DOI: 10.17026/dans-xpa-d9rp
title: Culemborg-Parijsch, van Bronstijd tot Middeleeuwen Culemborg-Parijsch, van Bronstijd tot Middeleeuwen

description: &lt;p&gt;ADC ArcheoProjecten heeft een archeologische opgraving uitgevoerd naar twee vindplaatsen in het plangebied Parijsch-Zuid te Culemborg. In het plangebied zal nieuwbouw worden gerealiseerd. Diverse vooronderzoeken vanaf 1997 tot 2010 hadden reeds aangetoond dat binnen de grenzen van het plangebied diverse vindplaatsen schuilgingen. Voor onderhavig onderzoek zou het gaan om vindplaats 10 en 45. De eerste betrof een nederzettingsterrein uit de Volle Middeleeuwen, en op de tweede mochten stratigrafisch gescheiden vondst-en sporenniveaus, daterend in het Laat-Neolithicum - Vroege Bronstijd en de Midden-Bronstijd B - Vroege IJzertijd, verwacht worden.&lt;br&gt;Het plangebied heeft een oppervlakte van ca. 1,8 ha. In het gebied zijn 25 werkputten aangelegd met een totale oppervlakte van ca. 1,4 ha.&lt;br&gt;Op vindplaats 45 zijn sporen en vondsten aangetroffen uit twee bewoningsperioden. De eerste dateert uit de Midden-Bronstijd B (ca. 1500 tot 1100 v. Chr.) en bestaat uit een bewoond erf met daarop een voor deze periode klassieke grote boerderij van bijna 25 meter en een schuurtje.&lt;br&gt;Verder mogen een waterput en vermoedelijk ook enkele spiekers voor de opslag van landbouwproducten tot dit erf gerekend worden. De bewoning heeft maar kort geduurd want er zijn geen aanwijzingen dat er meer dan één boerderij heeft gestaan of dat deze nog eens grondig is verbouwd. De levensduur van een boerderij schatten we op 50 tot 75 jaar en wellicht heeft op deze plek maar één tot twee generaties gewoond. Wanneer het erf precies in gebruik is geweest in het tijdsbestek van 400 jaar is niet duidelijk. Het gevonden aardewerk en de andere vondsten laten geen scherpere datering toe.&lt;br&gt;Vervolgens is de vindplaats voor zeker enkele eeuwen verlaten om pas weer in de Vroege IJzertijd (800-500 v. Chr.) opnieuw bewoond te worden. Ook in deze periode treffen we een erf van waarschijnlijk een paar duizend vierkante meter met daarop een boerderij en enkele kleinere bijgebouwtjes zoals spiekers. De vondst van twee waterputten doet vermoeden dat dit erf iets langer in gebruik is geweest dan het erf uit de Bronstijd, maar zeker is dat niet. Ook voor dit erf zijn er geen aanwijzingen dat het langer dan maximaal 75 jaar in gebruik is geweest.&lt;br&gt;Het vondstmateriaal dat is aangetroffen op het erf laat zich voor een deel eerder aan het eind van de Vroege IJzertijd dateren dan aan het begin en dus kunnen we met enige voorzichtigheid stellen dat de bewoning zeer waarschijnlijk in de 6e eeuw v. Chr. plaats zal hebben gehad.&lt;br&gt;Na de IJzertijd zijn er geen aanwijzingen meer voor bewoning op vindplaats 45.&lt;br&gt;Anders is dit voor vindplaats 10, direct langs de Prijsseweg. Hier heeft bewoning in de Middeleeuwen plaatsgevonden, al ontbreekt het aan plattegronden van boerderijen die daar het ultieme bewijs voor vormen. Het zijn de randstructuren zoals een op zichzelf staande potstal, een zogenaamde roedeberg en enkele (afval)kuilen die verraden dat er op deze plek een erf uit de Middeleeuwen heeft gelegen waarop ongetwijfeld ook een boerderij heeft gestaan. Deze lag vermoedelijk net ten noordoosten van het deel dat is onderzocht en dus net buiten het deel van de vindplaats die verstoord zal worden.&lt;br&gt;De opeenvolging van verschillende structuren en greppelsystemen laten zien dat het erf tenminste op twee momenten in gebruik is geweest. Een eerste gebruiksfase ligt in de periode tussen 1120 en 1175 na Chr. In die tijd is in ieder geval de roedeberg of hooiberg aangelegd. Aansluitend is in de periode 1175 - 1250 een potstal op het erf gebouwd. Vermoedelijk hebben we dus te maken met een bewoond erf gedurende ca. 100 jaar. Uit de tijd van na de bewoning is er op het onderzochte deel van vindplaats 10 nog wel aardewerk gevonden, daterend tot ca. 1350, maar lijkt het erf zelf niet meer bewoond. Mogelijk was de bewoning opgeschoven naar de dichtstbijzijnde woonkern en was het onderzoeksgebied slechts nog in gebruik als akker waarop wat afval uit de woonkern terecht kwam. Het verschuiven van de bewoning in de 14e eeuw naar een bewoningskern rond één van de eerste kerken is iets wat we veelvuldig tegenkomen in het rivierengebied.&lt;br&gt;De vermoede bewoning uit het Laat-Neolithicum en/of Vroege Bronstijd is niet aangetroffen en met slechts twee geïsoleerd gelegen erven uit de Brons- en IJzertijd kunnen we nauwelijks een bijdrage leveren aan de bewoningsgeschiedenis van dit deel van Culemborg. Het onderzoek heeft echter genoeg gegevens opgeleverd om een aanzet tot synthese te geven ter afsluiting van dit rapport.&lt;/p&gt;