DOI: 10.14457/tu.the.2015.829
title: การจำกัดสิทธิของพระภิกษุในการเรียกร้องเอาทรัพย์มรดก

description: การอุปสมบทเป็นพระภิกษุไม่ทำให้ผู้อุปสมบทสูญเสียสิทธิรับมรดกในฐานะทายาทโดยธรรมและผู้รับพินัยกรรม แต่ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1622 บัญญัติจำกัดสิทธิของพระภิกษุในการฟ้องเรียกร้องเอาทรัพย์มรดก เฉพาะกรณีพระภิกษุเป็นทายาทโดยธรรม ทั้งนี้ พระภิกษุต้องลาสิกขาบทก่อนจึงจะสามารถฟ้องคดีมรดกได้ แต่หากพระภิกษุเป็นผู้รับพินัยกรรม หรือฟ้องคดีเกี่ยวเนื่องกับทรัพย์สินที่ไม่ได้ตั้งฟ้องเป็นคดีมรดก หรือฟ้องแย้งในคดีมรดก หรือได้รับส่วนแบ่งในทรัพย์มรดกโดยผลของการฟ้องคดีโดยทายาทอื่น หรือฟ้องคดีอื่น ๆ เกี่ยวกับทรัพย์สิน พระภิกษุกลับสามารถฟ้องคดีได้โดยไม่ต้องลาสิกขาบท การบัญญัติจำกัดสิทธิของพระภิกษุในการฟ้องเรียกร้องเอาทรัพย์มรดกเพียงกรณีเดียว โดยไม่บัญญัติจำกัดในกรณีอื่น ๆ จึงไม่สมบูรณ์ทางความคิด ตามกฎหมายต่างประเทศ คือ ส.ป.ป. ลาว และประเทศศรีลังกาซึ่งเป็นประเทศที่ประชากรส่วนใหญ่นับถือพระพุทธศาสนา นิกายเถรวาทเช่นเดียวกับประเทศไทย ส.ป.ป. ลาว ไม่มีบทบัญญัติจำกัดสิทธิของพระภิกษุในการเรียกร้องเอาทรัพย์มรดก ทำนองมาตรา 1622 แต่มีบทบัญญัติทำนองมาตรา 1623 และมาตรา 1624 ประเทศศรีลังกามีแนววินิจฉัยของศาลวางบรรทัดฐานว่า เมื่อบุตรชายอุปสมบทเป็นพระภิกษุย่อมสูญเสียสิทธิรับมรดกในฐานะทายาทโดยธรรมของบิดาทันที ไม่ใช่จำกัดเพียงสิทธิในการฟ้องเรียกร้องเอาทรัพย์มรดก แต่ไม่สูญเสียสิทธิในฐานะทายาทโดยธรรมของญาติอื่นและไม่สูญเสียสิทธิรับมรดกในฐานะผู้รับพินัยกรรม ซึ่งหากพระภิกษุไม่สูญเสียสิทธิใด ๆ ในการรับมรดก ก็ไม่มีกฎหมายบัญญัติจำกัดสิทธิของพระภิกษุในการฟ้องเรียกร้องเอาทรัพย์มรดกกฎหมายมรดกของประเทศมาเลเซียไม่มีบทบัญญัติจำกัดสิทธิของอิหม่ามซึ่งเป็นผู้นำทางศาสนาอิสลามในการเรียกร้องเอาทรัพย์มรดก ซึ่งเป็นไปตามหลักในคัมภีร์อัลกุรอาน กฎหมายมรดกของประเทศอังกฤษก็ไม่มีบทบัญญัติจำกัดสิทธิของพรีสท์ ซึ่งเป็นนักบวชในศาสนาคริสต์ นิกายแองลิกัน ในการเรียกร้องเอาทรัพย์มรดก ซึ่งเป็นไปตามหลักในพระคัมภีร์ไบเบิล แสดงให้เห็นว่า แนวความคิดการบัญญัติกฎหมายซึ่งเกี่ยวกับเรื่องในศาสนาจะบัญญัติโดยสอดคล้องกับหลักทางศาสนา ประกอบกับมุมมองของสังคมนั้น