DOI: 10.17026/ar/b9jqrz
title: Onderzoeksgebied Windschermen Tata Steel te Velsen Noord, gemeente Velsen; archeologisch vooronderzoek:
title: een bureauonderzoek
title: RAAP-RAPPORT 5967

description: In opdracht van Tata Steel heeft RAAP in juli 2022 een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor het onderzoeksgebied Windschermen Tata Steel te Velsen Noord in de gemeente Velsen. Het onderzoek vond plaats in het kader van een omgevingsvergunning. Op grond van de onderzoeksresultaten en onder verwijzing naar de doelstellingen, kunnen de volgende uitspraken worden gedaan:  Voor het gehele onderzoeksgebied geldt een onbekende verwachting voor resten van tijdelijke kampementen van jager-verzamelaars vanaf ongeveer 20 m –NAP. Deze worden door de geplande ingrepen niet bedreigd.
 Er geldt geen verwachting voor de periode neolithicum tot en met Romeinse tijd.
 Voor het oosten van het onderzoeksgebied geldt een verwachting vanaf maaiveld en mogelijk voor dieper gelegen overstoven niveaus voor de aanwezigheid van resten van bewoning uit de vroege middeleeuwen tot de nieuwe tijd.  Voor het westen geldt een uitgesproken lage verwachting vanwege de voormalige ligging in zee en op het strand. De grens met het ‘oosten’ van het plangebied is daarbij door de tijd heen westwaarts opgeschoven.  Vanaf de 19e eeuw, en mogelijk ook eerder, is het gebied niet bewoond, totdat het begin 20e eeuw in gebruik genomen is als industrieterrein.
 Uit de periode van de Tweede Wereldoorlog worden militaire resten van het gebruik van het terrein in het kader van de Atlantikwall verwacht, waaronder (al dan niet gesprongen) munitie.  In de oostelijke helft van het oost-west liggende deel en het noordelijkste puntje van het noord-zuid verlopende deel van het tracé is de bodem mogelijk tot 4 m of meer verstoord. In de rest van het tracé is mogelijk ook sprake van verstoring tot 1,5 m. Op basis van de resultaten van het onderzoek blijkt dat in het onderzoeksgebied (mogelijk) archeologische resten bedreigd worden door de voorgenomen bodemingrepen. Gezien de verwachting en de in het gebied aanwezige verstoringen zijn het eigenlijk alleen de resten van de Atlantikwall in het zuidwesten van het terrein (zoeklichten, luchtafweer en mogelijk bunkers, eventueel een loopgraaf met machinegeweerstellingen) die mogelijk zullen worden aangesneden door de ingrepen. Resten van hekwerken en prikkeldraadversperringen zijn waarschijnlijk geruimd.
Daarom wordt geadviseerd om in het kader van de bestaande planvorming de onderstaande vervolgstap uit het proces van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ) te nemen. De verwachte resten zijn slecht tot niet opspoorbaar door middel van booronderzoek. De kans om ‘ernaast te prikken’ is levensgroot. Gravend vervolgonderzoek is hiervoor wel geschikt. Gezien de kleine omvang van de ingrepen is regulier proefsleuvenonderzoek minder geschikt. Daarom wordt begeleiding geadviseerd (formeel ‘opgraving variant begeleiding’) in de zuidwesthoek van het plangebied. Dit houdt in de tijdens de graafwerkzaamheden archeologen mee kijken. Omdat de verwachte resten (voornamelijk betonbouw) makkelijk door een leek kunnen worden herkend, en omdat de graafwerkzaamheden eenvoudig op een andere poerlocatie kunnen worden voortgezet als er iets wordt aangetroffen, kan deze begeleiding in passieve vorm worden uitgevoerd. Dit wil zeggen dat archeologen niet actief meekijken, maar door de uitvoerder worden ingeseind wanneer er iets wordt aangetroffen. Terwijl de werkzaamheden elders worden voortgezet, hebben de archeologen dan de tijd om wat is aangetroffen te beoordelen en zo nodig te documenteren. Gezien de verwachting op de aanwezigheid van resten uit de Tweede Wereldoorlog wordt aanbevolen om dit onderzoek in nauwe samenspraak te verrichten met een (veld)onderzoek naar nog niet ontplofte munitie. Indien bij de uitvoering van de civieltechnische werkzaamheden onverwacht (in dit geval wil dat zeggen: uit een andere periode, van een andere aard of op een onverwachte locatie) archeologische resten worden aangetroffen, dan is conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet aanmelding van de desbetreffende vondsten bij de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap c.q. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verplicht (vondstmelding via ARCHIS).
Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Velsen, deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.