DOI: 10.17026/dans-287-xd8s
title: Charloisse Lagedijk 931. Een bureauonderzoek en een verkennend inventariserend veldonderzoek door middel van grondboringen.
title: BOORrapporten 665

description: &lt;p&gt;Algemeen&lt;br&gt;In opdracht van Stadsontwikkeling van de gemeente Rotterdam heeft de afdeling Onderzoek en Rapportage van Archeologie Rotterdam (BOOR) op 3 januari 2019 een verkennend inventariserend veldonderzoek uitgevoerd in het plangebied Charloisse Lagedijk 931 te Rotterdam. In totaal zijn verspreid over het plangebied drie handmatige boringen verricht. Er is geboord vanaf het maaiveld tot maximaal 7,37 m - NAP (6,00 m - mv). Voorafgaand aan het veldonderzoek is voor het gebied een bureauonderzoek uitgevoerd. De onderzoeken zijn verricht omdat het plangebied zal worden heringericht, waarbij nieuwbouw (omvang circa 120 m2) wordt gerealiseerd. Door de grondroerende werkzaamheden kunnen eventueel aanwezige archeologische waarden worden aangetast of vernietigd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten&lt;br&gt;Tijdens het bureauonderzoek is onder meer gekeken naar de historische situatie, de bodemopbouw in de omgeving en de bekende archeologische waarden in de nabijheid van het plangebied. Voor het gehele plangebied geldt een onbekende archeologische verwachting voor vindplaatsen uit het Mesolithicum, het Neolithicum en de Bronstijd. Dit geldt voor de diepere ondergrond (dieper dan 6,00 m - NAP). De vindplaatsen, voornamelijk kleine kampementen, kunnen aangetroffen worden in de top van eventueel aanwezige stroomgordelafzettingen behorend tot de Afzettingen van Gorkum (of kwelderafzettingen behorend tot de Afzettingen van Calais). Voor het plangebied geldt een redelijk hoge tot hoge archeologische verwachting voor vindplaatsen uit de IJzertijd, de Romeinse tijd en de Middeleeuwen (tot aan de overstroming van 1373-1375) in de top van het Hollandveen. Voor vindplaatsen uit de Late Middeleeuwen (ná de herbedijking rond 1464) en de Nieuwe tijd geldt voor het gehele plangebied een zeer hoge archeologische verwachting. Eventueel aanwezige vindplaatsen, huiserven, ophogings- en bewoningslagen, bevinden zich in de top van het overstromingsdek direct onder de bouwvoor. &lt;br&gt;Op de Archeologische Waardenkaart Rotterdam is het historisch dijktracé (met bewoningslint) van de Charloisse Lagedijk als een zone met zeer hoge verwachting aangegeven. Het betreft de zuidelijke dijk van de in 1464 bedijkte polder Charlois. Op de vroegste kadastrale kaart van het gebied uit het begin van de 19e eeuw is direct ten oosten van het plangebied bebouwing aangegeven. &lt;br&gt;In de periode 10e -12e eeuw werden grote delen van het gebied van IJsselmonde ontgonnen, in cultuur gebracht en vervolgens bedijkt. In de 13e eeuw ontstond de Riederwaard, een aaneengesloten bedijkt gebied tussen rivieren in het oostelijk deel van IJsselmonde. Deze waard ging in 1373-1375 door (rivier-)overstromingen definitief ten onder. Het veen werd deels weggeslagen en jonge zeeklei werd afgezet over het (resterende) veen. In het cultuurhistorisch onderzoek over de ontstaans- en occupatiegeschiedenis van IJsselmonde van Vervloet en Mulder uit 1985 wordt de achterkade in het midden van de Riederwaard beschouwd als een topografisch element van vóór de ondergang van de waard in 1373. De achterkade zou ongeveer ter hoogte van de Charloisse Lagedijk hebben gelegen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het verkennend inventariserend veldonderzoek blijkt dat de diepere ondergrond in het plangebied bestaat uit klastische afzettingen die gerekend kunnen worden tot de Afzettingen van Gorkum (thans Formatie van Echteld) met een (intacte) top op 7,27 m - NAP (5,90 m - mv). Het betreft een kalkloze zwak humeuze komklei waarvan de top alleen in boring 1 is waargenomen. Voor de komafzettingen van de Formatie van Echteld geldt een lage archeologische verwachting. &lt;br&gt;Hierboven bevindt zich een veenpakket met een maximale dikte van 325 cm. Het pakket wordt gerekend tot het Hollandveen (thans Formatie van Nieuwkoop). Naar boven toe is het veen mineraalarm met riet- en plantenresten, mogelijk betreft het een zegge-rietveen. De top van het veen is ter hoogte van boringen 2 en 3 geërodeerd. In boring 1 - dicht