DOI: 10.17026/dans-226-pmgq
title: Bewogen verleden: Bovensteweg en Schijfweg-Noord te Kessel; aardgastransportleidingtracé Odiliapeel-Melick (A-665), catalogusnummers 57 en 58; gemeente Peel en Maas; archeologisch onderzoek: proefsleuven, opgraving en begeleiding.

description: &lt;p&gt;In opdracht van N.V. Nederlandse Gasunie heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau in 2012 een proefsleuvenonderzoek met doorstart naar een opgraving en een fysisch-geografische begeleiding uitgevoerd binnen aardgastransportleidingtracé A-665 te Kessel in de gemeente Peel en Maas. Het betreft de locaties Bovensteweg (vindplaats 57) en Schijfweg-Noord (vindplaats 58).&lt;br&gt;Het proefsleuvenonderzoek had het doel de aard, omvang, datering, kwaliteit (gaafheid en conservering) en diepteligging van eventuele archeologische resten of grondsporen te bepalen teneinde tot een waardestelling te komen van de ten gevolge van de aanleg van de aardgastransportleiding bedreigde onderzoeksgebieden. De fysisch-geografische begeleiding had ten doel te komen tot een volledige fysisch-geografische documentatie van de profielwand van de leidingsleuf.&lt;br&gt;Uit het onderzoek kwam naar voren dat de vindplaatsen zich in een complex Maaslandschap bevinden, gekenmerkt door een afwisseling van geulen, rivierduinen en overstromingspakketten op verschillende Maasterrassen. Met betrekking tot archeologie, is duidelijk geworden dat vindplaats 57 vrijwel leeg was; behalve één kuil (zonder dateerbaar materiaal), werden hier tijdens het veldwerk geen archeologische sporen of vondsten aangetroffen. Vindplaats 58 heeft wel enkele belangwekkende archeologische sporen en vondsten opgeleverd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In vindplaats 58 zijn vrijwel alle sporen en vondsten aangetroffen in één sleuf (WP 6). Over het gehele onderzoeksgebied werden fragmenten handgevormd aardewerk en enkele vuursteenafslagen en -werktuigen verzameld. Dit materiaal werd verspreid in de verschillende overstromingspakketten aangetroffen, zonder enige sporencontext. Een concentratie vuurstenen artefacten lijkt op basis van landschapsanalyse afkomstig te zijn van een hoger gelegen rivierduin; het gaat dus vooral om secundair gedepositioneerd materiaal. Op typologische gronden worden de artefacten in het Mesolithicum en het Neolithicum gedateerd. In de oorspronkelijke kampementen vond bewerking van stenen werktuigen plaats, waarschijnlijk rondom haardjes. Het relatief geringe aantal artefacten (n = 87) is wellicht een aanduiding dat de rivierduin eerder extensief dan intensief werd gebruikt. De aanwezigheid van importen uit Zuid-Limburg en Vlaams-Brabant duiden op contacten met het zuiden.&lt;br&gt;Naast deze vondsten kwamen drie kuilen (S 7, S 27, S 43) tevoorschijn. S 43 was zonder vondsten.&lt;br&gt;S 7 bevatte aardewerk uit de Midden Romeinse tijd en is middels 14C-onderzoek ook gedateerd in deze periode. Vanwege de vage contouren kan worden verondersteld dat het spoor een kleine, met cultureel materiaal opgevulde, natuurlijke depressie is. S 27 betreft een rechthoekige kuil met onder andere vroeg-middeleeuws (Merovingisch) gebruiksaardewerk (ook volgens 14C-datering) en ongeveer 150 stukken metaalslak (gewicht bijna 2 kg). Het betreft ijzerrijke smeedslak, silicaatrijke smeedslak en stukken haardwand. Gezien het grote aantal slakken is het aantrekkelijk om te veronderstellen dat S 27 een zogenaamd smidsgraf is. Dergelijke graven kwamen sporadisch voor in de Merovingische periode en worden gekenmerkt door bijgaven die duiden op het smeedambacht.