DOI: 10.17026/ar/gfoots
title: Archeologische Begeleiding Plangebied Kollerijweg 18, Woltersum, Gemeente Groningen

description: Ter plaatse van het onderzoeksgebied is een bodemopbouw aangetroffen met een (sub)recent verstoorde bovenlaag, op ophooglagen van de wierde, plaatselijk op Afzettingen van Duinkerke Ib, plaatselijk op Hollandveen, op Afzettingen van Duinkerke 0. Het maaiveld lag op een hoogte van circa 0.3 - 0.6 meter +NAP. Ter plaatse van het onderzoeksgebied werden de sleuven aangelegd tot een diepte van circa 1.6 meter beneden het maaiveld (circa 1.25 meter –NAP). Op dat niveau was de natuurlijke ondergrond nog niet bereikt en bestonden de aangetroffen bodemlagen alleen uit de opgebrachte lagen van de wierde. 
Met behulp van een vijftal boringen rondom de woning, die zijn uitgevoerd vanuit de bodem van de reeds gegraven sleuven tot een diepte van 2.8 - 3.2 meter –NAP, is aanvullende informatie verkregen met betrekking tot de diepere bodemopbouw De top van de natuurlijke afzettingen is ter plaatse van deze boringen aangetroffen op een diepte van circa 1.55 - 1.80 meter –NAP, aflopend van zuidoost naar noordwest. 
De top van de oude ophooglagen van de wierde is aangetroffen vanaf een diepte van circa 0.3 - 0.5 meter –NAP. De dikte van het oude ophoogpakket van de wierde bedroeg nog circa 1.3 - 1.5 meter. De top van de Afzettingen van Duinkerke Ib werd ter plaatse van Boring nr. 4 en 5 aangetroffen op een diepte van circa 1.55 meter –NAP. Mogelijk betreft dit een oeverafzetting van het Fivel-systeem. De top van het Hollandveen werd alleen ter plaatse van Boring nr. 4 aangetroffen, op een diepte van circa 2.0 meter –NAP. De top van de Afzettingen van Duinkerke 0 werd aangetroffen op een diepte van 1.7 - 2.1 meter –NAP.
Hoewel de oudste ophooglagen van de wierde en de onderliggende top van de natuurlijke ondergrond niet zijn bereikt, moet op basis van het gedateerde vondstmateriaal worden geconcludeerd dat de bewoning ter plaatse van de wierde in ieder geval in het begin van de 1ste eeuw na Chr. reeds aanwezig was. Bij het onderzoek is echter slechts een zeer klein deel van de noordwestelijke randzone van de wierde onderzocht. Het kan dan ook niet worden uitgesloten dat elders onder de wierde een (iets ouder) huispodium aanwezig is, waarvan ter plaatse van het onderzoeksgebied geen sporen/ lagen zijn aangesneden. Tevens kan ook de mogelijkheid van een oudere vlaknederzetting in de top van de natuurlijke afzettingen niet worden uitgesloten. Gezien de interpretatie van de jongste natuurlijke afzettingen als Afzettingen van Duinkerke Ib zou het nederzettingsterrein op zijn vroegst aan het einde van de Late IJzertijd kunnen zijn gesticht.
Wat opvalt, is dat de periode van de Romeinse Tijd kwalitatief en kwantitatief het best vertegenwoordigd is bij het vondstmateriaal dat in de verschillende ophooglagen is aangetroffen. Tevens is tijdens deze periode het belangrijkste aandeel in de ophoging van de wierde tot stand gekomen. Vermoedelijk was toen ter plaatse van de onderzoekslocatie een erf aanwezig, in de nabijheid van een huisplaats. Van bebouwing uit de Romeinse Tijd zijn echter geen herkenbare resten aangetroffen. De onderzoekslocatie lag in de begintijd aan de rand van de wierde, maar kwam door verdere ophoging en uitbreiding van de wierde iets centraler te liggen. Met name in de Vroege Middeleeuwen is de wierde nog iets vergroot in noordwestelijke richting.
