DOI: 10.14457/tu.the.2015.935
title: ขอบเขตเสรีภาพในการแสดงออก: ศึกษากรณีคำพูดหรือการกระทำที่สร้างความเกลียดชังตามแนวคำวินิจฉัยศาลสิทธิมนุษยชนยุโรปและศาลสหรัฐอเมริกา

description: บทคัดย่อเสรีภาพในการแสดงออกหรือเสรีภาพในการพูด ได้รับการคุ้มครองทั้งในระดับกติการะหว่างประเทศและระดับรัฐธรรมนูญของทุกประเทศที่ปกครองระบอบประชาธิปไตย เป็นหนึ่งในรากฐานสำคัญของสังคมประชาธิปไตย เป็นหลักการที่ยืนยันศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ที่จะสามารถแสดงความคิดและเลือกที่จะแสดงออกหนทางในการดำเนินชีวิตโดยที่ไม่ถูกบีบบังคับจากคนหนึ่งคนใดหรือรัฐบาลของตน เพื่อพัฒนาหรือยกระดับความคิดของบุคคล มีความสำคัญนำไปสู่การค้นหาความจริง และเป็นการแสดงออกถึงการมีส่วนร่วมของประชาชนในระบอบประชาธิปไตยอย่างไรก็ตาม ในสังคมพหุนิยมซึ่งมีความหลากหลายในวัฒนธรรม ศาสนา หรือวิธีการดำเนินชีวิต บางสถานการณ์เสรีภาพในการแสดงออกถูกนำไปใช้ในการคุกคามสิทธิอื่น ๆ ไม่ว่าจะเป็นเสรีภาพทางความเชื่อและศาสนา หรือสิทธิความเป็นอยู่ส่วนตัว หรือแม้กระทั่งศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ การใช้เสรีภาพดังกล่าวเรียกว่าเป็น “คำพูดหรือการกระทำที่สร้างความเกลียดชัง (Hate speech)” คำพูดหรือการกระทำที่สร้างความเกลียดชัง เป็นการแสดงออกทุกรูปแบบที่เป็นการยั่วยุหรือแพร่ขยายให้เกิดความเกลียดชังระหว่างเชื้อชาติ คนต่างชาติ ลัทธิต่อต้านยิว ศาสนา รวมถึงเพศสภาพและความพิการ หรือความเกลียดชังรูปแบบอื่นอันมีพื้นฐานมาจากการไม่อดทนอดกลั้นต่อความแตกต่าง เป็นการแสดงออกซึ่งความรู้สึกเกลียดชังที่ไม่ใช่ในระดับปัจเจกบุคคล แต่ยกระดับความเกลียดถึงระดับนามธรรมในลักษณะเหมารวม (stereo type) และมีความเป็นไปได้ที่จะเกิดความรุนแรงแก่ผู้ถูกกระทำได้ การใช้เสรีภาพในการแสดงออกนั้นมีหน้าที่และความรับผิดชอบพิเศษ การใช้เสรีภาพที่เป็นคำพูดหรือการกระทำที่สร้างความเกลียดชังสมควรต้องห้ามโดยกฎหมาย โดยเฉพาะหลังจากเหตุการณ์อันน่าสะพรึงกลัวหลังสงครามโลกครั้งที่สองที่มีการยั่วยุหรือแพร่ขยายให้เกิดความเกลียดชังและนำไปสู่เหตุการณ์ฆ่าล้างเผ่าพันธุ์ชาวยิว ประชาคมโลกได้ร่วมมือกันเพื่อคุ้มครองสิทธิมนุษยชนเพื่อป้องกันการใช้เสรีภาพในการยั่วยุให้เกิดความเกลียดชังเพื่อป้องกันไม่ให้เกิดเหตุการณ์หายนะต่อมวลมนุษยชาติอย่างที่เกิดขึ้นในสงครามโลกครั้งที่สองเกิดขึ้นอีก Council of Europe เป็นหนึ่งในองค์การระหว่างประเทศที่จัดตั้งหลังจากสงครามโลกครั้งที่สอง เพื่อความร่วมมือระหว่างกลุ่มประเทศภูมิภาคยุโรปในการจัดทำมาตรฐานทางกฎหมาย โดยยึดถือหลักสิทธิมนุษยชนและการปกครองแบบประชาธิปไตย สมาชิกของ Council of Europe จะต้องเป็นภาคีอนุสัญญายุโรปว่าด้วยการคุ้มครองสิทธิมนุษยชนและเสรีภาพขั้นพื้นฐาน ค.