DOI: 10.14457/tu.the.2024.929
title: ปัญหาในทางกฎหมายว่าด้วยการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนของแรงงานในภาคประมงไทย

description: การประมงเป็นอาชีพที่มีความสำคัญอย่างมากต่อประเทศไทย เนื่องจากเป็นอุตสาหกรรมที่สร้างรายได้จำนวนมหาศาลแก่ภาคเศรษฐกิจของประเทศ ซึ่งอาชีพประมงมีสภาพการทำงานที่แตกต่างจากการทำงานของแรงงานในอุตสาหกรรมภาคอื่น ๆ ทั้งในด้านความเสี่ยงอันตรายจากการทำงานในเรือประมงกลางทะเลซึ่งมีระยะเวลาการทำงานที่ต่อเนื่องเป็นเวลานาน นอกจากนี้สภาพการทำงานยังมีความเสี่ยงต่อการถูกละเมิดสิทธิ ทั้งการเอารัดเอาเปรียบแรงงาน การโกงค่าตอบแทน การบังคับให้ทำงานที่หนักเกินสมควร หรือร้ายแรงถึงขนาดการก่ออาชญากรรมค้ามนุษย์อันเป็นภัยอันตรายต่อมนุษยชาติอย่างมาก ซึ่งในทางระหว่างประเทศได้ตระหนักถึงความสำคัญในการป้องกันและเฝ้าระวังไม่ให้การค้ามนุษย์เกิดขึ้น สำหรับประเทศไทยซึ่งเคยถูกตั้งข้อสังเกตเกี่ยวกับสถานการณ์ของแรงงานบนเรือประมงไทย เนื่องจากมีรายงานการพบเห็นแรงงานต่างด้าวที่ตกเป็นเหยื่อการบังคับใช้แรงงานและการค้ามนุษย์อยู่บ่อยครั้ง รัฐบาลไทยร่วมกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจึงดำเนินการต่าง ๆ ทั้งทางนโยบายและกฎหมาย จนกระทั่งมีการตราพระราชบัญญัติและกฎหมายฉบับต่าง ๆ ที่มีเจตนารมณ์ในการคุ้มครองสิทธิของแรงงานประมงและเพื่อป้องกันการบังคับใช้แรงงานโดยมิชอบในงานประมงอย่างไรก็ตาม ปัญหาการละเมิดสิทธิแรงงานในภาคประมงของประเทศไทยยังคงมี ดังนั้นจึงเป็นเหตุแห่งการศึกษาถึงปัญหาในการบังคับใช้กฎหมายการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนของแรงงานในภาคประมงที่อยู่ในประเทศไทย เพื่อให้เกิดความตระหนักรู้ถึงปัญหาการละเมิดสิทธิมนุษยชนในอุตสาหกรรมภาคประมงของไทยและสร้างความเข้าใจแก่ปวงชนชาวไทยถึงหลักการว่าด้วยสิทธิมนุษยชนที่กำหนดให้มนุษย์ทุกคนไม่ว่าเป็นบุคคลสัญชาติไทยหรือบุคคลต่างสัญชาติ ล้วนมีความเป็นมนุษย์ที่เสมอภาคเท่าเทียมกัน โดยในวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ผู้เขียนได้ทำการศึกษาสิทธิขั้นพื้นฐาน สิทธิแรงงาน และสิทธิในการทำประมงของแรงงานในภาคประมง โดยค้นคว้าถึงการให้การรับรองและคุ้มครองสิทธิดังกล่าวทั้งตามกฎหมายระหว่างประเทศและตามกฎหมายภายในเพื่อทราบว่ามีบทบัญญัติของกฎหมายอะไรบ้างที่ให้การรับรองและคุ้มครองสิทธิดังกล่าวและเพื่อแสดงให้เห็นว่ากฎหมายไทยยังมีปัญหาและอุปสรรคที่จำเป็นจะต้องปรับปรุงแก้ไข เพื่อสร้างหลักประกันในการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนของแรงงานในอุตสาหกรรมภาคประมง โดยทำการศึกษาแนวคิดพื้นฐานว่าด้วยสิทธิมนุษยชน ลักษณะของการค้ามนุษย์ของแรงงานในภาคประมง การเกิดขึ้นของแนวคิดและกฎหมายระหว่างประเทศที่ให้ความคุ้มครองแรงงานในภาคประมงซึ่งนำไปสู่การสร้างความตกลงร่วมกันในทางระหว่างประเทศซึ่งมีผลผูกพันให้ประเทศต่าง ๆจะต้องกำหนดกฎเกณฑ์ในรูปของการบัญญัติกฎหมายภายในประเทศขึ้นและสร้างกลไกการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนของแรงงานในภาคประมงให้มีลักษณะเป็นรูปธรรมมากขึ้นศึกษาการให้ความคุ้มครองสิทธิของแรงงานในภาคประมงตามกฎหมายระหว่างประเทศเพื่อให้ทราบว่ามีการจัดทำกฎหมายฉบับใดขึ้นมาบ้างที่ให้ความคุ้มครองโดยได้แยกทำการศึกษาในระดับสากลและระดับภูมิภาค