DOI: 10.17026/dans-zwz-ueak
title: 16015030 MON.GEM.ARC Eindrapportage archeologisch onderzoek Bedrijventerrein EBT kavels 6, 7, 9 en 11 te 's-Heerenberg

description: &lt;p&gt;Gespecificeerde archeologische verwachting&lt;br&gt;Op basis van het gespecificeerd archeologisch verwachtingsmodel, zoals aangegeven in het bureauonderzoek, wordt verwacht dat het merendeel van het plangebied binnen het Pleistocene rivierterras-landschap ligt (Laagterras) dat afgedekt is met een kleilaag dat de Wijchen Laag (1e Laag van Wijchen) betreft, met mogelijk hierboven nog een Laat-Holoceen kleidek. Alleen in het uiterst noordwestelijke deel van het plangebied wordt verwacht dat de Wijchen Laag afgedekt is met (gordel)dekzand gesedimenteerd aan het einde van de laatste ijstijd. Dit deel van het plangebied vormde waarschijnlijk de meest gunstige (tijdelijke) bewoningslocatie, zowel voor Jagers-Verzamelaars (Laat-)Paleolithicum - Midden-Neolithicum) als voor Landbouwers. De zandige, hoger gelegen gronden waren van nature beter ontwaterd en daardoor gunstig voor gebruik als akkerland. Binnen de (gordel)dekzandruggen zijn al diverse waarnemingen gedaan van archeologische resten van zowel Jagers-Verzamelaars als van Landbouwers. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het gebied van het Laagterras vormde een minder gunstige tot geen gunstige bewoningslocatie, omdat deze gebied te nat/drassig waren en ook wellicht regelmatig overstroomde tijdens perioden van hoogwater. Specialistische activiteiten werden alleen ontplooid daar waar sprake van (stromend) water. Hier kunnen zogenaamde beekdal-/rivierdalgerelateerde resten worden aangetroffen. Het plangebied ligt echter niet binnen een dergelijke locatie. Dit geldt bijvoorbeeld wel circa 400 meter ten zuiden van het plangebied, langs de (reeds verlande) Wild-Netterden restgeul. Reeds uitgevoerd archeologisch onderzoek heeft hier ook aanwijzingen opgeleverd van meerdere archeologische vindplaatsen. Vanaf de Middeleeuwen werden de gebieden van het Laagterras wel bewoonbaar gemaakt door ingrepen in de waterhuishouding (aanleggen van sloten/watergangen of door het erf verhoogd in het landschap aan te leggen).&lt;br&gt; &lt;br&gt;Het oostelijke deel van het plangebied (kavel 11) ligt direct ten zuiden van een historisch erf De Tuger, waaruit later het erf De Kapel ontstond. De naam De Kapel wordt voor het eerst genoemd in 1898 als een nederzetting ontstaan rond een huis gebouwd op de plek waar voorheen een kapel stond. Er zijn geen aanwijzingen dat binnen het plangebied zelf historische bebouwing heeft gestaan dat heeft behoort tot dit erf. Wel is voor het plangebied de kans hoog om (losse) resten aan te treffen die gerelateerd zijn aan dit erf. Het plangebied is vanaf in ieder geval de tweede helft van de 18e eeuw voor lange tijd in agrarisch gebruik geweest. Alleen in het centrale deel van het plangebied (kavel 9) heeft in de tweede helft van de 20e eeuw een schuur gestaan.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van bovenstaande uitgangspunten kunnen er in het plangebied archeologische resten voorkomen uit alle archeologische perioden vanaf het Laat-Paleolithicum. De kans op het voorkomen van resten wordt hoog geacht voor het uiterst noordwestelijke deel van het plangebied (noordwestelijke deel van kavel 6). Voor het overige deel van het plangebied wordt de kans laag geacht voor de perioden Laat-Paleolithicum t/m Romeinse tijd. Voor de perioden Middeleeuwen en Nieuwe tijd wordt de kans op het voorkomen van resten wel weer hoog geacht, echter op basis van het geraadpleegde historisch kaartmateriaal zijn er geen duidelijke aanwijzingen dat er binnen het plangebied historische bebouwing heeft gestaan.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten inventariserend veldonderzoek&lt;br&gt;Uit de resultaten van het inventariserend veldonderzoek (IVO, verkennende fase direct gecombineerd met de karterende fase) blijkt dat het merendeel van het plangebied binnen een rivierterrasvlakte ligt, waarbij de bodemopbouw van onder naar boven bekeken bestaat uit vlechtende rivierterrasafzettingen van het Laagterras. Hierboven komt tussen gemiddeld 80 en 110 cm -mv een Wijchen Laag voor (1e Laag van Wijchen). Het bovenste afdekkende kleipakket betreft overstromingsklei dat voornamelijk zal zijn gesedimenteerd tijdens het Laat-Holoceen. Hierin zal zich een kalkloze poldervaaggrond hebben ontwikkeld, maar de zandige bijmenging duidt erop dat er vermenging heeft plaatsgevonden met de oorspronkelijke zandige top van de rivierterrasafzettingen, ter verbetering van de waterhuishouding. Dergelijke gronden worden ook wel aangeduid als gebroken gronden. Recente bodemverstorende ingrepen beperken zich voornamelijk tot de bovengrond (eerste 50 cm), waarbij het ter plaatse van kavel 9 deels gaat om een gestorte laag grond van zeer recente datum (waarschijnlijk afgelopen jaar gestort).