DOI: 10.14457/tu.the.2015.620
title: ความเหมาะสมของมาตรการทางกฎหมายอาญาที่ใช้บังคับแก่ภิกษุในการกระทำความผิดเกี่ยวกับทรัพย์: ศึกษาเฉพาะกรณี ลักทรัพย์ ยักยอก ฉ้อโกง

description: ศาสนาพุทธเปรียบเสมือนรากแก้วหนึ่งของระบบจริยธรรมและศีลธรรมของสังคมไทย โดยมีภิกษุเป็นผู้เผยแผ่คำสั่งสอนของพระพุทธเจ้าผู้เป็นศาสดาของศาสนาพุทธ บรรดาภิกษุทั้งหลายจึงเปรียบเสมือนเป็นตัวแทนของพระพุทธศาสนาผู้มีหน้าที่ควบคุมดูแลศีลธรรมกำหนดแบบแผนแห่งความประพฤติที่ดีของผู้คนในสังคมไทย มีความสำคัญไม่ยิ่งหย่อนไปกว่ากฎหมายของบ้านเมือง บุคคลเหล่านี้ย่อมต้องเป็นแบบอย่างที่ดีและดำรงตนเป็นผู้เผยแผ่พุทธศาสนาให้แก่พุทธศาสนิกชนยึดถือปฏิบัติตาม แต่การณ์กลับไม่เป็นเช่นนั้นเมื่อปรากฏว่าในปัจจุบันนี้มีการกระทำความผิดเกี่ยวกับทรัพย์เกิดขึ้นจากการกระทำของภิกษุดังที่ปรากฏเป็นข่าวอยู่บ่อยครั้ง และในทางปฏิบัติส่วนใหญ่พบว่าการกระทำของภิกษุเหล่านี้ แม้จะถือว่าผิดวินัยสงฆ์แต่ก็จะได้รับโทษเพียงให้สึกจากสมณเพศและรับโทษทางอาญาอย่างบุคคลทั่วไปเท่านั้น ตามพระราชบัญญัติคณะสงฆ์ พ.ศ. 2505 และขณะนี้ยังไม่มีบทบัญญัติกฎหมายอาญาที่ใช้บังคับแก่ภิกษุที่กระทำความผิดอาญาได้โดยตรง มีเพียงฐานความผิดอาญากรณีบุคคลทั่วไปกระทำผิดเกี่ยวกับทรัพย์เท่านั้น ในประมวลกฎหมายอาญาฉบับปัจจุบันที่ได้บัญญัติความผิดเกี่ยวกับศาสนาไว้ตามมาตรา 206 – 208 ก็เป็นเพียงบทบัญญัติที่มุ่งลงโทษผู้ที่มาก่อความเดือดร้อนเสียหายแก่ศาสนาเท่านั้น และแม้ขณะนี้จะมีการพิจารณากฎหมายใหม่คือร่างพระราชบัญญัติอุปถัมภ์และส่งเสริมพระพุทธศาสนา พ.ศ.... ก็ยังไม่มีการกำหนดถึงความผิดของภิกษุที่กระทำความผิดเหล่านี้ มีเพียงกำหนดโทษแก่บุคคลที่ทำให้พุทธศาสนาและภิกษุเสียหายซึ่งเป็นการคุ้มครองพุทธศาสนาในเชิงตั้งรับ (Passive) เท่านั้น มิใช่การคุ้มครองในเชิงรุก (Active) ที่มุ่งควบคุมดูแลบุคคลในศาสนาเอง ทั้งที่การกระทำผิดอาญาของภิกษุถือเป็นเรื่องร้ายแรงเพราะภิกษุถือเป็นบุคคลที่มีสถานะสูงในสังคมและได้รับความไว้วางใจจากสังคม อาจเทียบได้กับบรรดาบุคคลผู้ประกอบวิชาชีพเฉพาะหรือเจ้าพนักงานที่กระทำความผิดเกี่ยวกับทรัพย์ จึงต้องระมัดระวังการประพฤติตนให้มากกว่าบุคคลทั่วไป ควรประพฤติตนให้อยู่ในกรอบพระวินัยและกฎหมายบ้านเมือง เป็นตัวอย่างที่ดีแก่พุทธศาสนิกชนตั้งใจช่วยเผยแผ่พุทธศาสนาสืบไป เมื่อภิกษุกลับกลายเป็นผู้กระทำความผิดก่อให้เกิดปัญหาแก่สังคมเสียเอง ทั้งลำพังเพียงพระธรรมวินัยในพระไตรปิฎกเป็นเพียงหลักเกณฑ์ทางศีลธรรม ไม่มีสภาพบังคับอย่างสภาพบังคับทางอาญาตามกฎหมายบ้านเมืองที่จะสามารถควบคุมภิกษุมิให้กระทำความผิดได้ จึงควรมีแนวทางในการลงโทษภิกษุเหล่านี้ให้หนักกว่ากรณีบุคคลทั่วไปกระทำความผิด ควบคู่ไปกับมาตรการอื่น ๆ ที่ช่วยในการควบคุมความประพฤติภิกษุ ให้ภิกษุสามารถดำเนินวัตรปฏิบัติเข้าสู่ความจริงอันสูงสุดที่พระพุทธองค์ทรงค้นพบได้ที่สุดในวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ผู้เขียนได้ศึกษาถึงมาตรการทางสงฆ์และทางอาญาควบคู่กันไป ได้แก่ มาตรการตามพระวินัยในพระไตรปิฎกที่เกี่ยวกับการครอบครองทรัพย์ และกฎหมายอาญาที่เกี่ยวกับการกระทำผิดเกี่ยวกับทรัพย์ของภิกษุตั้งแต่อดีตถึงปัจจุบัน จากการศึกษาพบว่ามาตรการทั้งสองนั้นต่างมีข้อบกพร่อง โดยมาตรการทางสงฆ์มุ่งควบคุมจิตใจ ส่วนมาตรการทางอาญามุ่งควบคุมการกระทำที่แสดงออกมาสู่ภายนอกแล้ว จึงต้องมีการใช้มาตรการทั้งสองควบคู่กันไปเพื่อให้เกิดแนวทางที่เหมาะสมที่สุดในการบังคับใช้แก่ภิกษุที่กระทำความผิด และเมื่อพิจารณาฐานความผิดที่ผู้เขียนมุ่งศึกษานั้น พบว่า ความผิดฐานลักทรัพย์ ยักยอก และฉ้อโกง มีบัญญัติอยู่แล้วในประมวลกฎหมายอาญา จึงสมควรกำหนดเพิ่มโทษแก่ภิกษุที่กระทำความผิดเหล่านั้นไว้ในประมวลกฎหมายอาญาเช่นเดียวกันเพื่อไม่ให้เกิดความลักลั่นในการใช้งาน โดยอาจเพิ่มเป็นเหตุฉกรรจ์ หรือตีความถ้อยคำในตัวบทกฎหมายให้รวมถึงกรณีภิกษุเป็นผู้กระทำด้วย รวมถึงกำหนดฐานความผิดเกี่ยวกับการยักยอกเงินวัดเพื่อให้ครอบคลุมการกระทำความผิดของภิกษุมากยิ่งขึ้น นอกจากนี้ผู้เขียนยังได้ศึกษาถึงการกระทำความผิดเกี่ยวกับทรัพย์ของภิกษุที่ไม่ถึงขั้นเป็นความผิดตามประมวลกฎหมายอาญา แต่เป็นการกระทำที่ไม่เหมาะสมแก่การเป็นภิกษุ ซึ่งมักจะคาบเกี่ยวกับความผิดฐานฉ้อโกง โดยผู้เขียนได้แยกการกระทำที่ไม่เหมาะสมเหล่านี้ไว้ 2 ประการ ได้แก่ การเรี่ยไร และการอวดอ้างคุณวิเศษ จากการศึกษาพบว่าควรมีการกำหนดความผิดเหล่านี้ไว้โดยเฉพาะ เนื่องจากการเรี่ยไรโดยไม่ได้รับอนุญาตเป็นการแสดงถึงเจตนาที่ไม่สุจริตและเป็นต้นทางของการกระทำความผิดเกี่ยวกับทรัพย์ที่ร้ายแรงขึ้น และการอวดอ้างคุณวิเศษทั้งหลายทำให้เกิดความเสียหายต่อพระศาสนาซึ่งในเบื้องต้นมีกำหนดให้เป็นความผิดไว้ในร่างพระราชบัญญัติอุปถัมภ์และคุ้มครองพระพุทธศาสนา พ.ศ.... แต่เมื่อพิจารณาถึงโทษพบว่ายังไม่เหมาะสมและมีรายละเอียดบางประการที่ต้องพิจารณาก่อนนำไปใช้บังคับ