DOI: 10.17026/ar/ku7hd1
title: Archeologisch onderzoek Landschapsplan 380kV Tilburg, gemeente Tilburg en Loon op Zand
title: Inventariserend veldonderzoek door middel van boringen

description: In opdracht van TenneT B.V. heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch
inventariserend veldonderzoek (verkennende fase) uitgevoerd naar meerdere deellocaties
in Tilburg, gemeente Tilburg en in de gemeente Loon op Zand (zie bijlage 1). De aanleiding
voor dit onderzoek is de aanleg van een nieuw 380kV hoogspanningsstation. Een onderdeel
hiervan is de realisatie van een landschapsplan voor de invulling van de omgeving ter
natuurcompensatie voor het realiseren van het hoogspanningsstation. Voor het
landschapsplan worden 7 poelen van ca. 40 bij 20 meter aangelegd. Deze poelen hebben
een diepte van maximaal 3 meter. Daarnaast is het voornemen om bomen aan te planten
en bomen te verwijderen. Voor de aanplant van één boom wordt er een boomgat van
1 kubieke meter afgegraven (1x1x1). De bomen worden verwijderd door ze om te zagen en
de stobben te frezen. Het totale oppervlak dat wordt ontbost bedraagt ca. 65.200 m²,
oftewel 6,52 hectare.
Het plangebied bevindt zich in het Brabants zandgebied, waar het landschap grotendeels in
het Weichselien (ca. 120.000 – 10.000 jaar geleden) is gevormd. In grote delen van het
plangebied ligt het dekzand aan het maaiveld. In het resterende deel van het plangebied
liggen in het Holoceen gevormde landduinen en stuifzanden. Deze stuifzanden zijn ontstaan
als gevolg van de ontbossing van de pleistocene zandgronden. De landduinen zijn over het
algemeen ontstaan als het directe gevolg van ontginningen tijdens de Late Middeleeuwen
en door middel van ontbossing door de mens.
Op basis van het eerder uitgevoerde bureauonderzoek geldt een brede archeologische
verwachting voor alle perioden. Dit houdt in dat dat in het plangebied archeologische
waarden uit de Steentijd t/m Nieuwe Tijd aanwezig kunnen zijn. De waarden worden dicht
onder het maaiveld verwacht, behalve in het noordoostelijke deel van het plangebied, waar
op de pleistocene bodem een pakket holocene landduinen verwacht wordt. Het stuifzand
heeft geen archeologische verwachting, maar archeologische waarden kunnen aanwezig
zijn in de top van de pleistocene afzettingen, onder de landduinen. Gezien de aanwezigheid
van landduinen bestaat de mogelijkheid op het aantreffen van de Laag van Usselo.
Het veldwerk voor het inventariserende veldonderzoek is verricht op 26 januari 2023. Hierbij
zijn 55 handmatige grondboringen verricht met behulp van een Edelmanboor met een
diameter van 7 cm. De boringen zijn uitgevoerd tot 0,3 m in de C-horizont en/of tot een
maximale diepte van 2,0 m beneden maaiveld. De boringen zijn gezet in een grid van ca.
40 bij 50 m en verspreid over het plangebied.
Het plangebied bestaat uit een dekzandgebied (Formatie van Boxtel, Laagpakket van
Wierden). In iets minder dan de helft van de boringen is er enkel de C-horizont van het
dekzand aangetroffen. Waarschijnlijk is hier een mogelijk aanwezige podzol in de top van
het dekzand door aftopping of afgraving verdwenen of opgenomen in de
bouwvoor/afdekkende laag. In negen boringen zijn verstoorde lagen waargenomen onder
de bouwvoor.
In 28 boringen is er een (deels) intacte podzolbodem aangetroffen. Hiervan is in twaalf
boringen een intact podzolprofiel aangetroffen. In nog eens acht boringen is er een profiel
aangetroffen waarbij zich geen volledige E-horizont heeft ontwikkeld. Het podzolprofiel
bestaat uit een A1 of met A2-horizont direct op een B-horizont. In de A-horizont is geen
duidelijk uitloging zichtbaar door een sterk humusgehalte.
Deze profielen zijn kenmerkend voor veldpodzolgronden die in jonge ontginningen op de
relatief lagere delen van het pleistocene landschap voorkomen, meestal in de (lage)
heidevelden en soms ook op hogere ruggen met in het verleden hoge grondwaterstanden.


6 (22)

Er is in de dekzandafzettingen geen duidelijke gelaagdheid herkenbaar met een afwisseling
van dunne lemige zandlaagjes en iets grovere leenarme laagjes of dunne snoertjes van
grovere zandkorrels. Een onderscheid tussen Jong Dekzand I en Jong Dekzand II is
hierdoor niet mogelijk. Een niveau van meer gebleekte zandkorrels al dan niet met
houtskool is eveneens niet aangetroffen. Aanwijzingen voor het voorkomen van de Laag
van Usselo zijn derhalve niet aangetroffen.
Op basis van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek wordt voor het
plangebied vervolgonderzoek aanbevolen (zie advieskaart Bijlage 7). Hierbij is tevens het
advies opgenomen dat is opgesteld op basis van het eerder uitgevoerde onderzoek van
Antea Group voor zover dat overlapt met het onderhavige plangebied. Het advies is onder
te verdelen in twee soorten vervolgonderzoek.
Proefsleuvenonderzoek
Op basis van de boringen van Antea Group (zie boringen 70 tot 110 in bijlage 4 en de
boorstaten in bijlage 6) is er een advies tot vervolgonderzoek opgesteld. Hierbij wordt het
advies tot een vervolgonderzoek middels een proefsleuvenonderzoek overgenomen.
Geadviseerd is om voor twee locaties een proefsleuvenonderzoek uit te voeren. Het gaat
hierbij om:
· de nieuw te plaatsen bomen en de poel in het oostelijke deel van het plangebied;
· de nieuw te plaatsen bomen in het centrale deel van het plangebied.
Archeologische begeleiding (protocol opgraving)
Geadviseerd wordt om een archeologische begeleiding uit te voeren voor het rooien en het
graven van boomgaten voor de nieuw te plaatsen bomen ter hoogte van boringen 45 en 46.
Voorafgaand dient hiervoor een PvE te worden opgesteld voor beide onderzoeksvoorstellen
en ter goedkeuring voorgelegd aan de bevoegde overheid/overheden
Selectieadvies gemeente Tilburg
Naar aanleiding van het ontvangen terugkoppeling van de gemeente Tilburg wordt er voor
het deel van de advieskaart dat staat aangegeven als ‘boomstobben frezen’, en waarbij de
boomstobben gerooid worden, ook een archeologische begeleiding geadviseerd. Dit laatste
deel kan onder voorbehoud worden omgezet tot een extensieve begeleiding in de vorm van
veldinspecties.