DOI: 10.14457/tu.the.2016.839
title: ปัญหาการคุ้มครองเสรีภาพในการประกอบอาชีพในระบบกฎหมายไทย

description: การศึกษา “ปัญหาการคุ้มครองเสรีภาพในการประกอบอาชีพในระบบกฎหมายไทย” ตามวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ เป็นการศึกษาปัญหาในทางกฎหมาย โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้เกิดความชัดเจนในการตีความบทบัญญัติเกี่ยวกับ “ เสรีภาพในการประกอบอาชีพ” ซึ่งจากการศึกษาประวัติศาสตร์การเปลี่ยนแปลงรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยที่ผ่านมานั้น อาจกล่าวได้ว่าเสรีภาพในการประกอบอาชีพได้ถูกรับรองไว้ในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยเรื่อยมา นับตั้งแต่รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2547 ซึ่งถือเป็นรัฐธรรมนูญฉบับที่ 2 ของประเทศไทยและได้ปรากฏบทบัญญัติที่รับรองสิทธิและเสรีภาพแก่ประชาชนชาวไทยขึ้น“เสรีภาพในการประกอบอาชีพ” ก็ถูกรับรองเอาไว้ในมาตรา 14แห่งรัฐธรรมนูญแล้ว เหตุการณ์การเปลี่ยนแปลงรัฐธรรมนูญในช่วงระยะเวลาภายหลังการประกาศใช้ปฏิญญาสากลว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ค.ศ. 1948 ซึ่งตรงกับ พ.ศ.2492 เมื่อรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2492 (ฉบับที่5)ประกาศใช้และได้มีการนำหลักการในปฏิญญาสากลมาบรรจุลงไว้ในรัฐธรรมนูญนำมาสู่การบัญญัติรับรองเสรีภาพในการเลือกถิ่นที่อยู่และการประกอบอาชีพแยกออกจากสิทธิเสรีภาพประเภทอื่นเอาไว้ใน มาตรา 41 ซึ่งทำให้เสรีภาพในการประกอบอาชีพถูกรับรองอย่างเด่นชัดยิ่งขึ้นในขณะที่ประเทศไทยมีการเปลี่ยนแปลงรัฐธรรมนูญอีกหลายครั้งจนกระทั่งมีการประกาศใช้รัฐธรรมนูญปี 2540 ซึ่งอาจกล่าวได้ว่าเป็นรัฐธรรมนูญฉบับประชาชนที่มีการให้ความคุ้มครองทางด้านสิทธิและเสรีภาพมากที่สุดฉบับหนึ่งเมื่อเปรียบเทียบกับรัฐธรรมนูญทุกฉบับที่ผ่านมา ได้มีการบัญญัติรับรองเสรีภาพในการประกอบอาชีพในมาตรา 50 แยกออกมาจากสิทธิและเสรีภาพประเภทอื่นอย่างชัดเจนในที่สุด และมีการบัญญัติเงื่อนไขในการจำกัดเสรีภาพดังกล่าวเอาไว้ในวรรคสองแห่งมาตราเดียวกันนี้ จนกระทั่งมีการเปลี่ยนแปลงรัฐธรรมนูญ มาเป็นรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2550 เสรีภาพในการกระกอบอาชีพถูกบัญญัติเอาไว้ใน มาตรา 43 โดยยังมีเนื้อหาคงเดิมทุกประการ เมื่อได้ทำการวิเคราะห์ปัญหาเปรียบเทียบในการบัญญัติเงื่อนไขในการจำกัดเสรีภาพดังกล่าวตามรัฐธรรมนูญ ซึ่งปัจจุบันรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 ได้บัญญัติรับรอง เสรีภาพในการประกอบอาชีพนี้ไว้ใน มาตรา 40 โดยมีการบัญญัติเปลี่ยนแปลงเนื้อหาต่างไปจากรัฐธรรมนูญฉบับก่อนตลอดทั้งได้ทำการศึกษาและวิเคราะห์ปัญหาความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของการบัญญัติกฎหมายอื่นๆในประเทศไทยซึ่งมีลักษณะเป็นการจำกัดเสรีภาพในการประกอบอาชีพทั้งในภาครัฐและในภาคเอกชนเพื่อนำไปสู่แนวทางการแก้ไขปรับปรุงบทบัญญัติดังกล่าวให้เกิดความชัดเจนและสอดคล้องกับรัฐธรรมนูญ โดยผลการศึกษาปัญหาดังกล่าวพบว่า มีปัญหาที่สำคัญดังนี้1.ปัญหาการรับรองเสรีภาพในการประกอบอาชีพตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญไทยซึ่งเป็นปัญหาสืบเนื่องมาจากการตีความบทบัญญัติรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 40 วรรคแรกซึ่งได้บัญญัติรับรองเสรีภาพในการประกอบอาชีพเอาไว้ แต่อย่างไรก็ตาม จากการศึกษาเรื่องดังกล่าวยังคงพบว่ามีปัญหาซึ่งถกเถียงในทางวิชาการ เช่น กรณีบุคคลต่างด้าวจะสามารถเป็นผู้ทรงสิทธิตามมาตรานี้ได้หรือไม่หรือปัญหาการนิยามความหมายของ อาชีพ ที่ได้รับการคุ้มครองและปัญหาเกี่ยวกับการจำกัดเสรีภาพในการประกอบอาชีพตามรัฐธรรมนูญซึ่งเป็นปัญหาจากการเปลี่ยนแปลงบทบัญญัติในส่วนของเงื่อนไขการจำกัดสิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญบทบัญญัติรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พุทธศักราช 2560 มาตรา 40 วรรคสองซึ่งพบถ้อยคำบางประการที่มีลักษณะไม่ชัดจน2.