DOI: 10.17026/ar/opooai
title: Aanvullend archeologisch vooronderzoek plangebied Baanhoek-West te Sliedrecht, gemeente Sliedrecht

description: Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een aanvullend archeologisch inventariserend veldonderzoek door middel van boringen (verkennende/karterende fase) uitgevoerd voor het plangebied Baanhoek-West te Sliedrecht, gemeente Sliedrecht (kaart 1). Het totale plangebied heeft een oppervlakte van ca. 5 hectare, ingeklemd tussen de Intermezzo aan de oostzijde (met daarnaast het spoor) en de Baanhoek aan zuid- en westzijde. BPD Ontwikkeling BV is betrokken bij de nieuwbouw van woningen op deze locatie. Het terrein is deels al voorbelast op de locatie van de nieuwbouw; er zullen echter ook nog watergangen worden uitgegraven die niet zullen worden voorbelast (afbeelding 1).

Voorafgaand aan deze ontwikkelingen heeft in 2004 door Vestigia een archeologisch vooronderzoek plaatsgevonden, destijds in opdracht van Tauw, voor een plangebied met een oppervlakte van ca. 40 hectare. De conclusies luidden destijds: “Met behulp van een bureauonderzoek is de verwachting voor het gebied voor verschillende archeologische perioden gespecificeerd, waarvoor gebruik is gemaakt van ARCHIS II, geologische kaarten en historische studies. Hieruit blijkt dat de zones met middelhoge en hoge verwachting vooral betrekking hebben op mogelijke vindplaatsen uit de overgang Laat Mesolithicum tot en met Midden-Neolithicum. Heel misschien zouden langs de Baanhoek bewoningssporen uit de Romeinse tijd kunnen worden aangetroffen, maar er geldt een zeer hoge verwachting voor laat- en postmiddeleeuwse bewoning. De resultaten van het prospecterend veldonderzoek leiden tot een bijstelling van die verwachting. Behalve diepe boringen zijn ook sonderingsgegevens van TAUW beoordeeld om de omvang van het rivierduinlandschap vast te stellen. Uit die gegevens blijkt dat gemiddeld 10 m onder het maaiveld een laatpleistocene riviervlakte aanwezig is, maar een donk is niet aangetroffen. Noch aan de zuidzijde noch in de noordwesthoek op de stroomrug zijn archeologische indicatoren aangetroffen. Evenmin zijn archeologische indicatoren aangetroffen in het middendeel. Voor het plangebied geldt derhalve een lage trefkans op archeologie. Uitzondering hierop is een strook van hooguit 30 m ten noorden van de “Baanhoek”, die is gelegen op een oude dijk waarlangs bewoningssporen uit de late Middeleeuwen of Nieuwe tijd aanwezig kunnen zijn. Het plangebied raakt maar op een paar plaatsen die zone. Het is ons advies om die zone te ontzien, waarmee ook de dijk geaccentueerd blijft, die een hoge waarde is toegekend als landschappelijk-historisch lijnenelement op de Cultuurhistorische Kaart van de provincie Zuid-Holland. Als het niet mogelijk is deze zone te ontzien, dan zal daar specifiek verkennend onderzoek dienen plaats te vinden om genoemde lokale bewoningssporen al dan niet vast te stellen.” Destijds heeft de gemeente Sliedrecht het advies van Vestigia overgenomen, inclusief vrijgave voor de geplande nieuwbouw. Het vigerende bestemmingsplan heeft geen voorschriften op het gebied van de archeologie.

In juli/augustus 2021 hebben een drietal tieners met een metaaldetector bij toeval vondsten gedaan op het terrein (afbeelding 3). Aan de oostzijde van het terrein was net een watergang uitgegraven met een lengte van ca. 70 meter, waarbij de stort aan de westzijde was verspreid. In deze stort zijn veel vondsten gedaan uit de Romeinse tijd, waarschijnlijk oorspronkelijk afkomstig van een diepte tussen de 1,5 en 3,0 m -mv. De AWN Lek- en Merwedestreek heeft de stort verder doorzocht en vondsten verzameld. Saillant detail hierbij is dat de boringen in 2004 destijds tot 1,5 m -mv zijn gezet (in verband met de voorgenomen ingrepen ten behoeve van woningbouw), en dat de vondsten dus waarschijnlijk uit een niveau afkomstig zijn dat dieper ligt dan destijds is geboord.

Na overleg tussen de opdrachtgever en de gemeente, met als adviseur mevr. J. Hoevenberg van de gemeente Dordrecht, is geadviseerd om een aanvullend booronderzoek uit te laten voeren om context te kunnen verlenen aan de vondsten, en de vondsten te laten verzamelen en uitwerken door de AWN. 

