DOI: 10.14457/tu.the.2014.683
title: การศึกษาเปรียบเทียบประสิทธิผลและความปลอดภัยของตารับยาตรีผลากับ simvastatin ในการลดระดับไขมันในเลือดในผู้ป่วยโรคไขมันในเลือดสูง (การวิจัยคลินิกระยะที่ 2)

description: ยาตรีผลาเป็นยาแผนไทย ประกอบด้วยเนื้อลูกสมอไทย เนื้อลูกสมอพิเภก เนื้อลูกมะขามป้อม (อัตราส่วนเท่ากัน) ในบัญชียาหลักแห่งชาติ ใช้บรรเทาอาการไอ ขับเสมหะ ส่วนในคัมภีร์วรโยคสารใช้เป็นยาสำหรับลดความอ้วน มีการศึกษาฤทธิ์เภสัชวิทยาทั้งทางห้องปฏิบัติการและในสัตว์ทดลอง พบว่ามีฤทธิ์ลดไขมันในเลือด ไม่ก่อให้เกิดพิษเฉียบพลันและพิษเรื้อรัง งานวิจัยทางคลินิกระยะที่ 1 กับอาสาสมัครสุขภาพดี พบว่าตรีผลาสามารถกระตุ้นภูมิคุ้มกัน ส่วนการวิจัยทางคลินิกศึกษาประสิทธิผลของตำรับตรีผลาในการลดระดับไขมันในเลือดเปรียบเทียบกับกลุ่มที่รับประทานยาหลอก พบว่ากลุ่มที่รับประทานตรีผลาสามารถลดระดับคอเลสเทอรอลรวม (Total cholesterol) และไทรกลีเซอไรด์ (Triglyceride) ได้โดยไม่พบการแพ้ยา ถึงแม้ผลการทดลองจะสามารถลดระดับไขมันในเลือดได้ แต่ระยะเวลาที่ใช้ในการทดลอง คือ 4 สัปดาห์ ซึ่งเป็นเวลาที่น้อยเกินไปในการรักษาไขมันในเลือดสูง ผู้วิจัยจึงสนใจที่จะศึกษาประสิทธิผลและผลข้างเคียงของตำรับยาตรีผลาในการลดระดับไขมันในเลือดในผู้ป่วยไขมันในเลือดสูงกลุ่มเล็ก (การวิจัยทางคลินิกระยะที่ 2) โดยเปรียบเทียบกับยาซิมวาสแตติน ในระยะเวลา 3 เดือนวิธีดำเนินการวิจัย เริ่มจากการเตรียมผงยาและการสกัดยาตรีผลาเป็นการศึกษาเพื่อยืนยันว่ายาตรีผลาที่ใช้ตลอดระยะเวลาโครงการวิจัยจะมีประสิทธิภาพเท่าเดิม สะอาด มีมาตรฐานเป็นไปตามเกณฑ์ในการควบคุมคุณภาพสมุนไพร เริ่มจากการศึกษาหาระยะเวลาที่ดีที่สุดของยาตรีผลา เพื่อนำมาใช้ในการทดสอบฤทธิ์ทางชีวภาพ แบ่งการสกัดออกเป็น 2 แบบ คือ การแช่สกัดด้วย 95% เอทานอล ในระยะเวลาที่ต่างกัน คือ 1, 3, 5, 7, 9 หรือ 11 วัน และการต้มน้ำสกัดที่ระยะเวลา 15, 30, 45 หรือ 60 นาที จากนั้นนำสารสกัดทั้งหมดไปทดสอบฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและหาปริมาณสารประกอบฟีนอลรวม ผลการวิจัยพบว่า การแช่สกัดผงยาตรีผลาด้วย 95% เอทานอล นาน 3 วัน เป็นเวลาที่เหมาะสม, ไม่นานเกินไป และเป็นวิธีการสกัดที่สะดวกและมีฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระที่ดีกว่าการสกัดด้วยน้ำ นอกจากนี้ยังมีการควบคุมคุณภาพผงยา ได้แก่ ความชื้น, การปนเปื้อนเชื้อจุลชีพ (แบคทีเรียและรา), การปนเปื้อนโลหะหนัก (สารหนู, ตะกั่ว, แคดเมียม), ปริมาณเถ้ารวม และปริมาณเถ้าที่ไม่ละลายในกรด รวมไปถึงการเก็บรักษาในสภาวะเร่ง (อุณหภูมิ 40 ± 2 องศาเซลเซียส, ความชื้นสัมพัทธ์ร้อยละ 75 ± 5 เป็นเวลา 6 เดือน) แล้วทำการเก็บในวันที่ 0, 15, 30, 60, 90, 120, 150 หรือ 180 วัน เพื่อประเมินความคงตัวในการเก็บยาในอุณหภูมิห้อง แล้วนำไปสกัดเพื่อทดสอบฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและหาปริมาณสารประกอบฟีนอลรวม พบว่า ผงยาตรีผลาผ่านทุกการทดสอบและมีความคงตัว 2 ปี ที่สภาวะอุณหภูมิห้อง โดยฤทธิ์ต้านอนุมูลอิสระและปริมาณสารประกอบฟีนอลรวมไม่เปลี่ยนแปลงการควบคุมคุณภาพแคปซูลยา (ตรีผลา, ยาหลอก) โดยทดสอบความผันแปรของน้ำหนัก, การแตกกระจายตัว และการปนเปื้อนเชื้อจุลชีพ (แบคทีเรียและรา) ผลการวิจัยพบว่า การควบคุมคุณภาพแคปซูลยาทั้งสองชนิดผ่านเกณฑ์ทั้งหมดการศึกษาประสิทธิผลและผลข้างเคียงของตำรับยาตรีผลากับยาซิมวาสแตติน ในการลดระดับไขมันในเลือดสูง เป็นการวิจัยทางคลินิกเชิงทดลอง (Experimental research) โดยมีรูปแบบเป็นการทดลองแบบสุ่มและมีกลุ่มควบคุมโดยปกปิดทั้งสองฝ่าย (Double blind randomize controlled trial) เลือกกลุ่มตัวอย่างแบบเจาะจง (Purposive sampling) คือ ผู้ป่วยที่มีระดับไขมันในเลือดสูง ที่มารับบริการที่โรงพยาบาลธรรมศาสตร์เฉลิมพระเกียรติ จังหวัดปทุมธานี และ ชุมชนในจังหวัดปทุมธานี แบ่งอาสาสมัครเป็น 2 กลุ่ม คือ กลุ่มที่ได้รับยาตรีผลาจำนวน 32 คน และกลุ่มที่ได้รับยาซิมวาสแตติน จำนวน 31 คน โดยแบ่งกลุ่มอาสาสมัครให้รับยาตามการสุ่มแบบเป็นชั้นและแบบกลุ่มย่อย (Stratified block randomization) ผลการวิจัยพบว่า อาสาสมัครส่วนใหญ่ประกอบอาชีพพ่อบ้านหรือแม่บ้าน ไม่มีโรคประจำตัวอื่น รวมถึงโรคของบุคคลในครอบครัวด้วย มีประวัติดื่มแอลกอฮอล์เป็นบางครั้ง ส่วนน้อยที่สูบบุหรี่ แต่มีอาสาสมัครเกือบครึ่งหนึ่ง (ร้อยละ 49.21) ออกกำลังกายเป็นประจำด้วยการเดิน โดยใช้เวลามากกว่าหรือเท่ากับ 30 นาที ส่วนพฤติกรรมการบริโภคอาหาร พบว่าส่วนใหญ่ไม่รับประทานอาหารประเภทไขมันสูงเมื่อติดตามผลการรักษาด้วยยาตรีผลาขนาด 1,000 มิลลิกรัม รับประทานก่อนอาหารเช้าและเย็น และยาซิมวาสแตตินขนาด 10 