DOI: 10.14457/tu.the.2016.849
title: เงื่อนไขของการใช้หลัก precautionary principle ภายใต้ความตกลงว่าด้วยการบังคับใช้มาตรการสุขอนามัยและสุขอนามัยพืช

description: หลัก Precautionary Principle หรือ “หลักการป้องกันไว้ล่วงหน้า” แต่เดิมมีที่มาจากกฎหมายสิ่งแวดล้อม เป็นหลักการที่มีความมุ่งหมายในการคุ้มครองสิ่งแวดล้อมจากอันตรายที่มีความเป็นไปได้ว่าจะเกิดขึ้นและอาจสร้างความเสียหายแก่สิ่งแวดล้อมต่อไปในอนาคต ซึ่งความเสียหายดังกล่าวไม่อาจเรียกคืนกลับมาได้ เนื่องจากอันตรายที่เป็นไปได้ว่าจะเกิดขึ้นอาจส่งผลกระทบอย่างรุนแรง ดังนั้น เพื่อเป็นการป้องกันอันตรายดังกล่าว แต่ละประเทศจึงอาจกำหนดมาตรการขึ้นเพื่อใช้ในการป้องกันอันตรายหรือความเสียหายเป็นการชั่วคราวได้ (Provisional Measures) แม้ว่าในขณะนั้นจะยังไม่มีข้อพิสูจน์ทางด้านวิทยาศาสตร์มารองรับการกำหนดมาตรการได้อย่างเพียงพอก็ตาม จึงทำให้เกิดแนวคิดว่า หลักการดังกล่าวน่าจะนำมาปรับใช้กับการกำหนดมาตรการทางสุขอนามัยเพื่อคุ้มครองผู้บริโภคให้มีความปลอดภัยจากอาหารที่มีความเสี่ยงว่าจะเป็นอันตรายได้เช่นกัน ถึงแม้ว่าแต่ละประเทศจะมีจุดมุ่งหมายในการคุ้มครองชีวิตและสุขภาพของประชาชนเช่นเดียวกัน แต่ด้วยเหตุที่มีมุมมองต่อคำว่าปลอดภัยแตกต่างกัน จึงทำให้เกิดปัญหาในการตีความหลัก Precautionary Principle อยู่บ่อยครั้ง เนื่องจากไม่อาจหาข้อสรุปได้ว่าแต่ละประเทศนั้นจะสามารถเริ่มการ“ป้องกันไว้ล่วงหน้า” (Precaution) ได้เมื่อใด และมี“เงื่อนไข” (Condition) เช่นใดในการพิจารณาถึงความปลอดภัยของอาหาร อีกทั้งในบางครั้ง ปัญหาในการตีความก็เกิดขึ้นจากปัจจัยที่แตกต่างกันออกไปในแต่ละคดี และบางครั้ง แม้ว่าจะมีปัจจัยเป็นอย่างเดียวกัน แต่มีการให้น้ำหนักต่างกัน ก็อาจทำให้การตีความในแต่ละครั้งมีความแตกต่างไปจากเดิมได้  ยิ่งไปกว่านั้น เมื่อความตกลงว่าด้วยการบังคับใช้มาตรการสุขอนามัยและสุขอนามัยพืช (Agreement on the Application of Sanitary and Phytosanitary Measures : SPS) อันเป็นกรอบความตกลงฉบับหนึ่งภายใต้ WTO ที่มีขอบเขตและมาตรการในการควบคุมกฎระเบียบต่างๆ ของประเทศสมาชิกได้อนุญาตให้ประเทศสมาชิกสามารถกำหนดกฎระเบียบหรือมาตรการทางสุขอนามัย และกำหนดระดับในการคุ้มครองได้ด้วยตนเอง ประเทศสมาชิกจึงมีภาระในการพิสูจน์ถึงอันตรายที่มีความเป็นไปได้ว่าจะเกิดขึ้นด้วยเช่นกัน กลายเป็นเรื่องยากในการหาหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่มีความน่าเชื่อถือมายืนยันเนื่องจากมีความยุ่งยากซับซ้อนในการพิสูจน์ อีกทั้งการทดลองทางวิทยาศาสตร์ก็ยังไม่เอื้ออำนวยให้พิสูจน์ถึงความเชื่อมโยงอย่างเฉพาะเจาะจงด้านความเสี่ยงสุขภาพที่ได้อ้างเป็นเหตุผลในการออกมาตรการสุขอนามัย รวมถึงไม่อาจหาหลักฐานทางวิทยาศาสตร์มารับรองได้ภายในเวลาอันสั้น ด้วยข้อจำกัดต่างๆ ที่ไม่อาจหาข้อสรุปได้ในทันทีว่ากฎระเบียบหรือมาตรการทางสุขอนามัยของประเทศนั้นๆ เป็นการพยายามป้องกันความเสี่ยงที่มีต่อชีวิตหรือสุขภาพจริงหรือไม่ ทำให้ WTO จำต้องตีความและกำหนดเงื่อนไขให้ชัดเจนยิ่งขึ้น เพื่อใช้เป็นบรรทัดฐานให้มีความสอดคล้องกับสถานการณ์ที่เปลี่ยนไป แต่ในขณะเดียวกัน ก็ต้องป้องกันมิให้ประเทศสมาชิกใช้หลัก Precautionary Principle เป็นเครื่องมือในการกีดกันทางการค้าอย่างแอบแฝงด้วย ซึ่งข้อพิพาทแต่ละกรณีที่ WTO ได้ตัดสินเสร็จสิ้นไปแล้ว บ่อยครั้งได้กลายเป็นที่วิพากษ์วิจารณ์ทั้งในแวดวงของนักวิชาการและผู้บริโภคกันเป็นอย่างมากถึงความไม่เหมาะสมต่อสถานการณ์ความเสี่ยงสุขภาพที่มีอยู่ในระหว่างที่มีการตัดสินข้อพิพาทนั้นๆ ด้วยเหตุนี้ ผู้เขียนจึงได้ศึกษาข้อพิพาทที่มีส่วนเกี่ยวข้องหรือมีการอ้างถึงหลัก Precautionary Principle ซึ่งมีรายละเอียดและความซับซ้อนอยู่มาก ประกอบกับคำวินิจฉัยขององค์กรระงับข้อพิพาทของ WTO ที่มีมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน เพื่อพิจารณาว่าคำวินิจฉัยทั้งหลายนั้น ได้กำหนดหลักเกณฑ์และขอบเขตในการบังคับใช้ รวมถึงได้กำหนดเงื่อนไขในการปรับใช้หลัก Precautionary Principle ภายใต้ความตกลง SPS ไว้อย่างไรบ้าง และในปัจจุบันนี้ยังสามารถใช้เป็นบรรทัดฐานได้อยู่อีกหรือไม่