DOI: 10.14457/tu.the.2015.623
title: การใช้โอกาสทางธุรกิจของบริษัทโดยกรรมการ: ศึกษากรณีบริษัทจดทะเบียน

description: กรรมการบริษัทเป็นผู้มีหน้าที่ในฐานะผู้ได้รับความไว้วางใจ (Fiduciary Duty) ซึ่งต้องงดเว้นจากการมีผลประโยชน์ที่ขัดแย้งกับบริษัท อย่างไรก็ตาม กรรมการบริษัทสามารถเข้าถึงข้อมูลของบริษัท เช่น แผนการประกอบธุรกิจ หรือโอกาสในการลงทุนต่าง ๆ ได้ ทำให้มีความเสี่ยงที่กรรมการจะเห็นช่องทางในการใช้โอกาสทางธุรกิจไปเพื่อประโยชน์ส่วนตัว โดยเฉพาะบริษัทจดทะเบียนที่คณะกรรมการประกอบด้วยกรรมการที่มีประสบการณ์มีความเชี่ยวชาญในธุรกิจของบริษัท ซึ่งอาจดำรงตำแหน่งอยู่ในกิจการอื่นที่มีสภาพอย่างเดียวกันหรือเป็นการค้าแข่งกับบริษัท ยิ่งทำให้มีความเสี่ยงที่กรรมการจะนำโอกาสทางธุรกิจของบริษัทไปใช้เพื่อประโยชน์ของตนเองปัจจุบันมีการกำหนดให้การใช้โอกาสทางธุรกิจของบริษัทเป็นข้อสันนิษฐานของการกระทำที่เป็นความขัดแย้งทางผลประโยชน์อยู่ในพระราชบัญญัติหลักทรัพย์และตลาดหลักทรัพย์ พ.ศ. 2535 แล้ว แต่ยังไม่ได้มีการกำหนดแนวทางในการพิจารณาโอกาสทางธุรกิจที่เป็นสิทธิของบริษัท และยังไม่มีการกำหนดข้อยกเว้นที่กรรมการอาจใช้โอกาสทางธุรกิจของบริษัทได้โดยไม่ถือเป็นการกระทำที่ขัดแย้งกับผลประโยชน์ของบริษัท ทำให้เกิดความไม่ชัดเจนว่าโอกาสทางธุรกิจในลักษณะใดที่เป็นสิทธิของบริษัทซึ่งหากกรรมการใช้โอกาสนั้นไปจะทำให้กรรมการมีความรับผิดต่อบริษัทได้จากการศึกษาทฤษฎีโอกาสทางธุรกิจของบริษัท (Corporate Opportunity Doctrine) ซึ่งเป็นหลักกฎหมายที่ใช้อยู่ในระบบกฎหมายคอมมอนลอว์ พบว่าหลักการกำหนดขอบเขตโอกาสทางธุรกิจของบริษัทที่ศาลยอมรับได้แก่หลักการมีผลประโยชน์หรือความคาดหวัง (Interest or Expectancy) ที่พิจารณาว่าบริษัทต้องเคยมีผลประโยชน์บางอย่างหรือเคยมีพฤติการณ์ที่แสดงให้เห็นได้ว่าบริษัทสนใจโอกาสทางธุรกิจนั้นอยู่ก่อน และหลักสายธุรกิจ (Line of Business) ซึ่งพิจารณาว่าโอกาสทางธุรกิจนั้นต้องใกล้เคียงกับการประกอบธุรกิจของบริษัทหรือเป็นการต่อยอดจากกิจการของบริษัทจึงจะถือเป็นโอกาสทางธุรกิจของบริษัทจากการศึกษาพบว่าหากกรรมการได้นำเสนอโอกาสทางธุรกิจของบริษัทให้บริษัทพิจารณาแล้วและบริษัทไม่ใช้โอกาสทางธุรกิจนั้น หากต่อมากรรมการได้ใช้โอกาสทางธุรกิจของบริษัทไปเพื่อประโยชน์ของตนเองหรือบุคคลอื่น กรณีเช่นนี้จะไม่ถือว่ากรรมการมีความขัดแย้งทางผลประโยชน์กับบริษัท นอกจากนี้ยังพบข้อยกเว้นที่กรรมการสามารถใช้โอกาสทางธุรกิจที่เป็นสิทธิของบริษัทได้ทันทีโดยไม่ถือว่าได้กระทำผิดหน้าที่ ได้แก่การลงทุนในหุ้นที่เป็นโอกาสทางธุรกิจของบริษัทแต่ไม่ถึงขนาดเป็นผู้ถือหุ้นที่มีนัยสำคัญ และในกรณีที่บริษัทได้สละสิทธิที่จะได้รับการนำเสนอโอกาสทางธุรกิจของบริษัทจากกรรมการจากการศึกษาขอบเขตของโอกาสทางธุรกิจของบริษัทและการใช้โอกาสทางธุรกิจของบริษัทโดยกรรมการ ผู้เขียนขอเสนอให้มีการกำหนดนิยามของโอกาสทางธุรกิจของบริษัทให้หมายถึงโอกาสในการประกอบธุรกิจที่บริษัทเคยมีผลประโยชน์หรือเคยมีพฤติการณ์ที่แสดงให้เห็นได้ว่าบริษัทสนใจโอกาสทางธุรกิจนั้นอยู่ก่อน และให้หมายรวมถึงโอกาสทางธุรกิจที่มีลักษณะใกล้เคียงกับธุรกิจของบริษัทหรือที่เป็นประโยชน์ต่อการขยายกิจการของบริษัท จึงจะมีความชัดเจนและเป็นประโยชน์กับทั้งกรรมการและกับบริษัท และเสนอให้มีการกำหนดแนวปฏิบัติในการใช้โอกาสทางธุรกิจของบริษัทที่ไม่ถือเป็นการกระทำที่เป็นความขัดแย้งทางผลประโยชน์ของบริษัทไว้เพิ่มเติม ได้แก่กรณีที่โอกาสดังกล่าวได้ผ่านการพิจารณาจากคณะกรรมการบริษัทแล้ว กรณีกรรมการได้มาซึ่งหุ้นที่เป็นโอกาสทางธุรกิจที่ไม่ถึงขนาดเป็นผู้ถือหุ้นที่มีนัย และกรณีบริษัทสละสิทธิที่จะได้รับการนำเสนอโอกาสทางธุรกิจของบริษัทจากกรรมการ จึงจะช่วยให้กรรมการมีหลักในการปฏิบัติหน้าที่ได้อย่างถูกต้องและช่วยรักษาสิทธิของบริษัทจดทะเบียนได้อย่างเหมาะสม