DOI: 10.17026/dans-z68-3qfa
title: Archeologische Begeleiding Milieusanering Venkelstraat 8, Tholen, Gemeente Tholen

description: &lt;p&gt;Het archeologisch onderzoek is uitgevoerd in het kader van de vergunningprocedure voor de uitvoering van een milieusanering en de aanleg van een nieuwe PVC-afvoer naar de Venkelstraat, ter plaatse van de Venkelstraat 8 te Tholen (Gemeente Tholen). De oppervlakte van het plan- en onderzoeksgebied bedroeg circa 184 m².&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ter plaatse van het zuidelijke en centrale, inpandige deel van het plangebied werden op een hoger niveau - onder de subrecente schuurvloer en het bouwzand - al resten van laatmiddeleeuwse funderingen en/of ophoog- en leeflagen aangetroffen, op een diepte van 0.8 - 0.9 meter –NAP. Met name in het zuidwestelijke deel van het plangebied was er een circa 0.3 meter dikke sequentie aanwezig van dunne opgebrachte kleilagen en leeflagen met zelas. De dunne zelas bevattende laagjes kunnen worden beschouwd als depositie- en loopniveaus, terwijl de opgebrachte kleilagen eerder een egaliserende functie hadden. Dit depositieproces heeft twee tot drie keer plaatsgevonden en was in origine het resultaat van het realiseren van vloerniveaus van aangestampte aarde die tot het laatmiddeleeuwse pand behoorden, of ophogingen ter plaatse van de straatzone, eerder dan “naast” de straat waar de bebouwing zou kunnen worden verwacht. In het laatste geval waren deze lagen ouder dan de aangetroffen funderingen uit de 15de eeuw.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De top van de Afzettingen van Duinkerke IIIa werd aangetroffen op een diepte van circa 0.6 - 1.1 meter beneden het maaiveld (circa 1.35 - 1.55 meter –NAP). Het betrof matig gerijpt grijsbruine klei met roestvlekken (met zwart organische vlekken), die op een dieper niveau geleidelijk overging in grijze tot grijsbruine matig gerijpte zwak tot matig venige klei. De top van het Hollandveen werd in enkele boringen geregistreerd, op een diepte van circa 1.35 - 1.7 beneden het maaiveld (circa 2.15 - 2.33 meter –NAP). De top van het Hollandveen was niet veraard. Ter vergelijking: ter plaatse van de Venkelstraat en in een brandgang aan de overzijde van de Venkelstraat is bij een andere Archeologische Begeleiding de top van het (niet veraarde) Hollandveen al aangetroffen op een diepte van 1.28 meter –NAP. Dit is een hoogteverschil van circa 1 meter ten opzichte van de bij dit onderzoek aangetroffen top van het Hollandveen en dit is een indicatie dat het Hollandveen hier mogelijk is geërodeerd door de Afzettingen van Duinkerke IIIa.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;- Er zijn bij het onderzoek 27 archeologische sporen gedocumenteerd die zijn gedateerd in de Late Middeleeuwen en de Nieuwe Tijd. Het betrof kuilen, antropogene lagen, funderingen, water- of beerputten en sporen van - en gerelateerd aan - een riool dat van oorsprong stamt uit de 15de eeuw. De aangetroffen sporen kunnen in hoofdlijnen worden gedateerd in drie fasen: een laatmiddeleeuwse bewoningsfase vanaf circa 1400, een bewoningsfase vanaf circa de tweede helft van de 17de eeuw en een laatste fase vanaf circa 1800/ 1850 tot heden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ter plaatse van het oostelijke deel van het inpandige onderzoeksgebied was het belangrijkste spoor een gewelfd, gemetseld riool en diens voorganger; een op zijn minst uit de 15de eeuw stammende afwateringssloot of “open” riool. De aanwezigheid van de resten van de voormalige sloot was niet geheel onverwacht aangezien er ten noorden en ten zuiden van het plangebied op kaarten uit de 18de eeuw ook een open sloot wordt weergegeven. De kaarten uit de 16de en 17de eeuw zijn op dat punt minder gedetailleerd, maar zoals ook is aangegeven door de stadsarchivaris F. van den Kieboom, is er wel een perceelscheiding zichtbaar die mogelijk een sloot betreft.