DOI: 10.14457/tu.the.2019.1326
title: กลไกการขับเคลื่อนนโยบายส่งเสริมวินัยการออมกับกองทุนการออมแห่งชาติ (กอช.) สู่การปฏิบัติในระดับพื้นที่: กรณีศึกษากระทรวงมหาดไทย

description: การศึกษาวิจัย เรื่อง “กลไกการขับเคลื่อนนโยบายส่งเสริมวินัยการออมกับกองทุนการออมแห่งชาติ (กอช.) สู่การปฏิบัติในระดับพื้นที่ กรณีศึกษากระทรวงมหาดไทย” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษากลไกการขับเคลื่อนนโยบายส่งเสริมวินัยการออมกับกองทุนการออมแห่งชาติ (กอช.) สู่การปฏิบัติในระดับพื้นที่ของกระทรวงมหาดไทย และเพื่อศึกษาและเสนอแนะแนวทางในการแก้ไขปัญหาและอุปสรรค ในการศึกษากลไกการขับเคลื่อนนโยบายส่งเสริมวินัยการออมกับกองทุนการออมแห่งชาติ (กอช.) สู่การปฏิบัติในระดับพื้นที่ของกระทรวงมหาดไทย โดยผลการศึกษาที่ได้อาจเป็นประโยชน์ เป็นข้อเสนอแนะนำไปสู่การสร้างความเข้าใจกลไกการขับเคลื่อนนโยบายไปสู่การทำงานในพื้นที่ และตัวแสดงของการนำนโยบายไปสู่การปฏิบัติ ภายใต้สภาพปัญหาที่นำไปสู่การพิจารณาแนวทางแก้ไขในอนาคตให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น และสามารถเป็นแนวทางให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถศึกษาเรียนรู้ กลไกการขับเคลื่อนนโยบายไปใช้เป็นแนวทางในการวางแผน วิเคราะห์ และปรับปรุง จากนโยบายส่งเสริมวินัยการออมกับกองทุนการออมแห่งชาติ (กอช.) สู่การทำงานในพื้นที่ได้ การศึกษาครั้งนี้ใช้วิธีการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ โดยการศึกษาวิจัยเอกสาร และการสัมภาษณ์เชิงลึกบุคคลที่เกี่ยวข้องในกลไกการขับเคลื่อนนโยบายสู่การปฏิบัติในระดับพื้นที่ จำนวน 13 คนผลการศึกษาวิจัย พบว่า กลไกการขับเคลื่อนนโยบายส่งเสริมวินัยการออมกับกองทุนการออมแห่งชาติ (กอช.) สู่การปฏิบัติในระดับพื้นที่ เป็นกระบวนการนำนโยบายไปปฏิบัติ กรณีศึกษากระทรวงมหาดไทย ผู้วิจัยได้ประยุกต์ใช้ตัวแบบที่สอดคล้อง คือ ตัวแบบของอเล็กซานเดอร์ Program - Implementation Process (PPIP) ที่เชื่อมโยงระหว่างนโยบาย แผนงานและการนำนโยบายที่อยู่ในรูปแผนงานไปปฏิบัติเป็นกระบวนการที่มีความสัมพันธ์กันอย่างต่อเนื่อง จากการศึกษามองเป็น 2 ประเด็น คือ 1. กลไกระดับนโยบาย คือ มีกฎหมายที่รองรับ นโยบายของรัฐบาลที่สนับสนุนให้แรงงานนอกระบบมีเงินออม และแผนปฏิรูปประเทศด้านสังคมในการปฏิรูปการออม อีกทั้งผู้บริหารระดับกระทรวงได้เล็งเห็นถึงความสำคัญในเรื่องของการออมเงิน