DOI: 10.17026/ar/eme9ru
title: Kromme Kamp, Waarder Gemeente Bodegraven-Reeuwijk: Archeologisch bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase

description: IDDS Archeologie heeft in november 2023 een archeologisch bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek (IVO), verkennende fase, uitgevoerd voor de Kromme Kamp in Waarder, gemeente Bodegraven-Reeuwijk. De doel- en vraagstelling van het bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Met het inventariserend veldonderzoek wordt deze verwachting getoetst en zo nodig aangevuld. 
Op basis van het bureauonderzoek geldt voor het westelijk deel van het plangebied een zeer hoge verwachting op archeologische resten uit het begin van de Late Middeleeuwen. Er kunnen resten van houten en mogelijk ook van bakstenen bebouwing aanwezig zijn, met name op het binnenste door grachten omgeven terrein, maar wellicht ook in de zone westelijk daarvan die door twee natuurlijke waterlopen wordt omgeven. Daarnaast kunnen resten worden verwacht van verdedigingswerken zoals wallen, grachten en palissades.
Het oostelijke deel van het plangebied maakt geen deel uit van het complex van het “ringgrachtenkasteel”. Vermoedelijk is hier sprake van komafzettingen met een lage archeologische verwachting. In het uiterste noorden is sprake van een natuurlijke waterloop waarvan de oevers relatief hooggelegen en bewoonbaar kunnen zijn geweest. Dit deel heeft een hogere verwachting, met name voor de periode dat het “ringgrachtenkasteel” gefunctioneerd heeft, waarschijnlijk aan het begin van de Late Middeleeuwen.
Uit het veldonderzoek blijkt dat het grootste deel van het plangebied (waaronder het oostelijke deel) inderdaad een lage archeologische verwachting heeft door de ligging in een rivierkomvlakte met veen. In tegenstelling tot het bureauonderzoek, blijkt dat ook voor de crevasseafzettingen een lage verwachting geldt. De oeverwallen liggen waarschijnlijk pas door het inklinken hoger in het landschap en deze oeverwallen zijn zeer smal, waardoor deze waarschijnlijk nauwelijks bruikbaar zijn geweest voor de mens.
Voor het westelijke deel zijn geen aanwijzingen gevonden voor de aanwezigheid van grachten, verdedigingswerken of een “ringgrachtenkasteel”. Dit kan het gevolg zijn van het beperkte aantal boringen en een lage vondstdichtheid, maar uit de boringen blijkt ook dat de ondergrond op het kasteelterrein voornamelijk bestaat uit amorf veen en diep is omgewerkt. Er zijn ook geen kleipakketten, ophogingen of verstevigingen aangetroffen die de bouw van een burg of kasteel mogelijk maken. Op basis van de in de boringen aangetroffen materialen is een tweede optie geformuleerd voor de aanwezigheid van de gebogen sloten en het cirkelvormige terrein. Mogelijk was vóór de ontginning van het veengebied, in de Late Middeleeuwen, in het plangebied een veenmeertje aanwezig. Dit meertje was waarschijnlijk ontstaan toen een crevasse, bij het insnijden in het veengebied, samenvloeide met een al aanwezige crevasse. Bij het ontginnen is het meertje niet gedempt, maar is de verkaveling rondom het meertje aangelegd. Later is het meertje steeds meer verland en konden delen daarvan in gebruik worden genomen als weiland. Het centrale deel van het meertje is als laatste verland en daarna gebruikt als bouwland of groentetuin en daardoor is de bodem waarschijnlijk dieper omgewerkt.
Op basis van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek, met name de onzekerheid over de grachten en het kasteelterrein, adviseert IDDS Archeologie om de mogelijke grachten te onderzoeken met een proefsleuvenonderzoek. Bij voorkeur door het aanleggen van 1 lange proefsleuf dwars over de binnenste grachten (ongeveer gelijk aan de boorraai) heen. De kans is echter groot dat, ook al wijst deze proefsleuf uit dat het inderdaad gegraven watergangen betreft, dit geen uitsluitsel zal geven over waarom deze watergangen gegraven zijn en of ze als verdedigingsstelsel of afwatering geïnterpreteerd kunnen worden. Dit kan alleen als ook het terrein binnen de grachten met proefsleuven onderzocht wordt en wordt vastgesteld dat het werkelijk een kasteelterrein betreft. Voor de terreindelen buiten het AMK-terrein adviseert IDDS Archeologie geen aanvullend archeologisch onderzoek.