DOI: 10.17026/ar/yd8eib
title: Opgraving, variant begeleiding rioolreconstructie Kostverloren te Groningen, gemeente Groningen (GR)

description: Aanleiding voor het onderzoek was de vervanging van het riool in de wijk Kostverloren. Op historische kaarten is te zien dat het gebied waar nu de wijk ligt altijd als weiland in gebruik is geweest totdat de wijk werd aangelegd in de jaren 1960. Het onderzoeksgebied ligt in een vlakte van getijafzettingen, waarin zich twee vegetatiehorizonten hebben ontwikkeld. Palynologisch onderzoek naar de onderste vegetatiehorizont heeft aangetoond dat deze zich ontwikkeld moeten hebben gedurende of na de bronstijd. 

Er is tijdens de werkzaamheden een groot aantal archeologische sporen en lagen aangetroffen. De grootste groep sporen betreft kuilen. Ook zijn sloten, een gracht, palen en paalkuilen, waterputten en restanten van muren, uitbraaksleuven en stiepen gevonden. De sporen dateren vooral uit de nieuwe tijd, uit de periode 1600-1900.

Binnen het onderzoeksgebied ligt de historische boerderijplaats Donghorn. Van deze boerderijplaats is aan de noordkant van het onderzoeksgebied is een aantal sporen en structuren teruggevonden, bestaande uit een deel van de gracht die rondom de boerderijplaats lag, twee elkaar mogelijk in tijd opvolgende waterputten en een aantal stiepen. Ook zijn hier op de kwelder ophooglagen aangetroffen die kunnen worden gerelateerd aan de boerderij-plaats. De vondst van kogelpotaardewerk in sporen en lagen in en rond de boerderijplaats geven aan dat de boerderijplaats een laatmiddeleeuwse oorsprong moet hebben. De boerderij zelf is in 1939 gesloopt. 

Uit de vele tichelkuilen die binnen het onderzoeksgebied zijn gevonden, blijkt dat het gebied in de vroege en midden-nieuwe tijd is gebruikt voor kleiwinning ten behoeve van de baksteenindustrie. Langs het Reitdiep stonden in het verleden verschillende kalkovens, zoals zichtbaar op historisch-topografische kaarten vanaf het midden van de 16e eeuw. Uit archeologisch proefsleuvenonderzoek op het perceel Friesestraatweg 137a, de locatie van de kalkfabriek ‘de Etna’, blijkt dat hier behalve resten van kalkovens ook aanwijzingen zijn dat op of zeer nabij dit perceel mogelijk al vanaf de late middeleeuwen bakstenen en dakpannen gefabriceerd zijn. Aangezien de aangetroffen tichelkuilen dicht bij het Reitdiep en -met name- het perceel Friesestraatweg 137a liggen, lijkt het aannemelijk dat onder andere binnen het huidige onderzoeksgebied de klei werd gewonnen die nodig was voor deze industrie.

Alle tichelkuilen worden afgedekt door een oude bouwvoor. Vanaf het begin van de 19e eeuw is het onderzoeks-gebied vooral als landbouwgrond in gebruik geweest. De meeste van de aangetroffen sloten binnen het onderzoeks-gebied betreffen perceelsloten en zijn zichtbaar op de Kadastrale Minuut uit het begin van de 19e eeuw. Het aangetroffen vondstmateriaal in zowel de kuilen, sloten en de oude bouwvoor lijkt stadsafval te betreffen dat is aangevoerd met grond om de kuilen te dempen en/of als bemesting voor de landbouwpercelen. 

Aan de zuidkant van het onderzoeksgebied, in werkput 1, zijn sloten en sporen aangetroffen die te maken hebben met de weg die in ieder geval vanaf de 18e eeuw langs het Hoendiep liep. Deze sporen bestaan uit een bermsloot en uit sporen die tijdens het veldwerk als ‘uitbraaksleuven’ zijn benoemd, maar die mogelijk locaties kunnen zijn waar het wegdek van het destijds onverharde Hoendiep kuilen vertoonde die zijn opgevuld/ geëgaliseerd met puin. 

Het jongste spoor betreft een munitie-springput uit (of vlak na) de Tweede Wereldoorlog. De put is gegraven met het doel de munitie onschadelijk te maken. Deze put is destijds gegraven buiten de stad, tussen de landbouwgronden. De wijk Kostverloren is aangelegd in de jaren 1950/1960. Bij de bouw van de wijk is deze munitie-springput blijkbaar niet opgemerkt.