DOI: 10.17026/dans-xdh-uv97
title: Traject A12/A15 Ressen – Oudbroeken Traject A12/A15 Ressen-Oudenbroeken Booronderzoeken in diverse gebieden

description: &lt;p&gt;In opdracht van GelreGroen heeft het onderzoeks- en adviesbureau BAAC een inventariserend veldonderzoek met behulp van boringen (verkennende fase) uitgevoerd in het traject A12/A15 Ressen-Oudbroeken. Aanleiding voor het onderzoek is het plan de A15 te laten aansluiten op de A12. Hiervoor worden in verschillende gebieden werkzaamheden uitgevoerd. De voorliggende rapportage betreft de gebieden 7, 17, 36, 37 en 38. Er zullen diverse werkzaamheden plaatsvinden waarbij er tot maximaal 2 m -mv verstoringen van de bodem plaatsvinden. Bij alle bodemingrepen bestaat een gerede kans dat eventueel aanwezige archeologische waarden verstoord of vernietigd worden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het inventariserend veldonderzoek is uitgevoerd op basis van de resultaten van het bureauonderzoek. Bij het inventariserend veldonderzoek (verkennende fase) zijn de plangebieden onderzocht op de geomorfologische, geologische en bodemkundige karakteristieken. Ook geven de booronderzoeken informatie over het intact zijn van de bodem en daarmee informatie over de gaafheid van een eventuele archeologische vindplaats.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Gebied 7 Gebied 7 betreft een groenstrook langs De Plak en de A15. Ten westen, oosten en noorden zijn vindplaatsen opgegraven met sporen uit de ijzertijd en Romeinse tijd. De vindplaatsen lopen vermoedelijk door binnen gebied 7. Het ijzertijdniveau op 10,8-9,6 m +NAP (een begraven A-horizont met handgevormd aardewerk) is namelijk aangetroffen in de boringen. Er wordt geadviseerd om een proefsleuvenonderzoek met doorstart naar een opgraving uit te voeren in dit gebied.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Gebied 17 Het plangebied bevindt zich op de overgang van een Pleistoceen terras naar een Holocene stroomgordel. In het plangebied is het Dryas-terras niet aangetroffen binnen het boorbereik, omdat deze is geërodeerd door de geul. Hierdoor zullen resten uit het paleolithicum – mesolithicum niet meer aanwezig zijn in het plangebied. Op basis van het aantreffen van geulafzettingen kan de verwachting voor het aantreffen van resten uit het neolithicum tot de midden-bronstijd worden bijgesteld naar laag.&lt;br&gt;Voor de oeverafzettingen van de Walbeek stroomgordel gold voor aanvang van het onderzoek een hoge verwachting op het aantreffen van archeologische resten uit de late bronstijd tot late ijzertijd. Op circa 320 meter ten zuidwesten van het plangebied is een vindplaats uit de late bronstijd aangetroffen. In de boringen 19 en 20 is dit niveau intact aangetroffen tussen 8,5-8,1 m +NAP. In het plangebied liggen de oeverafzettingen echter op slappe restgeulafzettingen terwijl de oeverafzettingen ter hoogte van de vindplaats ten zuidwesten van het plangebied gefundeerd zijn op het Dryas-terras. Het proefsleuvenonderzoek heeft daar waar de oeverafzettingen op de geulafzettingen liggen geen sporen meer opgeleverd. De hoge verwachting voor het aantreffen van resten uit de late bronstijd wordt op basis daarvan bijgesteld naar laag. Er wordt geen vervolgonderzoek geadviseerd voor dit plangebied.