DOI: 10.17026/ar/3rlz9w
title: Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen, verkennende en karterende fase Duurzame watervoorziening Delfzijl (DWD), gemeente Eemsdelta
title: Antea Group Archeologie 2022/15
title: Antea Group Archeologie 2022/15

description: In januari-juli 2021 heeft Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor een leidingtracé tussen Garreweer en Farmsum, gemeente Eemsdelta. North Water is voornemens hier een industriële waterleiding en een drinkwaterleiding (Bonna-leiding gedeeltelijk te vervangen) aan te leggen. 

Conclusies bureauonderzoek
Het plangebied ligt in de streek Fivelingo, in het noordelijk zeekleigebied. In het zeekleigebied komen getij-inversieruggen, kwelderruggen en kwelderbekkens voor. Mogelijk zijn er ter plaatse van het tracé (overslibde) wierden aanwezig. Als er bewoning op de getij-inversieruggen, kwelderruggen en/of wierden heeft plaatsgevonden kan deze dateren uit de ijzertijd tot en met de nieuwe tijd. Onder de holocene zeeklei bevindt zich pleistoceen dekzand dat in het laat-paleolithicum tot en met het neolithicum bewoond kan zijn geweest. Met name in het oosten van het plangebied komt dit ondieper voor: tussen ca. 2 en 4 m beneden maaiveld. 
Geadviseerd werd om binnen de tracédelen die in open ontgraving worden aangelegd en de werkstroken (als daar cultuurtechnisch herstel plaatsvindt waarbij de bodem tot dieper dan de gangbare ploegdiepte wordt verstoord) nader archeologisch onderzoek uit te laten voeren in de vorm van een inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen, verkennende fase.
Tracéwijzingen
In januari-februari 2022 is een inventariserend veldonderzoek d.m.v. boringen (verkennende fase) op geselecteerde onderdelen van dit tracé uitgevoerd en gerapporteerd. In deze fase van de onderzoeksperiode (fase 1 en 2) was het definitieve ontwerp van het tracé nog niet geheel ontwikkeld.

In augustus-september 2022 is het definitieve ontwerp van de tracélijn tot stand gekomen (versie 3, tracélijn 23 september 2022). Ten opzichte van de eerdere versies heeft dit met name consequenties voor deelgebied 1 en deelgebied 10. In deze zones zijn zowel de loop van het tracé als de aard van de werkzaamheden gewijzigd. 

Dit rapport is bijgewerkt naar het tracéontwerp van 23 september 2022. 

Conclusies verkennende en karterende booronderzoeken
Over het algemeen bestaat de bodemopbouw uit een bouwvoor met hieronder een pakket holocene klei op veen. Onder het veen is in het oostelijke gedeelte van het plangebied direct dekzand aangetroffen (deelgebied 10). Verder naar het (noord)westen bestaat de bodem in de basis uit mariene afzettingen (kwelderafzettingen). Het plangebied kenmerkt zich door een afwisseling van inversieruggen, veenkommen, en zones met relatief hooggelegen dekzand.

In deelgebieden 1, 3, 4, 6 en 10 zijn archeologische indicatoren aangetroffen die wijzen op de aanwezigheid of de nabijheid van een vindplaats, of een verstoorde vindplaats. Deze indicatoren zijn als oppervlakte materiaal waargenomen of in het boorvolume zelf aangetroffen. 

Ter plaatse van deelgebieden 3, 4 en 6 zijn vondsten aangetroffen die direct aan een vindplaats in de vorm van een wierde zijn te relateren. Het materiaal bestaat over het algemeen uit aardewerkfragmenten uit de periode ijzertijd/Romeinse tijd en de (late) middeleeuwen.

Ter plaatse van deelgebieden 1 en 10 bestaat het vermoeden dat het materiaal in deze zones terecht is gekomen door ruilverkaveling, wat inhoudt dat er sprake is van vondsten in een secundaire context. Hierbij heeft veel grondverzet plaatsgevonden en zijn vermoedelijk ook veel wierden geëgaliseerd.

Selectieadvies
In deelgebied 3, 4 en 6 zijn concrete aanwijzingen voor de aanwezigheid van een vindplaats aangetroffen. Geadviseerd wordt om archeologisch vervolgonderzoek in de vorm van een inventariserend veldonderzoek d.m.v. proefsleuvenonderzoek uit te voeren voor de locaties waar een vindplaats is aangetroffen. Concreet gaat het hierbij om de volgende locaties: 

Deelgebied 3: Locatie boringen 061-066
Deelgebied 4: Locatie boringen 067-073
Deelgebied 6: Locatie boringen 091-095

In deelgebied 2, 5 en 7 t/m 9 zijn geen relevante archeologische lagen en/of archeologische indicatoren aangetroffen die doen vermoeden dat er vindplaatsen aanwezig zijn. Wij adviseren om deze plangebieden vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkelingen. 

In een eerdere verkennende fase van de onderzoeksperiode werd voor deelgebied 1 en deelgebied 10 een vermoeden voor de aanwezigheid van mogelijke vindplaatsen uitgesproken. Bij vervolgonderzoek ten behoeve van de nieuwe en definitieve tracélijn en rekening houdende met deels aangepaste civieltechnische werkzaamheden zijn bij het aanvullende verkennende en karterende booronderzoek echter geen doorslaggevende bewijzen gevonden voor de aanwezigheid van intacte vindplaatsen binnen de verstoringsdiepte. Naar onze inschatting zijn de aangetroffen archeologische indicatoren hier terechtgekomen als gevolg van ruilverkaveling. In het ruimere gebied hebben grootschalige verstoringen en grondverzet plaatsgevonden, waarbij vermoedelijk ook veel wierden zijn geëgaliseerd. De kans op de aanwezigheid van een intacte vindplaats wordt derhalve als laag ingeschat. Wij adviseren daarom om ook deelgebied 1 en deelgebied 10 vrij te geven voor de voorgenomen ontwikkelingen. 

Het bovenstaande betreft een selectieadvies. Dit rapport en de adviezen hierin dienen ter beoordeling te worden voorgelegd aan de bevoegde overheid, de gemeente Eemsdelta (en het Rijk, zie onder). De bevoegde overheid zal, op voorspraak van haar adviseur, op basis hiervan overgaan tot een selectiebesluit. 

Na het selectiebesluit zal voor alle onderdelen waarvoor een gravend archeologisch onderzoek is geadviseerd (zoals proefsleuvenonderzoek of begeleiding) een Programma van Eisen worden opgesteld, conform de eisen van BRL4000 protocol 4001. In het Programma van Eisen zullen nadere gegevens met betrekking tot de omvang van het onderzoek, diepte en eventuele bijzonderheden met betrekking tot de uitvoering en uitwerking worden geformuleerd. Een Programma van Eisen dient door de bevoegde overheid (of overheden) te worden goedgekeurd en verkrijgt daarmee, als voorwaarde bij een verleende of te verlenen vergunning, geldigheid.
description: Kofax Power PDF