DOI: 10.17026/ar/jgcoyi
title: Eindrapportage archeologisch vooronderzoek (22909.002) Bikkeldam 10 te Horssen

description: Gespecificeerde archeologische verwachting
Op basis van het archeologisch bureauonderzoek heeft het plangebied een hoge verwachting op het voorkomen van archeologische resten uit alle periodes vanaf het Laat-Paleolithicum t/m de Middeleeuwen. Er werd namelijk verwacht dat het plangebied op de zuidoostelijke flank van een rivierduin zou liggen, tevens binnen de begrenzing van het Pleniglaciale Laagterras. Daarnaast werd nog verwacht dat binnen het plangebied de flank van het rivierduin afgedekt is met oeverafzettingen gesedimenteerd tijdens de actieve fase van de meandergordel/stroomgordel van het Wijchens Maasje. Naast het rivierduinengebied, waarop Horssen is ontstaan (het kerkdorp Horssen werd voor het eerst vermeld in 1247), vormde de oeverwalgronden van het Wijchens Maasje geschikte locaties voor het ontplooien van menselijke (bewonings)activiteiten. Dit wordt ook aangegeven door vondsten uit de IJzertijd en later die met name door amateurarcheologen zijn aangetroffen tijdens de uitvoering van oppervlaktekarteringen. Een van de oudst gedateerde vondsten op de rivierduinen bij Horssen betreft een mogelijk Neolithisch maalsteen. Ook op de bodemkaart van Nederland wordt de donk, waarop het kerkdorp Horssen ontstaan is, aangeduid als oude bewoningsplaats (terp). Alleen voor de perioden Nieuwe tijd is de verwachting laag, aangezien historisch kaartmateriaal geen aanwijzingen geeft dat er binnen de begrenzing van het plangebied een historische huisplaats/boerenerf aanwezig is geweest. Deze lagen juist met name langs de noordoostelijke gelegen voorloper van de weg Rijdt (circa 100 meter ten noordoosten).

Resultaten inventariserend veldonderzoek
De resultaten van het inventariserend veldonderzoek (IVO, gecombineerd verkennende en karterende fase) laten geen diepgaande moderne bodemverstoringen. Verder bestaat de algemene bodemopbouw vanaf het maaiveld tot gemiddeld 135 cm -mv uit oeverafzettingen (matig tot sterk zandige klei). Hieronder is een enkele decimeters dikke Laag van Wijchen aanwezig, gevolgd door vlechtende rivierterrasafzettingen. Rivierduinafzettingen zijn niet aangetroffen in de gezette boringen. Juist in de noordhoek van het plangebied komen nog restgeulafzettingen voor van een waarschijnlijk ondiepe restgeul. De bovenkant van de restgeul-opvulling ligt op een vergelijkbaar niveau als de top de van de vlechtende rivierterrasafzettingen. Verwacht wordt dat het gaat om een restgeul binnen het vlechtende rivierterrasniveau van Terras X. Voor het ontstaan van de nabijgelegen meandergordel/stroomgordel van het Wijchens Maasje zal de restgeul zeer regelmatig dan wel vrij permanent onder water hebben gestaan (enigszins watervoerend), waardoor sediment werd aangevoerd en de restgeul geleidelijk aan verlande. Wellicht dat de restgeul een westnoordwest-oostzuidoost gerichte oriëntatie heeft en door de noordhoek van het plangebied vervolgens langs de noordoostzijde van het plangebied loopt en dat rivierduinafzettingen aanwezig zijn direct langs de noordoostzijde van de restgeul (met daarmee ook de begrenzing naar het (iets) hoger gelegen terrasniveau van het Laagterras). In dit geval heeft het gehele plangebied een ligging binnen de begrenzing van Terras X. De begrenzing tussen Terras X (Jonge Dryas terras) en het Laagterras (Laatpleniglaciale terras) moet iets noordoostelijker liggen dan aangegeven op het kaartbeeld van kaart 5.

