DOI: 10.17026/ar/5h7bhc
title: Archeologisch onderzoek Waterwet de Blauwe Poort, gemeenten Meijerijstad, Gemert-Bakel en Laarbeek.
title: Bureauonderzoek

description: In opdracht van het Waterschap Aa en Maas heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor een tracé dat langs meerdere bestaande watergangen zoals de Aa, de Boerdonkse Aa en het laatste deel van de Snelleloop. Deze lopen van de Bosscheweg en de Aaweg te Beek en Donk richting de Gemertsedijk, die op de grens ligt van Erp en Gemert. Hier gaat het waterschap beekherstel uitvoeren en deze combineren met het realiseren van ecologische verbindingszones langs de watergangen. Ook zullen houtwallen aangelegd worden en diverse poelen worden aangelegd. De exacte diepte en omvang van de ingreep is nog onbekend.

Conform het bestemmingsplan Buitengebied van de gemeente Laarbeek ligt slechts een klein deel van het plangebied binnen een dubbelbestemming archeologie. Echter, volgens het nieuwe ontwerp Parapluplan Archeologie en Monumenten (01-01-2022) van de gemeente Laarbeek, is de verwachting aangepast. Een groot deel van het plangebied is hierbij gelegen binnen een dubbelbestemming Archeologie. Een deel van het zuidwesten van het plangebied is gelegen binnen een dubbelbestemming archeologie 5.1, 5.2 en 7. Het grootste deel van het noorden oosten en zuidoosten is gelegen binnen een dubbelbestemming met een waarde Archeologie 7. Het uiterste noorden en oosten is gelegen binnen de waarde archeologie 4. Daarnaast zijn er in het midden en zuiden van het plangebied zones met een waarde archeologie 5.1. De verwachting is vermoedelijk zeer hoog binnen een dubbelbestemming archeologie 3 tot laag bij een waarde archeologie 7, deze verwachtingen worden echter niet genoemd bij de bestemmingsplannen. 

Een klein deel van het plangebied in het uiterste noorden en zuidwesten van het plangebied loopt door de gemeente Meijerijstad. Hier is het bestemmingsplan Buitengebied van de gemeente Meijerijstad van kracht. Hier is in het uiterste noorden een dubbelbestemming archeologie waarde 4 aanwezig. Een klein deel is gelegen binnen de dubbelbestemming waarde 2 of waarde 3. In het uiterste zuidwesten van het plangebied is een dubbelbestemming archeologie waarde 3 aanwezig (zie bijlage 2). Er wordt bij deze waarden niet aangegeven welke een hoge of lage verwachting heeft, maar gezien de verstoringsgrenzen heeft de dubbelbestemming archeologie 1 een zeer hoge verwachting, 2 hoog, 3 mogelijk middelhoog, en 4 laag.

Op basis van de tijdens het bureauonderzoek verzamelde gegevens is een gespecificeerd verwachtingsmodel opgesteld. 

Het dekzandgebied en specifiek de overgang van de hogere dekzandruggen aan de 
oost- en westzijde van het plangebied naar het beekdal was lange tijd een aantrekkelijke bewoningslocatie voor jagers en verzamelaars uit het Paleolithicum en Mesolithicum. De vele losse vondsten van vuursteen gedaan door amateurarcheologen op de flanken van de dekzandruggen illustreren dit. Daarom is met name in de iets hogere zone naast het beekdal en in zones waar een esdek aanwezig is een hoge verwachting op archeologische waarden uit deze perioden. Deze waarden worden verwacht in de top van het dekzand. Er kunnen jachtkampjes aangetroffen worden met kuil- en/of vlakhaarden en strooiingen van vuursteenvondsten met een omvang van ca. 50-100 m2.

De natte zone was later een geschikte omgeving voor Neolithische boeren om hun vee te laten grazen. Bewoning vond echter waarschijnlijk plaats op de hoger gelegen dekzandruggen aan de oost- en westzijde buiten het plangebied. Daarom is de verwachting op bewoningssporen uit het Neolithicum tot en met de vroege Middeleeuwen laag. Wel is er een lage kans op sporen en vondsten specifiek voor beekdalen. Er is kans op vindplaatsen in de vorm van houten en stenen constructies die verband houden met infrastructuur, bijvoorbeeld restanten van voorden, bruggen, sluizen en stuwen; voorzieningen voor de visvangst en jachtattributen: fuiken, visweren, eendenkooien, strikken en netten, pijlen en harpoenen; plaatsen van ‘rituele depositie’ van stenen of metalen voorwerpen, potten aardewerk en van menselijk en dierlijk botmateriaal.
Ook is er een lage kans op tijdelijke verblijfplaatsen of kampementen van laat-paleolithische, mesolithische en (vroeg-) neolithische jagers en verzamelaars. Deze sporen raken doorgaans snel verstoord door grondbewerkingen in latere perioden. 
Ook is er een kans op lijnelementen en vlaklocaties zoals perceleringssystemen, hooiwinnings- en beweidingarealen; knuppelpaden, wegen en dammen; gegraven waterwerken uit historische tijd: grachten, kanalen, molentakken; winningszones van grondstoffen, zoals vuursteen, leem, veen en ijzeroer; stortzones of dumps van (nederzettings-)afval. Mogelijk zijn deze sporen en vondsten echter verdwenen door het afgraven van het veen in de late Middeleeuwen. Daarom is ook deze verwachting laag.
Voor de periode late Middeleeuwen- Nieuwe tijd is een lage verwachting op basis van het historisch kaartmateriaal. 

De gaafheid en conserveringscondities voor vondsten en sporen zijn sterk afhankelijk van de ligging ten opzichte van de laagste grondwaterstand en de diepte onder maaiveld. Gezien de ligging in een beekdal zijn organische resten mogelijk goed geconserveerd. 

Eventuele verstoringen die in het plangebied aanwezig zijn kunnen zijn veroorzaakt door de kanalisering van de Aa en de Snelle Loop en het afgraven van het veen in de late Middeleeuwen. 

Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek adviseert Sweco Nederland in het plangebied een inventariserend veldonderzoek uit te voeren in de vorm van een verkennend booronderzoek. Geadviseerd wordt om op plaatsen waar dieper dan 40 cm – mv wordt gegraven op plekken waar een dubbelbestemming geldt een boring te plaatsen met een dichtheid van ca. 8 boringen per hectare. 

Wij wijzen u erop dat de bevoegde overheid op basis van dit rapport een besluit neemt. 
De mogelijkheid bestaat dat dit besluit afwijkt van het door ons opgestelde advies.