DOI: 10.17026/ar/ty5r01
title: Archeologisch onderzoek windpark Nij Hiddum-Houw. Inventariserend Veldonderzoek d.m.v. boringen

description: In opdracht van Liander heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd. Aanleiding voor het onderzoek is de geplande aanleg van een kabeltracé met een lengte van circa 19,75 km tussen Herbaijum en Hiddum ten behoeve van het windmolenpark Nij Hiddum-Houw (zie bijlage 1). Aan de noordzijde ligt ca 1300 m van het tracé in de gemeente Waadhoeke, 5400 m in de gemeente Harlingen en 1082 m opnieuw in de gemeente Waadhoeke. De rest van het tracé (ca. 11986 m) ligt in de gemeente Súdwest-Fryslân. Voor deze uitbreiding dient een omgevingsvergunning verleend te worden. 

Binnen het plangebied en specifiek op de terpen komen archeologische resten voor vanaf de IJzertijd/Romeinse tijd in en op de aanwezige terppakketten, specifiek bij mogelijke terpen bij Achlum en Herbaijum. Tijdens deze periode was het terpengebied één van de dichtstbevolkte gebieden van Europa. Er werd gewoond op de kwelderwallen, waar in de loop van de IJzertijd terpen werden opgeworpen, die naarmate de tijd vorderde steeds hoger werden, om de bewoners te beschermen tegen het zeewater. Tijdens de Laat-Romeinse tijd en de Vroege Middeleeuwen, raakte het gebied grotendeels ontvolkt, om in de loop van de Late Middeleeuwen weer bevolkingsgroei te kennen. De kans op het aantreffen van archeologische resten uit de perioden IJzertijd/Vroeg Romeinse tijd op terppakketten is hoog. Archeologie uit de Laat-Romeinse tijd – Vroege Middeleeuwen heeft een lage verwachting.
Op basis van het bestudeerde historische kaartmateriaal, wordt de trefkans op behoudenswaardige archeologische resten uit de Nieuwe Tijd klein geacht.

Het veldwerk heeft bestaan uit een verkennend booronderzoek. Het veldwerk voor het inventariserende veldonderzoek is verricht op 7 mei en 28 juni 2021 en uitgevoerd door twee senior KNA prospectoren en een KNA prospector. Hierbij zijn in totaal 84 handmatige grondboringen verricht met behulp van een Edelmanboor met een diameter van 7 cm en een guts met een diameter van 3 cm. 

Bij het booronderzoek op 28 juni bleek dat een deel van de geplande geul reeds gegraven was. Hier zijn derhalve geen boringen meer geplaatst. Wel zijn er foto’s genomen van het profiel voor zover mogelijk. Boringen 20 tot en met 24 zijn daarom te komen vervallen.

In de gemeente Súdwest-Fryslân is verkennend geboord en is elke 50 meter een boring gezet. In totaal zijn hier 70 boringen gezet
In de gemeente Waadhoeke is karterend geboord rondom de (mogelijke) terpen. In de gemeente Waadhoeke zijn in totaal 14 boringen gezet.

De boringen zijn uitgevoerd tot een maximale diepte van 1,2 m beneden maaiveld. De opgeboorde grond is in het veld door middel van troffelen en brokkelen onderzocht op de aanwezigheid van archeologische indicatoren zoals verbrand of bewerkt vuursteen, houtskool, verbrand bot en aardewerk. Verder zijn de opgeboorde boormonsters geïnspecteerd op de aanwezigheid van bodemverkleuringen die zouden kunnen wijzen op mogelijke bodemvorming, vegetatie- en/of cultuurlagen. De boorprofielen zijn beschreven conform ASB en NEN5104.

Bij de uitvoering van het veldonderzoek is niet afgeweken van het Plan van Aanpak.

Uit de boringen blijkt dat er wel regelmatig sprake is van kwelderafzettingen, maar er is nergens boven dit pakket een vegetatiehorizont of ophogingslagen aangetroffen. De enige uitzondering hierop zijn de boringen 82 t/m 89 die nabij een mogelijke terp zijn gezet. Hier is sprake van een ophogingspakket uit de 18e of 19e eeuw, waaronder zich een pakket humeuze klei bevindt. Hier is mogelijk sprake van een terpzool.

Advies
Er wordt voor het plangebied geen vervolgonderzoek geadviseerd aangezien de geplande ingreep een zeer beperkt bodemverstoring zal veroorzaken. Na telefonisch overleg met het bevoegd gezag, mw. Josje van Leeuwen, archeologisch adviseur van de gemeente Waadhoeke blijkt echter dat de gemeente toch een archeologische begeleiding zou willen zien van het gebied nabij boring 82 tot en met 89 omdat zich hier mogelijk een terpzool bevindt, en mogelijk archeologische waarden uit de 18e of 19e eeuw in de ophooglaag uit deze periode.

Toevalsvondsten
Indien bij de uitvoering van de werkzaamheden na afronding van dit archeologisch vooronderzoek toch onverwacht archeologische resten worden aangetroffen, dan is conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet aanmelding van de desbetreffende vondsten bij de minister verplicht (vondstmelding via Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed).