DOI: 10.17026/dans-xad-spud
title: Archeologisch bureauonderzoek: Empese en Tondense Heide te Empe en Klarenbeek. Gemeente Brummen en Voorst.

description: &lt;p&gt;In augustus 2018 is een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Empese en Tondense Heide (gemeente Brummen en Voorst). Het onderzoek was uitgevoerd in het kader van de bestemmingsplanwijziging voor de herinrichting van het gebied ten behoeve van natuurontwikkeling. Op dit moment loopt de vergunningsprocedure voor de geplande werkzaamheden bij de gemeente. Omdat het gebied waar de werkzaamheden plaatsvinden op een aantal plaatsen is gewijzigd ten opzichte van 2018 en het drie jaar later is, heeft de gemeente gevraagd om een update van het bureauonderzoek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor alle dekzandruggen in zowel de deelgebieden Veldbeek Noord en Zuid geldt, op grond van de bekende vindplaatsen in de directe omgeving en/of op grond van de landschappelijke situatie (overgang van hoge naar lage natte gebieden), een hoge verwachting op het aantreffen van vindplaatsen van zowel jager-verzamelaars uit het Laat-Paleolithicum tot en met Neolithicum als voor nederzettingsresten van landbouwers vanaf het Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw). Op grond van het historisch kaartmateriaal geldt voor deze deelgebieden een lage verwachting voor bebouwing/bewoningsresten vanaf de Late Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw) tot en met de Nieuwe tijd. Voor deelgebied Blaarsloot en het noordwestelijke deel van Veldbeek Noord gelegen binnen een vlakte met sneeuwsmelt-waterafzettingen geldt op grond van de landschappelijke ligging en het historisch kaartmateriaal een lage verwachting voor alle perioden vanaf het Laat-Paleolithicum tot en met de Nieuwe tijd.&lt;br&gt;Off-site sporen vanaf het Laat-Paleolithicum tot en met Nieuwe tijd worden in het plangebied verwacht in de deelgebieden Veldbeek Noord en Zuid, grenzend aan de Veldbeek dan wel de drassige/ven-achtige zone in het midden van Veldbeek Noord. Voor het grootste deel geldt een onbekende verwachting voor dit type vindplaats, omdat onbekend is of er op de aangrenzende dekzandruggen bewoning heeft plaatsgevonden. Er zijn twee locaties waar op grond van de bekende vindplaatsen een hoge verwachting is toegekend, namelijk de dalvormige laagte (Veldbeek) in het zuidoostelijk deel van Veldbeek Noord grenzend aan het AMK-terrein 12692 en de voormalige Veldbeek ter hoogte van de boerderij De Vossenbelt in het noordelijke terreindeel van Veldbeek Zuid.&lt;br&gt;Het leesbare archeologische sporenniveau bevindt zich onder de bovengrond in de top van de C-horizont. Deze wordt relatief ondiep verwacht vanaf 30 cm beneden maaiveld (podzolbodems) en vanaf 30 – 50 cm beneden maaiveld (beekeerd- en gooreerdgronden). De oorspronkelijke bodem in het plangebied (podzol- dan wel beekeerd- dan wel gooreerdbodem) is door de langdurige bodembewerking (ploegen) minimaal tot 30 cm diep verploegd, waardoor eventueel aanwezige vindplaatsen van jagers-verzamelaars op de dekzandruggen, grotendeels zullen zijn verstoord. De eventuele vondsten worden verspreid in de bouwvoor verwacht en de meeste sporen (zijn ondiep) zullen zijn verdwenen, hoewel uit de bestudeerde vuursteenvindplaatsen (paragraaf 2.4) is gebleken dat soms toch nog delen van de B-horizont op de dekzandruggen bewaard is gebleven. In het oostelijke deel van het plangebied zouden (diepere) bodembewerkingen hebben plaatsgevonden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van de archeologische verwachting en de omvang van de geplande werkzaamheden is op de volgende locaties/ingrepen vervolgonderzoek aanbevolen:&lt;br&gt;- Karterend booronderzoek gericht op vuursteenvindplaatsen op twee terreindelen (dekzandruggen) in deelgebied Veldbeek Noord waar de bouwvoor zal worden ontgraven&lt;br&gt;- Archeologische begeleiding van het verwijderen van de bouwvoor gericht op off-site vindplaatsen op een terreindeel in het zuidoosten van Veldbeek Noord (dalvormige laagte in de buurt van vuursteenvindplaatsen)&lt;br&gt;- Archeologische begeleiding van de aanleg van de beek in het noordoosten van deelgebied Veldbeek Noord (dekzandruggen)&lt;br&gt;- Archeologische begeleiding van de beek in het zuidoosten van deelgebied Veldbeek Noord (dekzandruggen met vuursteenvindplaatsen)&lt;br&gt;- Karterend booronderzoek gericht op vuursteenvindplaatsen op drie terreindelen (dekzandruggen) in deelgebied Veldbeek Zuid waar ontgraven wordt voor een waterberging&lt;br&gt;- Archeologische begeleiding van de ontgraving voor een waterberging op het noordelijke terreindeel van Veldbeek Zuid ter hoogte van een beekovergang bij de boerderij De Vossenbelt&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De gemeente kan instemmen met de conclusie. De terreindelen waar vervolgonderzoek nodig is, zijn overgenomen in het selectiebesluit. De strategie wordt wel aangepast. Op de terreindelen waarvoor een begeleiding is geadviseerd, zal eerst een booronderzoek moeten plaatsvinden om de intactheid van de bodem vast te stellen. KSP Archeologie heeft in augustus 2018 een archeologisch bureauonderzoek uitge¬voerd