DOI: 10.14457/tu.the.2016.717
title: ประเพณี พิธีกรรม ความเชื่อ ที่มีความสัมพันธ์ต่อวิถีชีวิต ของชนกลุ่มชาติพันธุ์เขมรบน พื้นที่บ้านจารย์  อำเภอสังขะ จังหวัดสุรินทร์

description: การวิจัยเฉพาะเรื่องประเพณี พิธีกรรม ความเชื่อ ที่มีความสัมพันธ์ต่อวิถีชีวิตของชนกลุ่ม ชาติพันธุ์เขมรบน พื้นที่บ้านจารย์ อำเภอสังขะ จังหวัดสุรินทร์ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประเพณี พิธีกรรม ความเชื่อ ที่มีความสัมพันธ์ต่อวิถีชีวิตของคนในชุมชน ภายใต้บริบทความเป็นกลุ่มชาติพันธุ์เขมรบน การวิจัยครั้งนี้ผู้ทำการวิจัยใช้วิธีการสังเกตแบบมีส่วนร่วม การสัมภาษณ์เชิงลึกรายบุคคล การสัมภาษณ์แบบไม่เป็นทางการ ในประเด็นประเพณี พิธีกรรม และความเชื่อของชุมชนที่ได้ทำการศึกษา ดังต่อไปนี้ 1) ประเพณีเซ่นปู่ตา 2) ประเพณีแซนโฎนตา 3) พิธีกรรมบวงสรวงปราสาทสังข์ศิลป์ชัย 4) พิธีกรรมประอ๊อกเปรี๊ยะแค 5) ความเชื่อในการดูแลกันของคนในชุมชน ได้แก่ โจลมะม๊วด, การโบล และการเรียกขวัญ จากผลการศึกษา พบว่า ประเพณี พิธีกรรม และความเชื่อมีความสัมพันธ์ต่อวิถีชีวิตของคนในชุมชนเป็นอย่างมาก ซึ่งมีความสัมพันธ์ต่อวิถีชีวิตใน 3 ด้านหลักของคนในชุมชน คือ ด้านการทำมาหากิน ด้านความสัมพันธ์ทางสังคม และด้านความเป็นอยู่ ดังนี้ประเพณีเซ่นปู่ตา ประเพณีของการสร้างขวัญและกำลังใจให้กับชาวบ้านที่เป็นเกษตรกรผู้ปลูกข้าว เป็นการบอกกล่าวว่าได้ถึงช่วงผลัดเปลี่ยนของฤดูกาล เป็นสัญญาณของการเริ่มต้นครั้งใหม่ของอาชีพการทำนา สู่การเตรียมความพร้อมในการลงนาของพื้นที่อีกครั้ง จึงเกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตของชาวบ้านในด้านการทำมาหากินโดยตรง เนื่องด้วยคนในชุมชนยึดการทำนาปลูกข้าวเป็นอาชีพหลัก พิธีกรรมบวงสรวงปราสาทสังข์ศิลป์ชัย ที่ถือจัดขึ้นเพื่อประกอบพิธีทำบุญอุทิศส่วนกุศล และบูชาบวงสรวงต่อบรรพบุรุษที่เป็นต้นตระกูลของลูกหลานชาวบ้านจารย์ ตลอดจนการได้ระลึกถึงบุญคุณต่อการมาสร้างบ้านแปงเมืองจนมาเป็นบ้านจารย์ในปัจจุบัน อันเป็นความรู้สึกร่วมกันของคนในชุมชนที่ได้ระลึกถึง และสำนึกในบุญคุณของบรรพบุรุษ สู่การรู้รักสามัคคี มีน้ำใจ เอื้อเฟื้อ เผื่อแผ่ อันเกี่ยวข้องกับความสัมพันธ์ที่มีร่วมกันของคนในชุมชน โดยอาศัยคติความเชื่อที่เป็นจุดร่วมเดียวกันนี้ประเพณีแซนโฎนตา ประเพณีของการเซ่นไหว้ บูชาดวงวิญญาณบรรพบุรุษที่ได้ล่วงลับไปแล้ว