DOI: 10.14457/tu.the.2016.719
title: ผลที่เกษตรกรผู้ปลูกข้าวโพดได้รับจากการเปลี่ยนไปสู่การทำเกษตรโครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงขุนสถาน จังหวัดน่าน

description: การศึกษาวิจัยเรื่อง ผลที่เกษตรกรผู้ปลูกข้าวโพดได้รับจากการเปลี่ยนไปสู่การทำเกษตรโครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงขุนสถาน จังหวัดน่าน มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษาปัจจัยที่ส่งผลให้เกษตรกรเข้าร่วมโครงการพัฒนาพื้นที่สูงแบบโครงการหลวงขุนสถาน จังหวัดน่าน ภายใต้สถาบันวิจัยและพัฒนาพื้นที่สูง (องค์กรมหาชน) ศึกษากระบวนการเปลี่ยนแปลงจากการปลูกข้าวโพด สู่การทำเกษตรแบบโครงการหลวงของเกษตรกรบ้านเชตวัน รวมทั้งศึกษาผลที่ได้รับในระยะแรกหลังจากที่เกษตรกรบ้านเชตวันเปลี่ยนจากการทำไร่ข้าวโพดสู่การทำเกษตรแบบโครงการหลวง กลุ่มตัวอย่างในการศึกษาวิจัยครั้งนี้ คือ กลุ่มเกษตรกรที่เข้าร่วมการทำเกษตรแบบโครงการหลวงทั้ง 10 ครัวเรือน ซึ่งได้ทำการเก็บข้อมูลโดยการเข้าไปมีส่วนร่วมและสัมภาษณ์กลุ่มเกษตรกร เพื่อนำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์เชิงคุณภาพผลการศึกษาพบว่า แต่เดิมชาวบ้านส่วนใหญ่ประกอบอาชีพเกษตรกรรม เช่น ปลูกข้าวไร่เพื่อรับประทานและปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์เพื่อขาย เมื่อราคาข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ตกต่ำลงส่งผลเกษตรกรจำนวน 10 ครัวเรือน เปลี่ยนมาเข้าร่วมการทำเกษตรกับโครงการหลวง ซึ่งในการเข้าร่วมมีปัจจัยในด้านต่างๆ ได้แก่ ปัจจัยด้านภาวะเศรษฐกิจ เนื่องจากราคาข้าวโพดเลี้ยงสัตว์มีราคาตกต่ำส่งผลให้เกษตรกรขาดทุนและมีหนี้สินเพิ่มขึ้นเกษตรกรจึงสนใจที่จะเข้าร่วมการทำเกษตรแบบโครงการหลวงที่มีการปลูกพืชหลากหลายชนิดส่งผลให้เกษตรกรมีรายได้เข้ามาเรื่อยๆ ปัจจัยด้านความสัมพันธ์ เกษตรกรที่เข้าร่วม โครงการหลวงทั้ง 10 ครัวเรือน มีความสัมพันธ์กัน 2 ลักษณะ ได้แก่ ความสัมพันธ์กันแบบเครือญาติและความสัมพันธ์แบบเพื่อนบ้าน ดังนั้นในการเข้าร่วมโครงการหลวงจึงเป็นการเข้าร่วมโดยการชักชวนกันภายในกลุ่ม ส่วนปัจจัยด้านการสื่อสาร พบว่ากลุ่มเกษตรกรจะเข้าร่วมโครงการหลวงผ่านการรับสารและส่งสารเรื่องการทำเกษตรโครงการหลวงต่อๆ กันไป โดยเริ่มแรกเกษตรกรบ้านเชตวันได้รับข่าวสารจากเกษตรกรบ้านเมืองลีซึ่งเป็นหมู่บ้านที่อยู่ใกล้กับบ้านเชตวัน และเกิดการแนะนำผ่านทางเครือญาติและเพื่อนบ้าน และเกิดการชักชวนต่อๆ กันภายในกลุ่ม เมื่อเกษตรกรลงทะเบียนเข้าร่วมการทำเกษตรกับโครงการหลวงแล้ว เกษตรกรได้รับการสนับสนุนวัสดุอุปกรณ์จากทางโครงการหลวง โดยจำนวนที่ได้รับขึ้นอยู่กับงบประมาณและจำนวนผู้ที่ลงทะเบียนในแต่ละปีกระบวนการที่ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงต่อเกษตรกร ได้แก่ กระบวนการเรียนรู้ กระบวนการมีส่วนร่วม และกระบวนการแก้ไขปัญหา ซึ่งในกระบวนการเรียนรู้จะมีการเรียนรู้จากผู้อื่นและเรียนรู้จากการลงมือทดลองปฎิบัติเอง ประสบการณ์จากการลงมือปฎิบัติช่วยให้เกษตรกรช่วยเหลือตนเองกรณีที่ประสบปัญหาและยังช่วยให้เกษตรกรมีเทคนิคหรือวิธีการใหม่ๆ ในการทำเกษตรอีกด้วย กระบวนการมีส่วนร่วม เกษตรกรจะรวมกลุ่มเพื่อประชุมวางแผนกับเจ้าหน้าที่โครงการหลวงเพื่อวางแผนการตลาด ชี้แจงเรื่องต่างๆ และแลกเปลี่ยนคำถามหรือข้อส่งสัยระหว่างกัน นอกจากนี้เกษตรกรยังแบ่งกลุ่มย่อยเพื่อช่วยเหลือซึ่งกันและกันภายในกลุ่ม ส่วนกระบวนการแก้ปัญหาพบว่าเกษตรกรส่วนใหญ่จะแก้ปัญหาต่างๆ โดยการสอบถามเจ้าหน้าที่โครงการหลวงและสอบถามเพื่อนเกษตรกรรายอื่นที่เคยประสบปัญหาชนิดเดียวกันผลที่เกษตรกรได้รับทางด้านต่างๆ ซึ่งประกอบด้วย ด้านเศรษฐกิจ พบว่าเกษตรกรมีรายได้เพิ่มขึ้นจากเดิม ด้านสุขภาพ พบว่าการตรวจสารพิษตกค้างในกระแสเลือดของเกษตรกรที่เข้าร่วมโครงการหลวงในปีแรกอยู่ในระดับที่เสี่ยง 9 ครัวเรือน และอยู่ในระดับที่ไม่ปลอดภัย 1 ครัวเรือน ด้านการดำเนินชีวิตและเวลาว่าง พบว่าเกษตรกรมีเวลาว่างที่แตกต่างกันขึ้นอยู่กับชนิดพืชที่ปลูกแต่หากเทียบพืชที่เกษตรกรปลูกในขณะนี้กับการปลูกข้าวโพดเลี้ยงสัตว์ เกษตรกรที่ปลูกพืชโครงการหลวงจะมีเวลาว่างมากกว่าเกษตรกรที่ปลูกข้าวโพดสัตว์เลี้ยง ด้านสิ่งแวดล้อม เกษตรกรที่ปลูกพืชโครงการหลวงจะใช้พื้นที่น้อยกว่าการปลูกข้าวโพดและจะไม่มีการเผาไร่ก่อนการเกษตร ถือเป็นการช่วยลดการเปลี่ยนแปลงทางสภาพอากาศทางอ้อม เช่น ปัญหาหมอกควัน เป็นต้น และด้านความรู้ความสามารถ เกษตรกรมีความรู้ความสามารถในการทำเกษตรเพิ่มมากขึ้นและเริ่มมีเทคนิควิธีการใหม่ๆ ในการทำเกษตรที่ช่วยให้เกษตรกรสามารถลดต้นทุนและรักษาพืชผลให้แข็งแรงสมบูรณ์ขึ้นอีกด้วย