DOI: 10.17026/ar/n3ww5r
title: Schans Lammen, gemeente Leiden
title: een archeologisch proefsleufonderzoek
title: RAAP-rapport 4912

description: In opdracht van de provincie Zuid-Holland heeft RAAP op 9 oktober 2020 een archeologisch proefsleuvenonderzoek uitgevoerd in het kader van de aanleg van de Rijnlandroute in de gemeente Leiden (figuur 1). Omdat deze ontwikkeling een bedreiging vormde voor eventueel in de bodem aanwezige archeologische resten, was het noodzakelijk om voorafgaand aan de ontwikkeling inzicht te krijgen in de archeologische waarde van het terrein. Hiertoe is een waarderend proefsleuvenonderzoek uitgevoerd.

Formeel gezien was het proefsleuvenonderzoek een vervolg op het bureauonderzoek en waarderend/karterend booronderzoek, waaruit is gebleken dat de kans groot is dat in het plangebied archeologische resten aanwezig zijn, meer precies de bij Schans Lammen behorende grachten (Kok, 2018; Coppens & Jansen, 2019 ). 

Er is op basis van de boorresultaten een proefsleuf aangelegd van beperkte omvang: 2x10 m. Hierbij is een sleufbekisting gebruikt. Dit was noodzakelijk gelet op de zeer moeilijke ligging, nabij de oprit naar de Lammebrug, diverse leidingen, de Vrouwenvaart en het Rijn-Schiekanaal. 

In de proefsleuf werd een noord-zuid georiënteerd spoor aangetroffen, waarvan gesteld kan worden dat de onderste vulling in de 16e eeuw is ontstaan, hier toen bouwpuin in is gestort, waarna later (in de 17e of 18e eeuw) dit spoor verder opgevuld is geraakt. Het spoor heeft een sterk humeuze vulling met
archeologisch puin, maar bijvoorbeeld ook schelp en visresten. Het kan een brede sloot zijn geweest, maar de oriëntatie ervan past niet in de verkavelingsrichting. Op zich kan er een sloot om de boerderij Lammen hebben gelegen, maar ook de dimensie van het spoor (minstens 15 m lang en 2 m diep) pleit hier niet voor. Op basis van alle aanwijzingen tezamen kan gesteld worden dat dit spoor waarschijnlijk een grachtrestant van Schans Lammen betreft. Er zijn diverse vondsten in gedaan. Het is de analyse van deze vondsten op basis waarvan geconcludeerd wordt dat vulling 3 in de 16e eeuw is ontstaan.

Selectieadvies
Op basis van het onderzoek en de waardestelling wordt het volgende selectieadvies gegeven: In situ behoud van de vindplaats. Indien dit niet mogelijk is dan is de enige andere optie deze op te graven door middel van de variant begeleiden.
Het is zeker niet ondenkbaar dat er meer resten van de schans in de ondergrond aanwezig zijn. Oostelijk van de oprit van de N206 is op basis van de boorgegevens ongeveer duidelijk tot waar eventuele resten voorkomen (figuur 16). Of er resten voorkomen onder de oprit naar de Lammebrug is niet zeker, maar wel te verwachten. De kritische hoogte kan slechts bij benadering worden vastgesteld.
Een goed uitgangspunt lijkt een hoogte van 1 m –NAP. Door deze gegevens te vergelijken met het laatste ontwerp kan bepaald worden waar de toekomstige ingrepen aan de Rijnlandroute de vindplaats kunnen verstoren, en wat eventuele mogelijkheden tot behoud zijn, in situ of door de resten tijdens de civiele werkzaamheden op te graven. Dit is alleen mogelijk door een goede communicatie met uitvoerder en aannemer, en het vastleggen van een te volgen werkwijze in de bestekken, dit weer op basis van een op te stellen PvE.