DOI: 10.14457/tu.the.2020.668
title: มาตรการทางกฎหมายในการอนุรักษ์ย่านประวัติศาสตร์: กรณีศึกษาย่านประวัติศาสตร์ทับเที่ยง จังหวัดตรัง

description: ย่านประวัติศาสตร์ทับเที่ยงถือได้ว่าเป็นพื้นที่ที่มีลักษณะพิเศษเฉพาะแห่งอันเป็นอัตลักษณ์ของวัฒนธรรมในแต่ละท้องถิ่น และมีลักษณะเฉพาะของสมัยใดสมัยหนึ่งในประวัติศาสตร์ อีกทั้งยังเป็นพื้นที่ที่แสดงให้เห็นถึงพัฒนาการทางสังคม การตั้งถิ่นฐาน รวมถึงยังเป็นพื้นที่ที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ โบราณคดี สังคม และวัฒนธรรม เพราะในย่านประวัติศาสตร์ทับเที่ยงนั้นมีการตั้งถิ่นฐานของชุมชนมาเป็นเวลานานและยังคงมีการใช้สอยประโยชน์ในพื้นที่มาจนถึงปัจจุบัน รวมถึงแบบแผนการดำรงชีวิตของผู้คนที่มีความเกี่ยวพันอย่างแน่นแฟ้มกับมรดกทางวัฒนธรรมในพื้นที่ นอกจากนี้ อาคาร สถาปัตยกรรม หรือสิ่งปลูกสร้างในย่านถือได้ว่าเป็นสิ่งที่มีคุณค่าและมีความเป็นเอกลักษณ์เฉพาะท้องถิ่น แต่ทว่าจากการเปลี่ยนแปลงอันเป็นผลมาจากการพัฒนาประเทศได้ส่งผลให้เรือนแถว สถาปัตยกรรม หรือสิ่งปลูกสร้างในย่านประวัติศาสตร์ทับเที่ยงเริ่มสูญเสียคุณค่าความสำคัญของมรดกทางวัฒนธรรมไปผู้เขียนจึงได้ทำการศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับการอนุรักษ์ย่านประวัติศาสตร์ แนวคิดเกี่ยวกับมรดกทางวัฒนธรรม และภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรม ซึ่งถือเป็นแนวคิดที่สามารถนำมาใช้เป็นกรอบในการดำเนินการเพื่อวางหลักการในการอนุรักษ์ย่านประวัติศาสตร์ อันเป็นพื้นที่ที่มีทั้งมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องได้และจับต้องไม่ได้อยู่ในพื้นที่เดียวกัน และยังได้ศึกษาแนวทางในการอนุรักษ์ย่านประวัติศาสตร์จากมาตรการในระดับสากล และมาตรการทางกฎหมายของประเทศญี่ปุ่น เพื่อนำมาเป็นแนวทางในการวิเคราะห์มาตรการทางกฎหมายของประเทศไทยว่ามีความเหมาะสมเพียงใดในการที่จะให้ความคุ้มครองแก่ย่านประวัติศาสตร์ และยังขาดมาตรการใดบ้างที่จำเป็นและจะทำให้การอนุรักษ์ย่านประวัติศาสตร์เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพจากการศึกษาพบว่า มาตรการทางกฎหมายของประเทศไทยในปัจจุบันยังคงเน้นการอนุรักษ์เฉพาะโบราณสถาน และอาคารที่เป็นของหน่วยงานของราชการ และจะให้อนุรักษ์เพียงแค่ตัวอาคารใดอาคารหนึ่งเป็นการเฉพาะเท่านั้นหรือโบราณสถานแห่งใดแห่งหนึ่งที่มิได้มีผู้คนอยู่อาศัยแล้ว แต่ย่านประวัติศาสตร์นั้นมีความแตกต่างจากโบราณสถานที่ไม่มีคนอยู่อาศัย เนื่องจากว่าย่านประวัติศาสตร์เป็นพื้นที่ที่มีคนอยู่อาศัย มีวิถีชีวิต และรูปแบบของสถาปัตยกรรมที่สามารถสะท้อนให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลง อีกทั้งยังมีความเป็นพลวัตสูง และอาคารส่วนใหญ่ในย่านประวัติศาสตร์นั้นเป็นอาคารของเอกชน