Het veldonderzoek is uitgevoerd op 8 september 2022. Voorafgaand aan het veldonderzoek heeft dhr. W.A.M. Hessing van Vestigia een bezoek gebracht aan de AWN om de scherven te bekijken en te determineren. Een verslag daarvan is opgenomen in het onderhavige rapport, met de determinatielijst bijgevoegd als Bijlage 3. Bij deze onze dank aan de AWN voor de vriendelijke ontvangst en de medewerking.

Op basis van de resultaten van onderhavig onderzoek blijkt dat de archeologische vondsten uit de Romeinse tijd waarschijnlijk afkomstig zijn uit een oost-west georiënteerde oeverwal van de Merwede (afbeelding 10). Op het niveau van 1,6 tot 1,9 m -NAP is een zwak ontwikkelde vegetatiehorizont met baksteen- (of aardewerk-)spikkels en een wandfragment van terra nigra aardewerk uit de Romeinse tijd gevonden. In het gebied ten zuiden en ten noorden van de oeverwal worden op basis van de bodemopbouw geen archeologische waarden verwacht. Uitgaande van een gebruikelijke buffer van 30 cm boven het verwachte archeologisch niveau, betekent dit dat indien in de zone van de oeverwal graafwerkzaamheden dieper dan 1,3 m -NAP plaatsvinden, wij adviseren om archeologisch vervolgonderzoek uit te voeren. 

Advies
Op basis van de resultaten van onderhavig onderzoek blijkt dat de archeologische vondsten uit de Romeinse tijd waarschijnlijk afkomstig zijn uit een oost-west georiënteerde oeverwal van de Merwede (afbeelding 10). Op het niveau van 1,6 tot 1,9 m -NAP is een zwak ontwikkelde vegetatiehorizont met baksteen- (of aardewerk-)spikkels en een wandfragment van terra nigra aardewerk uit de Romeinse tijd gevonden. In het gebied ten zuiden en ten noorden van de oeverwal worden op basis van de bodemopbouw geen archeologische waarden verwacht. Uitgaande van een gebruikelijke buffer van 30 cm boven het verwachte archeologisch niveau, betekent dit dat indien in de zone van de oeverwal graafwerkzaamheden dieper dan 1,3 m -NAP plaatsvinden, wij adviseren om op die locatie archeologisch vervolgonderzoek uit te voeren. Het gaat hierbij nog om een tracé met een beperkte lengte aan de westzijde van het plangebied, over ca. 125 meter, en ca. 35 m aan de oostzijde van het plangebied (afbeelding 11). Een vervolgonderzoek kan de vorm hebben van een aanvullend booronderzoek op deze locatie; de kans bestaat echter dat ook daar het vegetatieniveau wordt aangetroffen met bijbehorend advies vervolgonderzoek (al moet gezegd worden dat deze laag lastig is op te sporen). Het lijkt daarom praktischer om het uitgraven van de geplande watergangen (uiteraard voor zover dieper dan 1,3 m -NAP) onder archeologische begeleiding te laten plaatsvinden. Daarbij kan men tijdens de begeleiding tevens boringen zetten om ter plekke het gegraven profiel te controleren aan de hand van de boringen, en op basis daarvan de begeleiding al dan niet actief door te zetten of deze af te schalen/in te perken. Dit kan worden verwerkt in het vooraf op te stellen Programma van Eisen, dat de goedkeuring behoeft van het bevoegd gezag, de gemeente Sliedrecht.

Het is aan het bevoegd gezag, de gemeente Sliedrecht, om op basis van dit rapport en het daarin geformuleerde advies een besluit te nemen ten aanzien van het voortzetten of beëindigen van het onderzoeksproces. Dit besluit kan afwijken van het bovenstaande advies. Ook nadat het archeologisch onderzoek is afgerond, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische toevalsvondst wordt gedaan, is het wenselijk om de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Sliedrecht, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Naschrift
Mevr. J. Hoevenberg (gemeente Dordrecht) heeft het conceptrapport versie 1.2 beoordeeld. In haar advies 23A18 Toetsing rapport archeologisch booronderzoek (IVO-boren) Gemeente Sliedrecht Baanhoek-West d.d. 23 januari 2023, heeft zij aangegeven : “te besluiten conform het advies in het rapport. In het plangebied moet over twee tracés van ca 35 en ca 125 binnen de vastgestelde noordelijke (Romeinse) oeverzone van de rivier de Merwede een archeologische begeleiding uitgevoerd worden. De 2 tracés zijn in de afbeelding 11 en bijlage 4 van het rapport aangegeven. Een archeologische begeleiding mag alleen uitgevoerd te worden op basis van een door de gemeente (bevoegd gezag) getoetst Programma van Eisen en door een hiervoor gecertificeerd archeologisch bedrijf.