&lt;br&gt;Slakken worden echter slechts sporadisch aangetroffen in dergelijke graven. Daarom, en gelet op het ontbreken van smeedswerktuigen, is een interpretatie als afvalkuil van onder andere smeedsafval waarschijnlijker. Ook op basis van het aardewerk ligt een interpretatie als graf niet voor de hand; grafcontexten uit deze perioden bevatten doorgaans veel minder potten. Ook op basis van het aardewerk wordt dus gedacht aan een interpretatie als afvalkuil. Dit verklaart echter niet de eveneens aangetroffen rij rechtopgaande stenen. Op basis van het ontbreken van een logische functionele verklaring, kan daarom ook worden gedacht aan een rituele depositie.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het prehistorische handgevormde aardewerk is aanzienlijk gefragmenteerd en verweerd. De datering loopt uiteen van het Midden Neolithicum tot de Romeinse tijd. De meeste scherven (75%) dateren uit de periode Late Bronstijd-Romeinse tijd. Geen van de scherven is afkomstig uit grondsporen; al het materiaal bevond zich in bodemlagen. Dit kan erop wijzen dat het materiaal verspoeld is, maar de scherven zijn niet sterk afgerond. Het lijkt dus te gaan om ofwel materiaal dat over een korte afstand verspoeld is, of om afval uit de directe omgeving.&lt;br&gt;Het latere aardewerk dateert voornamelijk uit de Romeinse tijd. Daarnaast zijn kleine hoeveelheden gevonden uit achtereenvolgens de Merovingische en Karolingische tijd, de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd. Het materiaal is sterk verweerd en gefragmenteerd, hetgeen op transport/ verspoeling vanaf nabijgelegen locaties duidt. Dit geldt echter niet voor het Merovingische aardewerk uit S 27 (waaronder een ongeveer half-complete knikwandpot). Behalve gebruiksaardewerk is er ook bouwmateriaal aangetroffen in de vorm van (enkele stukjes) verbrande leem en (vooral) Romeinse dakpannen. Sommige stukken zijn dusdanig groot dat het onwaarschijnlijk is dat ze over grote afstanden zijn verplaatst. Het aardewerk en bouwmateriaal duiden op bewoning in de nabije omgeving gedurende de Midden Romeinse tijd en de Middeleeuwen.&lt;br&gt;Er is ook een aantal natuurstenen objecten verzameld. Het merendeel hiervan is afkomstig uit de Merovingische kuil S 27, waarin een deel van de stenen een rechte rij vormden. Het natuursteen is niet ter plaatse gewonnen, maar is van elders aangevoerd; wellicht vanuit de Duitse Vulkaneifel bij Mayen.&lt;br&gt;Metalen objecten bestonden uit recente vondsten uit de bouwvoor, een spijker uit een Romeins spoor en een spijker en stukje brons uit S 27. Uit S 27 kwamen tevens twee kleine kraaltjes en drie stukjes glas, die goed passen binnen de Merovingische context van het spoor. S 27 bevatte eveneens een gering aantal zeer kleine verbrande bot fragmentjes en botgruis.&lt;br&gt;Vanwege de hoge graad van fragmentatie en verbranding kan er geen informatie uit worden verzameld.&lt;br&gt;Botanische macroresten uit de Romeinse kuil (S 7) en (alweer) S 27 leverden gelukkig wel informatie op. In de Romeinse tijd had men klaarblijkelijk de beschikking over verscheidene tarwesoorten, in ieder geval spelt en brood- of harde tarwe, maar mogelijk ook emmertarwe. Daarnaast kon bedekte gerst worden gedetermineerd. De onkruiden lijken erop te duiden dat tenminste een deel van het graan van vrij voedselarme gronden afkomstig is, waarbij gedacht moet worden aan de aangrenzende zandgronden. Het monster uit de Merovingische periode (uit S 27) bevatte weinig materiaal, maar voldoende om ook voor die periode te kunnen concluderen dat men over zowel gerst als tarwe beschikte. In beide perioden at men in ieder geval hazelnoten, maar hieruit moet vooral worden geconcludeerd dat er ook planten in het wild verzameld werden. Hoewel hier niet aangetroffen, zullen dit naast de hazelnoot ook planten als bramen, wilde appels en bosbessen zijn geweest.