DOI: 10.14457/tu.the.2020.605
title: ปัญหาการกำหนดโทษทางอาญาสำหรับความผิดที่มีลักษณะไม่ร้ายแรง: ศึกษาเฉพาะพระราชบัญญัติที่มีโทษทางอาญาตามกฎหมายไทย

description: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ได้ศึกษาถึงปัญหาการกำหนดโทษทางอาญาสำหรับความผิดที่มีลักษณะไม่ร้ายแรงของพระราชบัญญัติที่มีโทษทางอาญาในประเทศไทย เนื่องจากในประเทศไทยมีพระราชบัญญัติที่มีโทษทางอาญาจำนวนมากซึ่งพระราชบัญญัติบางฉบับมีการบัญญัติโทษทางอาญาขึ้นสำหรับความผิดที่มีลักษณะไม่ร้ายแรงส่งผลให้เกิดปัญหาการนำโทษทางอาญามาใช้บังคับอย่างไม่เหมาะสมในหลายๆ ด้าน ซึ่งในการศึกษาถึงปัญหาข้างต้นนั้นมีวัตถุประสงค์ที่สำคัญสามประการ คือ 1) เพื่อศึกษาถึงแนวทางความคิดและหลักเกณฑ์ในการกำหนดความผิดและโทษทางอาญา 2) ศึกษาการกำหนดโทษทางอาญาสำหรับความผิดที่มีลักษณะร้ายแรงทั้งในระบบกฎหมายไทยและระบบกฎหมายต่างประเทศ อันได้แก่ ประเทศเยอรมนี ประเทศอิตาลี ประเทศฝรั่งเศส ประเทศโปรตุเกส และประเทศเนเธอร์แลนด์ เพื่อนำแนวความคิดและหลักเกณฑ์ในการกำหนดโทษทางอาญาสำหรับการกระทำความผิดที่มีลักษณะร้ายแรงอันพึงจะถูกกำหนดเป็นความผิดที่ใช้โทษทางอาญาของประเทศต่างๆ มาเปรียบเทียบกัน และ 3) ศึกษาแนวทางในการกำหนดโทษทางอาญาเฉพาะความผิดที่มีลักษณะร้ายแรง เพื่อนำมาวิเคราะห์และแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับการตราพระราชบัญญัติที่มีโทษทางอาญาอย่างไม่เหมาะสมและหามาตรการลงโทษอย่างอื่นซึ่งไม่ใช่การลงโทษทางอาญามาใช้บังคับกับความผิดนั้นๆ แทนวิธีการศึกษา เป็นการศึกษาจากเอกสาร ตำรา หนังสือ วิทยานิพนธ์ คำพิพากษาของศาล และกฎหมาย ตลอดจนบทความต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้องทั้งในประเทศไทยและในต่างประเทศ รวมทั้งข้อมูลจากเครือข่ายอินเตอร์เน็ต และศึกษาโดยวิธีการพรรณนา กล่าวคือ เมื่อค้นคว้าและรวบรวมข้อมูลต่างๆ แล้วจะนำข้อมูลต่างๆ ที่ได้มาวิเคราะห์และสังเคราะห์เพื่อแก้ไขปัญหาต่อไปจากการศึกษาพระราชบัญญัติที่มีโทษทางอาญาของประเทศไทยพบว่ามีปัญหาเกี่ยวกับการกำหนดโทษทางอาญาที่สำคัญดังนี้1) การกำหนดโทษทางอาญาสำหรับความผิดที่มีลักษณะไม่ร้ายแรง ซึ่งอาจทำให้เกิดปัญหากฎหมายอาญาเฟ้อ (Over-criminalization) กับพระราชบัญญัติที่มีโทษทางอาญาได้ โดยผู้เขียนได้ทำการจัดกลุ่มความผิดของแต่ละพระราชบัญญัติที่มีลักษณะเหมือนกันมาอธิบายเป็นข้อๆ เช่น กลุ่มความผิดเกี่ยวการขอยกเว้นค่าธรรมเนียมตามพระราชบัญญัตินี้โดยไม่มีสิทธิได้รับยกเว้น หรือกลุ่มความผิดเกี่ยวกับการไม่ส่งเงินบำรุงกองทุนหรือส่งเงินบำรุงกองทุนไม่ครบตามจำนวนที่ต้องส่ง เป็นต้น2) การกำหนดโทษทางอาญาที่มีลักษณะซ้ำซ้อนกับโทษตามประมวลกฎหมายอาญา