DOI: 10.17026/ar/z40rpw
title: Nieuwe kennis uit een onbekende hoek: kortstondige bewoning in noordoostelijk Ulpia Noviomagus Een opgraving in het Waalkwartier (Waalfront), gemeente Nijmegen

description: In opdracht van Ontwikkelingsbedrijf Waalfront heeft Bureau Archeologie en
Bodemkwaliteit van de gemeente Nijmegen in mei 2021 een proefsleuvenonderzoek
met doorstart naar opgraving uitgevoerd in het plangebied Waalkwartier te Nijmegen
. In het plangebied worden woningen gerealiseerd. Bij de daarbij behorende werkzaamheden zal de bodem ter plaatse van een beoogde woontoren in verband met heiwerkzaamheden tot op zeer grote diepte worden verstoord. In 2018 is
in een archeologisch selectiebesluit vastgesteld dat de binnen het gebied resten aanwezige archeologische resten behoudenswaardig zijn. Besloten is dat de vindplaats
ex situ behouden diende te worden door middel van opgraving. et plangebied bevindt zich binnen de grenzen van de Romeinse stad Ulpia Noviomagus.
De resten hiervan bevinden zich overal op verschillende dieptes, maar binnen het
onderzoeksgebied gaat het conform het selectiebesluit om zone 1 met resten uit de
Romeinse tijd, te verwachten vanaf een diepte van 9,45 m +NAP.

De datering van de vindplaats stoelt vooral op de aan de hand van het aardewerk
verkregen dateringen, maar daarnaast staan nog een klein aantal andere vondstcategorieën en dateringsmethoden tot beschikking. Voor de vindplaats als geheel
bieden de ruim aanwezige fragmenten van Midden- en Oost-Gallische terra sigillata
de basis. Dit zijn hoofdzakelijk stukken uit de periode tussen ca. 125 en 175 na Chr.
Het beeld van de samenstelling uit de verschillende contexten (zowel de sporen als
de lagen) wijkt zowel functioneel als chronologisch nauwelijks van elkaar af; reden
om de gehele vindplaats met al zijn sporen in het midden van de 2e eeuw te dateren.
De structuren en beerputten zullen ongeveer in het midden van deze periode zijn
opgericht.

De archeologische resten bestaan in hoofdzaak uit muurwerk, funderingen en uitbraaksleuven van gebouwen, oorspronkelijk opgetrokken uit bouwkeramiek en
natuursteen en daarnaast de restanten van twee beerputten. Deze resten zijn een
klein onderdeel van de vindplaats die bestaat uit de resten van de stedelijke nederzetting uit de Romeinse tijd: de stad Ulpia Noviomagus. Het gaat hier om een gebouw
dat in ieder geval deels was opgetrokken uit (bak)steen. De muur was gedeeltelijk
afgewerkt met stucwerk, bij structuur 1 aan de buitenkant. Er zijn verschillende stukken fresco beschilderd pleister aangetroffen, vrijwel allemaal in de uitbraaksleuven
van structuur 2. Dit gebouw kan van muurschilderingen voorzien kunnen zijn
geweest en dit lijkt de laatste en meest luxueuze toevoeging aan het gebouw te zijn
geweest. Gezien de vondst van diverse stukken vensterglas waren de muren voorzien
van ramen met glas. De daken waren voorzien van keramische dakpannen in de
vorm van tegulae en imbrices.

De vondsten bestaan uit voedselresten van planten en dieren, menselijke resten,
gebruiksvoorwerpen, sieraden, beslag, betaalmiddelen, verpakkingsmateriaal en
bouwmateriaal van aardewerk, bouwkeramiek, glas, natuursteen, metaal, bot,
gewei, hout en uit andere plantaardige resten (bijv. zaden). Het vondstmateriaal
dateert globaal tussen 125 en 180 na Chr., maar ook uit de perioden daarvoor en
daarna. Over het algemeen weerspiegelt het vondstmateriaal meerdere aspecten
van de Romeinse materiële cultuur en leefgewoonten, zoals die in stedelijke contexten uit de midden-Romeinse tijd verwacht worden. Dit uit zich bijvoorbeeld door
middel van de steenbouw en de daarbij toegepaste bouwtechnieken (gebruik van
opus caementicium en quaders of cunei) als ook het uitgebreide assortiment aan importen aangevoerd door middel van imperium-brede handel en afkomstig uit verschillende delen van het West-Romeinse rijk. Ook de keuken was duidelijk beïnvloed
door de mediterrane smaak gezien de import van wijn, vissaus en olijfolie, evenals
de toepassing keukenkruiden als kervel, koriander en venkel. De gegeten fruitsoorten vijg en druif en de noten van de tamme kastanje zijn daarnaast typisch Romeinse
ingrediënten die we niet kennen uit voorgaande perioden.