DOI: 10.17026/ar/2b52ds
title: Archeologisch vooronderzoek ten behoeve van de aanwijzing tot gemeentelijk archeologisch monument van het plangebied Buiten de Veerpoort te Schoonhoven, gemeente Krimpenerwaard.

description: Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie heeft een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd met betrekking tot het plangebied Buiten de Veerpoort te Schoonhoven, gemeente Krimpenerwaard (afbeelding 1, zie ook Kaart 1 achterin het rapport). Het plangebied heeft een oppervlakte van ca. 0,54 ha, en wordt begrensd door de Veerpoort in het noordoosten, een horeca-gelegenheid in het zuidoosten, de Lek in het zuiden, en via de V-vormige landtong naar de Noodhaven in het noorden. 

Binnen dit gebied zijn tijdens de recente herinrichting archeologische vondsten gedaan die veel stof hebben doen opwaaien binnen de gemeenschap en de media, waaronder de resten van een brug en van een type verdedigingswerk dat ‘ravelijn’ wordt genoemd. Op verzoek van de gemeente is het onderhavige bureauonderzoek uitgevoerd, ten behoeve van de onderbouwing tot de eventuele aanwijzing van het gebied tot gemeentelijk archeologisch monument.

Op basis van het bureauonderzoek kan worden geconcludeerd dat zich binnen het plangebied Buiten de Veerpoort de resten bevinden van een ravelijn uit het eind van de 17e eeuw, en de resten van een brug uit in ieder geval rond 1600, met mogelijke structuren uit, of gemaakt van materialen uit de 14e/15e eeuw. De resten bevinden zich ondiep; het ravelijn vanaf 0,35 - 0,7 m -mv, en de brug al direct onder de huidige straatverharding. Er heeft een waardestelling plaatsgevonden van het ravelijn op basis van de begeleiding in 2015, waarbij de resten overwegend ‘hoog’ scoorden en de resten als behoudenswaardig zijn aangemerkt. Op basis van de begeleiding in 2019 is eveneens een waardestelling opgesteld waarbij de aangetroffen resten van een brug, muurwerk en het ravelijn als steeds als ‘hoog’ zijn gewaardeerd met de kwalificatie van behoudenswaardige vindplaats. Op basis van het onderhavige onderzoek zijn er geen redenen om van deze waardestellingen en advies tot behoudenswaardige vindplaats af te wijken.

Advies
Op basis van het uitgevoerde onderzoek ondersteunt Vestigia Archeologie & Cultuurhistorie de aanwijzing van het plangebied Buiten de Veerpoort tot gemeentelijk archeologisch monument. Voor de begrenzing daarvan geeft het uitgevoerde veldonderzoek niet genoeg houvast omdat de resten slechts partieel zijn gedocumenteerd en begrensd vanwege de aard van het onderzoek (namelijk een archeologische begeleiding binnen het ruimtebeslag van de betreffende civieltechnische werkzaamheden). Gelukkig geeft het beschikbare cartografische materiaal wel wat meer aanwijzingen, en dan met name de goed te georefereren kaarten van Paen uit 1698 en van Tirion uit 1743 (afbeelding 37 en 38). Vestigia heeft beide kaartbeelden over elkaar gelegd, waaruit blijkt dat deze kaarten een opmerkelijk goede overlap van de plattegronden van de brug en de ravelijn geven. 
Vestigia adviseert daarom om voor de begrenzing van het monument een buffer van 10 meter om de grootste omtrek van beide kaarten aan te houden, om er zeker van te zijn dat alle resten hierbinnen vallen (afbeelding 39). Bovendien is dit de buffer waarbinnen verwacht mag worden dat nog archeologische resten kunnen worden aangetroffen, die verband kunnen houden met de brug en ravelijn, waaronder tevens structuren of objecten die gebruikt zijn bij bouw/herstel, of hier toevalligerwijs zijn verloren, dan wel juist met opzet zijn weggegooid/gedeponeerd. 

Vestigia adviseert binnen deze begrenzing geen ontwikkelingen toe te staan, met uitzondering van het uitvoeren van regulier onderhoud, zoals weergegeven in de Erfgoedverordening. De Erfgoedverordening geeft in artikel 13 lid 2a aan dat voor regulier onderhoud tot een diepte van 30 cm -mv geen omgevingsvergunning is vereist. De resten van het ravelijn liggen op ca. 70 cm beneden huidig maaiveld, met in het noorden resten op een diepte van slechts 40 cm -mv, wat al een krappe buffer betekent. Voor de resten van de brug aan de noordzijde van het plangebied kan deze 30 cm echter betekenen dat hiermee al resten worden geschaad. Het onderzoek in 2019 heeft laten zien dat de resten van de brug direct onder de verharding en het bouwzand kunnen worden aangetroffen. Vestigia adviseert dan ook om conform artikel 13 lid 3 in het belang van de archeologische monumentenzorg ook bij eventuele werkzaamheden tot 30 cm -mv ter hoogte van de brug nadere eisen te stellen aan de uitvoering van de werkzaamheden om schade aan archeologische waarden te voorkomen. Bij aanwijzing tot gemeentelijk monument kan de gemeente ook besluiten een (nieuw) specifiek beheersvoorschrift op te nemen in het bestemmingsplan/ omgevingsplan. Het zou verstandig zijn om de 30 cm vrijstelling voor onderhoud uit de Erfgoedverordening te laten vallen en alle bodemingrepen, ongeacht diepte, vergunningplichtig te maken.

Het is in principe mogelijk een aparte procedure te starten bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed om de begrenzing van het Rijksmonument 33546 zodanig te wijzigen zodat de brug als onderdeel van de vestingwerken bij het Rijksmonument komt te horen. Het volgen van twee verschillende procedures zou het echter nodeloos ingewikkeld maken, zeker als de brug met de status van gemeentelijk monument een gelijke bescherming geniet.