DOI: 10.17026/dans-xhy-vyxt
title: Kosterijweg 5 te Westeremden (gem. Loppersum)

description: &lt;p&gt;Het plangebied ligt in de archeoregio Fries-Gronings kleigebied. Dit is een relatief jong gebied, dat zich gedurende het Holoceen circa 11.000 jaar geleden, heeft gevormd en ontwikkeld. Het plangebied ligt op de zuidelijke flank van het smeltwaterdal – en later de boezem – van de Fivel. Toen na de laatste ijstijd de relatieve zeespiegelstijging begon, stagneerde de afwatering en ontwikkelde zich rond 6000-5000 v.C. in het noorden een getijdengebied. Op de paleogeografische kaarten van Vos & De Vries (2013) is te zien dat de omgeving van het onderzoeksgebied tussen 5500 en 3850 v.Chr. verandert in een wetland-landschap dat afwisselend uit veen en kwelders bestaat en door sedimentatieprocessen werd het dekzandlandschap door dikke pakketten veen en klei bedekt. Tegenwoordig ligt het pleistocene oppervlak binnen het plangebied tussen de 15 en 8 m beneden NAP. Omdat de zeespiegel steeds langzamer steeg, verminderde de mariene invloed na 1000 v.C. en konden zich oeverwallen en kwelderwallen ontwikkelen langs de getijdenkreken van de Hunze en de Fivel. Langs de zuidelijke rand van de Fivelboezem ontstonden kwelderruggen, waar vanaf ongeveer 650 v.Chr. sprake is van bewoning. Het onderzoeksgebied ligt in deze periode langs een geul in het waddengebied met kwelders, slikken en geulen. Hier is op dit moment nog geen bewoning mogelijk. Pas rond de jaartelling ligt ter hoogte van het onderzoeksgebied een kwelderwal waarop bewoning mogelijk is. De wierde wordt opgehoogd omdat het gebied nog altijd onder invloed staat van de Fivelboezem en daardoor overstroomd. De wierde wordt opgehoogd met materialen als mest, veenmos en riet en heeft tegenwoordig een hoogte van 5,3 m +NAP. Het plangebied is op de geomorfologische kaart gesitueerd op een wierde (code: T).&lt;br&gt;AMK-terrein 900 omvat het westelijk deel van de historische kern van de wierde en betreft een terrein met een zeer hoge archeologische waarde, beschermd. De andere AMK-terreinen die hieronder vallen zijn AMK-terrein 11712 en 11713. Het plangebied valt binnen AMK-terrein 11712 Alle drie de terreinen vallen binnen Rijksmonument 45975. De AMK-terreinen omvatten een terrein met een restant van een dorpswierde uit de Late IJzertijd-Nieuwe tijd en de overblijfselen van een borg uit de Late Middeleeuwen.&lt;br&gt;Op de beleidskaart van de gemeente Loppersum valt het plangebied binnen een rijksbeschermd terrein (nr. 45975). Dit houdt in dat voor elke bodemingreep via de gemeente Loppersum een vergunning aangevraagd dient te worden bij de minister van OC&W. &lt;br&gt;Westeremden is een wierdedorp met een radiale structuur, met aan de rand van de wierde een ossenweg. Enkele niet bebouwde delen van de wierde zijn afgegraven in het begin van de 20e eeuw, maar in het grootste deel van het huidige dorp, zo ook in het plangebied, is de wierde nog aanwezig. De wierde is ontstaan op een oeverwal van de rivier de Fivel. De vroegere Fivelloop is nog te herkennen aan een kronkelende tochtsloot langs de oostkant en ten noorden van het dorp. Ten noorden van het dorp heet de sloot de ‘Oude Boor’. De vondst van een stuk taxushout met runentekens uit de volksverhuizingstijd duidt op bewoningscontinuïteit na het einde van het Romeinse Rijk. De plaats komt in de Middeleeuwen eerst voor onder de namen Emedun (944) en Amuthon (10e – 12e eeuw). Mutha betekent monding van de rivier. Later is het voorvoegsel “wester” toegevoegd om de plaats te onderscheiden van het Oostfriese Emden. De naam Westeremden komt voor vanaf 1379. Ook het klooster Bloemhof had in de middeleeuwen belangen in Westeremden. Zij had in de 13e eeuw de kerk in haar bezit en toen deze met een deel van het dorp in 1238 afbrandde, zorgde het klooster voor de verbouw en kon de kerk in 1259 weer in gebruik genomen worden. In de Middeleeuwen was de Fivelloop nog breed genoeg voor scheepvaart. Westeremden was in die tijd, vermoedelijk met name in de 13e-14e eeuw, een handelsplaats met een haven. Toen de Fivel verlandde, verloor het dorp zijn handelsfunctie. Tijdens haar onderzoek in de jaren 1980/1990 heeft Miedema de ‘terpvoet’ van Westeremden in kaart gebracht. Het betreft een wierde met een ovale vorm en een hoogte van circa 5 m, waarvan de zuidelijke begrenzing moeilijk te bepalen is vanwege de afgravingen die hier hebben plaatsgevonden.&lt;br&gt;Op basis van het bureauonderzoek kan worden geconcludeerd dat in het plangebied een lage archeologische verwachting geldt voor de periode Laat Paleolithicum - Neolithicum Een lage verwachting geldt eveneens voor de periode Neolithicum – IJzertijd. Het gebied was in deze periode waarschijnlijk te nat voor bewoning. Vanaf de Romeinse tijd is in het gebied weer bewoning mogelijk. Vanaf deze periode geldt een hoge verwachting die met de wierde verband houdt en met de overgang tussen ophogingslagen van de wierde en de onderliggende natuurlijke kwelderbodem. De hoge verwachting komt overeen met de verwachting op de beleidsadvieskaart van de gemeente Loppersum. &lt;br&gt;Op basis van de resultaten van het hier gerapporteerde onderzoek is vervolgonderzoek in het plangebied nodig als ontgravingen worden uitgevoerd. Het vervolgonderzoek dient te bestaan uit een booronderzoek, het zetten van steekboringen en indien nodig daaropvolgende een opgraving variant archeologische begeleiding. Deze onderzoeken dienen te worden uitgevoerd omdat het hier een rijksmonument betreft. Voor een uitgebreidere beschrijving van het advies zie hierboven paragraaf 2.8. Voorafgaand aan deze onderzoeken dient een Programma van Eisen te worden opgesteld (PvE).&lt;/p&gt;