DOI: 10.14457/tu.the.2015.1128
title: พื้นที่สร้างสรรค์กับการพัฒนาเด็กในสภาวะยากลำบาก: กรณีศึกษาชุมชนวัดดวงแข กรุงเทพมหานคร

description: การศึกษาเรื่อง พื้นที่สร้างสรรค์กับการพัฒนาเด็กในสภาวะยากลำบาก: กรณีศึกษา ชุมชนวัดดวงแข กรุงเทพมหานคร มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวคิดการดำเนินงานของพื้นที่สร้างสรรค์ ชุมชนวัดดวงแข และศึกษาการมีส่วนร่วมของเด็ก ชุมชน เจ้าหน้าที่มูลนิธิเพื่อการพัฒนาเด็ก และเครือข่ายที่เกี่ยวข้องในการสร้างและพัฒนาพื้นที่สร้างสรรค์ ชุมชนวัดดวงแข โดยใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพ ผู้ศึกษาเก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์เชิงลึกจากผู้มีส่วนร่วมในงานวิจัย ได้แก่ เจ้าหน้าที่มูลนิธิเพื่อการพัฒนาเด็ก แกนนำอาสาสมัครเด็ก แกนนำชุมชน (คณะกรรมการชุมชนวัดดวงแข แกนนำชุมชนที่มีบทบาทเป็นอาสาสมัครผู้ปกครองชุมชนวัดดวงแขและผู้อำนวยความสะดวกในการเล่นของมูลนิธิเพื่อการพัฒนาเด็ก) เครือข่าย (เจ้าหน้าที่ตำรวจสถานีตำรวจนครบาลปทุมวัน พยาบาลศูนย์บริการสาธารณสุข 5 จุฬาลงกรณ์ ผู้จัดการสถาบันสื่อเด็กและเยาวชน (สสย.) เจ้าหน้าที่ฝ่ายพัฒนาชุมชนและสวัสดิการสังคม สำนักงานเขตปทุมวัน เจ้าหน้าที่สำนักงานคณะกรรมการป้องกันและปราบปรามยาเสพติด กรุงเทพมหานคร ประธานสาขาวิชาศิลปศึกษา คณะครุศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย รองผู้อำนวยการโรงเรียนวัดดวงแข และพระสงฆ์วัดดวงแข รวมทั้งสิ้น 17 คน นำข้อมูลที่ได้มาวิเคราะห์และเสนอผลการวิจัยโดยใช้ระเบียบวิธีพรรณนาวิเคราะห์ผ่านแนวคิดเกี่ยวกับเด็ก (อนุสัญญาว่าด้วยสิทธิเด็ก มาตราที่ 31) แนวคิดการเล่น แนวคิดพื้นที่สร้างสรรค์ และแนวคิดการมีส่วนร่วมผลการศึกษาพบว่า แนวคิดการดำเนินงานของพื้นที่สร้างสรรค์ ชุมชนวัดดวงแข เริ่มต้นมาจากการให้ความสำคัญกับการเล่นของเด็กที่เห็นถึงความสำคัญในการเล่นของเด็กที่ต้องการให้เด็กได้รับการพัฒนาตามวัยทั้ง 4 ด้าน คือ ด้านร่างกาย จิตใจ สังคม และสติปัญญา จากการเปิดพื้นที่เล่นให้เด็กในชุมชนวัดดวงแขทำให้พบว่าการเปิดพื้นที่ให้เด็กได้เข้ามาเล่นและการมีผู้อำนวยความสะดวกในการเล่น (Play Worker) ที่มีวิธีการทำงานกับเด็กในเชิงบวกสามารถลดความรุนแรงทางอารมณ์ของเด็กที่ได้รับจากครอบครัวและชุมชนลงได้ นำไปสู่การพัฒนาขยายผลจากการเล่นสู่การนิยามความหมายพื้นที่สร้างสรรค์ตลอดจนการขับเคลื่อนประเด็นแนวคิดพื้นที่สร้างสรรค์ ในสังคมไทย นอกจากนี้ยังพบว่า พื้นที่สร้างสรรค์ ชุมชนวัดดวงแข ไม่เพียงแต่เป็นพื้นที่ของเด็กแต่ยังเป็นพื้นที่ของทุกคนในชุมชน เช่น ครอบครัว ผู้ใหญ่ในชุมชน ที่เข้ามาทำกิจกรรมร่วมกัน อีกทั้งพื้นที่สร้างสรรค์ยังเป็นกลไกในการขับเคลื่อนการเข้ามามีส่วนร่วมของหน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชนให้เข้ามามีส่วนร่วมในการพัฒนาเด็กร่วมกัน การศึกษาการมีส่วนร่วมของเด็ก ชุมชน เจ้าหน้าที่มูลนิธิเพื่อการพัฒนาเด็ก และเครือข่าย ผลการศึกษาพบว่า เจ้าหน้าที่มูลนิธิเพื่อการพัฒนาเด็กมีการดำเนินงานภายใต้โครงการ รองเมือง…เรืองยิ้ม เป็นดำเนินงานกับกลุ่มเด็กในสภาวะยากลำบาก ชุมชนวัดดวงแข โดยการจุดประเด็นสร้างการรับรู้เรื่องแนวคิดพื้นที่สร้างสรรค์และเป็นผู้เชื่อมประสานงานกับ เด็ก ชุมชน หน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับมูลนิธิเพื่อการพัฒนาเด็ก และชุมชนวัดดวงแข ให้เข้ามามีส่วนร่วมเพื่อนำไปสู่การสร้างและพัฒนาเด็กร่วมกันของทุกภาคส่วน โดยมีกิจกรรมต่อเนื่องกับเด็กกับชุมชนให้ได้ร่วมคิดวางแผนซึ่งสอดคล้องตามความต้องการเด็กและชุมชน โดยพัฒนาแกนนำอาสาสมัครเด็กและแกนนำชุมชนเพื่อที่จะผลักดันให้คนในชุมชนคนอื่นได้เข้ามามีส่วนร่วม เด็ก ชุมชน เครือข่าย ทุกภาคส่วนมีการประชุมในการทำงานตั้งแต่ร่วมคิด ร่วมดำเนินการ ไปพร้อม ๆ กัน ซึ่งในทุกกระบวนการจะให้ความสำคัญกับเด็กเป็นพิเศษ จึงทำให้การสร้างและการพัฒนาพื้นที่สร้างสรรค์ ชุมชนวัดดวงแข ประสบผลสำเร็จ ข้อเสนอแนะ คือ 1. ควรนำแนวคิดพื้นที่สร้างสรรค์ไปปรับใช้ในพื้นที่อื่นเพราะเป็นแนวคิดที่ให้ความสำคัญกับเด็กและชุมชน รวมถึงการมีส่วนร่วมของหน่วยงานในพื้นที่ อีกทั้งยังเป็นเครื่องมือการทำงานด้านเด็กที่เป็นรูปธรรมที่ชัดเจน หากแนวคิดนี้ได้รับการเผยแพร่และขับเคลื่อนการทำงานอย่างจริงจังในสังคมจะนำไปสู่การพัฒนาเด็กและชุมชนเมืองอื่น ๆ 2. ควรผลักดันการทำงานที่ต่อเนื่องให้เครือข่ายภาครัฐให้ความสำคัญกับการพัฒนาเด็กพื้นที่เสี่ยงของเมือง เช่น ชุมชนวัดดวงแขมากขึ้น