Het eerste stadium van ophoging is uitgevoerd met klei die werd gewonnen in de omgeving (kwelder), terwijl tijdens een tweede fase een ophooglaag is opgebracht die bestond uit mest. Volgend op deze ophogingen ontstond een humeuze, venige/ mestrijke bewoningslaag die groeide door ophoging met onder meer huisvuil en misschien ook werd beïnvloed door bodembewerking. Op basis van in de Romeinse Tijd gedateerd aardewerk in lagen in het bovenste segment van de wierde zou moeten worden geconcludeerd dat de wierde ter plaatse van het zuidelijke en oostelijke deel van het onderzoeksgebied in deze tijd al een hoogte had bereikt van bijna 1.4 meter, tot een niveau van circa 0.4 meter –NAP.
Op basis van het archeobotanisch onderzoek kan worden geconcludeerd dat er in die periode sprake is geweest van een omliggend kwelderlandschap met voornamelijk grasland, maar ook enige bomen. De aanwezige zaden waren veelal afkomstig van kwelder- en graslandvegetatie. Daarnaast zijn een verkoolde graankorrel van gerst, dorsafval van tarwe en enkele onverkoolde resten van vlas aangetroffen, evenals enkele zaden die afkomstig zijn van appel en hennep. Mogelijk dat eveneens vlierbessen, peen en biet werden geconsumeerd, maar deze soorten konden ook als wilde, inheemse planten voorkomen in de omgeving. 
Vondstmateriaal uit de periode van de tweede helft van de 4de eeuw t/m de 7de eeuw is niet met zekerheid aangetroffen. Enkele aardewerkfragmenten zouden in deze periode kunnen worden gedateerd, maar ook na deze periode. 
Hierbij moet worden opgemerkt dat uitspraken omtrent bewoningscontinuïteit lastig zijn doordat de resultaten betrekking hebben op een kleinschalig onderzoek ter plaatse van slechts een klein deel van de randzone van de wierde. 
In ieder geval in de 8ste/ 9de eeuw was ter plaatse van het onderzoeksgebied een huisplaats aanwezig, alsook bijbehorende ophoog- en bewoningslagen. Uit deze periode zijn met zekerheid ophoog- en bewoningslagen herkend waarbij uit de oudste fase aan beide zijden van de woning enkele zodenstapels zijn aangetroffen. Mogelijk gaat het om de zodenwand van een huis of van een huispodium. In het geval van een huis zou dat een relatief forse breedte van 8 meter hebben gehad en een onbekende lengte. De huisplaats was aangelegd op een aangestampt plantaardig dek dat zeer compact was. Naast de zodenwanden zijn geen andere herkenbare delen van de constructie aangetroffen. Opvallend is dat de zoden van de zodenstapels zijn gewonnen ter plaatse van een locatie die niet binnen het kweldergebied was gelegen. Er zijn geen zoutindicatoren of resten van typische kweldervegetatie aangetroffen. Mogelijk zijn de zoden gewonnen in het dal van de Fivel dat was gelegen in de nabijheid van deze locatie.
Vanaf deze tijd werd de wierde nog iets verder uitgebreid in noordwestelijke richting. Dit lijkt te zijn gecontinueerd tot in de 13de eeuw. Uit deze periode zijn met name ter plaatse van het laagst gelegen deel van het talud van de wierde, aan de noordwestelijke zijde van de woning, nog enkele lagen aangetroffen. Vanwege de aanmerkelijke verstoring van de bovenste lagen van de wierde zijn geen intacte lagen aangetroffen die uit de periode van na de 13de eeuw dateren. Er is in de verstoorde bovenlaag en in de stortgrond wel vondstmateriaal aangetroffen uit de periode van de 16de t/m de 20ste eeuw. Vondstmateriaal dat specifiek uit de 14de of 15de eeuw dateert is niet aangetroffen. Het onderzoek heeft dan ook weinig informatie opgeleverd over de periode van de Late Middeleeuwen en de Nieuwe Tijd.
Al met al kan wel worden geconcludeerd dat er hoogstwaarschijnlijk sprake is geweest van een continue bewoning vanaf het begin van de 1ste eeuw na Chr. tot heden. 
Op basis de aanwezige mestlagen en op basis van het archeozoölogisch onderzoek kan worden geconcludeerd dat er gedurende alle bewoningsperioden sprake is geweest van het houden van vee. Er zijn resten van rund, paard, schaap/ geit, varken en gans aangetroffen, evenals resten van hond en een haas. Het meeste botmateriaal kan echter niet in een specifieke periode worden gedateerd.