DOI: 10.14457/tu.the.2025.35
title: มรดกสงครามโลก: ความทรงจำ การให้ความหมาย และการสื่อความหมายในเมืองกันตัง

description: การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาความทรงจำ และการให้ความหมายของประชาชนชาวกันตังเกี่ยวกับเหตุการณ์สงครามโลกครั้งที่ 2 ที่สำคัญและความเห็นต่อการนำเสนอมรดกที่เกี่ยวข้อง และ 2) ศึกษาพัฒนาการและแนวทางในการนำเสนอพื้นที่แหล่งมรดกสงครามโลกครั้งที่ 2 ในกันตัง และผลกระทบต่อความทรงจำของคนในพื้นที่ โดยใช้กระบวนวิธีสำคัญคือ การสัมภาษณ์เชิงลึกผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องในพื้นที่ (In-depth interview) หน่วยงานราชการในพื้นที่ ผู้บริหารหรือผู้ดูแลสถานที่ที่มีความเกี่ยวข้องกับมรดกที่เกี่ยวข้องกับสงครามโลกครั้งที่ 2 ในกันตัง ประชาชนในพื้นที่และนักท่องเที่ยว และผู้เชี่ยวชาญหรือผู้รู้ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น จำนวน 31 ราย และสังเกตปฏิสัมพันธ์ของผู้คนกับสถานที่หรือวัตถุที่เกี่ยวข้องกับสงครามโลกครั้งที่ 2 ในกันตัง รวมถึงสถานที่หรือวัตถุที่เกี่ยวข้องกับสงครามโลกครั้งที่ 2 ในกันตังกับสิ่งแวดล้อม เช่น โครงสร้างต่าง ๆ ภายในสวนยางของเอกชน ผลการวิจัยพบว่า แม้กันตังจะเป็นพื้นที่ยุทธศาสตร์สำคัญในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 และมีร่องรอยจำนวนมากทั้งอุโมงค์ สนามเพลาะ บ่อน้ำ หรือร่องรอยฐานทัพญี่ปุ่น แต่ความทรงจำเกี่ยวกับหลักฐานเหล่านี้กลับถูกจัดเก็บและนำเสนอเพียงบางส่วน ขณะที่ความทรงจำหลายมิติของชาวกันตังเริ่มเลือนหายไปอย่างต่อเนื่อง โดยความทรงจำของผู้คนในกันตังมีลักษณะที่หลากหลายและกระจัดกระจาย ประกอบด้วยความกลัว ความผูกพัน เหตุการณ์ในชีวิตประจำวัน และเรื่องเล่าเกี่ยวกับทหารญี่ปุ่น ทั้งในเชิงบวกและลบ โดยแบ่งเป็นความทรงจำกันตังก่อนสงคราม ความทรงจำของการเข้ายึดพื้นที่ของทหารญี่ปุ่น ความทรงจำของความกลัว ความทรงจำของการท้าทาย ความทรงจำของการเอาตัวรอด ความทรงจำที่ดีและมิตรภาพกับทหารญี่ปุ่น ความทรงจำช่วงจบสงคราม และความทรงจำเกี่ยวกับเชลยศึกตกค้าง ทั้งนี้ ความทรงจำมีทั้งเรื่องราวที่คล้ายคลึงกัน และมีความขัดแย้งกัน ความทรงจำเหล่านี้ เป็นความทรงจำในรูปแบบของคำบอกเล่าที่เล่าต่อกันมาเป็นหลัก และส่วนใหญ่เป็นความทรงจำแบบ postmemory หรือความทรงจำที่ได้จากบรรพบุรุษหรือการฟังเรื่องเล่าต่อจากคนอื่น เนื่องจากเหตุการณ์สงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นเหตุการณ์ที่ผ่านมายาวนานแล้ว ทั้งนี้ นอกจากเรื่องเล่าเหตุการณ์แล้ว