DOI: 10.14457/tu.the.2015.877
title: มาตรการทางกฎหมายในการบำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติด: ศึกษากรณีการนำระบบสมัครใจบำบัดมาใช้ฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด

description: วิทยานิพินธ์เล่มนี้มุ่งหมายศึกษาเกี่ยวกับมาตรการทางกฎหมายในการบำบัดฟื้นฟูผู้ติดยาเสพติดโดยเน้นนำระบบสมัครใจบำบัดมาใช้ฟื้นฟูสมรรภาพผู้ติดยาเสพติด ในประเด็นต่างๆ  5  ประเด็น คือ 1) ปัญหาเรื่องการเบี่ยงคดีออกจากกระบวนการยุติธรรมหลักสำหรับผู้เสพยาเสพติดกล่าวคือผู้ติดยาเสพติดต้องถูกดำเนินคดีเหมือนอาชญากรทั่วไปหรือไม่ 2) ปัญหาเรื่องความชอบธรรมของการบังคับบำบัดตามพระราชบัญญัติฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด พ.ศ.2545 กล่าวคือรัฐมีอำนาจบังคับผู้ติดยาเสพติดเพื่อบำบัดหรือไม่  3) ปัญหาเรื่องมาตรการทางกฎหมายการแก้ไขผู้ติดยาเสพติดของประเทศสหรัฐอเมริกา เยอรมัน โปรตุเกส สิงคโปร์ มาเลเซีย และแนวทางขององค์กรสหประชาชาติเมื่อเปรียบเทียบกับประเทศไทย กล่าวคือการบำบัดผู้ติดยาเสพติดของไทยเป็นไปตามหลักสากลหรือไม่ 4) ปัญหาเรื่องกระบวนการบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติดแบบบังคับและสมัครใจ กล่าวคือควรนำมาตรการบังคับบัดมาใช้ทุกกรณีหรือไม่ 5) ปัญหาเรื่องประกาศคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ ฉบับที่ 108/2557 เรื่อง การปฏิบัติต่อผู้ต้องสงสัยว่ากระทำผิดตามกฎหมายเกี่ยวกับยาเสพติดเพื่อเข้าสู่การบำบัดฟื้นฟูและการดูแลผ่านการบำบัดฟื้นฟู กล่าวคือประกาศดังกล่าวเพียงพอต่อการแก้ไขปัญหาผู้ติดยาเสพติดหรือไม่ โดยประเทศที่เป็นวัตถุแห่งการศึกษาประกอบด้วยประเทศไทยและต่างประเทศอันได้แก่ ประเทศสหรัฐอเมริกา เยอรมัน โปรตุเกส สิงคโปร์ มาเลเซีย จากการศึกษาในประเด็นต่างๆพบว่า 1) ในประเด็นเรื่องการเบี่ยงคดีออกจากกระบวนการยุติธรรมหลักของผู้เสพยาเสพติดปรากฎว่าทั้งประเทศสหรัฐอเมริกา เยอรมัน โปรตุเกส สิงคโปร์ มาเลเซีย มองว่าผู้เสพคือผู้ป่วยไม่ใช่อาชญากรจึงไม่สมควรถูกดำเนินคดี ต้องได้รับการบำบัดรักษาไม่สมควรนำโทษจำคุกมาปรับใช้ 2) ในประเด็นเรื่องความชอบธรรมของการบังคับบำบัดตามพระราชบัญญัติฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติด พ.ศ.2545 ปรากฎว่าผู้ติดยาเสพติดต้องถูกควบคุมเข้าไปอยู่ในเรือนจำโดยไม่มีโอกาสเลือกการบำบัดรักษาด้วย การที่รัฐไม่เปิดโอกาสให้สมัครใจบำบัดขัดต่อความชอบธรรม 3) ในประเด็นมาตรการทางกฎหมายการแก้ไขผู้ติดยาเสพติดของประเทศสหรัฐอเมริกา เยอรมัน โปรตุเกส สิงคโปร์ มาเลเซีย และแนวทางขององค์กรสหประชาชาติเมื่อเปรียบเทียบกับประเทศไทย ปรากฎว่าเมื่อเปรียบเทียบกระบวนการบำบัดฟื้นฟูสมรรถภาพของไทยกับประเทศต่างๆในเรื่องผู้มีอำนาจสั่งให้บำบัดฟื้นฟู สถานที่บำบัดฟื้นฟู ระยะเวลาการบำบัดฟื้นฟู และบทลงโทษของการฝ่าฝืนการบำบัดฟื้นฟู เป็นไปตามแนวทางของสหประชาติ แต่ยังขาดการบำบัดรักษาภาคสมัครใจและให้สถานพยาบาลเป็นผู้ดำเนินการบำบัดรักษา รวมทั้งการติดตามดูแลโดยชุมชน 4) ในประเด็นเรื่องกระบวนการบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติดแบบบังคับและสมัครใจ ปรากฏว่าทางอาชญาวิทยามองว่าผู้เสพคือผู้ป่วย ซึ่งสหประชาชาติและองค์การอนามัยโลกให้ความสำคัญกับการบำบัดรักษาผู้ติดยาเสพติด ในทางการแพทย์การรักษาทางจิตใจกับผู้เสพจะได้ผลมากกว่าการบังคับทางร่างกาย จึงควรนำระบบสมัครใจมาใช้ในการบำบัดรักษาผ่านสถานพยาบาล5) ในประเด็นเรื่องประกาศคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 108/2557 เรื่อง การปฏิบัติต่อผู้ต้องสงสัยว่ากระทำผิดตามกฎหมายเกี่ยวกับยาเสพติดเพื่อเข้าสู่การบำบัดฟื้นฟูและการดูแลผ่านการบำบัดฟื้นฟู เกิดปัญหาของความไม่ชัดเจนในขั้นตอนการปฏิบัติ ในกรณีที่สมัครใจบำบัดรักษาก่อนและหลังกระทำผิด และการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดรุนแรง การบำบัดรักษาและฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ติดยาเสพติดของประเทศไทย ยังขาดการสมัครใจบำบัดโดยใช้สถานพยาบาล โดยมีคณะกรรมการเข้ามาดูแลเพื่อบำบัดรักษาและติดตามดูแล ซึ่งเป็นไปตามแนวทางของสหประชาชาติ ประเทศสหรัฐอเมริการ โปรตุเกส และสิงคโปร์