ๆ ต่อศาสนาเป็นสำคัญตามหลักพระธรรมวินัยเรื่องทรัพย์สินของพระภิกษุและพระธรรมวินัยเกี่ยวกับทรัพย์สินเงินทอง หมวดนิสสัคคิยกัณฑ์ พระภิกษุเป็นเจ้าของกรรมสิทธิ์ได้เฉพาะทรัพย์สินปัจจัยสี่และทรัพย์สินที่พระพุทธเจ้าทรงอนุญาต เพื่อการดำรงสมณเพศ มิใช่เพื่อการค้าหากำไรหรือการยึดติดอันนำไปสู่ความเศร้าหมอง กฎหมายทางโลกไม่มีบทบัญญัติจำกัดหรืออนุญาตเกี่ยวกับการมีกรรมสิทธิ์ในทรัพย์สินของพระภิกษุไว้โดยแจ้งชัด ทำให้ตีความกันไปว่าพระภิกษุสามารถมีกรรมสิทธิ์และทำนิติกรรมต่าง ๆ ได้โดยอิสระเช่นเดียวกับฆราวาส มีเพียงมาตรา 1622 วรรคหนึ่ง ที่บัญญัติจำกัดสิทธิในการฟ้องเรียกร้องเอาทรัพย์มรดกของพระภิกษุในฐานะทายาทโดยธรรม บทบัญญัติมาตรานี้มีที่มาจากพระไอยการลักษณมรดกโดยตรง มีเหตุผลเบื้องหลังในการบัญญัติว่าพระภิกษุเป็นผู้สละทางโลกจึงไม่ยุ่งเกี่ยวกับทรัพย์สินเงินทอง แต่เหตุผลนี้ไม่สามารถใช้อธิบายกรณีอื่น ๆ ที่พระภิกษุสามารถยุ่งเกี่ยวกับทรัพย์สินเงินทองได้ ผู้เขียนจึงมีข้อเสนอแนะเพื่อปรับความสมบูรณ์ในตรรกะทางความคิดเรื่องการจำกัดสิทธิในการเรียกร้องเอาทรัพย์มรดก โดยคำนึงถึงลักษณะสภาพสังคมไทยพุทธและหลักพระธรรมวินัยเป็นสำคัญ ทั้งนี้ อาศัยพิจารณาลักษณะความสัมพันธ์ของศาสนจักรกับอาณาจักร เพื่อสังเกตความสัมพันธ์ของหลักศาสนาที่มีผลต่อการบัญญัติกฎหมายทางโลกผู้เขียนจึงเสนอแนวทางให้แก้ไขมาตรา 1622 วรรคหนึ่ง โดยบัญญัติจำกัดสิทธิของพระภิกษุในการเรียกร้องเอาทรัพย์มรดกไม่ว่าพระภิกษุอยู่ในฐานะทายาทโดยธรรมหรือผู้รับพินัยกรรมระหว่างอยู่ในสมณเพศ เว้นแต่ทรัพย์มรดกเป็นทรัพย์สินปัจจัยสี่หรือทรัพย์สินที่พระพุทธเจ้าทรงอนุญาตก็ให้พระภิกษุฟ้องคดีมรดกได้ด้วยตนเองโดยไม่ต้องลาสิกขาบท อย่างไรก็ตาม ผู้เขียนได้เสนอทางออกไว้ กรณีพระภิกษุประสงค์จะฟ้องคดีมรดกเพื่อเรียกร้องเอาทรัพย์มรดกอันไม่ใช่ทรัพย์สินปัจจัยสี่หรือทรัพย์สินที่พระพุทธเจ้าทรงอนุญาต พระภิกษุซึ่งต้องสึกจากสมณเพศสามารถร้องขอต่อพนักงานอัยการเพื่อเป็นโจทก์ฟ้องคดีดังกล่าวแทนพระภิกษุ ทำนองเดียวกับคดีอุทลุมได้ นอกจากนี้ ผู้เขียนเสนอเพิ่มเติมบทบัญญัติซึ่งกำหนดหลักในการพิจารณาทรัพย์มรดกตามวรรคหนึ่ง จากพระวินัยปิฎกและอรรถกถาในพระพุทธศาสนาเป็นรายกรณี ทั้งนี้ อาจบัญญัติไว้เป็นมาตรา 1622 วรรคสองแทนความในวรรคสองเดิม