DOI: 10.17026/dans-zmx-kepn
title: Plangebied Honderdland, vindplaats 1: een ontginningsboerderij uit de 10e eeuw te Maasdijk
title: Gemeente Westland Een definitief archeologisch onderzoek (opgraving)

description: &lt;p&gt;In opdracht van Ontwikkelingsmaatschappij Coldenhove West C.V. heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau een definitief archeologisch onderzoek (opgraving) uitgevoerd in verband met de voorgenomen ontwikkeling van een bedrijventerrein in de polder Honderdland in de gemeente Westland. De opgegraven vindplaats en het voorgaande boor- en proefsleuvenonderzoek hebben een schat aan informatie opgeleverd. Er is een indruk ontstaan van het landschap in plangebied Honderdland dat wezenlijk anders is dan het beeld dat voorheen bestond. Het landschap van voor de grote overstromingen uit de 11e en 12e eeuw blijkt minder geërodeerd te zijn dan voorheen werd gedacht. Sporen van voor deze periode kunnen dus ook meer richting Naaldwijk in de polder Honderland verwacht worden. Niet alleen aan de noordzijde van de aangetroffen Maastak, maar ook ten zuiden hiervan kan bewoning plaats hebben gevonden. &lt;br&gt;Eventuele Romeinse bewoningssporen kunnen ook nog aanwezig zijn. Het onderzoek heeft geen directe aanwijzingen opgeleverd over de locatie van bewoning uit de Romeinse tijd, al wijst het aantreffen van hergebruikt Romeins bouwmateriaal en enkele Romeinse scherven op bewoning in de onmiddellijke omgeving. Een bewerkte laag en één grondspoor wijzen mogelijk wel op het gebruik van het landschap in deze periode. De ten noorden van het plangebied aangetroffen Romeinse weg doet vermoeden dat de ter hoogte van de huidige A20/N213 gelegen Oude Maasdijk het verlengde is van deze Romeinse weg. Het Romeinse bouwmateriaal (o.a. tufsteen en tegulae met stempel van de Romeinse vloot) wijst op mogelijk militaire bebouwing. De plaats waar een zijgeul samenkomt met de Maas is de aangewezen plek voor bijvoorbeeld een vlootstation.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Als gevolg van vernatting is het landschap in of na de Romeinse tijd afgedekt met een dunne laag bosveen. Een datering van het bosveen wijst uit dat dit broekbos na de 2e eeuw na Chr. en voor de 5e eeuw na Chr. is overstroomd. Ter hoogte van de vindplaats vormde zich vervolgens een circa 75 m brede kwelder- of oeverwal langs een Maastak. Dat het een Maastak betreft en niet het ‘immensum os’ waarover Tacitus spreekt, blijkt uit het feit dat ten zuiden van de aangetroffen geul eveneens smalle geultjes, komafzettingen en dunne laagjes bosveen zijn aangetoond. Vermoedelijk is eerder sprake van een brede delta met smallere en bredere geulen dan van één brede monding. Nadat de kwelderwal was gevormd, is deze plek rond 950 gekozen om een boerderij te bouwen. Het hogere deel is gebruikt om voor eigen gebruik een aantal gewassen te verbouwen en om de gebouwen te plaatsen. Het grasland in de lagere delen van het landschap is waarschijnlijk gebruikt om het vee te weiden. Uit het archeozoölogisch onderzoek blijkt dat er niet alleen schapen gehouden werden op de kwelders, maar vermoedelijk ook paarden en runderen. Dichter bij huis zijn mogelijk ook varkens gehouden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Naast de aangetroffen huisplattegrond, die is geïnterpreteerd als boerderij, is een terp opgeworpen. Afgezien van enkele staken die het terplichaam bijeen moesten houden, zijn er binnen de bijbehorende greppels geen sporen aangetroffen. Latere egalisatie en een ondiep ingegraven structuur kunnen hier debet aan zijn. Het is onduidelijk of de terp gelijktijdig is met de huisplattegrond en of deze is aangelegd vanwege ernstige wateroverlast.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het palynologisch onderzoek komt naar voren dat het landschap vrijwel boomloos was ten tijde van de bewoning. Het is onwaarschijnlijk dat dit het gevolg was van massale kap van het bos. Er zijn tevens weinig aanwijzingen voor uitgestrekte broekbossen. Het meer landinwaarts gelegen veenlandschap zou om die reden eerder als een hoogveenlandschap gekenmerkt kunnen worden. In hoeverre de bewoning op deze plek heeft bijgedragen aan de ontginning van dit veenlandschap is onduidelijk. Tevens kan niet met zekerheid gezegd worden of de ontginning van de kwelderwal is opgezet of gestimuleerd vanuit het nabijgelegen grafelijke hof van Maasland of dat het een ‘vrije’ boerenontginning is. De ‘zuidelijke’ vorm van de plattegrond zou aanleiding kunnen geven tot de gedachte dat de ontginners Brabanders of Vlamingen waren.