DOI: 10.17026/dans-x8a-cppx
title: Sporen uit de vroege ijzertijd en een linie uit operatie Market Garden in het Lentseveld. Archeologisch onderzoek in het plangebied Lent-Laauwik, Nijmegen-Noord (project Nla14/20). Archeologische Berichten Nijmegen - Rapport 72

description: &lt;p&gt;De gelukkige vondst in mei 2011 van enkele crematie- en inhumatiegraven uit de Merovingische tijd tijdens begeleidingswerkzaamheden door het Bureau Leefomgevingskwaliteit | Archeologie van de gemeente Nijmegen (BLAN)1 in het Lentseveld, net ten noorden van het dorp Lent (Nijmegen-Noord), luidde het begin in van een bijzonder archeologisch onderzoek. Voorafgaand aan de realisatie van een nieuwe woonwijk in het plangebied Laauwik zijn tussen september 2011 en maart 2015 op Waalsprong-vindplaats 114 twee veldcampagnes met proefsleuvenonderzoeken en&lt;br&gt;opgravingen uitgevoerd (BLAN-projectcodes Nla14 en Nla20). Hierbij kon in de eerste plaats een klein en vrij compleet Merovingisch grafveld uit globaal de 6e eeuw blootgelegd worden. Tijdens het onderzoek zijn de contouren van het grafveld vastgesteld en in totaal 55 lijkbegravingen en 24 crematiegraven opgegraven. De relatieve gaafheid van de skeletten en grafgiften gecombineerd met de vrij zeldzame mogelijkheid een grafveld uit de 6e eeuw na Chr. met moderne technieken op te graven geeft&lt;br&gt;deze vondst een uitzonderlijk karakter. De grafcontexten waren afgedekt door een ca. 50–60 cm dikke en deels opgehoogde bouwvoor en toplaag, en bevonden zich globaal tussen de 9,20 en 7,90 m +nap.&lt;br&gt;De verslaglegging van deze specifieke vondst vindt echter plaats in een separaat standaardrapport.&lt;br&gt;In het onderhavige standaardrapport wordt verslag gedaan van de archeologische context van het Merovingische grafveld, met andere woorden de overige sporen en vondsten die binnen het onderzoeksgebied op vindplaats 114 zijn aangetroffen en niet primair uit de (vroeg-)Merovingische tijd dateren. De vroegste periode met sporen&lt;br&gt;en vondsten die onderscheiden is, betreft de vroege ijzertijd (800–500 voor Chr.).&lt;br&gt;De resten uit deze periode bevonden zich in een kleiig pakket Waaloeverafzettingen dat zich vanaf ca. 1500 voor Chr. gevormd moet hebben op het beddingzand van een relatief jonge meandergordel. De top van dit bronstijdoeverdek met daarin het vroege-ijzertijd-loopvlak lag vermoedelijk rond 9,30 m +nap.&lt;br&gt;De sporen uit deze periode concentreerden zich in het zuidelijke deel van het onderzochte areaal en bestaan uit een cluster met iets meer dan tien sporen, waaronder paalkuilen, kuilen, vondstconcentraties en een waterkuil. Het hoogste niveau waarop de sporen zich in het vlak manifesteerden lag op ca. 9,10 m +nap, op ongeveer 70–80 cm beneden het maaiveld. Het diepst ingegraven spoor, de waterkuil, reikte tot 7,30&lt;br&gt;m +nap. De sporen en ook de omringde bodemlagen hebben een grote hoeveelheid handgevormd aardewerk, (verhit) natuursteen en dierlijk bot opgeleverd. Het sporencluster kan waarschijnlijk geïnterpreteerd worden als een activiteitenzone in de periferie van een erf of nederzetting – mogelijk gelegen ter hoogte van de bestaande bebouwing direct ten zuiden van het onderzoeksgebied.&lt;br&gt;In het noordwesten van het opgravingsareaal is tevens een lichte strooiing van verhit en/of gebroken natuursteen aangetroffen, op ca. 9,20 m +nap, die mogelijk onderdeel is geweest van een rechthoekige of lineaire structuur. Het lijkt bij deze steenstrooiing evenwel eerder te gaan om een lokaal plaveisel dan om een routeverharding, zoals die elders in Nijmegen-Noord meermaals is aangetroffen.