DOI: 10.14457/tu.the.2014.588
title: การวิเคราะห์สถานการณ์และการพัฒนาเครื่องมือในการประเมินผลการดำเนินงานอำเภอควบคุมโรคเข้มแข็งแบบยั่งยืนปี พ.ศ. 2555 อำเภอสว่างอารมณ์ จังหวัดอุทัยธานี

description: การเฝ้าระวัง ควบคุมป้องกันโรค เป็นที่ยอมรับว่ามีความสำคัญมากในการเฝ้าติดตามสถานการณ์โรคและภัยสุขภาพ เพื่อนำไปสู่การดำเนินมาตรการการควบคุมป้องกันโรคและภัยสุขภาพที่เหมาะสมกับสถานการณ์ พื้นที่ และบริบทแวดล้อม  นโยบายอำเภอควบคุมโรคเข้มแข็งแบบยั่งยืนเป็นนโยบายหนึ่งของกระทรวงสาธารณสุขที่ต้องการบูรณาการทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องกับการดำเนินงานการเฝ้าระวังควบคุมป้องกันโรคในระดับอำเภอ  ซึ่งมีหน่วยงานต่างๆ ที่ควรจะมีส่วนในการสนับสนุนการทำงานครบถ้วน ทั้งภาครัฐ ท้องถิ่น และภาคประชาชน มาร่วมกันแก้ปัญหาในด้านการเฝ้าระวังควบคุมป้องกันโรคต่างๆ ที่เป็นปัญหาของพื้นที่ และโรคเน้นหนักตามนโยบายของประเทศ  ในการดำเนินงานได้กำหนดคุณลักษณะของอำเภอควบคุมโรคเข้มแข็งแบบยั่งยืนเพื่อเป็นกรอบในการดำเนินงานและเพื่อการประเมินผลไว้ 5 ด้าน ประกอบด้วยการมีคณะกรรมการป้องกันควบคุมโรคและภัยสุขภาพ  การมีระบบระบาดวิทยาที่ดี  มีการวางแผนป้องกันควบคุมโรคและภัยสุขภาพ  มีการระดมทรัพยากรหรือการสนับสนุนงบประมาณจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องอย่างเป็นรูปธรรม และมีผลสำเร็จของการควบคุมป้องกันโรคที่สำคัญตามนโยบายกระทรวงสาธารณสุขและเป็นปัญหาในพื้นที่อย่างน้อยประเด็นละ 1 เรื่อง  การศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์สถานการณ์การดำเนินงานอำเภอควบคุมโรคเข้มแข็งแบบยั่งยืนและเพื่อปรับปรุงพัฒนาแบบเก็บข้อมูลการดำเนินงานอำเภอควบคุมโรคเข้มแข็งแบบยั่งยืน การศึกษาครั้งนี้เป็นการศึกษาเชิงพรรณนาเลือกพื้นที่ศึกษาแบบเจาะจง (Purposive sampling) คืออำเภอสว่างอารมณ์ จังหวัดอุทัยธานี โดยเก็บและวิเคราะห์ข้อมูลทุติยภูมิที่มีอยู่ในการดำเนินงานปกติทั้งในเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ ข้อมูลเชิงคุณภาพเป็นการหาข้อสรุปจากข้อมูลที่มีอยู่ โดยการจัดกลุ่มของข้อมูล การเปรียบเทียบเหตุการณ์ การวิเคราะห์ส่วนประกอบของคำ/วลีต่างๆ ที่พบอยู่ในข้อมูลดิบที่เก็บรวบรวมไว้ ส่วนข้อมูลเชิงปริมาณใช้ค่า สถิติ ร้อยละ ความถี่ผลการศึกษาพบว่าอำเภอสว่างอารมณ์มีคณะกรรมการสุขภาพระดับอำเภอครบทั้ง 3 ภาคส่วนคือ ภาครัฐ ภาคท้องถิ่น และภาคประชาชน  มีนายอำเภอเป็นประธานมีการประชุมทุกเดือน การประชุมมีการวิเคราะห์สถานการณ์ปัญหาโรคและภัยสุขภาพ กำหนดแนวทางแก้ไข มอบหมายผู้รับผิดชอบดำเนินงาน มีแผนปฏิบัติการป้องกันควบคุมโรคและภัยสุขภาพที่เป็นปัญหาสำคัญของพื้นที่คือโรควัณโรค  และโรคที่เป็นปัญหาสาธารณสุขตามนโยบายคือโรคไข้เลือดออก และมีแผนติดตามผลการดำเนินงานระบบระบาดวิทยายังมีปัญหาอยู่บ้างในเรื่องของการระบบเฝ้าระวัง แต่มีความพร้อมในการปฏิบัติงานในระดับที่ดีสามารถระดมทรัพยากรหรือการสนับสนุนงบประมาณจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้องได้อย่างเป็นรูปธรรม จากทั้งองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น กองทุนสุขภาพ โรงพยาบาลและหน่วยงานอื่นๆ ในส่วนของผลสำเร็จในการควบคุมโรคที่สำคัญตามนโยบายกระทรวงสาธารณสุขและโรคที่เป็นปัญหาในพื้นที่คือไข้เลือดออก และวัณโรค ซึ่งได้กำหนดให้เป็นตัวแทนโรคในการดำเนินการนั้น ยัง พบว่า ปัญหาการดำเนินงานวัณโรคของอำเภอสว่างอารมณ์คือ การดำเนินการ DOT ส่วนไข้เลือดออก มีปัญหาเรื่องการควบคุมกำจัดลูกน้ำยุงลายในบ้านและชุมชน ส่งผลต่ออัตราการเกิดโรคไข้เลือดออกที่สูงกว่าเป้าหมาย นอกจากนั้น จากการศึกษาวิเคราะห์สถานการณ์และรายละเอียดของแบบเก็บข้อมูลการดำเนินงานอำเภอเข้มแข็งแบบยั่งยืนในจังหวัดอุทัยธานี พบว่ายังมีปัญหาในการให้คะแนน ทำให้การเปรียบเทียบในแต่ละอำเภอขาดความน่าเชื่อถือ ไม่เป็นที่ยอมรับของผู้ทำงาน การศึกษานี้จึงการพยายามพัฒนาแบบเก็บข้อมูลใหม่ที่เก็บง่ายขึ้น เพื่อให้การเก็บข้อมูลโดยแบบเก็บข้อมูลนี้มีความเที่ยงตรงในแต่ละครั้งที่เก็บ และสามารถประเมินสถานการณ์ได้ชัดเจนขึ้น เปรียบเทียบผลงานในแต่ละหน่วยงานได้เป็นที่ยอมรับ รวมทั้งมีข้อเสนอแนะ ควรสร้างการมีส่วนร่วมในภาคท้องถิ่น ภาคประชาชนให้ต่อเนื่องจนเป็นวัฒนธรรม เพื่อให้เกิดความยั่งยืนของระบบ ระบบเฝ้าระวังควรพัฒนาองค์ความรู้ ทักษะในการตรวจจับการระบาด เขียนรายงาน และการป้องกันควบคุมโรคและการพัฒนาระบบข้อมูลระดับพื้นที่ให้สามารถเข้าถึง เข้าใจและนำไปใช้ได้และต่อยอดการดำเนินงาน โดยการนำแบบการเก็บข้อมูลเพื่อประเมินผลการดำเนินงานอำเภอควบคุมโรคเข้มแข็งแบบยั่งยืนที่สร้างขึ้นใหม่ ไปลองเก็บข้อมูลการดำเนินงานจริง และสำรวจความพึงพอใจของทั้งผู้เก็บ และผู้ให้ข้อมูล เปรียบเทียบกับแบบเก่า ทั้งในแง่ของความยากง่ายในการทำความเข้าใจกับนิยาม ความยากง่ายในการเก็บและลงข้อมูลจริง การประเมินผลในแต่ละประเด็น การเป็นที่ยอมรับของทั้งผู้ประเมิน และผู้ถูกประเมิน การยอมรับในผลการประเมินเมื่อมีการนำผลการประเมินในแต่ละอำเภอมาเปรียบเทียบและเรียงลำดับผลงานกัน