DOI: 10.14457/tu.the.2018.1258
title: อนุสัญญาสภายุโรปว่าด้วยการต่อต้านการค้าอวัยวะในส่วนความรับผิดทางอาญา

description: วิทยานิพนธ์ เรื่อง “การศึกษาอนุสัญญาสภายุโรปว่าด้วยการต่อต้านการค้าอวัยวะ” มุ่งศึกษาถึงที่มาของปัญหาการค้าอวัยวะ กรอบแนวคิดที่สำคัญเกี่ยวกับการค้าอวัยวะ กฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการค้าอวัยวะในส่วนของความรับผิดทางอาญาซึ่งพิจารณาตามอนุสัญญาสภายุโรปว่าด้วยการต่อต้านการค้าอวัยวะ (Council of Europe Convention against Trafficking in Human Organs) รวมถึงกฎหมายของต่างประเทศในเรื่องนี้ และศึกษาถึงตัวบทกฎหมายไทยที่เกี่ยวข้องกับการกระทำความผิดทางอาญาดังกล่าวเพื่อเปรียบเทียบถึงความเหมือนและแตกต่างกับอนุสัญญาความผิดฐานค้าอวัยวะมนุษย์เป็นอาชญากรรมที่ร้ายแรงต่อนานาประเทศ เมื่อการแพทย์ในเรื่องการปลูกถ่ายอวัยวะพัฒนาอย่างยิ่ง ทำให้อวัยวะเป็นที่ต้องการอย่างมากสำหรับผู้ป่วย อย่างไรก็ตามอวัยวะที่รอรับจากผู้บริจาคทั้งที่ยังมีชีวิตอยู่หรือเสียชีวิตไปแล้วก็ยังไม่เพียงพอที่จะตอบสนองผู้ป่วยจำนวนมากส่งผลให้เกิดการขาดแคลนอวัยวะ ผู้ป่วยไม่ต้องการรอคอยระบบการบริจาคอวัยวะของรัฐที่มีความไม่แน่นอนว่าจะได้รับอวัยวะทันการณ์หรือไม่ ทำให้การท่องเที่ยวเพื่อการปลูกถ่ายอวัยวะในต่างประเทศได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก และจากปัญหาดังกล่าวทำให้เพิ่มอัตราการเกิดของการค้าอวัยวะขึ้น องค์กรอนามัยโลกไม่ได้นิ่งนอนใจกับปัญหาดังกล่าวจึงได้วางหลักเกณฑ์การปลูกถ่ายอวัยวะไว้ว่า การตัดอวัยวะสามารถทำได้เฉพาะจากผู้บริจาคที่เสียชีวิตแล้วและจะต้องมีความเกี่ยวข้องทางพันธุกรรมกับผู้รับบริจาค รวมทั้งห้ามมิให้มีการรับเงินเป็นค่าตอบแทนเช่นเดียวกับการค้าอื่นๆ และต่อมาประเทศอื่นๆ ก็ได้พัฒนากฎหมายรวมถึงร่วมมือกันจัดตั้งอนุสัญญาเรื่อยมาเพื่อต่อสู้กับการค้าอวัยวะที่ขยายตัวเป็นองค์กรอาชญากรรมขนาดใหญ่ กระทั่งในปี 2012 คณะกรรมการผู้เชี่ยวชาญด้านการค้าอวัยวะ เนื้อเยื่อและเซลล์ (PC-TO) ได้มีการจัดทำร่างอนุสัญญาต่อต้านการค้าอวัยวะ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อที่จะสร้างลักษณะสำคัญในการจัดการกับการค้าอวัยวะมนุษย์โดยการป้องกันและปราบปรามอาชญากรรมนี้ตลอดจนการเพิ่มเติมความผิดใหม่ๆ ในอนุสัญญาเกี่ยวกับการค้ามนุษย์เพื่อวัตถุประสงค์ในการตัดอวัยวะเพื่อปลูกถ่าย