DOI: 10.17026/dans-26g-f68k
title: IVO-P Stadsmuur Zevenbergen Eindrapport IVO-P Stadsmuur

description: &lt;p&gt;In opdracht van de gemeente Moerdijk heeft Antea Group Nederland B.V. (hierna Antea Group) eenaantal archeologische onderzoeken uitgevoerd in de kern van Zevenbergen. Het archeologischonderzoek vindt plaats in het kader van de ruimtelijke inrichting van de kern van Zevenbergen en hetheropenen van “De Rode Vaart”.In 2014 werd ook in dit kader het gebied rondom het voormalige kasteelterrein van de Heren vanZevenbergen al nader in beeld gebracht en voor de resten van het kasteelterrein zijn inmiddelsvoorzieningen in het nieuwe bestemmingsplan getroffen om een behoud in situ van deze resten teborgen en deze info te benutten voor de inrichting van het terrein.Voorliggend onderzoeksrapport betreft de verslaglegging van diverse archeologische onderzoeken diemet elkaar gemeen hebben dat ze alle drie gelegen zijn in de kern van Zevenbergen. Als eerstedeelgebied wordt hier de haven onderscheiden. Als tweede het gebied rondom de huidige markt en alsderde een kleiner deelgebied uit het bestemmingsplan kasteeltuin, namelijk de zone waarin resten zijnaangetroffen van de laatmiddeleeuwse stadsmuur.Voor het deelgebied haven zijn in dit rapport de resultaten weergegeven van drie deelstudies. Alsspecifieke vragen werden daarbij meegegeven:• Komen de laatmiddeleeuwse rooilijnen overeen met de hedendaagse;• Zijn er wijzigingen opgetreden in de lay-out van het havengebied die het rechtvaardigen omeen andere situatie in de ondergrond te veronderstellen dan dat op basis van negentiendeeeuws kaartmateriaal zichtbaar is;• In hoeverre mag verwacht worden dat voorziene bodemingrepen ten westen van hetplangebied zullen leiden tot een aantasting van archeologische resten samenhangend met dehier mogelijk aanwezig geweest zijnde scheepswerven?• Zijn er in het gebied tussen de bestaande havenbak en de rooilijnen aan weerszijden van dehaven aanwijzingen voor de aanwezigheid van stedelijke ophogingspaketten en zo ja vanafwelke diepte komen deze voor?Als eerste is er een historische kaartanalyse uitgevoerd naar de in de loop van de tijd veranderendesituatie rondom de Zevenbergse haven. Daaruit komt naar voren dat er voor het gebied havenweliswaar sprake is van een dynamische situatie waarbij op perceelsniveau zeker ruimtelijke processenzichtbaar zijn maar dat er geen aanwijzingen zijn dat de pre-negentiende eeuwse situatie sterk afwijktvan de negentiende-eeuwse en latere situatie. De locatie van de waterloop en de rooilijnen zullenovereenkomen met de laatmiddeleeuwse situatie al zal de verdichting binnen de afzonderlijke rooilijnenwel pas na de late middeleeuwen zijn opgetreden.Ten behoeve van het deelgebied van de scheepswerven heeft de gemeente Moerdijk een groter civieltechnisch booronderzoek ter beschikking gesteld. Een archeologische interpretatie van deze boringenvoor de zone waar op de Van Deventerkaart de mogelijke werven zijn afgebeeld leidt tot de conclusiedat daar waar de nu beschreven ingrepen voorzien zijn, dit niet leidt tot een aantasting of verlies vanarcheologische waarden. Het booronderzoek dat eind april 2015 werd uitgevoerd heeft als laatste voorde haven aangetoond dat er inderdaad sprake is van stedelijke ophogingspaketten in de zone tussen dehavenbak en de rooilijnen. Deze komen op verschillende dieptes in de boorprofielen naar voren enverschillen voor wat betreft textuur en samenstelling. Gelet op de aanwezige recente kabels enleidingen is vast