DOI: 10.17026/dans-zfd-7xwb
title: Archeologisch bureau- en booronderzoek oever- en kadeproject It Deel, fase 2, tussen Akkrum en Haskerdijken, gemeente Heerenveen (FR)

description: &lt;p&gt;De aanleiding tot het hier beschreven archeologisch onderzoek zijn de voornemens van Wetterskip Fryslân om de oevers en kades tussen Akkrum en Haskerdijken te verstevigen. Het onderzoeksgebied ligt in de gemeente Heerenveen, in de provincie Fryslân. Bij deze werkzaamheden zal kadeverbetering plaatsvinden, waarbij de bestaande kade wordt opgehoogd en enkele waterlopen achter de kade gedempt worden. Omdat de eventueel aanwezige archeologische resten bij deze werkzaamheden worden bedreigd, heeft Wetterskip Fryslân MUG Ingenieursbureau, afdeling Archeologie, opdracht gegeven een archeologisch bureauonderzoek gevolgd door een booronderzoek uit te voeren. Dit onderzoek wordt uitgevoerd conform de eisen van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA), versie 3.3, en de richtlijnen in de FAMKE (Friese Archeologische Monumentenkaart Extra).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In eerste instantie is er een bureauonderzoek uitgevoerd en een strategie voor het veldwerk bepaald. Het plangebied bestaat uit twee delen, een noordelijk en een zuidelijk deel, en is grotendeels in gebruik als weiland. Op historische kaarten is zichtbaar dat er alleen bebouwing aanwezig is ten noorden van de Nije Pompesleat. Hier hebben een watermolen en een klooster gestaan. Het klooster is niet afgebeeld, maar op de locatie van het klooster is nog altijd een kerk en een deel van de terp aanwezig. De watermolen is sinds 1953 van de topografische kaarten verdwenen. Op basis van het bureauonderzoek en de verwachtingen die aangegeven worden op de FAMKE, worden binnen het onderzoekstracé vindplaatsen uit de midden- en nieuwe steentijd verwacht. Deze steentijdvindplaatsen zullen zich manifesteren als concentraties bewerkt vuursteen en houtskooldeeltjes in de top van het dekzand. Aan de zuidzijde van de Nije Pompesleat is een al bekende steentijdvindplaats aanwezig. Hier geldt dan ook een hoge verwachting voor het daadwerkelijk aantreffen van deze archeologische resten. Daarnaast moet binnen het hele tracé rekening gehouden worden met huisterpen en veenontginningssporen uit de middeleeuwen. Er kunnen tevens sporen en vondsten worden verwacht die horen bij de watermolen en het klooster. Deze objecten bevonden zich aan de noord- en noordwestzijde van de Nije Pompesleat op een terp. Binnen het tracé zijn geen grote verstorende ingrepen bekend. Wel is in de tijd de loop van de vaarten It Deel, Mûntsjerak, Nije Pompesleat en Hearresleat aangepast door zowel natuurlijke als menselijke ingrepen. Te denken valt aan: verzakkingen, ophogingen, het plaatsen van beschoeiingen of het verbreden en verdiepen van deze waterwegen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De plannen voor de versterking van de kades en oevers in het noordelijke deel van het tracé omvatten geen verstorende graafwerkzaamheden waarbij mogelijk aanwezige archeologische resten geraakt worden. Hier worden alleen delen van de bouwvoor op de huidige oever verwijderd (maximaal 30 cm). Op basis van het bureauonderzoek wordt voor het noordelijke deel geadviseerd geen archeologisch vervolgonderzoek te laten uitvoeren. Indien hier dieper dan de bouwvoor wordt ontgraven (dieper dan 30 cm), zal er een booronderzoek uitgevoerd moeten worden waarbij om de 50 m een boring wordt gezet. Zes van deze boringen dienen doorgezet te worden tot 25 cm in het niet-gepodzoleerde dekzand.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In het zuidelijke deel worden graafwerkzaamheden uitgevoerd tot 1,02 m-NAP (tussen 1 en 1,25 m-mv). Daarnaast worden hier damwanden verwijderd en palenrijen geplaatst. Geadviseerd wordt om de opgestelde verwachting hier te toetsen door middel van een karterend booronderzoek. Het advies omvat de uitvoering van in totaal 89 boringen, waarvan 28 boringen tot 25 cm in de C-horizont worden doorgezet. Bijlage 2 toont het boorplan.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De bovenstaande adviezen zijn kortgesloten met de archeologisch adviseur van gemeente Heerenveen, provincie Fryslân (vertegenwoordigd door mevrouw S. de Bruijn). Vervolgens zijn de 89 boringen uitgevoerd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het verkennende booronderzoek op het zuidelijke deel van het plangebied is gebleken dat de bodem bestaat uit een veenpakket op dekzand dat is afgedekt door een kleidek. Op twee locaties is in het dekzand bodemvorming aangetoond, waarvan één de al bekende vuursteenvindplaats betreft. Op beide locaties wordt een karterend en waarderend vervolgonderzoek in de vorm van megaboringen geadviseerd, om vast te stellen of er archeologische waarden aanwezig zijn (bijlage 5). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op de locatie van de verwachte terp ten noorden van de Nije Pompesleat zijn kleilagen waargenomen die waarschijnlijk tot deze terp gerekend moeten worden. Uit de kleilaag werd een middeleeuwse kogelpotscherf opgeboord (boring 40). Bij bodemingrepen op die locatie wordt een vervolgonderzoek in de vorm van een archeologische begeleiding geadviseerd. De begeleiding vind plaats aan de noordzijde van de Nije Pompesleat. Indien de resultaten van de begeleiding aan deze zijde aanwijzingen opleveren dat de terplaag ook aan de zuidzijde van de sloot verwacht moet worden, dan worden de graafwerkzaamheden hier ook begeleid. In de terplaag kunnen sporen en vondsten verwacht worden die te relateren zijn aan de afgebroken watermolen en het middeleeuwse klooster (bijlage 5). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;In het overige deel van het middels boringen onderzochte zuidelijke deel van het plangebied bevinden zich naar alle waarschijnlijkheid geen archeologische vindplaatsen. Het dekzand ligt hier lager en de top van het zand is hier grotendeels verspoeld. Er werden hier geen podzolbodems in het dekzand geconstateerd.&lt;br&gt;Daarom wordt geadviseerd deze delen vrij te geven voor de aanleg van de versterkingen van de oevers en kades. Dit zijn de delen rond de boringen 1 t/m 30 en de boringen 54 t/m 74.&lt;/p&gt;