DOI: 10.17026/ar/qfjpxq
title: Gemeente 's-Hertogenbosch. Plangebied Pastoor Verhoevenstraat 2 te Empel.
title: Archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennende fase).
title: BAAC-rapport V-23.0061

description: BAAC heeft een archeologisch vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek) uitgevoerd in het plangebied Pastoor Verhoevenstraat 2 te Empel. Aanleiding voor het onderzoek is het plan om het plangebied opnieuw te verkavelen en meerdere woningen te realiseren. Uit het bureauonderzoek blijkt dat het plangebied deel uitmaakt van de overgang van een hoger gelegen dekzandrug of rivierdonk, die in het Late Dryas is ontstaan, naar een lagergelegen dekzandgebied. Op basis van onderzoek in de omgeving zal blijkt dat het pleistocene zand naar verwachting vanaf 1,2 à 3,1 m +NAP (d.w.z. nabij het maaiveld tot maximaal 5,5 m -mv in het plangebied) afhelt naar 2,0 m -NAP (circa 5 à 8,7 m -mv). Als gevolg van de doorgaande vernatting onder invloed van de zeespiegelstijging zijn de lagere delen van het pleistocene zandgebied vanaf de bronstijd bedekt geraakt met veen. Dit geldt mogelijk ook voor het oostelijke deel van het plangebied. Na verloop van tijd, vermoedelijk in de ijzertijd, kwam het gebied onder invloed van de rivieren te liggen en werd bij (zeer) hoog water klei afgezet (kleiig veen). De top van het (kleiige) veen bevindt zich in de omgeving van het plangebied op 1,7 à 1,0 m +NAP oftewel (1,4 à 5,0 m -mv). Omstreeks 290 na Chr. (laat Romeinse tijd A) is op 650 m ten noorden van het plangebied de rivierloop van de Maas ontstaan, waardoor de fluviatiele invloed in de lagere delen verder is toegenomen en een pakket komklei is afgezet. De top van de komklei is verploegd waardoor hier sprake is van een oude akkerlaag (vanaf circa 2,7 m +NAP oftewel 0,4 à 4,0 m -mv). In het hoger gelegen westelijke deel van het plangebied is naar verwachting geen klei afgezet. 

In de 13e eeuw werd de Maas bedijkt, waardoor de sedimentatie grotendeels werd beperkt tot het buitendijkse gebied. Vanaf de 15e eeuw overstroomde de lagergelegen gebieden rond het plangebied door de aanleg van de Beerse Overlaat weer regelmatig. In de 13e eeuw is ten noordwesten van het plangebied kasteel Meerwijk gebouwd. Op de rand van de hoge zandrug is het buurtschap ’t Slot ontstaan. In het westelijke deel van het plangebied bevond zich in ieder geval in het midden van de 18e eeuw, maar mogelijk veel eerder, een boerderij op een terp. Het oostelijke deel is pas aan het einde van de 18e of het begin van de 19e eeuw bebouwd geraakt én opgehoogd. Na de loop van deze bebouwing en de bouw van de huidige woning zal de bodem plaatselijk verstoord zijn geraakt. 

Op basis van het bureauonderzoek is aan het gehele plangebied een hoge verwachting toegekend voor vindplaatsen van jager-verzamelaars uit het laat-paleolithicum tot neolithicum. Voor landbouwers uit het neolithicum tot en met de volle middeleeuwen geldt voor het westelijke deel van het plangebied een hoge verwachting. Het oostelijke deel van het plangebied maakt deel uit van een gebied dat geleidelijk is vernat en waarvoor derhalve een middelhoge verwachting geldt. Voor de oude erven geldt een hoge verwachting voor de late middeleeuwen B tot heden. 

Het veldonderzoek heeft de archeologische verwachting van het bureauonderzoek grotendeels bevestigd. Het plangebied maakt deel uit van een rivierduin die sterk afhelt van 3,8 à 4,0 m +NAP (60 tot 285 cm -mv) in het centrale en westelijke deel van het plangebied naar dieper dan 0,6 m -NAP (d.w.z. dieper dan 400 cm -mv) in het noordoostelijke deel. In de top van de rivierduin is houtskool aangetroffen, dat mogelijk duidt op een archeologische vindplaats. De lagergelegen delen van de rivierduin zijn afgedekt met veen (vanaf 0,05 à 0,5 m +NAP oftewel 275 à 335 cm -mv) en klei (top op circa 2,6 m +NAP oftewel 60 à 80 cm -mv). In het uiterste noordoostelijke deel van het plangebied is in het kleipakket een tweedeling te maken, waarbij de top van de klei mogelijk is afgezet gedurende overstromingen van de Beerse Maas. In de top van de klei is een cultuurlaag aanwezig. De middelhoge tot hoge verwachting voor het plangebied blijft bestaan. Derhalve wordt geadviseerd om bij bodemverstoringen dieper dan 25 cm -mv een vervolgonderzoek in de vorm van proefsleuven uit te voeren.