DOI: 10.17026/ar/dq9a93
title: Archeologisch onderzoek Europaweg te Nieuw Sschoonebeek, gemeente Emmen; bureauonderzoek

description: In opdracht van de gemeente Emmen heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd naar de locatie Europaweg te Nieuw-Schoonebeek, gemeente Emmen. De aanleiding voor dit onderzoek is het voornemen van de gemeente Emmen om een deel van het riool langs de Europaweg te reconstrueren. Hiervoor zal tot ca. 3 m -mv worden ontgraven.

De bodemingrepen die gepaard gaan met de geplande werkzaamheden zullen eventueel aanwezige archeologische resten in de bodem verstoren en/of vernietigen. Doel van het onderzoek is een risico-analyse van de gevolgen van de voorgenomen maatregelen en bodemingrepen op het behoud in situ van (mogelijk) aanwezige archeologische waarden. Derhalve dienen voorafgaand aan die werkzaamheden de archeologische waarden en de gespecificeerde archeologische verwachting binnen het plangebied in kaart te worden gebracht. 

Het plangebied wordt nu grotendeels gebruikt als weg. Er bevinden zich ondergrondse kabels en leidingen en een reeds bestaand riool binnen het plangebied. Ten noorden en zuiden van de Europaweg bevindt zich de bebouwing van het dorp Nieuw-Schoonebeek.

Het plangebied ligt ten zuidoosten van de Hondsrug, de grootste van een aantal nno-zzw georiënteerde keileemruggen in de provincie Drenthe. Het relatief lager gelegen dal ten oosten van de Hondsrug is in het Holoceen opgevuld met veen (Hollandveen, Formatie van Nieuwkoop), het latere Bourtangermoeras of Bourtangermoor. Het Bargerveen is het enig overgebleven restant van het Bourtangermoeras, een groot veenmoeras dat zich ver uitspreidde over noordoost Nederland en het aangrenzende gebied in Duitsland.
In de Nieuwe Tijd is het hoogveen in het Bourtangermoeras grotendeels ontgonnen. Hierdoor is het dekzand in het gebied deels aan of dicht onder het huidige maaiveld komen te liggen. Het maaiveld is over het algemeen zeer vlak, maar in het onderliggende dekzandpakket is in het Weichselien een (micro) reliëf gevormd. Deze dekzandkoppen en ruggen, die relatief hoger lagen in het landschap, waren geschikte bewoningslocaties in de Steentijd, met name tijdens het Laat-Paleolithicum en Mesolithicum. Wanneer het in het gebied precies te nat werd voor bewoning is onbekend, maar vermoedelijk is de vernatting en veengroei begonnen aan het einde van het Mesolithicum en nam in omvang toe in de loop van het Neolithicum.

De Europaweg (vóór 1956 de Hoofdstraat geheten) ontstond al in de Middeleeuwen als een oostwest verbinding over de zandrug door het Bourtangermoeras. De weg vormt de as van de verschillende ontginningsfasen. Het dorp Nieuw-Schoonebeek ontstond na 1800, toen inwoners van (Oud)-Schoonebeek en Duitse boeren naar deze streek trokken en hier een agrarische ontginning opzetten en de boekweitbrandcultuur gingen uitoefenen. De Duitsers zorgden voor een toestroom van rooms-katholieke turfgravers en ontginningsboeren uit het Munsterland. Tussen 1953 en 1956 werd de weg vernieuwd, waarbij de bodem vermoedelijk is afgegraven en tot 5 à 6 meter is opgehoogd met zand. 

In de Steentijd is het plangebied vermoedelijk droog genoeg geweest voor bewoning of menselijke activiteiten. In de omgeving van het plangebied zijn ook resten aangetroffen uit deze periode. Vanaf het midden van het Neolithicum heeft grootschalige veengroei in de omgeving en ook binnen het plangebied ertoe geleid dat het gebied minder goed bewoonbaar was. De kans op archeologische resten uit de metaaltijden en Romeinse tijd tot in de Vroege Middeleeuwen wordt om deze reden dan ook laag ingeschat.

In de Late Middeleeuwen werd de Europaweg aangelegd als belangrijke oost-west route door het Bourtangermoeras. In de 19e eeuw hebben Duitse boeren het gebied rondom het huidige plangebied in gebruik genomen en hebben het dorp Nieuw-Schoonebeek gesticht. De kwantitatieve verwachting op het aantreffen van archeologische resten uit de Middeleeuwen en Nieuwe tijd is dan ook middelhoog. Vondsten uit deze periode kunnen bestaan uit onder andere scherven aardewerk, hout, metaalvondsten en bouwmaterialen. Sporen kunnen o.a. bestaan uit een cultuurlaag, (paal)kuilen en karresporen. 

Door de vernieuwing van de Europaweg in de jaren 1950 en de aanleg van verschillende kabels en leidingen en riool is de bodem echter vrijwel zeker diep verstoord. Mogelijk zelfs tot 5 à 6 meter onder maaiveld. De kwalitatieve verwachting op het aantreffen van archeologische resten kan daarom worden bijgesteld naar laag.

Gezien de hoge mate van verstoring en de daaruit afgeleide lage archeologische verwachting binnen het plangebied wordt geen vervolgonderzoek geadviseerd.