DOI: 10.17026/ar/qopivp
title: Warnsveld rioolbegeleiding 2020-2023. Sporen uit de ijzertijd, middeleeuwen en Tweede Wereldoorlog in Warnsveld
title: Archeologische rioolbegeleiding in de Anjerlaan, Breegraven, Bevrijdingslaan, Hellenkamp, Klaprooslaan, Kremerskamp, Margrietlaan, Oranjelaan, Schoolplein, ‘t Spiker, Torenlaan en Verzetslaan in Warnsveld (gem. Zutphen)
title: Zutphense Archeologische Publicaties 161

description: In de periode 2020-2023 is de riolering vernieuwd in een deel van Warnsveld. Hierbij is het oude riool uit de jaren ‘30 en ‘50 van de twintigste eeuw vervangen door een dubbel riool met gescheiden afvoer van hemelwater en vuilwater. Het gaat om de straten Anjerlaan, Breegraven, Bevrijdingslaan, Hellenkamp, Klaprooslaan, Kremerskamp, Margrietlaan, Oranjelaan, Schoolplein, ‘t Spiker, Torenlaan en Verzetslaan. In de meeste gevallen is het nieuwe riool aangelegd buiten het bestaande tracé. Aangezien hierbij waardevolle archeologische resten verstoord dreigden te raken, zijn de graafwerkzaamheden intensief archeologisch begeleid door archeologen van Team Archeologie van de gemeente Zutphen. Hierbij stond de vraag centraal welke archeologische resten in het plangebied aanwezig zijn en wat de aard, ouderdom en datering hiervan is. Vanwege de kans op het aantreffen van munitie uit de Tweede Wereldoorlog is de archeologische begeleiding grotendeels gecombineerd uitgevoerd met explosievenonderzoek (Opsporen Ontplofbare Oorlogsresten) door Leemans Speciaalwerken.
Het onderzoeksgebied hoort cultuurlandschappelijk gezien tot de Warsnveldse Enk. De basis voor deze enk is een oud rivierduin dat omzoomd wordt door beken. Aan de oostzijde is het min of meer sikkelvormige rivierduin het hoogste. Dit deel werd vooral als heideland en bos gebruikt voor schapen en is archeologisch ook nauwelijks onderzocht. De stratigrafie van het onderzochte plangebied is vrij uniform: op het gele zand ligt een oude akkerlaag en daarboven een dun esdek. De grondsporen manifesteren zich voornamelijk onder de oude akkerlaag. In de Oranjelaan werd een erf uit de vroege ijzertijd ontdekt. Door de beperkte breedte van de sleuf is er nauwelijks structuur te halen uit de wirwar van paalsporen. Vlak erbij werd een diepe kuil aangetroffen met grote rechthoekige bekisting onder de grondwaterspiegel. Deze was in twee fasen opgevuld met een grote hoeveelheid as en houtskool en verbrand aardewerk en steen. Het geheel doet denken aan de fulachta fia / burnt mounds uit Ierland. Deze worden meestal geassocieerd met het bereiden van grote hoeveelheden vlees bij bijzondere gelegenheden (bv. het slachtfeest aan het begin van de winter). Op grond van het archeobotanische onderzoek ligt echter een primair gebruik van drenkkuil meer voor de hand.
Er zijn wat aanwijzingen voor bewoning in de Merovingische tijd, maar er is zeker geen erf aangesneden. Wel zijn er twee erven gevonden uit de laat-Karolingische en Ottoonse tijd. In de Kremerskamp werd een deel van een bootvormige boerderij opgegraven alsmede een waterput die waarschijnlijk eind 9e eeuw is aangelegd en in de loop van de 10e eeuw buiten gebruik is geraakt. Het erf dateert van kort na de Vikingaanval in het gebied (in 882). Door ontvolking en verwoestingen ‘door de heidenen’ (volgens een goederenlijst van de Abdij van Prüm uit 893) lag het gebied er jarenlang verlaten bij en brachten de domeinen niet veel meer op. Een eerder opgegraven erf op de Woerd (net ten oosten van de kerk) hield juist op te bestaan ten tijde van de Vikingaanval.
In de Bevrijdingslaan zijn diverse grote paalkuilen aangetroffen, vermoedelijk van een boerderij uit de volle middeleeuwen. 
Afgezien van aardewerk dat op de akkers terechtkwam is er van de late middeleeuwen eigenlijk vrijwel niets teruggevonden. Er zijn zelfs in het hele werkgebied geen laatmiddeleeuwse metaalvondsten gedaan. Slechts een fragment van een grote grafsteen uit de 15e/vroege 16e eeuw in de Breegraven is het vermelden waard maar kwam daar pas in de 19e eeuw terecht. De vondsten dateren pas weer vanaf de 17e eeuw.
Mogelijk laatmiddeleeuws is alleen een zuidoost-noordwest georiënteerde greppel die in de Bevrijdingslaan en de Klaprooslaan is aangetroffen.Deze loopt precies in het midden over de Warnsveldse Enk. Er heeft ten noorden van deze sloot later ook een pad gelopen dat aan beide zijden voorzien was van bermgreppels. Dat laatste zien we ook bij de Breegraven. Het idee dat de Breegraven oorspronkelijk een brede middeleeuwse sloot was, is door toedoen van dit onderzoek verlaten. Waarschijnlijk was het een holle weg waar later bermgreppels langs gegraven zijn.
De Tweede Wereldoorlog heeft ook zijn sporen nagelaten. Op het Schoolplein had een Duitse eenheid zijn intrek genomen in de basisschool. Voor de school werden aanwijzingen gevonden voor een loopgraaf en prikkeldraadversperringen. Intrigerend is een grote kuil, misschien gelegen vlakbij een mitrailleursnest. Mogelijk zijn de spullen van de Duitse soldaten na de Bevrijding opgeruimd en in de kuil geworpen: het is teveel voor een mitrailleursnest, maar de spullen hebben een overduidelijke Duitse militaire signatuur.
Het complex heeft een schat aan informatie opgeleverd over wat er door de Duitse Fallschirmjäger aan het einde van de oorlog gegeten, gerookt en vooral wat er gedronken werd (o.a. limonade, bier, korenwijn en heel veel champagne). Maar ook over medicijnen (tegen brandwonden en gifgasaanvallen), lichamelijke verzorging (van tandenborstels tot lekkere luchtjes) en onderhoud (o.a. schoenpoets en -borstels). Er is ter plekke ook gevochten, zoals blijkt uit kogelhulzen van beide partijen en een Engelse mortiergranaat.
De jongste onderzochte resten dateren uit de jaren ‘50 van de 20e eeuw. Het gaat om afvaldumps die een beeld geven van de materiële cultuur uit die tijd.