DOI: 10.17026/ar/5os1bq
title: Archeologisch vooronderzoek in het kader van het dijkversterkingsproject KIJK, gemeenten Krimpen a/d IJssel en Krimpenerwaard

description: In het kader van het landelijke Hoogwaterbeschermingsprogramma (HWBP) bereidt het Hoogheemraadschap van Schieland en de Krimpenerwaard onder de naam Krachtige IJsseldijken Krimpenerwaard (KIJK) een dijkversterking voor van de dijk van de Hollandsche IJssel tussen Krimpen aan den IJssel en Gouderak aan de kant van de Krimpenerwaard. In genoemd kader is door Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie in opdracht van Project KIJK in 2017 een cultuurhistorisch en archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd (respectievelijk Vestigia-rapport V1435 en V1436). In het bureauonderzoek archeologie is de archeologische verwachting gespecificeerd. In het bureauonderzoek cultuurhistorie is een cultuurhistorische inventarisatie uitgevoerd. Er is nu een definitief ontwerp opgesteld op basis waarvan de voorgenomen ingrepen zijn afgezet tegen de archeologische verwachting. 

In januari 2022 is een raakvlakken memo opgesteld met de te nemen maatregelen in het ontwerp, en het geadviseerde vervolgonderzoek. Dit memo is vervolgens besproken met het bevoegd gezag, in deze dhr. C. Thanos van de Omgevingsdienst Midden-Holland, die de beide gemeenten adviseert. In een advies document d.d. 9 december 2021 heeft dhr. Thanos aangegeven in te kunnen stemmen met het gegeven advies (bij welk type ingreep welk type vervolgonderzoek). Op 23 september 2022 is nogmaals een aangepaste versie met de zelfde strekking opgeleverd ten behoeve van de vergunningaanvraag. 

Doel van het archeologisch vooronderzoek is vast te stellen of er in het plangebied sprake is (of kan zijn) van archeologische resten die door de ingrepen verstoord dreigen te worden en, indien mogelijk, uitspraken te doen over de waarde hiervan in termen van fysieke en inhoudelijke kwaliteit zoals zeldzaamheid en gaafheid. Hiertoe is eerst een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd, op basis waarvan voor het plangebied een specifiek archeologisch verwachtingsmodel is opgesteld. Vervolgens is deze verwachting in het veld getoetst door middel van een verkennend booronderzoek, op 11-12-13 Juli en 20 september 2022. Op basis van de resultaten van het onderzoek is tenslotte een advies geformuleerd in het kader van de cyclus van de Archeologische Monumentenzorg (AMZ). Het onderzoek is uitgevoerd conform de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA, versie 4.1), protocol 4003 Inventariserend Veldonderzoek. 

Advies
De resultaten kunnen als volgt worden samengevat (dijkvakken A t/m E-2 in de gemeente Krimpen en de dijkvakken F t/m W-9 liggen in de gemeente Krimpenerwaard):

