป็นกลไกหนึ่งในพันธกรณีของพิธีสารเกียวโต (Kyoto Protocol) และข้อตกลงปารีส (Paris Agreement) ซึ่งออกตามความใน มาตรา 24 แห่งอนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ (United Nations Framework Convention on Climate Change: UNFCCC) โดยการกำหนดให้การปล่อยก๊าซเรือนกระจกมีลักษณะเป็น “สิทธิ” ที่ประเทศภาคีต้องถูกจำกัด ประเทศใดปล่อยก๊าซ ฯ เกินปริมาณที่ถูกจำกัดประเทศนั้นต้องซื้อสิทธิจากประเทศอื่นที่มีสิทธิเหลือพอที่จะขายต่อได้ เพื่อนำมาหักลบกับสิทธิที่ตนปล่อยเกิน นอกจากนี้ ยังกำหนดให้ประเทศภาคีสามารถผลิตคาร์บอนเครดิตเพิ่มเติมนอกเหนือจากสิทธิเดิมที่ได้รับการจัดสรรมา จากการดำเนินโครงการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก ที่เป็นการดำเนินการที่มีลักษณะเป็นการดูดซับคาร์บอน หรือปรับเปลี่ยนเทคโนโลที่ใช้พลังงานสะอาด เป็นต้น โดยคาร์บอนเครดิตประเภทนี้จะมีองค์กรทั้งภาครัฐ และเอกชน เข้ามาคำนวณ ตรวจ วัด และรับรองปริมาณคาร์บอนเครดิตให้ เมื่อผ่านการรับรองแล้วจะสามารถนำคาร์บอนเครดิตที่ได้เพิ่มเติมไปซื้อขายได้เช่นกันสำหรับประเทศไทยที่ได้ลงนามให้สัตยาบันกฎหมายทั้งสามฉบับ ดังนั้นจึงถือว่า มีการซื้อขายคาร์บอนเครดิตเช่นกัน แต่กฎหมายเฉพาะเรื่องการซื้อขายคาร์บอนเครดิตในประเทศไทยยังไม่มีการตราออกมาบังคับใช้ ปัจจุบันจึงใช้กฎหมายว่าด้วยซื้อขาย แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์บังคับใช้ไปพลางก่อน อย่างไรก็ดี ประเด็นเรื่องสัญญาซื้อขายคาร์บอนเครดิตมิใช่ประเด็นหลักของวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ ดังนั้น ประเด็นหลักคือ เรื่องมาตรการทางกฎหมายที่จะเข้ามาส่งเสริมให้เกิดการซื้อขายคาร์บอนเครดิตอย่างแพร่หลาย และเพื่อบรรลุพันธกรณีของกฎหมายระหว่างประเทศข้างต้นผู้เขียนพบว่า ประเทศไทยมีมาตรการทางกฎหมายเพื่อเข้ามาส่งเสริมการซื้อขายคาร์บอนเครดิต อยู่หลายประการไม่ว่าจะเป็นมาตรการทางภาษี และมิใช่ภาษี ซึ่งยังพบประเด็นปัญหา และข้อจำกัดอยู่พอสมควร เช่น ยกเว้นภาษีเงินได้นิติบุคคลจากกำไรสุทธิที่ได้จากการจำหน่ายคาร์บอนเครดิต, การจัดเก็บภาษีมูลค่าเพิ่มในอัตราร้อยละ 0 กรณีส่งคาร์บอนเครดิตไปต่างประเทศ, การจัดตั้งกองทุนรวมคาร์บอนเพื่อเสนอขายหน่วยลงทุนแก่ผู้ลงทุนที่มิใช่รายย่อย โดยกองทุนรวมดังกล่าวจะนำเงินไปลงทุนในธุรกิจลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกเพื่อให้ได้มาซึ่งคาร์บอนเครดิต และแจกจ่ายคาร์บอนเครดิตหรือเงินสดเป็นผลตอบแทนการลงทุน เป็นต้น ซึ่งมาตรการที่กล่าวมานี้พบปัญหา และข้อจำกัดอยู่พอสมควร กล่าวคือ การยกเว้นภาษีเงินได้ไม่ครอบคลุมบุคคลทุกประเภท หรือการจัดเก็บภาษีมูลค่าเพิ่มก็ยังมีการตีความข้อเท็จจริงกับข้อกฎหมายผิดเพี้ยนไปบ้าง และกฎหมายว่าด้วยการจัดตั้งกองทุนรวมคาร์บอน ยังพบเรื่องการกีดกันผู้ลงทุนรายย่อย และการคัดลอกกฎหมายฉบับอื่นมาใช้บังคับซึ่งกฎหมายนั้นไม่ครอบคลุมการซื้อขายคาร์บอนเครดิตทุกประเภท เป็นต้นดังนั้น ผู้เขียนจึงเสนอแนะให้แก้ไขกฎหมายหลายส่วนคร่าว ๆ คือ 1) แก้ไขเรื่องการยกเว้นภาษีเงินได้ให้ครอบคลุมถึงบุคคลทุกประเภท 2) เรื่องภาษีมูลค่าเพิ่ม เสนอแก้ไขการตีความการขายคาร์บอนเครดิตไปต่างประเทศใหม่ เนื่องจากการขายคาร์บอนเครดิตไปต่างประเทศ ต้องดำเนินพิธีการศุลกากร แต่คาร์บอนเครดิตจับต้องไม่ได้จึงไม่สามารถคำนวณพิกัดอัตราภาษีศุลกากรได้ ดังนั้นการตีความลักษณะนี้ถือว่าผิดเพี้ยนไปมาก 3) แก้ไขตัดบทบัญญัติที่เป็นการกีดกันผู้ลงทุนรายย่อยออก และบัญญัติกฎหมายขึ้นมาใหม่ที่มิใช่การคัดลอกกฎหมายอื่น เพื่อให้กฎหมายเหมาะสมกับบริบทของการซื้อขายคาร์บอนเครดิตอย่างครอบคลุม เป็นต้น นอกจากประเด็นประเด็นหลักข้างต้นแล้วยังมีข้อกฎหมายประเด็นยิบย่อยอีกหลายส่วนที่ผู้เขียนยกมาเป็นศึกษาในวิทยานิพนธ์ฉบับนี้