DOI: 10.17026/ar/mrf6zf
title: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van sloop, nieuwbouw en landschapsinrichting van Voorweg 208 te Zoetermeer, gemeente Zoetermeer

description: Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor een plangebied in de gemeente Zoetermeer (kaart 1; afbeelding 1). De opdrachtgever is betrokken bij een wijzigingsplan in het kader van een ontwikkeling aan de Voorweg 208 in Zoetermeer. Hierbij zal er sloop plaatsvinden van de aanwezige bebouwing. Het karakteristieke pand Voorweg 208 zal in de stijl van toen het in 1916 gebouwd is herbouwd worden. Binnen het plangebied zullen achter en naast de herbouwde karakteristieke woning nog 12 woningen gebouwd worden. Daarnaast worden een aantal herinrichtingen van het landschap uitgevoerd. Het plangebied maakt deel uit van een beschermd stadsgezicht. Het plangebied heeft een oppervlakte van ca. 1,5 ha. De maximale diepte van de grondwerkzaamheden is nog niet bekend. 

Doel van het archeologisch bureauonderzoek was vast te stellen of er in het plangebied sprake is (of kan zijn) van archeologische resten die door de ingrepen verstoord dreigen te worden en, indien mogelijk, uitspraken te doen over de waarde hiervan in termen van fysieke en inhoudelijke kwaliteit zoals zeldzaamheid en gaafheid. Hiertoe is een bureauonderzoek verricht, waarbij voor het plangebied een specifiek archeologisch verwachtingsmodel is opgesteld.

De gemeente Zoetermeer beschikt over een archeologische beleidskaart (2015). Het plangebied ligt gedeeltelijk binnen het beschermde archeologisch monument Voorweg. Op de archeologische beleidskaart wordt aan dit gebied een hoge archeologische verwachting toegekend. Alle historische erven langs de Voorweg kunnen teruggaan op de Late Middeleeuwen. Bij bodemingrepen vanaf 50 m2 en dieper dan 30 cm is hier een archeologisch onderzoek noodzakelijk (oranje gebieden op afbeelding 4). Ten zuiden en ten noorden van de Voorweg liggen delen van het monument zo laag dat hier geen substantiële archeologische resten meer zijn te verwachten (wit op afbeelding 4). 

Op basis van het archeologisch bureauonderzoek heeft het plangebied een hoge verwachting op het
aantreffen van archeologische resten vanaf de Late Middeleeuwen. Op basis van de beschikbare landschappelijke informatie ligt het plangebied gedeeltelijk op een veenrest-strook, waar in principe nog een ongestoord bodemprofiel aanwezig kan zijn, vanaf het begin van de middeleeuwse ontginningen. Het plangebied ligt gedeeltelijk binnen een gemeentelijk archeologisch monument, het historisch bebouwingslint langs de Voorweg. Op basis van het kaartmateriaal kan geconcludeerd worden dat in het deel van plangebied gelegen dichtbij de Voorwegwetering in ieder geval vanaf de 18e eeuw bebouwing heeft gestaan; deze bewoning kan theoretisch nog verder teruggaan, tot de 13e of zelfs 11e eeuw. Het is dus mogelijk dat nabij bij de Voorwegwetering intact resten van oudere bouwwerken aanwezig zijn in de ondergrond, met name in het westen van het plangebied, ter hoogte van Voorweg 208b (op basis van de kadastrale minuut). Mogelijk heeft de huidige bebouwing en de verschillende fases van verbouwing binnen het plangebied in de loop van de 20e eeuw voor verstoringen in de bodem gezorgd. Het is niet duidelijk waar en tot hoe diep.

Advies
Op basis van de uitkomsten van het bureauonderzoek geldt er voor een 50 m brede strook langs de Voorwegwetering een hoge archeologische verwachting; voor het overige deel van het plangebied geldt een lage archeologische verwachting. Binnen het plangebied is in ieder geval al sprake van bebouwing sinds het begin van de 19e eeuw. In de toelichting bij de beleidskaart staat voor de Voorweg echter dat erven die pas in de 18e of 19e eeuw zijn ontstaan, niet behoudenswaardig worden geacht. Het gaat dan met name om het opsporen van erven uit de periode 11e tot en met de 17e eeuw. Verder staat onder het kopje ‘Vervolgonderzoek’: “De belangrijkste indicatie voor de mogelijke aanwezigheid van erven uit de periode van de 11e tot en met de 17e eeuw is de aanwezigheid van veen of venige ophoogpakketten in de bodem. Als er geen veen of venige ophoogpakketten aanwezig zijn, zijn er geen archeologische resten meer te verwachten. Dit kan zeer goed worden vastgesteld door middel van een booronderzoek. Bij dit onderzoek is het van belang dat de grondboringen altijd tot in de natuurlijke klei (Laagpakket van Wormer) worden gezet. Door de sterk wisselende hoogteligging van Zoetermeer zullen de boringen tot een diepte van 2 tot 5 m moeten worden gezet. Als bij het booronderzoek veen of venige ophoogpakketten worden aangetroffen dient een proefsleuvenonderzoek te worden uitgevoerd om vast te stellen of er werkelijk archeologische sporen aanwezig zijn en of deze behoudenswaardig zijn. Op basis van dit proefsleuvenonderzoek kan worden bepaald welke vervolgstappen gezet moeten worden in het kader van de archeologische monumentenzorg.” Met een grid van ca. 10 boringen/ha komt het geadviseerde booronderzoek neer op ca. 4-6 boringen tot tenminste 2 m -mv (waarvan één boring wordt doorgezet tot tenminste 4 m -mv). 

Het is aan het bevoegd gezag, de gemeente Zoetermeer, om op basis van dit rapport en het hierin geformuleerde advies een besluit te nemen ten aanzien van eventueel vervolgonderzoek of het beëindigen van het archeologisch onderzoeksproces.

Ook wanneer het plangebied op enig moment op basis van de resultaten van archeologisch onderzoek wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische toevalsvondst wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Zoetermeer, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.