DOI: 10.17026/ar/w2ehzk
title: Aanleg van een nieuwe riolering en waterberging in plangebied Molenstraat te Berkel‐Enschot, gemeente Tilburg
title: Een archeologisch bureauonderzoek

description: In opdracht van de gemeente Tilburg heeft Archol bv een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor het plangebied
Molenstraat te Berkel‐Enschot. Aanleiding is de geplande aanleg van een zogenoemde blauwe ader. Bij dit project vinden
de volgende bodemingrepen plaats: het vergroten/verleggen van bestaande riolering, plaatsing van een nieuwe
regenwaterleiding en realisatie van een nieuwe waterberging. Doel van het onderzoek is vast te stellen of de bijbehorende
graafwerkzaamheden kunnen leiden tot aantasting van archeologische waarden die in de bodem aanwezig kunnen zijn.
Het bureauonderzoek is erop gericht een specifiek verwachtingsmodel voor het terrein op te stellen met de bekende en
verwachte archeologische waarden. Op basis hiervan volgt een advies over de noodzaak van vervolgonderzoek. Het
plangebied ligt landschappelijk in een overgangsgebied van dekzandwelvingen naar plateaus/ruggen en er hebben in de
directe omgeving al meerdere relevante archeologische onderzoeken plaatsgevonden.
Uit resultaten van het bureauonderzoek blijkt dat het gehele plangebied een hoge verwachting heeft voor archeologische
resten uit de prehistorie tot en met de vroege middeleeuwen (vanaf o,7 m ‐mv), een middelhoge verwachting voor resten
uit de late middeleeuwen en een lage verwachting voor resten uit de Nieuwe tijd (beide vanaf 0,1 m ‐mv). Binnen het
plangebied geldt echter maar voor een gedeelte een onderzoeksplicht volgens het bestemmingsplan 2008 Berkel
(dubbelbestemming ‘Waarde Archeologie) bij bodemingrepen groter dan 30 m² en dieper dan 0,5 m ‐Mv: dit geldt 
specifiek voor het wegtracé van de Molenstraat van de Willibrorduskerk tot en met huisnummer 28 (2957 m²) en voor het
noordelijker gelegen bedrijventerrein (tracé Rhijnkant; 7064 m²). De omvang van deze tracédelen overschrijden de
voornoemde ondergrens van 30 m2. De verwachte diepte van de bodemingrepen – vergroten/verleggen riool, plaatsing
regenwaterleiding van 2,0 tot 3,4 m ‐mv en waterberging tot 0,4‐0,8 m ‐mv – overschrijden ook de vastgestelde grens. De
conclusie luidt dan ook dat voor deze tracédelen in ieder geval een archeologisch vervolgonderzoek dient plaats te vinden.
Doorgaans ligt een inventariserend veldonderzoek (IVO, verkennend booronderzoek) het meest voor de hand. Een 
verkennend booronderzoek maakt het immers mogelijk om de gespecificeerde hoge archeologische verwachting te
toetsen − en zo nodig aan te scherpen − en om vast te stellen of sprake is van omvangrijke verstoringen. Aangezien bij
dergelijk booronderzoek binnen een bebouwde kern het onderscheid tussen recente geroerde lagen enerzijds en
ophogingslagen uit de late middeleeuwen en Nieuwe tijd anderzijds echter niet goed is te maken, adviseert Archol in
plaats daarvan in te zetten op een opgraving in de vorm van een archeologische begeleiding bij de realisatie van de
geplande graafwerkzaamheden (Figuur 2.8). Dit geldt echter niet voor alle zones. Gezien de ligging binnen de bebouwde
kern en vooral in het tracé van bestaande wegen met onderliggende oude en bestaande kabels en leidingen, is de kans op
verstoring van de verwachte archeologische resten in bepaalde zones groot. Daarom adviseert Archol voorafgaande aan
de geplande graafwerkzaamheden eerst te inventariseren waar deze ingrepen (met name leidingen van regenwater en
riool), samenvallen met bestaande diepgaande leidingen zoals het riool en gastransport. Dit kan middels een KLIC‐
melding en inventarisatie van oude inrichtingskaarten in het gemeentearchief. Daar waar de geplande bodemingrepen
(lijnobjecten) samenvallen met bestaande of oude diepgaande leidingen, zal de bodem met verwachte resten sterk zijn
verstoord. Archol adviseert in deze gevallen af te zien van archeologisch vervolgonderzoek en deze zones vrij te geven
voor de geplande inrichting. Daar waar de geplande bodemingrepen (lijnobjecten) buiten bestaande of oude diepgaande
leidingen liggen, kan de bodem met archeologische resten wel gaaf zijn bewaard. Hier adviseert Archol wel in te zetten op
vervolgonderzoek in de vorm van archeologische begeleiding. Belangrijke kanttekening hierbij is dat de wijze van
ontgraven bepalend is voor de waarnemingsmogelijkheden tijdens het archeologisch onderzoek. Indien bij het ontgraven
zowel de bodem als de verticale wanden van de te graven sleuf beschikbaar zijn voor nader opschaven en inspecteren, dan
zijn de waarnemingsmogelijkheden gunstig en is archeologische begeleiding zinvol. Indien echter ontgraven wordt met
sleufbekisting, dan zijn de waarnemingsmogelijkheden beperkt en is archeologische begeleiding alsnog weinig zinvol.
Verder adviseert Archol om ook in het noordelijk deel van het plangebied, waar de waterberging is gepland, een aanvullend
onderzoek uit te laten voeren. Conform de archeologische verwachtingskaart wijst het onderhavige bureauonderzoek
immers juist uit dat hier niet alleen een middelhoge tot hoge kans op archeologische resten geldt; dankzij de ligging buiten
de bebouwde kern is de verwachting bovendien dat deze resten goed bewaard zullen zijn in de (meerintacte) bodem.Gezien
de hogere gaafheid van de bodem, is hier wel de meer gebruikelijke vervolgstap in de vorm van een verkennend
booronderzoek aan te bevelen. Archol stelt voor om het meest noordelijk perceel te onderzoeken middels boorraaien met
een tussenafstand van ca. 25 m en een afstand van ca. 50 m tussen de boringen per raai. 
Ten slotte benadrukt Archol dat in de gebieden waar geen archeologisch onderzoek wordt geadviseerd, nog altijd een
meldplicht geldt. Indien bij de uitvoering van de werkzaamheden hier toch onverwacht archeologische resten worden
4
aangetroffen, dan dient men conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet de desbetreffende vondsten zo spoedig mogelijk aan
te melden bij de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap c.q. de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verplicht
(vondstmelding online via ARCHIS of het vondstmeldingsformulier) of bij de archeologen van de gemeente Tilburg
Het bevoegd gezag zal uiteindelijk beslissen wat de archeologische waarde van de genoemde tracédelen is en hoe hier mee
om te gaan het in vervolgtraject.