DOI: 10.17026/ar/iekokv
title: Archeologisch bureauonderzoek herinrichting Sportlandgoed Bretagne te Heteren, gemeente Overbetuwe

description: In opdracht van K3 heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd. Aanleiding voor het uitvoeren van het onderzoek is de herinrichting van het plangebied ten zuidwesten van Heteren. K3 is van plan een gebied van circa 47 hectare als sportlandgoed in te richten. Van deze 47 hectare is circa 41 hectare landbouwgrond. Deze landbouwgrond zal uit gebruik worden genomen ten behoeve van het beoogde project. Op circa 23 van de 47 hectare zal zand- en deels kleiwinning plaats vinden, dit deel zal opgeleverd worden als waterplas met natuurlijke oevers en natuurlijke eilanden.

Op basis van de tijdens het bureauonderzoek verzamelde gegevens is een gespecificeerd verwachtingsmodel opgesteld. 

In het plangebied zijn archeologische resten mogelijk vanaf het Laat Paleolithicum en Mesolithicum in de top van de Pleistocene zanden. In het plangebied is de Formatie van Kreftenheije doorgaans aanwezig van ca. 4 tot 5 meter onder het maaiveld. In sommige DINOloket boringen was dit niveau echter hoger aanwezig, vanaf ca. 2,3 m – mv. De top van het Pleistocene zand is echter waarschijnlijk grotendeels verdwenen door het Holocene meanderen en insnijden van de Rijn. Uit diverse boringen van het DINOloket blijkt dat de Formatie van Kreftenheye direct gevolgd wordt door geulafzettingen van de Formatie van Echteld. Op basis van de zanddieptekaart en boringen uit het DINOloket (zie 2.3) is alleen in het zuidoosten van het plangebied op een ondieper niveau nog Pleistoceen zand aanwezig vanaf ca. 3 á 4 meter onder maaiveld. 
De archeologische verwachting uit deze periode is laag vanwege de aanwezigheid van geulafzettingen tot op een diep niveau. Deze verwachting dient echter te worden getoetst door middel van een booronderzoek, aangezien deze op basis van de zanddieptekaart, paleogeografische kaarten en het DINOloket slechts beperkt te bepalen is.

Archeologische waarden vanaf het Neolithicum tot en met Bronstijd kunnen worden aangetroffen op de oeverwallen van de dan actieve Herveldse stroomgordel, of op de Homoet-Kamp stroomgordel vanaf de Bronstijd. Deze hoger gelegen delen in het landschap waren mogelijk aantrekkelijke plaatsen voor bewoning. Uit onderzoek direct ten zuidoosten van het onderhavige plangebied zijn bij een booronderzoek echter geen aanwijzingen aangetroffen van bewoning op de Herveldse stroomgordel. Ook uit de directe omgeving van het plangebied zijn nog geen archeologische waarden aangetroffen. Er is in de omgeving echter nog beperkt onderzoek uitgevoerd, en de archeologische verwachting wordt dan ook in grotere mate bepaald op basis van de geomorfologie.

De archeologische verwachting uit deze periode is dan ook middelhoog. Deze oeverwallen bevinden zich vermoedelijk op ca 0-3 meter onder maaiveld (ca. 7,5 tot 4,5 m NAP) (zie afbeelding 7), onder mogelijk een pakket komklei. Deze oeverwallen bevinden zich vermoedelijk vooral aan de oostzijde van het plangebied. Er kunnen zich diverse niveaus met oeverafzettingen bevinden waarin sporen voorkomen. Sporen uit deze periode kunnen bestaan uit kleine tijdelijke kampjes of grotere nederzettingsterreinen bestaande uit meerdere boerderijen. Nederzettingen in deze periode worden gekenmerkt door een vondstlaag met vuursteen, keramiek en (verbrand) bot en grondsporen in de vorm van paalkuilen, kuilen of greppels. Ook begravingen uit deze periode zijn niet uit te sluiten. Deze vonden doorgaans plaats in de directe omgeving van bewoning, ook in eventuele komgronden.

Vanaf ca. 270 voor Christus is de Herveldse stroomgordel verlaten. Deze stroomgordel werd door inversie vanaf de IJzertijd een aantrekkelijke bewoningsplaats. Ook vond er vanaf de midden bronstijd een toename in de lokale bevolkingsdichtheid plaats en vanaf ca. 50 v. Chr. Vestigden de Bataven zich rond het rivierengebied. Hierdoor is er voor deze periode een middelhoge archeologische verwachting. 
Resten uit deze perioden kunnen bestaan uit nederzettingsterreinen van 500-2500 m2 en een vondstlaag met aardewerk en (verbrand) bot. Sporen bestaan uit paalkuilen, kuilen en greppels. 

De verwachting op archeologische waarden uit de vroege Middeleeuwen is laag gezien de beperkte bewoning van het gebied in deze periode. Uit historische gegevens blijkt dat men na de Romeinse tijd weg trok uit het gebied. Pas vanaf de 12e en 13e eeuw wordt het gebied bedijkt en is bewoning mogelijk in het relatief natte gebied.

Vanaf de late Middeleeuwen is de verwachting hoog. Er is uit de directe omgeving bewoning bekend uit deze periode. Bewoning bevond zich waarschijnlijk in de top van de afzettingen van de verlaten stroomrug en op de oevers van het nog actieve systeem.
Resten kunnen bestaan uit sporen die samenhangen met bewoning zoals paalkuilen, kuilen, stenen funderingen en greppels en van landinrichting zoals afwateringssystemen en periode specifiek materiaal zoals aardewerk, steengoed en glas. 

De verwachting vanaf de Nieuwe tijd is laag. Waarschijnlijk is het gebied in deze periode in gebruik als landbouwgebied. Sporen uit deze periode bestaan waarschijnlijk uit resten van beschoeiingen, en sporen van landinrichting zoals greppels. 

Wel zijn er aanzienlijke verstoringen aanwezig binnen het plangebied door eerdere ontgravingen en de aanwezigheid van een depot (zie 2.8). Binnen de depotlocatie en binnen het plangebied zijn aanzienlijke ontgravingen uitgevoerd (zie bijlage 7 en 8). In de zone die met een lage verwachting is aangegeven op de advieskaart is tot op 2,5 m – mv afgegraven en op de depotlocatie is tot op 3 á 4 meter – mv afgegraven, en opnieuw opgehoogd (afbeelding 12).

Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek adviseert Sweco Nederland om een verkennend booronderzoek uit te voeren. Doel van het verkennend booronderzoek is het verkrijgen van inzicht in de bodemopbouw en om de archeologische verwachting nader te specificeren en te toetsen.

Wij wijzen u erop dat de bevoegde overheid op basis van dit rapport een besluit neemt. 
De mogelijkheid bestaat dat dit besluit afwijkt van het door ons opgestelde advies. De provincie volg in principe het gemeentelijk archeologiebeleid, maar kan hier ook op gegronde basis van afwijken in het kader van de omgevingsvergunning.
Het is niet toegestaan om de werkzaamheden uit te voeren totdat het gebied archeologisch is vrijgegeven.