DOI: 10.14457/tu.the.2015.848
title: การบริหารจัดการเงินคงคลังตามระบบกฎหมายไทย

description: การบริหารเงินคงคลังของประเทศไทยมีวัตถุประสงค์เพื่อการสร้างดุลยภาพระหว่างรายได้และรายรับที่นำเข้ามาเป็นเงินคงคลังกับรายจ่ายที่จ่ายออกไปจากเงินคงคลังในแต่ละช่วงเวลา โดยต้องพิจารณาว่ารัฐบาลมีสภาพคล่องสามารถหาเงินมาเพียงพอ และทันเวลากับการใช้จ่ายและการบริหารเงินสดของรัฐบาล โดยทำให้รัฐบาลมีค่าใช้จ่ายในการหาเงินสดมาใช้จ่ายต่ำที่สุด ซึ่งการบริหารเงินคงคลังของประเทศไทยนั้น พระราชบัญญัติเงินคงคลัง พ.ศ. 2491 และที่แก้ไขเพิ่มเติม กำหนดให้นำเงินที่ได้รับส่งเข้าบัญชีเงินคงคลังบัญชีที่ 1 ซึ่งเป็นบัญชีที่เปิดไว้เพื่อรับเงินที่ธนาคารแห่งประเทศไทย และเมื่อจะต้องจ่ายเงินให้โอนเงินจากบัญชีเงินคงคลังบัญชีที่ 1 ไปบัญชีเงินคงคลังบัญชีที่ 2 เพื่อจ่ายให้กับส่วนราชการหรือหน่วยงานต่างๆ ตามที่กฎหมายกำหนด ซึ่งในการเก็บรักษาเงินไว้ที่ธนาคารแห่งประเทศไทยนี้ พระราชบัญญัติธนาคารแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2485 และที่แก้ไขเพิ่มเติม กำหนดให้ธนาคารแห่งประเทศไทยเป็นผู้รับเงินเพื่อเข้าบัญชีฝากของกระทรวงการคลังโดยกระทรวงการคลังไม่ต้องจ่ายเงินให้แก่ธนาคารเป็นค่ารักษาบัญชี และธนาคารไม่ต้องจ่ายดอกเบี้ยตามบัญชีฝากให้แก่กระทรวงการคลัง และจากการศึกษาการบริหารเงินคงคลังตามระบบกฎหมายของประเทศไทย พบว่ามีปัญหาในหลายประการด้วยกัน ได้แก่ประการแรก ปัญหาการไม่ต้องนำเงินส่งคลังเป็นรายได้แผ่นดินของฝ่ายบริหาร เนื่องจากข้อยกเว้นของพระราชบัญญัติเงินคงคลัง พ.ศ. 2491 และที่แก้ไขเพิ่มเติม และพระราชบัญญัติวิธีการงบประมาณ พ.ศ. 2502 และที่แก้ไขเพิ่มเติม ซึ่งถือเป็นการให้อำนาจฝ่ายบริหารในการยกเว้นให้ส่วนราชการเก็บเงินที่ต้องนำส่งคลังเป็นรายได้แผ่นดินไว้ใช้จ่าย โดยในการพิจารณาอนุญาตให้อำนาจกระทรวงการคลังเป็นผู้พิจารณาเพียงหน่วยงานเดียวและไม่มีการกำหนดหลักเกณฑ์ให้ประชาชนรับรู้ว่าพิจารณาอย่างไร หรือมีเพดานการพิจารณาอนุมัติให้หักไว้ใช้จ่ายได้ในอัตราเท่าใดต่อปี ประการที่สอง ปัญหาความเหมาะสมและการควบคุมการจ่ายเงินคงคลังไปก่อนที่จะมีกฎหมายอนุญาตตามมาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติเงินคงคลัง พ.ศ. 2491 และที่แก้ไขเพิ่มเติม โดยหลักการจ่ายเงินแผ่นดินต้องมีกฎหมายกำหนดให้สามารถจ่ายเงินได้ ในกรณีที่จะจ่ายก่อนที่มีกฎหมายอนุญาตอาจเป็นช่องทางให้ฝ่ายบริหารหรือนักการเมืองใช้เป็นเครื่องมือในการดำเนินนโยบายแบบประชานิยม และไม่เป็นการรักษาวินัยการคลังของประเทศด้วยประการที่สาม ปัญหาการไม่สามารถนำเงินคงคลังส่วนเกินไปหาผลตอบแทนได้เนื่องจากข้อจำกัดตามบทบัญญัติของกฎหมายแต่จากการศึกษาระดับเงินคงคลังในแต่ละปีจะเห็นได้ว่าบางปีมีปริมาณส่วนเกินมาก แต่ไม่สามารถนำไปหาผลตอบแทนได้ ทำให้ในช่วงที่เงินคงคลังส่วนเกินมีจำนวนค่อนข้างสูงทั้งจากการที่มีรายรับเข้ามามากจะทำให้เกิดต้นทุนค่าเสียโอกาสจากการนำเงินไปลงทุนให้ได้ผลตอบแทน หรือในกรณีที่เงินคงคลังมีปริมาณสูงจากการออกพันธบัตรเพื่อการสร้างอัตราอ้างอิงจะเกิดต้นทุนในการกู้เงินที่สูงกว่าที่ควร การนำเงินสดส่วนเกินไปลงทุนให้ได้รับผลตอบแทน ไม่ว่าจะเป็นการนำไปฝากไว้กับธนาคารพาณิชย์ การลงทุนในหลักทรัพย์ของภาครัฐและภาคเอกชนที่มีความน่าลงทุน จะช่วยให้การบริหารเงินคงคลังมีต้นทุนโดยรวมที่ต่ำลง โดยรัฐบาลยังคงมีสภาพคล่องในการบริหารจัดการเงินคงคลังอยู่จากปัญหาในการบริหารเงินคงคลังของประเทศไทยที่กล่าวมา เมื่อเปรียบเทียบกับการบริหารเงินคงคลังในต่างประเทศแล้ว จะเห็นได้ว่ามีการบริหารเงินคงคลังเพื่อให้เกิดประโยชน์สูงสุดภายใต้บทบัญญัติของกฎหมาย ดังนั้น เพื่อให้การบริหารเงินคงคลังของประเทศไทยเป็นไปในหลักการที่ดี มีการบริหารจัดการอย่างมีประสิทธิภาพสอดคล้องกับสภาวการณ์ในปัจจุบัน จึงควรมีการกำหนดบทบัญญัติของกฎหมายเพื่อให้สามารถบริหารจัดการเงินคงคลังให้เกิดประโยชน์สูงสุด โดยการแก้ไขบทบัญญัติของกฎหมายให้มีความชัดเจนยิ่งขึ้น เพื่อเป็นการรักษาวินัยการคลัง การควบคุมดูแลทางการคลังให้มีประสิทธิภาพ รวมทั้งให้สามารถนำเงินคงคลังส่วนเกินไปหาผลตอบแทนได้ในอนาคตด้วย