DOI: 10.17026/dans-zh6-j7qp
title: 15075873 DOE.EUH.ARC Eindrapportage archeologisch onderzoek Winkelcentrum De Bongerd te Doetinchem

description: &lt;p&gt;Gespecificeerde archeologische verwachting&lt;br&gt;Het centrale en noordoostelijke deel van het plangebied liggen binnen een rivierduin, gelegen op een bewaard gebleven restant van een hoog gelegen terrasrest van het Laagterras, te midden van laaggelegen terrasresten van Terras X. Het zuidwestelijke deel van het plangebied ligt binnen een lager gelegen terrasrest, waarschijnlijk behorend tot het Terras X. De rivierduinen vormden hooggelegen gebieden met een sterk glooiend reliëf en plaatselijk steile hellingen. In de tijd van de Jagers-Verzamelaars (einde Laat-Paleolithicum en Mesolithicum) zullen de rivierduinen een gunstige ligging hebben gehad als tijdelijke nederzettingslocatie. Vanaf het Neolithicum vormde vooral de overgangsposities, zoals de flanken van rivierduinen, juist de meest gunstige locaties voor bewoning. De hoger gelegen rivierduinen werden waarschijnlijk voldoende geschikt bevonden om te worden gebruikt als landbouwgronden, hoewel de vaak droge tot zeer droge bodem op de rivierduinen (zonder plaggen-dek) een beperkende factor vormde. De zware kleigronden binnen het lager gelegen Terras X, met daarin verlande geulen (die wel periodiek overstroomde), zullen vooral zijn gebruikt als graasgebieden voor vee. Het zuidwestelijke deel van het plangebied vormde dan ook geen gunstige locatie voor (tijdelijke) bewoning. De lager gelegen terrasresten zullen regelmatig te kampen hebben gehad met natte/drassige condities.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Omdat het plangebied op de Bodemkaart van Nederland gekarteerd is als een oude rivierkleigrond, lijkt het pakket rivierduinafzettingen dan wel vlechtende rivierterrasafzettingen in het Vroeg-Holoceen bedekt te zijn geraakt met een pakket rivierklei (2e Laag van Wijchen). Vaak is dit kleipakket door menselijk toedoen vermengd met de onderliggende rivierduin- dan wel vlechtende rivierterrasafzettingen, ter verbetering van de agrarische gebruiksmogelijkheden, met als gevolg verstoring van het oorspronkelijke bodemprofiel. Historisch kaartmateriaal geeft aan dat het overgrote deel van het plangebied in de tweede helft van de 18e eeuw nog woeste grond betrof (nog niet ontgonnen). Alleen het uiterst noordoostelijke deel van het plangebied was al in gebruik als akkerland. Direct ten noorden van het plangebied lag het boerenerf De Huut. In het begin van de 19e eeuw was het gehele plangebied in gebruik genomen als akkerland. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Rond begin jaren ’30 van de 20e eeuw hebben in het uiterst noordelijke deel van het plangebied bouwwerkzaamheden plaatsgevonden, deel uitmakend van een boerenerf dat langs de zuidzijde van de Belderstraat was ontstaan en tegenover het erf De Huut. De bebouwing binnen het uiterst noordelijke deel van het plangebied kent enkele uitbreidingsfasen tot in de jaren ’80 van de 20e eeuw. Destijds was het plangebied grotendeels in gebruik als grasland en kwam de woonwijk De Huet tot ontwikkeling. In de eerste helft van de jaren ´90 van de 20e eeuw wordt het winkelcentrum De Bongerd aangelegd. Hierbij zal de voormalige bebouwing in het uiterst noordelijke deel van het plangebied (veestallen/-schuren) volledig zijn verwijderd (ook de ondergrondse delen), aangezien de huidige winkelpanden gefundeerd zijn tot een minimale diepte van 150 cm -mv.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van de aanwezige afzettingen en landschappelijke ligging is voor het centrale en noordoostelijke deel van het plangebied de verwachting hoog en voor het zuidwestelijke deel van het plangebied laag voor de aanwezigheid van resten en sporen. Indien er binnen het gehele plangebied van nature een afdekkend kleipakket voorkomt en er vermenging heeft plaatsgevonden van de onderliggende rivierduinafzettingen dat wel de vlechtende rivierterrasafzettingen, dan wordt er vanuit gegaan dat de aanwezigheid van een archeologische vindplaats zich bij een booronderzoek voornamelijk manifesteert door middel van de nog aanwezige, resistente mobilia (vondstmateriaal) in de geroerde grond en huidige bouwvoor. Een belangrijk deel van de mobiele vondsten zal door degradatieprocessen verdwenen zijn, zodat de vondstdichtheid lager is geworden. Afhankelijk van de mate van aantasting van het natuurlijke bodemprofiel (diepte van uitgevoerde bodemverstoringen) zal een deel van het sporenniveau nog intact zijn (complextype 5a/5b) of al volledig zijn vergraven (complextype 6).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Archeologische complexen in de vorm van een basis-/extractiekamp (Jagers-Verzamelaars) en/of een nederzettingscomplex of huisplaats (Landbouwers) worden voornamelijk verwacht in het centrale en noordoostelijke deel van het plangebied, gelegen op het rivierduin. Ook water- en drenkkuilen (complextype 0) en dumpzones (complextype 3a) kunnen in het plangebied worden verwacht, en dan vooral op de overgang van het rivierduin naar het lager gelegen terrasresten, in het centraal-zuidwestelijke deel van het plangebied. In hoeverre organische resten nog aanwezig zijn is afhankelijk van de diepteligging en heersende grondwaterstanden. Voor het zuidwestelijke deel van het plangebied zullen eventueel aanwezige archeologische resten voornamelijk losse vondsten of rituele deposities betreffen (complextype 0).