DOI: 10.14457/tu.the.2016.1000
title: การบริหารจัดการสถานีวิทยุศึกษาเพื่อการเข้าสู่ประชาคมอาเซียน

description: การศึกษาวิจัยเรื่อง “การบริหารจัดการสถานีวิทยุศึกษา เพื่อการเข้าสู่ประชาคมอาเซียน” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการบริหารจัดการสถานีวิทยุศึกษา รูปแบบและเนื้อหา รวมทั้งพฤติกรรมการเปิดรับฟังและความคิดเห็นของผู้ฟังที่มีต่อสถานีวิทยุศึกษา เพื่อการเข้าสู่ประชาคมอาเซียน โดยใช้การวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) รวบรวมข้อมูลโดยใช้วิธีการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก (In-Depth Interview) การวิจัยเอกสาร (Documentary Research) และการวิจัยเชิงปริมาณด้วยการสำรวจ (Survey Research) โดยการใช้แบบสอบถาม (Questionnaire) แบบเก็บข้อมูลเพียงครั้งเดียว (Cross Sectional Study) โดยกลุ่มตัวอย่างเป็นประชากรที่เคยรับฟังสถานีวิทยุศึกษาทางระบบ FM. และ AM. ในพื้นที่กรุงเทพมหานครและภาคกลาง ผลการวิจัยพบว่า สถานีวิทยุศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ ได้รับการจัดสรรงบประมาณจากสำนักงานปลัดกระทรวงศึกษาธิการ ในการผลิตรายการวิทยุกระจายเสียงเพื่อการศึกษาในการเพิ่มขีดความสามารถของทรัพยากรมนุษย์ เพื่อรองรับการเปิดเสรีประชาคมอาเซียน และผลิตรายเอกสารประกอบการรับฟังรายการ ซึ่งออกอากาศตั้งแต่ปี 2555 จนถึงปัจจุบัน (2559)  โดยแนวทางการบริหารจัดการองค์กรตามสายงานระบบของราชการ ซึ่งผู้ผลิตจะเปลี่ยนการผลิตรายการสอนภาษาต่างประเทศเดิมให้เป็นรายการสอนภาษาอาเซียนทั้งหมด และผลิตรายการอาเซียนขึ้นมาใหม่ และคัดเลือกผู้ดำเนินรายการซึ่งส่วนใหญ่เป็นอาจารย์ในมหาวิทยาลัยที่สามารถสื่อสารภาษาอาเซียนและภาษาไทยได้ถูกต้อง  รวมทั้งมีความรู้และเชี่ยวชาญในแต่ละประเทศอาเซียน ซึ่งการบริหารผลการผลิตรายการตามเป้าหมายในเชิงปริมาณคือจำนวนรายการวิทยุเพื่อการศึกษา เพื่อการเข้าสู่ประชาคมอาเซียนตามกำหนดระยะเวลาตลอดปี และเป้าหมายเชิงคุณภาพคือประชาชนกลุ่มเป้าหมายมีโอกาสได้รับรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับประชาคมอาเซียน ผ่านสื่อวิทยุกระจายเสียงเพื่อการศึกษา ซึ่งอุปสรรคในการบริหารจัดการพบว่า ข้อจำกัดของวิทยุกระจายเสียงเป็นสื่อที่มีทิศทางการสื่อสารแบบเดียว (Simplex) และคู่มือประกอบการรับฟังรายการจะผลิตแล้วเสร็จภายหลังการออกอากาศในแต่ละปี ซึ่งผู้รับฟังไม่สามารถรับฟังพร้อมคู่มือประกอบได้ในขณะที่ออกอากาศ การบริหารรูปแบบและเนื้อหารายการของสถานีวิทยุศึกษา กระทรวงศึกษาธิการ เพื่อการเข้าสู่ประชาคมอาเซียน พบว่า การผลิตรายการวิทยุมี 2 ประเภทได้แก่ รายการส่งเสริมความรู้ด้านการใช้ภาษาอาเซียน และรายการส่งเสริมความรู้เกี่ยวกับศิลปวัฒนธรรมและการศึกษา            โดยรายการส่วนใหญ่เป็นรายการสอนภาษาอาเซียน หรือรายการสนทนา (Conversational Programme) คิดเป็นร้อยละ 83.33 โดยพบว่าเนื้อหารายการอาเซียนส่วนใหญ่เกี่ยวกับด้านสังคมและวัฒนธรรมอาเซียนคิดเป็นร้อยละ 80 สอนการใช้ภาษาและส่งเสริมทักษะที่จำเป็นของประชากรในอาเซียน โดยการบริหารจัดการผังรายการและการออกอากาศสอดคล้องกับประกาศ กสทช. ซึ่งไม่ค่อยมีการเปลี่ยนแปลงหรือยกเลิกรายการ แต่ละใช้การปรับเปลี่ยนเนื้อหาภายในรายการเพื่อให้สอดคล้องกับนโยบายของกระทรวงศึกษาธิการ โดยพบว่าวิทยุศึกษาให้เวลาในการออกอากาศรายการอาเซียนมากกว่ารายการอื่นๆ ซึ่งในปี 2557 มีรายการอาเซียนที่ออกอากาศมากที่สุด อันสอดคล้องกับนโยบายของรัฐบาลในการเตรียมความพร้อมประชาชนเข้าสู่อาเซียนในปี 2558 ผลการศึกษาพฤติกรรมการเปิดรับฟังและความคิดเห็นที่มีต่อสถานีวิทยุศึกษา เพื่อการเข้าสู่ประชาคมอาเซียน พบว่า ลักษณะทางประชากรของกลุ่มตัวอย่าง ส่วนใหญ่เป็นเพศหญิง มีอายุ 60 ปีขึ้นไป คิดเป็นร้อยละ 30.8  ส่วนใหญ่จบการศึกษาระดับปริญญาตรี คิดเป็นร้อยละ 40 โดยกลุ่มตัวอย่างที่เป็นผู้เกษียณอายุ/ว่างงาน/แม่บ้าน คิดเป็นร้อยละ 26.5 ทั้งนี้กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่มีรายได้ไม่เกิน 10,000 บาท คิดเป็นร้อยละ 32.3 โดยพฤติกรรมการเปิดรับส่วนใหญ่รับฟังไปด้วยทำงานไปด้วยคิดเป็นร้อยละ 63.3 เปิดรับฟังรายการในช่วงเวลา 13.01-18.00 น. คิดเป็นร้อยละ 37.5 โดยใช้เวลาเฉลี่ยที่เปิดรับฟังรายการเป็นชั่วโมงต่อวันเฉลี่ย 1-2 ชั่วโมงต่อวัน คิดเป็นร้อยละ 35.5 ทั้งนี้กลุ่มตัวอย่างส่วนใหญ่ไม่เคยมีส่วนร่วมในรายการคิดเป็นร้อยละ 82 โดยรายการอาเซียนที่ผู้ฟังชื่นชอบมากที่สุดคือรายการสอนภาษาอังกฤษ คิดเป็นร้อยละ 16.4 ทั้งนี้ความคิดเห็นของกลุ่มตัวอย่าง ส่วนใหญ่อยู่ในระดับค่อนข้างบวก มีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.09 โดยพบว่า ในประเด็นความคิดเห็นต่อผู้ดำเนินรายการมีความเป็นบวกที่สุด มีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.21