DOI: 10.14457/tu.the.2015.936
title: ปัญหาการควบคุมตรวจสอบ "ประชานิยม" ในประเทศไทย

description: ในปัจจุบัน “ประชานิยม (Populism)” ถูกนำมาใช้เป็นเครื่องมือในการบริหารราชการแผ่นดินอย่างแพร่หลาย เนื่องจากเป็นการดำเนินนโยบายที่สร้างความพึงพอใจให้กับประชาชน ไม่ว่าจะเป็นการสร้างหลักประกันสิทธิขั้นพื้นฐาน การสร้างความเข้มแข็งในการประกอบอาชีพ การบรรเทาภาระค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวันของประชาชน ทำให้ประชาชนมีคุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ที่ดี รัฐบาลทุกรัฐบาลจึงได้ดำเนินนโยบายประชานิยมมาอย่างต่อเนื่องตลอดระยะเวลากว่าทศวรรษ  อย่างไรก็ดี การดำเนินนโยบายประนิยมอย่างไร้ความรับผิดชอบ หวังเพียงแต่ผลประโยชน์ทางการเมืองโดยปราศจากการคำนึงต้นทุนหรือค่าเสียโอกาสที่เกิดขึ้น นอกจากจะไม่ได้ช่วยให้คุณภาพชีวิตความเป็นอยู่ของประชาชนดีขึ้น ยังเป็นการสร้างปัญหาในระยะยาว ทำให้ความเหลื่อมล้ำทางสังคมขยายตัวเพิ่มขึ้น และทำให้เกิดความเสี่ยงหรือภาระทางการคลังอย่างมหาศาล นำไปสู่วิกฤติทางเศรษฐกิจของประเทศเหมือนอย่างที่เคยเกิดขึ้นในประเทศแถบละตินอเมริกาและหลายประเทศในทวีปยุโรป การดำเนินนโยบายประชานิยมของรัฐบาลจึงต้องถูกควบคุมตรวจสอบภายใต้กรอบวินัยทางการคลัง เพื่อป้องกันมิให้ประเทศไทยประสบกับหายนะทางการคลังในระยะยาว  อย่างไรก็ตาม ระบบการควบคุมตรวจสอบของประเทศไทยในปัจจุบันยังประสบกับปัญหาและข้อจำกัดหลายประการประการที่หนึ่ง การควบคุมตรวจสอบโดยรัฐสภาไม่สามารถควบคุมตรวจสอบในทางการเมืองได้อย่างมีประสิทธิภาพ เนื่องจากสมาชิกรัฐสภาไม่สามารถรับทราบต้นทุนที่แท้จริงในการดำเนินโครงการประชานิยมของรัฐบาล และไม่มีหน่วยงานวิเคราะห์ข้อมูลที่เข้มแข็งในการสนับสนุนการทำงานของรัฐสภา ประกอบกับระบบกฎหมายการคลังของไทยยังไม่เอื้ออำนวยต่อการควบคุมตรวจสอบการใช้เครื่องมือทางการคลังประเภทต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของการใช้จ่ายเงินแผ่นดิน มาตรการทางภาษี หรือการก่อหนี้สาธารณะเพื่อสนองต่อนโยบายประชานิยมของรัฐบาล ทำให้รัฐสภาไม่สามารถควบคุมตรวจสอบนโยบายและการดำเนินการตามนโยบายประชานิยมของรัฐบาลได้อย่างแท้จริงประการที่สอง การควบคุมตรวจสอบโดยองค์กรตุลาการ ไม่สามารถควบคุมตรวจสอบความคุ้มค่าของนโยบายและเครื่องมือทางการคลังที่รัฐบาลใช้ในการดำเนินการตามนโยบายประชานิยม จึงทำให้ศาลรัฐธรรมนูญตีความกฎหมายขยายขอบเขตอำนาจของตนเอง ใช้อำนาจก้าวล่วงเข้าไปควบคุมตรวจสอบความคุ้มค่าของเครื่องมือทางการคลังที่รัฐบาลใช้ในการดำเนินโครงการประชานิยม รวมถึงการกำหนดเขตอำนาจของศาลปกครองในการควบคุมตรวจสอบเครื่องมือทางการคลังที่สุ่มเสี่ยงต่อการกระทบกระเทือนกับเรื่องในทางนโยบายซึ่งเป็นเรื่องที่รัฐบาลต้องรับผิดชอบในทางการเมือง