- Dijkvak A: aan de westzijde van dijkvak A vinden alleen ingrepen plaats binnen de leeflaag. Hier hoeft geen vervolg plaats te vinden. De oostzijde van dijkvak A ter hoogte van profiel DWP-01 en 02 zal wel worden afgegraven. Geadviseerd wordt met het oog op de historische bebouwing op de Kadasterkaart en de resultaten van het booronderzoek op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te laten vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak B: binnen het hele dijkvak is sprake van graafwerkzaamheden. Geadviseerd wordt met het oog op de historische bebouwing op de Kadasterkaart en de resultaten van het booronderzoek op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te laten vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak 1 : binnen dijkvak 1 vinden geen ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak C: binnen het dijkvak is alleen sprake van graafwerkzaamheden aan de binnenzijde van de dijk bij de toegangsweg van de begraafplaats IJsseldijk 144. Geadviseerd wordt met het oog op de historische bebouwing op de Kadasterkaart en de resultaten van het booronderzoek op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te laten vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak D: binnen dijkvak D wordt geen vervolg geadviseerd, met uitzondering van het beeldbepalende object bij IJsseldijk 92. In lijn met het advies vanuit het cultuurhistorisch onderzoek, wordt geadviseerd deze resten in te meten en te documenteren.
- Dijkvak E: binnen dijkvak E vinden bij het binnentalud alleen gravende ingrepen plaats tussen IJsseldijk 113 en IJsseldijk 80. Geadviseerd wordt binnen deze zone met een lengte van ca. 30 m een archeologische begeleiding plaats te laten vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak 2: binnen dijkvak 2 vinden geen ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak F: binnen dijkvak F vinden geen binnendijkse ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er binnendijks wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak 3: binnen dijkvak 3 vinden geen ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak G: binnen het hele dijkvak is sprake van graafwerkzaamheden. Geadviseerd wordt met het oog op de historische bebouwing op de Kadasterkaart en de resultaten van het booronderzoek op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te laten vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak 4: binnen dijkvak 4 vinden geen ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak H: binnen het dijkvak is alleen sprake van graafwerkzaamheden op de overgang tussen H en I1, ter hoogte van DWP-10 (ca. 10 m lengte). Geadviseerd wordt met het oog op de historische bebouwing op de Kadasterkaart op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te laten vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak I: binnen het dijkvak I1 vinden graafwerkzaamheden plaats. Geadviseerd wordt met het oog op de historische bebouwing op de Kadasterkaart en de resultaten van de boringen op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te laten vinden bij het afgraven van de bovengrond. Binnen dijkval I2 vinden geen ingrepen plaats zodat hier geen vervolg noodzakelijk is.
- Dijkvak J: binnen dijkvak J vinden geen binnendijkse ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er binnendijks wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak 5: binnen dijkvak 5 vinden geen ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak K: binnen dijkvak K vinden geen binnendijkse ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er binnendijks wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak L: binnen dijkvak L vinden geen binnendijkse ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er binnendijks wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak M: binnen het dijkvak M vinden graafwerkzaamheden plaats ter hoogte van DWP-10, 11, 12, 23, 24 en 40. Geadviseerd wordt met het oog op de historische bebouwing op de Kadasterkaart en de resultaten van de boringen op deze locaties een archeologische begeleiding plaats te laten vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak 6: binnen dijkvak 6 vinden geen ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient aan de hand van de aard, locatie en diepte van de ingrepen te worden bepaald of hier nog verder onderzoek noodzakelijk is.
- Dijkvak N: binnen het dijkvak N vinden graafwerkzaamheden plaats op een locatie waar geen aanwijzingen zijn voor historische bebouwing. In combinatie met de aangetroffen bodemopbouw en het ontbreken van archeologische indicatoren wordt geen vervolg geadviseerd.
- Dijkvak O: binnen het dijkvak O vinden alleen graafwerkzaamheden plaats op de aansluiting met de ingrepen van dijkvak N, over een lengte van ca. 10 meter. Het betreft een locatie waar geen aanwijzingen zijn voor historische bebouwing. In combinatie met de aangetroffen bodemopbouw en het ontbreken van archeologische indicatoren wordt geen vervolg geadviseerd.
- Dijkvak 7: binnen dijkvak 7 vinden geen ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient aan de hand van de aard, locatie en diepte van de ingrepen te worden bepaald of hier nog verder onderzoek noodzakelijk is.
- Dijkvak P: binnen dijkvak P vinden geen ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient aan de hand van de aard, locatie en diepte van de ingrepen te worden bepaald of hier nog verder onderzoek noodzakelijk is.
- Dijkvak 8: binnen dijkvak 8 vinden geen ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient aan de hand van de aard, locatie en diepte van de ingrepen te worden bepaald of hier nog verder onderzoek noodzakelijk is.
- Dijkvak Q: binnen dijkvak Q vinden geen binnendijkse ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er binnendijks wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak R: binnen dijkvak R vinden geen binnendijkse ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er binnendijks wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak S: gezien de historie van de locatie als vervuilde stortlocatie, de afgraving en de geconstateerde vervuiling, wordt geen vervolg geadviseerd. 
- Dijkvak T: gezien de aard van de ingrepen, de historie van de locatie en de geconstateerde vervuiling in het direct naastgelegen perceel, wordt geen vervolg geadviseerd. 
- Dijkvak U: binnen dijkvak U vinden geen binnendijkse ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er binnendijks wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak V: binnen dijkvak V vinden geen binnendijkse ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er binnendijks wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak W: binnen dijkvak W vinden geen binnendijkse ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er binnendijks wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient op deze locatie een archeologische begeleiding plaats te vinden bij het afgraven van de bovengrond.
- Dijkvak 9: binnen dijkvak 9 vinden geen ingrepen plaats, er hoeft geen vervolgonderzoek plaats te vinden. In geval van planwijziging waarbij er wel graafwerkzaamheden plaatsvinden binnen dit dijkvak, dient aan de hand van de aard, locatie en diepte van de ingrepen te worden bepaald of hier nog verder onderzoek noodzakelijk is.
Dit kan als volgt vereenvoudigd worden weergegeven (dijkvakken A t/m E-2 in de gemeente Krimpen en de dijkvakken F t/m W-9 liggen in de gemeente Krimpenerwaard):