เป็นการแสดงออกของลูกหลานให้มีความกตัญญูกตเวทีต่อบรรพบุรุษ ทั้งตอนที่ยังมีชีวิตอยู่หรือเสียชีวิตไปแล้ว ที่จะต้องดูแลซึ่งกันและกัน และดูแลกันไปตลอดชีวิต ซึ่งเกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตในด้านความเป็นอยู่ของคนในชุมชน สู่การมีคุณธรรมของตัวบุคคล และยังสะท้อนให้เห็นถึงความรัก ความเอาใส่ใจระหว่างในกลุ่มลูกหลานของคนในชุมชน อันเป็นเรื่องของความสัมพันธ์ทางสังคมของคนในชุมชนที่พึงปฏิบัติต่อกัน พิธีกรรมประอ๊อกเปรี๊ยะแค รูปแบบความเชื่อในการทำนายเสี่ยงทายฝน ก่อให้เกิดความศรัทธา และสร้างความเชื่อมั่นให้กับเกษตรกรชาวนา สร้างความรู้สึกสบายใจ อุ่นใจต่อเกษตรกรในพื้นที่ ทั้งยังเป็นเรื่องของการปรับตัว และการเตรียมพร้อมต่อการรับมือกับภัยพิบัติทางธรรมชาติ เพื่อป้องกันความเสียหายที่จะส่งผลต่อพืชผลทางการเกษตร จึงมีความเกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตของชาวบ้านในด้านการทำมาหากินโดยตรงโจลมะม๊วด ความเชื่อที่สะท้อนให้เห็นถึงความกตัญญูกตเวทีที่ลูกหลานมีต่อบรรพบุรุษ  ที่ได้ล่วงลับไปแล้ว ด้วยการระลึกถึงบรรพบุรุษของตน จากการที่ลูกหลานมีความเป็นห่วงเป็นใยถึงความเป็นอยู่หลังความตาย เพื่อจะได้ทำบุญหรือเซ่นไหว้สิ่งต่าง ๆ ไปให้ ก่อให้เกิดความสบายใจของเหล่าลูกหลาน ซึ่งเกี่ยวข้องกับวิถีชีวิตในด้านความเป็นอยู่ของคนในชุมชน สู่การมีคุณธรรมของตัวบุคคล อันเป็นเรื่องของความกตัญญูกตเวทีและการทำหน้าที่ของลูกหลานที่พึงมีต่อบรรพบุรุษของตนการโบล ที่ได้อธิบายถึงสาเหตุของการเจ็บไข้ได้ป่วยว่ามีสาเหตุจากการผิดผี ที่คนไข้ได้ทำการล่วงเกิน หรือลบหลู่ผีปู่ยาตายาย ผีบ้านผีเรือน เจ้าที่เจ้าทาง ทำให้ไม่เป็นที่พอใจ หรือโกรธเอาได้ หรือการผิดผีบรรพบุรุษ จากการกระทำที่ผิดแปลกไปจากสิ่งที่บรรพบุรุษได้กำหนดไว้ เป็นการกระทำที่ละเมิดจารีตประเพณีอันดีงามที่ได้ถือปฏิบัติต่อ ๆ กันมา สู่การมีแบบแผนในการดำเนินชีวิตที่เป็นเรื่องของบรรทัดฐานทางสังคม การเรียกขวัญ การปฏิบัติตามความเชื่อทางด้านไสยศาสตร์ จากการที่ตนได้ไปล่วงเกิน ลบหลู่ภูตผี หรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ทั้งหลาย เป็นเรื่องของความเป็นอยู่ สู่การมีแบบแผนการประพฤติปฏิบัติที่เหมาะสม และเสมือนเป็นการรวมญาติพี่น้อง ลูกหลาน ที่ต่างพากันกลับมาเยี่ยม มาให้กำลังใจ ผูกข้อมือรับขวัญ ทำให้ผู้ป่วยมีความสบายใจ และดีใจที่ได้เห็นหน้าบรรดาญาติพี่น้อง ลูกหลานที่ได้มารวมตัวกัน