DOI: 10.17026/ar/kuvljf
title: Archeologisch vooronderzoek in het kader van de herinrichting van het plangebied Kilweg 41 te ’s-Gravendeel, gemeente Hoeksche Waard

description: Vestigia Archeologie Cultuurhistorie heeft in opdracht van ingenieursbureau Witteveen + Bos een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor een plangebied aan de Kilweg 41 te ‘s-Gravendeel, gemeente Hoeksche Waard (kaart 1; afbeelding 1). Op de locatie is een tijdelijke opvanglocatie gesitueerd, die in eerste instantie tot 1 december 2022 in gebruik zou zijn. COA is met de gemeente Hoeksche Waard bestuurlijk overeengekomen dat het gebruik van de tijdelijke opvanglocatie mag worden verlengd met 5 jaar tot december 2027. Voor deze verlenging vraagt COA een omgevingsvergunning aan voor handelen in strijd met regels ruimtelijke ordening. Op de locatie aan de Kilweg 41 in ’s Gravendeel worden door COA asielzoekers opgevangen in stacaravans die in 2021 zijn geplaatst. Deze stacaravans hebben een technische capaciteit van 410 personen. In de bestuurlijke overeenkomst tussen gemeente Hoeksche Waard en COA werd oorspronkelijk afgesproken om maximaal 375 personen op te vangen. Inmiddels zijn de gemeente en COA overeengekomen dat maximaal 400 personen mogen worden opgevangen op de locatie. Er is geen sprake van een fysieke wijziging in de inrichting van de locatie. Medewerkers van het COA en ondersteunende diensten maken gebruik van de bestaande kantoorruimten op de locatie, dit gebruik wordt voortgezet. In 2021 zijn 5 wasgebouwtjes (vergunningvrij) en een ICT-mast op de locatie geplaatst ten behoeve van het gebruik van de locatie als opvang voor asielzoekers. Deze bouwwerken blijven staan en blijven in gebruik. COA is bezig om plannen te maken voor een langduriger invulling van het terrein en daarmee ook meer (semi)permanente bebouwing. Dat betekent dat voor de te realiseren bebouwing hoogstwaarschijnlijk geheid zal moeten worden en daarmee kan er niet meer aan de vrijstellingsbepalingen voldaan worden die gelden voor archeologisch onderzoek op de locatie. Het plangebied is zoals vermeld momenteel in het noorden vooral bebouwd en verhard, het zuidelijke deel van het plangebied is begroeid met gras en bomen (afbeelding 1 en 2). De herinrichting houdt een drietalfasen in: - Fase 1: bouw kantoor /dienstengebouw - Fase 2: sloop huidige bebouwing - Fase 3: plaatsen van kantoren, school en 25 caravans. Voorafgaand aan de ingrepen dient in kaart te worden gebracht of bij de ingrepen eventueel archeologische waarden worden bedreigd. Gezien de aard van de ingrepen zullen deze mogelijk tot in de archeologisch relevante niveaus reiken. Op basis van de bekende archeologische en landschappelijke gegevens heeft het plangebied in principe een middelhoge verwachting voor resten van bewoning en menselijke activiteit in de periode vanaf de IJzertijd/Romeinse tijd tot en met de Late Middeleeuwen (tot aan de St. Elisabethsvloed van 1421). Deze middelhoge verwachting heeft dan betrekking op eventuele bewoning op het veen. Het gebied met name vanaf de 12e eeuw door overstromingen getroffen, waarbij zand en kleipakketten zijn afgezet en de mogelijk de top van het veen is geërodeerd. Na de St. Elisabethsvloed verdween het gebied vervolgens onder water, tot aan de bedijking in 1605. Op basis van een aantal DINO-boringen kan worden afgeleid dat binnen het beperkte oppervlak van het plangebied een grote verscheidenheid is aan profielen, met een top veen dat varieert tussen, -1,86, 2,7 en 4,7 m -NAP (en in nabijgelegen boringen op 3,7 en 2,75 m -NAP). Het is daarom niet aannemelijk dat er nog intacte archeologische vindplaatsen uit die perioden aanwezig zijn binnen het plangebied. De verwachting voor bewoning op het veen kan daarom naar zeer laag worden bijgesteld. Het plangebied heeft geen aanwijzingen voor resten van bewoning uit de Nieuwe tijd, vanaf de bedijking in 1605 tot aan de 20e eeuw; deze worden niet verwacht. Het plangebied heeft wel een hoge verwachting op het aantreffen van resten van het agrarisch cultuurlandschap van na de bedijking (greppels/sloten). Tenslotte bestaat er wel nog een hoge verwachting op het aantreffen van de resten van een stoomgemaal uit 1866, later vanaf de jaren 30 van de 20e eeuw vervangen door een dieselgemaal in de uiterste noordwest hoek van het plangebied (gesloopt medio 20e eeuw?). Advies Volgens de gemeentelijke archeologische beleidskaart heeft het plangebied een middelhoge archeologische verwachting. Dit is een vrij generieke verwachting die voor het overgrote deel van de Hoeksche Waard wordt gehanteerd, uitgaande van mogelijke resten in de top van het veen uit de IJzertijd tot aan resten in de Nieuwe tijd. Op basis van de resultaten van dit bureauonderzoek wordt de kans dat bij de voorgenomen ontwikkelingen een intacte archeologische vindplaats wordt aangetroffen uit de periode IJzertijd/Romeinse tijd - Late Middeleeuwen, als zeer laag ingeschat. Er is alleen nog een hoge verwachting in de uiterste noordwest hoek van het plangebied op het aantreffen van de resten van een 19e eeuws stoomgemaal, dat in de jaren 30 van de vorige eeuw is vervangen door een dieselgemaal, die inmiddels ook is gesloopt. Afgaande op het inrichtingsplan is in deze hoek alleen de plaatsing van caravans gepland. Onduidelijk is nog of hierbij graaf- of andere bodemverstorende activiteiten gaan plaatsvinden. Op basis van de tekening gaat het om mogelijk één of enkele caravans. De vraag is of dit de kosten van vervolgonderzoek rechtvaardigt naar de resten van een stoom- of dieselgemaal, en of dit waarnemingen gaat opleveren die bijdragen aan kenniswinst. Dergelijke resten, voor zover nog aanwezig na de sloop, zijn niet heel zeldzaam of behoudenswaardig; er zijn meerdere voorbeelden bekend. Vestigia Archeologie Cultuurhistorie adviseert daarom geen verder onderzoek, en adviseert het plangebied vrij te geven voor de geplande ingrepen. Het is aan het bevoegd gezag, de gemeente Hoeksche Waard, om op basis van dit rapport en het hierin geformuleerde advies een besluit te nemen ten aanzien van eventueel vervolgonderzoek of het beëindigen van het archeologisch onderzoeksproces. Dit besluit kan afwijken van het bovenstaande advies. Ook wanneer het plangebied op enig moment op basis van de resultaten van archeologisch onderzoek wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische toevalsvondst wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Hoeksche Waard, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Naschrift Het conceptrapport is namens het bevoegd gezag beoordeeld door mevr. C. Cohen Stuart. Zij heeft per mail d.d. 5 november 2023 aangegeven te kunnen instemmen met de bevindingen en het advies.