DOI: 10.14457/tu.the.2019.1596
title: การตัดสินใจและความต้องการการสนับสนุนทางสังคมของครอบครัวในการรับผู้ป่วยจิตเภทไปดูแลต่อเนื่อง

description: การศึกษาเรื่อง “การตัดสินใจและความต้องการการสนับสนุนทางสังคมของครอบครัวในการรับผู้ป่วยจิตเภทไปดูแลต่อเนื่อง” เป็นการศึกษาเกี่ยวกับการตัดสินใจของครอบครัวในการรับผู้ป่วยจิตเภทไปดูแลต่อเนื่อง และศึกษาความต้องการการสนับสนุนทางสังคมที่ส่งเสริมครอบครัวให้สามารถดูแลผู้ป่วยจิตเภทต่อเนื่องที่บ้าน ตลอดจนศึกษาอุปสรรค ข้อจำกัดของครอบครัวในการดูแลผู้ป่วยจิตเภทต่อเนื่องที่บ้าน ผู้มีส่วนร่วมในการศึกษา คือ ครอบครัวผู้ป่วยจิตเภท ที่มีผู้ป่วยจิตเภทเข้ารับการรักษาแบบผู้ป่วยในของโรงพยาบาลจิตเวชฯ และสามารถจำหน่ายไปอยู่ร่วมกับครอบครัวและชุมชนได้ในระยะเวลาตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไป จำนวน 5 ครอบครัว โดยแบ่งเป็นครอบครัวละ 2 ราย ซึ่งประกอบไปด้วย ผู้มีบทบาทในการเป็น “ผู้ดูแล” และ “ผู้ที่มีอำนาจในการตัดสินใจ”ซึ่งสรุปผลการศึกษาได้ดังนี้การตัดสินใจของครอบครัวผู้ป่วยจิตเภท ทั้ง 5 ครอบครัว ในการรับผู้ป่วยจิตเภทไปดูแลต่อเนื่อง พบกระบวนการที่เกี่ยวข้องกับการตัดสินใจ 2 ขั้น ได้แก่ 1) ก่อนการตัดสินใจของครอบครัวในการรับผู้ป่วยจิตเภทไปดูแลต่อเนื่อง และ 2) การตัดสินใจของครอบครัวในการรับผู้ป่วยจิตเภทไปดูแลต่อเนื่อง โดยขั้นก่อนการตัดสินใจของครอบครัวในการรับผู้ป่วยจิตเภทไปดูแลต่อเนื่อง พบคุณลักษณะที่เข้ามามีความสำคัญในขั้นนี้ ประกอบไปด้วย 4 คุณลักษณะ ได้แก่ (1) ความรู้สึกต่อความกังวล เป็นความกังวลที่เกี่ยวข้องกับการที่ต้องตัดสินใจรับผู้ป่วยจิตเภทกลับไปดูแล ความสามารถในการดูแลผู้ป่วย ในเรื่องการรับประทานยา การรักษาที่ต่อเนื่อง การควบคุมไม่ให้ผู้ป่วยยุ่งเกี่ยวกับตัวกระตุ้นต่างๆ และความกังวลต่อการที่ต้องกลับไปเผชิญต่อสถานการณ์เดิม อาทิ การแสดงพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสมของผู้ป่วย การข่มขู่ ทำร้ายบุคคลในครอบครัว การพกอาวุธมีดไว้กับตัว (2) การเตรียมความพร้อมของครอบครัว ในการรับรู้ เข้าใจ ต่อรูปแบบ วิธีการ ระยะเวลาที่โรงพยาบาลจิตเวชฯ ดำเนินการให้การรักษาผู้ป่วย (3) ประสบการณ์หรือวิธีการที่เคยใช้ในการดูแลผู้ป่วยจิตเภท เช่น การส่งผู้ป่วยเข้าไปอยู่ในความดูแลของหน่วยงานรัฐ โดยครอบครัวจะพิจารณาจากพฤติกรรม และการดูแลตนเองของผู้ป่วย ตลอดจน (4) การได้รับความช่วยเหลือจากบุคคลในครอบครัวและเครือข่ายทางสังคมที่เกี่ยวข้อง ซึ่งพบ 4 องค์ประกอบ ได้แก่ ยาดี ผู้ป่วยดี ครอบครัวดี และเครือข่ายดี ขั้นการตัดสินใจของครอบครัวในการรับผู้ป่วยจิตเภทไปดูแลต่อเนื่องนั้น ผลการศึกษาพบการตัดสินใจที่ประกอบด้วย 