อันเป็นการกระทำที่ขัดต่อหลักแบ่งแยกอำนาจอันหลักการพื้นฐานสำคัญของประเทศที่ปกครองในระบอบเสรีประชาธิปไตยประการที่สาม การควบคุมตรวจสอบโดยองค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญ คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติได้ตีความกฎหมายขยายอำนาจของตนเข้าไปควบคุมตรวจสอบความคุ้มค่าในการดำเนินโครงการประชานิยมของรัฐบาลในคดีอาญา ซึ่งเป็นเรื่องทางการเมืองที่รัฐบาลจะต้องรับผิดชอบต่อประชาชน เป็นการกระทำที่ขัดต่อหลักการพื้นฐานในระบอบเสรีประชาธิปไตย  นอกจากนี้ กฎหมายที่ให้อำนาจในการควบคุมตรวจสอบวินัยทางงบประมาณและการคลังยังไม่ครอบคลุมถึงผู้ดำรงตำแหน่งในทางการเมือง ทำให้ไม่สามารถลงโทษปรับทางปกครองแก่ข้าราชการทางการเมืองผู้เกี่ยวข้องกับโครงการประชานิยมที่ขัดต่อวินัยทางงบประมาณและการคลัง แม้ว่าบุคคลดังกล่าวอาจจะมีการกระทำที่มีสถานะเป็นการกระทำในทางปกครองเช่นเดียวกับข้าราชการประจำก็ตามจากสภาพปัญหาดังกล่าว ผู้เขียนจึงได้มีข้อเสนอแนะเกี่ยวกับมาตรการทางกฎหมายเพื่อสนับสนุนให้องค์กรควบคุมตรวจสอบสามารถควบคุมตรวจสอบ “ประชานิยม” ได้อย่างมีประสิทธิภาพ และสอดคล้องกับหลักการปกครองพื้นฐานในระบอบเสรีประชาธิปไตย ดังนี้ประการที่หนึ่ง กำหนดให้คณะรัฐมนตรีแจ้งข้อมูลทางการคลังของนโยบายประชานิยม และยกระดับหน่วยงานอิสระทางการคลังที่ทำหน้าในการวิเคราะห์ข้อมูลสนับสนุนการทำงานของรัฐสภา เพื่อให้รัฐสภาสามารถรับทราบต้นทุนที่แท้จริงของนโยบายประชานิยมของรัฐบาล และนำระบบงบประมาณสองขามาใช้ในประเทศไทย พร้อมกับรับรองหลักความยินยอมทางภาษีในรัฐธรรมนูญหรือกฎหมายประกอบรัฐธรรมนูญ รวมถึงการบัญญัตินิยามของ “เงินแผ่นดิน” ให้มีความแน่นอนชัดเจน และแก้ไขปรับปรุงกฎหมายเพื่อให้รัฐสภามีอำนาจในการควบคุมตรวจสอบเงินนอกงบประมาณ เพื่อให้รัฐสภาสามารถควบคุมตรวจสอบนโยบายประชานิยมและการใช้เครื่องมือทางการคลังในการดำเนินโครงการประชานิยมได้อย่างมีประสิทธิภาพประการที่สอง กำหนดบทบัญญัติทางการคลังในรัฐธรรมนูญ และกำหนดขอบเขตอำนาจศาลปกครองในทางการคลังให้มีความแน่นอนและชัดเจน เพื่อให้องค์กรศาลใช้อำนาจตุลาการในการควบคุมตรวจสอบการใช้เครื่องมือทางการคลังในการดำเนินโครงการประชานิยมได้อย่างมีประสิทธิภาพ ภายใต้หลักการแบ่งแยกอำนาจ หลักนิติรัฐ และหลักประชาธิปไตยประการที่สาม คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติจะต้องมีความยับยั้งชั่งใจในการใช้อำนาจในการควบคุมตรวจสอบการใช้เครื่องมือทางการคลังในการดำเนินโครงการประชานิยมในคดีอาญา และกำหนดให้คณะกรรรมการตรวจเงินแผ่นดินสามารถควบคุมตรวจสอบการกระทำของข้าราชการการเมืองที่มีสถานะเป็นการกระทำทางปกครอง เพื่อให้องค์กรอิสระตามรัฐธรรมนูญสามารถควบคุมตรวจสอบการใช้เครื่องมือทางการคลังในการดำเนินโครงการประชานิยมได้อย่างมีประสิทธิภาพและสอดคล้องกับหลักการปกครองพื้นฐานในระบอบเสรีประชาธิปไตย