DOI: 10.14457/tu.the.2017.666
title: แฟนคลับเกาหลี: อัตลักษณ์เชิงวัตถุและชุมชนแฟนคลับ

description: การศึกษาครั้งนี้จัดทำขึ้นเพื่อศึกษาชุมชนแฟนคลับเกาหลี ว่ามีการแสดงอัตลักษณ์บนพื้นฐานกิจกรรมประเภทใดและอย่างไร และมีการยึดโยงและขับเคลื่อนความเป็นชุมชนแฟนคลับเกาหลีอย่างไร ซึ่งเป็นการศึกษาคุณลักษณะเชิงอัตลักษณ์ของชุมชนแฟนคลับเกาหลี ซึ่งก็คือ ผู้ที่ติดตามศิลปินเกาหลีที่มีความกระตือรือร้น มีการติดตามศิลปินอยู่ตลอดและทำกิจกรรมรวมกลุ่มอื่นๆอย่างสม่ำเสมอ ผู้ศึกษาเลือกคนกลุ่มหนึ่งในชุมชนแฟนคลับเกาหลีมาใช้เป็นตัวแทนในการศึกษา วิเคราะห์ และหาข้อสรุป ซึ่งเลือกจากผู้ที่เป็นแฟนคลับเกาหลีโดยไม่ได้เฉพาะเจาะจงว่าจะเป็นแฟนคลับของศิลปินเกาหลีคนหรือกลุ่มใด แต่ต้องมีการกระทำกิจกรรม เข้าร่วมกับกลุ่มกิจกรรมต่างๆของการเป็นแฟนคลับเกาหลีในกลุ่มใดกลุ่มหนึ่งหรือหลายกลุ่มก็ได้อย่างน้อย 1 กลุ่มกิจกรรม จำนวน 15 คน ด้วยวิธีการสังเกตแบบมีส่วนร่วม และการสัมภาษณ์ผลการศึกษา พบว่า ชุมชนแฟนคลับเกาหลี คือ การรวมกลุ่มของแฟนคลับในระดับปัจเจกที่มีความคลั่งไคล้ศิลปินเกาหลี จนเกิดปรากฏการณ์ที่ทำให้เกิดความรู้สึกถึงความเป็น “คนพวกเดียวกัน” “เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน” การรวมกลุ่มผู้ที่ชื่นชอบศิลปินเกาหลีนั้น มีที่มาของกลุ่มแฟนคลับจากการริเริ่มจัดตั้งของกลุ่มแฟนคลับเองเป็นลักษณะเครือข่ายแบบใยแมงมุมรู้จักกันต่อๆทอดกันไปเรื่อยๆ การติดต่อสื่อสารของชุมชนแฟนคลับเกาหลีในประเทศไทยจะใช้ช่องทางสื่อออนไลน์เป็นหลัก นอกจากนี้ ยังมีการวางแผน การจัดการเพื่อดำเนินกิจกรรมของกลุ่ม แฟนคลับเกาหลีมีการแบ่งออกเป็นกลุ่มย่อยๆหลายกลุ่ม ในการศึกษาครั้งนี้จะพูดถึง 3 กลุ่มกิจกรรม คือ กลุ่มการจัดโปรเจค กลุ่มนิยายแฟนฟิคชั่น และกลุ่มเต้นโคฟเวอร์ อย่างไรก็ตามชุมชนแฟนคลับเกาหลีก็ได้มีบทบาทหน้าที่ของตนเองในแต่ละกลุ่มกิจกรรมแตกต่างกันไปตามความชื่นชอบ ซึ่งแสดงให้ว่าการรวมกันเป็นชุมชนของแฟนคลับนั้น จะต้องมีการจัดการการอยู่ร่วมกันระหว่างสมาชิกและสมาชิกคนอื่น ทำให้ผู้ที่มีอำนาจมากที่สุดจะเป็นคนกำหนดแนวทางในการดำเนินของกลุ่มได้มากที่สุดแต่ก็ไม่ได้ทั้งแนวทางของคนกลุ่มมาก การจัดการภายในกลุ่มจะประกอบไปด้วยอย่างน้อยที่สุด 3 ประเภทได้แก่ 1) กลุ่มแฟนคลับที่เป็นแอดมิน (admin) 2) กลุ่มแฟนคลับที่เป็นผู้อัพเดต (update) และ 3) กลุ่มที่เป็นสมาชิก (member) อัตลักษณ์ของแฟนคลับศิลปินเกาหลี ในผลการศึกษานี้คือ ผู้ที่ชื่นชอบศิลปินเกาหลี มีบทบาทเป็นสมาชิกคนหนึ่งในแฟนด้อม ทำหน้าที่ตามที่ได้รับผิดชอบและถูกไว้วางใจจากคนในชุมชน การปฏิบัติตัวตามสัญลักษณ์ของแฟนด้อมนั้นๆ เช่น การมีแท่งไฟ ชนิดของแท่งไฟ สีของท่างไฟ สีประจำวง ผ้าพันคอของวงที่มีชื่อศิลปินและมีสีประจำตัว การใช้ภาษาเพื่อการสื่อสารในกลุ่มออนไลน์และออฟไลน์ เสื้อผ้าที่ใส่ที่มีความคล้ายกับศิลปิน สัญลักษณ์ต่างๆที่รวมไปถึงชื่อหรือโลโก้ชื่อศิลปินและวง หรือชื่อแอคเค้าท์ของแฟนคลับ ก็สามารถบ่งบอกได้ว่าเป็นสิ่งสำคัญในการแสดงให้เห็นแนวทางหรือที่เรามีอัตลักษณ์ร่วมกับบุคคลบางคนและการแยกแยะตัวเราด้วยการสร้างความต่างจากคนอื่น และยังเป็นผลผลิตของสังคมและความสัมพันธ์ระหว่างตัวเรากับคนอื่นเป็นการเชื่อมโยงปฏิสังสรรค์ระหว่างบุคคลกับกลุ่มแฟนด้อม นอกจากแฟนจะเป็นผู้บริโภคแล้วยังมีบทบาทอื่นคือการแสดงบทบาทในการผลิต ดังที่ได้กล่าวไปในผลการศึกษาแล้ว ยกตัวอย่างเช่น clip vdo การนำชื่อศิลปินมาแต่งเรื่องและผลิตเป็นแฟนฟิคทั้งในรูปแบบออนไลน์และรูปเล่ม การนำเหตุการณ์ที่เกี่ยวกับศิลปินมาตัดต่อทำเป็นแฟน  มิวสิควีดีโอหรือเรียกว่า fan made หรือ OPV รูปที่ถ่ายโดยแฟนคลับหรือว่า fan cam ไปจนถึงการรวมตัวเรียกร้องให้แฟนที่เป็นผู้ผลิตสามารถตอบสนองต่อความต้องการของแฟนคลับกลุ่มใหญ่ได้ ผลผลิตของแฟนพลิกบทบาทจากผู้บริโภคไปเป็นผู้ผลิตโดยมีชุมชนแฟนเป็นส่วนสำคัญ การรวมตัวกันเป็นชุมชนแฟนจึงเป็นทุนให้กับการผลิตได้ด้วย