DOI: 10.14457/tu.the.2019.827
title: การตรวจสอบและถ่วงดุลอำนาจเจ้าพนักงานตามพระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ พ.ศ. 2562

description: ในยุคโลกาภิวัตน์ (globalization) การติดต่อสื่อสารไร้พรมแดน การเชื่อมต่อด้วยอินเทอร์เน็ตมีอิทธิพลอย่างมากในการดำรงชีวิตประจำวันจากเดิมมีการนำอินเทอร์เน็ตไปใช้ในกิจการทางทหารเพื่อใช้ในการสื่อสาร และเริ่มแพร่หลายไปสู่ภาคเอกชน จนในปัจจุบันอินเทอร์เน็ตได้เข้าควบคุมกลุ่มโครงสร้างพื้นฐานที่สำคัญของประเทศ (Critical Information Infrastructure) อันได้แก่ระบบสื่อสารโทรคมนาคม ระบบไฟฟ้า ระบบขนส่ง การธนาคาร หรือระบบสาธารณูปโภคต่างๆ ปัจจุบันโลกดิจิทัลกำลังถูกคุกคามจากปัญหาอาชญากรรมไซเบอร์ ซึ่งมีการพัฒนารูปแบบการโจมตีที่มีความซับซ้อน สร้างความเสียหายเพิ่มมากขึ้น โดยเฉพาะอย่างยิ่งกลุ่มเครือข่ายโครงสร้างพื้นฐานต่างๆ หากมีการรั่วไหลของข้อมูลเหล่านี้ อาจส่งผลกระทบด้านความมั่นคงต่อรัฐ สถานการณ์และการเปลี่ยนแปลงของโลกอย่างรวดเร็วในปัจจุบัน ทำให้แต่ละประเทศตระหนักถึงปัญหา แสวงหาแนวทางและวิธีการรับมือกับภัยคุกคามทางไซเบอร์ ซึ่งส่งผลต่อความมั่นคงของนานาประเทศในหลายมิติรวมทั้งประเทศไทยเอง จึงได้มีการตราพระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ พ.ศ.2562 เพื่อให้สามารถป้องกัน หรือรับมือกับภัยคุกคามทางไซเบอร์ได้อย่างทันท่วงที อันมีบทบัญญัติที่เกี่ยวข้องกับการใช้อำนาจของเจ้าหน้าที่ในหลายมาตราที่น่าเป็นกังวลว่า อาจเข้าไปล่วงละเมิดต่อสิทธิและเสรีภาพของประชาชนได้ จากการวิเคราะห์และศึกษาเปรียบเทียบพระราชบัญญัติการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ พ.ศ.2562 กับกฎหมายต่างประเทศ พบว่ามีปัญหาทางกฎหมายที่สำคัญ ประการแรก ปัญหาการบัญญัติมาตรการในการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ที่อาจละเมิดสิทธิและเสรีภาพของประชาชน ทั้งในเรื่องการละเมิดสิทธิความเป็นส่วนตัวเกี่ยวกับข้อมูลส่วนบุคคลหรือข้อมูลส่วนตัว การละเมิดสิทธิความเป็นส่วนตัวในการติดต่อสื่อสาร และการละเมิดความเป็นส่วนตัวในการอยู่หรือพักอาศัย ประการที่สอง จากปัญหาการบัญญัติมาตรการในการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ที่อาจละเมิดสิทธิและเสรีภาพของประชาชน พบว่ากฎหมายยังคงขาดการตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐในการการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ที่ดีพอ ทั้งปัญหาการขาดการตรวจสอบภายในองค์กร และปัญหาการขาดการตรวจสอบภายนอกองค์กร ด้วยเหตุนี้ ผู้เขียนจึงมีข้อคิดเห็นและข้อเสนอแนะ โดยให้มีการคุ้มครองผู้เปิดเผยข้อมูล กฎหมายควรกำหนดให้มีความละเอียดครอบคลุมมากยิ่งขึ้น เช่น กรณีการเปิดเผยข้อมูลในทางวิชาชีพ ความลับทางการค้า นอกจากในเรื่องละเมิดหรือสัญญา และควรกำหนดเป็นอีกหนึ่งมาตรา เพื่อบังคับใช้กับทุกมาตรการอันเจ้าหน้าที่ได้ไปซึ่งข้อมูลส่วนบุคคล และการกำหนดไม่ให้สามารถนำข้อมูลที่ได้ไปใช้เพื่อประโยชน์ในการดำเนินคดีกับผู้กระทำความผิดตามกฎหมาย ข้อมูลที่ได้จะต้องใช้เป็นพยานหลักฐานเฉพาะในการรักษาความมั่นคงปลอดภัยไซเบอร์ตามกฎหมายนี้เท่านั้น นอกจากนี้ควรกำหนดให้มีการจัดเก็บและการทำลายข้อมูลด้วย การตรวจสอบการใช้อำนาจรัฐ สำหรับการตรวจสอบภายในองค์กร เพื่อป้องกันเจ้าหน้าที่มีอำนาจใช้ดุลพินิจมากเกินไป กฎหมายควรกำหนดให้บุคคลซึ่งได้รับคำสั่งสามารปฏิเสธได้ก่อน และเมื่อมีการปฏิเสธไม่ให้ความยินยอมโดยปราศจากเหตุอันสมควร เจ้าหน้าที่ต้องแจ้งต่อกกม. เพื่อให้พิจารณาทบทวนคำสั่งอีกครั้ง สำหรับการตรวจสอบภายนอกองค์กร ในบางมาตรการ ควรกำหนดให้มีการตรวจสอบถ่วงดุลอำนาจโดยองค์กรตุลาการ เช่น การเข้าตรวจค้นสถานที่ อันเป็นการเข้าค้นเคหะสถานและการได้ไปซึ่งข้อมูลส่วนบุคคลของประชาชน ซึ่งกฎหมายไม่ได้กำหนดให้สิทธิในการปฏิเสธคำสั่งหรือกำหนดการตรวจสอบถ่วงดุลไว้ รวมถึงกำหนดการตรวจสอบถ่วงดุลโดย องค์กรอัยการ เพื่อทำหน้าที่พิจารณาการขอออกหมายอาญา นอกจากนี้ ควรกำหนดให้ผู้ที่ได้รับคำสั่งอันเกี่ยวกับการรับมือกับภัยคุกคามทางไซเบอร์ในระดับร้ายแรงและระดับวิกฤต สามารถอุทธรณ์คำสั่งได้ เพื่อเปิดโอกาสให้ประชาชนสามารถโต้แย้งคำสั่งและขอให้ฝ่ายปกครองทบทวนและเปลี่ยนแปลงแก้ไขหรือเพิกถอนคำสั่ง อันเป็นการคุ้มครองสิทธิและเสรีภาพของประชาชนได้อย่างแท้จริง