DOI: 10.17026/dans-26z-sfxn
title: Oude Terborgseweg, Leliestraat en (verlengde) Asterstraat te Doetinchem, gemeente Doetinchem
title: Archeologisch gecombineerd verkennend en karterend booronderzoek

description: &lt;p&gt;Archeologische verwachting&lt;br&gt;De archeologische beleidskaart van de gemeente Doetinchem vormt het uitgangspunt van het huidige onderzoek. Deze kaart is mede gebaseerd op de geomorfologische kaart (archeologische waarden- en verwachtingskaart) van de gemeente Doetinchem. Volgens deze kaart ligt het plangebied binnen de hogere delen/ruggen van het rivierduinenlandschap, waarbij binnen het westelijke en centrale deel van het plangebied een dun plaggendek voorkomt en in het oostelijke deel van het plangebied een dik (dikker) plaggendek voorkomt. De rivierduinen zijn gevormd langs de noordoostzijde van het dal van de Oude IJssel, bovenop het zogenaamde Laagterras, tijdens de laatste koude periode (het Jonge Dryas, 12.750 tot 11.755 jaar geleden), aan het einde van de laatste ijstijd (het Weichselien). Deze afzettingen behoren tot de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Delwijnen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Rivierduinen vormen relatief hoog gelegen terreinen in de nabijheid van stromend water, in dit geval de Oude IJssel. Dergelijke locaties waren in het verleden een aantrekkelijke plek voor zowel Jagers-verzamelaars als Landbouwers. Voor (pre)historische boeren dient een onderscheid gemaakt te worden tussen vruchtbare en minder vruchtbare rivierduinen. Delen van de rivierduinen waren te droog om landbouw op te bedrijven. Daar waar de bodem echter vochtig genoeg was voor landbouw vormden de rivierduinen een aantrekkelijke vestigingslocatie voor landbouwers. De verwachte aanwezigheid van een plaggendek binnen het plangebied geeft aan dat de betreffende rivierduin reeds voor de grootschalige ingrepen in het geohydrologisch systeem in agrarisch gebruik was. Op basis van dit gegeven mag worden aangenomen dat het plangebied altijd een gunstige locatie heeft gevormd voor landbouwers. De rivierduinen, en de overgangen naar de lager gelegen beek- en rivierdalen, hebben dan ook een hoge archeologische verwachtingswaarde. Dit wordt dan ook weergegeven op de archeologische beleidskaart van de gemeente Doetinchem. Volgens deze kaart ligt het plangebied binnen een gebied met een hoge archeologische verwachting voor resten uit alle archeologische perioden (AWV categorie 6).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Archeologische resten worden verwacht in het te verwachten (matig) dikke plaggendek (Aa-horizont) en in de top van de rivierduinafzettingen (top van een afgedekte moderpodzolbodem (bij rivierduinen vaak aangegeven als een vorstvaaggrond, maar betreft feitelijk een bruine bosgrond) of restant hiervan). De vondstenlaag is opgenomen onderin het plaggendek; hier wordt ook wel van ‘cultuurlaag’ gesproken: een doorwerkte oude bodem tussen het plaggendek en de ongeroerde ondergrond met kleine fragmenten aardewerk, natuursteen, vuursteen en houtskool. Archeologische sporen (uitgezonderd diepe paalsporen en waterputten) zullen zich bevinden tot ongeveer 25 cm in de top van de C-horizont. De diepteligging van de vondstenlaag is afhankelijk van de dikte van het plaggendek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten inventariserend veldonderzoek&lt;br&gt;Uit de resultaten van het inventariserend veldonderzoek (IVO, gecombineerd verkennende en karterende fase) blijkt dat de bodemopbouw binnen het overgrote deel van het plangebied reeds (diep) verstoord is door moderne bodemingrepen. Het oorspronkelijke/van nature gevormde bodemprofiel is hierbinnen volledig vergraven, reikend tot ieder geval de oorspronkelijke top van de 1C-horizont (rivierduinafzettingen), maar waarschijnlijk veelal dieper. De verstoringsdiepte varieert van minimaal 110 tot maximaal 250 cm -mv, met een gemiddelde verstoringsdiepte tot circa 170 cm -mv. De ge-roerde/verstoorde laag bestaat uit variërend van donkergrijsbruin tot donkerbruin tot beigebruin tot geelbeige gekleurd, zwak tot matig humeus, zwak siltig, matig fijn zand en is vaak vermengd met recent baksteen en puin. Het gaat zowel om deels teruggestorte grond/teruggestort plaggendek als gestort bouwzand/cunetzand. Onder het verstoringsniveau komt direct de 1C-horizont voor, in de vorm van beigebruin tot beigegeel gekleurd, zwak siltig, matig grof rivierduinzand. De diepe verstoringen zijn meest waarschijnlijk veroorzaakt tijdens de bouw van de voormalige flats binnen het plangebied, dan wel de sloop hiervan.