DOI: 10.14457/tu.the.2022.657
title: ปัญหากฎหมายในการจัดการและเยียวยาความเสียหายมลพิษน้ำมันอันเกิดจากกิจกรรมการสำรวจและแสวงประโยชน์บนไหล่ทวีปในทางกฎหมายระหว่างประเทศ

description: ในปัจจุบันการประกอบกิจการปิโตรเลียมนอกชายฝั่งมีความก้าวหน้าอย่างรวดเร็ว ทั้งในด้านของเทคโนโลยีในการใช้กำลังผลิตน้ำมันดิบและความต้องการน้ำมันดิบที่เพิ่มมากยิ่งขึ้น ซึ่งอุปสงค์ที่เพิ่มมากขึ้นนั้นอาจส่งผลต่อความเสี่ยงที่จะเกิดภาวะมลพิษอันมีที่มาจากการรั่วไหลของน้ำมันดังกล่าวถึงขนาดก่อให้เกิดการประทุและระเบิดจนก่อความเสียหายที่ร้ายแรงต่อทรัพยากรทางทะเลรวมถึงบุคคลผู้ได้รับผลกระทบในท้ายที่สุดอย่างประเมินค่ามิได้ ซึ่งความเสียหายจากน้ำมันในทะเลจะแพร่ขยายไปยังประเทศข้างเคียงโดยความเสียหายอันมีลักษณะข้ามประเทศนี้จำต้องอยู่ภายใต้กฎหมายระหว่างประเทศ กล่าวคือ อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล ค.ศ. 1982 (UNCLOS 1982) อันถือเป็นธรรมนูญแห่งกฎหมายทะเล โดยอนุสัญญาดังกล่าวได้วางกฎเกณฑ์ในการปฏิบัติตามพันธกรณีให้รัฐภาคีต้องออกกฎหมาย ข้อบังคับหรือมาตรการเพื่อที่จะจัดการกับมลพิษจากกิจกรรมการสำรวจและแสวงประโยชน์บนไหล่ทวีป โดยมีลักษณะเพียงเป็นการวางหลักไว้อย่างกว้างๆ ทั้งในปัจจุบันยังคงไม่ปรากฏอนุสัญญาระหว่างประเทศที่มีวัตถุประสงค์เกี่ยวกับการจัดการกับมลพิษน้ำมันอันเกิดจากกิจกรรมการสำรวจและแสวงประโยชน์บนไหล่ทวีปอย่างชัดเจนแต่อย่างใด ประการแรก กฎหมายระหว่างประเทศด้านมาตรการควบคุมป้องกัน ผู้เขียนได้ศึกษาอนุสัญญาระหว่างประเทศว่าด้วยการป้องกันมลพิษจากเรือ ภาคผนวกที่ 1 (MARPOL 73/78 Annex I) และพิธีสาร ค.ศ.1996 ของอนุสัญญาว่าด้วยการป้องกันมลพิษทางทะเลเนื่องจากการทิ้งเทของเสียและสสารอื่น ค.ศ.1972 (London Protocol 1996) พบว่ามาตรการควบคุมป้องกันมลพิษน้ำมันอันเกิดจากกิจกรรมการสำรวจและแสวงประโยชน์บนไหล่ทวีปจะบัญญัติไว้ในอนุสัญญาเหล่านี้ไว้อย่างกระจัดกระจาย ไม่รวมไว้ในอนุสัญญาใดอนุสัญญาหนึ่ง เช่น มาตรการเกี่ยวกับการละทิ้งแท่นขุดเจาะน้ำมันจะพบใน London Protocol 1996 แต่มาตรการที่ระบุข้อบังคับเกี่ยวกับการปล่อยมลพิษน้ำมันกลับระบุอยู่ใน MARPOL 73/78 Annex I เป็นต้น อีกทั้งยังพบว่าอนุสัญญาดังกล่าวยังมีการบัญญัติที่ไม่สอดคล้องกับการจัดการมลพิษ ซึ่งอาจส่งผลต่อรัฐภาคีในการปฏิบัติตามพันธกรณีของอนุสัญญาทั้งสองด้วย