ยังมีเรื่องเล่าที่ผูกติดกับวัตถุและสถานที่หลายแห่งในพื้นที่อำเภอกันตังอีกด้วย อย่างไรก็ดี วัตถุที่หลงเหลืออยู่มีน้อยมาก เช่น ลูกระเบิดหรือซากเรือใต้ทะเล แต่วัตถุส่วนใหญ่ได้สูญหายไปตามกาลเวลาหรือมีคนนำไปจัดเก็บหรือไว้ที่อื่น แต่ในภาพรวม ความทรงจำของคนกันตังเกี่ยวกับสงครามโลกครั้งที่ 2 ยังเลือนลางและเริ่มผุกร่อนตามกาลเวลาจากการไม่ได้มีการเก็บข้อมูลหรือส่งต่อเรื่องเล่าต่าง ๆ อย่างเป็นระบบ นอกจากนี้ มุมมองของความทรงจำสงครามโลกครั้งที่ 2 ระหว่างภาครัฐและประชาชนทั่วไปยังไม่เหมือนกัน กล่าวคือ ประชาชนทั่วไปมองสงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นประสบการณ์ ความทรงจำ และเรื่องราวในพื้นที่และครอบครัวเป็นหลัก ในขณะที่หน่วยงานรัฐในพื้นที่ได้เลือกพื้นที่ควนตำหนักจันทน์ เพื่อมุ่งเปลี่ยนความทรงจำสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 เป็นแหล่งท่องเที่ยวและแหล่งนันทนาการ และไม่ได้นำเสนอข้อมูลอื่น ๆ นอกจากการปรับอุโมงค์สมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 ใหม่ทั้งหมดและการวางหุ่นจำลองทหารญี่ปุ่นหน้าถ้ำ 2 ตัว นอกจากนี้ ในศูนย์ประวัติศาสตร์เมืองกันตังมีเรื่องราวของสงครามโลกเฉพาะส่วนที่ทหารญี่ปุ่นมาตั้งฐานทัพอยู่บนควนตำหนักจันทน์เท่านั้น ทั้งที่สถานที่อื่น ๆ ยังมีความทรงจำและเรื่องราวที่เกี่ยวข้องอยู่มาก งานวิจัยฉบับนี้ได้นำเสนอแนวทางในการพัฒนาแนวทางการนำเสนอความทรงจำเกี่ยวกับสงครามโลกครั้งที่ 2 ภายในพื้นที่ ตั้งแต่การรวบรวมความทรงจำในพื้นที่อย่างเป็นระบบ การปรับรูปแบบการเล่าเรื่องที่ควนตำหนักจันทน์และศูนย์ประวัติศาสตร์เมืองกันตัง โดยเพิ่มการเล่าเรื่องสงครามโลกครั้งที่ 2 ให้มากขึ้น ทั้งในการวิเคราะห์เหตุผลที่ญี่ปุ่นมาตั้งฐานทัพในกันตัง ความสลับซับซ้อนและปริศนาของญี่ปุ่นในพื้นที่ เรื่องเล่าในชีวิตประจำวันของผู้คนในสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 รวมถึงการทำนิทรรศการเชิงประสบการณ์ที่ทำให้ผู้คนรับรู้ถึงความรู้สึกของคนในสมัยนั้น การปรับปรุงเนื้อหาการบรรยายเกี่ยวกับสถานที่ท่องเที่ยวในพื้นที่ทั้งหมด โดยให้มีการสอดแทรกเรื่องราวสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 สั้น ๆ การจัดทำวัตถุจำลองสมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 ตั้งแต่เหรียญ ดาบ ตำนานสมบัติญี่ปุ่น และแผนที่จำลอง รวมถึงการจัดกิจกรรมต่าง ๆ เพื่อให้ความทรงจำในช่วงเวลาดังกล่าวเป็นส่วนหนึ่งของประวัติศาสตร์เมือง และนำไปสู่การบูรณาการการพัฒนาอุตสาหกรรมการท่องเที่ยวในพื้นที่ได้อย่างยั่งยืน