ศ.1950 (ECHR) ต้องปฏิบัติตามอนุสัญญาและไม่กระทำการอันเป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนซึ่งรวมไปถึงการตรากฎหมายต่อต้าน “คำพูดหรือการกระทำที่สร้างความเกลียดชัง” โดยมีศาลสิทธิมนุษยชนยุโรป (ECtHR) เป็นผู้ดูแลและตรวจสอบการปฏิบัติตามอนุสัญญา เมื่อเกิดการละเมิดสิทธิมนุษยชนขึ้น รัฐบาลหรือบุคคลธรรมดาสามารถนำคดีขึ้นสู่ศาลสิทธิมนุษยชนยุโรปเพื่อฟ้องร้องรัฐบาลของรัฐภาคีสมาชิก ศาลสิทธิมนุษยชนยุโรป มีบทบาทในการคุ้มครองเสรีภาพในการแสดงออกว่ารูปแบบการแสดงออกใดที่ไม่ได้รับการคุ้มครองตามอนุสัญญา โดยพิจารณาการกระทำดังกล่าวว่าเป็นการแสดงออกที่เป็นการแสดงความเกลียดชังระหว่างเชื้อชาติ สีผิว ศาสนา หรือชาติกำเนิด และอาจรวมไปถึงเพศสภาพและความพิการ โดยมีเงื่อนไขในการจำกัดสิทธิและเสรีภาพในการแสดงออกว่าการจำกัดเสรีภาพนั้นต้องเป็นไปตามบทบัญญัติแห่งกฎหมาย การปรับใช้กฎหมายต้องเป็นไปตามวัตถุประสงค์อันชอบธรรมของกฎหมาย และเท่าที่จำเป็นในสังคมประชาธิปไตยในทางตรงกันข้ามกับประเทศสมาชิก Council of Europe สหรัฐอเมริกากลับยึดถือรัฐธรรมนูญในการคุ้มครองเสรีภาพอย่างเสรี เสรีภาพในการแสดงออกต้องเป็นเสาหลักในสังคมประชาธิปไตยของประเทศ แม้กระทั่งการแสดงออกบางประการที่เป็นการสร้างความเกลียดชังต่อเชื้อชาติ หรือกลุ่มผู้นับถือศาสนาต่าง ๆ ในประเทศสหรัฐอเมริกาก็ตาม จะยกเว้นกรณีการแสดงออกนั้นไปกระทบต่อบุคคลอื่นโดยตรงตามทฤษฎีภยันตรายอันชัดแจ้งและเป็นที่ประจักษ์ (clear and present danger) รวมไปถึงทฤษฎีคำพูดหรือการกระทำที่ก่อให้เกิดการต่อสู้ (fighting words) ทฤษฎีการยั่วยุให้เกิดความรุนแรง (incitement to violence) และทฤษฎีการกระทำที่เป็นการคุกคามอย่างแท้จริง (true threats) เท่านั้น และศาลสหรัฐอเมริกาตีความกฎหมายประกอบกับทฤษฎีข้างต้นในมาตรฐานที่เข้มข้นเท่านั้น และเนื่องจากการคุ้มครองเสรีภาพในการแสดงออกอย่างเข้มข้น จึงได้มีการพัฒนาข้อความคิดเพื่อป้องกันการใช้คำพูดหรือการกระทำที่สร้างความเกลียดชังซึ่งมีโอกาสที่จะก่อให้เกิดความรุนแรงปรากฏออกไปในวงกว้าง เพื่อเป็นข้อสังเกตการกระทำดังกล่าว เพื่อป้องกันก่อนที่จะเกิดเหตุการณ์ความรุนแรงที่กระจายออกไปในวงกว้างอันจะนำไปสู่การสังหารหมู่หรือการฆ่าล้างเผ่าพันธุ์หรืออย่างน้อยที่สุดยังสามารถลดทอนหรือจำกัดความเสียหายที่อาจเกิดขึ้นสำหรับประเทศไทย ในช่วงหลายปีที่ผ่านมาเกิดความขัดแย้งทางการเมืองอย่างสุดขั้ว แต่ละขั้วแต่ละฝ่ายต่างต่อสู้และยกประเด็นต่าง ๆ เพื่อทำลายฝ่ายตรงกันข้ามและสร้างความชอบธรรมให้กับตัวเอง และเกิดความวุ่นวายหลายครั้งจนกระทั่งนำไปสู่เหตุการณ์ปฏิวัติรัฐประหารถึงสองครั้งในเวลาไม่ถึง 10 ปี ท่ามกลางความวุ่นวายทางการเมืองมีการยั่วยุและปลุกระดมความเกลียดชังฝ่ายตรงกันข้ามในลักษณะที่เป็นคำพูดหรือการกระทำที่สร้างความเกลียดชัง แต่เมื่อพิจารณากฎหมายที่มีโทษทางอาญาหรือกฎหมายละเมิดตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ พบว่ากฎหมายภายในประเทศไทยที่มีอยู่ ณ ปัจจุบันยังไม่ครอบคลุมไปถึงจึงเป็นข้อพิจารณาว่าประเทศไทยจะสามารถนำแนวคิดขอบเขตเสรีภาพในการแสดงออกในเรื่องคำพูดหรือการกระทำที่สร้างความเกลียดชังตามแนวคำวินิจฉัยของศาลสิทธิมนุษยชนยุโรปหรือศาลสหรัฐอเมริกามาปรับใช้กับปัญหาภายประเทศ โดยพิจารณาประกอบกับเหตุผลและความจำเป็น บริบททางประวัติศาสตร์ และสภาพปัญหาเฉพาะในประเทศไทย ว่ามีความจำเป็นที่จะมีกฎหมายเพื่อควบคุมเสรีภาพในการแสดงออกในเรื่อง “คำพูดหรือการกระทำที่สร้างความเกลียดชังในประเทศไทย” หรือไม่