DOI: 10.14457/tu.the.2016.1748
title: บทบาทของครอบครัวในการแก้ไขบำบัดฟื้นฟูเด็กและเยาวชนในชั้นการพิจารณาคดี: ศึกษาเฉพาะกรณี ศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัดปทุมธานี

description: การศึกษาเรื่อง “บทบาทของครอบครัวในการแก้ไขบำบัดฟื้นฟูเด็กและเยาวชนในชั้นการพิจารณาคดี: ศึกษาเฉพาะกรณี ศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัดปทุมธานี” การศึกษาในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ1) ทบทวนรูปแบบ ขั้นตอน และวิธีการหลักเกณฑ์ของการแก้ไขบำบัดฟื้นฟูเด็กและเยาวชนในชั้นการพิจารณาคดี 2) เพื่อศึกษาบทบาทของครอบครัวต่อการแก้ไขบำบัดฟื้นฟูเด็กและเยาวชนในชั้นการพิจารณาคดี และ 3) เพื่อแสวงหาแนวทางในการพัฒนาบทบาทของครอบครัวให้เหมาะสมต่อการแก้ไขบำบัดฟื้นฟูเด็กและเยาวชนในชั้นการพิจารณาคดี โดยเป็นการศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยผลการศึกษา สามารถสรุปได้ดังนี้รูปแบบ ขั้นตอนและวิธีการหลักเกณฑ์ของการแก้ไขบำบัดฟื้นฟูเด็กและเยาวชนในชั้นการพิจารณาคดี ของศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัดปทุมธานี พบว่า มีรูปแบบ ขั้นตอนและวิธีการหลักเกณฑ์ของการแก้ไขบำบัดฟื้นฟูเด็กและเยาวชนในชั้นการพิจารณาคดีเป็นรูปแบบตามกระบวนการทางกฎหมายประกอบด้วย 3 รูปแบบ  ได้แก่  (1) รูปแบบมาตรการแก้ไขบำบัดฟื้นฟูมาตรา 73 วรรคท้าย (2) รูปแบบมาตรการพิเศษแทนการดำเนินคดีอาญา มาตรา 90 และ (3) รูปแบบมาตรการแทนการพิพากษาคดี มาตรา 132 วรรคหนึ่ง ตามพระราชบัญญัติศาลเยาวชนและครอบครัวและวิธีพิจารณาคดีเยาวชนและครอบครัว พ.ศ. 2553 และข้อบังคับประธานศาลฎีกาว่าด้วยหลักเกณฑ์  วิธี  และเงื่อนไขในการจัดทำแผนแก้ไข บำบัด ฟื้นฟู หลังฟ้องคดี พ.ศ. 2556 (มาตรา 90) และข้อบังคับของประธานศาลฎีกาว่าด้วยหลักเกณฑ์ วิธีการ และเงื่อนไขในการกำหนดมาตรการแทนการพิพากษาคดี พ.ศ. 2556 (มาตรา 132 วรรคหนึ่ง) ซึ่งบทบาทของครอบครัวต่อการแก้ไขบำบัดฟื้นฟูเด็กและเยาวชนในชั้นการพิจารณาคดี  ได้แก่  1. บทบาทด้านความรักความเอาใจใส่ คือ ผู้ปกครองต้องเป็นที่ปรึกษาให้กับเด็กและเยาวชนได้ในทุก ๆ เรื่อง เพื่อป้องกันไม่ให้เด็กและเยาวชน มีความคิดว่า การปรึกษากับเพื่อนเป็นแนวทางที่ดีกว่าการพูดคุยกับครอบครัว 2. บทบาทด้านการอบรมเลี้ยงดู คือ การอบรมสั่งสอน กล่อมเกลาเลี้ยงดูให้เป็นผู้ใหญ่ที่ดี มีการดูแลช่วยเหลือแสวงหาข้อมูลต่าง ๆ เพื่อส่งเสริมพัฒนาการของเด็กและเยาวชน ปลูกฝังทัศนคติที่ดี ส่งเสริมด้านการศึกษา เข้มงวดในการเลี้ยงดูเด็กและเยาวชน  3. บทบาทด้านการสนับสนุน คือ การยอมรับปัญหาที่เกิดขึ้นของเด็กและเยาวชน โดยจะต้องให้การสนับสนุนเด็กและเยาวชนในทุก ๆ ด้าน เพื่อให้บรรลุเป้าหมายของการแก้ไขบำบัดฟื้นฟู ไม่ว่าจะเป็น การสนับสนุนด้านเวลา