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten inventariserend veldonderzoek&lt;br&gt;Uit de resultaten van het inventariserend veldonderzoek (IVO, verkennende fase direct gecombineerd met de karterende fase) blijkt dat de bodemopbouw binnen de nieuwbouwlocatie vanaf het maaiveld tot gemiddeld 70 cm -mv bestaat uit lagen lichtbruingrijs tot lichtgrijs gekleurd, zwak siltig, zeer grof zand en grijsbruin gekleurd, zwak grindig, zwak siltig, matig grof zand met resten bouwpuin/-afval. Dit betreffen op-/aangebrachte lagen cunet-/stabilisatiezand en vooral ter plaatse van het parkeerterrein een tussenliggende halfverhardingslaag, aangevoerd toen het terrein deel ging uitmaken van het winkelcentrum De Bongerd en bij recente herinrichtingswerkzaamheden van de openbare ruimte (aanleg van het parkeerterrein en voetgangersgedeelten tussen 2001 en 2003). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Hieronder bevindt zich een geroerd/verstoord deel van de natuurlijke bodemopbouw, in de vorm van een gebroken grond/zanderijgrond. Dit geroerde deel, tussen gemiddeld 70 en 130 cm -mv, bestaat uit grijs tot oranjebruin gekleurde, kalkloos, zwak grindig, sterk zandige klei tot sterk kleiig zand. Het aandeel klei duidt erop dat er voorheen sprake was van een afdekkende kleilaag die opgemengd is met de voorheen onderliggende oorspronkelijke top van het pakket vlechtende rivierterrasafzettingen. Dit ter verbetering van de waterhuishouding van de grond, waardoor beakkering mogelijk was. Of de afdekkende kleilaag alleen een laag Vroeg-Holocene klei (2e Laag van Wijchen) of ook deels een laag Laat-Holocene klei (voornamelijk afgezet vanaf de Romeinse tijd) betrof, is op basis van de gezette boringen niet meer te achterhalen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;De onverstoorde bodem, vanaf gemiddeld 130 cm -mv, betreft direct vlechtende rivierterrasafzettingen, in de vorm van lichtbeigebruin tot lichtgrijsbruin gekleurd, kalkloos, zwak grindig, zwak siltig, matig grof zand en vermoedelijk behorend tot een lager gelegen terrasrest van Terras X).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Door de omvorming van de natuurlijke bodemopbouw als zanderijgrond blijkt dat de bodemopbouw verstoord is tot in de oorspronkelijke top van de C-horizont van de vlechtende rivierterrasafzettingen, waardoor eventueel aanwezige archeologische resten buiten reeds verwijderd zijn of niet meer in situ zullen voorkomen. Aangetroffen antropogene resten betreffen alleen resten/brokken recent bouwpuin afkomstig uit de halfverhardingslaag. In het resterende deel zanderijgrond als de onverstoorde vlechtende rivierterrasafzettingen (tot maximaal 220 cm -mv) zijn geen archeologische resten aangetroffen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie&lt;br&gt;Geconcludeerd wordt dat er op basis van de resultaten van het gecombineerd verkennend en karterend booronderzoek er geen aanwijzing zijn om resten van puntlocaties van zeer kleine omvang (losse vondsten of rituele deposities, complextype 0), restanten van een basis-/extractiekamp (Jagers-Verzamelaars), een nederzettingscomplex of huisplaats (Landbouwers) (complextype 5b) of van afvaldumps (complextype 3a) nog binnen het onderzochte terreindeel te verwachten. Er zijn voor de archeologie geen gevolgen vanuit de voorgenomen bodemingrepen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectieadvies&lt;br&gt;Op grond van de resultaten van het archeologisch vooronderzoek adviseert Econsultancy om, binnen het kader van de AMZ-cyclus, geen vervolgonderzoek te laten plaatsvinden voor het terreindeel waarbinnen het booronderzoek is uitgevoerd (en waarbinnen de nieuwbouw gepland is). Binnen dit terreindeel is sprake van een verstoord bodemprofiel tot in de vlechtende rivierterrasafzettingen (vorming van een zanderijgrond). Tevens heeft de geleverde onderzoeksinspanning, in de vorm van een gecombineerd verkennend en karterend booronderzoek, geen archeologische indicatoren opgeleverd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het overige deel van het plangebied, waarvoor alleen een bureauonderzoek is uitgevoerd, dient voorafgaand aan toekomstige ontwikkelingen eerst een inventariserend veldonderzoek door middel van boringen te worden uitgevoerd, waarna bepaald kan worden of aanvullend archeologisch onderzoek wel of niet noodzakelijk is.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Dit selectieadvies is voorgelegd aan het bevoegd gezag in kwestie, Burgemeester en Wethouders van de gemeente Doetinchem en door middel van een selectiebesluit als zodanig bekrachtigd. Met bovenstaand selectieadvies wordt ingestemd. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Wel dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (ex artikel 53 Monumentenwet 1988) kenbaar te worden gemaakt om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij Onze minister. Deze aangifte dient te gebeuren bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed in Amersfoort. Het verdient aanbeveling ook de verantwoordelijk ambtenaar van de gemeente Doetinchem en diens adviseur (de heer drs. M. Kocken, Regionaal Archeoloog regio Achterhoek) hiervan per direct in kennis te stellen.&lt;/p&gt;
description: Date Accepted: 2016-06-03