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Een belangrijke ontwikkeling ter plaatse van het plangebied was de aanleg van een gewelfd, gemetseld riool in de 17de eeuw, dat de functie van de middeleeuwse sloot overnam. De directe aanleiding voor de aanleg van het nieuwe riool was vermoedelijk de constructie van een nieuw gebouw ter plaatse van de sloot. Een transitie waarvan reeds aanwijzingen zichtbaar zijn op de kaarten uit de 17de eeuw - en in meer detail op de kaarten uit de 18de eeuw. Dit terwijl bijvoorbeeld op de minder gedetailleerde kaart van Feset uit 1595 geen aaneengesloten bebouwing aan de Venkelstraat wordt weergegeven, is dit op de kaart van Smallegange uit 1696 en van Hattinga uit 1744 wel het geval. Deze datering wordt ondersteund door het aardewerk dat is aangetroffen in de afdekkende laag, die voornamelijk vondstmateriaal uit de 17de eeuw bevatte.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Overige resten uit de Late Middeleeuwen, meer bepaald de 15de eeuw, zijn aangetroffen ter plaatse van twee verschillende zones: het zuidelijke deel van het plangebied, direct langs de Venkelstraat, waar toen vermoedelijk bebouwing aanwezig is geweest en ter plaatse van het noordelijke deel van het plangebied, waar de achtertuin of het erf heeft gelegen. Ter plaatse van de zone langs de Venkelstraat zijn de funderingen van een pand aangetroffen. Binnen het onderzoeksgebied is daarvan slechts een deel aangetroffen. De voorgevel en de westgevel van dat pand zijn niet aangetroffen. Het aangetroffen muurwerk vormde een ruimte van ongeveer 2.5 bij 6 meter, wat veel te klein is voor een woonruimte. Een verklaring voor het ontbreken van meer funderingen kan daarbij meerdere oorzaken hebben: de voorgevel lag buiten het plangebied (dichter op de straat), de westgevel lag verder naar het westen (buiten het plangebied), het gebouw was slechts deels op bakstenen gefundeerd en/of de structuur is grondig ontmanteld in de 17/ 18de eeuw.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In tegenstelling tot de laatmiddeleeuwse fase zijn er uit de 17de eeuwse fase, toen het gewelfde, gemetselde riool werd aangelegd, minder bewoningsrestanten aangetroffen. Het enige muurwerk uit die periode betreft een fundering aan de westrand van het gemetselde riool. Het is onduidelijk of dit segment de oostgevel of westgevel van een gebouw betreft. Op basis van de oude kaarten zijn beide opties namelijk mogelijk. Zo wordt op de kaart uit 1744 direct ten oosten van het riool een pand weergegeven. Dit komt het beste overeen met de locatie van het aangetroffen muurwerk. Op de (minder gedetailleerde kaart uit 1779 wordt het riool aan de oostzijde van een gebouw weergegeven. Het detailniveau van deze kaarten is echter niet altijd betrouwbaar en de mogelijkheid dat dit een oostgevel is, kan dus niet worden uitgesloten. Er kan wel worden geconcludeerd dat de voorgevel en de oude rooilijn toen dichter langs de straat hebben gelegen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Ter plaatse van de westelijke putwand zijn nog twee sporen aangetroffen waarvan de datering niet concreter kan worden bepaald dan in de Nieuwe Tijd. Het betreft vermoedelijk een uitbraakspoor van een fundering of kelder en een segment muurwerk dat alleen in de putwand zichtbaar was. Tevens werden ter plaatse van het noordelijke deel van het plangebied nog een beerput en een waterput aangetroffen, die in de tweede helft van de 19de-eeuw zijn gedateerd. Het kan echter niet worden uitgesloten dat deze sporen toch nog iets ouder zijn omdat ze alleen in het vlak zijn onderzocht. Sporen die duidelijk in de 18de eeuw kunnen worden gedateerd lijken te ontbreken.&lt;/p&gt;
description: Date Submitted: 2022-02-15