DOI: 10.17026/ar/1bsh3v
title: Oostenburg: bedrijfsgebouwen van de VOC (AAR 89)
title: Inventariserend Veldonderzoek Oostenburg, kavel 7, 8 en 13, Amsterdam (2011 en 2015)

description: Op de kavels 7, 8 en 13 van dit gebied heeft de afdeling Archeologie van Monumenten en Archeologie (MenA) bij twee gelegenheden in 2011 en 2015 een Inventariserend Veldonderzoek (IVO) uitgevoerd. Voor het totale ontwikkelgebied Oostenburg geldt een hoge archeologische waarde omdat hier in de 17de en 18de eeuw de scheepswerf van de Verenigde Oost-Indische Compagnie (VOC) was gelegen.

Oostenburg is in 1660 aangelegd in buitendijks rietland, in de profielen zichtbaar als een kleisediment met een tussen 2 m - NAP en 2,6 m - NAP glooiend oppervlak met platgedrukte rietstengels. Met het IVO zijn vanaf een diepte van 1 m - NAP de aanwezigheid en ligging van de VOC-werfeilanden vastgesteld. Bij het archeologisch onderzoek is vastgesteld dat bij de aanleg van de werfeilanden een wisselende
ophogingsmethodiek is toegepast, afhankelijk van de landschappelijke omstandigheden.

Loop- en werkniveaus uit de VOC-periode waren in werkputten 1 en 3 (kavel 7) vanaf 0,8 m - NAP waarneembaar. De vondsten uit de loopvlakken tonen de materiële cultuur van de arbeiders van de werf, die hoofdzakelijk bestond uit goedkoop rookgerei.

Er is gericht onderzoek gedaan naar (resten van) de oostelijke vleugel van het VOC-Zeemagazijn uit 1661 middels de werkputten 5 t/m 7 (kavel 8). Het funderingshout
van het Zeemagazijn ligt op gemiddeld 1,80 m – NAP en de paalkoppen op 1,70 m – NAP. Klaarblijkelijk was de sloop in 1822 er op gericht om nog zoveel bruikbare bouwmaterialen te bergen. Dit was vooral uitvoerbaar in het deel dat nog overeind stond en daar zijn de bakstenen grotendeels verwijderd. Door de grondige sloop resteerde niets van de latrine die zich in de hoek van het uitstekende deel van het gebouw in werkput 7 zou moeten bevinden, net zo min als een afvoer die van hieruit naar de gracht zou hebben geleid.

In de werkputten 5, 6 en 7 is een in één fase aangebrachte fundering in het zicht gebracht over de volledige breedte van het eerste werfeiland. Het eiland was aangelegd tussen twee damwanden langs de oevers van de voormalige grachten en had een totale breedte van 25,7 m. De fundering bestond uit vier parallelle rijen van clusters van drie palen die waren berekend op de bouw van een gebouw van drie traveeën. Deze nieuwe archeologische gegevens onderbouwen de veronderstelling, die in 2002 was ontstaan vanwege het OOST2-onderzoek, dat het Zeemagazijn een drieschepige opzet had hoewel het gebouw doorgaans in de historische bronnen als tweeschepig wordt voorgesteld.

Uit de combinatie van archeologische en historische gegevens komt naar voren dat men het eiland volgens de voorliggende plannen van Stalpaert en ook De Rij heeft aangelegd (25,5 m breed), maar dat er bij de bouw van het feitelijke pakhuis is afgeweken van het driebeukige ontwerp van Stalpaert.

Van de 19de- en 20ste-eeuwse gebruiksfasen van Oostenburg resteerden weinig samenhangende sporen. Aan de noodzijde van kavel 7 en op kavel 9 waren de muurresten bewaard gebleven van de geschutswerf van de Marine, die daar in de 19de eeuw was gevestigd en daar tot in de jaren 1920 heeft bestaan
description: Amsterdamse Archeologische Rapporten