DOI: 10.17026/dans-xp5-8e7v
title: Plangebied Pleintje Kaak, gemeente Oude IJsselstreek; archeologisch onderzoek: stadskernonderzoek in Terborg Plangebied Pleintje Kaak, gemeente Oude IJsselstreek; archeologisch onderzoek: stadskernonderzoek in Terborg

description: &lt;p&gt;&lt;p&gt;In opdracht van Civiel Management Lichtenvoorde (CML) namens Wonion heeft RAAP Archeologisch Adviesbureau archeologisch onderzoek uitgevoerd op Pleintje Kaak in Terborg in de gemeente Oude IJsselstreek. Het onderzoek is uitgevoerd in verband met de voorgenomen nieuwbouw in het plangebied. Voorafgaand aan de opgraving zijn de saneringswerkzaamheden archeologisch begeleid en is een proefsleuf aangelegd.&lt;br&gt;&lt;p&gt;Het onderzoek heeft ruim voldoende aanwijzingen opgeleverd voor de aanwezigheid van waardevolle, behoudenswaardige archeologische muurresten uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd.&lt;br&gt;Behoud van de archeologische vindplaats was gezien de geringe diepteligging van de archeologische resten niet mogelijk. Er werd dan ook geadviseerd om de vindplaats op te graven. Wel is afgesproken een aantal oudheidkundige elementen terug te plaatsen in de nieuwbouw. Het betreft een waterput van Bentheimer zandsteen en een deel van een veldkeienstraatje. Reeds voor het gereedkomen van het onderzoeksrapport naar aanleiding van het vooronderzoek werd het besluit genomen tot opgraving van het plangebied. Omdat de laatste fase van het onderzoek eveneens door RAAP uitgevoerd zou worden, is besloten beide rapportages te combineren.&lt;br&gt;&lt;p&gt;De aangetroffen bouwsporen staan in verband met bebouwing aan de Hoofdstraat. Naast muurresten zijn eveneens grondsporen in de vorm van kuilen, paalkuilen en waterputten aangetroffen.&lt;br&gt;Bovendien is in een aantal kleinere werkputten op het achterterrein de stadsgracht aangesneden.&lt;br&gt;Achter het pand aan de Hoofdstraat 39 bevond zich een pakhuis dat een laat-gotische (16e eeuw) topgevel had. Bij een storm op 25 januari 1990 werd het pand zwaar beschadigd. Het pand is in maart 2008 gesloopt. De fundamenten van het pakhuis zijn bij het archeologisch onderzoek blootgelegd (structuur 2). De aangetroffen muurresten hebben een chronologisch verband van eind 19e/begin 20e eeuw tot in de 16e eeuw. Muurresten uit de 14e of 15e eeuw zijn met zekerheid aangetroffen in het verlengde van het 16e-eeuwse pakhuis, richting Hoofdstraat (structuur 1). De datering van de oude muurresten is gebaseerd op steenformaat en begeleidend vondstmateriaal.&lt;br&gt;Het overheersende steenformaat uit de oudste fase is 27/28 x 13/14 x 6/7 cm. Een dergelijk formaat past in de 14e of 15e eeuw. Het oudst aangetroffen vondstmateriaal, aardewerkscherven van gebruiksgoed van roodbakkend en grijsbakkend aardewerk alsmede steengoed, dateert van rond 1400. In het rechthoekige gebouw zijn verschillende lemen vloerniveaus aanwezig geweest. Deze zijn bij de sanering grotendeels verdwenen. In het later onderzochte deel aan de Hoofdstraat zijn deze vloerniveaus nog deels aanwezig. Aardewerk uit de onderzochte restanten van de vloerniveaus dateert uit de periode 1350-1475. Binnen de bakstenen structuur is een aantal uitbraaksleuven van oudere muren opgetekend. Aan weerszijden van het gebouw zijn meer oude muurresten blootgelegd.&lt;br&gt;&lt;p&gt;Plangebied Pleintje Kaak omvat vier percelen, zoals die kadastraal zijn opgetekend in de 19e eeuw. Een aantal muurresten heeft een middeleeuwse oorsprong, maar het merendeel van de muurresten dateert uit 18e of 19e eeuw. Op de achtererven van de percelen aan de Hoofdstraat is een grote hoeveelheid waterputten aangetroffen. Het merendeel van deze waterputten is toe te schrijven aan latere bewoningsperioden uit de 19e en vroege 20e eeuw. Daarnaast is een aantal (afval- en puin)kuilen aangetroffen. Een bijzondere waterput is aan de westzijde van het bakstenen gebouw gevonden. De put was opgebouwd uit blokken van Bentheimer zandsteen. Dergelijke waterputten komen voor van de 15e t/m 19e eeuw. Tussen waterput en bakstenen gebouw is een deel van een vloer of straatje blootgelegd dat was opgebouwd met veldkeien.&lt;br&gt;&lt;p&gt;Geheel aan de zuidzijde van het terrein is in de proefsleuf de randzone van de stadsgracht opgetekend. De gracht ligt grotendeels onder het huidige gravenpad. In eerste instantie werd gedacht dat dit de historisch bekende gracht om het middeleeuwse stadje betrof. In de laatste fase van de opgraving werd echter bij de aanleg van de sleuf voor de toekomstige nutsvoorzieningen een tweede gracht aangetroffen. De gracht was 20 m breed en liep direct ten zuiden, achter de bebouwing aan de Hoofdstraat. In de gracht zijn 2 aangepunte palen uit de 12e eeuw geborgen. De datering geeft aan dat Terborg ouder is dan tot nu toe werd aangenomen &lt;p&gt;De aangetroffen resten geven een indruk van middeleeuws Terborg. De oudste gebouwresten dateren van rond 1400. Op dat moment was sprake van stenen funderingen en in vakwerk uitgevoerde gebouwen. Eventuele voorlopers, geheel uit hout opgetrokken, zijn niet aangetroffen. De gebouwen zijn hoogstwaarschijnlijk woonhuizen van de notabelen die in dienst van de kasteel heren de administratie van de bezittingen verzorgden. Uit het feit dat zij zich op een gegeven moment een waterput van Bentheimer zandsteen en een stratenpatroon van veldkeien konden veroorloven, blijkt dat zij een bepaalde status wilden uitstralen. De aanwezigheid van de Hoofdstraat met haaks daarop in vakwerk uitgevoerde gebouwen, kleine veldkeien zijstraatjes en waterputten op de achtererven omgeven door de stadsgracht, schept een beeld van de middeleeuwse infrastructuur van Terborg, zoals die bijvoorbeeld is opgetekend in 1661.&lt;br&gt;&lt;p&gt;In de volgende eeuwen werden ook de lege ruimten ingevuld en ontstond de doorlopende bebouwing van de Hoofdstraat zoals die nu nog bestaat. Na een korte periode van verval van de 4 panden wordt het plangebied momenteel opnieuw vormgegeven met de bouw van 2 winkelruimten met daarboven appartementen aan de Hoofdstraat, woningen op het binnenterrein en appartementen aan het Gravenpad.&lt;/p&gt;