DOI: 10.17026/ar/8pefwa
title: Archeologisch Bureauonderzoek en Inventariserend Veldonderzoek (booronderzoek), verkennende fase: Waterstraat 6 te Berghem. Gemeente Oss.

description: KSP Archeologie heeft een archeologisch bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek, verkennende fase uitgevoerd voor de locatie aan de Waterstraat 6 in Berg¬hem (gemeente Oss). Het onderzoek is uitgevoerd voor de aanvraag van een bestemmingsplanwijziging voor de nieuwbouwplannen.
&lt;p&gt;
Op basis van de landschappelijke ligging in een laaggelegen deel van de oude terrasvlakte van de Maas relatief ver van het jongere rivierdal van de Maas is aan het plangebied een lage verwachting toegekend voor vuursteenvindplaatsen uit het Laat-Paleolithicum tot en met het Neolithicum. &lt;br&gt;
Het ontbreken van aanwijzingen voor een dekzandrug/-welving ter plaatse van het plangebied en de relatief grote afstand tot het jongere rivierdal maakt de locatie een minder aantrekkelijke bewoningslocatie dan het zuidelijker gelegen hogere dekzandrugcomplex of de dekzandruggen/-welvingen langs het rivierdal. De historische ontwikkeling van het gebied en het gekarteerde bodemtype van hoge enkeerdgronden geeft echter aan dat het plangebied wel geschikte landbouwgrond was. Op de archeologische beleidskaart van de gemeente Oss hebben de zones waar hoge enkeerdgronden voorkomen dan ook een hoge verwachting toegekend gekregen. Vanwege de minder gunstige landschappelijke ligging is ervoor gekozen om de hoge verwachting op de gemeentelijke kaart voor een vindplaats uit het Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen naar middelhoog bij te stellen. &lt;br&gt;
Tijdens het booronderzoek is gebleken dat de landschappelijke ligging nog minder gunstig was dan op basis van de bronnen uit het bureauonderzoek. In plaats van hoge bruine enkeerdgronden, zijn lage enkeerdgronden aangetroffen. Dit bodemtype wijst op een laaggelegen locatie en bovendien ontbreekt een dekzandlaag. De ondergrond bestaat uit matig grofzandige fluvioperiglaciale afzettingen die de top van het oude Maasterras vormen. Op basis hiervan is de middelhoge verwachting voor een vindplaats uit het Neolithicum tot en met de Volle Middeleeuwen naar laag bijgesteld. De boorresultaten sluiten aan bij de lage verwachting in het bureauonderzoek voor een vuurvindplaats uit het Laat-Paleolithicum – Neolithicum.
&lt;p&gt;
Uit historisch kaartmateriaal blijkt dat het plangebied onderdeel heeft uitgemaakt van het oude landbouwareaal van Berghem. Langs de Waterstraat lagen boerderijen, waaronder ook ter plaatse van het plangebied. Op basis hiervan geldt voor het westelijke deel van het plangebied een hoge verwachting op restanten van de huisplaats uit de Nieuwe tijd. De boerderij staat op de kadastrale kaart uit het begin van de 19e eeuw, maar hij kan ouder zijn. In dat geval kunnen in de bodem resten aanwezig zijn van oudere voorgangers van deze boerderij. Wanneer in het oostelijke deel van het plangebied in de Middeleeuwen (vermoedelijk tweede helft van de 14e eeuw) een landweer is aangelegd, dan ligt het voor de hand dat de huisplaats niet veel ouder is dan de 19e eeuw. De landweer is op basis van historische bronnen namelijk nog tot in de 17e - 18e eeuw in het landschap aanwezig geweest.
Tijdens het booronderzoek is in het westelijke deel van het plangebied een intact bodemprofiel aangetroffen dat bestaat uit een humeus cultuurdek van 70 cm dik met daaronder de natuurlijke ondergrond. In het humeuze cultuurdek zijn enkele baksteenspikkels aanwezig. Ter plaatse van de voormalige historische bebouwing is een verrommelde bodemlaag aangetroffen die tot 1,0 m beneden maaiveld reikt. Mogelijk is dit een (uitbraak)spoor dat toegeschreven kan worden aan de historische bebouwing. Op basis van deze resultaten blijft de kans op restanten/sporen van de historische bebouwing in het westelijke deel hoog. In het oostelijke deel van het plangebied zijn onder de bouwvoor verrommelde bodemlagen aangetroffen. Ze kunnen relatief recent zijn, maar ook aansluiten bij de egalisatie van de (mogelijke) landweer. Ter plaatse van boring 4 is mogelijk een oude sloot/greppel aangeboord, die op basis van de locatie onderdeel kan zijn van de landweer. Op basis van deze resultaten blijft de hoge verwachting voor bewoningssporen uit de Late Middeleeuwen (vanaf de 12e – 13e eeuw) en de Nieuwe tijd en sporen van de middeleeuwse landweer voor het plangebied gehandhaafd.
&lt;p&gt;
In lijn met het archeologiebeleid van de gemeente Oss blijft de oppervlaktegrens van 100 m2 op basis van de hoge archeologische verwachting gehandhaafd. De standaard dieptegrens van 30 cm beneden maaiveld wordt op basis van de bodemopbouw verruimd naar 50 cm beneden maaiveld. Dit betekent dat vervolgonderzoek wordt geadviseerd bij bodemingrepen dieper dan 50 cm beneden maaiveld en groter dan 100 m2. &lt;br&gt;
Het beoogde bouwvlak overlapt voor een groot deel met de nieuwetijdse huisplaats. Mogelijk wordt ook de westelijke rand van de middeleeuwse landweer bereikt. Dit betekent dat het reëel is dat bij de bouw van de woning (en eventuele bijgebouwen) archeologische resten worden aangetroffen. Op dit moment is er nog geen bouwontwerp beschikbaar. Op basis van het definitieve bouwontwerp zal de omvang van de geplande bodemingrepen worden vastgesteld en wordt aan de hand van de bovengenoemde ondergrenzen bepaald of inderdaad vervolgonderzoek nodig is.
Het advies is om het vervolgonderzoek uit te voeren in de vorm van een proefsleuvenonderzoek eventueel met doorstart naar een opgraving. Voor dit onderzoek is een Programma van Eisen (PvE) noodzakelijk dat is goedgekeurd door de bevoegde overheid.