DOI: 10.14457/tu.the.2023.480
title: ประสิทธิภาพในการใช้อำนาจของคณะกรรมาธิการ สภาผู้แทนราษฎร

description: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิเคราะห์ประสิทธิภาพการใช้อำนาจของคณะกรรมาธิการ สภาผู้แทนราษฎรไทย ด้วยวิธีการศึกษาค้นคว้าและรวบรวมข้อมูลจากตำรา บทความในวารสาร รายงาน งานวิจัย และวิทยานิพนธ์ รวมถึงแนวทางการดำเนินงานของคณะกรรมาธิการ ทั้งภาษาไทยและภาษาต่างประเทศจากเว็บไซต์และสื่อสารสนเทศอื่น ๆ โดยมีการศึกษาหลักการและแนวความคิดเกี่ยวกับการควบคุมการบริหารราชการแผ่นดินอันเป็นการใช้อำนาจของสภาในการตรวจสอบและถ่วงดุลฝ่ายบริหารตามหลักการแบ่งแยกอำนาจ และการควบคุมการบริหารราชการแผ่นดินโดยระบบคณะกรรมาธิการซึ่งเป็นกลุ่มคณะบุคคลหรือสภาขนาดเล็ก (Little Legislature) ที่มีความคล่องตัวในการช่วยแบ่งเบาภารกิจของสภาให้เกิดประสิทธิภาพ ในประเด็นต่อมาจะเป็นการศึกษาวิเคราะห์ประสิทธิภาพการใช้อำนาจของคณะกรรมาธิการ สภาผู้แทนราษฎร ประเทศสหรัฐอเมริกา และคณะกรรมาธิการของสภาสามัญ ประเทศอังกฤษ เพื่อนำมาประยุกต์ใช้ในการกำหนดแนวทางเพิ่มประสิทธิภาพในการใช้อำนาจของคณะกรรมาธิการ สภาผู้แทนราษฎรไทย ซึ่งจะนำไปสู่ข้อเสนอแนะมาตรการทางกฎหมายและอื่น ๆ ได้อย่างเหมาะสมการใช้อำนาจของคณะกรรมาธิการ สภาผู้แทนราษฎรไทย เป็นไปตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 129 และข้อบังคับการประชุมสภาผู้แทนราษฎร พ.ศ. 2562 โดยจากการศึกษาวิเคราะห์พบประสิทธิภาพในการใช้อำนาจ ได้แก่(1) หน้าที่และอำนาจในทางนิติบัญญัติยังขาดความมีอิสระ เพราะฝ่ายบริหารยังคงมีอิทธิพลในการพิจารณาร่างกฎหมายของคณะกรรมาธิการวิสามัญ ประกอบกับการพิจารณา ร่างกฎหมายยังคงมุ่งเน้นที่กระบวนการมากกว่าการแสวงหาข้อมูลข้อเท็จจริงให้ครอบคลุมรอบด้าน ในขณะเดียวกันการมอบหมายภารกิจการพิจารณาร่างกฎหมายให้แก่คณะกรรมาธิการวิสามัญที่จัดตั้งขึ้นเพียงชั่วคราวทำให้สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรส่วนใหญ่มีโอกาสเพียงเล็กน้อยในการพัฒนาความเชี่ยวชาญด้านกฎหมาย และคณะกรรมาธิการสามัญยังขาดการพัฒนาบทบาทและความเชี่ยวชาญในการพิจารณาร่างกฎหมาย (2) หน้าที่และอำนาจในการควบคุมการบริหารราชการแผ่นดินของคณะกรรมาธิการยังไม่สามารถถ่วงดุลฝ่ายบริหารได้อย่างเข้มแข็ง เนื่องจากสภาพปัญหาความซ้ำซ้อนในการปฏิบัติหน้าที่ของจำนวนคณะกรรมาธิการสามัญที่มากเกินไปจนนำไปสู่ความยุ่งยากในการกำหนดขอบเขตอำนาจที่ไม่มีความชัดเจน