&lt;br&gt;De vondst van een miniatuurpotje van 3,2 cm hoog in kuil S17.2 met pseudoschrifttekens is de spreekwoordelijke kers op de taart van dit vroege-ijzertijdcomplex. Tot op heden is er zo ver benoorden de Alpen geen voorbeeld bekend van schriftachtige tekens die dateren van vóór de midden-ijzertijd. Op basis van de aardewerkstudie samen met enkele 14C-analysen is het cluster vrij nauwkeurig in de eerste helft van de vroege ijzertijd (en net iets jonger) gedateerd, waardoor het bijdraagt aan de aanscherping van de tijdsdiepte van de vroege-ijzertijdactiviteiten&lt;br&gt;in het Lentseveld als geheel.&lt;br&gt;Na de vroege ijzertijd wordt het stil in het Lentseveld en op vindplaats 114 in het bijzonder. Hoewel in de lagen van het oeverdek een kleine hoeveelheid Romeinse vondsten aanwezig is, ontbreken sporen uit de periode tussen globaal 500 voor Chr. en 500 na Chr. Er zijn bij het onderzoek geen concrete aanwijzingen voor bewoning of begravingen gevonden die direct aan het 6e-eeuwse grafveld voorafgingen. Ook na&lt;br&gt;1 | Vanaf 1 januari 2020 Bureau Archeologie en Bodemkwaliteit gemeente&lt;br&gt;Nijmegen (BABN).7 het buiten gebruik raken van het Merovingische grafveld zijn archeologische resten uit globaal de 8e tot 13e eeuw alleen vertegenwoordigd door een ruime hoeveelheid aardewerkfragmenten en in mindere mate door metalen voorwerpen uit de lagen van het oeverdek en de toplaag onder de bouwvoor. Zij representeren waarschijnlijk&lt;br&gt;de middeleeuwse ontginningsactiviteiten die allereerst vanuit de laat-Karolingische en Ottoonse omgreppelde vroonhoeve op vindplaats 67-zuidwest ontplooid zijn en later vermoedelijk vanuit hoeven nabij de dorpskern van Lent zelf. Jongere resten uit de late middeleeuwen en nieuwe tijd zijn nagenoeg afwezig in het onderzoeksgebied. Een enkele kuil en twee waterputten markeren de geleidelijke overgang van&lt;br&gt;het Lentseveld tijdens de late 19e en vroege 20e eeuw als louter bouw- en grasland naar uitbreidingsgebied van de Lentse dorpskom.&lt;br&gt;De jongste periode die duidelijk vertegenwoordigd is met zowel sporen als vondsten betreft de Tweede Wereldoorlog. De voornaamste resten uit deze roerige tijd zijn de 23 schuttersputten die in een alternerend patroon als een linie zijn aangelegtijdens operatie Market Garden. De hoogst mogelijke waarneming van een schuttersput betrof al 9,50 m +nap; ze waren doorgaans niet dieper ingegraven dan 8,25 m +nap. Op grond van historisch bronnenmateriaal kunnen paratroopers van het 504TH Parachute Infantry Regiment aangewezen worden als de verantwoordelijken voor de aanleg van deze linie, op de avond van 20 september 1944. Een dag later zouden ze afgelost zijn door Britse infanteristen. De strijd om het behoud van het Lentse bruggenhoofd werd mede vanuit deze stellingen gevoerd. De iets noordelijke gelegen krater van een bominslag herinnert nog aan de zogenoemde Granatentijd&lt;br&gt;tussen september 1944 en maart 1945.&lt;br&gt;Binnen het opgravingsareaal zijn alle archeologische resten tot in het beddingzand onderzocht en ex situ geborgen. Dit deel van vindplaats 114 is na het veldwerk vrijgegeven voor bodem verstorende activiteiten. Tussen het noordelijke en zuidelijke deel van onderzoeksgebied zijn er echter nog drie zones, met daarin een wadi, stadsverwarming en een leidingentracé, die nog niet archeologisch onderzocht zijn. Hierin kunnen zich nog Merovingische graven bevinden en deze zones kunnen dan ook niet vrijgegeven worden, maar bevinden zich nog steeds binnen een&lt;br&gt;waarde 3-terrein op de archeologische beleidskaart (ABAK)&lt;br&gt;Direct aansluitend aan het onderzoeksgebied kan in het zuidoosten rekening gehouden worden met de aanwezigheid van de vroege-ijzertijdnederzetting(en)waartoe het sporencluster kan hebben behoord. Direct ten oosten van de linie met schuttersputten uit de Tweede Wereldoorlog is daarnaast een zone aangewezen waarbinnen deze line zich kan voortzetten en zich waarschijnlijk redelijk intact in de bodem bevindt.&lt;/p&gt;
description: &lt;p&gt;let op: de dataset moet nog definitief gemaakt worden!&lt;/p&gt;