DOI: 10.17026/ar/rdpovu
title: Plangebied Waterberging Zwijndrecht (23A32) te Zwijndrecht, gemeente Zwijndrecht
title: archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek

description: In opdracht van JUUST heeft RAAP in april 2023 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied Waterberging Zwijndrecht (23A32) te Zwijndrecht in de gemeente Zwijndrecht. Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning.

Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende uitspraken worden gedaan:
• Vanaf 12 m -NAP geldt een niet nader te specificeren verwachting voor de aanwezigheid van resten van tijdelijke kampementen van jagers-verzamelaars. Deze diepte zal door de geplande ingrepen niet worden gehaald.
• Vanaf 4 m -NAP geldt een verwachting voor resten van bewoning door landbouwers vanaf het late neolithicum op de oeverwallen van riviersystemen, vooral de stroomgordel van de Zwijndrecht.
• Vanaf 3 m -NAP geldt diezelfde verwachting voor bewoning op het veen, in het gehele plangebied.
• Vanaf 2,5 m -NAP geldt een verwachting voor de aanwezigheid van bewoning en bebouwing uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd op een overstromingslandschap.
• In de dijk waarlangs de meest oostelijke plangebieden liggen geldt bij ingrepen die de dijk doorsnijden een archeologische onderzoeksplicht naar de opbouw van de dijk.
• Langs de dijk zijn resten van bebouwing te verwachten, in ieder geval uit de periode vanaf de 17e eeuw, maar waarschijnlijk ook vroeger. De dijk zelf dateert uit de 14e eeuw.
• In deelgebied Overstortvoorziening is aan het einde van de Tweede Wereldoorlog een machinegeweerstelling aanwezig geweest, mogelijk zijn hier nog resten van de inrichting van het terrein voor militaire doeleinden aanwezig.
Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in het plangebied (mogelijk) archeologische resten bedreigd worden door de voorgenomen bodemingrepen. Daarom wordt geadviseerd om in het kader van de bestaande planvorming de onderstaande vervolgstap uit het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) te nemen.

Locatie 2, 3.1, 3.2, 5.1, 5.2 en 1 Zuid
Om de gespecificeerde verwachting aan te vullen en te verfijnen wordt een vervolgonderzoek geadviseerd in de vorm van een inventariserend veldonderzoek door middel van een verkennend booronderzoek. Een dergelijk vervolgonderzoek heeft tot doel de opbouw van de ondergrond, de bodemopbouw en/of bodemverstoringen gedetailleerd in kaart te brengen. Aan de hand daarvan kan de in dit bureauonderzoek opgestelde archeologische verwachting worden getoetst en kunnen concrete gegevens worden verzameld over gaafheid en diepteligging van de verwachte archeologische resten.

Locaties 6.1, 6.2, 7.1 en 7.2
De verwachting voor de zone langs de dijk uit de 14e eeuw betreft resten van bebouwing uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd. Dergelijke resten kenmerken zich doorgaans door baksteen- en mortelpuin uit funderings- en uitbraaksleuven en soms ook gemetselde funderingsresten. Dergelijke resten zijn soms niet goed met de boor te onderzoeken (de boor kan stuiten op puin) en de boormonsters wijzen doorgaans op een verstoring, wat het ook is. In de regel is echter een recente verstoring alleen in uitzonderingsgevallen te onderscheiden van een oude, die wel eens archeologisch relevant kan zijn. Alleen in een gegraven ontsluiting kan een dergelijk onderscheid goed gemaakt worden. Normaal gesproken wordt in een dergelijk geval een vervolgonderzoek met proefsleuven geadviseerd, maar omdat de proefsleuven waarschijnlijk ongeveer de oppervlakte van de te graven waterberging zullen beslaan, adviseren wij een archeologische begeleiding van het graven van de waterberging. Bij een archeologische begeleiding loopt een archeologisch team mee tijdens de werkzaamheden, zodat wanneer mogelijk archeologisch relevante resten worden aangetroffen zij deze kunnen onderzoeken, waarderen en zo nodig documenteren en veiligstellen. Die laatste twee komen neer op wat in de volksmond ‘opgraven’ heet. Een archeologische begeleiding hoort plaats te vinden op basis van een door de overheid goedgekeurd programma van eisen.

Locatie Noord
Deze locatie ligt op de overgang van de zone langs de dijk en het gebied daarachter. Voor deze locatie adviseren wij beide hierboven geschetste scenario’s, waarbij idealiter het verkennend booronderzoek wordt uitgevoerd van west naar oost en de begeleiding – en daarmee eigen lijk ook de civiele graafwerkzaamheden, van oost naar west. De kans op het aantreffen van resten van bebouwing uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd is immers het grootst aan de oostzijde van deze locatie.

Overstortvoorziening
Naast de verwachting waarvoor wij een verkennend booronderzoek adviseren geldt hier ook een verwachting voor de aanwezigheid van resten uit de Tweede Wereldoorlog, in de vorm van een machinegeweerstelling. Ook deze resten zijn niet in de boor te herkennen, dus ook hier adviseren wij – naast een verkennend booronderzoek – een begeleiding van de civiele werkzaamheden. Aangezien er een kleine kans bestaat op de aanwezigheid van munitie, zal mogelijk ook hiernaar onderzoek moeten worden gedaan. Zo nodig kan dit gecombineerd worden met de archeologische begeleiding.