DOI: 10.14457/wu.res.2016.6
title: การรับรู้ประสบการณ์การเรียนการสอนด้วย การเรียนรู้เชิงรุก ตามมุมมองของอาจารย์ผู้สอน ในรายวิชาปฏิบัติการพยาบาลอนามัยชุมชน

description: ผลการวิจัยที่ผ่านมาซึ่งใช้แนวคิด การเรียนรู้เชิงรุก ในการพัฒนาการเรียนการสอนสาขาพยาบาลศาสตร์ ส่วนใหญ่ได้จากมุมมองของนักศึกษาพบว่ามีผลดีต่อการเรียนรู้ แต่ยังไม่พบผลการวิจัยจากมุมมองของอาจารย์ผู้สอนซึ่ง ยังใหม่ ต่อการใช้แนวคิดนี้ในการเรียนการสอนรายวิชาปฏิบัติการพยาบาลแต่อย่างใด คณะผู้วิจัยจึงสนใจจะศึกษานำร่อง ด้วยการถอดประสบการณ์ การรับรู้การใช้ การเรียนรู้เชิงรุก ของผู้สอนซึ่ง"ยังใหม่" ต่อแนวคิดนี้โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษา 1) การรับรู้ความหมาย ความเข้าใจ และทัศนติต่อ การเรียนรู้เชิงรุก 2) กระบวนการสอน เทคนิควิธีการสอนต่าง ๆ ที่ได้ใช้และเชื่อว่าเป็น การเรียนรู้เชิงรุก และ 3) สิ่งที่สนับสนุน หรือเป็นปัญหา อุปสรรคต่อการเรียนการสอน ตามมุมมองของอาจารย์ผู้สอน ผู้ให้ข้อมูล เป็นอาจารย์ประจำในภาควิชาการพยาบาลสาธารณสุขศาสตร์ ที่สนใจจะใช้แนวคิดนี้ เต็มใจจะให้ข้อมูล และได้ทำการสอน/คุมฝึกภาคปฏิบัติงานในชุมชน/พื้นที่แหล่งฝึกในรายวิชาปฏิบัติการพยาบาลอนามัยชุมชน ในปีการศึกษาที่ผ่านมา วิธีการศึกษาเป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ เก็บรวบรวมข้อมูลด้วยวิธีการต่าง ๆ ดังนี้ (1) การสัมภาษณ์เชิงลึก(รายบุคคล) อาจารย์ผู้สอน จำนวน 5 ถึง 6 ราย โดยใช้แนวร่างคำถาม เพื่อสอบถามเกี่ยวกับ 1)การรับรู้ ความหมาย ความเข้าใจ และทัศนคติ ต่อ การเรียนรู้เชิงรุก 2) กระบวนการสอนเทคนิควิธีการสอนต่าง ๆ ที่ผู้สอนได้ใช้ในการเรียนการสอนภาคปฏิบัติ ซึ่งเชื่อว่าเป็น การเรียนรู้เชิงรุก 3) สิ่งที่สนับสนุน (ความสำเร็จ) หรือ ปัญหา อุปสรรค ที่ทำให้การสอนด้วยวิธีการนี้ไม่ประสบความสำเร็จ (2) การสังเกตอย่างมีส่วนร่วมในขณะคุมฝึกปฏิบัติในชุมชน และ (3) การศึกษาจากข้อมูลเอกสารต่าง ๆ ที่เกี่ยวข้อง เช่น สมุดบันทึกสะท้อนคิดของนักศึกษา ข้อมูลผลการประเมินรายวิชาโดยนักศึกษา การวิเคราะห์ข้อมูล เมื่อได้ข้อมูลที่อิ่มตัวแล้วจะทำการวิเคราะห์เนื้อหา จำแนกเป็นประเด็นตามเนื้อหาที่ค้นพบ โดยมีการตรวจสอบการแปลความข้อมูลด้วยวิธีการตรวจสอบสามเส้า ผลการวิจัย ผู้ให้ข้อมูลส่วนใหญ่รับรู้เข้าใจ ต่อความหมาย และมีทัศนคติในเชิงบวกต่อ การเรียนรู้เชิงรุก ทุกคนเห็นว่าจำเป็นและเหมาะสมที่จะนำไปใช้ในรายวิชาปฏิบัติฯ ในการจัดการเรียนการสอน การใช้เทคนิควิธีการสอน ส่วนใหญ่นำไปปรับใช้โดยล้อตามขั้นตอน/กระบวนการพยาบาลในงานอนามัยชุมชนโดยมีเทคนิควิธีการสอนบางส่วนที่เหมือนกัน และมีบางส่วนที่(อาจ)แตกต่างกัน อภิปรายผลเมื่อวิเคราะห์ข้อมูล โดยมองในภาพรวม พบว่าผู้สอนส่วนใหญ่ได้ใช้เทคนิควิธีการสอนที่หลากหลาย และปรับใช้ได้อย่างเหมาะสมกับสถานการณ์จริง ตามบริบทของชุมชน/พื้นที่แหล่งฝึก ทั้งนี้ เมื่อดูในรายละเอียด พบว่าสามารถจัดแบ่ง รูปแบบ เทคนิควิธีการสอน ได้เป็น2 ลักษณะ คือ 1) รูปแบบ/เทคนิคการสอนที่เป็นกลาง ผู้สอนทุกคนเชื่อว่าดีและได้ใช้ด้วยกันเช่น วิธีการให้นักศึกษาดำเนินการวางแผนและนำประชุมปรึกษาด้วยตนเอง การให้ผู้เรียนได้คิดออกแบบ จัดทำสื่อ/นวัตกรรม การเขียนสะท้อนคิดเป็นรายบุคคล การใช้เกมประกอบการสอนเป็นต้น หรือ 2) รูปแบบ เทคนิควิธีการสอน ที่ไม่(อาจ)พบได้บ่อยนัก ผู้สอนส่วนหนึ่งได้ใช้จัดเป็น "เอกลักษณ์เฉพาะตน" ตามความเชื่อและประสบการณ์ของตัวผู้สอน เช่น การทำให้ดูเป็นต้นแบบ การจับมือทำร่วมกันไปกับผู้เรียน (ด้วยความรักแบบพ่อแม่สอนลูก) เป็นต้นสิ่งที่สนับสนุน หรือปัญหาอุปสรรค มีหลายปัจจัย ได้แก่ ด้านตัวของผู้สอน ด้านตัวของผู้เรียนด้านชุมชน พื้นที่แหล่งฝึก หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง และด้านของระยะเวลาที่จำกัดในการฝึกปฏิบัติ สรุปและข้อเสนอแนะ ข้อมูลที่ได้บ่งชี้ว่า แม้ผู้สอนจะยังใหม่ ต่อการใช้แนวคิด การเรียนรู้เชิงรุก แต่การมีทัศนคติที่ดีและความตั้งใจจริงในการนำไปใช้ ทำให้ผู้สอนสามารถประยุกต์ใช้เทคนิควิธีการสอนด้วย การเรียนรู้เชิงรุก ในรายวิชาปฏิบัติการพยาบาลอนามัยชุมชน ได้เป็นอย่างดี ภาควิชา/คณะฯ จึงควรสนับสนุนจัดให้มีการแลกเปลี่ยนเรียนรู้กระบวนการ เทคนิควิธีการสอน การจัดการแก้ไขปัญหาอุปสรรค ระหว่างผู้สอนด้วยกันเพื่อประโยชน์สูงสุดต่อผู้เรียน (นักศึกษา)