DOI: 10.14457/tu.the.2017.820
title: การศึกษาคุณภาพชีวิตการทำงานของพนักงานกวาดถนน เขตทวีวัฒนา กรุงเทพมหานคร

description: การศึกษาวิจัยเรื่องนี้ มุ่งศึกษาเกี่ยวกับคุณภาพชีวิตการทำงานของพนักงานกวาดถนนและปัญหาที่พบจากการทำงานของพนักงานกวาดถนน โดยใช้แนวคิดเรื่องคุณภาพชีวิตของวอลตัน ทั้ง 8 ด้านเป็นกรอบในการศึกษา ทั้งนี้ มีวัตถุประสงค์ของการวิจัย คือ (1) เพื่อศึกษาคุณภาพชีวิตการทำงานของพนักงานกวาดถนนว่าเป็นอย่างไร (2) เพื่อเสนอแนะแนวทางการแก้ไขปัญหาหรือพัฒนาคุณภาพชีวิตการทำงานของพนักงานกวาดถนนผู้ศึกษาได้ใช้วิธีวิจัยแบบผสมผสาน (Mixed Methods Research) ประกอบด้วย การวิจัยเชิงปริมาณ (Quantitative Research) ซึ่งเป็นการใช้วิธีเก็บรวบรวมข้อมูลโดยการทำแบบสอบถามจากกลุ่มตัวอย่างที่เป็นพนักงานกวาดถนน เขตทวีวัฒนา จำนวน 144 คน แล้วนำข้อมูลมาวิเคราะห์ด้วยโปรแกรมสำเร็จรูป SPSS for Windows และนำเสนอด้วยสถิติเชิงพรรณนา (Descriptive Statistics) ได้แก่ การแจกแจงความถี่ (Frequency) ค่าร้อยละ (Percentage) ค่าเฉลี่ย (Arithmetic Mean) และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน (Standard Deviation) ส่วนการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) ใช้การสัมภาษณ์แบบมีโครงสร้าง (Structured Interview) โดยสัมภาษณ์กลุ่มเป้าหมาย 4 กลุ่ม ได้แก่ 1. พนักงานทั่วไป (กวาด) 2. หัวหน้าพนักงานทั่วไป (กวาด) 3. เจ้าหน้าที่งานรักษาความสะอาด 4. หัวหน้าฝ่ายรักษาความสะอาดและสวนสาธารณะ ของสำนักงานทวีวัฒนา จากกรอบแนวคิดด้านคุณภาพชีวิตการทำงานของวอลตันทั้ง 8 ด้าน ผู้วิจัยพบว่า  1) ด้านค่าตอบแทนที่เพียงพอและเป็นธรรม สามารถจำแนกผลการวิเคราะห์ข้อมูลออกเป็น 2 ประเด็น ได้แก่ ประเด็นแรก เรื่องค่าตอบแทนของพนักงานกวาดถนน พบว่า พนักงานกวาดถนนค่อนข้างที่จะมีความพึงพอใจในค่าตอบแทนที่ได้รับและส่วนใหญ่สามารถจัดสรรค่าใช้จ่ายในชีวิตประจำวันได้อย่างเพียงพอและสามารถยอมรับได้ เพราะองค์กรมีค่าตอบแทนอื่นนอกเหนือจากเงินเดือนให้ ไม่ว่าจะเป็นค่าทำงานล่วงเวลา โบนัสประจำปี สวัสดิการต่างๆ แต่ทั้งนี้ พนักงานกวาดถนนที่เป็นลูกจ้างประจำก็ยังมีสิทธิที่ดีกว่าลูกจ้างชั่วคราวในเรื่องของโอกาสที่จะได้รับการพิจารณาเลื่อนขั้นเงินเดือนและเงินโบนัสที่จะได้รับ เนื่องจากลูกจ้างประจำจะเป็นการประเมินจากการทำงานรายบุคคล