DOI: 10.17026/dans-zfb-vss2
title: Harderwijk waterfront Zuid, deelgebied Boulevard/Strandeiland, gemeente Harderwijk; archeologisch vooronderzoek: proefsleuven.

description: &lt;p&gt;In opdracht van de gemeente Harderwijk heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau van 20 maart tot en met 5 april 2006 een waarderend veldonderzoek in de vorm van proefsleuven uitgevoerd in verband met de geplande herinrichting van het Waterfront Zuid, deelgebied Boulevard/Strandeiland in Harderwijk. Het primaire doel van het proefsleuvenonderzoek was het toetsen en aanvullen van de gespecificeerde archeologische verwachting voor het onderzochte gebied, waarbij het in eerste instantie ging om het (al dan niet) vaststellen van de aanwezigheid van archeologische resten. Voorts diende het onderzoek zich te richten op de kwaliteit (gaafheid en conservering), aard, datering, omvang en diepteligging van eventueel aanwezige archeologische resten. Het onderzoek vond plaats op drie eerder gedefinieerde vindplaatsen. Op vindplaats 1, de Hoge Brug voor de Hoge Bruggepoort, zijn de restanten van een havenbrug blootgelegd. De havenbrug lag in de lijn der verwachting exact voor de Bruggepoort. De aangetroffen resten bestonden uit parallelle rijen houten palen van naald- en eikenhout. Buiten de rijen palen van dennenhout zijn twee forse eiken houten palen waargenomen. Deze vertegenwoordigen de restanten van de oudst aangetroffen fase van de havenbrug uit de vroege 17e eeuw. De overige resten zijn van een reparatiefase en dateren uit het eind van de 18e eeuw en vormen waarschijnlijk een havendam of oeverversteviging. De havendam of oeverversteviging is vanaf het begin van de 19e eeuw opgenomen in het voor de stadsmuur gewonnen land. Op vindplaats 2, de Lage Brug voor de Vischpoort, is de tweede havenbrug aangetroffen. Van deze brug zijn slechts drie eiken houten palen waargenomen, die qua omvang en grootte hetzelfde zijn als de eiken palen van de oudere fase van de Hoge Bruggepoort. Aan de oostzijde van de havenbrug is een scheeps- wrak gevonden. Het betreft een punter met een visbun. Dergelijke schepen werden gebruikt om de levende vis van het moederschip naar de stad (Visch- markt) te brengen. Het scheepswrak dateert waarschijnlijk van vlak na het midden van de 17e eeuw. Mede door de afdekking met verschillende kleipakketten, de hoge grondwaterstand en de directe nabijheid van de voormalige Zuiderzee zijn de structuele resten, bestaande uit houten palen, liggende houtdelen en het houten scheepswrak uitzonderlijk goed bewaard gebleven. De aangetroffen resten maken deel uit van de oudere infrastructuur van de haven van de Hanzestad uit de Late Middel- eeuwen en Nieuwe Tijd. De oudste houten resten dateren uit het begin van de 17e eeuw. De jongste resten dateren uit het eind van de 18e eeuw. De resten zijn aangetroffen op een diepte van ca. 2 meter onder het huidige maaiveld. De aangetroffen mobilia bestaan uit aardewerk en metaal. Het oudst aangetroffen aardewerk dateert uit de 14e eeuw; het jongste materiaal loopt door tot de eerste helft van de 19e eeuw. Op vindplaats 3 in de zuidoosthoek van het plangebied zijn niet, de met enig voorbehoud verwachte sporen aangetroffen van een door de zee weggeslagen deel van de middeleeuwse bebouwing of in zee gestorte resten van de in 1581 gesloopte dwangburcht. Op deze locatie is een min of meer natuurlijke bodem- opbouw vastgesteld. De vele plantenresten in de bodemlagen duiden op een oever voor de stadsmuur. Op grond van de resultaten van het proefsleuvenonderzoek wordt aanbevolen de archeologische resten in situ te behouden. Behoud van de archeologische resten is echter, gezien het vergevorderde ontwerpstadium, het zeer ingrijpende karakter van de geplande graafwerkzaamheden en de kwetsbaarheid van de archeologische resten niet op alle plaatsen mogelijk. Voorgesteld wordt om alle graafwerkzaam- heden dieper dan 125 cm –Mv in het deelgebied Boulevard/Strandeiland archeologisch te begeleiden. De kans op het aantreffen van toevalsvondsten, als bijvoorbeeld houten palen en resten van boten, is namelijk dermate groot, dat indien bij extensieve begeleiding telkens de bouwwerkzaamheden zouden moeten worden gestaakt, er voortdurende vertraging zal optreden. Na aanleg van een door een archeoloog bepaald niveau, kunnen eventuele archeologische resten, met behulp van een Global Positioning System (GPS) eenvoudig ingemeten en gedocumenteerd worden, waarna de graafwerkzaamheden hervat kunnen worden. Vindplaats 1, de havenbrug en later havendam of oeverversteviging, ter hoogte van de Hoge Bruggepoort kan als archeologisch object behouden blijven. Voor- gesteld wordt om de brug als een dam in het water te visualiseren en deze als cultuurhistorisch element op te nemen in het ontwerpplan van de herinrichting van het Waterfront. Indien dit niet mogelijk is wordt voorgesteld een deel van de havenbrug nader te onderzoeken door middel van een opgraving met beperkte omvang. Vindplaats 2 ligt ter hoogte van de toekomstige brug naar het Dolfinariumeiland. In principe kan het deel van de oude havenbrug vanuit de Vischpoort tot aan werkput 2 behouden blijven. Op deze locatie wordt voorgesteld aanvullend onderzoek, in de vorm van een opgraving, uit te voeren. Het vervolgonderzoek dient zich in eerste instantie te richten op het bergen van het scheepswrak. Daarnaast is het van belang een groter deel van de havenbrug te onderzoeken om deze nader te dateren en te toetsen of de vondst van het wrak op toeval berust, of dat meerdere door de inrichtingsplannen bedreigde scheepswrakken verborgen liggen onder de huidige Boulevard. Op vindplaats 3 zijn geen aanwijzingen voor de aanwezigheid van archeologische resten aangetroffen. Toch is het incidenteel voorkomen van archeologische resten niet uitgesloten. Hierbij moet onder andere worden gedacht aan resten van boten, houten palen van golfbrekers en beschoeiingen. Bij het aantreffen van mogelijk behoudenswaardige resten in het deelgebied Boulevard/Strandeiland wordt het bevoegd gezag (gemeente Harderwijk en de Rijksdienst voor het Oudheidkundig Bodemonderzoek als adviseur) direct op de hoogte gesteld. Het bevoegd gezag bepaalt of de archeologische resten daad- werkelijk behoudenswaardig zijn en welke vervolgstappen genomen moeten worden. In principe kunnen, na documentatie en berging van niet behoudens- waardige resten, de graafwerkzaamheden hervat worden.&lt;/p&gt;