DOI: 10.17026/ar/clftsh
title: Bureauonderzoek Groenkamp 5 te Zuidlaren (gemeente Tynaarlo)
title: Antea Group Archeologie 2024/297

description: Antea Group projectnummer 493651.100

In mei en juni 2024 is in opdracht van Enexis B.V. door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd, om een archeologische verwachting op te stellen voor een tracé in Zuidlaren. Hier worden werkzaamheden uitgevoerd aan de middenspanningskabels en aan de waterleidingen.

Het tracé bevindt zich in de straten Oranjelaan, Westeind, Groenkamp en Marijkelaan. Circa 30 meter wordt uitgevoerd door middel van gestuurde boringen, de overige 1.120 meter wordt uitgevoerd in open ontgraving. Dit bestaat uit sleuven van maximaal 1 meter breed en maximaal 1 meter diep. Het totale oppervlak in open ontgraving bedraagt circa 1.120 m2.

Het plangebied ligt in het vigerende bestemmingsplan ‘Zuidlaren Centrum’. Het grootste deel van het plangebied, namelijk 1.045 meter in open ontgraving, valt in de dubbelbestemming met Waarde Archeologie 2. De geplande werkzaamheden overschrijden de opgestelde vrijstellingsgrens voor deze dubbelbestemming. Een omgevingsvergunning en nader onderzoek zijn dan ook noodzakelijk. Om deze reden, en ook om een specifieke archeologische verwachting op te stellen voor het plangebied, is dit bureauonderzoek uitgevoerd. Het overige deel van het tracé, 75 meter, valt in de dubbelbestemming met Waarde Archeologische Verwachting 2. Omdat deze dubbelbestemming doorloopt onder dubbelbestemming ‘Waarde Archeologie 2’, geldt eigenlijk dat het gehele tracé tevens in deze dubbelbestemming valt. De vrijstellingsgrenzen worden ook binnen deze dubbelbestemming overschreden. De gebieden die zijn aangeduid met dubbelbestemming Waarde Archeologie in het bestemmingsplan komen overeen met de historische dorpskern van het brinkdorp Zuidlaren, aangeduid op de gemeentelijke archeologische beleidsadvieskaart. Hier geldt een hoge archeologische verwachting.

Landschappelijk gezien ligt het plangebied op een keileem/dekzandrug met op enige afstand met op enige afstand naar het oosten een oud beekdal. De hoge ligging in het landschap en de aanwezigheid van water in de nabije omgeving zorgen ervoor dat het een aantrekkelijke bewoningslocatie moet zijn geweest in de prehistorie. Dit wordt bevestigd door bekende archeologische waarnemingen: namelijk vondsten uit het mesolithicum. Eerder uitgevoerd archeologisch onderzoek nabij het plangebied toonde dan ook een nederzetting uit de ijzertijd aan. Gezien de landschappelijke ligging van het plangebied kunnen er eigenlijk archeologische resten vanaf de steentijd tot en met de nieuwe tijd worden verwacht. Het plangebied ligt daarnaast, op basis van historisch kaartmateriaal, op de noordwestelijke rand van het brinkdorp Zuidlaren. Er worden dan ook binnen het plangebied voornamelijk bewoningsresten uit de (late) middeleeuwen verwacht. Aan de hand van het historisch kaartmateriaal wordt duidelijk dat het zuidelijke deel van het plangebied overlapt met boerderijen, een brink/plein, en een oude weg. Het noordelijke deel van het plangebied was voornamelijk in gebruik als es. Hier kan mogelijk nog een esdek aanwezig zijn.

Binnen het onderzoeksgebied zijn wel meerdere bodemverstoringen bekend. Zuidlaren heeft zich na 1960 voornamelijk richting het westen uitgebreid – ook nabij het plangebied. Het bouwrijp maken en het aanleggen van de nieuwbouwwijken heeft mogelijk al voor bodemverstoring gezorgd. Bodemkundige gegevens laten zien dat de bouwvoor nabij het plangebied circa 0,5 meter dik is. Indien de bodem nog intact is, zijn hieronder nog eventuele archeologische resten te verwachten. Verder moet er binnen het plangebied rekening worden gehouden met meerdere bestaande kabels en/of leidingen. Aan de hand van een uitgevoerde KLIC-oriëntatieverzoek werd dan ook duidelijk dat voor grote delen van het plangebied inderdaad mogelijk een verstoorde bodem aanwezig is vanwege bestaande kabels en/of leidingen. Hier kunnen echter eventuele aanwezige archeologische resten nog in de profielwanden aanwezig zijn. Voor kleine delen van het tracé wordt er echter niet binnen een bestaand kabelbed gewerkt. Hier is de bodem mogelijk nog intact.

Advies Antea Group Aan de hand van bekende archeologische gegevens, landschappelijke kenmerken en de mate van bodemverstoring is het volgende advies opgesteld (zie voor details afbeelding 18).

Advies tot begeleiding Vanwege de hoge archeologische verwachting voor het gehele plangebied, adviseert Antea Group om de geplande werkzaamheden uit te laten voeren onder archeologische begeleiding (proefsleuven, variant archeologische begeleiding, protocol 4003). Hierin wordt wel onderscheid gemaakt tussen extensieve begeleiding (met aandachtszones) en intensieve archeologische begeleiding.

Vanwege de hoge archeologische verwachting voor het zuidelijke deel van het tracé, waar tevens gegraven wordt buiten een bestaand kabelbed, wordt intensieve archeologische begeleiding geadviseerd. Dit betreft het tracé langs de Groenkamp en tussen Groenkamp 1 – Westeind 26 (oostelijke zijde). Verder geldt dit advies ook voor het tracé bij het kruispunt Groenkamp-Telefoonstraat en een deel dat langs de Margrietlaan wordt aangelegd. Voor het overige deel van het tracé wordt extensieve archeologische begeleiding geadviseerd, waarbij het deel dat in het oude brinkdorp/historische dorpskern van Tynaarlo ligt als aandachtszone is aangeduid (zie afbeelding 18 en bijlage 493651-05.

Revisiebeheer De huidige revisie (revisie 01) is de definitie versie van dit rapport en is aan de opdrachtgever voorgelegd en goedgekeurd door de bevoegde overheid of haar adviseur.