DOI: 10.17026/ar/x6it79
title: Archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek (BO/IVO-O) Schildwolde, Schildwolderdijk 21 Gemeente Midden-Groningen (GR)

description: Het plangebied ligt in deelgebied Duurswold. Duurswold is een veenontginningsgebied, dat grotendeels bestaat uit ontgonnen veen- en dekzandvlakten, die naar het noorden toe onder een kleidek verdwijnen. Tijdens de voorlaatste IJstijd (het Saalien, 300.000-130.000 jaar geleden) was Noord-Nederland bedekt met een dik pakket landijs. Met het ijs werden keileem en stenen aangevoerd. Het oprukkende ijs stuwde de keileemlaag op, waardoor een reeks lage heuvels werd gevormd, die later weer werd afgevlakt. 
Tijdens de laatste ijstijd, het Weichselien (115.000 tot 9700 v.Chr.), bereikte het landijs Nederland niet. Wel heerste er een toendraklimaat en werd een tot vijf meter dikke laag dekzand afgezet. Er ontstond een zwak golvend landschap, afhellend naar het noordwesten, waar het dekzand wegduikt onder de klei- en veenafzettingen. 
In het begin van het Holoceen, bijna 12.000 jaar geleden, begon de temperatuur te stijgen en ging het ijs smelten. Door de stijging van de grondwaterspiegel ontstond vanaf ongeveer 6000 tot 5000 v.Chr. een gunstig klimaat voor veenvorming. Achter de strandwallen vormden zich uitgestrekte veengebieden, die zich steeds verder uitbreidden over de hogere gronden. 
Het plangebied ligt op een stuwwal. De hoogten om de verstoringen heen laten geen grote verschillen zien. De bodem bestaat uit laar-en veldpodzolgronden.
De hogere gronden werden voor het eerst in cultuur gebracht door landbouwers behorend tot de Trechterbekercultuur (3400-2800 v.Chr.). In Hellum, Siddeburen en het buurtschap Veendijk zijn vondsten uit deze periode aangetroffen. Tegen het einde van de Bronstijd raakte het zandgebied overgroeid met hoogveen en werd het voor bewoning te nat. In de Romeinse tijd vestigden zich kolonisten op de drassige klei-op-veengronden aan de noordkant van het gebied bij Overschild en Lageland. De huispodia die ze bouwden werden na enkele generaties verlaten. In de tiende en elfde eeuw werd dit gebied op dezelfde manier weer in gebruik genomen. Bij inventarisaties zijn meer dan vijftig huiswierden getraceerd.
De dorpen Schildwolde, Hellum en Siddeburen zijn het resultaat van grootschalige planning van veenontginningen. De ontginning van dit gebied werd bemoeilijkt door de aanwezigheid van een moerassige zone rond het Schildmeer. De ontginners vestigden zich daarom aan de overzijde van het moeras op een glaciale rug die onder het hoogveen verborgen lag. Toen de eerste kerken in de twaalfde en dertiende eeuw werden gebouwd, was dit veendek nog gedeeltelijk intact, zoals blijkt uit de vondst van een 85 centimeter dikke laag ingedroogd veen in de toren van Hellum. Het ontbreken van archeologische vondsten in het buitengebied doet vermoeden dat deze dorpen geen voorgangers hadden.
Op de kaart van HISGIS is te zien dat het plangebied aan de rand van de historische dorpskern ligt. Het plangebied lijkt vanaf 1850 bebouwd te zijn.
Op basis van het bureauonderzoek wordt geconcludeerd dat in het plangebied een middelhoge archeologische verwachting geldt voor de periode laat-paleolithicum tot en met neolithicum en vroege middeleeuwen tot en met de nieuwe tijd. Eventuele vindplaatsen kunnen in de top van het dekzand worden verwacht. 
Er zijn 6 boringen in het plangebied uitgevoerd tot een diepte van maximaal 1,40 m beneden maaiveld, dit is 0,3 m in de C-horizont. Tijdens het veldonderzoek is gebleken dat de bodem in het plangebied verstoord is tot in de archeologisch relevante laag, de top van het dekzand. De kans is klein dat in het plangebied een archeologische vindplaats aanwezig is.