DOI: 10.14457/tu.the.2023.651
title: ความรับผิดเพื่อความชำรุดบกพร่องในสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิในซอฟต์แวร์

description: ในปัจจุบันเครื่องคอมพิวเตอร์นั้นไม่สามารถทำงานได้ด้วยตัวเองเพียงลำพังโดยปราศจากซอฟต์แวร์ซึ่งเป็นชุดข้อมูลหรือคำสั่งที่เรียบเรียงโดยผู้พัฒนาโปรแกรมเป็นภาษาเฉพาะที่ใช้กับอุปกรณ์คอมพิวเตอร์ ซอฟต์แวร์ถูกนำมาใช้งานอยู่ในทุกแขนงสาขา ไม่ว่าจะเป็นทางด้านการศึกษา ด้านธุรกิจ ด้านคมนาคม และด้านวิทยาศาสตร์ จึงเกิดเป็นนิติสัมพันธ์ระหว่างเจ้าของลิขสิทธิ์ ผู้อนุญาตและผู้ใช้งานซอฟต์แวร์ในฐานะผู้รับอนุญาตในสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิในซอฟต์แวร์ ในประเทศไทยไม่ได้มีกฎหมายที่บัญญัติไว้อย่างชัดเจนและเฉพาะเจาะจงอันเกี่ยวกับสิทธิ หน้าที่และความรับผิดระหว่างบุคคลที่เกี่ยวข้อง ทั้งเจ้าของลิขสิทธิ์ ผู้อนุญาต หรือผู้รับอนุญาตในสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิในซอฟต์แวร์ โดยเฉพาะในเรื่องของความรับผิดอันเกิดจากความชำรุดบกพร่องของซอฟต์แวร์ที่ผู้ใช้งานซอฟต์แวร์ไม่สามารถใช้งานซอฟต์แวร์ได้ตามความมุ่งหมายแห่งสัญญา กฎหมายของประเทศไทยในเรื่องความรับผิดเพื่อความชำรุดบกพร่องของซอฟต์แวร์ยังไม่ได้มีการบัญญัติไว้อย่างเฉพาะถึงหลักเกณฑ์ความรับผิดของผู้ที่เกี่ยวข้องและไม่ปรากฏคำพิพากษาของศาลฎีกาที่วินิจฉัยถึงความรับผิดในความชำรุดบกพร่องของซอฟต์แวร์ระหว่างบุคคลที่เกี่ยวข้องในสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิในซอฟต์แวร์โดยตรง ผู้เขียนทำการศึกษาเปรียบเทียบสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิในซอฟต์แวร์กับสัญญาอื่นในลักษณะของเอกเทศสัญญาตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ เพื่อกำหนดหลักเกณฑ์ความรับผิดในความชำรุดบกพร่องของซอฟต์แวร์เพื่อคุ้มครองและเป็นธรรมแก่ผู้ใช้งานซอฟต์แวร์มากที่สุด โดยเฉพาะความรับผิดของผู้อนุญาตต่อผู้ใช้งานซอฟต์แวร์ และมุ่งศึกษาถึงความหมายและหลักเกณฑ์ความรับผิดของชำรุดบกพร่อง รวมถึงศึกษาเปรียบเทียบความรับผิดเพื่อความชำรุดบกพร่อง โดยเฉพาะผู้อนุญาตต่อผู้ใช้งานซอฟต์แวร์ตามกฎหมายต่างประเทศเพื่อนำมาปรับใช้แก่กฎหมายไทย ผลการศึกษาพบว่าในสหราชอาณาจักรและสหรัฐอเมริกามีการบัญญัติกฎหมายที่สามารถใช้กับสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิในซอฟต์แวร์ได้โดยตรง ได้แก่ Consumer Rights Act 2015 และ Uniform Computer Information Transactions Act ตามลำดับ กฎหมายทั้งสองฉบับได้มีการกำหนดความรับผิดของคู่สัญญาไว้เป็นการเฉพาะ จะมีทั้งส่วนที่กำหนดหน้าที่และความรับผิดอันเกี่ยวกับความชำรุดบกพร่องของซอฟต์แวร์ในลักษณะใกล้เคียงกับสัญญาซื้อขาย ส่วนที่กำหนดหน้าที่และความรับผิดตามลักษณะเฉพาะของสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิในซอฟต์แวร์ เช่น มาตรฐานความเหมาะสมแก่การใช้ประโยชน์โดยทั่วไปของซอฟต์แวร์ที่ต้องอยู่ในมาตรฐานธรรมดาที่ใช้กับซอฟต์แวร์ประเภทนั้น มาตรฐานทางวิชาชีพซึ่งประเมินจากมาตรฐานในการทดสอบซอฟต์แวร์เป็นไปอย่างเหมาะสมหรือใช้ความสามารถอย่างสมเหตุสมผล เพื่อให้ซอฟต์แวร์เหมาะสมแก่การใช้ประโยชน์ของผู้ใช้งานซอฟต์แวร์ การปรับปรุงแก้ไขซอฟต์แวร์ภายหลังการส่งมอบ รวมถึงมาตรการเยียวยาที่มีความชัดเจนต่อผู้ใช้งานซอฟต์แวร์อันเกิดจากความชำรุดบกพร่องของซอฟต์แวร์ เพื่อเป็นการแก้ปัญหา ผู้เขียนจึงได้เสนอการใช้การตีความความหมายของความชำรุดบกพร่องว่าไม่จำต้องมีความเสียหายทางกายภาพ แต่ทรัพย์สินนั้นขาดคุณสมบัติอันพึงมีตามสัญญา ส่วนประเด็นลักษณะของสัญญาอนุญาตให้ใช้สิทธิ์ในซอฟต์แวร์ ผู้เขียนเห็นว่ามีลักษณะเป็นสัญญาเช่า การกำหนดความรับผิดเพื่อความชำรุดบกพร่องของซอฟต์แวร์จึงเป็นไปตามความรับผิดเพื่อความชำรุดบกพร่องตามสัญญาเช่า ทั้งนี้ เพื่อให้กฎหมายในเรื่องวัตถุแห่งสัญญาเช่าเกิดความชัดเจนมากขึ้น ผู้เขียนเห็นว่าควรแก้ไขบทบัญญัติกฎหมาย โดยเพิ่มเติมมาตรา 537 วรรคสองว่าวัตถุมีรูปร่างและวัตถุไม่มีรูปร่าง ย่อมสามารถเช่าได้ นอกจากนั้นผู้เขียนเสนอให้มีการแก้ไขบทบัญญัติกฎหมาย เพื่อเพิ่มการเยียวยาหรือการชดเชยความเสียหายอันเกิดจากความชำรุดบกพร่องให้มีความชัดเจนเพียงพอในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ โดยเพิ่มมาตรา 472/1 มาตรา 472/2 มาตรา 472/3 สำหรับความรับผิดและการเยียวยาในความชำรุดบกพร่องซึ่งบทบัญญัติดังกล่าวนำไปใช้ในความรับผิดเพื่อความชำรุดบกพร่องของซอฟต์แวร์ เพื่อเยียวยาคู่สัญญาฝ่ายที่เสียหาย