DOI: 10.17026/ar/0py3jt
title: Bureauonderzoek 0489160 BO Eemsdelta Zijldijk

description: In oktober en november 2023 is in opdracht van Visser & Smit Hanab bv door Antea Group een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor de Fivelweg/Kolkweg/Kalverstraat/Honderdsterweg/Schoolstraat in Zijldijk (gemeente Eemsdelta). Aanleiding voor het onderzoek is de verzwaring van het energienet. Het gaat om een tracé van een lengte van ongeveer 2700 m en een sleufbreedte van 1,5 m. Waar er geen mantelbuis wordt toegepast, zal er gegraven worden. Er zal tot circa 1 m-mv worden ontgraven. Op sommige plekken zal ook moeten worden gezaagd in het asfalt. Voor de precieze plannen wordt er verwezen naar de tekening in de bijlage. De exacte locatie wordt echter in het veld bepaald. Er zal nog op civieltechnisch vlak veel worden bepaald en worden besproken met de betrokken partijen. Zijldijk ligt in een zeeboezem waaronder pleistoceen zand aanwezig is. In het pleistoceen werd dit gebied bedekt met zand, toebehorend tot de Formatie van Boxtel. Deze afzettingen werden in de koude, periglaciale omstandigheden tijdens de laatste ijstijd (Weichselien, 116.000 – 11.000 jaar geleden). De top van dit pakket ligt op -13,5 m +NAP. Aan het begin van het Holoceen werd het klimaat natter en warmer. Als een resultaat van zeespiegelstijging kwam de regio in een getijdenzone te liggen. Door de getijdenwerking was het gebied niet toegankelijk voor de mens. In het gebied ontstond rond 100 na Christus de Fivelboezem waaruit de review de Fivel landinwaarts kon stromen. Hierdoor ontstonden er kwelderruggen langs geulen en kreken. Deze afzettingen behoren tot de Formatie van Naaldwijk en liggen op een diepte van 0 tot -13,5 +NAP. De afzettingen bestaan uit siltige klei. De kleipakketten kunnen worden afgewisseld met fijne zandbanen. Door continue opslibbing raakte de Fivelboezem in de middeleeuwen dichtgeslibd. De dichtgeslibde kwelder trok door de vruchtbare bodem weer mensen aan die zich met name op de kwelderruggen vestigden. Vanaf de 13e eeuw werd het gebied ingepolderd en ontstonden er ook in de laaggelegen delen van de Fivelboezem dorpen, waaronder Zijldijk. Zijldijk is een lintdorp, ontstaan aan de van noord naar zuid lopende Fiveldijk, die is aangelegd door monniken van Wittewierum. Deze monniken legden al sluizen, aqueductus in Sonde in novalibus, aan in de regio sinds 1272. Zijldijk werd volgens het dijkenbestand van de provincie Groningen rond 1317 aangelegd. Het dorp Zijldijk wordt als eerst genoemd in historische bronnen rond 1437. De plaatsnaam verwijst naar de verdwenen uitwateringssluis (zijl) van de nu verzande rivier de Fivel. De oudste nog bestaande huizen dateren uit het eind van de 18e eeuw. Op de kadastrale minuut is te zien dat er aan de Fivelweg en de Honderdsterweg enige bebouwing was. Op Topotijdreis is af te lezen dat het dorp wordt uitgebreid in de jaren 20 en 30 van de 20e eeuw. In de jaren 70 groeit het dorp aan de noordzijde. Volgens onderzoeken in de directe omgeving is er nog geen vindplaats aangetroffen. De historische kern van Zijldijk is een onbeschermd AMK monument. Verder zijn er binnen het planen onderzoeksgebied geen archeologische waarden met een duidelijke context aangetroffen. Ook bevindt het plangebied zich voornamelijk in de wegbermen van reeds bestaande wegen. De bodem is hier waarschijnlijk al geroerd door de aanleg van de weg en reeds bestaande kabelbedden, zoals een KLIC melding heeft aangetoond. Daarnaast worden de vrijstellingsgrenzen voor K&L werkzaamheden niet overschreden. Het advies is om het plangebied vrij te geven. Dit is een advies. Het nemen van een selectiebesluit is voorbehouden aan het bevoegd gezag, in dezen de gemeente Eemsdelta. Selectieadvies Libau (adviseur gemeente Eemsdelta) Op 18 juni 2024 heeft de adviseur van de gemeente geadviseerd om voor twee delen van het tracé een proefsleuvenonderzoek (variant archeologische begeleiding) uit te voeren. Dit betreft aan het noordeinde van het tracé, waar het tracé ombuigt richting het oosten ter hoogte van Fivelweg 3. Het tweede deel waar er een archeologische begeleiding wordt geadviseerd betreft aan de oostzijde Fivelweg, tussen huisnummers 49 en 57. Dit omdat hier nieuwe kabelsleuven worden gegraven in mogelijk ongeroerde grond en deze delen van het tracé zich bevinden in een zone van middelhoge tot hoge verwachting en hoge waarde. Het nemen van een besluit is voorbehouden aan de gemeente, in dezen de gemeente Eemsdelta.