DOI: 10.14457/tu.the.2020.1344
title: นโยบายและการบริหารจัดการของคณะสงฆ์ภายใต้สถานการณ์การลดจำนวนพระภิกษุสงฆ์ในปัจจุบัน

description: การศึกษาวิจัยเรื่อง นโยบายและการบริหารจัดการของคณะสงฆ์ภายใต้สถานการณ์การลดจำนวนพระภิกษุสงฆ์ในปัจจุบัน ซึ่งการศึกษาในครั้งนี้ใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative research) จากการวิจัยเชิงเอกสาร (documentary research) ด้วยการทบทวนแนวความคิด ทฤษฎี พร้อมทั้งวรรณกรรมที่เกี่ยวข้องและจากการสัมภาษณ์ (in-depth interview) โดยการสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง (Semi-structured Interview) เป็นการสัมภาษณ์ที่มีความยืดหยุ่นและเปิดกว้างในการแสดงความคิดเห็น เพื่อให้ได้ข้อมูลประกอบการวิจัยที่มีมิติหลากหลาย ซึ่งมีวัตถุประสงค์ดังนี้ 1.เพื่อศึกษาสถานการณ์การลดจำนวนของพระภิกษุสงฆ์และสามเณร 2.เพื่อศึกษานโยบายของรัฐที่มีต่อการบริหารจัดการคณะสงฆ์ 3.เพื่อศึกษาแนวทางการบริหารจัดการของภาครัฐและคณะสงฆ์ เพื่อให้ทราบถึงสาเหตุและนโยบายที่ควรนำมาแก้ไขตามมติของคณะสงฆ์และทันต่อเหตุการณ์ในปัจจุบัน ผู้ศึกษาวิจัยได้สรุปผลการวิจัยในครั้งนี้พบว่า นโยบายและการบริหารจัดการของคณะสงฆ์ภายใต้สถานการณ์การลดจำนวนพระภิกษุสงฆ์ในปัจจุบัน มีประเด็นปัญหาสำคัญ 2 ประเด็นได้แก่ 1) ประเด็นเกี่ยวกับนโยบายการศึกษาของคณะสงฆ์ไม่มีความชัดเจนทำให้เป็นสาเหตุหลักของการลดจำนวนพระภิกษุสามเณร 2) ประเด็นนโยบายเกี่ยวกับแนวทางการบริหารจัดการภายในคณะสงฆ์ด้านการรักษาทรัพยากรบุคคล ปัจจุบันคณะสงฆ์ไม่มีระบบการรักษาทรัพยากรบุคคลที่ชัดเจนซึ่งเป็นสาเหตุทำให้พระภิกษุสามเณรลดจำนวนลง โดยมีรายละเอียดดังต่อไปนี้(1) ปัญหานโยบายการศึกษาคณะสงฆ์ไม่มีความชัดเจนในการยกระดับการศึกษาของคณะสงฆ์ให้เป็นเลิศ เนื่องจากปัจจุบันภาครัฐขยายโอกาสทางการศึกษาภาคบังคับถึงระดับมัธยมศึกษาปีที่ 3 นักเรียนสามารถเลือกเรียนในสถานศึกษาของรัฐและเอกชนได้มากขึ้น ทำให้โรงเรียนพระปริยัติธรรม ไม่อยู่ในตัวเลือกนั้นแสดงว่าปัญหานโยบายการศึกษาของคณะสงฆ์ควรมีการปรับปรุงและคณะสงฆ์ทำงานในเชิงรับมากกว่าเชิงรุก โรงเรียนพระปริยัติธรรมมีจุดแข็งของตัวเองแต่ไม่มีนโยบายสร้างความเป็นเลิศให้ดีกว่าโรงเรียนของรัฐหรือโรงเรียนเอกชนที่มีชื่อเสียงได้ ทั้งนี้ผู้ปกครองส่วนใหญ่จึงมองเห็นโรงเรียนของรัฐและโรงเรียนเอกชนจะสามารถสร้างโอกาสในอาชีพของบุตรหลานตนเองได้ดีกว่าส่งเข้าเรียนในสถานศึกษาของคณะสงฆ์ แน่นอนว่าปัญหานี้ในอนาคตจำนวนพระภิกษุสามเณรจะลดลงไปเรื่อย ๆ ซึ่งเป็นสิ่งที่หน้าวิตกกังวลต่ออนาคตของพระศาสนายิ่งนักแนวทางการแก้ไขปัญหานโยบายการศึกษาของคณะสงฆ์ที่ล้าหลังนั้น เริ่มจากภาครัฐต้องกำหนดนโยบายเพิ่มงบประมาณ สนับสนุนการเรียนการสอนที่ทันสมัยกับโรงเรียนพระปริยัติธรรมทั่วประเทศ โดยสำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติจัดทำหลักสูตรร่วมกับกระทรวงศึกษาธิการ มีมหาเถรสมาคมเป็นที่ปรึกษา ต้องมีสวัสดิการให้กับบุคลากรทางการศึกษาเทียบเท่าหน่วยงานรัฐและใช้ระบบคัดเลือกครูผู้สอนตามระบบของภาครัฐ ซึ่งถือเป็นเจ้าหน้าที่ของรัฐเพื่อให้ได้คนเก่ง คนดี มาทำการสอนในโรงเรียนพระปริยัติธรรมและผู้อำนวยการของโรงเรียนต้องเป็นพระภิกษุสงฆ์เท่านั้น ทั้งนี้มหาเถรสมาคมและคณะสงฆ์ทุกภาคส่วนต้องดำเนินการปฏิบัติงานในเชิงรุกมากยิ่งขึ้น(2) ปัญหานโยบายเกี่ยวกับการบริหารจัดการคณะสงฆ์ด้านทรัพยากรบุคคล ปัจจุบันพระอุปัชฌาย์อาจารย์ไม่มีระบบหรือนโยบายการสอนพระภิกษุสามเณรบวชใหม่ที่ชัดเจน ทำให้ผู้บวชใหม่เกิดปัญหาไม่เข้าใจในหลักธรรมวินัยนำไปประพฤติปฏิบัติผิดหลัก เป็นสาเหตุให้คณะสงฆ์เกิดความแตกแยกและพุทธศาสนิกชนเกิดความสับสนในพระธรรมวินัยหรือหมดศรัทธาต่อคณะสงฆ์ได้แนวทางแก้ไขภาครัฐและมหาเถรสมาคมต้องเป็นหลัก กำหนดนโยบายให้พระอุปัชฌาย์อาจารย์ปฏิบัติตามระบบเดียวกัน กล่าวคือพระอุปัชฌาย์อาจารย์รับบุคคลเข้ามาบวช ต้องทำการสั่งสอนตามระบบที่มหาเถระสมาคมกำหนดให้ในระยะเวลา 5 ปี เริ่มจากการคัดกรองบุคคลต้องมีระบบรองรับและระบุระยะเวลาในการดูแลพระภิกษุสามเณรที่บวชเข้ามาพร้อมทำการบันทึกกิจกรรมหรือตารางการสอนเสนอให้เจ้าคณะปกครองเหนือตน ตรวจสอบและให้เสนอแนะเพื่อส่งต่อให้มหาเถรสมาคมเก็บรวบรวมข้อมูลตรวจสอบปรับปรุงระบบให้ดียิ่งขึ้นทำให้พระภิกษุและสามเณรมีคุณภาพและยังความศรัทธาให้กับพุทธศาสนิกชนต่อไป