DOI: 10.14457/tu.the.2017.752
title: เพศภาวะ เพศวิถี ประสบการณ์ชีวิตของกะเทยในคุก

description: การศึกษาเรื่องนี้เป็นการศึกษากลุ่มผู้ที่มีความหลากหลายทางเพศ นั่นคือ กะเทย ซึ่งเป็นกลุ่มที่ถูกมองว่ามีเพศภาวะและเพศวิถีที่ไม่เป็นไปตามบรรทัดฐานรักต่างเพศ ถูกมองว่า “ผิดปกติ” หรือ “เบี่ยงเบน” เมื่อกะเทยได้ทำผิดกฎหมายถูกจองจำในคุก ก็ยิ่งสร้างตราประทับให้แก่พวกเธอทำให้มี“ความเป็นชายขอบซ้ำซ้อน” (Multiple Marginalities) ดังนั้น การศึกษาในครั้งนี้สนใจการใช้ชีวิตประจำวันภายในคุกของกะเทย ประสบการณ์และมุมมองเกี่ยวกับเพศภาวะและเพศวิถีทั้งก่อนและหลังติดคุก รวมทั้งการหาทางเลือก และต่อรองกับการใช้ชีวิตร่วมกับผู้ต้องขังอื่นๆ และต่อกฎเกณฑ์ภายในคุกว่าเป็นอย่างไร โดยใช้แนวคิดความหลากหลายทางเพศ กระบวนทัศน์เชิงประกอบสร้างทางสังคม (Social construction) กระบวนทัศน์เควียร์ (Queer Theory) แนวคิดสถาบันเบ็ดเสร็จของเออร์วิง กอฟฟ์แมน (Erving Goffman) และแนวคิดอำนาจและวาทกรรมของมิเชล ฟูโกต์ (Michel Foucault) มาเป็นกรอบในการมองปรากฏการณ์ งานศึกษาครั้งนี้อาศัยระเบียบวิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research)  เพื่อทำความเข้าใจประสบการณ์ชีวิตของกะเทย จำนวน 10 คน ผ่านการเล่าประวัติชีวิต (Life History) การสัมภาษณ์แบบเจาะลึก (In-depth interview) และการสังเกตการณ์ (Observation)ผลการศึกษา พบว่า การใช้ชีวิตประจำวันในคุกได้สร้างความยากลำบากให้แก่กะเทยทุกคนไม่ว่าจะติดคุกมาแล้วกี่ครั้ง เนื่องจากกฎเกณฑ์ที่เคร่งครัด การต้องปฏิบัติตามกิจวัตรประจำวันที่ตายตัว การถูกจับจ้องตลอดเวลาจากผู้คุม บริบทเช่นนี้ทำให้กะเทยต้องคอยระมัดระวังพฤติกรรมของตนเองเพื่อไม่ทำผิดระเบียบและไม่ถูกลงโทษ กะเทยต้องเผชิญกับกับกระบวนการปลดเปลื้องตัวตน (Goffman, 1961) หรือการลดหรือลบความหมายเชิงสัญญะที่ผูกพันกับร่างกายและส่วนต่างๆ ของร่างกายให้เหลือน้อยที่สุดเพื่อประกอบสร้างขึ้นใหม่โดยทำงานผ่านกลไกระเบียบวินัยเพื่อให้เป็นร่างกายที่ว่านอนสอนง่าย (Foucoult,1991 อ้างถึงใน สายพิณ ศุพุทธมงคล, 2542 น. 10-11) เช่น ต้องฝากของที่แสดงถึงตัวตนไว้ด้านนอก ถูกตัดผมสั้นเกรียน สวมใส่เครื่องแบบนักโทษ ฝึกระเบียบแถว และปฏิบัติกิจวัตรซ้ำๆ เป็นต้น นอกจากนี้กะเทยยังต้องใช้ชีวิตร่วมกับผู้ต้องขังชายคนอื่นๆ ภายใต้สภาพแวดล้อมที่ไม่เหมาะสมกับพวกเธอ สิ่งเหล่านี้ทำให้พวกเธอรู้สึกอึดอัด กังวลใจ และไม่เป็นส่วนตัวยังพบว่า ในมิติเพศภาวะและเพศวิถี กะเทยสำรวจ เรียนรู้ ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม อารมณ์ และความปรารถนาทางเพศของพวกเขาไปตามช่วงชีวิต (life cycle) และสัมพันธ์กับผู้คนที่พวกเธอติดต่อปฏิสัมพันธ์ด้วย เช่น ก่อนติดคุก กะเทยบางคนแต่งกายแบบผู้หญิง แปลงเพศ ขณะที่บางคนจะแต่งกายแบบผู้หญิง เฉพาะเวลาที่พวกเธอต้องการ กะเทยบางคนมีแฟนหรือคู่รัก ขณะที่บางคนไม่มีคนรัก แต่มีเพศสัมพันธ์กับผู้ชายแบบครั้งคราว เมื่อพวกเธอต้องใช้ชีวิตในคุก แม้พวกเธอไม่สามารถใช้ชีวิตด้านเพศได้อย่างอิสระ แต่พวกเธอก็พอมีทางเลือกและต่อรองอยู่บ้าง เช่น การแอบดัดแปลงเครื่องแต่งกายให้รัดรูป การแต่งหน้าอ่อนๆ การไว้ผมยาวกว่าทรงผู้ต้องขังปกติ การแอบติดกิ๊บและรัดผมเป็นทรงต่างๆ นอกจากนี้กะเทยยังเข้าไปเป็นสมาชิกใน “บ้าน” ซึ่งเป็นการรวมกลุ่มที่ไม่เป็นทางการของนักโทษภายในคุก เพื่อให้ได้รับการดูแล รวมทั้งการมีคู่รักที่เป็นผู้ต้องขังชายและมีความสัมพันธ์ทางเพศกัน เป็นที่น่าสังเกตว่าก่อนติดคุก กะเทยที่มีคนรักต้องทำหน้าที่ดูแลการกินอยู่และให้เงินคู่รักชาย แต่เมื่ออยู่ในคุก กะเทยกลับเป็นฝ่ายได้รับการดูแลและการช่วยเหลือทางการเงินจากนักโทษชายที่เป็นคู่รัก กะเทยบางคนมีคู่รักครั้งแรกเมื่อมาอยู่ในคุก และสามารถเปิดเผยตัวตนด้านเพศได้มากขึ้นกว่าตอนอยู่นอกคุกจึงเห็นได้ว่าการใช้ชีวิตประจำวันและประสบการณ์ด้านเพศภาวะและเพศวิถีของกะเทยในคุกมีลักษณะลักลั่น (paradoxical) ในแง่หนึ่งกฎเกณฑ์และอำนาจภายในคุกได้ “ปลดเปลื้อง” ร่างกาย ตัวตนและชีวิตด้านเพศของพวกเธอ แต่ในอีกด้านหนึ่งคุกกลับเป็นพื้นที่ที่กะเทยพอจะเปิดเผยตัวตนด้านเพศ ได้เรียนรู้ สำรวจเพศภาวะและเพศวิถีที่ถูกปรับเปลี่ยนและลื่นไหลของพวกเธอ