DOI: 10.14457/tu.the.2019.1536
title: แนวทางการออกแบบพื้นที่เชื่อมต่อระบบขนส่งแบบรางกับท่าเรือเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม: กรณีศึกษารอบสถานีรถไฟอยุธยา

description: โครงการพัฒนารถไฟฟ้าความเร็วสูงกาลังขยายออกไปยังต่างจังหวัดของประเทศไทย เพื่อยกระดับการเดินทางด้วยรถไฟและการเชื่อมต่อระหว่างจังหวัด เมื่อมีสถานีรถไฟ จึงจาเป็นที่จะต้องพัฒนาควบคู่ไปกับ แนวคิดการพัฒนาพื้นที่รอบสถานีขนส่งสาธารณะ หรือ Transit Oriented Development (TOD) ซึ่งเป็นการปรับเปลี่ยนการใช้ประโยชน์ของพื้นที่ของท้องถิ่นเดิม ส่งผลต่อชีวิตประจาวันของผู้คนจานวนมาก อีกทั้งยังจาเป็นอย่างยิ่งที่ต้องมีการเชื่อมต่อกับ ขนส่งสาธารณะรอง (Feeder) เพื่อให้ผู้คนได้สามารถเดินทางต่อไปยังพื้นที่โดยรอบได้ ซึ่งที่บริเวณ สถานีรถไฟอยุธยา ซึ่งเป็นหนึ่งในสถานีสาย กรุงเทพฯ – เชียงใหม่ และ กรุงเทพฯ – นครราชศรีมา เป็นเส้นทางเพื่อไปยังภาคเหนือ และ ภาคตะวันตกเฉียงเหนือ นั้นยิ่งส่งผลให้ปริมาณของผู้คนที่จะใช้งานเส้นทางนี้ เพิ่มมากขึ้นด้วย โดยที่สถานีรถไฟอยุธยา มีเอกลักษณ์ในการเชื่อมต่อกับ เรือข้ามฟาก เพื่อการขนส่งสาธารณะของท้องถิ่น อีกทั้งจังหวัดพระนครศรีอยุธยาเอง ยังมีศักยภาพด้านการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมที่ได้รับความนิยมเป็นอย่างสูง นั้นทาให้เกิดวัตถุประสงค์ของงานวิจัยในครั้งนี้ เพื่อหาแนวทางการออกแบบพื้นที่เชื่อมต่อ ระหว่างสถานีระบบราง กับ ท่าเรือ เพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม โดยประกอบไปด้วย 1) ศึกษารูปแบบของพื้นที่เชื่อมต่อระหว่างสถานีระบบรางกับท่าเรือโดยสาร ที่ส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรม 2) ศึกษาบริบทของพื้นที่เชื่อมต่อสถานีระบบรางกับท่าเรือ โดยครอบคลุมไปถึงพฤติกรรมการใช้งานของผู้ที่เกี่ยวข้อง และ 3) นาเสนอแนวทางการออกแบบรูปแบบของพื้นที่เชื่อมต่อระหว่างสถานีรถไฟระบบรางกับท่าเรือเพื่อส่งเสริมการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมการศึกษาและการวิเคราะห์ข้อมูล ประกอบด้วยข้อมูล 2 ประเภท อย่างแรกคือ ข้อมูลจากกรณีศึกษาในต่างประเทศ ที่มีองค์ประกอบคล้ายคลึงกับพื้นที่สถานีรถไฟอยุธยา และอย่างที่ 2 คือข้อมูลด้านพื้นที่ ด้านพฤติกรรมการใช้งาน ผู้ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับการพัฒนาพื้นที่ศึกษา โดยที่กรณีศึกษาในเมืองที่มีการท่องเที่ยวเชิงวัฒนธรรมซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของเมือง ได้เจาะจงไปที่การออกแบบพื้นที่ ซึ่งใช้เพื่อเชื่อมต่อระหว่างสถานีรถไฟกับท่าเรือ โดยมีทั้งรูปแบบที่ใช้ ลานกว้างหรือพื้นที่สาธารณะ เช่น สวนสาธารณะ หรือ พื้นที่สีเขียว เป็นต้น รูปแบบที่ใช้สถานีจนส่งสาธารณะรองหรืออาคารผู้โดยสาร และรูปแบบสุดท้าย คือการใช้พื้นที่สิ่งอานวยความสะดวก หรือ สถานที่ท่องเที่ยวทางประวัติศาสตร์ เป็นพื้นที่ในการเชื่อมต่อรวมถึงเป็นแหล่งท่องเที่ยวด้วยเช่นกัน โดยมีตัวแปรหลักของวิจัย คือ การเชื่อมต่อ และ การใช้ประโยชน์พื้นที่ ส่วนต่อมา คือ การศึกษาพื้นที่ศึกษาโดยรอบสถานีรถไฟอยุธยา โดยพื้นที่โดยรอบส่วนมากเป็นธุรกิจด้านการท่องเที่ยวทั้งทางตรงและทางอ้อม รวมถึงกรรมสิทธิ๋ของที่ดินเป็น การรถไฟไทย (รฟท.) แต่มีอาคารแถวพาณิชยกรรมเดิมที่เช่ามาเป็นเวลานาน รวมทั้งบ้านพักของข้าราชการ ที่มีสภาพทรุดโทรม รวมไปถึงสภาพแวดล้อมของพื้นที่ไม่ได้รับการดูแลรักษา ไม่สามารถดึงดูดนักท่องเที่ยวให้เข้ามาใช้เวลาในพื้นที่ศึกษามากขึ้น รวมถึงไม่ได้ใส่ความสาคัญกับผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมทั้งบกและพื้นที่ริมแม่น้า ท่าเรือไม่ได้รับการออกแบบที่เหมาะสมแก่ผู้คนทุกประเภท สะพานและท่าเทียบเรือ ไม่มีหลังหลังคา ไม่ตอบสนองต่อสภาพอากาศของพื้นที่ ความคิดเห็นส่วนใหญ่ของผู้ที่ได้รับการสัมภาษณ์และกรอกแบบสอบถาม สามารถสรุปได้ว่า พื้นที่ศึกษาควรได้รับการปรับปรุงเป็นอย่างมากแนวทางการออกแบบจึงเป็นแนวทางที่ต้องการให้พื้นที่แห่งนี้ ไม่เพียงแต่ต้องเพิ่มสิ่งอานวยความสะดวกด้านการเดินทาง เช่น สถานีขนส่งสาธารณะรอง อาคารจอดจักรยาน และท่าเรือที่ได้รับการออกแบบในรูปแบบ Universal Design แต่ต้องทาให้พื้นที่ศึกษาเปรียบเสมือนสถานที่ท่องเที่ยวอีกแห่งของจังหวัด เก็บรักษาสถานที่ซึ่งมีความสัมพันธ์กับวิถีชีวิตของผู้คนในท้องถิ่นอย่างเช่น ศาลเจ้าจีน และนามาผสมผสานให้เข้ากับสถานที่ใหม่ที่จะเพิ่มเข้ามาในพื้นที่ ยกตัวอย่างเช่น อาคารศูนย์บริการผู้มาเยือน (Visitor Center) พิพิธภัณฑ์ หรือ ศูนย์การเรียนรู้เป็นต้น รวมไปถึงการกระตุ้นเศรษฐกิจในพื้นที่ศึกษา สร้างและกระจายรายได้สู่ชุมชนท้องถิ่น และสิ่งที่สาคัญอย่างมา คือการคานึงถึงผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม การใช้พลังงานอย่างยั่งยืน สอดคล้องกับแนวทาง Sustainable Development Goal 2030 หรือ SDG2030 โดยการเพิ่มพื้นที่เพื่อหน่วงน้า หรือ รองรับการเปลี่ยนแปลงของระดับน้า โดยใช้พื้นที่แบบ Softscape หรือ การใช้วัสดุธรรมชาติ ในพื้นที่อยู่ใกล้กับริมแม่น้าป่าสัก และใช้พื้นที่สีเขียว เป็นพื้นที่เชื่อมต่อหลัก