DOI: 10.14457/tu.the.2016.1085
title: การนิรโทษกรรมทางการเมืองในประวัติศาสตร์ร่วมสมัยของไทย หลัง พ.ศ. 2535

description: การค้นคว้าอิสระเรื่อง “การนิรโทษกรรมทางการเมืองในประวัติศาสตร์ร่วมสมัยของไทย หลัง พ.ศ. 2535” มีวัตถุประสงค์ที่สำคัญ 2 ประการ คือ (1) เพื่อศึกษารูปแบบของการนิรโทษกรรมทางการเมืองระหว่างปี พ.ศ. 2535 - 2557 และเงื่อนไขที่ก่อให้เกิดการขับเคลื่อนเพื่อตรากฎหมายนิรโทษกรรมในการแก้ปัญหาทางการเมือง และ (2) เพื่อศึกษาปัญหา ผลกระทบ และข้อขัดแย้งอันเกิดขึ้นจากการมาตรการนิรโทษกรรมทางการเมือง รวมทั้งข้อถกเถียงต่อความพยายามใช้มาตรการนิรโทษกรรมทางการเมืองระหว่างปี พ.ศ. 2535 - 2557 โดยใช้กระบวนการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative research) จากการศึกษาวิเคราะห์เอกสาร (Documentary analysis) ซึ่งสามารถแบ่งได้เป็น 3 ส่วนหลักด้วยกัน คือ (1) การศึกษาหลักการและแนวคิดทั่วไปเกี่ยวกับการนิรโทษกรรมทางการเมือง (2) การศึกษาวิเคราะห์กฎหมายว่าด้วยการนิรโทษกรรมทางการเมืองและร่างกฎหมายฯ ที่ถูกบังคับใช้และนำเสนอในสังคมการเมืองในช่วงระหว่างปี พ.ศ. 2535 - 2557และ (3) การศึกษาบริบททางการเมืองของไทยในช่วงระหว่างปี พ.ศ. 2535 - 2557 เพื่อทำความเข้าใจสถานการณ์และวิกฤตการณ์ทางการเมืองที่เป็นมูลเหตุพื้นฐานซึ่งส่งผลให้ฝ่ายนิติบัญญัติและผู้กุมอำนาจรัฐจำเป็นต้องบัญญัติกฎหมายว่าด้วยนิรโทษกรรมทางการเมืองขึ้นมาบังคับใช้การนิรโทษกรรมทางการเมืองถือเป็น “กลไก” และ “มาตรการ” ทางกฎหมายรูปแบบหนึ่งที่มุ่งหวังผลลัพธ์ในทางการเมืองเป็นสำคัญ กล่าวคือ การนิรโทษกรรมทางการเมืองเป็นความพยายามในการแก้ไขปัญหาวิกฤตการณ์ทางการเมือง รวมทั้งความแตกแยกทางสังคมในอดีตที่ผ่านมาเพื่อมุ่งสร้างความสมานฉันท์และความปรองดองให้เกิดขึ้น แต่ในขณะเดียวกันสำหรับการนิรโทษกรรมทางการเมืองในบริบทของสังคมไทยนั้นกลับเป็นปัจจัยที่นำไปสู่การสร้างปมปัญหาทางการเมืองระลอกใหม่ในหลายกรณี จากการศึกษาพบว่าการนิรโทษกรรมทางการเมืองนับตั้งแต่ปี พ.ศ. 2535 - 2557 ซึ่งเกิดขึ้นต่างกรรมต่างวาระนั้นสามารถจำแนกได้ออกเป็น 2 มิติด้วยกันคือ (1) การนิรโทษกรรมในมิติทางกฎหมาย เช่น การบัญญัติการนิรโทษกรรมทางการเมืองไว้ในระดับรัฐธรรมนูญและกฎหมายที่เกี่ยวข้อง (2) การนิรโทษกรรมในมิติทางการเมืองเพื่อลดความขัดแย้ง มุ่งความสมานฉันท์ หรือสร้างประโยชน์ที่เกิดขึ้นกับตัวบุคคลอย่างไรก็ตาม เมื่อวิเคราะห์ถึงผลกระทบที่ตามมาจากการนิรโทษกรรมทางการเมืองนั้น ได้นำไปสู่ปมปัญหาที่สำคัญ 2 ประการคือ (1) ปัญหาการนิรโทษกรรมกับหลักการกฎหมาย คือ การบัญญัติกฎหมายนิรโทษกรรมขึ้นมาเพื่อบังคับใช้ที่ผ่านมานั้น มีความแย้งต่อหลักความเป็นสูงสุดของรัฐธรรมนูญและหลักนิติรัฐอย่างสิ้นเชิง รวมทั้งการระงับอำนาจขององค์กรตุลาการในการตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญอันถือว่าขัดต่อหลักการแบ่งแยกอำนาจ และ (2) ผลกระทบในสังคมและทางการเมือง คือการบัญญัติกฎหมายนิรโทษกรรมเพื่อบังคับใช้ รวมทั้งความพยายามในการบัญญัติกฎหมายล้วนนำไปสู่การสร้างปัญหาทางการเมืองอีกระลอกหนึ่ง ดังสะท้อนได้จากกรณีพระราชกำหนดนิรโทษกรรมแก่ผู้กระทำความผิดเนื่องในการชุมนุมกันระหว่างวันที่ 17 พฤษภาคมพ.ศ. 2535 ถึงวันที่ 21 พฤษภาคม พ.ศ. 2535 ในสมัยรัฐบาลพลเอกสุจินดา คราประยูร เพื่อนิรโทษกรรมให้กับเจ้าหน้าฝ่ายรัฐที่ทำการล้อมปราบประชาชนในเหตุการณ์พฤษภาทมิฬ จนนำไปสู่การสร้างความไม่พอใจในสังคม เป็นต้นนอกจากนี้ จากผลการศึกษาได้ค้นพบว่ากฎหมายนิรโทษกรรมทางการเมืองในบริบทของสังคมไทยนับตั้งแต่ช่วงระหว่างปี พ.ศ. 2535 - 2557 นั้น ได้กลายมาเป็นเครื่องมืออันสำคัญของรัฐบาล/ผู้กุมอำนาจรัฐที่ฉวยใช้เพื่อสร้างอรรถประโยชน์ในทางการเมืองของตนเป็นประการสำคัญ ด้วยผลการศึกษาที่ว่านี้ จึงมีความเห็นที่สำคัญว่าการบัญญัติซึ่งกฎหมายนิรโทษกรรมทางการเมืองนั้นรัฐบาลและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจะต้องสืบเสาะแสวงหาข้อเท็จของเหตุการณ์ด้วยกระบวนการที่เป็นกลางและเป็นที่ยอมรับของทุกฝ่าย ลำดับถัดมา จะต้องมีกระบวนที่ทำให้ทุกฝ่ายตระหนักรู้ถึงการกระทำและผลของการกระทำของตนอย่างบริสุทธิ์ใจ อันจะเป็นรากฐานสำคัญที่นำไปสู่การสร้างความปรองดองสมานฉันท์ของคู่ขัดแย้งทางการเมืองในอดีต และท้ายที่สุด เนื้อหาสาระของกฎหมายนิรโทษกรรมทางการเมืองนั้นจะต้องได้รับการยอมรับจากทุกฝ่ายเป็นประการสำคัญเพื่อมุ่งแก้ไขปมปัญหาและวิกฤตการณ์ทางการเมืองให้ได้มากที่สุด