แต่ลูกจ้างชั่วคราวจะเป็นการประเมินลูกจ้างชั่วคราวทุกคนรวมกัน ส่วนประเด็นที่สอง เป็นเรื่องของสิทธิประโยชน์และสวัสดิการที่พนักงานกวาดถนนจะได้รับ พบว่า พนักงานกวาดถนนที่เป็นลูกจ้างประจำมีสิทธิได้รับสิทธิประโยชน์และสวัสดิการที่มากกว่าลูกจ้างชั่วคราวเป็นอย่างมาก จึงทำให้ลูกจ้างชั่วคราวไม่ค่อยได้รับสิทธิประโยชน์และสวัสดิการที่เข้ามาช่วยเหลือมากพอที่จะเป็นการลดภาระค่าใช้จ่ายให้แก่ครอบครัวและตนเองได้มากนัก2) ด้านความก้าวหน้าและความมั่นคงในการทำงาน สามารถจำแนกผลการวิเคราะห์ข้อมูลออกเป็น 2 ประเด็นได้แก่ ประเด็นแรก เรื่องความก้าวหน้าในการทำงาน พบว่า พนักงานกวาดถนนโดยเฉพาะตำแหน่งลูกจ้างชั่วคราว มีโอกาสที่จะได้รับความก้าวหน้าในการทำงานจากการประเมินและคัดเลือกของคณะกรรมการ เพื่อเปลี่ยนตำแหน่งการทำงานให้เป็นลูกจ้างประจำได้ ทั้งนี้ก็ต้องขึ้นอยู่กับอายุงาน ความขยันและความประพฤติของพนักงานกวาดถนนเองด้วย ถือเป็นความพยายามที่จะปรับปรุงชีวิตการทำงานของพนักงานกวาดถนนให้ดีขึ้น ส่วนพนักงานกวาดถนนตำแหน่งลูกจ้างประจำ จะเป็นในลักษณะของการได้รับพิจารณาเลื่อนขั้นเงินเดือนที่สูงขึ้น และหากมีผลการทำงานที่ดี ก็จะได้รับรางวัลจากหน่วยงานต้นสังกัดหรือได้รับคัดเลือกเพื่อเป็นตัวแทนในการเข้ารับรางวัลต่างๆ เช่น รางวัลหม่อมงามจิตต์ บุรฉัตร (รางวัลเสริมสร้างคนดีมีคุณธรรม) เป็นต้น ซึ่งการที่องค์กรให้รางวัลและผลตอบแทนดังกล่าว จะเป็นการสร้างความคาดหวังให้พนักงานเพื่อให้มีความตั้งใจทำงานจนบรรลุเป้าหมายขององค์กรได้ และประเด็นที่สอง เรื่องความมั่นคงในการทำงาน พบว่า พนักงานกวาดถนนส่วนใหญ่ต่างก็ทำอาชีพนี้มาเป็นเวลายาวนาน แสดงให้เห็นว่าเป็นอาชีพที่สามารถยึดเป็นอาชีพหลักในระยะยาวได้ เพราะมีอัตราเงินเดือนที่มั่นคงและสามารถเพิ่มขึ้นได้ทุกปีจาก  ความขยันของตัวพนักงานเอง รวมทั้งยังมีสวัสดิการที่สามารถเบิกค่าใช้จ่ายต่างๆ ได้ ซึ่งเป็นการลดภาระค่าใช้จ่ายส่วนตัวของพนักงานกวาดถนนอีกด้วย ถือเป็นมูลเหตุจูงใจในการทำงานของบุคคลให้สามารถทำงานได้อย่างมีประสิทธิภาพ 3) ด้านการบูรณาการด้านสังคมและการทำงานร่วมกัน พบว่า โดยส่วนใหญ่พนักงานกวาดถนนจะมีลักษณะของการทำงานร่วมกันเป็นทีม และมีความสัมพันธ์อันดีต่อกันทั้งกับเพื่อนร่วมงานและหัวหน้างาน กล่าวคือ พนักงานกวาดถนนที่ทำงานอยู่ในบริเวณใกล้เคียงกัน จะคอยช่วยเหลือ ซึ่งกันและกันเมื่อมีปัญหาเกิดขึ้น และในบางครั้งพนักงานกวาดถนนก็ยังเป็นส่วนหนึ่งของการช่วยวางแผนการพัฒนาพื้นที่กับหัวหน้างานในการกำหนดแนวทางร่วมกัน เนื่องจากพนักงานกวาดถนน จะมีความคุ้นเคยกับพื้นที่มากกว่าหัวหน้างานและสามารถให้ข้อเสนอแนะแนวทางที่เหมาะสมในการทำงานได้ ซึ่งจะส่งผลให้งานสำเร็จลุล่วงไปได้ด้วยดี4) ด้านสภาพแวดล้อมการทำงานที่คำนึงถึงความปลอดภัยและส่งเสริมสุขภาพ สามารถจำแนกผลการวิเคราะห์ข้อมูลออกเป็น 2 ประเด็นได้แก่ ประเด็นแรก เรื่องความปลอดภัยในการทำงาน พบว่า สภาพแวดล้อมในการทำงานไม่ค่อยมีความปลอดภัย เนื่องจากบริเวณที่พนักงานกวาดถนนต้องได้รับมอบหมายให้ทำงานเกิดปัญหาในหลายจุด ไม่ว่าจะเป็นการที่เสาไฟฟ้าริมถนนดับ ทำให้ช่วงเวลาเช้ามืดและเวลากลางคืนไม่มีแสงส่องสว่าง การที่พนักงานกวาดถนนทำงานอยู่ในบริเวณนั้นก็จะก่อให้เกิดความเสี่ยงที่ผู้ขับขี่รถยนต์ที่สัญจรไปมาอาจจะไม่เห็นว่าพนักงานกำลังทำงานอยู่ ส่งผลให้เกิดอุบัติเหตุได้ รวมทั้งเสื้อกั๊กสะท้อนแสงก็ไม่สามารถมองเห็นได้ชัดในเวลากลางคืนอีกด้วย แต่ทั้งนี้ พนักงานกวาดถนนก็จะต้องคอยระมัดระวังตัวเองในขณะกำลังทำงานอีกทางหนึ่งด้วย ส่วนประเด็นที่สอง เรื่องสุขภาพ พบว่า องค์กรมีการจัดให้พนักงานเข้ารับการตรวจสุขภาพเป็นประจำทุกปี และหากพนักงานกวาดถนนได้รับอุบัติเหตุหรือเจ็บป่วย องค์กรก็มีสวัสดิการให้พนักงานสามารถเบิกค่ารักษาพยาบาลได้ 5) ด้านโอกาสในการพัฒนาความสามารถบุคคล สามารถจัดแนวทางของคำตอบจากการวิเคราะห์ข้อมูลทั้งหมดออกเป็น 2 รูปแบบ ได้แก่ รูปแบบแรก จะเป็นกลุ่มของพนักงานกวาดถนนที่หัวหน้างานมักจะมอบหมายให้เข้ารับการฝึกอบรมหรือเข้าร่วมกิจกรรมนอกสถานที่ จึงมีความรู้สึกว่า องค์กรมีการผลักดันให้ได้รับโอกาสในการที่จะพัฒนาขีดความสามารถของตนในการทำงาน และสร้างผลการทำงานที่ดีขึ้นมาได้ แต่ในทางกลับกันรูปแบบที่สอง เป็นกลุ่มของพนักงานกวาดถนนที่สูงอายุ ซึ่งทำให้ไม่ค่อยได้รับคัดเลือกให้เข้ารับการฝึกอบรมหรือเข้าร่วมกิจกรรมนอกสถานที่เท่าไหร่นัก เพราะพนักงานในช่วงอายุดังกล่าว มักจะมีปัญหาด้านสุขภาพและไม่ค่อยสะดวกในการเดินทาง จึงทำให้ไม่ค่อยได้รับโอกาสในการพัฒนาความสามารถเท่ากลุ่มแรก 6) ด้านประชาธิปไตยในองค์กร สามารถจัดแนวทางของคำตอบจากการวิเคราะห์ข้อมูลทั้งหมดออกเป็น 2 ความคิดเห็นดังนี้ ความคิดเห็นแรก มองว่า