DOI: 10.14457/tu.the.2022.1332
title: การสื่อสารเพื่อการประกอบสร้างอัตลักษณ์ของผู้หญิงที่ออกกำลังกายสร้างกล้ามเนื้อ

description: การวิจัยเรื่อง “การสื่อสารเพื่อการประกอบสร้างอัตลักษณ์ของผู้หญิงที่ออกกำลังกายสร้างกล้ามเนื้อ” มีวัตถุประสงค์เพื่อวิเคราะห์การสื่อสารเพื่อสร้างอัตลักษณ์ การสั่งสมทุนและการใช้ทุนร่างกายของผู้หญิงที่ออกกำลังกายสร้างกล้ามเนื้อ รวมถึงวิเคราะห์ปัจจัยที่ทำให้ผู้หญิงมีอำนาจในการสื่อสาร เพื่อต่อสู้ ต่อรองในบริบทการมีกล้ามเนื้อบนร่างกายของผู้หญิง ซึ่งผู้วิจัยใช้การศึกษาในรูปแบบวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ด้วยวิธีการสัมภาษณ์เจาะลึก (In-Depth Interview) การวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) และการสังเกตอย่างไม่มีส่วนร่วม (Non-participant observation) กลุ่มตัวอย่างจำนวน 7 คน โดยแบ่งกลุ่มตัวอย่างเป็น 2 กลุ่ม ได้แก่ ผู้หญิงที่ออกกำลังกายสร้างกล้ามเนื้อ เพื่อความพึงพอใจส่วนตัว จำนวน 4 คน และผู้หญิงที่ออกกำลังกายสร้างกล้ามเนื้อ เพื่อนำร่างกายไปต่อยอดเป็นทุนสัญลักษณ์ จำนวน 3 คน โดยผ่านการวิเคราะห์ภายใต้แนวคิดสื่อใหม่ แนวคิดอัตลักษณ์ ทฤษฎีสตรีนิยม และแนวคิดเรื่องทุนผลการศึกษาพบว่า การสร้างร่างกายทำให้ผู้หญิงมีอำนาจมากขึ้น แม้ครั้งหนึ่งเธอจะเคยสูญเสียอำนาจเพราะระบบทุนนิยมที่ทำให้เธอเกลียดร่างกายตนเอง ซึ่งอำนาจนั้นมาจากความรื่นรมย์ที่เธอรู้สึกว่าสามารถพิชิตชัยชนะเหนือสภาวะแปลกแยกระหว่างเธอกับร่างกายออกไปได้ และการที่ผู้หญิงกลุ่มนี้สร้างร่างกายด้วยตนเอง ส่งผลให้เธอได้ต่อสู้บนร่างกายของตนเองว่าผู้หญิงก็สามารถมีสิทธิ์หรือมีอำนาจเหนือร่างกายของเธอเองได้ และอีกด้านหนึ่งเพื่อเป็นการท้าทายวิถีของการจ้องมองว่าปกติผู้ชายมีอำนาจในการจ้องมองเรือนร่างของผู้หญิง แต่กรณีนี้พิสูจน์ว่าผู้หญิงก็มีอำนาจเช่นกัน ในการกำหนดให้ต้องมองมาที่ผู้หญิงเหมือนกัน อำนาจไม่ใช่ทางเดียว การที่ผู้หญิงมากำหนดให้มองที่ตนเองนั้นถือเป็นการต่อสู้รูปแบบหนึ่งของผู้หญิง และการที่ผู้หญิงเข้ามาในพื้นที่การออกกำลังกายสร้างกล้ามเนื้อ เพื่อสร้างร่างกายของตนเองให้ไปสู่ร่างกายที่คาดหวังนั้นต้องอาศัยทุนด้านต่าง ๆ อันได้แก่ ทุนวัฒนธรรม ทุนสังคม ทุนสัญลักษณ์ และทุนเศรษฐกิจ โดยเริ่มแรกผู้หญิงต้องมีชุดความรู้หรือทุนวัฒนธรรมเพื่อนำไปสู่การสร้างทุนร่างกายได้อย่างมีประสิทธิภาพ และการสั่งสมทุนร่างกายนั้นทำให้ผู้หญิงมีทุนสังคม นั่นคือการได้รู้จักกับผู้ที่อยู่ในแวดวงเดียวกันที่สามารถให้คำปรึกษา ซึ่งอยู่ในรูปแบบเครือข่ายทางสังคมของผู้หญิงชนชั้นกลางในพื้นที่ของการสร้างกล้ามเนื้อและเมื่อเกิดทุนสังคมแล้วย่อมเกิดทุนสัญลักษณ์ตามมา คือการที่ผู้หญิงกลุ่มนี้เริ่มเป็นที่รู้จัก ซึ่งทุนสัญลักษณ์ที่ถูกพัฒนามาจากทุนร่างกายนี้ยังสามารถต่อยอดไปเป็นทุนเศรษฐกิจที่อยู่ในรูปแบบรายได้ การเกิดทุนเศรษฐกิจได้ย้อนกลับไปสู่ผู้หญิง เห็นได้จากผู้หญิงสามารถใช้ทุนวัฒนธรรมและทุนสัญลักษณ์สนับสนุนหน้าที่การงานของตนเองได้ด้านการสื่อสารอัตลักษณ์ ในงานวิจัยนี้เป็นเรื่องของการที่ผู้หญิงกลุ่มนี้บอกตนเองว่าฉันคือใคร และก็มีมิติที่บอกว่าฉันคือใครในสายตาผู้อื่นเช่นกัน และอัตลักษณ์ที่ผู้หญิงกลุ่มนี้สื่อสารหลังจากสร้างกล้ามเนื้อ เป็นอัตลักษณ์ในทิศทางบวก กล่าวคือ การเป็นผู้หญิงที่มีสุขภาพและรูปร่างที่ดี เป็นที่ยอมรับของบุคคลอื่น ซึ่งอัตลักษณ์ครั้งนี้เมื่อเทียบกับการสร้างกล้ามเนื้อรูปแบบอื่นที่ผู้ชายสร้างหรือที่ผู้หญิงกลุ่มอื่นสร้างจะแตกต่างตรงที่ผู้หญิงกลุ่มนี้สร้างอัตลักษณ์แบบมีกล้ามเนื้อในร่างกายเพิ่มขึ้น แต่ไม่มากจนเกินไปอย่างนักเพาะกายเพื่อการแข่งขัน ผู้หญิงกลุ่มนี้มีการแสดงตัวตนของความเป็นผู้หญิงสร้างกล้ามเนื้อ และบางกลุ่มมีความเต็มใจที่จะเปิดเผยเรือนร่างต่อบุคคลทั่วไป โดยใช้ช่องทางสื่ออินสตาแกรมที่เป็นสื่อใหม่สื่อสารกับสาธารณชน ในทางกลับกัน ผู้หญิงที่ออกกำลังกายสร้างกล้ามเนื้อเพื่อความพึงพอใจส่วนตัวจะไม่ได้เน้นการเปิดเผยตัวตนผ่านสื่อใหม่ ด้วยเหตุผลที่ว่าต้องการสร้างร่างกายให้อยู่แต่ในพื้นที่การสร้างกล้ามเนื้อของตนเองเท่านั้น นอกจากนี้ ร่างกายยังเป็น “ตัวบทที่เปิด” (Open Text) กล่าวคือ ผู้หญิงจึงสามารถเข้ามาใช้สื่อสารได้ โดยอ้างความชอบธรรมของการเป็นเจ้าของร่างกายที่ต้องการจะสร้างอย่างไรก็ได้ นอกจากนี้ยังใช้เพื่อสื่อสารบอกตนเอง บอกคนอื่นในเรื่องที่เกี่ยวกับลักษณะร่างกาย และพื้นที่ของอินสตาแกรม ผู้หญิงสามารถลงรหัสความหมายได้เอง รวมถึงสามารถควบคุมพื้นที่ที่เป็นเรื่องส่วนตัวไปสู่สาธารณะ