ซึ่งอนุสัญญาดังกล่าวถือว่าเป็นอนุสัญญาที่ทันสมัยที่สุดในการใช้เพื่อต่อต้านการค้าอวัยวะในประเด็นที่เกี่ยวข้องกับบทลงโทษทางอาญาตามอนุสัญญา จากการศึกษาพบว่าอนุสัญญาได้วางกฎเกณฑ์ให้รัฐภาคีต้องมีมาตรการการลงโทษเมื่อมีการตัดอวัยวะอย่างผิดกฎหมายโดยมีวัตถุประสงค์เพื่อแสวงหาประโยชน์ในอวัยวะนั้นไม่ว่าจะตัดจากบุคคลที่ยังมีชีวิตอยู่หรือเสียชีวิตแล้วก็ตาม บทลงโทษทางอาญาดังกล่าวครอบคลุมถึงกรณีดังต่อไปนี้คือ การตัดอวัยวะอย่างผิดกฎหมาย, การใช้อวัยวะที่ถูกตัดออกอย่างผิดกฎหมายเพื่อวัตถุประสงค์ในการปลูกถ่ายอวัยวะหรือเพื่อจุดประสงค์อื่นยิ่งกว่าการปลูกถ่ายอวัยวะ การปลูกถ่ายอวัยวะในรูปแบบที่นอกเหนือจากกระบวนการปลูกถ่ายอวัยวะตามกฎหมายภายใน หรือฝ่าฝืนหลักสำคัญของกฎหมายการปลูกถ่ายอวัยวะแห่งชาติ การจูงใจ การสรรหา การเสนอและการร้องขอผลประโยชน์ที่มิชอบ, การเตรียมการ การสงวน การเก็บรักษา การขนส่ง การเคลื่อนย้าย การรับมอบ การนำเข้าและส่งออกอวัยวะที่ถูกตัดอย่างผิดกฎหมาย การให้ความช่วยเหลือหรือการสนับสนุน และการพยายามกระทำความผิด เขตอำนาจศาล ความรับผิดขององค์กรที่เกี่ยวข้องกับการค้าอวัยวะ และบทลงโทษตามอนุสัญญาโดยพิจารณาเรื่องหลักความได้สัดส่วนประกอบสำหรับประเทศไทยในปัจจุบันยังไม่มีกฎหมายเกี่ยวกับการค้าอวัยวะโดยเฉพาะจึงต้องอาศัยกฎหมายฉบับอื่นเพื่อเทียบเคียงฐานความผิด อันได้แก่ ประมวลกฎหมายอาญา พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์ พ.ศ.2560 และ ข้อบังคับแพทยสภาว่าด้วยการรักษาจริยธรรมแห่งวิชาชีพเวชกรรม ฉบับที่ 5 พ.ศ.2560 แต่อย่างไรก็ตามในหลายๆ กรณีก็ยังมีช่องโหว่ทางกฎหมายอยู่มากอันเนื่องมาจากกฎหมายไทยยังไม่มีฐานความผิดในเรื่องดังกล่าวโดยเฉพาะ เช่น นิยามของการค้าอวัยวะอย่างผิดกฎหมาย การพยายามกระทำการค้าอวัยวะ การขนส่ง เก็บรักษา หรือเคลื่อนย้ายอวัยวะที่ถูกตัดออกอย่างผิดกฎหมาย หรือในกรณีความรับผิดของแพทย์ผู้ทำการผ่าตัดที่มีส่วนร่วมในการค้าอวัยวะซึ่งมีบทลงโทษอย่างมากเพียงแค่ถูกเพิกถอนใบอนุญาตวิชาชีพเท่านั้นซึ่งไม่ได้สัดส่วนกับความผิดในการค้าอวัยวะ เป็นต้น ดังนี้แล้วการนำอนุสัญญาสภายุโรปว่าด้วยการต่อต้านการค้าอวัยวะซึ่งเป็นอนุสัญญาที่มีความทันสมัยที่สุดในเรื่องการค้าอวัยวะมาปรับใช้พัฒนากฎหมายไทยโดยเฉพาะย่อมทำให้การปราบปรามอาชญากรรมการค้าอวัยวะมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น