DOI: 10.17026/ar/9ov8ob
title: Polder Waard Nieuwland, gemeente Hollands Kroon
title: archeologisch vooronderzoek: proefsleuvenonderzoek
title: RAAP-rapport 4574

description: &lt;p&gt;
In opdracht van Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier heeft RAAP van april 2019 tot en met juli 2019 (met onderbrekingen) een archeologisch proefsleuvenonderzoek en aanvullend waarderend onderzoek uitgevoerd in het kader van het project ‘Herinrichting waterberging polder Waard Nieuwland’ in de gemeente Hollands Kroon.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Het doel van het proefsleuvenonderzoek was het vaststellen van de archeologische waarde van het terrein. Hiertoe was het noodzakelijk inzicht te krijgen in de precieze aard en omvang van de vindplaatsen. In het verlengde daarvan is in kaart gebracht wat de consequenties zijn van de onderzoeksresultaten voor de verdere planvorming in het plangebied. Zijn de archeologische vindplaatsen behoudenswaardig, en, zo ja, kunnen ze behouden blijven of dienen ze te worden opgegraven?
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Tijdens het onderzoek zijn verspreid over het plangebied 23 proefsleuven aangelegd van 20 x 2 meter. Op basis van de resultaten, waarbij bewerkt vuursteen is aangetroffen, is vervolgens een aanvullend waarderend onderzoek uitgevoerd waarbij vijf werkputten zijn aangelegd.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Verspreid over de proefsleuven en werkputten zijn verschillende archeologische resten aangetroffen. Het gaat om een spreiding van houtskool, knappersteen, natuursteen (waarvan tien stukken mogelijk bewerkt) en vuursteen (vijf werktuigen, 88 fragmenten afvalmateriaal, en 43 mogelijke splinters). Onder de werktuigen bevinden zich twee spitsen; een Gravette-spits en een Tjonger-spits.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Samen met andere varianten van enkelvoudige spitsen, d.w.z. met één spits uiteinde, behoren de Gravette-spits en de Tjonger-spits tot de laat-paleolithische traditie van Federmesser, vrij vertaald ‘pennemes-spitsen’. In Nederland kennen we naar schatting ruim 500 vindplaatsen van de Federmesser-traditie, vooral op de hogere zandgronden in Zuid-Nederland (met name Noord-Brabant) en op het Drents-Friese keileemplateau. Door de afdekking met dikke pakketten Holocene sedimenten (veen en klei) vormen het noordelijke kustgebied en West-Nederland een witte vlek op de kaart. De vondsten uit Polder Waard Nieuwland zijn dan ook van groot inhoudelijk belang.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
De interpretatie van de resten in termen van nederzettingen of activiteiten is niet geheel duidelijk. Het is zo dat Federmesser-vindplaatsen doorgaans uit veel vuurstenen artefacten van verschillende types bestaan, en dat is hier duidelijk niet het geval. Er lijkt sprake te zijn, uiteraard met een flinke slag om de arm, van een klein en kortstondig verblijf waarbij in elk geval twee ‘spitsen’ zijn achtergebleven. Mogelijk hebben we te maken met verloren gegaan of weggegooid (jacht?)gereedschap, of zitten we aan de rand van een kleine vindplaats waar specifieke activiteiten zijn uitgevoerd. Dit type vindplaats wordt vaak gekenmerkt door een oververtegenwoordiging van een bepaald type werktuig zoals spitsen of schrabbers.
Het is waarschijnlijk dat er ook in de niet-onderzochte gebieden tussen de vijf werkputten nog artefacten van vuursteen voorkomen. Omdat de werkputten echter redelijk ver uit elkaar liggen, is ervoor gekozen om binnen iedere werkput de vuursteenspreiding als één vindplaats te beschouwen. Er is dus sprake van vijf vindplaatsen.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Op basis van de waardering van de aangetroffen resten, waarbij is gekeken naar zowel de fysieke als de inhoudelijke kwaliteit van de vindplaats, wordt geconcludeerd dat alle vijf de vindplaatsen als behoudenswaardig moeten worden beschouwd. Het aanvullend waarderend onderzoek heeft echter aangetoond dat de verspreiding van bewerkt vuursteen (de enige vondstcategorie die met zekerheid een antropogene herkomst heeft) niet gelijkmatig door de hele werkput/vindplaats aanwezig is. Hoewel geen sprake is van scherp begrensde vondstconcentraties, kunnen zones met een relatief hoge en lage dichtheid aan bewerkt vuursteen worden onderscheiden. De zones met een relatief hoge dichtheid zijn met rode lijnen aangegeven op figuur 22 t/m figuur 26.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Het selectieadvies is als volgt: de op figuur 22 t/m figuur 26 rood omlijnde delen van de vindplaatsen komen in aanmerking voor behoud in situ. Planaanpassing heeft echter altijd de voorkeur, indien dat mogelijk is. Daarom is in hoofdstuk 7 een voorstel voor planaanpassing uiteengezet, waarin is aangegeven of en zo ja welke vorm van planaanpassing nodig is. Voor de vindplaatsen in werkput 4 en 5 geldt dat geen planaanpassing nodig is. Voor de vindplaatsen in werkput 1, 2 en 3 geldt dat de insteek van de toekomstige sloot met (minimaal) een vastgesteld aantal centimeters of meters moet worden opgeschoven.
&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
Met het oog op de planning van de civieltechnische werkzaamheden is kort na het veldwerk een Adviesdocument opgesteld (Molthof, 2019) waarin de waardering, een selectieadvies en het bovengenoemde voorstel voor planaanpassing zijn opgenomen. Op 9 september 2019 is in een overleg tussen het Hoogheemraadschap, de gemeente en de adviseur van de gemeente (NMF Erfgoed) afgestemd dat het voorstel voor planaanpassing wordt overgenomen en de ingrepen bij put 1, 2 en 3 worden aangepast.
&lt;/p&gt;