DOI: 10.14457/tu.the.2016.957
title: เครือข่ายการสื่อสารและการสร้างอัตลักษณ์ของกลุ่มผู้บริโภคอาหารคลีน

description: การวิจัยครั้งนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาการรวมกลุ่มของผู้บริโภคอาหารคลีน รวมถึงรูปแบบและเนื้อหาของสารที่กลุ่มนี้ต้องการสื่อสารผ่านสื่อต่าง ๆ เพื่ออธิบายถึงวิถีชีวิตและรสนิยม และลักษณะของเครือข่ายการสื่อสารมีรูปแบบอย่างไร รวมถึงการสื่อสารของกลุ่มผู้บริโภคอาหารคลีนบทบาทสำคัญอย่างไรต่อการสร้างอัตลักษณ์และการแสดงตัวตนของคนกลุ่มนี้ โดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ดำเนินการเก็บข้อมูลด้วยการวิเคราะห์ตัวบท การสังเกตภาคสนามแบบมีส่วนร่วม และการสัมภาษณ์เจาะลึก สำหรับแนวคิดหลักที่ผู้วิจัยนำมาใช้เป็นแนวทางในการวิเคราะห์ประกอบไปด้วย แนวคิดเกี่ยวกับการรวมกลุ่มและเครือข่ายการสื่อสาร แนวคิดเรื่องการสร้างอัตลักษณ์ แนวคิดเรื่องสังคมแห่งความเสี่ยง ของ แอนโธนี่ กิดเดนส์ และแนวคิดเกี่ยวกับระบบอาหารของมนุษย์ผลการวิจัยพบว่า กลุ่มผู้บริโภคอาหารคลีนส่วนใหญ่มีรูปแบบการดำเนินชีวิตที่มุ่งเน้นด้านกีฬา และการดูแลสุขภาพ มีรสนิยมแห่งความหรูหรา หรือใช้รสนิยมแบบอิสระ เข้ามากำหนดรูปแบบการดำเนินชีวิต และก่อให้เกิดการรวมกลุ่มของคนชนชั้นกลาง เป็นเครือข่ายการสื่อสารของกลุ่มผู้บริโภคอาหารคลีนขึ้น โดยปัจจุบันระยะพัฒนาของกลุ่มอยู่ในระยะปฏิบัติการ เป็นกลุ่มสังคมที่รวมตัวกันแบบกลุ่มที่ไม่เป็นทางการ สมาชิกแต่ละกลุ่มจะมีสถานภาพที่หลากหลาย ขนาดของกลุ่มมีทั้งกลุ่มขนาดเล็กไปจนถึงกลุ่มขนาดใหญ่ สำหรับประเด็นบรรทัดฐานความสอดคล้องพบว่าสมาชิกในกลุ่มมีความคิดเห็นและทัศนคติที่สอดคล้องกับกลุ่ม ดังนั้นการสื่อสารจึงเป็นไปด้วยดี และส่งผลต่อการรวมตัวกันของกลุ่มที่รวมตัวกันอย่างเหนียวแน่น ในส่วนของโครงสร้างอำนาจ และบทบาท แน่นอนว่าสมาชิกในกลุ่มแต่ละคนต่างมีอิทธิพลและบทบาทต่อการเปลี่ยนแปลงพฤติกรรม ทิศทาง และเนื้อหาการสื่อสารภายในกลุ่มด้วย  บุคลิกของสมาชิกนั้นคล้ายคลึงกัน คือมีความกระตือรือร้นและพร้อมเปิดรับข้อมูลความรู้ใหม่ ๆ ทำให้ปริมาณ และอัตราการสื่อสารกระจายได้อย่างรวดเร็วและกว้างขวาง ส่งผลต่อการงานของกลุ่มให้บรรลุวัตถุประสงค์ เนื่องจากบุคคลที่เป็นสมาชิกของกลุ่มสามารถติดต่อสื่อสารกันได้ง่าย และมีประสิทธิภาพ เพราะเป็นการสื่อสารแบบกระจายอำนาจ รูปแบบเครือข่ายของคนกลุ่มนี้อยู่ในลักษณะของเครือข่ายการสื่อสารแบบทุกช่องทาง ที่เรียกได้ว่าเป็นเครือข่ายการติดต่อที่สมบูรณ์ที่สุดสำหรับในส่วนของรูปแบบ และเนื้อหาของสารที่ผู้บริโภคอาหารคลีนสื่อสารผ่านสื่อต่าง ๆ ทั้งสื่อสิ่งพิมพ์ สื่อออนไลน์ และสื่อกิจกรรมนั้น พบว่าในแต่ละสื่อมีประเด็นเนื้อหาในการนำเสนอที่ใกล้เคียงและสอดคล้องกัน เมื่อนำแนวคิดเรื่องระบบอาหารของมนุษย์ (Human Food System) มาวิเคราะห์ พบว่า อัตลักษณ์ของอาหารคลีนสื่อสารผ่านทั้ง 5 ขั้นตอนของระบบอาหารของมนุษย์ ได้แก่ การผลิต การเผยแพร่ การจัดเตรียม การบริโภค และการขจัดของเสีย ผู้บริโภคอาหารคลีนต้องการแสดงให้เห็นว่าการบริโภคอาหารคลีนที่ถูกต้อง ผู้บริโภคควรพยายามควบรวมและดำเนินการในทุก ๆ ขั้นตอนของระบบอาหารของมนุษย์ เพื่อหลีกเลี่ยงความเสี่ยงต่าง ๆ ที่อาจเกิดขึ้นในแต่ละขั้นตอน และส่งผลเสียต่อสุขภาพ พร้อมทั้งสร้างความเข้าใจที่ถูกต้องเกี่ยวกับการบริโภคอาหารคลีนในหลากหลายประเด็น ตัวอย่างเช่น เป็นอาหารที่มีความหลากหลาย และมีความใกล้ชิดกับชีวิตประจำวัน เป็นต้น นอกจากนี้ใจความสำคัญที่อธิบายถึงอัตลักษณ์ของอาหารคลีนคือ“การรับประทานบนความเข้าใจ” ซึ่งเมื่อเข้าใจอาหาร และเข้าใจร่างกายของตนเอง จึงไม่ใช่เรื่องยากที่จะหลีกเลี่ยงภาวะความเสี่ยงด้านสุขภาพและความงาม เรียกได้ว่าเป็นการสร้างอัตลักษณ์และแสดงตัวตนของผู้บริโภคอาหารคลีนว่า สามารถมีสุขภาพที่ดีแบบองค์รวม โดยมีความงามทั้งจากภายในและภายนอกได้ พร้อมทั้งสามารถดำเนินชีวิตได้อย่างถูกต้อง สามารถคงไว้ซึ่งรสนิยมและรักษาสถานภาพทางชนชั้น แม้ตกอยู่ในภาวะสังคมแห่งความเสี่ยงได้อย่างชาญฉลาด