การอนุมัติร่างพระราชบัญญัติงบประมาณรายจ่ายประจำปีและการติดตามการใช้จ่ายงบประมาณยังไม่มีความเป็นอิสระจากฝ่ายบริหาร การตรวจสอบการบริหารราชการแผ่นดินตามนโยบายของรัฐบาลยังขาดประสิทธิภาพในการจัดทำข้อมูลเชิงลึกอย่างเป็นระบบ ส่งผลให้ไม่มีอิทธิพลอย่างเพียงพอให้ฝ่ายบริหารตัดสินใจปรับเปลี่ยนนโยบายให้มีคุณภาพและแก้ไขปัญหาประเทศทั้งระบบได้อย่างยั่งยืนทั้งนี้ การพัฒนาส่งเสริมให้ฝ่ายนิติบัญญัติใช้อำนาจอย่างมีประสิทธิภาพไม่เพียงแต่มุ่งเน้นให้ฝ่ายนิติบัญญัติสามารถสนับสนุนฝ่ายบริหารในการบริหารประเทศให้เกิดประโยชน์สูงสุดต่อประชาชนได้ดีเท่านั้น แต่จะต้องเสริมสร้างให้การดำเนินภารกิจสามารถตรวจสอบและถ่วงดุลฝ่ายบริหารได้อย่างเข้มแข็ง ด้วยการยกระดับขีดความสามารถในการทำหน้าที่ของพรรคการเมืองเสียงข้างน้อยในสภาให้มากยิ่งขึ้น พร้อมทั้งมุ่งเน้นการพัฒนาบทบาทให้คณะกรรมาธิการสามัญเข้ามามีส่วนร่วมในการพิจารณาร่างกฎหมาย รวมทั้งติดตามตรวจสอบการดำเนินภารกิจของหน่วยงาน ในการตรวจสอบประสิทธิภาพการบังคับใช้กฎหมาย ตลอดจนพิจารณาปรับลดจำนวนของคณะกรรมาธิการสามัญให้มีความสอดคล้องกับกระทรวงหรือกิจกรรมที่สำคัญและจำเป็นของฝ่ายบริหาร กำหนดขอบเขตอำนาจของคณะกรรมาธิการสามัญให้มีความชัดเจนและกำหนดมาตรการรองรับในกรณีที่อาจเกิดความซ้ำซ้อนในการทำหน้าที่โดยคำนึงถึงรวดเร็วและการประสานงานที่มีประสิทธิภาพ กำหนดอำนาจและสิทธิในการสอบหาข้อเท็จจริงไว้ในข้อบังคับการประชุมอย่างละเอียดรอบด้าน เพื่อสนับสนุนการเข้าถึงข้อมูลที่สำคัญและจำเป็นต่อการดำเนินภารกิจให้มากขึ้น เช่น กำหนดวิธีการแสวงหาข้อเท็จจริงในรูปแบบต่าง ๆ ที่หลากหลายทั้งภายในและภายนอกรัฐสภาอย่างเป็นระบบและเป็นรูปธรรม เพื่อใช้เป็นหลักฐานประกอบการพิจารณาร่างกฎหมายให้มีคุณภาพและจัดทำรายงานให้เกิดประสิทธิภาพของข้อมูลที่มีอิทธิพลให้ฝ่ายบริหารเกิดการปรับปรุงนโยบายให้ดียิ่งขึ้น การใช้กลไกผู้เชี่ยวชาญในการสนับสนุนการจัดทำข้อมูลและลดภาระงาน การติดตามผลการปฏิบัติหน้าที่ของฝ่ายบริหารตามข้อเสนอแนะของคณะกรรมาธิการอย่างจริงจังต่อเนื่อง และในกรณีที่คณะกรรมาธิการประสบปัญหาที่ฝ่ายบริหารไม่ให้ความร่วมมือ คณะกรรมาธิการสามารถนำมาตรการอื่นมาใช้ได้ตามความเหมาะสม เช่น การตั้งกระทู้ถามรัฐมนตรี การใช้สื่อประชาสัมพันธ์ การเสนอญัตติขออภิปรายไม่ไว้วางใจหรืออภิปรายทั่วไปโดยไม่มีการลงมติ เป็นต้น