ดังนี้ ผู้เขียนจึงเห็นควรให้มีการจัดทำอนุสัญญาที่ระบุมาตรการควบคุมป้องกันมลพิษน้ำมันอันเกิดจากกิจกรรมการสำรวจและแสวงประโยชน์บนไหล่ทวีป ทั้งนี้ เพื่อให้รัฐภาคีนำมาตรการดังกล่าวมาอนุวัติเป็นกฎหมายภายในของรัฐตนได้อย่างสะดวกมากยิ่งขึ้น ส่วนกฎหมายระหว่างประเทศด้านมาตรการชดใช้เยียวยานั้น ในปัจจุบันยังไม่มีอนุสัญญาที่มีผลบังคับใช้ที่ระบุถึงเรื่องนี้ โดยความพยายามที่ใกล้เคียงที่สุดคือ อนุสัญญาความรับผิดทางแพ่งเพื่อความเสียหายมลพิษน้ำมันจากการแสวงหาและใช้ประโยชน์ทรัพยากรพื้นดินท้องทะเล ค.ศ. 1977 แต่อย่างไรก็ดีอนุสัญญาดังกล่าวไม่ได้มีผลบังคับใช้แต่อย่างใด เนื่องจากไม่มีรัฐในเข้าเป็นภาคี ดังนี้ ผู้เขียนจึงเห็นควรให้มีการจัดทำร่างอนุสัญญาที่จัดการกับมลพิษอันเกิดจากกิจกรรมการสำรวจและแสวงประโยชน์บนไหล่ทวีปโดยแยกออกมาจากอนุสัญญาอื่นๆ ทั้งในกรณีเกี่ยวกับกลไกที่ทำให้มาตรการชดใช้เยียวยาทำได้อย่างรวดเร็วและเหมาะสมต่อผู้ได้รับความเสียหาย เห็นว่าควรที่จะจัดทำอนุสัญญากองทุนระหว่างประเทศเพื่อความรับผิดทางแพ่ง เพื่อชดใช้เยียวยาในทางแพ่งให้แก่ผู้ได้รับผลกระทบจากมลพิษดังกล่าวในกรณีที่ไม่ได้รับค่าเสียหายจากผู้ก่อความเสียหาย หรือได้รับค่าเสียหายไม่เพียงพอต่อความเสียหายที่ได้รับอย่างเป็นธรรมและเกิดประสิทธิภาพสูงสุด ประการที่สอง กฎหมายภายในด้านมาตรการควบคุมป้องกัน พบว่าประเทศไทยนั้นมีมาตรการที่เพียงพอต่อการจัดการกับมลพิษน้ำมันมลพิษน้ำมันอันเกิดจากกิจกรรมการสำรวจและแสวงประโยชน์นอกชายฝั่งอย่างครบถ้วนแล้ว หากแต่มีการบัญญัติอยู่อย่างกระจัดกระจายไม่เป็นเอกภาพโดยกฎหมายบางฉบับมีส่วนที่จะต้องแก้ไข อาทิเช่น การบัญญัติเขตอำนาจในการบังคับใช้กฎหมายที่ไม่สอดคล้องกับหลักเกณฑ์ในกฎหมายระหว่างประเทศ เป็นต้น ส่วนกฎหมายภายในด้านมาตรการชดใช้เยียวยา พบว่าจะเป็นการบัญญัติค่าเสียหายทางแพ่งซึ่งไม่สอดคล้องกับลักษณะความเสียหายของมลพิษ อีกทั้งยังไม่มีกองทุนเพื่อความรับผิดทางแพ่งจากมลพิษน้ำมันในกิจกรรมดังกล่าว ดังนี้ ผู้เขียนจึงเห็นควรให้มีการจัดทำกฎหมายเกี่ยวกับความรับผิดทางแพ่งโดยเฉพาะและจัดให้มีกองทุนเพื่อความรับผิดทางแพ่งจากมลพิษน้ำมัน โดยอาจมีลักษณะคล้ายคลึงกับ OPOL ซึ่งหากผู้ประกอบธุรกิจปิโตรเลียมที่ต้องการขอสัมปทานจะต้องยินยอมที่จะลงนามในข้อตกลงและส่งเงินเข้ากองทุนจึงจะสามารถขอใบอนุญาตในการประกอบธุรกิจได้