DOI: 10.14457/tu.the.2016.1660
title: กฎหมายควบคุมงาช้างเลี้ยงของไทยและกฎหมายควบคุมงาช้างป่าของอาเซียน

description: ด้วยปัญหาการลักลอบล่าช้างป่าสายพันธุ์แอฟริกาและลักลอบนำเข้างาช้างมาสวมสิทธิงาช้างเลี้ยงในประเทศไทย จนเป็นที่จับตามองของนานาประเทศว่าประเทศไทยเป็นแหล่งฟอกงาช้างและเป็นต้นเหตุสำคัญของการลดจำนวนประชากรช้างป่าในต่างประเทศและพยายามกดดันให้ประเทศไทยยกเลิกการค้าหรือมีมาตรการในการควบคุมงาช้างเลี้ยงที่มีประสิทธิภาพ จึงนำไปสู่การพัฒนาแผนปฏิบัติการงาช้างแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2556 – 2560 ซึ่งมีการประกาศบังคับใช้พระราชบัญญัติงาช้าง พ.ศ. 2558 เพื่อควบคุมงาช้างเลี้ยงและป้องกันการสวมสิทธิของงาช้างป่าสายพันธุ์แอฟริกา อย่างไรก็ดี กฎหมายดังกล่าวยังคงอนุญาตให้มีการค้า การถ่ายโอน และการแปรสภาพงาช้างเลี้ยง ซึ่งอาจส่งผลกระทบให้ประเทศไทยยังคงมีภาพลักษณ์ของการเปิดเสรีทางการค้างาช้างในมุมมองของนานาประเทศอยู่ อีกทั้ง กฎหมายดังกล่าวยังไม่มีการศึกษาวิเคราะห์ประสิทธิผลของกฎหมายว่าสามารถป้องกันการสวมสิทธิจากงาช้างป่าได้หรือไม่ ดังนั้น การยกเลิกการค้างาช้างเลี้ยงจึงเป็นแนวทางที่จะสร้างภาพลักษณ์ที่ดีต่อประเทศไทยในการแก้ไขปัญหาการลักลอบสวมสิทธิงาช้างเลี้ยงอย่างสิ้นเชิง นอกจากนี้ ปัญหาการลักลอบค้างาช้างป่าถือเป็นปัญหาในระดับระหว่างประเทศ เนื่องจากเส้นทางการลักลอบค้างาช้างป่าสายพันธุ์แอฟริกามีการเชื่อมโยงกับประเทศต่างๆ โดยเฉพาะประเทศในกลุ่มอาเซียนอย่างมาเลเชีย ฟิลิปปินส์ และเวียดนามที่จะต้องจัดทำแผนปฏิบัติการงาช้างแห่งชาติเช่นเดียวกับประเทศไทยการศึกษานี้จึงมีวัตถุประสงค์ด้วยกัน 4 ประการ คือ (1) เพื่อศึกษาวิเคราะห์กฎหมายควบคุมงาช้างเลี้ยงของประเทศไทยภายใต้แผนปฏิบัติการงาช้างแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2556 – 2560 (2) เพื่อศึกษาผลกระทบต่อผลตอบแทนและต้นทุนในการประกอบการของผู้ครอบครองช้างเลี้ยงและผู้ประกอบการงาช้างเลี้ยง รวมถึงการปรับตัวของหน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้อง หากมีการยกเลิกการค้างาช้างเลี้ยง (3) เพื่อศึกษาผลกระทบต่อต้นทุนเกี่ยวกับบทลงโทษที่คาดว่าจะได้รับของผู้ลักลอบค้างาช้าง หากมีการยกเลิกการค้างาช้างเลี้ยงภายในประเทศ และ (4) เพื่อศึกษากฎหมายที่ใช้ควบคุมการค้างาช้างป่าของประเทศไทย มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ และเวียดนามผลการศึกษา พบว่า การบังคับใช้กฎหมายพระราชบัญญัติงาช้าง พ.