DOI: 10.17026/ar/ikh5dy
title: Archeologisch verkennend booronderzoek gemaal De Sas te Wolvega, gemeente Weststellingwerf
title: Inventariserend veldonderzoek door middel van verkennende boringen

description: In opdracht van Wetterskip Fryslân heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch
inventariserend veldonderzoek verkennende fase uitgevoerd naar de locatie van de
voorgenomen herinrichting van het gemaal De Sas bij Wolvega in gemeente
Weststellingwerf. De aanleiding voor dit onderzoek is de herinrichting van het terrein en de
bouw van een nieuw gemaal. Bij die herinrichting zullen graafwerkzaamheden plaatsvinden.
Volgens de gemeentelijk archeologische verwachtingskaart geldt voor het plangebied een
potentieel middelhoge/hoge archeologische verwachting voor de periode Steentijd –
Bronstijd en een lage/middelhoge archeologische verwachting voor de periode IJzertijd -
Nieuw tijd.
Voor de periode Laat Paleolithicum tot en met Vroeg Neolithicum geldt op basis van de
landschappelijke situatie een middelhoge archeologische verwachting voor het aantreffen
van tijdelijke kleine (jacht)kampementen in de top van het dekzand. Hoewel er in de nabije
omgeving nog geen archeologische resten uit deze periode zijn aangetroffen, kunnen deze
niet worden uitgesloten op de plaatselijk relatief hogere delen van het dekzandlandschap.
Op basis van een nabij gelegen geologische boring kan de top van het dekzand verwacht
worden op circa 3 m -mv.
Vanaf de periode dat het gebied door vernatting (stijgende grondwaterspiegel in het begin
van het Holoceen) steeds verder werd overdekt door een veenpakket, is het gebied niet
meer geschikt voor permanente bewoning in nederzettingen. Wel kunnen in het veengebied
kleine veenterpjes hebben bestaan met huisplaatsen. Analyse van de hoogtekaart op basis
van het AHN heeft daarvoor in het plangebied geen aanwijzing gegeven. Vanaf de 11e –
12e eeuw werd het gebied gaandeweg steeds verder in ontginning genomen. Deze
ontginning ontwikkelde zich vanuit de rivieren, zoals de Linde verder landinwaarts.
Onderdeel van die ontginning was het graven van watergangen haaks op de rivier, zoals de
Oude Trynster sloot, die langs het plangebied in noordelijke richting loopt. Met het graven
van deze en andere sloten en kleinere watergangen ontwaterde het veengebied en werd
het geschikt gemaakt voor agrarische doeleinden. Met die ontwatering ontstond inklinking
van het maaiveld. Langs die rivieren werden dijken aangelegd om het binnenlandse gebied
te beschermen tegen overstromingen. Die dijken vormden verbindingswegen waarlangs
verkeer mogelijk was. Op historische kaarten vanaf het eind van de 17e eeuw is geen
bebouwing aanwezig in het plangebied; wel wordt ten zuiden van het plangebied de
aanwezigheid van een veer aangegeven. De enige bebouwing die vanaf het begin van de
19e eeuw aanwezig was in de omgeving, is een vermoedelijk veerhuis bij het oude veer
over de Linde ten zuiden van het plangebied. In de 19e eeuw is langs de Oude Trynster
sloot een weg aangelegd die net ten zuiden van het plangebied via een brug de Linde
oversteekt.
De archeologische verwachting voor de periode Midden Neolithicum tot en met Vroege
Middeleeuwen is laag. In die periode was het gebied vrijwel verlaten door de mens en
worden geen structuren of resten van woonplaatsen verwacht. Wel kunnen in het
plangebied in het eventueel nog aanwezige dikke veenpakket losse vondsten aangetroffen
worden, waaronder mogelijk depotvondsten van metaal. Voor de periode Late
Middeleeuwen – Nieuwe Tijd is de archeologische verwachting voor het aantreffen van
bewoningsresten nog steeds laag. Resten van activiteiten voor de veenontginning of
turfwinning kunnen in het plangebied aanwezig zijn, waarbij ook voorwerpen en werktuigen
van hout nog bewaard kunnen zijn het zuurstofarme veenpakket. De archeologische
verwachting voor die resten is laag/middelhoog.

In principe kunnen kenmerkende beekdalfenomenen (constructies en/of losse vondsten) uit
alle perioden aangetroffen worden boven het dekzand en direct onder de bouwvoor.
Het veldwerk voor het inventariserende veldonderzoek is verricht op 17 juni 2024. Hierbij
zijn 7 handmatige grondboringen verricht met behulp van een Edelmanboor met een
diameter van 7 cm en een guts van 3 centimeter. De boringen zijn uitgevoerd tot 0,3 m in de
C-horizont en/of tot een maximale diepte van 4 m beneden maaiveld.
De bodemopbouw in het plangebied bestaat uit een 215 tot 240 cm dik veenpakket. Het
veenpakket bestaat uit riet of rietzeggeveen. Onder het veen is de beige/gele C-horizont
van het dekzand aangetroffen. De overgang van veen naar dekzand is vrij scherp. Dit
betekent dat de top van het dekzand mogelijk is verspoeld in het verleden of dat de
omstandigheden te nat waren voor bodemvorming en dus bewoning van het gebied. De
archeologische verwachting voor het plangebied kan daarom worden bijgesteld naar laag.
Op basis van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek wordt voor het
plangebied geen vervolgonderzoek aanbevolen. De voorgenomen bodemingrepen kunnen
zonder archeologisch voorbehoud worden uitgevoerd.