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Gebied 36 Het plangebied ligt op de overgang van de meanderbocht van Leuven, onderdeel van de stroomgordel van Herwen, naar een gebied met oever- en komafzettingen op terrasafzettingen ten oosten daarvan. Deze twee landschappen worden van elkaar gescheiden door een restgeul. In de boorraai zijn de kronkelwaardafzettingen van de Herwen meandergordel aangetroffen. Daarop zijn oeverafzettingen (10,1-9,6 m +NAP) aanwezig, die worden afgedekt door overslaggronden (10,4-10,0 m +NAP) in boringen 14 en 15, door restgeulafzettingen in boring 16 (10,77 m +NAP) en door een recente verstoring in boring 17. De top van de oeverafzettingen is in boring 17 aangetast door de recente verstoring. Mogelijk hebben ook de overslaggronden de top van de oever verstoord. De restgeulafzettingen bevatten fragmentjes bouwpuin, onverbrand bot en houtskoolspikkels. Deze afzettingen zijn zeer waarschijnlijk in gebruik geweest als woongronden. Uit onderzoeken in de directe omgeving van het plangebied blijkt dat de aangetroffen oeverafzettingen en restgeulafzettingen potentiële archeologische niveaus vormen waarop bewoningssporen vanaf de vroege middeleeuwen aanwezig kunnen zijn.&lt;br&gt;Op basis van de resultaten van het booronderzoek kan de hoge verwachting voor de Romeinse tijd – middeleeuwen worden bijgesteld naar middelhoog en blijft de hoge verwachting voor de middeleeuwen – nieuwe tijd gehandhaafd. Er wordt geadviseerd om het tweede niveau (1,3 – 1,6 m -mv; 10,1 – 9,6 m +NAP) in situ te behouden. Er wordt geadviseerd om het eerste niveau, dat vanaf 0,3 m -mv voorkomt, te onderzoeken middels een proefsleuvenonderzoek met eventueel een doorstart naar een opgraving.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Gebieden 37 en 38 Gebieden 37 en 38 liggen zeer dicht bij elkaar en komen landschappelijk met elkaar overeen. Bij de vindplaats (1249-4), die tussen gebied 37 en 38 is onderzocht, bevindt de vondstconcentratie zich in de Laag van Wijchen (9,25 – 9,5 m +NAP). Er zijn geen indicaties dat de Laag van Wijchen in de gebieden 37 en 38 verstoord is geraakt en deze laag behoudt zijn verwachting op resten uit het mesolithicum – neolithicum. De kom- en oeverafzettingen die de Laag van Wijchen afdekken behoren vermoedelijk tot de Leuven-meander. Er zijn sporen uit de vroege ijzertijd aangetroffen in de top van de komafzettingen (vindplaats 1249-3, ten zuiden van de gebieden). De afzettingen van de Leuven-meander worden afgedekt door overslaggronden, afgezet tijdens dijkdoorbraken. Deze overslaggronden hebben de top van de oeverafzettingen lichtelijk aangetast. Bij gravende onderzoeken in de directe omgeving is gebleken dat ondanks deze erosie, er toch vindplaatsen uit de middeleeuwen aanwezig waren.&lt;br&gt;Binnen gebied 37 zijn drie niveaus aangetroffen waarop eventueel archeologische resten kunnen worden aangetroffen. Ze bevinden zich in de oeverafzettingen (65 - 90 cm -mv; 9,87-9,78 m +NAP; middeleeuwen), in de komafzetting b (90 – 150 cm -mv; 9,58-9,19 m +NAP; ijzertijd – Romeinse tijd) en in de laag van Wijchen (110-160 cm -mv; 9,48-9,09 m +NAP; mesolithicum - neolithicum). Er zal hier een snelfietspad worden aangelegd waarbij de bodem tot 1 m -mv verstoord zal worden. Twee van de drie niveaus bevinden zich binnen 1 m -mv en kunnen door de werkzaamheden verstoord raken. Het derde niveau ligt dieper dan 1 m -mv en dus buiten het bereik van de werkzaamheden, maar een buffer van 10 cm is onvoldoende om eventuele resten in situ te bewaren. Dit dient minimaal 30 cm te zijn. Op basis van het uitgevoerde booronderzoek wordt geadviseerd: 1. De bodemingrepen in het plangebied te beperken tot 35 cm -mv (hierbij is rekening gehouden met een buffer van 30 cm). Wanneer dit niet mogelijk is wordt een proefsleuvenonderzoek met eventuele doorstart naar een opgraving geadviseerd. Indien dit praktisch gezien onmogelijk is, kan er een opgraving – variant archeologische begeleiding worden uitgevoerd.