DOI: 10.17026/ar/b8fwpc
title: Archeologisch bureauonderzoek met veldinspectie Keursweg 4 te Bornerbroek, gemeente Almelo (OV)

description: Laagland Archeologie heeft in juni 2021 een Archeologisch bureauonderzoek met veldinspectie uitgevoerd aan de Keursweg 4 te Bornerbroek. Het onderzoek vond plaats in verband met de ruimtelijke procedure rondom de bouw van een nieuwe schuur.
Het bureauonderzoek had tot doel een archeologisch verwachtingsmodel op te stellen. Centraal staat daarbij de vraag of en zo ja welke archeologische resten (complextype, datering, diepteligging en gaafheid) in het plangebied kunnen worden verwacht. Tot voor kort stonden drie grote schuren in het plangebied. Deze zijn inmiddels zowel bovengrond als ondergronds verwijderd. De meest noordelijke schuur en de meest zuidelijke schuur waren onderkelderd tot een diepte van 140 respectievelijk 225 cm –mv. De centrale schuur was niet onderkelderd. De poerenfundering ging tot een diepte van ongeveer 135 cm –mv. 
Het plangebied ligt op de lagere flank van een dekzandrug, in het westen grenzend aan een vlakte van verspoelde dekzanden. Op de hogere, noordelijker gelegen delen van de dekzandrug is een plaggendek van ongeveer 40 cm dik aangebracht. Daaronder is sprake van een grotendeels intact bodemprofiel. De nieuw te bouwen schuur ligt vermoedelijk net buiten de zone met het plaggendek, of op de zuidelijke grens daarvan. In het plangebied is hetzij een veldpodzolgrond of een beekeerdgrond te verwachten. Een eventueel eerddek is waarschijnlijk al verdwenen.
In historische tijden, vermoedelijk vanaf ongeveer 1800, is een boerenerf aanwezig. De dekzandrug waarop het plangebied ligt was al eerder tot bouwland ontgonnen. In en nabij het plan- en onderzoeksgebied zijn geen archeologische vondsten bekend. 
Op basis van landschappelijke en historische criteria heeft het plangebied een hoge kans op de aanwezigheid van resten vanaf het laat-Paleolithicum tot en met de Romeinse tijd. Resten uit de periode Vroege en Late Middeleeuwen tot circa 1800 worden niet verwacht, anders dan eventuele ontginningsgreppels en esgreppels.
De hoge verwachting voor de periode Laat-Paleolithicum tot en met Vroeg-Neolithicum (periode van de jagers/verzamelaars) is gebaseerd op de aanwezigheid van een dekzandrug nabij stromend water. Uit diverse archeologische onderzoeken is bekend dat resten uit deze periode vaak in soortgelijke landschappelijke omstandigheden kunnen worden aangetroffen. Resten uit deze periode bestaan overwegend uit strooiingen van bewerkt vuursteen en ondiepe haardkuilen die in de top van het oorspronkelijke dekzand liggen. Gezien echter de grootschalige verstoringen die samenhangen met de voormalige schuren is de daadwerkelijke kans op resten uit deze periode klein.
Resten van landbouwers (Midden-Neolithicum tot en met de Romeinse tijd) kunnen op de dekzandrug worden verwacht. Deze zijn naar verwachting vooral op het hogere deel van de dekzandrug te verwachten, op de locatie waar later een plaggendek is aangebracht. Door de aanwezigheid van het plaggendek zijn deze resten waarschijnlijk nog goed geconserveerd. Dit ligt echter buiten het plangebied en buiten de te bouwen schuur, waar de dekzandtop waarschijnlijk wat lager ligt. Mogelijk zijn wel sporen uit de periferie van een eventuele nederzetting uit deze periode aanwezig. Specifiek gaat het daarbij om resten uit de IJzertijd. Juist in deze periode zocht men de wat lagere, vochtiger gronden op zoals die in het plangebied aanwezig zijn. Voor de IJzertijd geldt dan ook een hoge verwachting. Resten uit de periode midden-Neolithicum tot en met Romeinse tijd bestaan hoofdzakelijk uit aardewerk. Bewerkt vuursteen (midden-Neolithicum tot en met Bronstijd, in mindere mate de IJzertijd) kan ook voorkomen. Daarnaast is houtskool te verwachten, evenals verbrande leem en natuursteen. Grondsporen bestaan uit paal- en afvalkuilen en greppels. Mobiele objecten en grondsporen zijn in de oorspronkelijke dekzandtop te verwachten, waarbij grondsporen soms tot aanzienlijke diepte in het dekzand kunnen reiken. Ook hier geldt dat op basis van de eerdere bebouwing met een tot diep in de C-horizont verstoord bodemprofiel is te rekenen, waardoor hooguit nog resten van diepe sporen verwacht kunnen worden. 
Relevante resten uit de Vroege Middeleeuwen tot circa 1800 worden niet verwacht. Dergelijke natte gronden werden pas na 1000 ontgonnen. Rond 1787 en waarschijnlijk al eerder was het gebied direct ten noorden van het plangebied al wel ingericht als bouwland, maar van bewoning is op oude kaarten pas sprake vanaf 1832
Omdat de bestaande schuren inmiddels zijn verwijderd en het terrein braak ligt, is een veldinspectie uitgevoerd. Daarbij zijn een drietal wandprofielen gestoken en is het vlak op een aantal locaties opgeschaafd. Alleen in het meest noordelijke deel van het plangebied – buiten de nieuwbouwlocatie – is een intact plaggendek met daaronder een intacte podzolgrond (B- en BC-horizont) aangetroffen. Elders in het plangebied is consequent sprake van een tot in de C-horizont verstoord profiel. Een deel tussen de voormalige schuren kon niet geïnspecteerd worden vanwege een grote berg puin op deze locatie. Op basis van de inspectie is de kans klein dat het gebied nog archeologische resten met een intacte archeologische context bevat. Nader vervolgonderzoek wordt daarom niet geadviseerd. 
De implementatie van dit advies is in handen van de bevoegde overheid, de gemeente Almelo. De gemeente wordt hierin vertegenwoordigd door haar deskundige, de heer A. Vissinga. Dit rapport is niet beoordeeld.
Mochten tijdens de werkzaamheden onverhoopt toch archeologische resten worden aangetroffen, of resten waarvan redelijkerwijze kan worden vermoed dat het om archeologische resten gaat, dan geldt op grond van de Erfgoedwet (art. 5.10) een meldingsplicht. Dit kan bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE, www.cultureelerfgoed).