DOI: 10.14457/tu.the.2018.1286
title: มาตรการทางกฎหมายในการคุ้มครองเด็กและเยาวชนจากมลพิษภัยบุหรี่

description: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษามาตรการทางกฎหมายในการคุ้มครองเด็กและเยาวชนจากมลพิษภัยบุหรี่ โดยศึกษาถึงแนวคิด ทฤษฎี และมาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองเด็กและเยาวชนจากมลพิษภัยบุหรี่ รวมทั้งมาตรการทางกฎหมายระหว่างประเทศ คือ กรอบอนุสัญญาว่าด้วยการควบคุมยาสูบขององค์การอนามัย (Framework Convention on Tobacco Control :WHO (FCTC)) และมาตรการทางกฎหมายภายในประเทศ คือ พระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ พ.ศ. 2560 และพระราชบัญญัติคุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546 รวมถึงกฎหมายอื่นๆ และหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้ทราบปัญหาและอุปสรรคดังกล่าวมาศึกษา เพื่อหาแนวทางแก้ไขปรับปรุงมาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องให้สามารถคุ้มครองเด็กและเยาวชนจากมลพิษภัยบุหรี่ได้อย่างมีประสิทธิภาพและมีประสิทธิผลจากการศึกษา พบว่า มาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองเด็กและเยาวชนจากมลพิษภัยบุหรี่ในปัจจุบัน ยังมีมาตรการบางมาตรการยังไม่สามารถคุ้มครองเด็กและเยาวชนจากมลพิษภัยบุหรี่ได้อย่างแท้จริง โดยพบว่าปัญหากฎหมายไทยยังมีจุดอ่อนบางประการซึ่งเป็นช่องว่างของกฎหมายที่ทำให้ไม่สามารถใช้มาตรการทางกฎหมายจำกัดการเข้าถึงบุหรี่ของเด็กและเยาวชนได้อย่างสัมฤทธิ์ผล และมีจุดอ่อนในการบังคับใช้กฎหมายของฝ่ายปกครองซึ่งทำให้การบังคับใช้กฎหมายไม่มีประสิทธิภาพ โดยแนวทางศึกษาอาจแยกพิจารณาเป็นสองบริบท ระหว่างมาตรการในการป้องกันมิให้เด็กและเยาวชนเข้าถึงบุหรี่ กับมาตรการในการคุ้มครองสุขภาพเด็กและเยาวชนจากการสัมผัสควันบุหรี่ ดังนี้1. มาตรการในการป้องกันมิให้เด็กและเยาวชนเข้าถึงบุหรี่ จากการศึกษาพบว่า บางมาตรการยังคงมีปัญหาทางด้านกฎหมาย เช่น มาตรการเกี่ยวกับการห้ามขายยาสูบให้แก่ผู้เยาว์ และมาตรการควบคุมจำนวนร้านค้าผลิตภัณฑ์ยาสูบและการจำกัดทำเลที่ตั้ง อีกทั้งบางมาตรการก็มีปัญหาในการบังคับใช้กฎหมายของฝ่ายปกครอง เช่น มาตรการบังคับใช้กฎหมายองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น มาตรการห้ามมิให้ขายหรือให้ผลิตภัณฑ์ยาสูบกับผู้เยาว์ มาตรการห้ามแบ่งขายบุหรี่เป็นมวนหรือเป็นซอง และมาตรการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ยาสูบผ่านสื่ออิเล็กทรอนิกส์ ดังนั้นปัญหาดังกล่าว จึงเป็นจุดอ่อนที่ยังไม่สามารถจำกัดการเข้าถึงบุหรี่ของเด็กและเยาวชนได้2. มาตรการในการคุ้มครองสุขภาพเด็กและเยาวชนจากการสัมผัสควันบุหรี่ ซึ่งเป็นมาตรการที่ควบคุมให้สถานที่ที่เด็กและเยาวชนใช้ชีวิตประจำวันมากที่สุดเป็นสถานที่ที่ปลอดจากการสูบบุหรี่ ซึ่งสถานที่ดังกล่าวได้แก่บ้าน สถานศึกษา และสถานที่อื่นๆที่เด็กและเยาวชนไปรวมตัวกัน ดังนั้นหากทำให้สถานที่เหล่านี้เป็นสถานที่ปลอดบุหรี่ได้ 100% ก็จะช่วยคุ้มครองเด็กและเยาวชนปลอดภัยจากมลพิษภัยของควันบุหรี่มือสองและสารพิษตกค้างจากควันบุหรี่มือสามได้อย่างมีประสิทธิภาพที่สุด ซึ่งในที่นี้ขอแยกพิจารณาได้ 2 กรณี คือ 1) บ้าน 2) สถานศึกษา เท่านั้นจากปัญหาและอุปสรรคดังกล่าว วิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงเสนอแนวทางแก้ไขปรับปรุง ดังนี้ เช่น ประเด็นแรกมาตรการเกี่ยวกับการห้ามขายยาสูบให้แก่ผู้เยาว์ โดยเสนอให้ปรับปรุงแก้ไขเนื้อหาของกฎหมาย ในมาตรา 26 และ มาตรา 53 แห่งพระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ พ.ศ. 2560 และมาตรา 45 แห่งพระราชบัญญัติคุ้มครองเด็ก พ.ศ. 2546 ประเด็นที่สองมาตรการควบคุมจำนวนร้านค้าผลิตภัณฑ์ยาสูบและการจำกัดทำเลที่ตั้ง โดยเสนอให้มีการจัดโซน (zoning) เพื่อควบคุมการเข้าถึงบุหรี่ของเด็กและเยาวชนรอบสถานศึกษา และประเด็นที่สาม มาตรการจำหน่ายผลิตภัณฑ์ยาสูบผ่านสื่ออิเล็กทรอนิกส์ โดยเสนอให้ มีคำสั่งตั้งชุดปฏิบัติการพิเศษ “จัดตั้งคณะทำงานปราบปรามการกระทำความผิดขายยาสูบทางอินเตอร์เน็ต” โดยต้องเป็นเจ้าหน้าที่ที่ได้รับการแต่งตั้งตามประกาศกระทรวงสาธารณสุข เรื่อง แต่งตั้งพนักงานเจ้าหน้าที่เพื่อปฏิบัติการตามพระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ พ.ศ. 2560 ส่วนมาตรการในการบังคับใช้กฎหมายของฝ่ายปกครอง เช่น การเสนอให้เจ้าพนักงานส่วนท้องถิ่นเป็นผู้มีอำนาจในการเปรียบเทียบปรับได้ตามระเบียบคณะกรรมการควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบแห่งชาติ ว่าด้วยหลักเกณฑ์การเปรียบเทียบตามพระราชบัญญัติควบคุมผลิตภัณฑ์ยาสูบ พ.ศ. 2560 เป็นต้นอีกทั้งแนวทางแก้ไขมาตรการในการคุ้มครองสุขภาพเด็กและเยาวชนจากการสัมผัสควันบุหรี่ 1) กรณีบ้าน เพื่อให้เกิดความชัดเจนในการตีความและเพื่อมาตรการบ้านปลอดบุหรี่มีผลบังคับใช้ภายใต้พระราชบัญญัติส่งเสริมการพัฒนาและคุ้มครองสถาบันครอบครัว พ.ศ. 2562 สมควรแก้ไขเพิ่มเติมคำนิยาม “ความรุนแรงในครอบครัว” ให้ครอบคลุมไปถึงการสูบบุหรี่เพื่อความชัดเจนด้วย 2) กรณีสถานศึกษา เช่น เสนอให้ทุกสถานศึกษาดำเนินโครงการ “7 มาตรการเพื่อสถานศึกษาปลอดบุหรี่” เป็นต้น นอกจากนี้ควรมีมาตรการส่งเสริมการปลุกจิตสำนึก มาตรการในการมีส่วนร่วมของชุมชน และมาตรการในการให้การศึกษาร่วมด้วย ทั้งนี้เพื่อประโยชน์ในการคุ้มครองเด็กและเยาวชนจากมลพิษภัยบุหรี่อย่างมีประสิทธิภาพตลอดไป