DOI: 10.17026/ar/0va4uu
title: Zilvense Broekbeek

description: KSP Archeologie heeft een archeologisch bureau- en verkennend/karterend booronderzoek uitgevoerd voor het project ‘Zilvense Broekbeek – fase 3 ETH’ (gemeente Apeldoorn, Brummen en Voorst). Het onderzoek is uitgevoerd in het kader van de bestemmingsplanwijziging voor de herinrichting van het gebied ten behoeve van natuurontwikkeling.

Het doel van het archeologisch bureauonderzoek was het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Binnen het onderzoeksgebied komen twee zones met dekzandruggen en -koppen voor waaraan een hoge verwachting is toegekend voor vuursteenvindplaatsen uit het Laat-Paleolithicum tot en met het Neolithicum en een middelhoge verwachting voor vindplaatsen uit het Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw). Op basis van historisch kaartmateriaal zijn drie locaties binnen het onderzoeksgebied aangegeven met een hoge verwachting voor bebouwing uit de 17e- 18e eeuw en 18e – 19e eeuw. De rest van het onderzoeksgebied betreft relatief laaggelegen gebieden waaraan een lage archeologische verwachting is toegekend. Wel kunnen off-site sporen bij de beek of andere natte gebieden waaronder vennetjes en moerassen worden aangetroffen als op de naastgelegen hogere terreinen bewoning heeft plaatsgevonden. Het gaat daarbij niet om de huidige beek, want die is begin 21e eeuw gegraven, maar om de natuurlijke (oorspronkelijke) en historische beeklopen. De concrete verwachtingslocatie voor beekgerelateerde vondsten is op de meest zuidelijk gelegen historische bewoningslocatie ‘Silvense Broeck’ langs de beek in de 17e – 18e eeuw. Verder zijn aan de hand van verschillende bronnen een aantal terreindelen binnen het onderzoeksgebied aangemerkt als afgegraven (geen archeologische verwachting) of vergraven (grote kans op verstoord archeologisch bodemarchief). 

Op basis van het bureauonderzoek zijn binnen het onderzoeksgebied vijf hoge archeologische verwachtingszones aanwezig. Als hier bodemingrepen zijn gepland dan kunnen mogelijk archeologische waarden verloren gaan. Voorafgaand aan de uitvoering van deze maatregelen is dan aanvullend archeologisch onderzoek nodig om te inventariseren of hier (mogelijke) archeologische vindplaatsen aanwezig zijn. Voor maatregelen die binnen de lage verwachtingszones of afgegraven terreindelen zijn gepland, wordt geen vervolgonderzoek geadviseerd. De meeste maatregelen zijn gepland in lage verwachtingszones. Alleen een gedeelte van plangebied 5 – Zilvense Broekbeek is op een dekzandrugcomplex gepland waarvoor een hoge archeologische verwachting geldt. Voor dit gebied met een oppervlakte van ca. 3,3 ha is vervolgonderzoek door middel van een booronderzoek aanbevolen.

Vervolgens is deze verwachting getoetst door middel van een inventariserend veldonderzoek, verkennende fase. Uit het booronderzoek is gebleken dat het plangebied ligt niet op een dekzandrug, maar op een iets hoger gelegen deel van een daluitspoelingswaaier- dan wel sneeuwsmeltwaterafzetting ligt. Voor zover er een podzolgrond aanwezig is geweest, is deze door ploegwerkzaamheden verstoord. Van oorsprong zal het gebied vrij nat zijn geweest, mede veroorzaakt door de relatief lage ligging en deels aanwezig leem in de ondergrond en lijkt het aannemelijker dat er van oorsprong vooral beekeerdgronden voorkwamen. Waarschijnlijk maakte het plangebied onderdeel uit van een groot veengebied in het IJsseldal, dat door de ontginning vanaf de Middeleeuwen in de loop van de tijd is verdwenen. Op basis hiervan is de hoge verwachting voor vuursteenvindplaatsen uit het Laat-Paleolithicum tot en met het Neolithicum evenals de middelhoge verwachting voor nederzettingsresten uit het Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen (tot in de 13e eeuw) naar laag bijgesteld. De resultaten van het booronderzoek geven geen aanleiding om de lage verwachting voor resten uit de Late Middeleeuwen (vanaf de 13e eeuw) tot en met de Nieuwe tijd bij te stellen.

Op basis van de resultaten van het verkennend booronderzoek adviseert KSP Archeologie om voor het onderzochte deel van het plangebied geen vervolgonderzoek te laten uitvoeren.

Het bevoegd gezag heeft in het selectiebesluit (LOE EMP KLA van 30-10-2024, H.G. Pape-Luijten) aangegeven dat het plangebied kan worden vrijgegeven voor wat betreft archeologie.