DOI: 10.14457/tu.the.2020.585
title: ปัญหากรณีราษฎรเป็นโจทก์ฟ้องคดีอาญา: ศึกษากรณีการฟ้องคดีอาญาโดยไม่สุจริตตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 161/1

description: ปัญหาการดำเนินคดีอาญาโดยผู้เสียหายที่เป็นการใช้สิทธิโดยไม่สุจริตในการฟ้องคดีอาญา เป็นการกระทำเพื่อประสงค์ที่จะกลั่นแกล้งฟ้องร้องบุคคลอีกฝ่ายหนึ่งให้เกิดความเดือดร้อนและตกเป็นจำเลย โดยการกระทำนั้นไม่ได้ต้องการให้มีการแพ้ชนะกันในทางคดีเพียงแต่ใช้กระบวนการยุติธรรมมาเป็นเครื่องมือเพื่อข่มขู่ให้เกิดความเกรงกลัวเท่านั้น ซึ่งการฟ้องคดีลักษณะนี้มีความแตกต่างจากการฟ้องคดีโดยทั่วไป เนื่องจากเป็นการฟ้องคดีเพื่อทำให้ระยะเวลาในการดำเนินการต่อสู้ยาวนานกว่าปกติ โดยใช้เทคนิคต่าง ๆ เพื่อก่อให้เกิดปัญหาแก่ผู้ถูกฟ้องคดีที่ต้องสูญเสียเงินทองและเวลาในการเข้าสู้คดีเป็นจำนวนมาก รวมทั้งเป็นการบั่นทอนขวัญและกำลังใจของผู้ถูกฟ้อง ทำให้เกิดความเกรงกลัวต่อการที่จะออกมาพูดหรือวิจารณ์การกระทำที่เกี่ยวข้องกับผลประโยชน์สาธารณะอันถือเป็นปัญหาสำคัญของประเทศไทย ซึ่งตามสถิติที่มีการรวบรวมโดยสมาคมนักกฎหมายสิทธิมนุษยชนในปี พ.ศ. 2540-2562 พบว่าความผิดฐานหมิ่นประมาทตามมาตรา 326 และมาตรา 328 ถูกนำมาใช้ฟ้องกลั่นแกล้งกันมากที่สุดถึงร้อยละ 26.23 จากข้อมูลคดีทั้งหมด 212 คดี ที่สามารถรวบรวมได้ ซึ่งลักษณะการฟ้องมีทั้งการฟ้องหมิ่นประมาทในคดีอาญา หมิ่นประมาทในคดีแพ่ง หรือฟ้องตามกฎหมายอื่นรวมมาด้วยยังไม่รวมคดีอีกจำนวนมากที่ได้มีการฟ้องร้องและถอนฟ้องออกไป ทำให้บางคดีไม่ได้ถูกเก็บรวบรวมไว้ในสถิติของการฟ้องคดีโดยไม่สุจริต เมื่อการฟ้องคดีโดยไม่สุจริตเข้ามาสู่กระบวนการยุติธรรมมากขึ้นย่อมแสดงให้เห็นว่ากระบวนการในการกลั่นกรองคดีกำลังมีปัญหาเนื่องจากไม่สามารถสกัดกั้นคดีที่ไม่เป็นประโยชน์ไม่ให้เข้าสู่ศาลได้ ในเวลาต่อมาประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาได้มีการเพิ่มเติมบทบัญญัติแห่งกฎหมายมาตรา 161/1 มาเพื่อแก้ไขปัญหาการฟ้องคดีที่ไม่สุจริต บิดเบือนข้อเท็จจริงเพื่อกลั่นแกล้ง หรือเอาเปรียบจำเลย หรือโดยมุ่งหวังผลอย่างอื่นยิ่งกว่าประโยชน์ที่พึงได้โดยชอบ ซึ่งบทบัญญัติที่มีขึ้นมานี้เป็นเครื่องมือในการช่วยกลั่นกรองคดีที่ต้องเข้ามาสู่กระบวนพิจารณาของศาลอีกขั้นตอนหนึ่งนอกจากการไต่สวนมูลฟ้องโดยศาล แต่ด้วยกรอบของกฎหมาย หลักเกณฑ์ รวมไปถึงข้อจำกัดของบทบัญญัติมาตรา 161/1 นี้ ก่อให้เกิดปัญหาในการนำมาปรับใช้ว่ามาตราดังกล่าวจะสามารถแก้ไขปัญหาได้ตามความประสงค์ที่บัญญัติขึ้นมามากน้อยเพียงใด เนื่องจากสิทธิในการฟ้องคดีอาญาของผู้เสียหายไม่ว่าจะก่อนหรือภายหลังมีมาตรา 161/1 ราษฎรก็ยังคงมีอำนาจเต็มที่ในการฟ้องคดีต่อศาล คงมีเพียงกระบวนการในการกลั่นกรองคดีที่เปลี่ยนแปลงไปอันเป็นการเพิ่มขั้นตอนในการตรวจสอบความจริง โดยให้ศาลมีอำนาจมากขึ้นในการใช้ดุลพินิจยกฟ้องราษฎรได้ตั้งแต่ชั้นตรวจฟ้อง หากศาลเห็นว่าเป็นการฟ้องคดีโดยไม่สุจริตโดยไม่ต้องมีการไต่สวนมูลฟ้องก่อน แต่ปัญหาที่เกิดขึ้นจากบทบัญญัติมาตราดังกล่าวคือ ข้อจำกัดที่ใช้ได้เฉพาะในคดีที่ราษฎรเป็นโจทก์ หากรูปแบบการฟ้องคดีเริ่มต้นโดยพนักงานอัยการย่อมไม่เข้าเงื่อนไขที่มาตราดังกล่าวจะเข้ามากลั่นกรองคดีที่ไม่สุจริตได้ จึงเห็นได้ว่าในระบบการดำเนินคดีของประเทศไทยก็มีช่องทางในการเข้าถึงกระบวนการยุติธรรมของราษฎรไว้อย่างเปิดกว้างหลายช่องทาง อันแสดงให้เห็นว่าอำนาจของราษฎรในการฟ้องคดีมีอยู่มากและอยู่ที่ว่าราษฎรจะใช้สิทธิโดยไม่สุจริตในช่องทางใดเพื่อกลั่นแกล้งบุคคลอื่น มาตรา 161/1 จึงอาจไม่เพียงพอต่อการแก้ไขปัญหาดังกล่าว วิทยานิพนธ์นี้จึงมุ่งศึกษาการดำเนินคดีของราษฎร กระบวนการกลั่นกรองคดีอาญา มาตรการทางกฎหมายที่มีอยู่เพื่อแก้ไขปัญหาการฟ้องคดีโดยไม่สุจริตรวมไปถึงปัญหาของมาตรา 161/1 โดยมีการศึกษาเปรียบเทียบกับกฎหมายต่างประเทศเพื่อพิจารณาถึงหลักการดำเนินคดีและกระบวนการในการกลั่นกรองคดีอาญาในต่างประเทศว่ามีมาตรการในการแก้ไขปัญหาการฟ้องคดีโดยไม่สุจริตอย่างไร โดยในแต่ละประเทศประสบกับปัญหาการฟ้องคดีโดยไม่สุจริตเช่นเดียวกับในประเทศไทย แต่มีการใช้มาตรการในการแก้ไขปัญหาที่แตกต่างกัน ในขณะที่ประเทศไทยมีกระบวนการบางอย่างที่แตกต่างจากต่างประเทศอันจะได้กล่าวถึงต่อไป