DOI: 10.17026/dans-zs4-se52
title: Van Swinderenstraat 69 te Balk (gem. De Fryske Marren)

description: &lt;p&gt;Het plangebied ligt op de overgang van het ten noorden gelegen klei- op veenlandschap naar het ten zuiden gelegen stuwwallenlandschap van Gaasterland. Het gebied bestaat uit keileem van de Formatie van Drente met daarop dekzand gerekend tot het Laagpakket van Wierden binnen de Formatie van Boxtel. Op het dekzand ligt over het algemeen veen dat wordt aangeduid als het Laagpakket van Griendtsveen. Het onderzoeksgebied raakt tussen 1500 en 500 v. Chr. bedekt met veen. Het plangebied is op de geomorfologische kaart gesitueerd binnen de bebouwde kom van Balk. Balk ligt op een grondmorene met welvingen (code 3L2)&lt;br&gt;Uit eerder uitgevoerde onderzoeken in de omgeving van het plangebied lijkt de bodem over het algemeen tot in het dekzand verstoord. Tijdens niet archeologische graafwerkzaamheden worden vondsten uit de Late Middeleeuwen – Nieuwe tijd gedaan en een gracht aangetroffen met vondsten uit de 16e en 17e eeuw.&lt;br&gt;Balk is een van oorsprong laatmiddeleeuwse streekdorp aan het water dat zich tot een komdorp met een kleinstedelijk karakter heeft ontwikkeld. Balk is rond 1300 ontstaan. Op de historische kaarten wordt ook zichtbaar dat het plangebied altijd bebouwd is geweest.&lt;br&gt;De oudste bewoningsfase betreft de periode Laat-Paeolithicum – Vroeg Neolithicum in het dekzandlandschap. Hoewel het dekzand een geschikte ondergrond vormde voor bewoning, zijn er geen waarnemingen bekend van archeologische resten op het dekzand uit de omgeving van het plangebied. Uit onderzoeken in de omgeving blijkt het dekzandlandschap over het algemeen verstoord te zijn. De verwachting op het aantreffen van archeologische resten wordt op basis van het bureauonderzoek dan ook middelhoog ingeschat. Indicatoren uit deze periode kunnen bestaan uit bewerkt en/of verbrand vuursteen, verbrande hazelnootdoppen en houtskoolconcentraties die kunnen wijzen op de aanwezigheid van haardplaatsen.&lt;br&gt;Vanaf het Neolithicum tot de Bronstijd komen de eerste landbouwers in het gebied voor. Deze landbouwers worden gekenmerkt door sedentaire nederzettingen. De nederzettingen werden vooral op hoge droge locaties in de nabijheid van water ontwikkeld. Tot nu toe zijn deze resten niet aangetroffen in de omgeving van het plangebied. Ook hiervoor geldt dat indien de top van het dekzand intact is en eventueel afgedekt door veen archeologische resten verwacht kunnen worden. Uit onderzoeken in de omgeving blijkt het dekzandlandschap over het algemeen verstoord te zijn. De verwachting op het aantreffen van archeologische resten wordt op basis van het bureauonderzoek dan ook middelhoog ingeschat. De resten die worden verwacht hebben vooral te maken met een sedentaire leefwijze, bijvoorbeeld nederzettingen, resten van agrarische activiteiten. Aanwijzingen voor nederzettingen bestaan uit paalgaten (huizen, spiekers, opstallen, schuren), greppels, waterputten met houten beschoeiingen, afvalkuilen en erfafscheidingen. De vondsten bij deze nederzettingen bestaan over het algemeen uit aardewerk, verbrand bot en metaal.&lt;br&gt;Vanaf de Bronstijd raakt het onderzoeksgebied evenals de omgeving overdekt met veen vanaf die periode is in het gebied bewoning niet meer mogelijk. &lt;br&gt;Pas vanaf de Late Middeleeuwen wordt het gebied ontgonnen en is bewoning weer mogelijk. De bebouwing lijkt tot in de 20e eeuw voornamelijk langs de Luts te hebben gelegen. Hier worden dan ook stadsophogingslagen verwacht met daarin mogelijk nog bewoningsresten vanaf de Late Middeleeuwen. Het kan hier gaan om resten van bewoning, zoals funderingen, (water)putten, greppelsystemen en huisplattegronden van boerderijen of losse huisplaatsen. Rondom de bebouwing kunnen er sporen van agrarisch landgebruik aanwezig zijn. In de stadsophogingslaag kunnen archeologische resten van verschillende afmetingen aanwezig zijn. Het kan gaan om gebruiksobjecten van aardewerk, bot, metaal en hout, maar ook kleinere aanwijzingen zoals houtskool en fosfaatvlekken. Op basis van de bestudeerde historische kaarten wordt duidelijk dat het plangebied al vanaf het begin van de 18e eeuw bebouwd is. Het plangebied behoort dan ook tot de oude bewoningskern van Balk. De bebouwing binnen het plangebied kan wel voor verstoring van oudere resten hebben gezorgd. Het plangebied heeft op basis van het bureauonderzoek dan ook een middelhoge verwachting op het aantreffen van archeologische resten vanaf de Late Middeleeuwen.&lt;br&gt;Op basis van de middelhoge verwachting op het aantreffen van archeologische resten is een verkennend booronderzoek uitgevoerd voor het plangebied. Voor het verkennende booronderzoek is uitgegaan van 6 boringen per hectare, waarbij het minimumaantal van 6 boringen geldt voor plangebieden kleiner dan 1 hectare.&lt;br&gt;Uit het booronderzoek komt naar voren dat in het plangebied recent opgebrachte lagen op stadsophogingslagen op dekzand liggen. In het dekzand is een podzolbodem waargenomen.&lt;br&gt;Op basis van de resultaten van het zowel het bureau- als veldonderzoek, kan worden geconcludeerd dat de archeologische verwachtingswaarde voor het plangebied blijft staan. De kans bestaat dat in het plangebied archeologische resten aanwezig zijn in de top van het dekzand en het bovenliggende stadsophogingspakket. Het plangebied ligt binnen de historische kern van Balk en bevat stadsophogingslagen. Hierin kunnen nog archeologische resten voorkomen uit de Late Middeleeuwen - Nieuwe tijd zoals hierboven beschreven. Aangezien het plangebied een omvang van 185m2 heeft is het niet zinvol in het plangebied een proefsleuvenonderzoek uit te voeren. Geadviseerd wordt dan ook gelijktijdig met het verwijderen van de funderingen van de bestaande bebouwing en het uitgraven van de (eventuele) bouwkuip ten behoeve van de nieuwbouw een opgraving (variant archeologische begeleiding) uit te voeren. Tijdens dit onderzoek kunnen de aanwezige archeologische resten gedocumenteerd worden. Voor een opgraving (variant archeologische begeleiding) is een goedgekeurd Programma van Eisen (PvE) nodig. &lt;br&gt;De top van het onderliggende dekzand ligt over het algemeen op 1 – 1,25 m -mv. Voor de nieuwbouw wordt een vloer op zand aangebracht met een vorstrand. Alleen de vorstrand wordt verdiept aangelegd op circa 80 cm -mv. Het dekzandpakket zal dan ook niet verstoord worden en heeft een buffer van circa 0,2 – 0,5 m . Eventuele aanwezige archeologische resten in de top van het dekzand zullen dan ook niet verstoord worden en bewaard blijven. Voor de top van het dekzand is dan ook geen nader archeologisch onderzoek nodig.&lt;/p&gt;