ด้านกำลังทรัพย์ และการร่วมทำกิจกรรมต่าง ๆ ที่ส่งเสริมสัมพันธภาพในครอบครัว และ  4. บทบาทด้านการมีส่วนร่วมในกิจกรรมและการให้ความร่วมมือคือ การส่งเสริมหน้าที่/กิจกรรมของเด็กและเยาวชนตามที่ศาลคาดหวัง เช่น การเข้าร่วมกิจกรรมครอบครัวสัมพันธ์ ค่ายคุณธรรม การทำกิจกรรมบำเพ็ญประโยชน์ต่าง ๆ และการให้ความร่วมมือในด้านต่าง ๆ ที่ศาลกำหนดขึ้นเพื่อการแก้ไขบำบัดฟื้นฟูเด็กและเยาวชน รวมไปถึงการติดตาม ดูแล เด็กให้ปฏิบัติตามเงื่อนไขหรือคำแนะนำของศาลและเจ้าหน้าที่ศาล ส่วนปัญหาอุปสรรคของบทบาทครอบครัวในชั้นการพิจารณาคดี คือ 1. สภาพปัญหาของครอบครัวเดิมที่เป็นเหตุให้เด็กและเยาวชนเข้าสู่กระบวนการยุติธรรม เช่น พ่อแม่ไม่กล้าดุด่า ต่อว่า กล่าวตักเตือนลูก หรือ พ่อแม่ไม่ว่างต้องทำงาน พ่อแม่ไม่สามารถมาเข้าร่วมกิจกรรมได้ เนื่องจากปัญหาเศรษฐกิจ  2. ปัญหาที่เกิดขึ้นจากครอบครัวซึ่งส่งผลให้เป็นปัญหาอุปสรรคในการแก้ไขบำบัดฟื้นฟูที่เกี่ยวกับบทบาทด้านการสนับสนุน และการมีส่วนร่วมในกิจกรรมและการให้ความร่วมมือกับศาล และ 3. ปัญหาอุปสรรคในการดำเนินการของเจ้าหน้าที่ที่ส่งผลกระทบต่อการแสดงบทบาทครอบครัว ซึ่งเกี่ยวข้องกับโครงสร้างการจัดการ บริหารองค์กร มีปัญหาด้านจำนวนบุคลากร และ งบประมาณ ในการดำเนินโครงการ/กิจกรรมแต่ละแผนการแก้ไขบำบัดฟื้นฟูซึ่งไม่สอดคล้องกับปริมาณคดีที่เข้ามา สำหรับแนวทางในการพัฒนาบทบาทของครอบครัวให้เหมาะสมต่อการแก้ไขบำบัดฟื้นฟูเด็กและเยาวชนในชั้นการพิจารณาคดีคือ 1) ครอบครัวต้องยอมรับและเข้าใจปัญหาของเด็กและเยาวชนเป็นอันดับแรก และต้องปลูกจิตสำนึกให้ครอบครัวได้รับรู้ว่า การแก้ไขบำบัดฟื้นฟูเด็กและเยาวชน จำเป็นต้องได้รับความร่วมมือจากครอบครัวเป็นอย่างมาก  2) ครอบครัวจะต้องเปลี่ยนรูปแบบการเลี้ยงดูเด็กและเยาวชนที่ได้รับการอบรมจากการเข้ากิจกรรมครอบครัวสัมพันธ์ และเป็นที่ปรึกษาให้กับเด็กและเยาวชนได้ทุกเรื่อง และ 3) การพัฒนาบทบาทครอบครัวเกิดขึ้นได้เมื่อตัวของเด็กและเยาวชนสำนึกและตระหนักได้ว่า ต้องมีพฤติกรรมเปลี่ยนแปลงเพื่ออนาคตของตนเอง และเพื่อครอบครัว ทั้งนี้การจัดทำแผนแก้ไขบำบัดฟื้นฟูเด็กและเยาวชนผู้กระทำผิด มีความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องได้รับความร่วมมือจากสถาบันครอบครัวเป็นหลักข้อเสนอแนะจากการศึกษา ศาลเยาวชนและครอบครัวจังหวัดปทุมธานี ควรมีแนวทาง การเพิ่มบุคลากรทางด้านสหวิชาชีพ เช่น นักสังคมสงเคราะห์ นักจิตวิทยา เป็นต้น และควรสนับสนุนงบประมาณให้เพียงพอกับปริมาณโครงการที่มากขึ้นตามจำนวนเด็กและเยาวชนที่เข้าสู่กระบวนการแก้ไขบำบัดฟื้นฟู และต้องมีแนวทางมารองรับปัญหาการขาดงาน การไม่ได้รับค่าจ้างของผู้ปกครอง โดยอาจจะเสนอจัดตั้งเป็นกองทุนของศาล หรือ กองทุนของผู้พิพากษาสมทบ เพื่อส่งเสริมให้ผู้ปกครองเข้าร่วมกิจกรรมกับทางศาลได้อย่างเต็มที่