DOI: 10.17026/dans-xyu-nwk9
title: Getuigen Verhalen, Reis van de Razzia, interview met Bernard Holleman

description: BERNARD HOLLEMAN (NL) &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Bernard Holleman zat in het praktijkjaar van de HTS toen hij onder druk van familie, vooral van zijn grootmoeder, mee is gegaan met de razzia. Samen met vrienden van ‘Onesimus’, een christelijke jongensvereniging, kwam hij terecht in de ‘Johannahoeve’ bij Ede. Daar heeft hij gewerkt aan loopgraven. Na een keelontsteking en een zere kies kreeg hij van een plaatselijke dokter een ziekteverlofbrief. Hij is terug naar huis gelopen. Zijn logeeradressen onderweg vond hij bij verschillende familieleden in het land.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Eenmaal in Rotterdam aangekomen kon hij aan het werk bij Jamin, die nu toegerust was op het werken voor de gaarkeukens. Uit angst voor verraad of ontdekking sliep hij iedere nacht op een ander adres dan zijn thuisadres wat bekend was bij de gemeentelijke administratie. Hij vertelt over de Hongerwinter, de voedseldroppings en hoe nodig deze waren. En, als zijn vrouw naast hem komt zitten, vertellen ze samen over hun verkeringstijd, over het Rotterdam van rond de eeuwwisseling en aan het begin van de oorlog.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Inhoud bestand _data:&lt;br&gt;Verslag geïnterviewde met foto's van zijn toenmalige verblijfplaats in Oosterbeek&lt;/p&gt;

SAMENVATTING ONDERWERP. &lt;p&gt;Op de avond van 9 november 1944 werd er een cordon rond Rotterdam en Schiedam gelegd door het Duitse leger. Alle belangrijke bruggen en strategische punten waren afgezet, trams reden niet meer en het telefoonverkeer was geblokkeerd. Op de twee daarop volgende dagen werden ruim 52.000 Rotterdammers en Schiedammers tussen de zeventien en veertig jaar oud opgepakt en afgevoerd richting Duitsland om daar dwangarbeid te verrichten in veelal beroerde omstandigheden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De Razzia van Rotterdam is een van de grootste klopjachten die het Duits Nationaalsocialistische regime heeft gehouden. Het verzetsblad Vrij Nederland reageerde dan ook geschokt, het schreef op 14 december 1944: ‘Vijftigduizend Nederlandse mannen laten zich als schapen wegvoeren en evenzoveel vrouwen zien toe hoe hun mannen en zoons weerloos naar Hitlers slachtbank worden geleid’.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het project Reis van de Razzia is gebaseerd op gefilmde getuigenissen van mannen die de razzia en de daaropvolgende reis hebben meegemaakt, om een hiaat in de geschiedschrijving te vullen en om inzicht te geven in de gebeurtenissen aan de hand van het thema "Handelingsruimte van een individu in een samenleving onder druk".&lt;/p&gt;&lt;p&gt;
description: BERNARD HOLLEMAN (EN) &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Bernard Holleman was in his practical year at the HTS when, under pressure from his family, especially his grandmother, he joined the raid. Together with friends from ‘Onesimus’, a Christian boys’ association, he ended up in the ‘Johannahoeve’ near Ede. There he worked on trenches. After a sore throat and a sore tooth, he received a sick leave letter from a local doctor. He walked back home. He found his places to stay along the way with various relatives in the country.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Once he arrived in Rotterdam, he was able to start working at Jamin, which was now equipped to work for the soup kitchens. For fear of betrayal or discovery, he slept every night at a different address than his home address, which was known to the municipal administration. He talks about the Hunger Winter, the food drops and how necessary they were. And, when his wife sits down next to him, they talk about their courtship, about Rotterdam around the turn of the century and at the beginning of the war.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;File contents _data:&lt;br&gt;Report interviewee with photos of his former residence in Oosterbeek&lt;/p&gt;