voor het plangebied Empese en Tondense Heide (gemeente Brummen en Voorst) (Schorn 2020). Het onderzoek was uitgevoerd in het kader van de bestemmingsplanwijziging voor de herinrichting van het gebied ten behoeve van natuurontwikkeling. Op dit moment loopt de vergunningsprocedure voor de geplande werkzaamheden bij de gemeente. Omdat het gebied waar de werkzaamheden plaatsvinden op een aantal plaatsen is gewijzigd ten opzichte van 2018 en het drie jaar later is, heeft de gemeente gevraagd om een update van het bureauonderzoek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het doel van het archeologische bureauonderzoek was het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Voor alle dekzandruggen in zowel de deelgebieden Veldbeek Noord en Zuid geldt, op grond van de bekende vindplaatsen in de directe omgeving en/of op grond van de landschappelijke situatie (overgang van hoge naar lage natte gebieden), een hoge verwachting op het aantreffen van vindplaatsen van zowel jager-verzamelaars uit het Laat-Paleolithicum tot en met Neolithicum als voor nederzettingsresten van landbouwers vanaf het Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw). Op grond van het historisch kaartmateriaal geldt voor deze deelgebieden een lage verwachting voor bebouwing/bewoningsresten vanaf de Late Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw) tot en met de Nieuwe tijd. Voor deelgebied Blaarsloot en het noordwestelijke deel van Veldbeek Noord gelegen binnen een vlakte met sneeuwsmelt-waterafzettingen geldt op grond van de landschappelijke ligging en het historisch kaartmateriaal een lage verwachting voor alle perioden vanaf het Laat-Paleolithicum tot en met de Nieuwe tijd.&lt;br&gt;Off-site sporen vanaf het Laat-Paleolithicum tot en met Nieuwe tijd worden in het plangebied verwacht in de deelgebieden Veldbeek Noord en Zuid, grenzend aan de Veldbeek dan wel de drassige/ven-achtige zone in het midden van Veldbeek Noord. Voor het grootste deel geldt een onbekende verwachting voor dit type vindplaats, omdat onbekend is of er op de aangrenzende dekzandruggen bewoning heeft plaatsgevonden. Er zijn twee locaties waar op grond van de bekende vindplaatsen een hoge verwachting is toegekend, namelijk de dalvormige laagte (Veldbeek) in het zuidoostelijk deel van Veldbeek Noord grenzend aan het AMK-terrein 12692 en de voormalige Veldbeek ter hoogte van de boerderij De Vossenbelt in het noordelijke terreindeel van Veldbeek Zuid.&lt;br&gt;Het leesbare archeologische sporenniveau bevindt zich onder de bovengrond in de top van de C-horizont. Deze wordt relatief ondiep verwacht vanaf 30 cm beneden maaiveld (podzolbodems) en vanaf 30 – 50 cm beneden maaiveld (beekeerd- en gooreerdgronden). De oorspronkelijke bodem in het plangebied (podzol- dan wel beekeerd- dan wel gooreerdbodem) is door de langdurige bodem¬bewerking (ploegen) minimaal tot 30 cm diep verploegd, waardoor eventueel aanwezige vindplaatsen van jagers-verzamelaars op de dekzandruggen, grotendeels zullen zijn verstoord. De eventuele vondsten worden verspreid in de bouwvoor verwacht en de meeste sporen (zijn ondiep) zullen zijn verdwenen, hoewel uit de bestudeerde vuursteenvindplaatsen (paragraaf 2.4) is gebleken dat soms toch nog delen van de B-horizont op de dekzandruggen bewaard is gebleven. In het oostelijke deel van het plangebied zouden (diepere) bodembewerkingen hebben plaatsgevonden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van de archeologische verwachting en de omvang van de geplande werkzaamheden is op de volgende locaties/ingrepen vervolgonderzoek aanbevolen:&lt;br&gt;- Karterend booronderzoek gericht op vuursteenvindplaatsen op twee terreindelen (dekzandruggen) in deelgebied Veldbeek Noord waar de bouwvoor zal worden ontgraven&lt;br&gt;- Archeologische begeleiding van het verwijderen van de bouwvoor gericht op off-site vindplaatsen op een terreindeel in het zuidoosten van Veldbeek Noord (dalvormige laagte in de buurt van vuursteenvindplaatsen)&lt;br&gt;- Archeologische begeleiding van de aanleg van de beek in het noordoosten van deelgebied Veldbeek Noord (dekzandruggen)&lt;br&gt;- Archeologische begeleiding van de beek in het zuidoosten van deelgebied Veldbeek Noord (dekzandruggen met vuursteenvindplaatsen)&lt;br&gt;- Karterend booronderzoek gericht op vuursteenvindplaatsen op drie terreindelen (dekzandruggen) in deelgebied Veldbeek Zuid waar ontgraven wordt voor een waterberging&lt;br&gt;- Archeologische begeleiding van de ontgraving voor een waterberging op het noordelijke terreindeel van Veldbeek Zuid ter hoogte van een beekovergang bij de boerderij De Vossenbelt&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De gemeente kan instemmen met de conclusie. De terreindelen waar vervolgonderzoek nodig is, zijn overgenomen in het selectiebesluit. De strategie wordt wel aangepast. Op de terreindelen waarvoor een begeleiding is geadviseerd, zal eerst een booronderzoek moeten plaatsvinden om de intactheid van de bodem vast te stellen. Op basis van de resultaten zal vervolgens advies worden gegeven of vervolgonderzoek (d.m.v. begeleiding) noodzakelijk is.&lt;/p&gt;
description: Date Submitted: 2022-03-30