Met een mogelijk westnoordwest-oostzuidoost gerichte oriëntatie sluit de vermoedelijke restgeul niet direct aan bij de restgeul die in het naastgelegen plangebied Kraaienpoel is aangetroffen (ten westen van het plangebied, aan de overzijde van de weg Haselcamp). Op basis van de resultaten van het door RAAP in 2003 uitgevoerde boeronderzoek is verondersteld dat de aangetroffen restgeul in het plangebied Kraaienpoel een noord-zuid oriëntatie heeft. Wel is mogelijk dat deze restgeul en de restgeul aangetroffen binnen onderhavig plangebied samen komen ten noordwesten van het plangebied. De restgeulen betreffen namelijk overblijfselen van een meer vlechtend riviersysteem binnen Terras X, wat waarschijnlijk werd gekenmerkt door meerdere smalle, ondiepe geulen die in elkaar overgaan en elkaar kruisen.

Op basis van de aangetroffen bodemopbouw gold nog een hoge verwachting om archeologische indicatoren aan te treffen in de oeverafzettingen. Alleen bij een boring in de zuidwesthoek van het plangebied zijn in de bouwvoor resten/brokken machinale beton- en baksteenpuin aangetroffen. Het gaat zeer waarschijnlijk om sloopafval van een schuur die vrij recentelijk nog deels in de zuidwesthoek van het plangebied stond en worden niet als archeologisch relevant beschouwd. Archeologisch relevante indicatoren zijn verder niet aangetroffen, zowel niet in de onverstoorde oeverafzettingen als in de onderliggende dunne Laag van Wijchen en de top van de vlechtende rivierterrasafzettingen. Ook zijn er geen aanwijzingen voor de aanwezigheid van door de mens gevormde (oude) cultuurlagen/antropogene lagen/een oude woongrond (geen laag aangetroffen met bijvoorbeeld veel spikkels houtskool, fosfaatvlekken).

Conclusie
Op basis van de aangetroffen bodemopbouw wordt geconcludeerd dat het plangebied niet binnen het rivierduinlandschap ligt en juist binnen de begrenzing van Terras X (Jonge Dryas terras) ligt. Voordat de meandergordel/stroomgordel van het Wijchens Maasje actief werd, waren de condities ongunstig voor het ontplooien van tijdelijke bewoningsactiviteiten binnen het plangebied. Daarmee geldt al een bijstelling van de hoge verwachting voor de perioden (Laat-)Paleolithicum - Midden-Neolithicum (jagers-verzamelaars) naar een lage verwachting. Verder kan, op basis van het ontbreken van archeologische relevante indicatoren in het pakket oeverafzettingen, de hoge verwachting voor de perioden Midden-Neolithicum t/m Middeleeuwen ook bijgesteld worden naar een lage verwachting. Er is geen aanleiding meer om nog de aanwezigheid van een archeologische vindplaats binnen het plangebied te vermoeden.

Advies
Op grond van de aangetroffen bodemopbouw als het ontbreken van aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische waarden (geen archeologische resten aangetroffen in de versneden en verbrokkelde opgeboorde materiaal), adviseert Econsultancy om, ten aanzien van de geplande bodemingrepen, in het kader van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ), geen vervolgonderzoek te laten plaatsvinden. De geplande ingrepen kunnen, voor zover het archeologische waarden betreft, zonder beperkingen worden uitgevoerd. 

Dit advies is voorgelegd aan het bevoegd gezag in kwestie, Burgemeester en Wethouders van de gemeente Druten, en door middel van een selectiebesluit als zodanig bekrachtigd (beoordeling archeologisch rapport door mevrouw E. van der Linden, Beleidsadviseur Archeologie Werkorganisatie Druten Wijchen, d.d. 11 januari 2024). Met bovenstaand advies wordt ingestemd.

Er is geprobeerd een zo gefundeerd mogelijk advies te geven op grond van de gebruikte onderzoeksmethode. De aanwezigheid van archeologische sporen of resten in het plangebied kan nooit volledig worden uitgesloten. Mochten tijdens de graafwerkzaamheden toch archeologische waarden worden aangetroffen, dan dient hiervan melding te worden gemaakt conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet uit juli 2016 bij het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed). Het is raadzaam om ook de gemeente Druten op de hoogte te stellen.
description: Econsultancy Archeologisch Rapport