DOI: 10.17026/ar/c1sl3e
title: Archeologisch vooronderzoek in het kader van de nieuwbouw van woningen aan de Tarwestraat-Dorpsstraat te Halle, gemeente Bronckhorst

description: Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor een plangebied aan de Tarwestraat-Dorpsstraat te Halle, gemeente Bronckhorst (afbeelding 1, kaart 1). Het plangebied heeft een oppervlakte van ca. 0,5 ha en is momenteel grotendeels braakliggend. De initiatiefnemer is voornemens hier nieuwbouw van woningen te realiseren (afbeelding 2). 

Voorafgaand aan de ingrepen dient in kaart te worden gebracht of bij de ingrepen eventueel archeologische waarden worden bedreigd. Gezien de aard van de ingrepen (m.n. de ontgraving voor de fundering van de woningen) die waarschijnlijk minimaal 1 tot 1,5 meter diep gaan, zullen deze mogelijk tot in de archeologisch relevante niveaus reiken. 

Het plangebied ligt in het pleistocene zandgebied en is sinds de Vroege Prehistorie ‘hoog en droog’ gelegen, wat het een aantrekkelijke locatie maakte voor menselijke activiteit en bewoning. Op basis van gegevens van een booronderzoek uit 1999 binnen een groot deel van het plangebied, en onderzoeken in de directe omgeving van het plangebied is sprake van een hoge archeologische verwachting voor archeologische waarden vanaf de Vroege Prehistorie tot en met de Late Middeleeuwen (dan in ieder geval vanaf de late prehistorie/Late IJzertijd tot en met de Vroege Middeleeuwen), met een lage tot middelhoge verwachting voor resten van bewoning uit de Nieuwe tijd. Door de vastgestelde aanwezigheid van een esdek kunnen eventueel aanwezige archeologische sporen goed geconserveerd zijn gebleven. Op basis van het beschikbare kaartmateriaal zijn geen aanwijzingen gevonden voor historische bebouwing uit de Nieuwe tijd, al kan dat ook niet helemaal worden uitgesloten. Wel bestaat een hoge archeologische verwachting op het aantreffen van archeologische resten die verband houden met het agrarisch cultuurlandschap (greppels/sloten). 

Advies
Op basis van de bekende landschappelijke en archeologische gegevens, heeft het plangebied een hoge archeologische verwachting vanaf de Prehistorie tot en met de Late Middeleeuwen (in ieder geval vanaf de late prehistorie/Late IJzertijd tot en met de Vroege Middeleeuwen), en een lage tot middelhoge verwachting voor de Nieuwe tijd. De relatief hoge ligging maakte het een aantrekkelijke locatie voor menselijke activiteit en bewoning. Door de vorming van een esdek zijn eventuele archeologische resten naar verwachting goed geconserveerd. De C-horizont bevindt zich op basis van het booronderzoek uit 1999 binnen het plangebied tussen de 40-140 cm -mv. 

De archeologische monumentenzorg gaat uit van het principe dat archeologische waarden zoveel mogelijk moeten worden ontzien, c.q. onverstoord ‘in situ’ in de bodem moeten blijven. Bij het ontwerp dient daar rekening mee gehouden te worden, bijvoorbeeld aan de hand van de handreiking voor archeologievriendelijk bouwen van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Gezien de aard van de ingrepen (nieuwbouw, aanleg infra etc.) maakt het naar verwachting echter lastig om ‘archeologie-vriendelijk’ te bouwen, dat wil zeggen om alle ingrepen boven het relevante archeologische niveau te laten plaatsvinden, als er geen sprake is van voorgaande ophoging.

Vestigia adviseert in eerste instantie om de dubbelbestemming archeologie voor het plangebied in stand te laten. Indien het niet mogelijk is om eventuele archeologische waarden onverstoord in de bodem te laten (met inachtneming van een veiligheidsbuffer van 25 centimeter boven de natuurlijke ondergrond) dient vervolgonderzoek uitgevoerd te worden. Indien vervolgonderzoek noodzakelijk wordt geacht, is een (aanvullend) karterend en waarderend onderzoek door middel van proefsleuven de meest geschikte opsporingsmethode. Voorafgaand aan de uitvoering van een dergelijk onderzoek dient altijd eerst (verplicht) een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld, dat de goedkeuring behoeft van de gemeente als bevoegd gezag.

Het bevoegd gezag, de gemeente Bronckhorst, dient eerst over het advies in dit rapport een besluit te nemen. Het is mogelijk dat dit besluit afwijkt van het advies in dit rapport. 

Wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en het plangebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondst’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de gemeente Bronckhorst, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Naschrift
Het conceptrapport is namens het bevoegd gezag beoordeeld door mevr. A. Lugtigheid, regio-archeoloog van de Omgevingsdienst Achterhoek. In een advies met zaaknummer 2023EA0836 heeft zij aangegeven in te kunnen stemmen met het advies om een vervolgonderzoek door middel van proefsleuven uit te voeren.