DOI: 10.17026/ar/aeviiz
title: Oefenterrein De Vijf Eiken te Rijen, gemeente Oosterhout en Gilze en Rijen
title: Een inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek

description: In 2019 is voor het plangebied een waarde stellende studie uitgevoerd. Met behulp van een bewerking van het zeer nauwkeurige AHN2-hoogtebestand was eerder al de ligging van een militair kamp van Willem I en een bijhorende oefenterrein gedetecteerd. Voor een passend beschermingsbeleid wilde de gemeente Gilze en Rijen graag een inzicht krijgen in de ligging, het karakter, omvang, datering en fysieke toestand van het militair oefenkamp en bijbehorend oefenterrein. Daarvoor werden in een bureaustudie de aangetroffen resten gewaardeerd conform de kwaliteitseisen van Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie. Kamp Rijen en bijbehorend oefenterrein hebben zich daarbij in beeld laten brengen met behulp van bewerking AHN2 hoogtegegevens met ondersteuning van een historische kaartmateriaal en historisch documentatie (dagboeken, tekeningen, schilderijen en krantberichten).

De gemeente Gilze en Rijen en Oosterhout zijn op moment van schrijven voornemens hun archeologiebeleid aanpassen, en zullen hierbij uitgaan van het advies van het waardestellend onderzoek, echter zijn hierin geen lagere verwachtingwaarden opgenomen voor de defensie infrastructuur. Dit heeft voor de bedrijfsvoering gevolgen voor onder andere het onderhoud aan de zandwegen. In overleg met de gemeenten is om die reden besloten een verkennend booronderzoek te laten uitvoeren, waarbij de conservering van het archeologisch profiel ter hoogte van de zandwegen wordt onderzocht. Uitgangspunt daarbij is dat het onderhoud van de zandwegen al decennia lang op dezelfde manier wordt uitgevoerd, waarbij wordt gediepploegd tot ca. 90 cm -mv. Eerste onderzoeksdoel is het vaststellen van de verstoringsdiepte ter hoogte van de zandbanen en bijkomend doel is om een eerste inzicht te krijgen in de verwachte sporen, met name loopgraven (conservering, kwaliteit en locatie). Het onderzoek zal resulteren in een advies, waarbij een maximale dieptegrens voor de onderhoudswerken zal worden gegeven, die gelijk is aan de bestaande verstoringsdiepte.

Het plangebied ligt in een gebied met zowel eolische als fluviatiele afzettingen aan de top van het moedermateriaal. In het oostelijk deel van het plangebied, ter hoogte van het voormalig kamp, zijn met name de fluviatiele afzettingen aanwezig. In het westelijk deel, ter hoogte van de voormalige oefenstelling, zijn deze afgewisseld met eolische afzettingen. In het westen is een podzol gevormd in de eolische afzettingen, waarvan in 30 boringen een restant is aangetroffen. In het oostelijk deel heeft podzolering wellicht minder sterk plaatsgevonden en in dit deel van het plangebied is slechts in één boring een restant waargenomen. Er zijn tijdens het onderzoek geen aanwijzingen gevonden voor (structureel) diepploegen van de zandwegen in het plangebied. Het gehele westelijk deelgebied is ter hoogte van de paden beperkt tot niet verstoord. Sporen of verstoringen met puinresten of ander antropogeen materiaal ontbreken vrijwel, maar waar greppels behorend tot de voormalige oefenstelling werden verwacht werden ze in de meeste gevallen ook als spoorrestant in de boring waargenomen. Aangezien de top van de natuurlijke ondergrond op sommige plaatsen al op één of enkele decimeters beneden het maaiveld ligt, kan het uitvoeren van (ploeg- en graaf)werkzaamheden ter hoogte van de paden, ongeacht de diepte, in het westelijk deel va het plangebied tot het verlies van archeologische resten uit het Paleolithicum tot en met de Nieuwe Tijd betekenen. Zelfs de inzet van machinerie (met name onder natte omstandigheden) kan al schade aan eventuele archeologische waarden veroorzaken en is daarom niet toegestaan.