4 กระบวนการ คือ (1) การเริ่มตัดสินใจ ซึ่งจะมีความเกี่ยวข้องกับแนวทางที่ครอบครัวสามารถปฏิบัติได้ คือ การเตรียมความพร้อมของครอบครัวและชุมชน และการทดลองรับกลับไปดูแลต่อเนื่องที่บ้าน (2) เมื่อต้องตัดสินใจ แบ่งออกเป็น 2 ลักษณะ คือ ยังไม่ทันเตรียมตัวเตรียมใจ และมีการเตรียมตัวเตรียมใจ โดยลักษณะที่ยังไม่ทันเตรียมตัวเตรียมใจ แบ่งย่อย ออกเป็น ยังไม่ทันเตรียมตัวเตรียมใจแต่ต้องตัดสินใจรับกลับโดยผ่านการเตรียมความพร้อมของครอบครัวและชุมชน และยังไม่ทันเตรียมตัวเตรียมใจแต่ต้องตัดสินใจรับกลับโดยไม่ผ่านการเตรียมความพร้อมของครอบครัวและชุมชน (3) ผลการตัดสินใจ ประกอบด้วย 3 ลักษณะ คือ 1. ครอบครัวยินดีรับกลับมาดูแลแต่ผู้ป่วยไม่สามารถดูแลตนเองได้ 2. ครอบครัวไม่ยินดีรับกลับมาดูแลแต่ผู้ป่วยสามารถดูแลตนเองที่บ้านได้ 3. ครอบครัวไม่ยินดีรับกลับมาดูแลและผู้ป่วยไม่สามารถดูแลตนเองที่บ้านได้ (4) การวางแผนภายหลังการตัดสินใจของครอบครัวต่อผู้ป่วย ประกอบไปด้วย การรับประทานยาและการฉีดยา กิจวัตรประจำวัน การพามาพบแพทย์ตามนัดและเรื่องการรักษาที่ต่อเนื่อง การติดตามเยี่ยม การมีระบบเฝ้าระวังและช่วยเหลือกรณีผู้ป่วยมีอาการกำเริบ การงดเว้นตัวกระตุ้น และเรื่องสิทธิสวัสดิการต่างๆสำหรับความต้องการการสนับสนุนทางสังคมที่ส่งเสริมครอบครัวให้สามารถดูแลผู้ป่วยจิตเภทต่อเนื่องที่บ้านได้ ผลการศึกษาพบว่า ครอบครัวผู้ป่วยมีความต้องการการสนับสนุนทางสังคม คือ ความต้องการการยอมรับ ความต้องการการดูแลต่อเนื่องมิติกายมิติจิตใจ ความต้องการการรับยาต่อเนื่อง ความต้องการการเยี่ยมให้กำลังใจ ความต้องการการช่วยเหลือเมื่อเกิดภาวะฉุกเฉิน และความต้องการมีอาชีพมีรายได้ ส่วนอุปสรรคข้อจำกัดของครอบครัวในการดูแลผู้ป่วยจิตเภทต่อเนื่องที่บ้านนั้น พบว่า ครอบครัวต้องเผชิญต่ออุปสรรค ข้อจำกัดที่เกี่ยวข้อง 3 องค์ประกอบ คือ 1) อุปสรรคข้อจำกัดที่เกิดจากผู้ป่วย ประกอบด้วย พฤติกรรมการดูแลตนเอง การไม่ปฏิบัติกิจวัตรประจำวันของตนเองไม่ปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์และผู้ดูแล มีพฤติกรรมหวาดระแวง ก้าวร้าว แสดงออกซึ่งอารมณ์และพฤติกรรมที่ไม่เหมาะสม 2) อุปสรรคข้อจำกัดที่เกิดจากครอบครัวผู้ป่วย ประกอบด้วย อายุที่มากขึ้นของผู้ดูแลและหรือผู้ที่มีอำนาจในการตัดสินใจ การประกอบอาชีพ เศรษฐกิจ รายได้ของครอบครัว การมีสมาชิกคนอื่นๆ ในครอบครัวที่ต้องดูแล การขาดการช่วยเหลือสนับสนุนจากเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง และ 3) อุปสรรคข้อจำกัดที่เกิดจากการสนับสนุนทางสังคม คือ พบการสนับสนุนทางสังคมที่น้อย ไม่แนบแน่น โดยเฉพาะการสนับสนุนทางสังคมที่ไม่เป็นทางการจากสมาชิกในครอบครัวชุมชนในพื้นถิ่น