DOI: 10.17026/ar/uyfcvi
title: Erlecomsedam 34 te Ooij, gemeente Berg en Dal
title: Archeologisch vooronderzoek: een bureauonderzoek
title: RAAP-RAPPORT 6358

description: &lt;p&gt;
In opdracht van Schipper Bosch Projecten heeft RAAP in februari en maart 2023 een archeologisch 
vooronderzoek in de vorm van een bureauonderzoek uitgevoerd voor een plangebied aan de 
Erlecomsedam 34 te Ooij in de gemeente Berg en Dal. 
&lt;p&gt;
Het plangebied ligt ten zuiden van de huidige Erlecomsedam, op een oeverwal van de Waal met in het 
centraal westelijk deel van het plangebied een zuidoost-noordwest georiënteerde restgeul. In de 
oeverafzettingen van de Waal kunnen zich archeologische resten vanaf de late-ijzertijd tot en met de 
nieuwe tijd manifesteren. In de restgeul en in de beddingafzettingen kunnen nog watergerelateerde 
resten uit de periode late ijzertijd tot circa 1600 worden verwacht. Op basis van het beschikbare 
historisch kaartmateriaal blijkt dat er in de nieuwe tijd geen bewoning in het plangebied heeft 
plaatsgevonden, maar zijn vanaf 1843 al wel resten van een eerste steenoven aanwezig. Het 
plangebied heeft landschappelijk gezien dus een relatief lage en drassige ligging en is het voormalig 
fabrieksterrein dan ook meermaals opgehoogd.
&lt;p&gt;
Voormalig steenfabrieksterrein De Ooij
&lt;p&gt;
Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek is onder het 20e
-eeuwse ophogingspakket 
mogelijk nog sprake van archeologische resten van de vroegste fase van de steenfabriek en de oudere 
onderliggende oeverpakketten van de Waal. Om die reden wordt geadviseerd om een eventuele 
toekomstige afgraving van het fabrieksplateau te beperken tot maximaal 12,0 m +NAP (ca. 3 m -mv) 
zodat een (eventueel) aanwezige vindplaats(en) in situ beschermd blijft. Indien de ondergrond toch
dieper zal worden verstoord, wordt aanbevolen om de onderstaande vervolgstap uit het proces van de 
Archeologische Monumentenzorg (AMZ) te nemen.
Aangezien het tot vijf meter hoge fabrieksplateau in zijn geheel is opgehoogd met baksteenresten en 
ander puin is een verkennend booronderzoek als vervolgstap niet geschikt. Het uitvoeren van een 
dergelijk onderzoek met een mechanische avegaarboor levert naar verwachting geen volledig resultaat. 
Het verschil tussen het relatief recent opgebrachte puinpakket en steenfabrieksresten van de oudste 
fase zijn dan niet te onderscheiden. Derhalve wordt geadviseerd om een eventuele toekomstige diepe 
ontgraving van het fabrieksplateau archeologisch te laten begeleiden (opgraving: variant 
archeologische begeleiding). Indien de graafwerkzaamheden zich beperken tot de reeds geroerde 
zones (recent opgebrachte grond/puin), tot een niveau van maximaal 12,0 m +NAP wordt geen 
vervolgonderzoek noodzakelijk geacht. Wanneer er paalfunderingen worden gebruikt die dieper reiken
dan dit gegeven niveau, wordt aangeraden om de totale oppervlakte van de palen minder dan 2% van 
de bebouwde oppervlakte te laten zijn.
&lt;p&gt;
Overige plangebied
&lt;p&gt;
Door de vele afgravingen in de lagere delen van het plangebied is de fysieke kwaliteit van eventueel 
aanwezige archeologische waarden naar verwachting matig of zelfs slecht. In een zeer groot deel is de 
ondergrond afgegraven ten behoeve van de baksteenproductie en zijn de verwachte oeverpakketten 
van de Waal verdwenen. Het is echter niet duidelijk tot hoe diep deze afgravingen hebben 
plaatsgevonden en of de vermeende oeverpakketten van de Waal daadwerkelijk zijn verstoord. Het 
oostelijk deel van het plangebied ligt tevens in een afgegraven zone, waar sprake is van een matige conservering van de eventueel aanwezige archeologische resten. Delen van dit huidige akkerperceel 
zijn echter niet sterk afgegraven, maar licht opgehoogd en bebouwd met onder andere haaghutten en 
overige steenfabriek gerelateerde elementen. Na de sluiting van het fabrieksterrein is de ondergrond 
geëgaliseerd. Onder deze voormalige ophoging kunnen nog intacte oeverpakketten van de Waal 
worden verwacht. 
&lt;p&gt;
Hoewel de huidige bouwplannen met name zijn gericht op het sterk opgehoogde fabrieksplateau, is het 
voor de bestemmingsplanprocedure van belang om in de advisering ook de omliggende lagere percelen 
op te nemen. Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek blijkt dat in deze lagergelegen 
percelen (mogelijk) archeologische resten bedreigd zullen worden door eventuele toekomstige
bodemingrepen. Onder de verwachte afgegraven ondergrond kan namelijk nog een intact oeverpakket 
worden verwacht. Derhalve wordt voor de lagere percelen in het plangebied geadviseerd om in het 
kader van de toekomstige planvorming de archeologische dubbelbestemming te handhaven. Bij 
eventuele bodemingrepen in de lagere percelen die dieper reiken dan de gegeven vrijstellingsgrens 
wordt geadviseerd om een vervolgonderzoek uit te laten voeren in de vorm van een inventariserend 
veldonderzoek door middel van een verkennend booronderzoek. Een dergelijk vervolgonderzoek heeft 
tot doel de opbouw van de ondergrond, de bodemopbouw en/of bodemverstoringen gedetailleerd in 
kaart te brengen. Aan de hand daarvan kan de in dit bureauonderzoek opgestelde archeologische 
verwachting worden getoetst en concrete gegevens worden verzameld over gaafheid en diepteligging 
van de verwachte archeologische resten.