bij de weg - is het veen vanwege de aanwezigheid van het bovenliggende dijklichaam niet aangeboord. Het veen, zeer waarschijnlijk weggedrukt, ligt hier dieper dan 7 m beneden maaiveld. De archeologische verwachting voor de top van het niet intacte veen is nagenoeg nihil. In de drie boringen zijn geen aanwijzingen gevonden voor een eventuele achterkade of een onontgonnen veenstrook uit de periode vanaf de ontginning (rond 1000) tot aan de definitieve overstroming van de Riederwaard in 1373-1375. Ter hoogte van boring 2 en 3 zijn op en in de top van het veen geen aanwijzingen hiervoor gevonden. Ter hoogte van boring 1, dichter bij de dijk, is niet diep genoeg geboord om hierover een uitspraak te kunnen doen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Bij de drie boringen bevindt zich op het veenpakket een overstromingspakket, afgezet in een dynamisch milieu (vele dunne en dikke detritus- humus- en zandlagen). Dit pakket kan worden gerekend tot de afzettingen van Duinkerke III (thans Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Walcheren). De top hiervan ligt gemiddeld op 2,85 m - NAP (1,70 - mv). Dit overstromingspakket wordt gerelateerd aan de rivieroverstromingen in 1373-1375 tot aan het moment van herbedijking in 1464. Het zandige materiaal van dit pakket bevat verspoelde organische resten, zeer waarschijnlijk verslagen veen. Het zandige pakket is vermoedelijk afgezet door een brede geul westelijk van het plangebied ter hoogte van de Koedood. Deze geul is uiteindelijk rond 1580 afgedamd. De kans op archeologische resten in dit overstromingspakket is eveneens nagenoeg nihil. &lt;br&gt;Op het overstromingspakket van 1373-1375 ligt ter hoogte van boring 1 (onderaan het talud van de Charloisse Lagedijk) het opgebrachte kleipakket van een dijklichaam. Het pakket is met een dikte van bijna vijf meter vrij fors. De eventuele resten van het dijklichaam onder de huidige weg is vermoedelijk nog een aantal meters dikker. Het dijklichaam is diep in de ondergrond weggezakt. Het ophogingsmateriaal gebruikt voor het opwerpen van de dijk betreft vermoedelijk hetzelfde materiaal als het klastische materiaal dat is afgezet tijdens de overstroming. Mogelijk door schopsteken is het materiaal vervormd, want er is geen gelaagdheid in het pakket te herkennen. Het dijklichaam wordt door de geplande werkzaamheden, afgraving tot circa 1 meter beneden maaiveld en het plaatsen van waarschijnlijk een klein aantal heipalen, nauwelijks verstoord. &lt;br&gt;Op en naast het dijklichaam bevindt zich een vrij zandig kleipakket van ongeveer 20 tot 120 cm dikte met wat resten baksteenpuin (antropogeen pakket II). Het betreft een verrommelde, en mogelijk deels opgebracht pakket. De resten van baksteen laten geen scherpe datering toe. Het pakket betreft stellig de weerslag van bewoning van het pand dat tot voor kort direct ten oosten van het onderzoeksgebied heeft gestaan (Charloisse Lagedijk 931). Bebouwing op deze plek is reeds te zien op de oudste kadastrale kaart uit het begin van de 19e eeuw. Behalve de resten van baksteen zijn er geen duidelijke (afval-)lagen aangetroffen in het pakket op het dijklichaam die te relateren zijn aan bewoning in de Late Middeleeuwen (vanaf circa 1464) en Nieuwe tijd. Het pakket wordt door de afgraving net geraakt, maar dit is toelaatbaar. De bodemlaag direct onder het maaiveld is sterk geroerd en (sub)recent opgebrachte en heeft archeologisch geen betekenis.&lt;br&gt;Concluderend kan gesteld worden, dat de kans zeer klein is dat bij de geplande werkzaamheden in het onderzoeksgebied archeologische waarden verstoord zullen worden. Wel dient men in de toekomst bij bouwplannen ter hoogte van de locatie van het gesloopte huis Charloisse Lagedijk 931 (in ieder geval) rekening te houden met eventuele archeologische resten uit de 15e tot 19e eeuw.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Aanbevelingen&lt;br&gt;Op grond van het bureauonderzoek en het verkennend inventariserend veldonderzoek luidt de aanbeveling voor het plangebied Charloisse Lagedijk 931 te Rotterdam dat er geen voorzieningen hoeven te worden getroffen om archeologische waarden te behouden of te ontzien. Zonder verder archeologisch onderzoek kan worden gestart met de voorgenomen werkzaamheden.&lt;/p&gt;