เช่น อนุสัญญาสหประชาชาติว่าด้วยกฎหมายทะเล อนุสัญญาองค์การแรงงานระหว่างประเทศ สหภาพยุโรป สาธารณรัฐจีน (ไต้หวัน) และทำการศึกษากฎหมายภายในที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนของแรงงานในภาคประมงไทย ตั้งแต่ รัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พระราชกำหนดการประมง พ.ศ. 2558 และที่แก้ไขเพิ่มเติม พระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงานในการประมง พ.ศ. 2562 และกฎกระทรวงคุ้มครองแรงงานในภาคเกษตรกรรม พ.ศ. 2557 ร่วมถึงทำการศึกษาถึงสถานการณ์ปัจจุบันเกี่ยวกับสิทธิมนุษยชนของแรงงานในภาคประมงในประเทศไทย และศึกษาถึงปัญหาการบังคับใช้กฎหมายคุ้มครองแรงงานในภาคประมงของประเทศไทยเพื่อทำให้ทราบว่าระหว่างแรงงานไทยและแรงงานต่างด้าวได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายแตกต่างกันอย่างไร และทำการวิเคราะห์อำนาจหน้าที่ของหน่วยงานรัฐในการปฏิบัติตามกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองแรงงานในภาคประมงในการปฏิบัติภารกิจร่วมกันระหว่างหน่วยงานของรัฐเพื่อการบังคับใช้กฎหมายในเรื่องดังกล่าวให้เป็นรูปธรรม ซึ่งในวิทยานิพนธ์ฉบับนี้ผู้เขียนได้สรุปว่า บทบัญญัติในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ว่าด้วยศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ มีถ้อยคำที่สร้างความไม่เสมอภาคกันระหว่างแรงงานไทยและแรงงานต่างด้าว ก่อให้เกิดมุมมองว่าแรงงานต่างด้าวมีศักดิ์ศรีและความเป็นมนุษย์ที่น้อยกว่าแรงงานไทย และบทบัญญัติกฎหมายสำหรับการคุ้มครองแรงงานในภาคประมงมีอยู่หลายฉบับและอยู่อย่างกระจัดกระจายกันซึ่งเป็นอุปสรรคในการบังคับใช้กฎหมายของเจ้าหน้าที่รัฐ นอกจากนี้ อำนาจหน้าที่ของหน่วยงานของรัฐตามภารกิจด้านการคุ้มครองแรงงานในภาคประมงยังมีข้อจำกัดในหลายด้าน ดังนั้นจึงได้เสนอแนะแนวทางการปรับปรุงแก้ไขบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย ให้บททั่วไปคือ มาตรา 4 ว่าด้วยศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ เป็นการรับรองและคุ้มครองมนุษย์ทุกผู้ทุกคนที่มาอาศัยอยู่ในแผ่นดินไทยโดยไม่คำนึงถึงเชื้อชาติหรือสัญชาติของบุคคลนั้นส่วนในหมวด 3 ก็จะเป็นสิทธิพลเมืองที่จำกัดเฉพาะบุคคลผู้มีสัญชาติไทย และปรับปรุงแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับการคุ้มครองแรงงานในภาคประมง โดยให้กฎหมายหลักสำหรับเรื่องดังกล่าวมีบทบัญญัติที่ครบถ้วนในฉบับเดียวหรือจัดทำเป็นคู่มือในการปฏิบัติหน้าที่สำหรับเจ้าหน้าที่ผู้บังคับใช้กฎหมาย และประการสุดท้ายคือการกำหนดให้หน่วยงานภาครัฐที่เกี่ยวข้องกับภารกิจคุ้มครองแรงงานภาคประมงทั้งในเขตน่านน้ำภายในประเทศและทะเลนอกน่านน้ำมีอำนาจในการดำเนินการเชิงรุกทุกหน่วยงานซึ่งจะช่วยให้การช่วยเหลือแรงงานประมงไม่เกิดความล่าช้า ทั้งนี้เพื่อให้แรงงานในภาคประมงได้รับการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนอย่างเสมอภาคกันต่อไป