DOI: 10.17026/dans-xfu-e3d9
title: Vught, Taalstraat 88, Sporen van Spreeuwenburg. Inventariserend Veldonderzoek dmv Proefsleuven
title: A-13.0285

description: &lt;p&gt;In opdracht van Bureau Verkuylen heeft BAAC bv op 13 en 14 januari 2014 een inventariserend veldonderzoek door middel van proefsleuven (IVO-P) uitgevoerd in plangebied Taalstraat 88 te Vught. De aanleiding voor het archeologisch onderzoek is de toekomstige woningbouw in het plangebied. Het IVO-P is het vervolg op een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek door middel van boringen die begin 2012 voor het plangebied zijn uitgevoerd. Het plangebied bevindt zich op een verhoging in het landschap aan de westkant van het dal van de Dommel. Het is de locatie van het vroegere huis Spreeuwenburg. De exacte ligging van Spreeuwenburg is pas tijdens dit IVO-P bekend geworden. Toen werden namelijk sporen en vondsten aangetroffen die samenhangen met dit landgoed. Huis Spreeuwenburg komt al voor op kaartmateriaal uit het midden van de 16e eeuw, maar het blijft onduidelijk wanneer het oorspronkelijk is gebouwd. Het werd begin 19e eeuw gesloopt waarna er een gelijknamig landhuis werd gebouwd. Dit landhuis werd na enkele jaren weer gesloopt; wel bleven nog lang enkele bijgebouwen aan de straatzijde aanwezig. Vermoedelijk is het terrein oorspronkelijk geheel omgracht geweest, afgaande op oud kaartmateriaal en de resultaten van het IVO-P. Ook tegenwoordig is de gracht op enkele plaatsen nog steeds herkenbaar in de vorm van greppels. Tijdens het IVO-P is het zuidwestelijke deel van de omgrachting van het terrein blootgelegd, dat reeds in het begin van de 19e eeuw gedempt was. Aan de buitenzijde van de gracht bevond zich een houten beschoeiing. De gracht was gedempt met een grote hoeveelheid baksteenpuin, ongetwijfeld afkomstig van het kasteel en/of landhuis Spreeuwenburg. In deze dempingslaag werden naast 19e eeuws aardewerk twee natuurstenen ornamenten van een schouw (van Spreeuwenburg?) gevonden. De vondsten uit de onder de puinlaag gelegen grachtvulling zijn iets ouder: een schoen uit de 17e- 18e eeuw en fragmenten 18e eeuws aardewerk. De schoen is van een wat luxer type en kan dus goed hebben toebehoord aan een van de bewoners van Spreeuwenburg. Ook langs de zuidoostzijde van het terrein zijn aanwijzingen voor de aanwezigheid van een gracht gevonden in de vorm van een rij van vijf sporen van beschoeiingspalen. Deze palen lijken er maximaal enkele tientallen jaren geleden uit te zijn getrokken. Mogelijk vormen de palen de beschoeiing van het zuidoostelijke deel van de omgrachting van het terrein. In de proefsleuven zijn op meerdere plaatsen ook muurwerk en uitbraaksporen van muurwerk aangetroffen, die afkomstig zijn van de bebouwing van Spreeuwenburg. Het bevond zich op een diepte vanaf 30 cm beneden het huidige maaiveld. Het muurwerk en de uitbraaksporen concentreren zich grotendeels ter plaatse van het toekomstige bouwvlak. Meest in het oog springend zijn twee vrijwel identieke stukken parallel lopend muurwerk van ruim 60 cm breed, vermoedelijk resten van funderingen. Haaks op de meest noordwestelijke fundering is muurwerk aangetroffen, dat er echter niet mee in verband lijkt te staan. Ander, ten noordoosten daarvan gelegen muurwerk doet dat wel. Ongeveer recht tegenover de funderingen zijn ter plaatse van de gracht aanwijzingen gevonden voor de resten van een brug. Verder zijn ten noordwesten van de funderingen een rechthoekige bakstenen poer met daarnaast de restanten van een muur van een beerput of -kelder en de resten van een vloer of goot gevonden. In het noordwesten van het plangebied zijn bouwkundige resten gevonden in de vorm van een dikke mortellaag met daarop losse bakstenen, mogelijk afkomstig van een (klein) bijgebouw. De op het terrein aangetroffen uitbraaksporen zijn afkomstig van de af- en uitbraak van muren en een rechthoekige poer. Ten slotte zijn, verspreid gelegen over het terrein, zeven kuilen aangetroffen. De functie van deze kuilen is tijdens het onderzoek niet helemaal duidelijk geworden. De voorlopige datering van het muurwerk kan gesteld worden op na 1450 op basis van de baksteenformaten. Aangezien ook historische bronnen ontbreken, blijft het voorlopig dus nog onduidelijk wanneer Spreeuwenburg precies is gebouwd. Ook was het vanwege de beperkte omvang van het onderzoek niet altijd mogelijk om te bepalen welke van de hiervoor beschreven resten hebben toebehoord aan het kasteel Spreeuwenburg of juist aan het begin-19e eeuwse gelijknamige landhuis. Er kunnen echter al wel enkele beweringen gedaan worden. In de ophoginglaag in het noordwesten van het plangebied zijn een ijzeren sleutel en dubbel gevouwen loden plaatje met ingeslagen huismerken gevonden. Deze zijn te dateren in de 16e eeuw en op grond daarvan te relateren aan het oude huis Spreeuwenburg. Dat geldt waarschijnlijk ook voor beide brede funderingen, omdat het maken van zulke brede funderingen voor een landhuis uit de 19e eeuw niet aannemelijk lijkt. Een klamp van ijsselsteen tegen een van deze funderingen en het 19e eeuwse vondstmateriaal in de gracht zijn daarentegen vermoedelijk wel te relateren aan het latere landhuis. Sporen van beide gebruiksfasen zijn dus nog op het terrein aanwezig. Op basis van het vooronderzoek konden ook sporen verwacht worden van fortificaties van het beleg van Den Bosch in 1629 door prins Frederik Hendrik. Deze lijken op basis van de huidige gegevens niet aanwezig te zijn. Ook resten uit de periode laat-paleolithicum – late middeleeuwen ontbreken. De resten van landgoed Spreeuwenburg en diens begin- 19e eeuwse opvolger zijn op basis van hun bovengemiddelde fysieke en inhoudelijke kwaliteit behoudenswaardig. Bij toekomstige bodemverstoringen die dieper reiken dan 20 cm –mv wordt daarom geadviseerd om deze resten op de te verstoren locaties middels een opgraving ex situ te behouden. Ook dient nog een IVO-P te worden uitgevoerd in de nog niet onderzochte noordoosthoek van het perceel, en dient bij het herstellen van de grachten nog een archeologische begeleiding te worden uitgevoerd.&lt;/p&gt;