DOI: 10.14457/tu.the.2020.871
title: แนวทางการพัฒนาพื้นที่ค้าปลีกเพื่อรองรับผู้สูงอายุ

description: กลุ่มธุรกิจพื้นที่ค้าปลีกประเภทศูนย์การค้าเป็นกลุ่มที่มีสัดส่วนพื้นที่ค้าปลีกสูงที่สุด และมีแนวโน้มการเติบโตเพิ่มมากขึ้นอย่างต่อเนื่อง ส่งผลให้เป็นกลุ่มพื้นที่ค้าปลีกที่มีการแข่งขันกันมากที่สุด ทั้งการเติบโตของตลาดการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์หรือ E-Commerce ที่เข้ามาเปลี่ยนพฤติกรรมผู้บริโภค ส่งผลกระทบต่อกลุ่มธุรกิจพื้นที่ค้าปลีกให้ต้องมีการปรับตัว โดยกลุ่มผู้ใช้งานการพาณิชย์อิเล็กทรอนิกส์หรือ E-Commerce คือ กลุ่มอายุ 18-24 ปี ร้อยละ 61.92 กลุ่ม 35-54 ปี ร้อยละ 32.69 และกลุ่มที่มีการใช้งานน้อยที่สุดคือ กลุ่มอายุ 55 ปีขึ้นไป ร้อยละ 5.39 ทั้งกลุ่มสินค้าที่ยังเติบโตต่อเนื่องคือ กลุ่มสินค้าการกีฬาและสุขภาพ ด้วยสาเหตุเหล่านี้ทำให้กลุ่มผู้บริโภคที่น่าสนใจและเป็นกลุ่มที่กลุ่มธุรกิจกำลังให้ความสำคัญ คือ กลุ่มผู้สูงอายุ เนื่องจากสถานการณ์ตลาดผู้สูงอายุในประเทศไทยเป็นตลาดที่มีศักยภาพด้านปริมาณ ศักยภาพด้านเวลาและศักยภาพด้านการเงิน จากการศึกษาข้อมูลเบื้องต้นพบว่าผู้บริโภคกลุ่มผู้สูงอายุร้อยละ 55.41 มีพฤติกรรมชื่นชอบการซื้อของ รวมถึงพฤติกรรมที่เปลี่ยนแปลงไปจากเดิม มีความทันสมัยพร้อมเปิดรับสิ่งใหม่ มองว่าเป็นวัยการเริ่มต้นใหม่ การที่ประเทศไทยกำลังเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุนั้นแต่ธุรกิจอย่างศูนย์การค้ากลับยังไม่มีการปรับตัวเพื่อรองรับกับสังคมสูงอายุมากนัก ทั้งที่ในอนาคตลูกค้ากลุ่มนี้จะเป็นกลุ่มลูกค้าที่มีความสำคัญมากขึ้น ผู้วิจัยจึงมีแนวคิดที่จะศึกษาแนวทางการออกแบบพื้นที่ค้าปลีกเพื่อรองรับผู้สูงอายุโดยมีวัตถุประสงค์การวิจัยทั้งหมด 3 ประการ ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาพฤติกรรมและความต้องการของผู้สูงอายุที่มีต่อพื้นที่ศูนย์การค้า 2) เพื่อศึกษาแนวทางการจัดการพื้นที่สำหรับผู้สูงอายุในศูนย์การค้าในปัจจุบัน 3) เพื่อวิเคราะห์ถึงลักษณะทางกายภาพของพื้นที่ภายในศูนย์การค้าที่รองรับกลุ่มผู้บริโภคกลุ่มผู้สูงอายุในปัจจุบัน การศึกษาวิจัยนี้ เริ่มต้นจากการศึกษาหลักการออกแบบพื้นที่ที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุที่เกี่ยวข้องกับการออกแบบพื้นที่ค้าปลีกและพื้นที่สาธารณะ เพื่อนำมาใช้เป็นเกณฑ์เปรียบเทียบกับกลุ่มตัวอย่างการศึกษา ศึกษาศูนย์การค้าที่อยู่ในพื้นที่เขตที่มีประชากรผู้สูงอายุมากที่สุดในกรุงเทพมหานครและศูนย์การค้าที่ระบุกลุ่มเป้าหมายเป็นกลุ่มผู้สูงอายุ เพื่อกำหนดกลุ่มตัวอย่างของการศึกษา เพื่อทำการสำรวจรูปแบบพื้นที่ทางกายภาพ แนวคิดในการออกแบบ ประเภทร้านค้าที่เข้ามาในพื้นที่ พื้นที่ส่วนกลาง ตลอดจนถึงการให้บริการส่วนกลาง และเปรียบเทียบลักษณะทางกายภาพจากเกณฑ์การออกแบบพื้นที่ที่เป็นมิตรกับผู้สูงอายุที่ทำการศึกษา และศึกษาจากผู้บริโภคกลุ่มผู้สูงอายุถึงพฤติกรรมการใช้พื้นที่ศูนย์การค้า ความต้องการใช้พื้นที่ภายในและพื้นที่ส่วนกลาง ความต้องการด้านประเภทร้านค้าและความพึงพอใจในการใช้งานและอุปสรรคต่อการใช้งานในปัจจุบัน โดยแบ่งกลุ่มผู้สูงอายุเป็น 4 ช่วง คือ กลุ่มวัยใกล้สูงอายุ (50-59 ปี ) ผู้สูงอายุวัยต้น (อายุ 60-69 ปี) ผู้สูงอายุวัยกลาง (อายุ 70-79 ปี) ผู้สูงอายุวัยปลาย (อายุ 80 ปีขึ้นไป) และสัมภาษณ์ผู้ประกอบการ ในมุมมองการพัฒนาพื้นที่ค้าปลีกในด้านความตระหนักถึงผู้บริโภคกลุ่มผู้สูงอายุ แนวคิดในการพัฒนาพื้นที่ค้าปลีกที่รองรับกลุ่มผู้สูงอายุและแนวทางการจัดการพื้นที่สำหรับผู้สูงอายุในศูนย์การค้าในปัจจุบัน จากการศึกษาวิจัยนี้ พบว่า การออกแบบพื้นที่ค้าปลีกในปัจจุบันผู้ประกอบการให้ความสนใจในผู้บริโภคกลุ่มผู้สูงอายุมากยิ่งขึ้น มีการเพิ่มสิ่งอำนวยความสะดวกอย่าง บริการวีลแชร์ ช่องจ่ายเงินพิเศษ ที่จอดรถสำหรับผู้สูงอายุ และบริการจอดรถยนต์ แต่ยังไม่ได้พัฒนาในส่วนของพื้นที่ภายในศูนย์การค้า อย่างพื้นที่ส่วนกลางพิเศษที่เพิ่มเข้ามาสำหรับกลุ่มลูกค้าในแต่ละช่วงวัยโดยเฉพาะ ลักษณะทางกายภาพบางส่วนของพื้นที่ยังไม่เป็นมิตรต่อผู้สูงอายุมากนัก ในส่วนของประเภทร้านค้าและพื้นที่กิจกรรม กลุ่มผู้สูงอายุสนใจในด้านคุณภาพสินค้าและบริการมากที่สุด ต้องการสินค้าที่หลากหลาย ตอบสนองความต้องการและมีความต้องการพื้นที่เฉพาะอย่างพื้นที่นั่งพัก พื้นที่พบปะสังสรรค์กับเพื่อน พื้นที่กิจกรรมและนันทนาการ ส่งผลต่อการกำหนดการออกแบบพื้นที่ที่ตอบโจทย์ความต้องการของผู้สูงอายุ เพื่อให้ผู้ประกอบการและผู้ออกแบบสามารถพัฒนาและออกแบบพื้นที่ให้ตอบสนองกับความต้องการและการใช้งานของกลุ่มผู้สูงอายุได้อย่างมีประสิทธิภาพ