DOI: 10.17026/ar/hl2pct
title: Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase Tolkerdijk 10 te Schagen, gemeente Schagen (NH)

description: Laagland Archeologie heeft in Februari-maart 2022 een Bureauonderzoek en Inventariserend veldonderzoek - verkennende fase uitgevoerd aan de Tolkerdijk 10 te Schagen. Het onderzoek vond plaats in verband met de ruimtelijke procedure rondom de bouw van nieuwe woningen.
Het onderzoek is uitgevoerd conform de protocollen SIKB KNA 4002 en 4003.
Het bureauonderzoek had tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen. Centraal staat daarbij de vraag of en zo ja welke archeologische resten (complextype, datering, diepteligging en gaafheid) in het plangebied kunnen worden verwacht. Hiertoe zijn landschappelijke, archeologische en historische bronnen geraadpleegd.
Aan het einde van het Holoceen lag het plangebied in een dekzandlandschap. Door de zeespiegelstijging kwam het gebied onderwater te liggen en lag het plangebied in buitenwater. Toen de kust stabiliseerde, ontstonden strandwallen die een barrière aan de kust vormden. Achter de strandwallen ontstonden veenmoerassen in de verdronken strandvlaktes. Het plangebied werd in deze periode bedekt door een veenlaag. Deze veenlaag werd grotendeels weggeslagen dermate het water weer invloed kreeg in het gebied. In 800 na Chr. lag het plangebied in een kweldergebied dat langzaam dichtslibde. Vanaf deze periode werden de droge kweldergebieden bewoond, waarbij men terpen aanlegde. In de 12de eeuw werd de Westfriese Omringdijk aangelegd. Vanaf dat moment ligt het plangebied in een bedijkt gebied. Grenzend aan het oosten van het plangebied ligt de plaats Tolke. Tolke is gelegen op een terp en heeft sinds de 15de eeuw een functie als tolsluis. Bewoning in het gebied is sinds deze periode te bevestigen.
Het plangebied ligt in een vlakte van getij afzettingen (2M72). Ten zuiden van het plangebied ligt een meerwal, een overblijfsel van het Witsmeer. De bodem in het plangebied bestaat uit kalkrijke poldervaaggronden. Binnen het plangebied is een hoogteverschil van 80 cm. Het hoogste gedeelte van het gebied ligt op 10 cm -NAP en het laagste gedeelte op 90 cm -NAP.
In de omgeving van het plangebied zijn sporen aangetroffen uit de Middeleeuwen en de Nieuwe tijd. Deze sporen wijzen op bewoning van het gebied vanaf de Late Middeleeuwen, een en ander volgend op de aanleg van de Westfriese Omringdijk. 
In historische tijden (vanaf circa 1832) werd het terrein omschreven als weide of akkerland. Dit blijft onveranderd tot 1910 toen in het westen van het gebied werd gebouwd. In de daarop volgende decennia werd het gebied verder bebouwd totdat de huidige situatie circa 1984 herkenbaar wordt. Vanwege de verschillende bekende bouwfases is het aannemelijk dat er verstoringen in het plangebied aanwezig zijn. De verstoringen zijn ontstaan door de funderingen en aanleg van riolering. De verstoringen zullen waarschijnlijk circa een meter diep zijn. Het uitvoeren van een verkennend booronderzoek kan de verwachting bevestigen.
Op basis van het bureauonderzoek worden resten uit de steentijd (Paleolithicum tot Vroeg- Neolithicum) verwacht in het plangebied. Deze liggen echter onder dikke lagen zeeklei en worden nauwelijks bedreigd. Ze zijn om die reden niet relevant voor het onderzoek. Archeologische resten van het Vroeg Neolithicum tot de Vroege Middeleeuwen hebben een lage verwachting in het plangebied. Tot slot heeft de periode van de Vroege Middeleeuwen tot de Nieuwe tijd een middelhoge verwachting. 
Het uitgevoerde verkennende booronderzoek heeft tot doel het verwachtingsmodel te toetsen en zo nodig aan te vullen. Hiertoe zijn verspreid over het toegankelijke deel van het plangebied verkennende boringen gezet. In dit stadium is verkennend booronderzoek de meest efficiënte onderzoekswijze om de archeologische potentie van het plangebied in kaart te brengen.
Uit het verkennend booronderzoek blijkt dat in het plangebied sprake is van een bodemverstoring met een gemiddelde dikte van ongeveer 90 cm. De ondergrond van het plangebied bestaat uit kwelder- op geulafzettingen. Alleen bij boring 8 is een vegetatieniveau aangetroffen. Dit vegetatieniveau zal in de overige delen van het plangebied niet tot ontwikkeling zijn gekomen of verstoord zijn geraakt door latere zee activiteit. Op de locatie van boring 8 kunnen nog archeologische waarden uit het Laat-Neolithicum of de Bronstijd aanwezig zijn. Rondom deze boring is geen bebouwing gepland. De geplande bouwactiviteiten zullen waarschijnlijk niet tot verstoring van archeologische waarden leiden.
Op basis van de resultaten van het veldonderzoek wordt geadviseerd naar aanleiding van de huidige plannen geen archeologisch vervolgonderzoek in het plangebied uit te voeren en het plangebied vrij te geven voor het aspect archeologie. Indien in de toekomst bodemingrepen dieper dan 95 cm –mv nabij de locatie van boring 8 zijn voorzien, dan is hier archeologisch onderzoek benodigd.
Dit advies is in handen van de bevoegde overheid, de gemeente Schagen. 
Mochten tijdens de werkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, of resten waarvan redelijkerwijze kan worden vermoed dat het om archeologische resten gaat, dan geldt op grond van de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE, www.cultureelerfgoed).