DOI: 10.14457/tu.the.2018.852
title: ความหลากหลายของไซยาโนแบคทีเรียจากถิ่นที่อยู่อาศัยในป่าชายเลนประเทศไทยและผลของความเค็มต่อการเจริญเติบโตของไซยาโนแบคทีเรียชนิด Mastigocladus sp.

description: การศึกษาความหลากหลายของไซยาโนแบคทีเรียในพื้นที่ป่าชายเลน ตั้งแต่เดือนมีนาคม พ.ศ. 2560 ถึง เดือนกรกฎาคม พ.ศ. 2561 โดยทำการเก็บตัวอย่างรากหายใจของแสมทะเลและรากฝอยของชะครามในพื้นที่นาเกลือ จังหวัดสมุทรสาคร รากหายใจของแสมขาวและแสมทะเล จากศูนย์ศึกษาธรรมชาติกองทัพบกบางปู จังหวัดสมุทรปราการ และศูนย์ศึกษาธรรมชาติและอนุรักษ์ป่าชายเลนเพื่อการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ จังหวัดชลบุรี รากหายใจของแสมทะเลและรากค้ำยันของโกงกางใบใหญ่ในพื้นที่ศูนย์ศึกษาพัฒนาอ่าวคุ้งกระเบนอันเนื่องมาจากพระราชดำริ จังหวัดจันทบุรี รากค้ำยันของโกงกางใบใหญ่จากศูนย์การท่องเที่ยวเชิงธรรมชาติหาดทรายดำและป่าชายเลน จังหวัดตราด และรากหายใจของแสมขาวและรากค้ำยันของโกงกางใบเล็กในพื้นที่ป่าชายเลนบริเวณท่าเทียบเรือสุระกุล จังหวัดพังงาและศูนย์ศึกษาธรรมชาติบ้านบางโรง จังหวัดภูเก็ต จากนั้นนำตัวอย่างรากไม้ทุกชนิดมาทำความสะอาดและขูดตะกอนดินจากรากในน้ำทะเลที่ผ่านการนึ่งฆ่าเชื้อ จึงนำไปเพาะเลี้ยงทั้งในอาหารเหลวและอาหารแข็งสูตร BG-11 ที่มี NaNO3 3 กรัมต่อลิตร (BG-11N2) ในน้ำทะเลความเค็ม 20 ppt ที่ผ่านการนึ่งฆ่าเชื้อ ตั้งทิ้งไว้ที่อุณหภูมิห้องประมาณ 1 เดือน จากนั้นย้ายโคโลนีบริสุทธิ์จากอาหารแข็งนำไปเพาะเลี้ยงเพื่อเพิ่มการเจริญเติบโตและเก็บรักษาสายพันธุ์บริสุทธิ์ ส่วนการเพาะเลี้ยงในอาหารเหลวนำไปจำแนกชนิดภายใต้กล้องจุลทรรศน์ตาม Desikachary (1959) หลังจากนั้นนำไปวิเคราะห์หาความคล้ายคลึงของสังคมไซยาโนแบคทีเรียตามชนิดของรากพืช พื้นที่ และฤดูกาลด้วย Sorensen's similarity coefficient และหาความสัมพันธ์ระหว่างจำนวนชนิดพันธุ์กับปัจจัยสิ่งแวดล้อม จากการศึกษาพบการกระจายตัวและความหลากหลายของไซยาโนแบคทีเรียทั้งหมด 7 อันดับ 12 วงศ์ 26 สกุล 94 ชนิด โดยแบ่งเป็นกลุ่มเส้นสายที่ไม่มีเฮเทอโรซิสต์ (filamentous non-heterocyst form) พบ 14 สกุล 71 ชนิด รองลงมาคือ กลุ่มเซลล์เดี่ยวหรือโคโลนีที่ไม่เป็นเส้นสาย (unicellular or colonial form) พบ 7 สกุล 14 ชนิด และกลุ่มเส้นสายที่มีเฮเทอโรซิสต์ (filamentous heterocystous form) พบ 5 สกุล 9 ชนิด ตามลำดับ พบสกุลเด่นที่มีความหลากหลายมากที่สุด คือ สกุล Oscillatoria 27 ชนิด รองลงมาคือสกุล Phomidium 12 ชนิด เมื่อเปรียบเทียบไซยาโนแบคทีเรียบนรากพืชที่มีความหลากหลายของไซยาโนแบคทีเรียมากที่สุด คือ บนรากหายใจแสมทะเลถึง 88 ชนิด (94%) และพบบนรากค้ำยันโกงกางใบเล็กน้อยที่สุดเพียง 19 ชนิด (20%) และพบไซยาโนแบคทีเรีย 6 สกุลที่สามารถพบได้ในทุกพื้นผิวที่อยู่อาศัย เมื่อเปรียบเทียบความหลากหลายในแต่ละฤดูกาลโดยทำการศึกษาในรากหายใจของแสมทะเลพื้นที่นาเกลือพบว่า ในเดือนมิถุนายน พ.ศ. 2560 พบความหลากหลายมากที่สุด 60 ชนิด ตามด้วยเดือนกันยายน พ.ศ. 2560 พบ 56 ชนิด เดือนมีนาคม พ.ศ.2560 พบ 40 ชนิด และเดือนมีนาคม พ.ศ.2561 พบน้อยที่สุด 35 ชนิด พบไซยาโนแบคทีเรียจำนวน 11 ชนิดที่สามารถพบได้ทุกฤดูกาล เมื่อนำไปหาความคล้ายคลึงของไซยาโนแบคทีเรียจากพื้นที่นาเกลือในแต่ละฤดูกาล พบว่ามีค่าระหว่าง 0.453 ถึง 0.655 เมื่อวิเคราะห์ระหว่างจำนวนชนิดพันธุ์และปัจจัยสิ่งแวดล้อม พบว่าค่าความเป็นกรดด่างของน้ำมีผลต่อความหลากหลายของไซยาโนแบคทีเรีย ความหลากหลายของไซยาโนแบคทีเรียในพื้นที่ป่าชายเลนนอกจากจะขึ้นอยู่กับสภาพแวดล้อมของพื้นที่ที่ทำการศึกษาแล้ว ยังขึ้นอยู่กับลักษณะของพื้นผิวที่อยู่อาศัยของราก และปัจจัยสิ่งแวดล้อมที่แตกต่างในแต่ละฤดูกาลอีกด้วยการศึกษาผลของความเค็มมีผลต่อการเจริญเติบโตของ Mastigocladus sp. ที่เพาะเลี้ยงในอาหารเหลว BG-11N2 ในระดับความเค็มที่ 0 10 20 30 40 และ50 ppt ทำการเก็บตัวอย่างทุกๆ 4 วัน เป็นเวลา 44 วัน วิเคราะห์การเจริญเติบโตโดยการหาปริมาณมวลชีวภาพ โดยหาปริมาณเซลล์อัดแน่น และค่าคลอโรฟิลล์ เอ พบว่าไซยาโนแบคทีเรียสามารถเจริญเติบโตได้ดีในระดับความเค็มที่ 0 10 20 และ30 ppt เมื่อระดับความเค็มสูงขึ้นส่งผลต่อการสกัดคลอโรฟิลล์ เอ ดังนั้นความเค็มส่งผลต่อการเจริญเติบโตและผลผลิตของ Mastigocladus sp.