DOI: 10.14457/tu.the.2022.99
title: ปัญหาทางกฎหมายของการนำความผิดเกี่ยวกับแรงงานมาบัญญัติไว้ในกฎหมายค้ามนุษย์

description: สืบเนื่องจากการให้สัตยาบันต่อพิธีสารปี ค.ศ. 2014 ส่วนเสริมอนุสัญญาองค์การแรงงานระหว่างประเทศ ฉบับที่ 29 ว่าด้วยการบังคับใช้แรงงาน ค.ศ. 1930 ส่งผลให้ประเทศไทยผูกพันต้องอนุวัติการกฎหมายภายในให้เป็นไปตามพิธีสารดังกล่าว ซึ่งก่อนปี พ.ศ. 2562 ประเทศไทยไม่มีบทบัญญัติที่กำหนดให้การบังคับใช้แรงงานหรือบริการเป็นความผิดในตัวเอง มีเพียงความผิดฐานค้ามนุษย์เพื่อแสวงหาประโยชน์ด้วยการบังคับใช้แรงงานหรือบริการในพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์ พ.ศ. 2551 เท่านั้น ประกอบกับการได้รับคำแนะนำจากองค์การแรงงานระหว่างประเทศ (International Labour Organization: ILO) ให้ปรับปรุงกฎหมายโดยให้มีความผิดอาญาฐานบังคับใช้แรงงานหรือบริการเพื่อประโยชน์ในการดำเนินคดีและการคุ้มครองผู้เสียหายจากการบังคับใช้แรงงานหรือบริการให้มีมาตรฐานระดับเดียวกันกับผู้เสียหายในคดีค้ามนุษย์ ซึ่งจะต้องดำเนินการดังกล่าวภายในหนึ่งปีนับแต่วันที่ให้สัตยาบันไว้ ด้วยเหตุนี้ ประเทศไทยจึงตราพระราชกำหนดแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์ พ.ศ. 2551 พ.ศ. 2562 โดยเพิ่มความผิดอาญาฐานบังคับใช้แรงงานหรือบริการขึ้นในมาตรา 6/1 และเพิ่มบทบัญญัติเพื่อคุ้มครองผู้เสียหายจากการบังคับใช้แรงงานหรือบริการ อีกทั้งการแก้ไขเพิ่มเติมพระราชบัญญัติดังกล่าวเมื่อปี พ.ศ. 2560 โดยกำหนดให้การใช้แรงงานเด็กที่มีอายุไม่เกินสิบห้าปีให้ทำงานหรือบริการอันอาจเป็นอันตรายอย่างร้ายแรงและมีผลกระทบต่อร่างกายและจิตใจ การเจริญเติบโต หรือการพัฒนาการของบุคคลนั้น เป็นความผิดอาญาขึ้นอีกฐานหนึ่งในมาตรา 56/1 โดยในเรื่องการคุ้มครองเด็กจากการใช้แรงงานด้วยรูปแบบที่เลวร้ายนี้ ประเทศไทยได้ให้สัตยาบันไว้แก่อนุสัญญา ILO ฉบับที่ 182 ว่าด้วยการห้ามและการดำเนินคดีโดยทันทีเพื่อขจัดรูปแบบเลวร้ายที่สุดของการใช้แรงงานเด็ก ค.ศ. 1999 ซึ่งอนุสัญญานี้มุ่งคุ้มครองเด็กทุกคนจากงานซึ่งโดยลักษณะของงานหรือโดยสภาพแวดล้อมในการทำงานที่มีแนวโน้มที่จะเป็นอันตรายต่อสุขภาพ ความปลอดภัย หรือศีลธรรมของเด็ก อย่างไรก็ตาม พระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์ พ.