ศ. 2558 ยังมีช่องโหว่ให้งาช้างป่าสายพันธุ์เอเชียสวมสิทธิงาช้างเลี้ยงในประเทศไทย เนื่องจากงาช้างเลี้ยงเป็นงาช้างสายพันธุ์เอเชีย ซึ่งกระบวนพิสูจน์รหัสพันธุกรรม (DNA) ยังมีข้อจำกัดที่ไม่สามารถจำแนกระหว่างงาช้างป่าสายพันธุ์เอเชียกับงาช้างเลี้ยงได้ ดังนั้นหากมีการยกเลิกการค้างาช้างเลี้ยงขึ้นจะสามารถอุดช่องโหว่ในการสวมสิทธิดังกล่าวและส่งผลกระทบในเชิงบวกให้กรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืชมีต้นทุนการกำกับดูแลการค้างาช้างเลี้ยงและต้นทุนในการป้องปรามการลักลอบค้างาช้างลดลง อย่างไรก็ดี หากมีการยกเลิกการค้างาช้างเลี้ยงขึ้นจะส่งผลกระทบในเชิงลบให้ผู้ครอบครองช้างเลี้ยง โดยเฉพาะผู้ครอบครองช้างเลี้ยงเพศผู้รายย่อยจะมีผลตอบแทนลดลง และยังส่งผลกระทบให้ผู้ประกอบการงาช้างเลี้ยงจะมีผลตอบแทนลดลงด้วย นอกจากนี้ หากมีการยกเลิกการค้างาช้างเลี้ยงอาจส่งผลให้เกิดตลาดมืดของงาช้างเลี้ยงขึ้น เนื่องจากอุปสงค์ของงาช้างเลี้ยงยังคงมีอยู่ในกลุ่มผู้บริโภคที่เชื่อในเรื่องเครื่องรางของขลังจากงาช้างและอุปสงค์ในตลาดประเทศเพื่อนบ้าน ด้วยเหตุนี้ การร่วมมือกันทางกฎหมายในการป้องกันการลักลอบค้างาช้างในภูมิภาคอาเซียนจึงเป็นสิ่งสำคัญจากการศึกษากฎหมายที่ใช้ควบคุมงาช้างป่าของประเทศไทย มาเลเซีย ฟิลิปปินส์ และเวียดนาม พบว่า กฎหมายของทุกประเทศมีโทษจำคุกในอัตราที่ใกล้เคียงกัน แต่ในส่วนของโทษปรับกลับพบว่าประเทศไทยมีอัตราที่ค่อนข้างต่ำ เมื่อเปรียบเทียบกับอัตราโทษปรับของประเทศอื่นๆ จึงอาจสร้างแรงจูงใจให้ผู้ลักลอบค้างาช้างป่าระหว่างประเทศเลือกที่จะกระทำผิดในประเทศไทย ด้วยเหตุดังกล่าว หน่วยงานรัฐที่เกี่ยวข้องจะต้องมีการเฝ้าระวังการลักลอบนำเข้างาช้างสายพันธุ์เอเชียจากประเทศต้นทางที่มีช้างสายพันธุ์เอเชียอาศัยอยู่ รวมไปถึงเฝ้าระวังการล่าช้างป่าในประเทศไทยเพื่อเอางาอย่างเข้มงวด นอกจากนี้ในการกำกับดูแลและบังคับใช้กฎหมายควบคุมงาช้างเลี้ยงควรมีการปรับปรุงกฎหมายให้ช้างเลี้ยงได้รับการคุ้มครองตั้งแต่แรกเกิดและควรพัฒนาระบบติดตามงาช้างเลี้ยงให้สามารถติดตามงาช้างเลี้ยงได้ตั้งแต่ช้างเลี้ยงเริ่มมีงา รวมถึงควรมีการปรับปรุงบทลงโทษของกฎหมายคุ้มครองสัตว์ป่าให้สูงขึ้นเพื่อลดแรงจูงใจในการลักลอบค้างาช้างในประเทศไทยและให้เกิดความสอดคล้องกันกับบทลงโทษตามกฎหมายของประเทศเพื่อนบ้าน