DOI: 10.14457/tu.the.2021.11
title: กฎหมายที่ใช้บังคับกับสัญญา: ศึกษากรณีกฎหมายระหว่างประเทศแผนกคดีบุคคลว่าด้วยสัญญาของประเทศสมาชิกในกลุ่มอาเซียน

description: กฎหมายขัดกันว่าด้วยสัญญาเป็นกฎเกณฑ์ในทางกฎหมายซึ่งมีความสำคัญ โดยเฉพาะอย่างยิ่งภายใต้สภาวการณ์ปัจจุบันที่โลกได้ก้าวเข้าสู่ยุคแห่งความไร้พรมแดน อันเป็นผลมาจากความเจริญก้าวหน้าทางเทคโนโลยี การสื่อสาร และการคมนาคมขนส่ง ประกอบกับรัฐต่างมีแนวโน้มที่จะประสานความร่วมมือให้แน่นแฟ้นและเป็นรูปธรรมมากยิ่งขึ้นผ่านการรวมกลุ่มทางเศรษฐกิจในระดับภูมิภาค โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อให้เกิดการเคลื่อนย้ายอย่างเสรีของประชากร สินค้า บริการ เงินทุน ภายในภูมิภาค ซึ่งปัจจัยเหล่านี้ได้นำไปสู่การเพิ่มจำนวนขึ้นของนิติสัมพันธ์ในทางสัญญาที่มีองค์ประกอบต่างประเทศหรือที่มีลักษณะข้ามชาติ เนื่องจากได้ปรากฏข้อเท็จจริงที่ทำให้นิติสัมพันธ์ต้องพัวพันกับกฎหมายของต่างประเทศไม่ว่าในทางใดทางหนึ่ง ส่งผลให้สัญญาไม่อาจตกอยู่ภายใต้บังคับกฎหมายของประเทศใดประเทศหนึ่งแต่เพียงประเทศเดียว ซึ่งในการที่จะพิจารณาว่าในบรรดากฎหมายของหลายประเทศที่เข้ามาเกี่ยวข้องกับนิติสัมพันธ์กฎหมายของประเทศใดจะเป็นกฎหมายที่ใช้บังคับกับสัญญานั้นย่อมเป็นพันธกิจของกฎหมายขัดกันว่าด้วยสัญญาแต่อย่างไรก็ดี โดยที่กฎเกณฑ์ว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมายในเรื่องสัญญา ตลอดจนทางปฏิบัติของศาลภายในที่เกี่ยวข้องกับประเด็นดังกล่าวของแต่ละประเทศนั้นยังคงมีความแตกต่างกัน ซึ่งสภาพการเช่นว่านี้ได้นำไปสู่ความไม่แน่นอนในการปรับใช้กฎเกณฑ์ว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมายในเรื่องสัญญา โดยเฉพาะในบริบทของการรวมกลุ่มทางเศรษฐกิจในระดับภูมิภาคที่ต้องการความแน่นอนและคาดหมายได้ในกฎหมายที่จะมีผลใช้บังคับกับนิติสัมพันธ์ไม่ว่าศาลของประเทศใดจะเป็นศาลที่พิจารณาพิพากษาคดีก็ตาม ด้วยเหตุนี้จึงได้ปรากฏความพยายามในการประสานกฎเกณฑ์ว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมายในเรื่องสัญญาภายใต้กรอบการดำเนินงานของการรวมกลุ่มทางเศรษฐกิจในภูมิภาคต่าง ๆ ไม่ว่าจะเป็นสหภาพยุโรปหรือองค์การนานารัฐอเมริกัน ที่ต่างได้มีการจัดทำความร่วมมือในระดับภูมิภาคเพื่อลดความแตกต่างของกฎเกณฑ์ในการค้นหากฎหมายที่ใช้บังคับกับสัญญาในระหว่างประเทศสมาชิกสำหรับประเด็นในเรื่องกฎหมายขัดกันว่าด้วยสัญญาในบริบทของอาเซียน จากการศึกษาพบว่า ในระดับภูมิภาคนั้น การประสานความร่วมมือในเรื่องที่เกี่ยวกับกฎหมายขัดกันว่าด้วยสัญญามีพัฒนาการณ์ที่ล่าช้าเมื่อเปรียบเทียบกับการรวมกลุ่มทางเศรษฐกิจของรัฐในภูมิภาคอื่น ๆ โดยไม่ปรากฏว่าได้มีการจัดทำความร่วมมือในเรื่องดังกล่าวภายใต้กรอบการดำเนินงานของอาเซียนแต่อย่างใด ซึ่งเมื่อคำนึงว่าปัจจุบันอาเซียนได้ก้าวเข้าสู่การเป็นประชาคมอย่างบริบูรณ์แล้ว การปราศจากเครื่องมือที่จะอำนวยให้เกิดการประสานกฎเกณฑ์ว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมายในเรื่องสัญญาระหว่างประเทศสมาชิกย่อมเป็นอุปสรรคประการสำคัญต่อการสร้างเสถียรภาพทางกฎหมายในนิติสัมพันธ์ระหว่างเอกชนให้เกิดขึ้นภายในภูมิภาค ดังนั้นเพื่อเป็นการตอบสนองต่อความมุ่งหมายของประชาคม จึงจำเป็นอยู่เองที่อาเซียนต้องจัดทำกรอบความร่วมมือสำหรับเป็นแนวทางในการประสานกฎเกณฑ์ว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมายในเรื่องสัญญาในระหว่างประเทศสมาชิก โดยรูปแบบของกรอบความร่วมมือที่จะได้มีการจัดทำขึ้นนั้นควรอยู่ในรูปของกฎเกณฑ์ที่ไม่มีสภาพบังคับทางกฎหมาย (non-legal binding) เนื่องจากมีความยืดหยุ่น ไม่เคร่งครัดตายตัว อันมีลักษณะสอดคล้องกับการดำเนินงานของอาเซียนที่ยังคงให้การยึดถือวิถีอาเซียน (ASEAN Way) อย่างเคร่งครัดในขณะที่หากพิจารณากฎเกณฑ์ว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมายในเรื่องสัญญาในระดับกฎหมายภายในของประเทศสมาชิกอาเซียนพบว่า ประเทศสมาชิกอาเซียนส่วนใหญ่แล้วต่างมีกฎเกณฑ์ว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมายในเรื่องสัญญาซึ่งมีที่มาตลอดจนกฎเกณฑ์ในการค้นหากฎหมายที่ใช้บังคับกับสัญญาที่แตกต่างกัน คงมีเพียงบางประเทศที่ประเด็นในเรื่องกฎเกณฑ์ว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมายในเรื่องสัญญายังคงมีความไม่ชัดเจนในระบบกฎหมายภายใน แต่อย่างไรก็ดีแม้ในระหว่างประเทศสมาชิกอาเซียนจะมีความแตกต่างของกฎเกณฑ์ในการค้นหากฎหมายที่ใช้บังคับกับสัญญาอยู่ก็ตาม หากแต่ก็ไม่ถึงขนาดที่จะแสวงหาหลักการซึ่งเป็นที่ยอมรับอันร่วมกันไม่ได้เลยเสียทีเดียว จึงมีความเป็นไปได้ที่จะสามารถพัฒนากรอบความร่วมมือในระดับภูมิภาคเพื่อประสานกฎเกณฑ์ว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมายในเรื่องสัญญาระหว่างประเทศสมาชิกอาเซียนให้มีความสอดคล้องกันได้ซึ่งหากจะกล่าวถึงกฎเกณฑ์ว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมายในเรื่องสัญญาของประเทศไทยเป็นการเฉพาะนั้น โดยที่กฎเกณฑ์ในการค้นหากฎหมายที่ใช้บังคับกับสัญญาตามมาตรา 13 พระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 ได้มีผลบังคับใช้มาเป็นระยะเวลากว่า 80 ปี โดยไม่เคยได้มีการปรับปรุงแก้ไขแต่อย่างใด ส่งผลให้หลักเกณฑ์ในการค้นหากฎหมายที่ใช้บังคับกับสัญญาของไทยมีความล้าสมัยเมื่อเทียบกับกฎเกณฑ์ในการค้นหากฎหมายที่ใช้บังคับกับสัญญาสมัยใหม่ซึ่งเป็นที่ยอมรับในระดับสากล และด้วยเหตุนี้จึงจำเป็นที่มาตรา 13 พระราชบัญญัติว่าด้วยการขัดกันแห่งกฎหมาย พ.ศ. 2481 จะต้องได้รับการปรับปรุงแก้ไขเพื่อให้สอดคล้องกับสภาพการณ์ที่เปลี่ยนแปลงไปในปัจจุบัน