DOI: 10.17026/ar/fsrfpq
title: Archeologisch onderzoek kabeltracé Dokkum-Hallum
title: Archeologisch bureauonderzoek kabeltracé Dokkum-Hallum, gemeente Gemeenten Noardeast-Fryslân en Dantumadiel

description: In opdracht van Geonius Geotechniek heeft Geonius Archeologie in november 2020 een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor een kabeltracé van Liander tussen Dokkum en Hallum, in de gemeenten Noardeast-Fryslân en Dantumadiel.

Aanleiding tot uitvoering van het onderzoek vormt de aanvraag van een omgevingsvergunning voor de aanleg van een kabeltracé (middenspanning) door Liander. Dit kabeltracé is ontworpen door Rotterdam Engineering. 

Volgens het bestemmingsplan “Bûtengebiet Dantumadiel” doorkruist het kabeltracé zones met dubbelbestemming waarde – archeologische verwachtingswaarde 1 en waarde – archeologisch waardevol gebied. 
In de gemeente Noardeast-Fryslân doorkruist het volgens het bestemmingsplan “Buitengebied” de volgende dubbelbestemmingen: waarde beschermd dorpsgezicht, waarde archeologie, en waarde reliëf terpen en kruinige percelen. Hier zullen enkel de dubbelbestemmingen archeologie worden meegenomen.

Het archeologisch onderzoek heeft tot doel het opstellen van een gespecificeerde verwachting. Hiertoe worden onder andere de bestemmingsplannen, de Friese Archeologische Monumentenkaart Extra (FAMKE) en ARCHIS3, de databank van de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed geraadpleegd. Het resultaat is voorliggend rapport, op basis waarvan het bevoegd gezag een beslissing kan nemen over een eventuele vervolgstap in de AMZ (Archeologische Monumenten Zorg) cyclus.

Op basis van de onderzochte landschappelijke, archeologische en historische informatie is het mogelijk een archeologische verwachting op te stellen. Op grond van het gebruik van het landschap door de mens kan er een tweedeling worden gemaakt in jagers-verzamelaars (Paleo- en Mesolithicum) enerzijds en landbouwers (Neolithicum, Bronstijd, IJzertijd, Romeinse tijd, Middeleeuwen en Nieuwe tijd) anderzijds. De gespecificeerde verwachting is hierop afgestemd.

Jagers-verzamelaars trokken door het landschap en verbleven tijdelijk op een verblijfplaats. Vanuit grotere basiskampen werden jacht expedities opgezet waarbij de jagers langere tijd onderweg waren en tijdelijke kleine kampen inrichten waar ze een beperkt aantal dagen verbleven, zogenaamde extractiekampen. De grootste kans voor het aantreffen van jachtbuit was in de buurt van water. Tevens konden hier veel vruchten worden aangetroffen. Zowel basiskampen als extractiekampen waren dan ook geconcentreerd in de buurt van water. Archeologische waarden uit de steentijd kunnen nog worden aangetroffen in de top van het dekzand. Indien er afdekkende klei- en of veenlagen aanwezig zijn kunnen ook organische resten, zoals houtskool- en zaadresten, nog worden aangetroffen. Tijdens de steentijd was het landschap droog en was menselijke bewoning en activiteit mogelijk op het dekzand. 
Vindplaatsen uit deze periode kenmerken zich voornamelijk door een strooiing van vuursteen. Het is echter niet uitgesloten dat ook grondsporen kunnen worden aangetroffen. 
Door afdekking van het dekzand door klei- en/of veen is de kans dat archeologische resten van jager-verzamelaars nog aanwezig zijn in de ondergrond middelhoog.

De verwachting op het aantreffen van archeologische resten is omwille van de diepte ligging van het dekzand (in het westen tussen 4 en 6 m-NAP en in het grootste deel tussen 2 en 4 m-NAP) laag. Doordat de huidige verstoring zal reiken tot circa 100 cm-mv is de kans klein dat deze daadwerkelijk kunnen worden aangetroffen.

Vanaf de bronstijd werd het natter en ontstond er veen. Door de invloed van de zee werd het een kweldermoeras. Vanaf 500 voor Chr. werden terpen aangelegd en concentreerde menselijke bewoning zich daarop. Sporen van de menselijke activiteit uit de periode van de terpbewoning (ijzertijd-middeleeuwen) kunnen bewaard zijn gebleven in de klei. De nederzettingen lagen op de hoger gelegen terpen en de lager gelegen gronden werden voornamelijk gebruikt als gras- en weidegrond.
Er kunnen op de aanwezige terpen binnen het tracé nederzettingssporen worden aangetroffen in de lager gelegen gebieden kan sprake zijn van off-site sporen. De omvang hiervan kan sterk variëren. 

