DOI: 10.17026/ar/gr0hqs
title: Archeologisch vooronderzoek in het kader van de nieuwbouw van woningen aan de Torenlaan 100/106 te Rotterdam, gemeente Rotterdam

description: Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een inventariserend veldonderzoek door middel van boringen (verkennende fase) uitgevoerd voor een plangebied aan de Torenlaan 100/106 te Rotterdam, gemeente Rotterdam (kaart 1; afbeelding 1). In het plangebied wordt de nieuwbouw van woningen gerealiseerd. De omvang van het plangebied (momenteel in gebruik als tennispark) bedraagt ca. 1,2 ha. 
Het stedenbouwkundig ontwerp is als concept weergegeven op afbeelding 2. Het gaat uit van 32 grondgebonden woningen en 16 appartementen met gerelateerde infrastructuur. Voorafgaand aan de bouw moet wel een bodemsanering worden uitgevoerd (maximaal ca. 0,65 m -mv, ca. 2,7 m -NAP). Andere bodemroerende activiteit betreft het creëren van open water aan de noordzijde van het plan. Het peilniveau van het maaiveld komt ongeveer een meter hoger te liggen dan het huidige maaiveld. Dit betekent dat voor de funderingen alleen circa de eerste 30 cm in de bovenlaag worden geroerd. De woningen worden op palen gefundeerd. De exacte inrichting en diepte van de ingrepen is ten tijde van onderzoek en rapportage echter nog niet bekend.

Voorafgaand aan de ontwikkelingen dient in kaart te worden gebracht of door de geplande ingrepen mogelijk archeologische waarden worden bedreigd. Gezien de aard van de ingrepen (nieuwbouw woningen, incl. heipalen, infra etc.) kunnen deze mogelijk tot in het archeologisch relevante niveau reiken.

De adviseur van het bevoegd gezag, Archeologie Rotterdam (BOOR) heeft een bureauonderzoek uitgevoerd dat vervolgens in het ‘Programma van Eisen voor een verkennend veldonderzoek door middel van grondboringen in het plangebied ‘Torenlaan 100/106’ te Rotterdam in de gemeente Rotterdam’ is verwerkt (BOOR PvE 2020001 versie maart 2022 (gebaseerd op advies A2019287). 

Om de archeologische verwachting van het plangebied te toetsen, is op 13 september 2022 conform PvE een inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen uitgevoerd.

Uit het booronderzoek is gebleken dat de ondergrond van het plangebied waarschijnlijk uit een dikke laag Hollandveen op kwelderklei van de Afzettingen van Calais (Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Wormer) bestaat. Het veenpakket is deels en in sommige boringen geheel geërodeerd door de vorming van één of meerdere geulen van de Afzettingen van Duinkerke I. In het centrale deel van het plangebied is een oost-west-lopende geul aangetroffen, waarschijnlijk gecreëerd door (een voorloper van) de Schie. De top van de Afzettingen van Duinkerke I wordt gemarkeerd door een vegetatieniveau met een hoogste voorkomen op ca. 1 m -mv (ca. 3 m -NAP). Op twee locaties zijn archeologische indicatoren in dit niveau gevonden; baksteenfragmenten en leembrokjes in de boringen 7 en 11. Op het niveau kunnen archeologische waarden uit de Romeinse tijd tot en met de Late Middeleeuwen aanwezig zijn. 

Dit niveau wordt afgedekt door een pakket kwelderklei van de Afzettingen van Duinkerke III. In de top van de Afzettingen van Duinkerke III is een bouwvoor gevormd, afgedekt door granulaat of recent opgebracht zand.

Advies
Tijdens het booronderzoek is een potentieel archeologisch niveau in de top van de Afzettingen van Duinkerke I gevonden. Dit niveau ligt op ca. 1 m -mv (ca. 3 m -NAP). Omdat het plangebied voor de bouw van de woningen eerst opgehoogd zal worden, zal dit niveau niet geraakt worden door graafwerkzaamheden. Uitgaande van een gebruikelijke buffer van 30 cm tussen ingreep en archeologisch niveau, betekent dit dat er geen vervolgstappen noodzakelijk zijn voor graafwerkzaamheden die boven het niveau van 2,7 m -NAP blijven. Wordt er wel dieper gegraven, bijvoorbeeld omdat er niet of minder wordt opgehoogd of bij het uitgraven van kelders, watergangen etc., dan is wel vervolgonderzoek noodzakelijk. Dit kan door de uitvoering van een inventariserend veldonderzoek door middel van karterende boringen rondom de locaties waar de indicatoren zijn aangetroffen.

Daarnaast dient de verstoring van de diepere ondergrond veroorzaakt door de heipalen zo beperkt mogelijk te blijven. Als handleiding voor de initiatiefnemer kan worden verwezen naar de richtlijnen voor archeologievriendelijk bouwen zoals door de RCE zijn opgesteld : 

1. Minimalisering van het aantal palen om bodemverstoringen te beperken.
2. Uitgaande van de oppervlakte van palen, verstoren palen maximaal 2% van de oppervlakte van het bouwvlak van het huis.
3. Afstand tussen de palen(rijen) gerekend van rand tot rand bedraagt minimaal 4 m.
4. Typen palen gebruiken die de bodem zo weinig mogelijk verstoren.
a. bij voorkeur grondvervangende palen in stevige (zandige) bodems.
b. grondverdringende palen kunnen eventueel in slappe klei- of veenbodems.
c. grondverdringende schroefpalen en groutinjectiepalen altijd vermijden.
5. Methode van inbrengen van palen gebruiken die de bodem zo weinig mogelijk verstoort. 

Geadviseerd wordt het palenplan ter beoordeling voor te leggen aan het bevoegd gezag, de gemeente Rotterdam. De gemeente bepaalt door middel van maatwerk of een bepaald palenplan intensief is of niet. Indien een palenplan als verstorend wordt beoordeeld, kunnen vervolgstappen in het kader van de AMZ-cyclus noodzakelijk zijn.

Het is aan het bevoegd gezag, de gemeente Rotterdam, om op basis van dit rapport en het hierin geformuleerde advies een besluit te nemen ten aanzien van eventueel vervolgonderzoek of het beëindigen van het archeologisch onderzoeksproces. 

Ook wanneer het plangebied op enig moment op basis van de resultaten van archeologisch onderzoek wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische toevalsvondst wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Rotterdam, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Naschrift
Het bevoegd gezag, de gemeente Rotterdam, heeft het conceptrapport beoordeeld. In een brief d.d. 2 mei 2023 (kenmerk AS23/04271-23/0008552) heeft de gemeente als volgt geconcludeerd: “Archeologie Rotterdam onderschrijft het advies van onderzoeksbureau Vestigia en ziet op basis van de resultaten reden tot nader archeologisch onderzoek op locaties waar de ontgraving meer dan 2,7 m - NAP zal bedragen. Hierbij moet specifiek gedacht worden aan de geplande watergang en de aan de nieuwbouw gerelateerde infrastructuur (kabels en leidingen). Daarnaast dienen palenplannen te zijner tijd nog te worden beoordeeld (door Archeologie Rotterdam) op de mate van verstoring aan de ondergrond. Het vervolgonderzoek dient te worden uitgevoerd voorafgaand aan de voorgenomen grondverstorende werkzaamheden in het plangebied.”