จึงได้ทำ MOU ร่วมกับกระทรวงมหาดไทย ร่วมรับผิดชอบในการเพิ่มจำนวนสมาชิกกองทุนการออมแห่งชาติ จึงได้มีการแต่งตังคณะอนุกรรมการเพื่อเป็นกลไกในการช่วยกำหนดเป้าหมาย แนวทาง แปลงนโยบายให้เกิดโครงการหรือแผนการดำเนินงาน และแผนปฏิบัติการส่งเสริมวินัยการออมกับกอช. 2. กลไกระดับพื้นที่ โดยคณะอนุกรรมการขับเคลื่อนการดำเนินงานกองทุนการออมแห่งชาติในระดับพื้นที่ เจ้าหน้าที่ส่วนกลางเป็นตัวกลางประสานงาน ช่วยเหลือ กับเจ้าหน้าที่ที่ปฏิบัติงานในระดับพื้นที่ให้มีความเข้าใจ พร้อมทั้งให้ความร่วมมือร่วมกับจังหวัดในการลงพื้นที่ในการขับเคลื่อน โดยการลงพื้นที่ขับเคลื่อนโครงการฯ ผ่านทางจังหวัด อำเภอ ตำบล หมู่บ้าน โดยมีกำนัน ผู้ใหญ่บ้าน ประชาสัมพันธ์ข้อมูลเกี่ยวกับ กอช. สร้างการรับรู้ และสร้างความเข้าใจให้กับประชาชนในพื้นที่เห็นคุณค่าและประโยชน์ของการออม ภานใต้กระบวนการนำนโยบายไปสู่การปฏิบัติในระดับจังหวัดมีความเป็นอิสระในการดำเนินงานที่แตกต่างกัน เพื่อให้ได้มาซึ่งวัตถุประสงค์ในการขับเคลื่อนฯ ผู้วิจัยมองว่ากลไกที่สำคัญที่สุดในการขับเคลื่อนในครั้งนี้ คือ กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน เจ้าหน้าที่ในพื้นที่ สรรหาสมาชิก สร้างการรับรู้ในชุมชนเพื่อให้ได้มาซึ่งจำนวนยอดสมาชิกที่เพิ่มขึ้นอย่างก้าวกระโดดในส่วนของการศึกษา เรื่อง ปัญหาและอุปสรรค ในการศึกษากลไกการขับเคลื่อนนโยบายส่งเสริมวินัยการออมกับกองทุนการออมแห่งชาติ (กอช.) สู่การปฏิบัติในระดับพื้นที่ของกระทรวงมหาดไทย ผู้วิจัยได้นำแนวคิดมาเทียบกับแนวคิดของความสำเร็จและความล้มเหลวในการนำนโยบายไปปฏิบัติ ของ Van Meter and Van Horn มองว่า การดำเนินการตามนโยบายของกระทรวงมหาดไทยได้ทำความร่วมมือกับกองทุนการออมแห่งชาติ (กอช.) มีแบบแผนของการขับเคลื่อนนโยบายที่ชัดเจน ผู้นำนโยบายไปปฏิบัติมีความเข้าใจในเนื้อหาของตัวนโยบาย ทางรัฐบาลก็ได้เห็นความสำคัญในเรื่องนี้จึงมีการตรากฎหมายขึ้นมารองรับในการดำเนินการของกองทุนการออมแห่งชาติ อีกทั้งกระทรวงมหาดไทยเป็นกระทรวงที่มีขนาดใหญ่มีความพร้อม เป็นองค์กรที่มีความเป็นราชการสูงมีหน่วยงานรองรับการขับเคลื่อนงานภายในพื้นที่ 76 จังหวัด รวมทั้งกรุงเทพมหานคร จึงทำให้การดำเนินงานของกระทรวงมหาดไทยสามารถเข้าถึงพี่น้องประชาชนในพื้นที่ เข้าถึงกลุ่มเป้าหมายอย่างแท้จริง มองว่าในการปฏิบัติงานของกระทรวงมหาดไทยเป็นลำดับขึ้นตอนตามลำดับขั้น แต่พบว่า บางพื้นที่มีข้อจำกัดในการทำงานเนื่องจากสภาพแวดล้อม เช่น สภาพสังคมติดเมือง สภาพความเป็นการเมืองทางสังคมเศรษฐกิจ รวมทั้งจำนวนประชากรในพื้นที่ที่เป็นประชากรแฝงที่เจ้าหน้าที่ไม่สามารถเข้าถึงได้ จึงมีการดำเนินงานตามแผนนโยบายที่แตกต่างกัน เพื่อให้มาซึ่งวัตถุประสงค์ตามเป้าหมายที่กำหนดไว้ปรับเปลี่ยนตามบริบทของพื้นที่ อีกทั้งยังมีในส่วนของเจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานนำนโยบายไปปฏิบัติในพื้นที่มองว่ากองทุนการออมแห่งชาติไม่ใช่ภารกิจงานหลักของกระทรวงมหาดไทย จึงให้ความสำคัญในการขับเคลื่อนนโยบายน้อยกว่าภารกิจหลัก ผู้วิจัยจึงสรุปได้ว่า ปัญหาและอุปสรรคเป็นปัญหาเพียงเล็กน้อยไม่ส่งผลกระทบต่อกลไกการขับเคลื่อนนโยบายส่งเสริมวินัยการออมกับกองทุนการออมแห่งชาติ(กอช.)สู่การปฏิบัติในระดับพื้นที่ของกระทรวงมหาดไทย โดยนโยบายสอดคล้องกับความเป็นจริงและสามารถปฏิบัติได้จริงข้อเสนอแนะในการศึกษาวิจัยครั้งนี้ คือ ในฐานะที่กระทรวงมหาดไทยมีหน่วยงานที่อยู่ภายในพื้น ควรพยายามสร้างแนวความคิดใหม่ให้แก่เจ้าหน้าที่ และสร้างเครื่องมือนโยบายที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับการออม ให้แก่เจ้าหน้าที่ในระดับจังหวัด อำเภอ ตำบล หมู่บ้าน ได้ใช้ในการลงพื้นที่ สร้างมาตรฐานหลักเกณฑ์ในการออมเงิน และในการทำงานร่วมกับภาคประชาชนเพื่อให้เกิดความสมัครใจ ควรขยายเพดานการออม เพื่อให้เงินออมเฉลี่ยรายได้ต่อเดือนเพิ่มขึ้น หรือควรปรับนโยบายในการสร้างความร่วมมือหรือการบูรณาการร่วมกับกระทรวงอื่น ๆ เช่น ค่ารักษาพยาบาล หรือค่าฌาปนกิจที่จากการร่วมมือของหลายหน่วยงาน เพื่อให้ประชาชนเกิดความสมัครใจเข้าร่วมเป็นสมาชิก และควรสร้าง Incentive สิ่งกระตุ้นให้เจ้าหน้าที่ผู้ปฏิบัติงานมากขึ้น ทำให้เจ้าหน้าที่เข้าใจและไม่คิดว่าเป็นงานฝาก ในส่วนของการทำงานก็ควรจะมีเงินเป็นค่าตอบแทนให้สำหรับเจ้าหน้าที่ เจ้าหน้าที่กองทุนการออมแห่งชาติใช้กลไกบอร์ด/คณะอนุกรรมการในการเรียนรู้ ศึกษาในการลงพื้นที่เพื่อเรียนรู้กระบวนการในการขับเคลื่อนงาน เพื่อที่จะได้บูรณาการหรือสานต่อโครงการไปพร้อมกระทรวงมหาดไทย อีกทั้งควรจัดตั้งสำนักงานภาค พร้อมทั้งนำกลไกของกระทรวงมหาดไทยไปหนุนเสริม เนื่องจากไม่มีหน่วยงานกอช.ในพื้นที่ ควรสร้างกอช.ให้เปรียบเสมือนกองทุนกบข.ของข้าราชการ ในการสร้างการรับรู้ ตื่นตัว เพื่อที่ประชาชนจะได้เข้าถึงได้ง่ายขึ้น