DOI: 10.17026/dans-295-99dq
title: Bewogen geschiedenis van twee kloosters
title: Onderzoek op de locaties van het voormalige Sint Catharinaklooster en het Cellebroedersklooster te Brielle

description: &lt;p&gt;In de periode tussen 29 februari en 12 mei 2016 zijn door ADC ArcheoProjecten op twee voormalige kloosterterreinen opgravingen verricht in verband met de nieuwbouwplannen op deze locaties.&lt;br&gt;Plangebied A betreft het terrein van het voormalige St. Catharinaklooster, later Commandeurshof; plangebied B betreft het terrein van het voormalige Cellebroedersklooster. Beide terreinen zijn gelegen aan de Burgemeester van Sleenstraat aan de rand van de laatmiddeleeuwse stad Brielle, binnen de 17e-eeuwse verdedigingswerken.&lt;br&gt;Beide terreinen waren voor de bouw van de kloosters al in gebruik. De vroegste sporen dateren uit de 14e eeuw, in de vorm van afvalkuilen en bakstenen haardplaatsen, die toe te schrijven zijn aan houten huizen. Na een eerste golf van religieuze stichtingen in de 12e en 13e eeuw volgde een tweede in de latere 14e en in de 15e eeuw, de Moderne Devotie genaamd, waartoe de stichtingen van het St. Catharinaklooster en het Cellebroedersklooster behoren.&lt;br&gt;Het St. Catharinaklooster is in 1423 gesticht. In dat jaar gingen drie vrouwen in gemeenschap van goederen bij elkaar wonen. Zij leefden binnen het klooster en hadden geen contact met de buitenwereld.&lt;br&gt;Ze bouwden het klooster uit en voorzagen in de eerste levensbehoeften door schenkingen, door opbrengsten van de gronden die het klooster op Voorne in bezit had en door werkzaamheden die binnen het klooster werden verricht. Die werkzaamheden bestonden vermoedelijk onder andere uit het weven van stoffen, brouwen van bier en het verwerken van melk tot boter en kaas.&lt;br&gt;Van het St. Catharinaklooster is het noordoostelijk deel opgegraven. De kloostergebouwen waren gegroepeerd rond een rechthoekig dan wel vierkant kloosterhof, die in meerdere bouwfasen tot stand is gekomen. Het klooster moet in eerste instantie een opener karakter hebben gehad, waarna er met de bouw van diverse gebouwen er een gesloten bouwblok ontstond. Het meest imposante bouwwerk betreft een lang en smal rechthoekig gebouw met op de middenas een rij zuilen. Vergelijking met klooster- en kerkplattegronden die elders zijn gedocumenteerd, maakt het aannemelijk dat we hier te maken hebben met de refter, de eetzaal van het klooster. Op de verdieping lagen de slaapvertrekken. Het klooster werd door de orde in 1572 verlaten, het jaar waarin Brielle werd bevrijd door de Watergeuzen. In 1576 wordt in het noordelijke deel van het klooster het Commandeurshof gevestigd, dat zelfs tijdelijk een Engels garnizoen huisveste. Hierbij werden zowel bestaande gebouwen verbouwd als nieuwe gebouwen geplaatst. Het terrein wordt uiteindelijk in 1734 gesloopt.&lt;br&gt;De stichtingsdatum van het Cellebroedersklooster is onbekend, het wordt voor het eerst vermeld rond 1500 en werd vermoedelijk voor 1566 verlaten. De cellebroeders legden zich toe op het verplegen van zieken (vooral pestslachtoffers) en het afleggen en begraven van de doden. De huizen waren over het algemeen arm en ze hadden weinig bezittingen in de zin van land of huizen. Ze voorzagen in hun onderhoud door bedelen, met gelden die zij voor hun diensten in rekening brachten en soms met handwerk.&lt;br&gt;Van het klooster is het middelste gedeelte van de kapel aangetroffen. Het was een éénbeukige kapel met mogelijk een driezijdige koorsluiting. Binnen de contouren van de kapel bevonden (en bevinden) zich verschillende graven. Negen ervan zijn blootgelegd. Onder de begravenen bevinden zich zes mannen en drie tieners. Alleen van de oudste tiener kon het geslacht worden bepaald, het blijkt een jongeman te zijn. De cellebroeders verzorgden en begroeven hier volgens het gebruik alleen mannen; de fysisch antropologische gegevens kloppen dus met de historische bronnen. Verder zijn funderingen van een langgerekt gebouw dat in meerdere fasen tot stand is gekomen bloot gelegd.&lt;br&gt;Nadat het klooster buiten gebruik kwam werd in het voormalige cellebroedersklooster korte tijd buskruit gemaakt. Daarna werd het langgerekte gebouw met de kap evenwijdig aan de straat ingericht als pesthuis, dat in 1705 definitief werd gesloten. In de 18e eeuw was het hoofdgebouw ingericht als militair hospitaal, daarna heeft het meerdere functies gehad. De voormalige kapel heeft vermoedelijk als gebouw grotendeels en met verbouwingen nog bestaan tot 1975, toen het werd afgebroken.&lt;/p&gt;