องค์กรให้อิสระแก่พนักงานในการแสดงความคิดเห็นต่อการทำงาน ซึ่งองค์กรให้สิทธิแก่พนักงานในการแสดงออกทางความคิดเห็นตามขอบเขตการทำงาน โดยหัวหน้างานจะคอยรับฟังและนำข้อคิดเห็นดังกล่าวไปปรับปรุงและพัฒนา การทำงานให้ดีขึ้น แต่อีกความคิดเห็น กลับมองว่า องค์กรไม่ได้ให้สิทธิแก่พนักงานในการแสดงความคิดเห็นในการทำงานมากนัก เพราะเนื้องานที่พนักงานกวาดถนนจะต้องทำ หัวหน้างานจะได้รับคำสั่งจากผู้บริหารมาอีกทีและนำมามอบหมายให้แก่พนักงานกวาดถนน ซึ่งพนักงานกวาดถนนก็จะต้องทำตามคำสั่งเหล่านั้น โดยไม่สามารถเสนอความคิดเห็นอะไรเพิ่มเติมได้7) ด้านความสมดุลระหว่างชีวิตงานกับชีวิตส่วนตัว สามารถจัดแนวทางของคำตอบจากการวิเคราะห์ข้อมูลทั้งหมดออกเป็น 2 ความคิดเห็นดังนี้ ความคิดเห็นแรก มองว่า ช่วงเวลาการทำงานไม่ได้มีผลกระทบต่อสุขภาพหรือชีวิตส่วนตัว เพราะพนักงานกวาดถนนต่างก็มีความพอใจในเวลาการทำงานแล้ว และสามารถจัดสรรช่วงเวลาการทำงานให้ลงตัวกับชีวิตส่วนตัวได้ โดยไม่ก่อให้เกิดผลกระทบต่อกัน ทั้งนี้หากพนักงานกวาดถนนเกิดปัญหาในการจัดสรรเวลาการทำงานกับชีวิตส่วนตัว ก็สามารถขอคำปรึกษาจากหัวหน้างาน และทำเรื่องขอเปลี่ยนช่วงเวลาการทำงานได้ แต่อีกความคิดเห็น กลับมองว่า ในบางครั้งช่วงเวลาการทำงานก็ส่งผลกระทบต่อชีวิตส่วนตัว เช่น กรณีของพนักงานกวาดถนนที่มีบุตร หากโรงเรียนมีกิจกรรมก็จะทำให้ช่วงเวลาการไปรับบุตรคาบเกี่ยวกับช่วงเวลาการทำงาน ซึ่งจะส่งผลให้เวลาการทำงานกระทบกับชีวิตส่วนตันจนเกิดเป็นปัญหาขึ้น และทำให้พนักงานกวาดถนนทำงานได้ไม่ดีเท่าที่ควร 8) ด้านลักษณะงานที่เป็นประโยชน์ต่อสังคม พบว่า อาชีพพนักงานกวาดถนนเป็นอาชีพที่เป็นประโยชน์ต่อสังคมเป็นอย่างมาก จะเห็นได้จากการที่พนักงานกวาดถนนจะเป็นส่วนสำคัญในการรณรงค์เกี่ยวกับการรักษาความสะอาดพื้นที่ต่างๆ และการที่ได้เห็นพนักงานกวาดถนนทำงานอยู่บริเวณพื้นที่สาธารณะในทุกวัน ก็เป็นสิ่งที่ชี้ชัดว่างานของพนักงานกวาดถนนเป็นงานที่ก่อให้เกิดประโยชน์ต่อสังคมในการทำให้บริเวณที่ตนได้รับมอบหมายเกิดความสะอาดจนส่งผลให้ประชาชนเกิดความตระหนักถึงการรักษาความสะอาดที่ควรกระทำ รวมทั้งองค์กรก็ได้มีการปลูกฝังค่านิยมในการรักษาความสะอาดให้แก่พนักงานกวาดถนน โดยทำให้พนักงานเห็นคุณค่าในหน้าที่ความรับผิดชอบของตนว่าเป็นการกระทำที่มีประโยชน์ต่อสังคมเพียงใด เพื่อให้พนักงานกวาดถนนเกิดความภาคภูมิใจในอาชีพของตน