DOI: 10.17026/dans-2ae-kxbj
title: Plangebied Dijkverbeteringsplan Hagestein – Opheusden, gemeenten Buren, Culemborg, Neder-Betuwe en Vianen; archeologisch vooronderzoek: een combinatie van proefsleuvenonderzoek en archeologische begeleiding Plangebied Dijkverbeteringsplan Hagestein ? Opheusden, gemeenten Buren, Culemborg, Neder-Betuwe en Vianen Archeologisch vooronderzoek: een combinatie van proefsleuvenonderzoek en archeologische begeleiding

description: &lt;p&gt;&lt;p&gt;In opdracht van de Combinatie Dijkverbetering HOP heeft RAAP tussen 5 maart 2015 en 30 september 2016 zeven locaties onderzocht door middel van een proefsleuvenonderzoek, acht locaties door middel van een actieve archeologische begeleiding en zes locaties door middel van een passieve archeologische begeleiding. Drie van de 40 in het PvE gedefinieerde onderzoeksgebieden (Vanderhoeven & Cohen Stuart, 2013) waren al in het PvE als vervallen aangemerkt. Elf van de 40 locaties zijn op basis van aanpassing van de aard van de geplande bodemingrepen dan wel op basis van voortschrijdend inzicht door de coördinator voor de bevoegde overheid vrijgegeven zonder archeologisch onderzoek. Op enkele locaties in de onderzoeksgebieden 3, 23 en 31 is de aanleg van geotextiel onder intensieve archeologische begeleiding uitgevoerd door Terra Archeologie (zie bijlage 4). Ten slotte zijn vijf locaties ontgraven zonder archeologisch onderzoek. Het team van RAAP is niet op de hoogte gesteld van de start van de graafwerkzaamheden. Voor een overzicht van de locaties en het type onderzoek: zie de figuren 1a t/m 1p.&lt;br&gt;&lt;p&gt;Het doel van het inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven is conform het PvE (Vanderhoeven & Cohen Stuart, 2013) het aanvullen en toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting voor de onderzoekslocaties. Dit omvat het vaststellen van de aan- of afwezigheid, de aard, het karakter, de omvang, de datering, de gaafheid, de conservering en de inhoudelijke kwaliteit van de archeologische waarden. Het doel van de passieve archeologische begeleiding en de actieve archeologische begeleiding (protocol proefsleuven) is het documenteren van gegevens en het veiligstellen van materiaal om daarmee informatie te behouden die van belang is voor de kennisvorming over het verleden. Hierbij dient te worden opgemerkt dat het doel van een archeologische begeleiding protocol proefsleuven volgens de KNA gelijk is aan het doel van een inventariserend proefsleuvenonderzoek. In het ten behoeve van dit onderzoek opgestelde PvA (Jordanov, 2015a) is ervan uitgegaan dat het doel de archeologische begeleiding behoud ex situ is, zoals ook beschreven in § 6.2.3. van het PvE. Strikt genomen is er dan sprake van een archeologische begeleiding protocol opgraven (conform de destijds vigerende KNA 3.2).&lt;br&gt;&lt;p&gt;r zijn tijdens de proefsleuvenonderzoeken en archeologische begeleidingen meerdere archeologische vindplaatsen aangetroffen daterend uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd. Uit de onderzoeken is gebleken dat rekening dient te worden gehouden met bebouwingssporen en perceleringssporen uit de Nieuwe tijd vlak langs de dijk die zich in een goede fysieke toestand bevinden. Verder zijn greppels en kuilen, ophogings- en cultuurlagen uit de Volle en Late Middeleeuwen goed bewaard gebleven in een strook langs de dijk.&lt;br&gt;&lt;p&gt;Ook dient rekening te worden gehouden met de aanwezigheid van het voormalige dijklichaam zowel onder de huidige dijkophoging als op locaties waar deze anders liep dan de huidige dijk. Het dijklichaam van de historische dijk is op diverse locaties aangetroffen. Door de beperkte omvang en diepte van de waarnemingen kon deze niet overal even goed onderzocht of gedateerd worden. Ook dient rekening te worden gehouden met de aanwezigheid van wegdekken op (zomer)dijken of kades en parallel lopende dijksloten zoals aangetroffen op locatie 4.&lt;br&gt;&lt;p&gt;Er dient opgemerkt te worden dat de verschillende onderzoeken een vrij versnipperd beeld hebben opgeleverd van de activiteiten die zich langs de dijk hebben afgespeeld vanaf de Middeleeuwen.&lt;br&gt;De tijdens proefsleuvenonderzoek of archeologische begeleiding aangetroff en behoudenswaardige vindplaatsen zijn op drie locaties (onderzoekslocaties 14, 15 en 20) verder onderzocht door middel van opgravingen (Jordanov, 2017; Hesseling, in voorbereiding). Op de overige locaties was documentatie van archeologische sporen en vondsten lastig, enerzijds door beperkingen in omvang en diepte, anderzijds door de wijze van ontgraven en soms ook doordat het archeologisch team te laat op de hoogte was gesteld van de start van de werkzaamheden. Vooral de methode ‘passieve archeologische begeleiding’ is in de praktijk weinig zinvol gebleken. Vaak was het vlak reeds aangevuld met zand, verreden met zwaar materieel of ingedroogd en onleesbaar bij aankomst op locatie. De informatie die de begeleidingen hebben opgeleverd is hierdoor beperkt relevant voor de in het PvE geformuleerde onderzoeksvragen. Aanbeveling verdient het dan ook om bij vergelijkbare projecten de selectie van onderzoekslocaties op basis van vooronderzoek te verscherpen en dan niet zo zeer op basis van inhoudelijke kwaliteiten van eventuele vindplaatsen, maar wel op basis van praktische uitvoerbaarheid.&lt;br&gt;Het zou beter zijn om onderzoek te richten op de grotere ontgravingen en daar voorafgaand aan de civieltechnische werkzaamheden karterend en waarderen proefsleuvenonderzoek te laten uitvoeren.&lt;br&gt;Een goed initiatief van de Combinatie was om in het voortraject enkele locaties die in aanmerking kwamen voor een archeologische begeleiding voorafgaand aan de graafwerkzaamheden door middel van proefsleuven te laten onderzoeken.&lt;/p&gt;