DOI: 10.14457/tu.the.2016.933
title: ภาษีทรัพยากรแร่

description: ทรัพยากรแร่เป็นทรัพยากรธรรมชาติชนิดหนึ่งที่เมื่อขุดเจาะขึ้นมาใช้แล้วย่อมทำให้ทรัพยากรนั้นหมดสิ้นไปประกอบกับทรัพยากรแร่มีความสำคัญต่อสังคมมนุษย์ในฐานะวัตถุดิบพื้นฐานของสังคมมนุษย์ความต้องการใช้ทรัพยากรแร่จึงเพิ่มขึ้นสอดคล้องกับการพัฒนาสังคมมนุษย์ จากการศึกษาพบว่าประเทศไทยเป็นประเทศหนึ่งที่มีทรัพยากรแร่หลากหลายชนิด บุคคลใดจะแสวงหาประโยชน์จากทรัพยากรแร่นั้นได้ก็ต่อเมื่อได้รับอนุญาตจากรัฐผู้เป็นเจ้าของทรัพยากรนั้นแล้ว แต่การอนุญาตให้แสวงหาสิทธิจากทรัพยากรแร่แก่ผู้ประกอบการนั้น ย่อมทำให้รัฐต้องสูญเสียทรัพยากรแร่นั้นไป  ขณะที่ผู้ประกอบการได้รับอนุญาตให้แสวงหาสิทธิจากทรัพยากรแร่ ผู้ประกอบการมีสิทธิที่จะเข้าถือครองและแสวงหาประโยชน์จากทรัพยากรแร่นั้นภายในระยะเวลาที่รัฐกำหนด ซึ่งทำให้ผู้ประกอบการมีสิทธิที่จะจำหน่าย จ่าย โอน หรือก่อการเคลื่อนไหวแห่งสิทธิใดๆในทรัพยากรแร่นั้นได้อย่างไม่จำกัด โดนปราศจากการแข่งขันในเชิงพาณิชย์เพราะสิทธิดังกล่าวมีลักษณะเป็นการผูกขาด ดังนั้นการประกอบธุรกิจเหมืองแร่จึงแตกต่างจากการประกอบธุรกิจประเภทอื่น รายรับจากการประกอบธุรกิจเหมืองแร่ภายหลังจากที่ได้รับอนุญาตแล้วนั้นเป็นรายรับที่สูงกว่ารายรับจากธุรกิจพาณิชย์ประเภทอื่นจึงเรียกรายรับนี้ว่า “ค่าเช่าทางเศรษฐกิจ” ผลตอบแทนของรัฐจากการที่รัฐต้องสูญเสียทรัพยากรแร่นั้นไป มีสามประการกล่าวคือ ค่าธรรมเนียม ค่าภาคหลวงและภาษีเงินได้ จากการศึกษาพบว่าการจัดเก็บค่าธรรมเนียมอันเกิดจากการให้สิทธิในการแสวงหาสิทธิจากทรัพยากรแร่ ไม่ถือเป็นรายรับของรัฐโดยตรงเพราะการจัดเก็บค่าธรรมเนียมมีวัตถุประสงค์เพื่อการบริหารของรัฐเท่านั้น ส่วนรายรับจากค่าหลวงแร่เกิดขึ้นเมื่อผู้ประกอบการขุดเจาะทรัพยากรแร่ขึ้นมาแล้วผู้ประกอบการต้องจ่ายค่าภาคหลวงให้แก่รัฐภายใต้พระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560 มาตรา 131 และมาตรา 132 ประกอบกับกฎกระทรวงกำหนดอัตราค่าภาคหลวง พ.ศ. 2550 ซึ่งการจัดเก็บค่าภาคหลวงแร่ของประเทศไทยมีการจัดเก็บตามมูลค่าต่อร้อยละ โดยแยกอัตราการจัดเก็บเป็น 2 รูปแบบคือแบบอัตราก้าวหน้าและแบบอัตราคงที่ตามชนิดของแร่ที่กำหนดไว้ในกฎกระทรวงว่าด้วยการกำหนดอัตราค่าภาคหลวง ซึ่งจะไม่เกินอัตราร้อยละ 30 ตามพระราชบัญญัติแร่ พ.ศ. 2560  อย่างไรก็ตามการจัดเก็บค่าภาคหลวงนั้นมีสิทธิการลดหย่อนซึ่งแร่หนึ่งชนิดสามารถอาศัยสิทธิเพื่อลดหย่อยได้หลายประการพร้อมกัน หากเข้ากรณีลดหย่อนหลายประการ จึงทำให้มาตรการการจัดเก็บค่าภาคหลวงของประเทศไทยไม่อาจขจัดค่าเช่าทางเศรษฐกิจได้  สำหรับรายรับจากการจัดเก็บภาษีเงินได้นิติบุคคลนั้น การประกอบธุรกิจเหมืองแร่โดยบริษัทหรือห้างหุ้นส่วนนิติบุคคล มีเงินได้พึงประเมินที่เกิดขึ้นจากการประกอบธุรกิจเหมืองแร่ถือเป็นเงินได้พึงประเมินตามมาตรา 40(8) ซึ่งภาษีเงินได้นิติบุคคลนั้นมีอัตราภาษีต่ำเพียงร้อยละ 20 ของกำไรสุทธิ  จากเครื่องมือการจัดเก็บรายรับของรัฐจากการประกอบธุรกิจเหมืองแร่ดังกล่าวพบว่ารัฐไม่ได้รับผลตอบแทนเพียงพอจากการที่รัฐต้องสูญเสียทรัพยากรแร่ไป นอกจากนี้การจัดเก็บค่าภาคหลวงของประเทศไทยจะเก็บตามมูลค่าต่อร้อยละ โดยเก็บจากแร่ทุกชนิดตามอัตราที่กำหนดไว้ในกฎกระทรวงซึ่งไม่เกินอัตราร้อยละ 30 การจัดเก็บค่าภาคหลวงดังกล่าวไม่คำนึงถึงความเสี่ยงที่ผู้ประกอบการต้องแบกรับ เช่น ทุนการประกอบการ การผลิต ราคาแร่ที่แปรผัน ความเสี่ยงที่จะไม่พบสินแร่ เป็นต้น ซึ่งรัฐไม่ต้องแบกรับความเสียงดังกล่าวมาตรการการจัดเก็บค่าภาคหลวงจึงไม่มีลักษณะเป็นการส่งเสริมการลงทุน ผู้เขียนขอเสนอให้มีการจัดเก็บรายรับจากการประกอบธุรกิจเหมืองแร่โดยใช้วิธีภาษีเงินได้พิเศษเพื่อเป็นมาตรการควบคุมจำนวนทรัพยากรที่ขุดขึ้นมา ทั้งนี้ภาษีเงินได้พิเศษดังกล่าวควรยอมให้ผู้ประกอบการสามามารถยกยอดผลขาดทุนที่เกิดขึ้นจากการประกอบได้หลายรอบจนกว่าผลขาดทุนจะเหลือศูนย์และยอมให้หักเครดิตภาษีเพื่อฟื้นฟูสภาพแวดล้อม โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อรัฐจะได้ไม่ต้องดำเนินการฟื้นฟูสภาพแวดล้อมโดยเสียงบประมาณของรัฐเอง นอกจากนี้ควรกำหนดให้รายจ่ายดอกเบี้ยเป็นรายจ่ายต้องห้ามเช่นเดียวกับภาษีเงินได้ปิโตรเลียม