DOI: 10.17026/dans-267-uep5
title: Straatweg 1 te Eesterga
title: Een bureau- en karterend booronderzoek (BO-IVO-O)

description: &lt;p&gt;De onderzoekslocatie ligt in het noordelijk kustveengebied, in het gebied Lemsterland. Op de geomorfologische kaart ligt het plangebied binnen een ontgonnen veenvlakte al dan niet bedekt met klei en/ of zand (code 1m46). Op het Actueel Hoogtebestand Nederland is te zien dat de omringende percelen lager in het landschap liggen door afgraving voor turfwinning. De huizen en de weg staan iets hoger in het landschap die door de tijd heen zijn opgehoogd en waar de ondergrond niet is ontgonnen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Volgens de FAMKE bevindt het plangebied zich in een archeologisch waardevol terrein met streven naar behoud. Dit streven naar behoud heeft waarschijnlijk te maken met de naast het plangebied gelegen begraafplaats met grafzerk uit 1519 de kerk afgebroken in 1740 en de nog aanwezige klokkenstoel uit 1617. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het plangebied ligt in de Lemsterpolder en betreft een laagveenontginning met onregelmatige strokenverkaveling van middeleeuwse oorsprong. Het plangebied ligt op een oud bewoningslint met huisplaatsen. Deze is ontstaan langs het vroegere paardenpad dat van Lemmer naar Sneek liep. In het plangebied heeft, zoals zichtbaar wordt op de kadastrale kaart van 1832, een schooltje gestaan. De huidige woning is daar waarschijnlijk overheen gebouwd. De woning in het plangebied is gebouwd aan het einde van de 19e eeuw en in 1914 is een schuur aan de achterkant van de woning vastgezet. De kerk met de begraafplaats naast het plangebied is al op de kaart van 1718 te zien. De kerk is in 1740 gesloopt, maar de begraafplaats is tegenwoordig (2018) nog aanwezig in het landschap. Op de kaarten van 1904 en 1935 is nog een oude trambaan zichtbaar die aan de westkant van het onderzoeksgebied heeft gelopen. De baan liep van Lemmer naar Joure en is geopend in 1901 en gesloten in 1968. Tegenwoordig (2018) zijn de tramrails verdwenen, maar de dijk waar de rails op heeft gelegen is nog aanwezig. Op deze dijk ligt nu een onverhard pad.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In het plangebied kunnen twee archeologisch relevante niveaus aangetroffen worden. Het diepste niveau betreft de top van het dekzand. Indien in het dekzand een podzolprofiel wordt waargenomen kunnen in de top van het dekzand archeologische resten uit de periode Steentijd-Bronstijd aanwezig zijn. Het dekzand wordt afgedekt door veen en een dunne kleilaag en zal zich op circa 2,5 m -mv bevinden. De archeologische verwachting voor deze periode is middelhoog. In de top van de klei/veen kunnen resten uit de Middeleeuwen -Nieuwe tijd aanwezig zijn. Uit eerder uitgevoerd onderzoek in de omgeving komt naar voren dat de top van de klei/veenlaag vaak is verstoord. Mogelijk zijn er in het plangebied nog resten van het schooltje aanwezig. Het lijkt er echter op dat het schooltje helemaal overbouwd is door de huidige boerderij. De archeologische verwachting voor dit niveau is hoog. Archeologische resten uit de tussenliggende periode worden in het plangebied niet verwacht in verband met veengroei.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Onder de opgebrachte zandlaag ligt recent verstoord/verrommmeld veen. In de top van het veen is geen veraard of ontwaterd veen herkend wat een indicatie zou kunnen zijn voor een bewoningsniveau. De archeologische verwachting voor het bovenste niveau betreft de top van de klei/het veen. In de top van de klei/ het veen kunnen resten uit de Middeleeuwen - Nieuwe tijd aanwezig zijn. Uit het booronderzoek komt naar voren dat dit niveau niet meer intact aanwezig is. Archeologische resten uit de Middeleeuwen - Nieuwe tijd worden in het plangebied dan ook niet (meer) verwacht. In de onder het veen liggende zandondergrond heeft zich geen podzolbodem ontwikkeld. In het dekzand is alleen een C-horizont waargenomen met in de top soms plantenresten. Het dekzand is afgedekt door veen. De bodem lijkt dan ook intact. Podzolgronden komen over het algemeen voor op hoger gelegen plekken in het landschap. Deze plaatsen werden in het verleden gezien als gunstig voor bewoning. Deze worden in het plangebied dan ook niet verwacht. Tijdens het veldonderzoek zijn geen archeologische indicatoren aangetroffen. De hoge verwachting van het plangebied heeft te maken met de ten oosten van het plangebied gelegen begraafplaats. Resten behorende bij deze locatie zijn in het plangebied niet waargenomen. Ook is het niveau waarop deze resten en bewoningsresten uit de periode Middeleeuwen – Nieuwe tijd verwacht worden in het plangebied niet (meer) aanwezig. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van de resultaten van het karterend booronderzoek, kan worden geconcludeerd dat de hoge en middelhoge verwachting uit het bureauonderzoek naar laag kan worden bijgesteld. De kans op het aantreffen van een (intacte) archeologische vindplaats in het plangebied, wordt klein ingeschat.&lt;/p&gt;