DOI: 10.17026/ar/rrrlto
title: Archeologisch verkennend booronderzoek gemaal Veluwe Grote Wetering te Wapenveld, gemeente Heerde
title: Inventariserend veldonderzoek door middel van boringen

description: Samenvatting

In opdracht van het waterschap Vallei en Veluwe heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch inventariserend veldonderzoek (verkennende fase) uitgevoerd naar de locatie gemaal Veluwe grote Wetering te Wapenveld, gemeente Heerde. De aanleiding voor dit onderzoek is het afgraven van de oever om natuurvriendelijke oevers te creëren. De breedte van de ontgraving bedraagt ca. 24 meter en de diepte reikt tot 0,2 m NAP (aan de noordkant van het plangebied tot 2,2 m -mv en aan de zuidkant tot 1,6 m -mv).

Voorafgaand aan dit onderzoek is een bureauonderzoek uitgevoerd. Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek heeft de bevoegde overheid besloten dat er ter hoogte van de oeverlocatie een inventariserend booronderzoek uitgevoerd dient te worden.

Tijdens het veldwerk zijn 14 handmatige grondboringen verricht met behulp van een Edelmanboor met een diameter van 8 cm en een guts met een diameter van 3 cm. De boringen zijn uitgevoerd tot 0,5 m in de C-horizont of tot een maximale diepte van 3 m beneden maaiveld. De boringen zijn gezet in raai met boringen om de 40 m, verspreid over de hele lengte van het plangebied. 

Aan het maaiveld is een licht zandige bouwvoor aangetroffen, die in de zuidelijke helft van het plangebied gelegen is op een verstoorde kleilaag en in de noordelijke helft van het plangebied op een zandlaag die daar waarschijnlijk als een doorbraakwaaier is afgezet vanuit een dijkdoorbraak van de IJssel. In vrijwel het gehele plangebied is onder deze lagen een dunne laag komklei gelegen op het Basisveen aanwezig. Onder het Basisveen is het dekzand aanwezig, waarin in een groot deel van de noordelijke helft van het plangebied een volledige podzolbodem tot ontwikkeling is gekomen. In het uiterste noordelijke deel van het plangebied bij boringen 13 en 14 waren de omstandigheden echter vermoedelijk te nat en is geen podzol tot ontwikkeling gekomen. Het zuidelijke deel van het plangebied lijkt in een depressie gelegen te zijn geweest en onder grotere invloed van water vanuit ten oosten van het plangebied gelegen Pleistocene stroomgordels te hebben gestaan. Hierbij is dekzand en Basisveen verspoeld en is lokaal de A-horizont geërodeerd.

Met name de flanken van de nattere depressie, op de overgang naar het hogere en drogere deel van het plangebied (e.g. bij boring 1, 5, 8 en mogelijk het deel tussen boring 12 en 13), waren in het verleden aantrekkelijke locaties voor bewoning. En ook het deel van het plangebied waar de volledige podzolbodem en de podzol vanaf de B-horizont is aangetroffen was goed geschikt voor bewoning (in boringen 1 en 5 t/m 12). 
De top van het onverstoorde dekzand met tekenen van bodemvorming is aangetroffen op een diepte vanaf ca. 0,6 tot 1,15 m NAP (0,6 tot 1,55 m -mv). 

Op basis van het aantreffen van tekenen van bodemvorming in de top van het dekzand bij boring 1 en 5 t/m 12 kan de archeologische verwachting op het aantreffen van resten van bewoning uit de periode Laat Paleolithicum tot Midden Bronstijd worden bijgesteld naar middelhoog. Aanwijzingen om de lage archeologische verwachting voor de overige periodes bij te stellen zijn niet tijdens het veldonderzoek gezien.

Op basis van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek wordt voor het plangebied vervolgonderzoek aanbevolen. Het plangebied is nog niet voldoende onderzocht, aangezien een niveau met een middelhoge archeologische verwachting is aangetroffen ter hoogte van boring 1 en 5 t/m 12 dat verstoord zal worden door de geplande bodemingrepen. 
Geadviseerd wordt in deze delen van het plangebied een karterend booronderzoek uit te voeren om zo aan de hand van de aanwezigheid van archeologische indicatoren in kaart te brengen of de verwachte archeologische vindplaatsen in het plangebied aanwezig zijn.
Gezien de verwachting op onder andere steentijdvindplaatsen wordt geadviseerd de standaardmethode A1 voor kleine vindplaatsen (50-200 m2) bestaande uit een strooiing van vuursteen (met een lage vondstdichtheid) toe te passen. Vindplaatsen uit bijvoorbeeld het Neolithicum of de periode tot de Midden Bronstijd bestaande uit een archeologische laag, bestaande uit een strooiing van aardewerk en/of met grotere afmetingen kunnen op deze manier ook in kaart worden gebracht. Bij de standaardmethode A1 wordt uitgegaan van boringen in een grid van 4x5 m met een boordiameter van 15 cm, waarbij de monsters nat worden gezeefd over de 3 mm zeef. Aangeraden wordt ook dit booronderzoek mechanisch uit te voeren, zodat ook van niveaus die op een diepte beneden de grondwaterspiegel gelegen zijn een goed monster genomen kan worden. 
Dit rapport is opgeleverd aan de opdrachtgever en is ter goedkeuring te worden voorgelegd aan de bevoegde overheid. De gemeente Heerde onderschrijft het advies en geeft aan dat de zones waarvoor geen vervolgonderzoek is aangeraden binnen het plangebied worden vrijgegeven (zie Figuur 3). Op basis van de resultaten van het archeologisch vervolgonderzoek neemt de gemeente Heerde een nieuw selectiebesluit, waarin het onderzoeksgebied wordt vrijgegeven dan wel tot verder onderzoek wordt besloten. Totdat het onderzoeksgebied middels een selectiebesluit is vrijgegeven door de gemeente 
Heerde is het niet toegestaan om civiele bodemingrepen van welke aard dan ook uit 
te voeren in het onderzoeksgebied.