ศ. 2551 เป็นกฎหมายเฉพาะที่ตราขึ้นเพื่อดำเนินการกับผู้กระทำความผิดฐานค้ามนุษย์และกำหนดมาตรการเพื่อคุ้มครอง ช่วยเหลือ และเยียวยาผู้เสียหายจากการค้ามนุษย์ การนำความผิดฐานบังคับใช้แรงงานหรือบริการและความผิดฐานใช้แรงงานเด็กด้วยรูปแบบที่เลวร้าย ซึ่งเป็นความผิดที่เกี่ยวกับแรงงานมาบัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติฉบับนี้ก่อให้เกิดประเด็นปัญหาทางกฎหมายทั้งเรื่องที่มาของบทบัญญัติความผิด สิ่งที่บทบัญญัติมุ่งคุ้มครอง ความทับซ้อนและขอบเขตขององค์ประกอบความผิด โดยที่องค์ประกอบความผิดฐานบังคับใช้แรงงานหรือบริการมีขอบเขตที่กว้างกว่าการค้ามนุษย์และการบังคับใช้แรงงานหรือบริการไม่ได้เกี่ยวข้องกับการค้ามนุษย์ทั้งหมด ในขณะที่การใช้แรงงานเด็กด้วยรูปแบบที่เลวร้ายนั้น ไม่ใช่การแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบด้วยบังคับใช้แรงงานหรือบริการ ซึ่งทำให้ความผิดดังกล่าวไม่ใช่การค้ามนุษย์ในเด็ก แต่กลับนำองค์ประกอบความผิดของฐานค้ามนุษย์มาบัญญัติไว้ซึ่งอาจไม่สอดคล้องกับความมุ่งหมายของอนุสัญญา ILO ฉบับที่ 182 ซึ่งประเทศไทยได้ให้สัตยาบันไว้ ผู้เขียนเห็นว่าการนำความผิดเกี่ยวกับแรงงานมาบัญญัติไว้ในกฎหมายค้ามนุษย์ก่อให้เกิดประเด็นปัญหาทางกฎหมายที่ทำให้เกิดความสับสนและลักลั่นในการนำบทบัญญัติความผิดทั้งสามฐานไปปรับใช้กับข้อเท็จจริง อันส่งผลต่อการคัดแยกผู้เสียหายในสถานการณ์หนึ่ง ๆ ว่าเป็นผู้เสียหายจากการค้ามนุษย์ด้านแรงงาน หรือเป็นผู้เสียหายจากการบังคับใช้แรงงานหรือบริการที่ไม่เกี่ยวข้องกับการค้ามนุษย์ รวมถึงเป็นการค้ามนุษย์ในเด็กหรือเป็นเพียงการใช้แรงงานเด็กด้วยรูปแบบที่เลวร้าย การค้นคว้าอิสระครั้งนี้ เป็นการศึกษาถึงแนวคิดและมาตรฐานสากลที่เกี่ยวข้องกับความผิดฐานค้ามนุษย์ ความผิดฐานบังคับใช้แรงงานหรือบริการ และความผิดฐานใช้แรงงานเด็กด้วยรูปแบบที่เลวร้าย โดยศึกษาที่มาและเหตุผลของการนำความผิดเกี่ยวกับแรงงานทั้งสองฐานมาบัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการค้ามนุษย์ พ.ศ. 2551 ศึกษาองค์ประกอบความผิดเพื่อวิเคราะห์ความทับซ้อนและขอบเขตของความผิด โดยศึกษากฎหมายของประเทศสหรัฐอเมริกา ประเทศอังกฤษ และประเทศสิงคโปร์ ซึ่งบัญญัติกฎหมายค้ามนุษย์ในระดับพระราชบัญญัติ เพื่อศึกษาว่าประเทศเหล่านี้นำความผิดฐานบังคับใช้แรงงานหรือบริการ และฐานใช้แรงงานเด็กด้วยรูปแบบที่เลวร้ายไปไว้ในค้ามนุษย์หรือไม่ เพื่อนำมาวิเคราะห์และเสนอแนะแนวทางที่เหมาะสมในการนำบทบัญญัติความผิดที่เกี่ยวกับแรงงานทั้งสองฐานไปบัญญัติไว้ในกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองมาตรฐานแรงงานขั้นพื้นฐานต่อไป