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Relatie archeologie-landschap&lt;br&gt;De fysisch-geografische begeleiding heeft geresulteerd in een gedetailleerd inzicht in de genese, aard en datering van de verschillende landschapselementen ter plaatse. De belangrijkste onderscheiden lithogenetische sedimenten zijn: vlechtende rivierafzettingen, oeverafzettingen, restgeulafzettingen, en rivierduinen.&lt;br&gt;Ten aanzien van de archeologische sporen en vondsten uit WP 6 kan het volgende worden geconcludeerd:&lt;br&gt;- Een klein aantal van de vuurstenen artefacten uit de periode Mesolithicum-IJzertijd was ingebed in het rivierduinzand; mogelijk lagen ze in situ op de rivierduin. Het merendeel van de vuursteenvondsten is echter aangetroffen op de plek waar de restgeul in de ondergrond schuilgaat die de rivierduin heeft afgesneden. Het moet zodoende om (van de rivierduin) verspoeld vondstmateriaal gaan.&lt;br&gt;- De Romeinse kuil (S 7) was ingebed in de post-neolithische oeverafzettingen. De kuil uit de Vroege Middeleeuwen (S 27) lag ook in dergelijke afzettingen, zij het op een hoger niveau. Deze afzettingen lagen dus vanaf circa 4,9 duizend jaar geleden (Laat Neolithicum) tot in ieder geval de Romeinse tijd aan het maaiveld. Het bovenliggende zandige overstromingsdek is post-Romeins.&lt;br&gt;- De meeste vondsten stammen uit de Romeinse tijd en lagen vooral in de oeverafzettingen. Aangezien in de oeverafzettingen een Romeins en een vroeg-middeleeuws spoor zijn ingebed, is het mogelijk dat dat de vondsten uit deze periode op die plaats in situ lagen. De oeverafzettingen lagen vanaf de Late Prehistorie en in de Romeinse tijd aan het maaiveld; vanaf de Middeleeuwen zijn ze door het jongere zanddek zijn afgedekt. In dat opzicht is het opmerkelijk dat in de oeverafzettingen vrijwel geen archeologische grondsporen zijn aangetroffen. Nog opvallender is het dat de enige grondsporen aanwezig waren in de zone waar de oeverafzettingen de restgeul afdekken, terwijl op de hogere goed ontwaterde (en dus voor bewoning geschiktere) delen geen sporen aanwezig waren. Het feit dat in de nattere zone wel sporen aanwezig waren en in de drogere zone niet, doet vermoeden dat de ontwatering mogelijk van invloed is geweest op de zichtbaarheid van sporen. De hogere terreindelen waren immers sterk verbruind, als gevolg waarvan grondsporen vervaagd kunnen zijn, terwijl dit in de lagere delen niet speelt. Ook erosie kan een rol hebben gespeeld. Gezien de ligging nabij een restgeul, die bij hoogwater als eerste weer watervoerend werd, is het niet onwaarschijnlijk dat de oorspronkelijke bodem op de oevers van de restgeul door snelstromend water is weggeslagen, samen met de eventueel daarin ingebedde archeologische resten.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Aanbevelingen&lt;br&gt;Binnen het tracé van de aardgastransportleiding is het archeologisch onderzoek op de vindplaatsen 57 en 58 afgerond; voor deze gebieden gelden geen restricties voor toekomstige verstoringen.&lt;br&gt;Buiten de proefsleuven moet echter ter hoogte van WP 6 en WP 24 rekening gehouden worden met vindplaatsen uit de Steentijd, de Romeinse tijd en de Middeleeuwen. Ter hoogte van genoemde sleuven bevindt het archeologisch niveau zich op een diepte van 60-70 cm -Mv. In deze zone dient, om te voorkomen dat de vindplaats buiten de leidingsleuf verloren gaat, rekening gehouden te worden met de volgende adviezen:&lt;br&gt;- binnen de werkstrook mag na verwijdering van bouwvoor niet gereden worden alvorens wordt opgehoogd (worteldoek, zand, rijplaten);&lt;br&gt;- er dienen beschermende maatregelen genomen te worden om rijschade te beperken (ophogen, rijplaten);&lt;br&gt;- geen bodemingrepen (zoals frezen) dieper dan 50 cm -Mv.&lt;/p&gt;
description: Date: 2012-12-31
description: &lt;p&gt;Deze dataset is in mei 2017 gepubliceerd. Op 19 augustus 2019 is de dataset aangevuld met een nalevering, bestaande uit de scans van de veldtekeningen (folder Tekeningen).&lt;/p&gt;