DOI: 10.17026/ar/vphznt
title: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van herstelwerkzaamheden aan de stadskademuur bij de Zuidwal te Leerdam, gemeente Vijfheerenlanden

description: Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor een plangebied aan de Zuidwal te Leerdam, gemeente Vijfheerenlanden (afbeelding 1, kaart 1 achterin het rapport). 
Uit onderzoek is gebleken dat de kadeconstructie toe is aan onderhoud en diverse herstelwerkzaamheden noodzakelijk zijn. Voor de inspectie- en onderzoekswerkzaamheden is de kadeconstructie opgedeeld in drie delen: het deel van 0 tot 42,3 meter; het deel van 42,3 meter tot 236 meter; en het deel ‘om de hoek’ aan de oostzijde, ca. 28 meter lengte. De werkzaamheden voor het deel 0 – 42,3 meter bestaan uit het vrijgraven achter de bestaande betonnen deksloof; het aanbrengen van een stalen damwand, het vervangen van de bestaande houten damwandconstructie en het voegen van de gehele rollaag en het nalopen van het horizontaal metselwerk. De werkzaamheden voor deel 42,3-236 meter bestaan uit het vervangen van de bestaande houten damwandconstructie en het voegen van de gehele rollaag en het nalopen van het horizontaal metselwerk. De werkzaamheden voor het deel ‘om de hoek’ zijn nog niet uitgewerkt. Voorafgaand aan de ontwikkelingen dient in kaart gebracht te worden of zich binnen het plangebied behoudenswaardige archeologische waarden (zouden kunnen) bevinden, die tegen de achtergrond van de bodemingrepen gevaar lopen. Gezien de aard van de ingrepen zullen de geplande ingrepen naar verwachting mogelijk tot in het relevante archeologisch niveau reiken. Het plangebied bestaat uit een gedeelte van een kade en kademuur die stammen uit de 20e eeuw. Op de kaart van Jacob van Deventer (mid 16e eeuw) lijkt nog geen sprake van een kade of steiger. Op een overigens niet heel betrouwbare kaart van Bleau uit mid 17e eeuw zijn twee steigers afgebeeld, die op een kaart van J. van Diepenem uit de zelfde periode niet zijn weergegeven. Op basis van de Kadasterkaart 1811-1832 lijkt er sprake van een kade of steiger bij de Steigerpoort, maar deze reikt niet verder het water in dan de torens. Dit beeld wordt bevestigd door een foto uit 1915. De kademuur en de achterliggende kade bestaan uit muurwerk met daarachter een antropogene ophoging uit de 20e eeuw, als resultaat van verschillende uitbreidingen en verbredingen. De onderliggende voormalige en naastgelegen huidige waterbodem van de haven kan wel nog archeologische resten bevatten, in de vorm van losse objecten of stortlagen. Het kan dan gaan om bijvoorbeeld verloren of moedwillig gedumpte objecten (hout, metaal, aardewerk en ander stadsafval etc.), in de vorm van scheepswrakken of delen van schepen, of militaria in de vorm van kanonskogels of uitrustingsstukken. Advies. De werkzaamheden bestaan uit het slaan van een damwand en het aan straatzijde uitgraven van de moderne antropogene ophoging. Bij het uitgraven van de grond achter de damwand worden eventuele diepere archeologische lagen niet bereikt. Het slaan van een damwand wordt niet als een bedreiging voor (of de toekomstige archeologische ‘leesbaarheid’ van) een archeologische vindplaats gezien. Eventuele losse objecten die zich binnen het bereik van de damwand zouden kunnen bevinden zijn niet door middel van prospectie op te sporen. Gezien de aard en bereik van de geplande ingrepen wordt geen verder archeologisch onderzoek geadviseerd in het kader van de cyclus van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ). In geval er in de toekomst andere ingrepen worden uitgevoerd die betrekking hebben op de oude waterbodem en middeleeuwse oeverzone van de Linge is mogelijk wel vervolgonderzoek noodzakelijk. Bijvoorbeeld bij baggerwerkzaamheden wordt geadviseerd deze werkzaamheden archeologisch te begeleiden; het opgebaggerde materiaal dient dan gezeefd te worden, waarbij regelmatig een archeoloog het materiaal komt inspecteren op eventuele archeologische objecten. In geval er bodemroerende werkzaamheden gaan plaatsvinden in de strook van 3 meter vanaf de stadsmuur richting het water, dan dient mogelijk een vervolgonderzoek plaats te vinden, bijvoorbeeld door middel van boringen of een archeologische begeleiding. In het eerste geval dient eerst een Plan van Aanpak, en in het tweede geval een Programma van Eisen te worden opgesteld, dat ter goedkeuring dient te worden voorgelegd aan het bevoegd gezag, de gemeente Vijfheerenlanden. Het is aan het bevoegd gezag, de gemeente Vijfheerenlanden, om op basis van dit rapport en het daarin geformuleerde advies een besluit te nemen ten aanzien van het voortzetten of beëindigen van het onderzoeksproces. Ook nadat het archeologisch onderzoek is afgerond, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische toevalsvondst wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Vijfheerenlanden, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Naschrift. De adviseur van het bevoegd gezag, mevr. L. Bruning van de Omgevingsdienst Regio Utrecht, heeft per e-mail d.d. 10 januari 2022 aangegeven in te kunnen stemmen met de bevindingen en het advies van het concept rapport.