SUMMARY OF THE SUBJECT. On the evening of 9 November 1944, a cordon was placed around Rotterdam and Schiedam by the German army. All important bridges and strategic points were closed off, trams were no longer running and telephone traffic was blocked. On the following two days, more than 52,000 Rotterdammers and Schiedammers between the ages of seventeen and forty were arrested and taken to Germany to perform forced labour there, often in appalling conditions. 
The Rotterdam Raid was one of the largest manhunts that the German National Socialist regime ever conducted. The resistance newspaper Vrij Nederland reacted with shock, writing on 14 December 1944: ‘Fifty thousand Dutch men let themselves be led away like sheep and just as many women watch as their husbands and sons are led defenceless to Hitler’s slaughterhouse’. 
The project Journey of the Razzia is based on filmed testimonies of men who experienced the raid and the subsequent journey, to fill a gap in the historiography and to provide insight into the events based on the theme "Maneuverability of an individual in a society under pressure”.
description: BERNARD HOLLEMAN (NL) &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Bernard Holleman war im praktischen Jahr an der HTS, als er sich der Razzia unter dem Druck seiner Familie, insbesondere seiner Großmutter, anschloss. Zusammen mit Freunden von „Onesimus“, einem christlichen Jungenverein, landete er im „Johannahoeve“ in der Nähe von Ede. Dort arbeitete er an Schützengräben. Nach Halsschmerzen und einem schmerzenden Zahn erhielt er von einem örtlichen Arzt einen Krankschreibungsbrief. Er ging zurück nach Hause. Unterwegs kam er bei verschiedenen Verwandten im Land unter.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Nach seiner Ankunft in Rotterdam konnte er für Jamin arbeiten, der nun für die Arbeit in den Suppenküchen gerüstet war. Aus Angst vor Verrat oder Entdeckung schlief er jede Nacht an einer anderen Adresse als seiner Heimatadresse, die der Gemeindeverwaltung bekannt war. Er spricht über den Hungerwinter, die Essenstropfen und wie notwendig sie waren. Und als seine Frau neben ihm Platz nimmt, reden sie gemeinsam über ihre Liebe, über Rotterdam um die Jahrhundertwende und den Beginn des Krieges.&lt;/p&gt;

&lt;p&gt;Inhalt der Datei _data:&lt;br&gt;Bericht des Interviewpartners mit Fotos seines damaligen Wohnsitzes in Oosterbeek&lt;/p&gt;

ZUSAMMENFASSUNG THEMA. Am Abend des 9. November 1944 errichtete die deutsche Armee eine Sperre um Rotterdam und Schiedam. Alle wichtigen Brücken und strategischen Punkte wurden abgesperrt, Straßenbahnen fuhren nicht mehr und der Telefonverkehr war unterbrochen. An den beiden folgenden Tagen wurden über 52.000 Einwohner Rotterdams und Schiedams im Alter zwischen 17 und 40 Jahren festgenommen und nach Deutschland verschleppt, um dort unter oft entsetzlichen Bedingungen Zwangsarbeit zu verrichten.
Die Razzia in Rotterdam war eine der größten Menschenjagden, die das nationalsozialistische Regime in Deutschland jemals durchgeführt hat. Die Widerstandszeitung Vrij Nederland reagierte schockiert und schrieb am 14. Dezember 1944: „Fünfzigtausend Niederländer ließen sich wie Schafe abführen und ebenso viele Frauen mussten zusehen, wie ihre Männer und Söhne wehrlos zu Hitlers Schlachthaus geführt wurden.“. Das Projekt „Journey of the Razzia“ basiert auf gefilmten Zeugenaussagen von Männern, die die Razzia und die anschließende Reise miterlebt haben, um eine Lücke in der Geschichtsschreibung zu schließen und unter dem Thema „Der Handlungsspielraum eines Individuums in einer Gesellschaft unter Druck“ Einblicke in die Ereignisse zu geben.
description: Reis van de Razzia