ซึ่งทำให้เกิดความสับสนในการใช้บังคับกฎหมาย โดยผู้เขียนได้ทำการจัดกลุ่มความผิดของแต่ละพระราชบัญญัติที่มีลักษณะเหมือนกันมาอธิบายเป็นข้อๆ เช่น กลุ่มความผิดเกี่ยวกับการขัดขวาง ไม่ปฏิบัติตามคำสั่ง หรือไม่อำนวยความสะดวกแก่พนักงานเจ้าหน้าที่ซึ่งปฏิบัติหน้าที่ตามกฎหมาย ซึ่งตามประมวลกฎหมายอาญาได้บัญญัติเป็นความผิดไว้ในมาตรา 138 แต่มีบางพระราชบัญญัติที่กำหนดความผิดในลักษณะเดียวกันและมีอัตราโทษอาญาที่เท่ากันกับมาตรา 138 ทำให้เกิดความซ้ำซ้อนกันของกฎหมาย เช่น พระราชบัญญัติ การทางพิเศษแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2550 หรือพระราชบัญญัติ การบัญชี พ.ศ. 2543 เป็นต้น3) การกำหนดโทษทางอาญาโดยมีอัตราโทษที่ไม่เหมาะสมกับสภาพสังคมในปัจจุบัน ซึ่งทำให้ความผิดที่บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติไม่สามารถใช้บังคับเพื่อยับยั้งอาชญากรรมได้อย่างมีประสิทธิภาพ เช่น มาตรา 14 ของ พระราชบัญญัติ การพนัน พุทธศักราช 2478 ที่ได้บัญญัติไว้ว่า “ผู้ใดฝ่าฝืนบทบัญญัติมาตรา 8 มีความผิดต้องระวางโทษจำคุกไม่เกิน 1 ปี หรือปรับตั้งแต่ 50 บาท ขึ้นไปจนถึง 2,000 บาท” ซึ่งมีอัตราโทษปรับที่ต่ำเกินไป เป็นต้นดังนั้น เพื่อให้พระราชบัญญัติของไทยมีการกำหนดโทษอาญาสำหรับความผิดที่มีลักษณะร้ายแรงเท่านั้น ผู้เขียนจึงมีข้อเสนอแนะดังนี้1) ควรมีการกำหนดโทษอาญาสำหรับความผิดในพระราชบัญญัติเท่าที่จำเป็น ซึ่งรัฐควรจะกำหนดเกณฑ์หรือกรอบที่ชัดเจนเพียงพอเพื่อที่จะควบคุมการใช้ดุลพินิจของผู้ตรากฎหมายในการที่จะกำหนดโทษทางอาญาในพระราชบัญญัตินั้นๆ และควรนำโทษทางอาญามาใช้บังคับเป็นมาตรการสุดท้ายเมื่อไม่มีมาตรการอื่นที่จะลงโทษได้2) ควรมีการยกเลิกหรือแก้ไขความผิดที่มีโทษอาญาในพระราชบัญญัติอันมีลักษณะซ้ำซ้อนกับความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา เพื่อให้เกิดความชัดเจนในการใช้บังคับกฎหมาย แต่ทั้งนี้หากมีความจำเป็นต้องบัญญัติความผิดอาญาในลักษณะเดียวกันกับประมวลกฎหมายอาญาก็ควรกำหนดไว้ในพระราชบัญญัติอย่างชัดเจนว่าไม่ให้นำประมวลกฎหมายอาญามาใช้บังคับกับความผิดตามพระราชบัญญัตินี้3) รัฐควรจัดกลุ่มกฎหมายที่มีความผิดในลักษณะเดียวกันมาอยู่ในพระราชบัญญัติฉบับเดียว โดยอาจมีสถานะเป็นกฎหมายกลาง (กฎหมายทั่วไป) เพื่อให้เกิดความสะดวกในการนำไปใช้บังคับและการแก้ไขกฎหมายในอนาคตต่อไป4) ควรแก้ไขและปรับปรุงพระราชบัญญัติที่มีโทษทางอาญาอันไม่เหมาะสมกับสภาพการณ์ในปัจจุบัน โดยอาจมีการศึกษาและพัฒนาโทษปรับในรูปแบบใหม่อย่างเช่น การปรับเป็นหน่วยโทษ (Penalty units) หรือการปรับโดยคำนึงถึงฐานะทางเศรษฐกิจของผู้กระทำความผิด (Day-fine) มาใช้บังคับเพื่อให้การบังคับโทษปรับนั้นมีประสิทธิภาพมากขึ้นและสามารถยับยั้งอาชญากรรมได้