DOI: 10.14457/tu.the.2019.66
title: ภาพตัวแทนของความเป็นเพศหญิงในหนังสือนิทานภาพสำหรับเด็ก

description: ดุษฎีนิพนธ์เรื่อง “ภาพตัวแทนของความเป็นเพศหญิงในหนังสือนิทานภาพสำหรับเด็ก” มุ่งเน้นที่จะทำความเข้าใจว่าโลกจินตนาการอย่างหนังสือนิทานภาพสำหรับเด็กนำเสนอภาพตัวแทนของความเป็นเพศหญิงในลักษณะเช่นใด ภาพที่ปรากฏเหล่านั้นธำรงรักษา (status quo) หรือสร้างความเปลี่ยนแปลง (change agent) ต่ออุดมการณ์หลักเกี่ยวกับความเป็นเพศหญิง ขณะที่ผู้รับสารภายใต้บริบทชีวิตประจำวันยอมรับหรือต่อรองหรือต่อต้านต่ออุดมการณ์หลักที่ปรากฏในหนังสือนิทานภาพสำหรับเด็กมากน้อยเพียงใด และในลักษณะเช่นใด ทั้งนี้ผู้วิจัยใช้การวิเคราะห์ตัวบท การสังเกตแบบมีส่วนร่วม การทดลองในสนาม และการสัมภาษณ์แบบไม่เป็นทางการเพื่อพิจารณาภาพตัวแทนและการให้ความหมายเกี่ยวกับความเป็นเพศหญิงใน 3 สถานะ ได้แก่ ความเป็นแม่ ความเป็นเมีย และความเป็น “สัตว์โลกแสนสวย” ซึ่งเป็นมิติที่สตรีนิยมพิจารณาว่าสังคมค่อนข้างเข้ามาจัดวินัยให้กับเพศหญิง แต่ขณะเดียวกันก็เป็นพื้นที่ในการปะทะต่อสู้ต่อรองได้เช่นกัน สำหรับผลการศึกษาพบว่ารหัสและสัญญะต่าง ๆ ถูกเลือกมาเรียงร้อยและผสมผสานกันเพื่อสร้างภาพตัวแทนของความเป็นเพศหญิงโดยเฉพาะอย่างยิ่งภาพที่สอดคล้องต่อภาพเหมารวมที่สังคมกำหนดเกี่ยวกับความเป็นเพศหญิงในแต่ละสถานะ เช่น แม่ที่มีจิตใจดีงาม อ่อนโยน อ่อนหวาน รัก เลี้ยงดู ดูแล และพร้อมที่จะอุทิศชีวิตเพื่อลูก อยู่ในพื้นที่บ้านและทำกิจกรรมที่สอดคล้องต่อความเป็นแม่ที่ดี หรือเมียที่มีจิตใจดีงาม รักและห่วงใย ยอมจำนน และยึดมั่นต่อสามี มีสามีเป็นศูนย์กลางในชีวิต อยู่ในพื้นที่บ้านและทำกิจกรรมที่สอดคล้องต่อความเป็นเมียที่ดีตามขนบ หรือ“สัตว์โลกแสนสวย” ที่ถูกครอบงำโดยอุดมการณ์ความงามทั้งความงามทางกาย วาจา และ/หรือใจ โดยความงามที่มีนั้นเป็นไปเพื่อดึงดูดให้ผู้อื่น (เพศชาย) สนใจ เป็นหลัก อย่างไรก็ตามหนังสือนิทานภาพบางชื่อเรื่องโดยเฉพาะอย่างยิ่งหนังสือนิทานพื้นบ้านจะมีการปรากฏภาพในลักษณะที่ต่อรองต่อภาพตามขนบทั้งแม่ที่ทอดทิ้งลูก หรือรักลูกภายใต้เงื่อนไขบางอย่าง หรือเมียที่ไม่ได้รักสามีด้วยความจริงใจ แต่ต้องการผลประโยชน์บางอย่างจากสามี หรือ “สัตว์โลกแสนสวย” ที่แม้จะไม่ปฏิเสธต่อความงามในมิติต่าง ๆ แต่ขณะเดียวกันก็มีความกล้าหาญ มีไหวพริบสติปัญญา ความเข้มแข็ง ไม่ยอมจำนนหรือพึ่งพาเพศชาย และภาพความงามเพื่อเพิ่มคุณค่าในตนเองหรือเพื่อให้มีอำนาจเหนือเพศชาย นอกจากนี้เมื่อพิจารณาถึงผู้รับสารพบว่าแม่ยังคงอ่านความหมายเกี่ยวกับความเป็นเพศหญิงอย่างสอดคล้องต่ออุดมการณ์หลักของสังคม เช่น แม่ที่ต้องรักและเลี้ยงดูลูก หรือเมียที่ต้องปรนนิบัติรับใช้สามี หรือผู้หญิงที่ต้องสวยเพื่อดึงดูดใจผู้อื่น ขณะที่เด็กจะประกอบสร้างความหมายเกี่ยวกับคุณลักษณะพื้นฐานของความเป็นเพศหญิง ความเป็นแม่ ความเป็นเมีย และความเป็น “สัตว์โลกแสนสวย” ทั้งในลักษณะที่สอดคล้องและต่อรองต่ออุดมการณ์หลักของสังคม เช่น การที่แม่ต้องรักและเลี้ยงดูลูก แต่ก็ไม่จำเป็นต้องอยู่บ้านกับลูกตลอดเวลาหรือไม่จำเป็นต้องเป็นผู้ทำอาหารเพียงคนเดียว หรือเมียที่อาจจะไม่จำเป็นต้องปรนนิบัติรับใช้สามี หรือ “สัตว์โลกแสนสวย” ที่สามารถสวย ฉลาด และให้การช่วยเหลือผู้อื่น อย่างไรก็ตามสถานภาพและลักษณะครอบครัวที่แตกต่างกันเป็นไปได้ที่จะมีอิทธิพลต่อการประกอบสร้างความหมายอย่างแตกต่างกัน เช่น ครอบครัวแม่เลี้ยงเดี่ยวจะต่อรองต่อภาพตามขนบของความเป็นแม่และความเป็นเมีย ในภาพรวมหนังสือนิทานภาพสำหรับเด็กเป็นสื่อหนึ่งที่สำคัญในการผลิตซ้ำอุดมการณ์แห่งความเป็นเพศหญิงโดยเฉพาะอย่างยิ่งอุดมการณ์หลักของสังคมผ่านกลยุทธ์หรือปฏิบัติการของอุดมการณ์ที่หลากหลาย ขณะเดียวกันเด็กก็มีความกระตือรือร้นและเป็นอิสระในการประกอบสร้างความหมาย ซึ่งสะท้อนว่าหนังสือนิทานภาพสำหรับเด็กไม่ใช่สถาบันเดียวที่มีอิทธิพลต่อเด็ก แต่สถาบัน สื่ออื่น หรือวิถีปฏิบัติในชีวิตประจำวันของเด็กเป็นไปได้ที่จะมีอิทธิพลต่อการประกอบสร้างความหมายของเด็กเช่นกัน นอกจากนี้เด็กไม่มีการประกอบสร้างความหมายในลักษณะที่ต่อต้าน ซึ่งสะท้อนโดยนัยถึงพลังของตัวบทในการควบคุมรหัสความเป็นเพศหญิง