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van het aardewerkassemblage kan gesteld worden dat de bewoning eindigde rond 1020. Dit valt samen met de historisch bekende overstroming van 28 september 1014. Mogelijk kan deze catastrofe de reden zijn waarom de bewoning op deze plek ophoudt. Het aantreffen van ploegsporen binnen de huisplattegrond en de dichtgeworpen waterput wijzen er mogelijk op dat nadat de bewoning is opgegeven, men toch is teruggekeerd om de hoger gelegen plek te blijven gebruiken als akker. Het is echter ook mogelijk dat de boerderij eerder dan de overstroming is opgegeven en men op de terp is gaan wonen. In dat geval is de oude boerderij geleidelijk vervallen. Er zijn namelijk geen aanwijzingen gevonden voor het feit dat de palen van de boerderij zijn uitgetrokken. De palen van de spieker zijn echter wel verwijderd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Na de 11e en 12e eeuwse overstromingen werd het gebied in 1242 ingedijkt. De Oude Maasdijk (ter hoogte van de huidige A20/N213) dateert uit de 12e eeuw. De naam Huntenesse die het gebied dan krijgt, is vermoedelijk afkomstig uit een samenstelling van de naam van de vermoedelijke eigenaar Gerardus de Honte en Nesse. Dit laatste wijst er op dat het een gebied van ingedijkte kwelders betreft. Een andere verklaring voor nes is landtong of landpunt. Deze vorm komt overeen met de ligging van de vindplaats en de directe omgeving ten opzichte van geulen. Archeologisch onderzoek aan de Burgemeester Elzenweg heeft uitgewezen dat bewoning van het gebied al in de Late Middeleeuwen werd hervat. Het overgrote deel van het gebied werd gebruikt voor land- en tuinbouw. Om de structuur en waterhuishouding te verbeteren, werden delen van het plangebied opgehoogd met duinzand. Uit dit duinzand zijn de Karolingische scherven afkomstig die elders zijn aangetroffen bij het inventariserend veldonderzoek. Vanaf de 19e eeuw wordt het gebied met name gebruikt voor teelt in kassen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Met behulp van het in dit rapport beschreven onderzoek is een indruk ontstaan van het landschap in plangebied Honderdland dat wezenlijk anders is dan het beeld dat voorheen bestond. Het landschap van voor de grote overstromingen uit de 11e en 12e eeuw blijkt minder geërodeerd te zijn dan voorheen werd gedacht. Aanbevolen wordt daarom om het landschap van voor de verstromingen uit de 11e en 12e eeuw nader in kaart te brengen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het onderzoek blijkt tevens dat het moeilijk is om vindplaatsen in de omgeving van het plangebied met behulp van een booronderzoek goed in kaart te brengen. Uit het vooronderzoek blijkt namelijk dat in de boor geen eenduidige aanwijzingen gevonden zijn voor een archeologische laag. Het is daarom onduidelijk of het aan het oppervlak aangetroffen vondstmateriaal uit opgebrachte, van elders aangevoerde grond afkomstig is, of dat sprake is van een ‘aangeploegde’ vindplaats. Aanbevolen wordt daarom om bij toekomstig archeologisch onderzoek in de omgeving van het plangebied te starten met een karterend booronderzoek. Tijdens een dergelijk onderzoek moeten de locaties in het landschap in kaart worden gebracht die voor bewoning geschikt waren. Vervolgens moeten deze locaties met behulp van proefsleuven nader onderzocht worden op de aanwezigheid van bewoningssporen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Tijdens het onderzoek kon slechts een deel van een boerenerf onderzocht worden. Omdat er geen vergelijkingsmateriaal vooraf bekend was, kon niet ingeschat worden hoe groot een dergelijk erf zou zijn. Om beter inzicht te krijgen in de inrichting en het gebruik van een dergelijke erven, wordt aanbevolen om in de toekomst van enkele boerderijen het complete erf op te graven, met daarbij ook aandacht voor de ligging van het erf in het landschap.&lt;/p&gt;
description: &lt;p&gt;Gemeente Westland Een definitief archeologisch onderzoek (opgraving)&lt;/p&gt;