&lt;br&gt;2. De bodemingrepen in het plangebied beperken tot 60 cm -mv (hierbij is rekening gehouden met een buffer van 30 cm) waarbij het eerste niveau (oeverafzettingen, 65 - 90 cm -mv) onderzocht wordt tijdens een proefsleuvenonderzoek met een doorstart naar een opgraving. Indien dit praktisch gezien niet mogelijk is, kan dit niveau tijdens een opgraving – variant archeologische begeleiding onderzocht worden.&lt;br&gt;In beide gevallen blijven de onderliggende niveaus in situ behouden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Binnen gebied 38 zijn eveneens drie niveaus aangetroffen waarop eventueel archeologische resten kunnen worden aangetroffen. Ze kunnen zich bevinden in de oeverafzettingen (50 – 90 cm -mv; 10,12-9,77 m +NAP; middeleeuwen), in de komafzettingen b (75 – 115 cm -mv; 9,87-9,46 m +NAP; ijzertijd – Romeinse tijd) en in de laag van Wijchen (110 – 150 cm -mv; 9,36-9,17 m +NAP; mesolithicum - neolithicum). Er zal hier een tijdelijke bouwroute worden aangelegd waarbij de bodem tot 1 m -mv verstoord zal worden en waar een zware draagconstructie wordt aangebracht. Twee archeologische niveaus worden dus (net) geraakt en kunnen door de werkzaamheden verstoord raken. Het derde niveau, de laag van Wijchen, is aanwezig vanaf 110 cm -mv en wordt gezien de verstoringsdiepte net niet geraakt. Er is echter te weinig buffer aanwezig (minimaal 30 cm) om een eventuele vindplaats in situ te behouden. Tevens wordt een zware draagconstructie in het gebied aangebracht wat zal zorgen voor een verandering van de dynamiek van de bodem waardoor archeologische resten aangetast (verblauwing) kunnen worden. Daarom wordt geadviseerd om in gebied 38 een proefsleuvenonderzoek uit te voeren, waarbij twee vlakken worden aangelegd, één in de top van de oeverafzettingen en één in de top van de komafzettingen b. Vanaf dit tweede vlak kan vervolgens een karterend booronderzoek worden uitgevoerd om een eventuele mesolithische-neolithische vindplaats op te sporen in de Laag van Wijchen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Bovenstaande adviezen zijn reeds beoordeeld en akkoord bevonden door de bevoegde overheid (gemeentes Duiven en Lingewaard). Voor de delen waarvoor gravend onderzoek is geadviseerd (gebieden 7, 36, 37 en 38 indien planwijzigingen niet mogelijk zijn) dient er een Programma van Eisen te worden opgesteld en te worden goedgekeurd door de betreffende gemeentes.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Hoewel getracht is een zo gefundeerd mogelijk advies te geven op grond van de gebruikte onderzoeksmethoden, kan de aanwezigheid van archeologische sporen of resten nooit volledig worden uitgesloten in de gebieden waarvoor geen vervolgonderzoek wordt aanbevolen (gebied 17, een deel van gebied 36 en eventueel na planwijzigingen in de andere deelgebieden). BAAC wil er daarom op wijzen dat men bij bodemverstorende activiteiten alert dient te zijn op de aanwezigheid van archeologische waarden (zoals vondstmateriaal en grondsporen). Bij het aantreffen van deze waarden dient men hiervan melding temaken bij de minister (in de praktijk de RCE) conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet 2016.&lt;/p&gt;