DOI: 10.14457/tu.the.2016.805
title: เสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นกับการละเมิดอำนาจศาลรัฐธรรมนูญ

description: ในรัฐเสรีประชาธิปไตย การแสดงความคิดเห็นของสาธารณชนต่อองค์กรผู้ใช้อำนาจรัฐ เจ้าหน้าที่รัฐ และการทำงานของรัฐ เป็นสิ่งที่สนับสนุนหลักการประชาธิปไตย ดังนั้น การแสดงความคิดเห็นต่อองค์กรรัฐและเจ้าหน้าที่รัฐจึงได้รับความคุ้มครองตามรัฐธรรมนูญโดยถือเป็นเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็น ส่วนสื่อมวลชนก็เป็นกลไกสำคัญในการส่งผ่านเรื่องราวที่เกิดขึ้นในสังคมให้สาธารณชนได้รับทราบ และตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐอีกทางหนึ่ง ดังนั้น การรายงานข่าวเกี่ยวกับองค์กรรัฐและเจ้าหน้าที่รัฐจึงได้รับความคุ้มครองตามรัฐธรรมนูญเช่นกัน โดยถือเป็นเสรีภาพของสื่อมวลชนศาลรัฐธรรมนูญเป็นองค์กรผู้ใช้อำนาจรัฐฝ่ายตุลาการ ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการพิจารณาและวินิจฉัยข้อพิพาททางรัฐธรรมนูญ ได้แก่ การตรวจสอบกฎหมายมิให้ขัดต่อรัฐธรรมนูญ และการควบคุมการใช้อำนาจขององค์กรตามรัฐธรรมนูญให้อยู่ในกรอบที่รัฐธรรมนูญกำหนด การแสดงบทบาทของศาลรัฐธรรมนูญขัดแย้งกับองค์กรของรัฐ นักวิชาการ ประชาชนตลอดเวลา โดยเฉพาะอย่างยิ่งเมื่อศาลต้องเข้าไปวินิจฉัยข้อพิพาททางการเมือง หรือการเข้าไปยุติวิกฤตทางการเมือง ความขัดแย้งเหล่านี้ทำให้ศาลรัฐธรรมนูญตกเป็นเป้าหมายของการวิจารณ์ทั้งการแสดงความไม่เห็นด้วย, ไม่ยอมรับ และการแสดงออกด้วยวิธีรุนแรงอย่างไม่อาจหลีกเลี่ยงได้แม้ว่าเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นจะได้รับการรับรองไว้ในรัฐธรรมนูญ แต่การแสดงออกด้วยวิธีรุนแรงอาจทำให้ศาลรัฐธรรมนูญไม่สามารถดำเนินการพิจารณาคดีต่อไปได้ ดังนั้น ศาลรัฐธรรมนูญจึงต้องมีอำนาจลงโทษฐานละเมิดอำนาจศาล หรือที่เรียกว่า “ความผิดฐานละเมิดอำนาจศาล” เพื่อยับยังการก่อความไม่สงบเรียบร้อยหรือการขัดขวางกระบวนพิจารณาคดีของศาลได้ทันที อย่างไรก็ดี อำนาจของศาลรัฐธรรมนูญไทยในปัจจุบันมีเพียงการไล่บุคคลที่ขัดขวางการพิจารณาคดีออกไปจากบริเวณศาล หรือดำเนินคดีอาญาฐานขัดขวางการพิจารณาพิพากษาคดีของศาลเท่านั้น การดำเนินคดีอาญาจะต้องอาศัยเวลาและการไล่บุคคลออกจากบริเวณศาลก็ไม่เพียงพอต่อการควบคุมสถานการณ์ให้อยู่ในความสงบ ด้วยเหตุนี้ ฝ่ายนิติบัญญัติจึงต้องตรากฎหมายว่าด้วยความผิดฐานละเมิดอำนาจศาลรัฐธรรมนูญเป็นการเฉพาะเพื่อให้ศาลรัฐธรรมนูญมีอำนาจควบคุมกระบวนพิจารณาคดีรัฐธรรมนูญมิให้ถูกขัดขวางโดยมิชอบด้วยกฎหมาย ความผิดฐานละเมิดอำนาจศาลเป็นความผิดอาญาเฉพาะ ซึ่งมี 4 ประเภท ได้แก่ การไม่ปฏิบัติตามคำสั่งศาล, การประพฤติตนไม่เรียบร้อยในบริเวณศาล, การสร้างอิทธิพลเหนือคดี, และการทำให้ศาลเสียชื่อเสียง เฉพาะการสร้างสร้างอิทธิพลเหนือคดีและการทำให้ศาลเสียชื่อเสียงถือเป็นข้อจำกัดเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นและเสรีภาพของสื่อมวลชน ดังนั้น การกำหนดขอบเขตความผิดที่ไม่เหมาะสมจะทำให้สิทธิเสรีภาพถูกจำกัดอย่างเกินจำเป็น ในระหว่างพิจารณาคดี การแสดงความคิดเห็นและการรายงานข่าวอันเกี่ยวข้องกับการพิจารณาคดีของศาลภายในห้องพิจารณาคดี จะถูกจำกัดเสรีภาพอย่างเด็ดขาด เว้นแต่ศาลอนุญาต กรณีถือเป็นความผิดฐานละเมิดอำนาจศาล อย่างไรก็ดี การแสดงความคิดเห็นและการรายงานข่าวเกี่ยวกับการพิจารณาคดีภายนอกห้องพิจารณาคดี จะต้องถูกจำกัดเสรีภาพด้วยความผิดฐานละเมิดอำนาจศาลเมื่อบุคคลซึ่งมีความน่าเชื่อถือแสดงความคิดเห็นอันเป็นการสร้างอิทธิพลเหนือคดี ส่วนการรายงานข่าวของสื่อมวลชนที่เป็นการสร้างอิทธิพลเหนือคดีก็ดี การรายงานข่าวที่ทำให้คู่ความต้องเสียชื่อเสียงก็ดี การแสดงความคิดเห็นของบุคคลหรือการรายงานข่าวที่ทำให้ศาลเสียชื่อเสียงก็ดี ไม่อาจถูกจำกัดเสรีภาพด้วยความผิดฐานละเมิดอำนาจศาล ภายหลังศาลพิพากษาคดี การแสดงความคิดเห็นและการรายงานข่าวเกี่ยวกับการพิจารณาและการทำคำวินิจฉัยคดีอาจทำให้องค์กรศาลและตุลาการศาลต้องเสียชื่อเสียง แต่การจำกัดเสรีภาพในการแสดงความคิดเห็นและเสรีภาพของสื่อมวลชนด้วยความผิดฐานละเมิดอำนาจศาลก็ดี,ความผิดอาญาฐานดูหมิ่นศาลหรือตุลาการศาลก็ดี, ความผิดอาญาฐานหมิ่นประมาทก็ดี, หรือเงื่อนไขการวิจารณ์ศาลที่ต้องกระทำโดย “สุจริตด้วยวิธีการทางวิชาการ” ก็ดี ขัดต่อหลักประชาธิปไตย และหลักความได้สัดส่วน อย่างไรก็ดี ศาลรัฐธรรมนูญที่ต้องเสียชื่อเสียงอาจดำเนินคดีอาญาแก่บุคคลที่หมิ่นประมาทศาลจนถึงขนาดทำลายความมั่นคงแห่งรัฐ ส่วนตุลาการที่ได้รับความเสียหายมีสิทธิดำเนินคดีหมิ่นประมาทหรือดูหมิ่นทางแพ่งได้ แต่จำเลยต้องได้รับโอกาสแก้ข้อหาว่าเป็นการวิจารณ์ “โดยสุจริตและเพื่อประโยชน์สาธารณะ” อนึ่ง การไม่ปฏิบัติตามคำวินิจฉัยหรือคำสั่งชี้ขาดของศาลเป็นการคับคดี หาใช่การไม่ปฏิบัติตามคำสั่งศาลอันเป็นความผิดความผิดฐานละเมิดอำนาจศาลไม่