komen te staan dat voor de haven als geheel de intacte ophogingspakketten in iedergeval vanaf 80 centimeter minus maaiveld zijn aangetroffen.Geadviseerd wordt daarom om voor het gebied Haven het bestaande vrijstellingsregime te verruimenen bodemingrepen toe te staan tot een diepte van 80 centimeter minus maaiveld bij ontwikkelingengroter dan 50m2. Zie voor de begrenzing van de betreffende Waarde Archeologie het Bestemmingsplan.Uitzondering hierop is een zone van twee meter aan weerszijden van en direct achter de havenbak.Gelet op de daar te verwachten oudere beschoeiingen en eventuele kadewerken stellen we als AnteaGroup voor hier een diepte vrijstelling op te nemen van 1,4 meter minus het huidige maaiveld.Voor het deelgebied markt is gebruik gemaakt van dezelfde historische kaartanalyse als voor hethavengebied. Daarnaast is er een booronderzoek uitgevoerd. Het booronderzoek had daarbij devolgende specifieke vragen:• Zijn er binnen het plangebied Markt archeologisch relevante ophogingslagen aanwezig en zo javanaf welke diepte;• Strekt het laatmiddeleeuwse kerkhof (inclusief begravingen) zich uit tot het onderhavigeplangebied Markt?Als beantwoording van de eerste onderzoeksvraag kan gesteld worden dat deze inderdaad aanwezigzijn. Daarbij is een onderscheid te maken tussen het gewezen marktveld en de bouwblokken ten zuidendaarvan. Voor het bestemmingsplan resulteert dit in een aanpassing van de dieptegrens en wordtgeadviseerd geen diepere werkzaamheden uit te voeren dan 65 80 centimeter minus maaiveld.1 Zievoor de begrenzing van de betreffende Waarde Archeologie het bestemmingsplan. In gevallen waarbijdieper werkzaamheden dienen te worden uitgevoerd dienen deze vooraf te worden gegaan door eenarcheologisch (voor)onderzoek. Het kerkhof met bijbehorende graf- en skeletresten werd binnen hetbereik van het voorliggende bestemmingsplan niet aangetroffen. Verondersteld moet worden dat hetkerkhof van oorsprong meer aan de oost- en noordzijde van het kerkgebouw heeft gelegen.In het deelgebied kasteeltuin (stadsmuur) is een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd. Bij dit onderzoek isop wisselende dieptes een deel van de laatmiddeleeuwse stadsmuur aangetroffen. Op relatief geringeafstand tot elkaar werd de muur in drie verschillende mate van intactheid aangetroffen. Het gaat omeen behoudenswaardige vindplaats. Geconstateerd is dat zowel de fundering van de stadsmuur als debegeleidende palenrij door hun ligging deels conflicteren binnen het bestemmingsplan met de voorzienebouwblokken. Ten westen daarvan kunnen voorzieningen worden getroffen om deze resten in situ tebewaren. Daar waar de archeologische vindplaats conflicteert met de voorziene bouwblokken wordtgeadviseerd de vindplaats ex situ te behouden, in deze dus voorafgaand aan het bouwrijp maken op tegraven en daarmee gedocumenteerd te verwijderen.ConcluderendHet uitgevoerde archeologisch onderzoek heeft nieuwe elementen aan de ontstaansgeschiedenis vanZevenbergen toegevoegd. Belangrijkste hierbij is de ondergrond. Werd voorheen verondersteld dat deondergrond van Zevenbergen vooral een spel van dekzandwelvingen was, voorliggend onderzoek laatzien dat dit genuanceerder lag. Ook laat het booronderzoek op de haven voor het eerst de moeite ziendie de ontginners in de late middeleeuwen hebben gehad het gebied om te vormen tot eennederzetting die uiteindelijk zou uitgroeien tot een stad. Een stad die daarbij vanaf de latemiddeleeuwen tot in het heden een regiofunctie is blijven vervullen.&lt;/p&gt;