DOI: 10.17026/ar/ynvkhi
title: Wonen achter de Oudezijds Voorburgwal (AAR 60)
title: Archeologische opgraving Oudezijds Armsteeg, Amsterdam (2008)

description: In de zomer van 2008 heeft Bureau Monumenten & Archeologie een archeologische opgraving uitgevoerd op de Oudezijds Armsteeg 6-14. Deze percelen waren gelegen achter de Warmoesstraat, de hoofdstraat van het oudste deel van de middeleeuwse kern van Amsterdam.
Het archeologisch onderzoek heeft 132 sporen en structuren opgeleverd waarmee tal van details over zes eeuwen gebruiks- en bebouwingsgeschiedenis van de locatie zijn achterhaald. Er kunnen drie fasen worden onderscheiden: Ophogingen tot ca. 1400, houtbouw uit de periode 1400-1600 en steenbouw uit de periode 1600-1900.

Aangezien in de opgravingsput geen resten van een wal of gracht voorkwamen, valt de zone tot 20 m bezuiden de Oudezijds Armsteeg af als mogelijk waltracé. Uit de bodemlagen en het daarbij behorende (keramiek)afval kon worden afgeleid dat het terrein rond het midden van de 14de eeuw in gebruik is genomen. Het veenmaaiveld werd opgehoogd met vondstloze klei en veenzoden (S 40, 121, 122). Een tweede ophoging uit de tweede helft van de 14de eeuw bestond uit soortgelijke zoden, plaatselijk vermengd met afval (S 77, 78). De vondsten uit de ophoging wezen op een lokale afvaldump en niet op een stort van verzameld huisvuil dat per kar uit andere delen van de stad was aangevoerd. In de 15de eeuw werd het terrein nogmaals opgehoogd met klei-, veen- en mestpakketten (S 67, 84, 129, 130). Hierin bevond zich ook het afval van een leerbewerker, herkenbaar aan een grote hoeveelheid leersnippers.

Rond 1416 werd op Oudezijds Armsteeg 12 een houten huis gebouwd waarvan de zuidoosthoek is opgegraven. Het gedeeltelijke behoud van de vroeg-15de-eeuwse
fundering was opmerkelijk, aangezien andere archeologische sporen uit de periode erna tot in de vroege 17de eeuw volledig ontbraken vanwege fikse bodemverstoringen. Wel was op het achterterrein een 15de-16de-eeuwse beerkuil (S 63) bewaard gebleven. Tussen de huizen op de percelen 12 en 14 was een 0,50 m brede strook opengelaten, namelijk de osendrop of druipstrook. Het oudste houten huis (12 x 6 m) op Oudezijds Armsteeg 14 dateerde uit het einde van de 14de eeuw. Ook deze wanden hadden een slietenfundering. Van het opgaande werk resteerde één staander van de oostelijke zijgevel. Het huis had een leemvloer met achterin een ingegraven houten beerput (S 37). Een dergelijke sanitaire voorziening was een noviteit aan het eind van de 14de eeuw. Het huis is waarschijnlijk halverwege de 15de eeuw vervangen door nieuwbouw. Hiervoor werd een nieuwe slietenfundering aangelegd. De vloer was geplaveid met rode plavuizen. Op het achterterrein van dit huis is geen beerput aangetroffen, maar wel een beerkuil (S 36) met vondsten uit de tweede helft van de 15de eeuw tot het derde kwart van de 16de eeuw. Van de vroegste bebouwing op Oudezijds Armsteeg 20 waren alleen restanten van een mogelijk 16de-eeuwse plavuizenvloer en een bakstenen beerput uit de periode 1475-1525 (S 23).

De opgraving wees uit dat op nr. 12 aan het eind van 16de of het begin van de 17de eeuw nieuwbouw verrees met een geheel nieuwe fundering. In de eerste helft van
de 17de eeuw kwam er op het achterterrein nog een gebouw met een kelder bij. De
kelder werd in de late 17de- of 18de eeuw vernieuwd en op een open ruimte aan de oostzijde werd een waterkelder gebouwd. Bij de verbouwing en nieuwbouw van
het bakkerijcomplex in 1897 werden de kelder en de waterkelder volgestort met puin. 

Ook het huis op Oudezijds Armsteeg 14 is vervangen door nieuwbouw, omstreeks 1615. Zoals in het geval van nr. 12 werd de oude bebouwing rigoureus gesloopt. De fundering van het gesloopte huis bleef deels intact omdat het houten funderingsraamwerk van de nieuwbouw hierop rustte. Aan de oostkant werd de oude bakstenen zijgevel als ondersteuning gebruikt en aan de westkant de houten poeren op staal die werden opgehoogd. Voor de overige muren werden er verschillende funderingstechnieken toegepast. Het huis bestond uit een (deels opgegraven) voorhuis en een (compleet opgegraven) achterhuis met een trap ertussen. De sloop in 1897 is rigoureus uitgevoerd. Een grote hoeveelheid van de toen nog aanwezige 17de-eeuwse wandbekleding is als slooppuin achtergebleven. Er waren 39 faience tegels met als hoofddecor militairen die in 17de-eeuwse militaire handboeken voorkwamen.
description: Amsterdamse Archeologische Rapporten