ปัญหาการจำกัดเสรีภาพในการประกอบอาชีพตามกฎหมายอื่นซึ่งเมื่อทำการศึกษาระบบกฎหมายอื่นอันมีลักษณะเป็นการออกโดยอาศัยฐานอำนาจตามรัฐธรรมนูญในส่วนที่เป็นเงื่อนไขในการจำกัดเสรีภาพในการประกอบอาชีพ พบว่ามีประเด็นปัญหาที่น่าสนใจว่า ในส่วนกฎหมายที่มีลักษณะเป็นการจำกัดเสรีภาพในการประกอบอาชีพในระบบราชการ ซึ่งผู้จัดทำพบประเด็นปัญหาที่น่าสนใจในการนำมาวิเคราะห์ศึกษาในการบัญญัติกฎหมายระเบียบราชการต่างๆที่มีการกำหนดคุณสมบัติและลักษณะต้องห้ามของข้าราชการ เช่น การกำหนดคุณสมบัติของการเป็นผู้ประพฤติเสื่อมเสียหรือบกพร่องในศีลธรรมอันดี ในกฎหมายระเบียบข้าราชการพลเรือนอันเป็นกฎหมายกลางของระเบียบข้าราชการนั้นมีความเหมาะสมและสอดคล้องต่อรัฐธรรมนูญหรือไม่ หรือการกำหนดอายุเกษียณราชการในปัจจุบันเมื่อเปรียบเทียบกับต่างประเทศแล้วเหมาะสมหรือสอดคล้องกับสภาพสังคมในปัจจุบันหรือไม่  อีกทั้งเมื่อทำการศึกษาการประกอบอาชีพในภาคเอกชน เมื่อพิจารณากฎหมายที่จำกัดเสรีภาพในการประกอบอาชีพของเอกชนบางประเภท ซึ่งกำหนดให้ต้องมีการขอใบอนุญาตในการประกอบอาชีพดังกล่าว โดยกำหนดคุณสมบัติละลักษณะต้องห้ามในเรื่องประวัติการต้องโทษตามความผิดที่กำหนด หรือการกำหนดลักษณะต้องห้ามโดยใช้ถ้อยคำว่าเป็น ผู้บกพร่องหรือประพฤติเสื่อมเสียอย่างร้ายแรง หรือถ้อยคำอื่นที่มีลักษณะเดียวกันนั้นมีความเหมาะสมและสอดคล้องต่อรัฐธรรมนูญหรือไม่3. ปัญหาการจำกัดเสรีภาพในการประกอบอาชีพโดยเอกชนซึ่งพบว่าปัจจุบันการกำหนดข้อสัญญาในการจ้างงาน บางครั้งมีการกำหนดข้อสัญญาที่มีลักษณะเป็นการจำกัดเสรีภาพในการประกอบอาชีพของอีกฝ่ายโดยอาศัยความสัมพันธ์บนพื้นฐานที่คู่สัญญาที่อีกฝ่ายมีอำนาจเหนืออีกฝ่าย เช่น นายจ้างและลูกจ้างทำให้อีกฝ่ายอาจต้องจำใจยอมรับข้อกำหนดดังกล่าว และกฎหมายที่จะคุ้มครองเรื่องดังกล่าวยังมีข้อจำกัดในการคุ้มครองเสรีภาพในการประกอบอาชีพของภาคเอกชนจากการศึกษาปัญหาข้างต้นทำให้พบว่าปัจจุบันการรับรองเสรีภาพในการประกอบอาชีพตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยยังมีปัญหาทั้งในการตีความหาความชัดเจนในทางวิชาการเพื่อการคุ้มครองเสรีภาพดังกล่าวเป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพพร้อมทั้งสอดคล้องกับหลักกฎหมายระหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิมนุษยชนต่างๆซึ่งไทยได้เข้าร่วมเป็นภาคี  ซึ่งล้วนแล้วแต่ยืนยันและบัญญัติรับรองเสรีภาพในการประกอบอาชีพเอาไว้ในฐานะที่เป็นสิทธิมนุษยชนที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการดำรงชีพหรือเป็นวิถีทางยังชีพของมนุษย์ นอกจากนี้บทบัญญัติกฎหมายต่างๆในประเทศไทยซึ่งออกโดยอาศัยอำนาจตามรัฐธรรมนูญเพื่อจำกัดเสรีภาพในการประกอบอาชีพนั้น บางครั้งยังมีลักษณะไม่สอดคล้องต่อหลักการรับรองเสรีภาพในการประกอบอาชีพตามรัฐธรรมนูญและไม่เป็นไปตามหลักการจำกัดสิทธิและเสรีภาพตามรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ทั้งในส่วนของการประกอบอาชีพในภาครัฐและในส่วนของภาคเอกชน จึงจำเป็นที่จะต้องส่งเสริมให้มีการพัฒนาแก้ไขเปลี่ยนแปลงบทบัญญัติดังกล่าวให้เหมาะสม หรือทำการศึกษาและหาแนวทางสรุปหลักเกณฑ์ให้เกิดความชัดเจนมากยิ่งขึ้นเพื่อพัฒนาแนวทางการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนในประเทศไทยให้เกิดประสิทธิภาพสูงสุดและเหมาะสมแก่สภาพสังคมในปัจจุบัน