DOI: 10.17026/ar/6vmxob
title: Archeologische Opgraving Plangebied Rondweg N345 - De Hoven/ Zutphen, Tondense Enkpad, Gemeente Brummen

description: Ter plaatse van het onderzoeksgebied is een Pleistocene zandrug gelegen (Afzettingen van de Formatie van Boxtel), op oudere rivierafzettingen (Afzettingen van de Formatie van Kreftenheye). Vermoedelijk is de zandrug grotendeels of geheel overspoeld geraakt tijdens en/of na de doorbraak van de Gelderse IJssel, waarbij een dunne laag crevasse-/ oeverafzettingen is afgezet. Dit is tevens het begin geweest van het ontstaan van een verbruiningshorizont door de verwering van mineralen en humus, mogelijk mede onder invloed van loofbosvegetatie. Bij de ontginning tot akkergrond in de Volle Middeleeuwen is de oude bodem opgenomen in een akkerdek. De middeleeuwse akkerlaag is op een zeker moment buiten de ploegdiepte komen te liggen door het aanleggen van een nieuwe akkerlaag, mogelijk door het opbrengen van kleirijke plaggen(bemesting). Het oorspronkelijke reliëf binnen het onderzoeksgebied loopt, met circa 0.8 meter, geleidelijk af in westelijke richting waar een oud beekdal is gelegen. De noord- en oostzijde van de zandrug zijn deels geërodeerd door de Emper-meandergeul van de IJssel en deels verstoord als gevolg van afgravingen. Op de kleine resterende dekzandrug, deels in en onder de verbruiningshorizont, zijn archeologische resten aangetroffen uit verschillende perioden, die wijzen op incidentele bezoeken en activiteiten van de mens in de loop van vele millennia. Zowel de aard alsook dichtheid van de sporen, alsook de hoeveelheid en verspreiding van het vondstmateriaal, wijzen niet op een intensief gebruik van de locatie en kunnen niet worden beschouwd als een indicatie voor de aanwezigheid van een voormalig nederzettingsterrein. Daarbij moet de kanttekening worden gemaakt dat mogelijk relatief ondiepe sporen en paalkuilen niet zijn waargenomen als gevolg van verbruining. Een groot deel van het ingravingsniveau van de archeologische sporen was daardoor dermate gehomogeniseerd, dat deze daardoor voor een groot deel onzichtbaar zijn geworden. Op basis van C14-dateringen tot in de 6de eeuw van door verbruining beïnvloedde sporen kan worden geconcludeerd dat dit verweringsproces in hoofdzaak na deze tijd heeft plaatsgevonden. Mogelijk in de periode na de doorbraak van de Gelderse IJssel, waarbij het onderzoeksgebied periodiek is overstroomd en waarna een periode van bosregeneratie heeft plaatsgevonden. De oudste aanwijzing voor menselijke activiteiten zijn de 74 vuursteenvondsten, die verspreid binnen het onderzoeksgebied zijn aangetroffen. Er was geen sprake van een duidelijke concentratie, hoewel ter plaatse van één locatie mogelijk een bewerkingslocatie van vuursteen aanwezig is geweest. Gidsartefacten zijn niet aangetroffen, maar de gebruikte technieken wijzen, op enkele uitzonderingen na, op een datering in het Mesolithicum. Uit deze periode zijn verder geen dateerbare sporen zoals haardkuilen aangetroffen. Uit de periode van het Midden Neolithicum B en de periode van het Laat Neolithicum of de Vroege Bronstijd zijn wel enkele dateerbare vondsten aangetroffen en ook twee met een C14-datering gedateerde sporen. In beide gevallen gaat het slechts om één spoor (haardkuil) en een zeer kleine hoeveelheid aardewerkfragmenten. Daardoor kan slechts gesproken worden van een incidenteel bezochte locatie in de vorm van een tijdelijke verblijfplaats of activiteitenzonde. Na een lange periode van meer dan 1.500 jaar waaruit geen archeologische resten zijn aangetroffen, zijn er aanwijzingen aangetroffen voor menselijke activiteiten tijdens de overgangsperiode van de Midden IJzertijd naar de Late IJzertijd. Uit één haardkuiltje dateert het houtskool uit deze periode. De periode van de Late IJzertijd en de Romeinse Tijd is in het vondstmateriaal het best vertegenwoordigd. Het meeste aardewerk en wat maalsteenfragmenten dateren uit deze periode. Op twee kleine aardewerkconcentraties na gaat het om regelmatig verspreid aangetroffen materiaal. Naast handgevormd aardewerk uit deze periode zijn er ook enkele fragmenten van op de draaischijf vervaardigd Romeins aardewerk aangetroffen. Hoewel enkele specifieke aardewerkfragmenten juist in de 1ste t/m 3de eeuw zijn gedateerd, dateren een vijftal houtskoolrijke sporen uit een latere periode, de 4de t/m 6de eeuw na Chr. Vermoedelijk gaat het om haardplaatsen, al kan van twee sporen niet worden uitgesloten dat het om houtskoolmeilers gaat. Deze zouden voor deze regio dan wel relatief vroeg zijn, aangezien de bekende vindplaatsen van houtskoolmeilers langs de IJssel van Zutphen tot Doetinchem vooral in de 7de t/m 10de eeuw zijn gedateerd. Uit de periode van de 7de t/m de 10de eeuw zijn geen dateerbare vondsten of sporen aangetroffen. Het vroegste materiaal uit het akkerdek dateert pas uit de 11de/ 12de eeuw. Mogelijk is rond deze tijd de zandrug in gebruik genomen als landbouwgrond bij de zuidelijk gelegen buurtschap Wapsen. De grotere zandkop waarop de voormalige Hof van Wapsen was gelegen staat inmiddels bekend als een bijzondere vindplaats waar uitzonderlijke (metaal)vondsten worden gedaan, zowel uit de IJzertijd, alsook uit de Romeinse Tijd en de Middeleeuwen. Hoewel er geen sprake is van een duidelijk complextype voor wat betreft de binnen het onderzoeksgebied aangetroffen archeologische resten uit de Romeinse Tijd en de datering een diffuus beeld geeft, wordt een relatie verondersteld met de bovengenoemde vindplaats. De C14-dateringen van de houtskoolrijke sporen wijzen echter wel sterk in de richting van twee in de tijd gescheiden specifieke momenten van menselijke aanwezigheid, mogelijk in de 4de eeuw en in de tweede helft van de 6de eeuw. Het zou bijvoorbeeld kunnen gaan om incidentele kampementen als satellietlocatie van een eventueel hoofdverblijf op de zandkop van het Hof van Wapsen.