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In het uiterst noordwestelijke deel van het plangebied komt boven de Wijchen Laag een pakket (gordel)dekzand voor. De onderzijde van het pakket (gordel)dekzand is aangetroffen op een diepte van maximaal 180 cm -mv. Dit terreindeel ligt echter tot maximaal 1,5 meter hoger ten opzichte van het overige deel van het plangebied, waardoor gesteld kan worden dat de Wijchen Laag overige binnen het plangebied op een vergelijkbaar niveau voorkomt ten opzichte van NAP. In de top van de (gordel)dekzandafzettingen heeft zich waarschijnlijk van nature een holtpodzolprofiel gevormd, maar zal vrijwel geheel zijn meegeroerd tijdens het opbrengen van het plaggendek. In zowel het plaggendek als de onderliggende AC-horizont zijn archeologische indicatoren aangetroffen. Het betreffen voornamelijk aardewerkfragmenten uit zowel de Late-Prehistorie als uit het einde van de Vroege-Middeleeuwen dan wel het begin van de Late-Middeleeuwen. Tevens is een vuursteenafslag aangetroffen, niet nader dateerbaar dan Mesolithicum/Neoliticum. Ondanks de sterke bewerking van de bodem, waardoor de aangetroffen resten geen ligging meer in situ hebben, zijn het wel duidelijke aanwijzingen voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats. Zeker dieper doorlopende archeologische sporen, indien aanwezig, zullen nog intact worden aangetroffen (archeologisch sporenniveau deels intact).&lt;br&gt; &lt;br&gt;Conclusie&lt;br&gt;Op basis van de geleverde onderzoeksinspanning en de daarbij aangetroffen archeologische indicatoren wordt geconcludeerd dat er sprake is van een archeologische vindplaats en dat deze zich waarschijnlijk zal beperken daar waar (gordel)dekzandafzettingen voorkomen. Dit betreft het uiterst noordwestelijke deel van het plangebied, wat tevens een hoger gelegen terreindeel betreft. Vanwege de aangetroffen archeologische resten uit verschillende archeologische perioden, aangetroffen in het plaggendek en de onderliggende overgangs-AC-horizont, dient rekening te worden gehouden met een archeologische vindplaats met hierin restanten van menselijke (bewonings)activiteiten uit meerdere archeologische perioden (zowel Jagers-Verzamelaars als Landbouwers). Het vondstmateriaal zal representatief zijn voor het eventueel aanwezige sporenniveau die meest duidelijk zichtbaar wordt verwacht op een diepte van circa 110 cm -mv.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De te verwachten archeologische vindplaats binnen het uiterst noordwestelijke deel van het plangebied zal door de voorgenomen ingreep (bouw van een pand voor kantoor- of industriële doeleinden en de aanleg van kabels en leidingen) worden verstoord. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectieadvies&lt;br&gt;Op grond van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek wordt door Econsultancy de aanbeveling gedaan om een vervolgonderzoek te laten uitvoeren in het uiterst noordwestelijke deel van het plangebied (noordwestelijke deel van kavel 6, zie figuur 19). Behoud van de mogelijk aanwezige archeologische vindplaats zal niet mogelijk zijn bij een niet aangepaste uitvoering van de huidige plannen. Geadviseerd wordt het vervolgonderzoek te laten uitvoeren in de vorm van een proefsleuvenonderzoek (IVO-P). Gezien de planning van de verkoop van kavel 6 dient bij aantreffen van een behoudenswaardige vindplaats direct een doorstart te worden gemaakt naar een definitieve opgraving. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het proefsleuvenonderzoek (IVO-P) met een mogelijke doorstart naar een opgraving, dient een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld, waarin beschreven staat op welke wijze het onderzoek uitgevoerd dient te worden. Dit PvE dient te worden beoordeeld door het bevoegd gezag (gemeente Montferland).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Behoud in situ van de te verwachten archeologische vindplaats is alleen maar mogelijk als bodemingrepen niet dieper gaan dan circa 60 cm minus huidig maaiveld. Er dient een dikte van circa 30 cm van het plaggendek behouden te blijven als bufferzone en conserveringslaag van de onderliggende vondsten- en sporenlaag die direct onder de AC-horizont nog deels intact wordt verwacht. Door de initiatiefnemer dient bepaald te worden of het economisch rendabel is om het plangebied zo op te hogen dat toekomstige graafwerkzaamheden voor de aanleg van graven niet dieper gaan dan 60 cm minus huidig maaiveld. Dit geldt dan ook voor de aanleg van kabels en leidingen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het merendeel van het plangebied, dat binnen een rivierterrasvlakte ligt, wordt geadviseerd geen vervolgonderzoek te laten plaatsvinden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Dit selectieadvies is voorgelegd aan het bevoegd gezag in kwestie, Burgemeester en Wethouders van de gemeente Montferland en door middel van een selectiebesluit als zodanig bekrachtigd (beoordeling archeologisch rapport door mevrouw ing. A.M. Zonneveld, d.d. 26 januari 2016). Met bovenstaand selectieadvies wordt ingestemd. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ten aanzien van het vrij te geven deel van het plangebied dient wel te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (ex artikel 53 Monumentenwet 1988) kenbaar te worden gemaakt om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij Onze minister. Deze aangifte dient te gebeuren bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort. Het verdient aanbeveling ook de verantwoordelijk ambtenaar van de gemeente Montferland (mevrouw ing. A.M. Zonneveld) hiervan per direct in kennis te stellen.&lt;/p&gt;
description: Date Accepted: 2016-01-26