ส่งผลมาตรการและวิธีการอนุรักษ์ที่มีอยู่ในปัจจุบันยังคงไม่สอดคล้องกับแบบแผนการดำรงชีวิตของประชาชนในท้องถิ่น อันทำการอนุรักษ์ย่านประวัติศาสตร์มักจะประสบความขัดแย้งระหว่างหน่วยงานของภาครัฐกับประชาชน ซึ่งในประเทศญี่ปุ่นสามารถที่จะขจัดปัญหาในการอนุรักษ์ย่านประวัติศาสตร์ ด้วยการกำหนดระบบการบริหารจัดการในรูปแบบเขตอนุรักษ์สำหรับกลุ่มอาคารประวัติศาสตร์ โดยเป็นรูปแบบของการอนุรักษ์ที่ได้กระจายอำนาจในการดำเนินงานด้านการอนุรักษ์ไปสู่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ทำให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นสามารถที่จะประกาศกำหนดและจัดทำกฎระเบียบในการอนุรักษ์ที่เหมาะสมกับพื้นที่ของตนเองได้ อีกทั้งยังใช้การกำหนดเขตอนุรักษ์สำหรับกลุ่มอาคารประวัติศาสตร์เป็นเครื่องมือสำคัญในการวางผังเมืองและการวางแผนการพัฒนาชุมชนอีกด้วยดังนั้น เพื่อให้การดำเนินการในด้านการอนุรักษ์ย่านประวัติศาสตร์เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ควรมีการกำหนดเขตเพื่อการอนุรักษ์อาคารหรือสิ่งปลูกสร้างเป็นกลุ่มอาคารหรือย่าน ๆ หนึ่ง และกำหนดกระบวนการและมาตรฐานในการดำเนินงานให้มีความชัดเจน รวมถึงการกระจายอำนาจในการดำเนินงานและถ่ายทอดความรู้ทางด้านการอนุรักษ์ไปสู่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น นอกจากนี้ ควรลดมาตรการในเชิงบังคับ แต่เป็นการเพิ่มมาตรการในการสร้างแรงจูงใจให้เจ้าของอาคารหรือสิ่งปลูกสร้างหันมาให้ความร่วมมือในการที่จะอนุรักษ์และดูแลอาคารหรือสิ่งปลูกสร้าง เพื่อเป็นการกระตุ้นให้เกิดความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐกับประชาชนย่านประวัติศาสตร์ทับเที่ยงถือได้ว่าเป็นพื้นที่ที่มีลักษณะพิเศษเฉพาะแห่งอันเป็นอัตลักษณ์ของวัฒนธรรมในแต่ละท้องถิ่น และมีลักษณะเฉพาะของสมัยใดสมัยหนึ่งในประวัติศาสตร์ อีกทั้งยังเป็นพื้นที่ที่แสดงให้เห็นถึงพัฒนาการทางสังคม การตั้งถิ่นฐาน รวมถึงยังเป็นพื้นที่ที่มีคุณค่าทางประวัติศาสตร์ โบราณคดี สังคม และวัฒนธรรม เพราะในย่านประวัติศาสตร์ทับเที่ยงนั้นมีการตั้งถิ่นฐานของชุมชนมาเป็นเวลานานและยังคงมีการใช้สอยประโยชน์ในพื้นที่มาจนถึงปัจจุบัน รวมถึงแบบแผนการดำรงชีวิตของผู้คนที่มีความเกี่ยวพันอย่างแน่นแฟ้มกับมรดกทางวัฒนธรรมในพื้นที่ นอกจากนี้ อาคาร สถาปัตยกรรม หรือสิ่งปลูกสร้างในย่านถือได้ว่าเป็นสิ่งที่มีคุณค่าและมีความเป็นเอกลักษณ์เฉพาะท้องถิ่น แต่ทว่าจากการเปลี่ยนแปลงอันเป็นผลมาจากการพัฒนาประเทศได้ส่งผลให้เรือนแถว สถาปัตยกรรม หรือสิ่งปลูกสร้างในย่านประวัติศาสตร์ทับเที่ยงเริ่มสูญเสียคุณค่าความสำคัญของมรดกทางวัฒนธรรมไปผู้เขียนจึงได้ทำการศึกษาแนวคิดเกี่ยวกับการอนุรักษ์ย่านประวัติศาสตร์ แนวคิดเกี่ยวกับมรดกทางวัฒนธรรม และภูมิทัศน์ทางวัฒนธรรม ซึ่งถือเป็นแนวคิดที่สามารถนำมาใช้เป็นกรอบในการดำเนินการเพื่อวางหลักการในการอนุรักษ์ย่านประวัติศาสตร์ อันเป็นพื้นที่ที่มีทั้งมรดกทางวัฒนธรรมที่จับต้องได้และจับต้องไม่ได้อยู่ในพื้นที่เดียวกัน และยังได้ศึกษาแนวทางในการอนุรักษ์ย่านประวัติศาสตร์จากมาตรการในระดับสากล และมาตรการทางกฎหมายของประเทศญี่ปุ่น เพื่อนำมาเป็นแนวทางในการวิเคราะห์มาตรการทางกฎหมายของประเทศไทยว่ามีความเหมาะสมเพียงใดในการที่จะให้ความคุ้มครองแก่ย่านประวัติศาสตร์ และยังขาดมาตรการใดบ้างที่จำเป็นและจะทำให้การอนุรักษ์ย่านประวัติศาสตร์เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพจากการศึกษาพบว่า มาตรการทางกฎหมายของประเทศไทยในปัจจุบันยังคงเน้นการอนุรักษ์เฉพาะโบราณสถาน และอาคารที่เป็นของหน่วยงานของราชการ และจะให้อนุรักษ์เพียงแค่ตัวอาคารใดอาคารหนึ่งเป็นการเฉพาะเท่านั้นหรือโบราณสถานแห่งใดแห่งหนึ่งที่มิได้มีผู้คนอยู่อาศัยแล้ว แต่ย่านประวัติศาสตร์นั้นมีความแตกต่างจากโบราณสถานที่ไม่มีคนอยู่อาศัย เนื่องจากว่าย่านประวัติศาสตร์เป็นพื้นที่ที่มีคนอยู่อาศัย มีวิถีชีวิต และรูปแบบของสถาปัตยกรรมที่สามารถสะท้อนให้เห็นถึงการเปลี่ยนแปลง อีกทั้งยังมีความเป็นพลวัตสูง และอาคารส่วนใหญ่ในย่านประวัติศาสตร์นั้นเป็นอาคารของเอกชน ส่งผลมาตรการและวิธีการอนุรักษ์ที่มีอยู่ในปัจจุบันยังคงไม่สอดคล้องกับแบบแผนการดำรงชีวิตของประชาชนในท้องถิ่น อันทำการอนุรักษ์ย่านประวัติศาสตร์มักจะประสบความขัดแย้งระหว่างหน่วยงานของภาครัฐกับประชาชน ซึ่งในประเทศญี่ปุ่นสามารถที่จะขจัดปัญหาในการอนุรักษ์ย่านประวัติศาสตร์ ด้วยการกำหนดระบบการบริหารจัดการในรูปแบบเขตอนุรักษ์สำหรับกลุ่มอาคารประวัติศาสตร์ โดยเป็นรูปแบบของการอนุรักษ์ที่ได้กระจายอำนาจในการดำเนินงานด้านการอนุรักษ์ไปสู่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ทำให้องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นสามารถที่จะประกาศกำหนดและจัดทำกฎระเบียบในการอนุรักษ์ที่เหมาะสมกับพื้นที่ของตนเองได้ อีกทั้งยังใช้การกำหนดเขตอนุรักษ์สำหรับกลุ่มอาคารประวัติศาสตร์เป็นเครื่องมือสำคัญในการวางผังเมืองและการวางแผนการพัฒนาชุมชนอีกด้วยดังนั้น เพื่อให้การดำเนินการในด้านการอนุรักษ์ย่านประวัติศาสตร์เป็นไปอย่างมีประสิทธิภาพ ควรมีการกำหนดเขตเพื่อการอนุรักษ์อาคารหรือสิ่งปลูกสร้างเป็นกลุ่มอาคารหรือย่าน ๆ หนึ่ง และกำหนดกระบวนการและมาตรฐานในการดำเนินงานให้มีความชัดเจน รวมถึงการกระจายอำนาจในการดำเนินงานและถ่ายทอดความรู้ทางด้านการอนุรักษ์ไปสู่องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น นอกจากนี้ ควรลดมาตรการในเชิงบังคับ แต่เป็นการเพิ่มมาตรการในการสร้างแรงจูงใจให้เจ้าของอาคารหรือสิ่งปลูกสร้างหันมาให้ความร่วมมือในการที่จะอนุรักษ์และดูแลอาคารหรือสิ่งปลูกสร้าง เพื่อเป็นการกระตุ้นให้เกิดความร่วมมือระหว่างหน่วยงานภาครัฐกับประชาชน