DOI: 10.14457/tu.the.2020.741
title: ความศักดิ์สิทธิ์ในการแสดงเจตนาปฏิเสธการรักษาล่วงหน้าของผู้ป่วยระยะล่วงหน้าของชีวิต

description: เทคโนโลยีและองค์ความรู้ทางด้านการแพทย์และการสาธารณสุขได้ถูกพัฒนาไปอย่างมากเมื่อเทียบกับอดีต ด้วยความก้าวหน้าดังกล่าวนี้สามารถช่วยยืดอายุให้กับมนุษย์ให้ยาวนานกว่าที่ควรจะเป็นได้ แต่ไม่ทุกคนที่จะปรารถนาชีวิตที่ถูกพันธนาการไว้กับเครื่องมือทางการแพทย์ เพื่อหลีกเลี่ยงสิ่งเหล่านี้ จึงทำให้ผู้ป่วยได้ทำหนังสือแสดงเจตนาปฏิเสธการรักษาพยาบาลล่วงหน้าไว้ ทว่า สถานะทางกฎหมายของการแสดงเจตนาปฏิเสธการรักษาพยาบาลล่วงหน้าของผู้ป่วยมีลักษณะตามกฎหมายไทยยังไม่มีความชัดเจนการแสดงเจตนาปฏิเสธการรักษาพยาบาลล่วงหน้าของผู้ป่วย ที่ได้รับการรับรองตามกฎหมายเฉพาะยังไม่มีสภาพบังคับให้ผู้ที่เกี่ยวข้องต้องดำเนินการตามการแสดงเจตนานั้นและยังไม่มีบทลงโทษทางกฎหมายสำหรับการละเมิดเจตนาปฏิเสธการรักษาพยาบาลล่วงหน้าของผู้ป่วย นอกจากนี้ ยังคงพบปัญหาในทางปฏิบัติอีกด้วยว่า แพทย์ยังคงมีความกังวลว่าการปฏิบัติตามเจตนาของผู้ป่วยบางกรณีอาจจะขัดกับหลักความเชื่อทางศาสนาหรือเกิดความรู้สึกผิด กลัวต่อบาป เมื่อกฎหมายไม่มีการบัญญัติไว้อย่างชัดเจนว่าแพทย์จะต้องปฏิบัติตามเจตนาของผู้ป่วย หรือเหตุแห่งการปฏิเสธการปฏิบัติตามเจตนาของผู้ป่วย ส่งผลให้เจตนาที่ผู้ป่วยแสดงเจตนาไว้ขาดความศักดิ์สิทธิ์จากการศึกษาเปรียบเทียบกับกฎหมายของประเทศสหรัฐอเมริกาพบว่า แพทย์ผู้ให้บริการด้านสุขภาพมีหน้าที่ปฏิบัติตามเจตนาที่ผู้ป่วยหรือตัวแทน หรือ ผู้รับมอบอำนาจของผู้ป่วยได้แสดงเจตนาปฏิเสธการรักษาพยาบาลล่วงหน้าไว้อย่างเคร่งครัด กฎหมายของประเทศสหรัฐอเมริกายังคงให้ความสำคัญต่อเสรีภาพทางศาสนาและหลักความเชื่อของผู้ที่จะต้องมีหน้าที่ปฏิบัติตามเจตนาของผู้ป่วยอีกด้วย โดยกำหนดว่าแพทย์อาจจะปฏิเสธ (Decline) ในการปฏิบัติตามเจตนาปฏิเสธการรักษาพยาบาลที่ผู้ป่วยได้แสดงเจตนาไว้ ด้วยเหตุผลของความรู้สึกกลัวบาป ความรู้สึกผิดหรือความรู้สึกผิดชอบ (Conscience) นอกจากนี้แล้วกฎหมายของประเทศสหรัฐอเมริกายังคงมีสภาพบังคับทางกฎหมายที่เป็นการคุ้มครองการแสดงเจตนาปฏิเสธการรักษาพยาบาลล่วงหน้าของผู้ป่วยอีกด้วย โดยได้มีการบัญญัติถึงโทษสำหรับการละเมิดเจตนาปฏิเสธการรักษาพยาบาลล่วงหน้าของผู้ป่วย กล่าวคือ หากแพทย์ผู้ให้บริการด้านสุขภาพหรือสถาบันด้านสุขภาพจงใจละเมิดและการละเมิดนั้นทำให้ผู้ป่วยได้รับบาดเจ็บไม่ว่าทางร่างกายหรือจิตใจจะต้องรับผิดชดใช้ค่าสินไหมทดแทนให้แก่ผู้ป่วยตามกฎหมายไทยในเรื่องดังกล่าวนี้ ไม่ปรากฎว่าได้มีการบัญญัติไว้อย่างชัดเจนว่าแพทย์หรือผู้ประกอบวิชาชีพด้านสาธารณสุขจะต้องปฏิบัติตามหนังสือแสดงเจตนาปฏิเสธการรักษาพยาบาลที่ผู้ป่วยได้แสดงเจตนาไว้ เป็นแต่เพียงกำหนดว่าหากแพทย์หรือผู้ประกอบวิชาชีพด้านสาธารณสุขได้ปฏิบัติตามหนังสือแสดงเจตนาปฏิเสธการรักษาพยาบาลล่วงหน้าของผู้ป่วยแล้วให้พ้นจากความรับผิดทั้งปวง นอกจากนี้ กฎหมายไทยมิได้บัญญัติถึงเหตุในการปฏิเสธในการปฏิบัติตามเจตนาของผู้ป่วยด้วยเหตุผลด้านความเชื่อทางศาสนาหรือความรู้สึกกลัวต่อบาป ความรู้สึกผิดชอบ ของแพทย์หรือผู้ประกอบวิชาชีพด้านสาธารณสุข จึงทำให้ขาดความชัดเจนต่อการปฏิบัติในทางปฏิบัติ ส่งผลให้การแสดงเจตนาปฏิเสธการรักษาพยาบาลล่วงหน้าของผู้ป่วยขาดความศักดิ์สิทธิ์และไม่มีสภาพบังคับจากผลการศึกษาพบว่า การแสดงเจตนาปฏิเสธการรักษาพยาบาลล่วงหน้าของผู้ป่วยระยะสุดท้ายของชีวิตมีลักษณะในทางกฎหมายเป็นนิติกรรม ประเภทนิติกรรมฝ่ายเดียว เป็นการแสดงเจตนาโดยไม่ต้องมีผู้รับการแสดงเจตนา และเป็นนิติกรรมที่ก่อให้เกิดผลในทางกฎหมายทันทีที่ ผู้แสดงเจตนาทำนิติกรรมได้แสดงเจตนาออกมาให้ปรากฎรับรู้ เพื่อให้การแสดงเจตนาปฏิเสธการรักษาพยาบาลล่วงหน้าของผู้ป่วยระยะสุดท้ายมีความศักดิ์สิทธิ์และถูกเคารพ ผู้เขียนจึงเสนอแนะว่า ในระยะแรกให้มีการแก้ไขพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 มาตรา 12 โดยเพิ่มบทบัญญัติในวรรคที่สามให้ชัดเจนว่าผู้ประกอบวิชาชีพด้านสาธารณสุขจะต้องปฏิบัติตามเจตนาที่ผู้ป่วยได้แสดงเจตนาปฏิเสธการรักษาพยาบาลล่วงหน้าไว้ และเพิ่มเติมบทบัญญัติวรรคสี่ เกี่ยวกับเหตุในการปฏิเสธที่จะปฏิบัติตามเจตนาของผู้ป่วยของผู้ประกอบวิชาชีพด้านสาธารณสุข และเพิ่มบทบัญญัติวรรคห้า เกี่ยวกับหน้าที่ของผู้ประกอบวิชาชีพด้านสาธารณสุขเมื่อได้ปฏิเสธการปฏิบัติตามเจตนาของผู้ป่วย และผู้เขียนเห็นว่าในระยะที่สอง ให้จัดทำพระราชบัญญัติเกี่ยวกับการกำหนดการรักษาพยาบาลล่วงหน้าแยกออกจากพระราชบัญญัติสุขภาพแห่งชาติ พ.ศ. 2550 เพื่อให้หลักเกณฑ์ วิธีการ การแสดงเจตนาปฏิเสธการรักษาพยาบาลล่วงหน้ามีความชัดเจนและสามารถคุ้มครองเจตนาของผู้ป่วยได้อย่างสูงสุด