&lt;br&gt; &lt;br&gt;Op basis van de resultaten van het booronderzoek lijkt alleen in het uiterst zuidoostelijke deel van het plangebied recente bodemverstorende ingrepen zich te beperken tot de bovengrond (eerste 50 cm). Hieronder komt tot circa 120 cm -mv het onverstoorde deel van een plaggendek voor, bestaande uit donkergrijsbruin gekleurd, matig humeus, zwak siltig, matig grof zand. Vervolgens bevindt zich tussen circa 120 en 170 cm -mv het resterende deel van het van nature gevormde holtpodzolprofiel voor, in de vorm van de 1Bws1/2- en de BC-horizont. Op basis van deze boringen zal het archeologisch niveau, waarop archeologische sporen goed zichtbaar zullen zijn (op de overgang van de 1BC- naar de C-horizont), zich bevinden tussen 140 en 170 cm -mv. Voor het plaggendek mag verwacht worden dat deze is opgebracht vanaf de tweede helft van de 18e eeuw en waarschijnlijk eerder. Op basis van de dikte van het plaggendek betreft het aanwezige bodemprofiel in het uiterst zuidoostelijke deel van het plangebied een hoge enkeerdgrond. Waarschijnlijk is binnen het gehele plangebied sprake geweest van dit bodemprofiel.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Juist in het uiterst zuidoostelijke deel van het plangebied is in zowel het plaggendek als in de onderliggende top van de rivierduinafzettingen fragmenten met potgruis gemagerd handgevormd aardewerk aangetroffen, daterend uit de IJzertijd. Eerder uitgevoerd proefsleuvenonderzoek heeft tevens aangetoond dat er in het terreindeel ten zuiden van de Asterstraat nederzettingssporen aanwezig zijn.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Verder zijn in de boringen gezet in het centraal-noordelijke deel van het plangebied, waar bodemverstorende ingrepen hebben plaatsgevonden, in de geroerde/verstoorde laag een fragment witbakkend aardewerk (Nieuwe tijd B/C), een fragment grijsbakkend aardewerk (Late-Middeleeuwen B) een fragment witbakkend aardewerk (Nieuwe tijd B/C) en enkele fragmenten/brokjes verbrande leem aangetroffen. De resten (ligging ex-situ) kunnen een aanwijzing zijn voor een archeologische vindplaats, anderzijds kunnen deze resten ook van elders zijn aangevoerd (buiten het plangebied). Binnen het overgrote deel van het plangebied zal een in het verleden eventueel aanwezige archeologische vindplaats reeds zijn verstoord ten gevolge van moderne bodemverstorende ingrepen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie&lt;br&gt;Op basis van zowel de resultaten van onderhavig onderzoek als van het eerder uitgevoerde proefsleuvenonderzoek moet worden geconcludeerd dat er in ieder geval in het terreindeel ten zuiden van de Asterstraat sprake is van een archeologische vindplaats. Het kan gaan om (een deel van) een nederzettingscomplex of huisplaats (Landbouwers) van het complextype 4c (boerderijplattegrond uit de IJzertijd). Zeer waarschijnlijk gaat het om een restant van een archeologische vindplaats die aansluit op de nederzettingsrestanten uit de IJzertijd die ten zuiden/zuidoosten tijdens eerder uitgevoerd archeologisch onderzoek zijn opgegraven (betroffen sporen van spiekers en kuilen, zogenaamde off-site-structuren). Op basis van de boringen waar een intact bodemprofiel is aangetroffen ligt de top van de vondstenlaag direct onder het plaggendek, vanaf gemiddeld 120 cm -mv. De meeste archeo-logische resten en sporen zullen naar verwachting worden aangetroffen tussen circa 120 en 170 cm -mv, in de Bhe- en BC-horizont. Archeologische sporen zullen goed zichtbaar zijn op de overgang van de BC- naar de C-horizont, op een diepte van circa 170 cm -mv.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Door de voorgenomen ingreep (nieuwbouw van woningen) zal in ieder geval binnen het terreindeel ten zuiden van de Asterstraat de aanwezige archeologische vindplaats worden verstoord. De archeologische laag begint direct onder het plaggendek, dat een dikte heeft van circa 120 cm. De archeologische vindplaats zal bij de graafwerkzaamheden, ten behoeve van de aanleg van de bouwput en de aanleg van nutsvoorzieningen, worden verstoord. Het wordt zeer waarschijnlijk geacht dat het gaat om een behoudenswaardige archeologische vindplaats.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het merendeel van het plangebied (het terrein ten noorden van de Asterstraat, waar voorheen hoogbouwflats hebben gestaan), waar de bodem reeds (diep) verstoord is en het van nature gevormde bodemprofiel volledig ontbreekt, zijn er ten aanzien van de voortgaande planuitvoering geen consequenties op het gebied van archeologie.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectieadvies&lt;br&gt;Op grond van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek geldt voor het terreindeel ten zuiden van de Asterstraat de aanbeveling om een vervolgonderzoek te laten uitvoeren. Behoud van de aanwezige en zeer waarschijnlijk behoudenswaardige archeologische vindplaats zal niet mogelijk zijn bij een niet aangepaste uitvoering van de huidige plannen. Geadviseerd worden om een vervolgonderzoek te laten uitvoeren in de vorm van een proefsleuvenonderzoek (IVO-P) met een mogelijke doorstart naar een opgraving. Een advieskaart voor de ligging van de aan te leggen proefsleuven wordt weergegeven in figuur 9. Vanuit praktische overwegingen kan is de proefsleuf in het terreindeel ten zuiden van de Asterstraat zo georiënteerd dat deze binnen de bouwvlakken vallen, waardoor met een eventuele doorstart naar een definitieve opgraving direct de bouwputten voor de nieuwbouwwoningen uitgegraven kunnen worden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het proefsleuvenonderzoek (IVO-P) met een mogelijke doorstart naar een opgraving dient een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld, waarin beschreven staat op welke wijze het onderzoek uitgevoerd dient te worden. Dit PvE dient te worden beoordeeld door het bevoegd gezag (gemeente Doetinchem).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het terreindeel ten noorden van de Asterstraat, waar de bodem reeds (diep) verstoord is en het van nature gevormde bodemprofiel volledig ontbreekt, wordt geadviseerd geen vervolgonderzoek te laten uitvoeren. Ter plaatse is de oorspronkelijke bodemopbouw diep verstoord/uitgegraven.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Dit selectieadvies is voorgelegd aan het bevoegd gezag in kwestie, Burgemeester en Wethouders van de gemeente Doetinchem en door middel van een selectiebesluit als zodanig bekrachtigd (beoordeling archeologisch rapport door de heer drs. M. Kocken, Regionaal Archeoloog Omgevingsdienst Achterhoek, d.d. 17 maart 2015 en aanvullend op 26 maart 26 2015, zaaknummer S2015-0142 en S2015-0142a). Met bovenstaand selectieadvies wordt ingestemd, waarbij opgemerkt dat de geprojecteerde proefsleuf ten noorden van de Asterstraat eveneens als controlesleuf dient te worden aangelegd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Over de vrijgave van (de rest van) het plangebied kan niet eerder een definitief advies worden afgegeven dan nadat de tussentijdse onderzoeksresultaten van het proefsleuvenonderzoek bekend zijn. Wel wordt aangenomen dat de zone van de gesloopte flats geen gravend vervolgonderzoek meer behoeft, behoudens dat deel waar nu de proefsleuf ten noorden van de Asterstraat is gepland.&lt;/p&gt;
description: &lt;p&gt;Archeologisch gecombineerd verkennend en karterend booronderzoek&lt;/p&gt;
description: Date Accepted: 2015-03-27
description: Date Accepted: 2015-03-27
description: Date Submitted: 2015-03-27