มิลลิกรัมต่อวัน ติดต่อกันเป็นระยะเวลา 3 เดือน ติดตามผลการรักษาทุกเดือน โดยการซักประวัติ ตรวจร่างกาย ซักถามอาการข้างเคียง ทำแบบประเมินคุณภาพชีวิต เจาะเลือด และเก็บปัสสาวะทุกครั้ง นอกจากนี้ยังประเมินผลการรักษาและความปลอดภัยจากผลทางห้องปฏิบัติการทุกครั้ง พบว่า กลุ่มที่รับประทานยาตรีผลา ระดับคอเลสเทอรอลรวม, แอลดีแอลคอเลสเทอรอล (LDL-cholesterol) และไทรกลีเซอไรด์ ไม่มีความแตกต่างทางสถิติ (p&gt;0.05) กับวันก่อนเริ่มรับประทานยา แตกต่างจากกลุ่มที่รับประทานยาซิมวาสแตติน ที่สามารถลดระดับไขมันในเลือดโดยในเดือนที่ 3 ได้อย่างมีนัยสำคัญ (p&lt;0.05) เมื่อเปรียบเทียบกับก่อนเริ่มรับประทานยา (D0) ส่วนค่าเอชดีแอลคอเลสเทอรอล (HDL-cholesterol) กลุ่มที่ได้รับยาตรีผลามีค่าเฉลี่ยเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (p&lt;0.05) ในเดือนที่ 2 และ 3 เมื่อเปรียบเทียบกับวันก่อนเริ่มรับประทานยา ใกล้เคียงกับยาซิมวาสแตตินที่มีค่าเฉลี่ยเพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ (p&lt;0.05) ในเดือนที่ 2 เมื่อเปรียบเทียบกับวันก่อนเริ่มรับประทานยา ส่วนเรื่องความปลอดภัยของยาทั้ง 2 กลุ่มเมื่อรับประทานต่อเนื่องเป็นระยะเวลา 3 เดือน พบว่ามีความปลอดภัย ไม่แสดงพิษต่อตับ ไต หรือความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด แต่อาจพบอาการไม่พึงประสงค์ได้ โดยกลุ่มที่รับประทานยาตรีผลา มีอาการปัสสาวะบ่อย ผื่น คันตามร่างกาย แต่อยู่ในระดับไม่รุนแรง สามารถหายได้เองเมื่อหยุดยา และมีระดับคุณภาพชีวิตโดยรวมอยู่ในระดับดี ซึ่งแตกต่างจากก่อนเริ่มรับประทานยาที่มีคุณภาพชีวิตอยู่ในระดับกลาง ส่วนอาการไม่พึงประสงค์ที่เกิดในกลุ่มที่รับประทานยาซิมวาสแตติน คือ มีผื่นหรือคันตามร่างกาย, วิงเวียนศีรษะ, ริมฝีปากบวม, หายใจติดขัด และปัสสาวะบ่อย แต่อาสาสมัครสามารถทนและปรับตัวได้ ไม่เป็นปัญหาที่ทำให้ต้องหยุดยา และมีระดับคุณภาพชีวิตโดยรวมอยู่ในระดับกลาง ไม่แตกต่างจากก่อนเริ่มรับประทานยาข้อเสนอแนะหากมีการพัฒนาต่อยอดงานวิจัย ควรมีการศึกษาการใช้ตรีผลาในรูปแบบสารสกัด เพื่อให้ง่ายต่อการควบคุมคุณภาพยา ใช้ขนาดยาที่น้อยลง และมีฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาที่ดีกว่ารวมถึงควรมีการติดตามผลภายหลังหยุดยา เพื่อให้งานวิจัยครบถ้วนสมบูรณ์มากขึ้น