Specifieke verwachting Landbouwers: Op grond van de bodemkundige aspecten geldt voor de hoger gelegen delen (terpen) van het tracé een middelhoge kans voor het aantreffen van nederzettingsresten. 


Al tijdens een eerder uitgevoerde quickscan is in overleg met de gemeente Noardoast-Fryslân gebleken dat de FAMKE is opgenomen in (een deel) van de vigerende bestemmingsplannen en dat aanbevelingen voor archeologisch onderzoek gebaseerd worden op de onderzoeksplicht zoals benoemd in de bestemmingsplannen. Op basis van de vigerende bestemmingsplannen dient archeologisch onderzoek uitgevoerd te worden ter plaatse van zones met de volgende dubbelbestemmingen (zie Afbeelding 3.1):

• Waarde: archeologische verwachtingswaarde 1 
• Waarde: archeologisch waardevol 
• Waarde archeologie


Aan de hand van de FAMKE is vervolgens vastgesteld welk type archeologisch onderzoek gewenst is, dit is weergegeven op de advieskaart. 
Op één locatie binnen het tracé is op basis van eerder uitgevoerd onderzoek gebleken dat archeologisch vervolgonderzoek in de vorm van proefsleuven of archeologische begeleiding van de geplande ingrepen noodzakelijk is (blauw op de advieskaart). 
Het bruine deel heeft op de FAMKE de waarde “streven naar behoud (steentijd)”. Het is hier van belang om de ondergrond zo min mogelijk te verstoren. In eerste instantie wordt een verkennend booronderzoek geadviseerd om te achterhalen op welke diepte het dekzand (en dus een eventuele steentijdvindplaats) zich bevindt. 
De rode delen op de advieskaart doorkruisen twee terpen, de precieze omvang is over het algemeen nog niet bekend. Er wordt geadviseerd een waarderend booronderzoek uit te voeren om na te gaan wat de waarde van de vindplaats is. Hier kan uit voortkomen dat het gebied als “archeologisch waardevol” wordt bestempeld, waarbij men moet streven naar behoud ervan.
Indien aanpassingen aan de loop van het tracé niet mogelijk of niet gewenst zijn, dient met nader archeologisch onderzoek rekening te worden gehouden. Voor de aanvraag van de benodigde omgevingsvergunning dient in het kader van de AMZ-cyclus immer aangetoond te worden dat in voldoende mate rekening is gehouden met de (aanwezigheid van ) archeologische waarden binnen het plangebied. De archeologische verwachting uit het bureauonderzoek dient in het veld te worden getoetst door middel van het uitvoeren van meerdere verkennende, karterende of waarderende boringen.

De resultaten van dit onderzoek dienen te worden getoetst door de bevoegde overheid (Gemeenten Noardeast-Fryslân en Dantumadiel), dat op basis van het uitgebrachte advies een besluit zal nemen. Wij willen de opdrachtgever erop wijzen dat dit rapport nog niet betekent dat al bodemverstorende activiteiten of daarop voorbereidende activiteiten kunnen worden ondernomen. Het uitgevoerde onderzoek is verricht conform de gestelde eisen en gebruikelijke methoden. Het onderzoek is gericht op het inzichtelijk maken van de toestand van het aanwezige bodemarchief. Hiermee kan de beschadiging dan wel vernietiging als gevolg van de voorgenomen verstoring van een mogelijk aanwezig bodemarchief tot een minimum worden beperkt. Echter kan door de aard van het onderzoek, steekproefsgewijs, niet volledig worden uitgesloten dat er archeologische resten aan- of afwezig zullen zijn. Als gevolg hiervan is bij het aantreffen van archeologische resten het, conform de Erfgoedwet van 2016, artikel 5.10 (Archeologische toevalsvondst) en 5.11 (Waarneming), een meldingsplicht van toepassing.

Dit rapport is verzonden aan de opdrachtgever om het ter toetsing voor te leggen aan de bevoegde overheid. Hier werd in de tussenliggende periode geen reactie op ontvangen. Aangezien de tweejaarstermijn, zoals vastgelegd in de KNA, is verstreken, is besloten om dit rapport definitief te maken.