Dijkvak Advies
Dijkvak A Archeologische begeleiding graafwerkzaamheden oostzijde dijkvak A ter hoogte van profiel DWP-01 en 02 
Dijkvak B Archeologische begeleiding graafwerkzaamheden hele dijkvak
Dijkvak 1 Geen vervolg
Dijkvak C Archeologische begeleiding graafwerkzaamheden toegangsweg IJsseldijk 144
Dijkvak D Inmeten en documenteren tuinmuur IJsseldijk 92.
Dijkvak E Archeologische begeleiding graafwerkzaamheden tussen IJsseldijk 113 en IJsseldijk 80.
Dijkvak 2 Geen vervolg
Dijkvak F Geen vervolg
Dijkvak 3 Geen vervolg
Dijkvak G Archeologische begeleiding graafwerkzaamheden hele dijkvak
Dijkvak 4 Geen vervolg
Dijkvak H Archeologische begeleiding overgang dijkvak H en I2 ter hoogte van DWP-10.
Dijkvak I Archeologische begeleiding graafwerkzaamheden hele dijkvak I1
Dijkvak J Geen vervolg
Dijkvak 5 Geen vervolg
Dijkvak K Geen vervolg
Dijkvak L Geen vervolg
Dijkvak M Archeologische begeleiding graafwerkzaamheden ter hoogte van DWP-10, 11, 12, 23, 24 en 40.
Dijkvak 6 Geen vervolg
Dijkvak N Geen vervolg
Dijkvak O Geen vervolg
Dijkvak 7 Geen vervolg
Dijkvak P Geen vervolg
Dijkvak 8 Geen vervolg
Dijkvak Q Geen vervolg
Dijkvak R Geen vervolg
Dijkvak S Geen vervolg
Dijkvak T Geen vervolg
Dijkvak U Geen vervolg
Dijkvak V Geen vervolg
Dijkvak W Geen vervolg
Dijkvak 9 Geen vervolg



Voor de (delen van) dijkvakken waar een vervolg is geadviseerd, bestaat dit vervolg in de meeste gevallen uit een archeologische begeleiding van de graafwerkzaamheden tijdens de uitvoering. Hiervoor dient eerst een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld dat de goedkeuring behoeft van het bevoegd gezag. Zonder een vooraf goedgekeurd en getekend PvE mag niet met de werkzaamheden worden begonnen. In dit PvE zullen zaken als de locaties, strategie, methode van onderzoek, onderzoeksvragen, randvoorwaarden etc. worden vastgelegd.

Voor de (delen van) dijkvakken waarbij geen vervolg is geadviseerd, wordt aangeraden om een Werkprotocol Toevalsvondsten op te stellen, in geval er onverwacht vondsten worden gedaan. 

Tenslotte dient te worden opgemerkt dat het onderhavige rapport uitgaat van het Definitief Ontwerp zoals dat is aangeleverd op 9 september 2022. Mochten er sindsdien wijzigingen in het ontwerp hebben plaatsgevonden, of als deze gaan plaatsvinden in de toekomst, dienen deze getoetst te worden op mogelijke consequenties voor het aspect archeologie, met mogelijk nog vervolg. Dit geldt ook voor de andere ingrepen die in het kader van de dijkversterking nog zullen plaatsvinden. Te denken valt dan aan bodemroerende ingrepen in het kader van het verleggen van kabels en leidingen, aanleg van bouwwegen, kraanopstelplaatsen etc.

Het bevoegd gezag, de gemeenten Krimpen a/d IJssel en de gemeente Krimpenerwaard, dient eerst over het advies in dit rapport een besluit te nemen. Het is mogelijk dat dit besluit afwijkt van het advies in dit rapport. 

Wanneer het bevoegd gezag besluit dat vervolgonderzoek niet noodzakelijk is en (een gedeelte van) het plangebied wordt vrijgegeven voor de voorgenomen ontwikkelingen, blijft de meldingsplicht archeologische toevalsvondst of waarneming van kracht (Erfgoedwet, artikel 5.10 Archeologische toevalsvondst). Aangezien het nooit volledig is uit te sluiten dat tijdens eventueel grondverzet een archeologische ‘toevalsvondst’ wordt gedaan, is het wenselijk de uitvoerder van het grondwerk te wijzen op de plicht om hiervan zo spoedig mogelijk melding te doen bij het bevoegd gezag, de beide gemeenten, en de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.

Naschrift
De adviseur van het bevoegd gezag, dhr. C. Thanos van de Omgevingsdienst Midden-Holland, heeft namens de gemeenten Krimpen a/d IJssel en Krimpenerwaard het rapport beoordeeld. In een e-mail bericht d.d. 6 februari 2023 geeft dhr. Thanos aan dat de volgende adviezen worden onderschreven door beide gemeenten: “De adviezen per dijkvak (rapport Hoofdstuk 7, pagina 87-90): 
- (bijna) overal waar binnendijks graafwerkzaamheden gaan plaatsvinden, is een vorm van archeologische begeleiding nodig; 
- in dijkvak D wordt de te verwijderen muur gedocumenteerd;
- de dijkvakken S en T worden niet nader onderzocht vanwege de aanwezigheid van een zelling en grote verontreiniging;
- indien er bij planwijzigingen toch (aanvullende) graafwerkzaamheden nodig zijn, moeten deze archeologische begeleid worden.”