DOI: 10.14457/tu.the.2017.1613
title: ผลกระทบต่อสิทธิขั้นพื้นฐานด้านสิ่งแวดล้อมจากการใช้อำนาจออกคำสั่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติและคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติตามมาตรา 44

description: การศึกษาเรื่อง “ผลกระทบต่อสิทธิขั้นพื้นฐานด้านสิ่งแวดล้อมจากการใช้อำนาจออกคำสั่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติและคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติตามมาตรา 44” นี้ มีความมุ่งหมายที่จะศึกษาถึง 1) คำสั่งของคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่เกี่ยวข้องกับสิ่งแวดล้อมในยุครัฐบาลคณะรักษาความสงบแห่งชาติ และ 2) คำสั่งของคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่มีผลกระทบต่อสิทธิขั้นพื้นฐานด้านสิ่งแวดล้อม โดยทำการศึกษาเนื้อหาสิทธิด้านสิ่งแวดล้อมที่ได้รับการรับรองในสนธิสัญญาระหว่างประเทศที่ประเทศไทยเป็นภาคีเพื่อนำมาเป็นเกณฑ์ในการตรวจสอบและวิเคราะห์หาผลกระทบต่อสิทธิขั้นพื้นฐานด้านสิ่งแวดล้อมที่เกิดจากการใช้อำนาจออกคำสั่งของคณะรักษาความสงบแห่งชาติ ผลการศึกษาพบว่าการใช้อำนาจออกกฎหมายในรูปแบบคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติเพื่อเอื้อให้การดำเนินนโยบายปฏิรูปประเทศของรัฐบาลสามารถดำเนินการไปได้อย่างราบรื่น โดยที่คำสั่งเหล่านี้ไม่สอดคล้องต่อสิทธิขั้นพื้นฐานด้านสิ่งแวดล้อมตามสนธิสัญญาระหว่างประเทศที่ประเทศไทยเข้าร่วมเป็นภาคี ดังนี้(1) กลุ่มคำสั่งที่มีแนวโน้มละเมิดสิทธิในสิ่งแวดล้อมที่ดี ได้แก่ คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 3/2559 คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 4/2559 คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 47/2560 ซึ่งเป็นเป็นกลุ่มคำสั่งที่มีสาระสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการยกเว้นการบังคับใช้กฎหมายผังเมืองและกฎหมายควบคุมอาคาร ตลอดจนคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 31/2560 ซึ่งเป็นคำสั่งที่มีสาระสำคัญในการอนุญาตให้มีการประกอบกิจการปิโตรเลียมได้ในทุกพื้นที่ของประเทศไทย(2) กลุ่มคำสั่งที่ละเมิดสิทธิการมีส่วนของประชาชนในการจัดการสิ่งแวดล้อม ได้แก่ (ก) คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 17/2558 ในมิติการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารของหน่วยงานรัฐที่พบว่าประชาชนผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในพื้นที่ไม่ได้รับข้อมูลข่าวสารอย่างถูกต้องและเพียงพอในการดำเนินการจัดหาพื้นที่เพื่อจัดตั้งเป็นเขตพัฒนาเศรษฐกิจพิเศษ (ข) คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 9/2559 ในมิติการมีส่วนร่วมของประชาชนในกระบวนการตัดสินใจของรัฐ ซึ่งการอนุญาตให้มีการดำเนินการสรรหาผู้รับเหมาโครงการในขณะที่กระบวนการวิเคราะห์ผลกระทบสิ่งแวดล้อมยังไม่แล้วเสร็จนั้นถือได้ว่าเป็นการละเลยหลักการมีส่วนร่วมของประชาชนในกระบวนการตัดสินใจของรัฐได้ในทุกขั้นตอน (ค) คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 3/2559 คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 4/2559 คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 47/2560 ซึ่งเป็นเป็นกลุ่มคำสั่งที่มีสาระสำคัญที่เกี่ยวข้องกับการยกเลิกการบังคับใช้กฎหมายผังเมืองและกฎหมายควบคุมอาคารฉบับเก่า เพื่อให้มีการร่างฉบับใหม่ให้สอดคล้องกับโครงการพัฒนาของรัฐนั้น เป็นการลดทอนคุณค่าการมีส่วนร่วมในการรับฟังความคิดเห็นของประชาชนในพื้นที่ซึ่งเป็นผู้มีส่วนได้ส่วนเสียอย่างแท้จริง(3) กลุ่มคำสั่งที่ละเมิดสิทธิชุมชนในการใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม ได้แก่ คำสั่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 64/2557 คำสั่งคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 66/2557 คำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 4/2558 และคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่ 17/2558 ซึ่งเป็นกลุ่มคำสั่งที่เกี่ยวข้องกับการเวนคืนที่ดินของรัฐ พบว่ารัฐมีการดำเนินการเร่งรัดเวนคืนที่ดินโดยมิได้ตระหนักอย่างรอบด้านส่งผลให้ประชาชนได้รับความเดือดร้อนไม่สามารถเข้าไปทำกินและใช้ประโยชน์จากทรัพยากรธรรมชาติจากที่ดินสาธารณประโยชน์ดังเดิมได้ดังนั้น ในการที่จะคุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานด้านสิ่งแวดล้อมของประชาชนให้บรรลุผล รัฐจึงควรพิจารณารับรองสิทธิขั้นพื้นฐานด้านสิ่งแวดล้อมให้เป็นสิทธิตามรัฐธรรมนูญ และส่งเสริมสนับสนุนสิทธิด้านสิ่งแวดล้อมของประชาชนที่จะมีส่วนร่วมแสดงความคิดเห็นในกระบวนการกำหนดนโยบายและออกกฎหมาย ตลอดจนควรมีการทบทวนคำสั่งหัวหน้าคณะรักษาความสงบแห่งชาติที่อาศัยอำนาจตามมาตรา 44 ซึ่งเสี่ยงต่อการละเมิดสิทธิขั้นพื้นฐานด้านสิ่งแวดล้อมของประชาชนในวงกว้างให้สอดคล้องกับหลักการคุ้มครองสิทธิขั้นพื้นฐานด้านสิ่งแวดล้อมอย่างเคร่งครัด