DOI: 10.14457/tu.the.2016.917
title: ปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับความเป็นหนังสือสัญญาตามรัฐธรรมนูญของประเทศไทย

description: หัวข้อวิทยานิพนธ์ ปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับความเป็นหนังสือสัญญา ตามรัฐธรรมนูญของประเทศไทยชื่อผู้เขียน นางสาวอภิญญา สุพรรณ์สาย ชื่อปริญญา นิติศาสตรมหาบัณฑิตสาขาวิชา/คณะ/มหาวิทยาลัย กฎหมายระหว่างประเทศ นิติศาสตร์ มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์อาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์ ศาสตราจารย์ ดร. สมคิด เลิศไพฑูรย์ปีการศึกษา 2559บทคัดย่อวัตถุประสงค์ของวิทยานิพนธ์นี้ คือ การศึกษาปัญหาทางกฎหมายเกี่ยวกับการทำหนังสือสัญญาตามรัฐธรรมนูญของประเทศไทย ด้วยการค้นคว้าและวิจัยทางเอกสาร ซึ่งจากการศึกษาพบว่ามีปัญหาอยู่สามประการ คือประการแรก ปัญหาการไม่มีกฎหมายกำหนดขั้นตอนและวิธีการจัดทำหนังสือสัญญาตามรัฐธรรมนูญของประเทศไทย ซึ่งมีสาเหตุสำคัญจากการที่ประเทศไทยไม่เคยมีกฎหมายว่าด้วยการทำหนังสือสัญญาระหว่างประเทศ อันเป็นการกำหนดรายละเอียดขั้นตอนและกระบวนการในการทำหนังสือสัญญา ส่งผลให้บทบัญญัติเกี่ยวกับการทำหนังสือสัญญาถูกตีความไปในหลายขั้นตอน เพราะมีความเข้าใจที่แตกต่างกัน เป็นอุปสรรคในการดำเนินนโยบายด้านต่างประเทศของรัฐและทำให้ขาดความคล่องตัวในทางปฏิบัติ อย่างไรก็ตาม พบว่ามีความพยายามที่จะผลักดันให้มีกฎหมายกำหนดขั้นตอนและวิธีการจัดทำหนังสือสัญญาอยู่หลายครั้ง โดยในปี พ.ศ. 2552 ร่างกฎหมายดังกล่าวได้ผ่านการตรวจสอบจากสำนักงานคณะกรรมการกฤษฎีกา และคณะรัฐมนตรีได้มีมติเห็นชอบแล้ว แต่เป็นที่น่าเสียดายว่าร่างกฎหมายฉบับนี้ยังไม่ได้ผ่านการพิจารณาจากสภานิติบัญญัติแห่งชาติ ซึ่งปัจจุบันก็ยังไม่มีการประกาศใช้บังคับกฎหมายดังกล่าว ดังนั้น เห็นว่าควรนำร่างกฎหมายดังกล่าวมาทบทวน และนำมาประกาศใช้เพื่อให้การทำหนังสือสัญญาเป็นไปโดยถูกต้องตามระบบกฎหมายและมีมาตรฐานที่เป็นสากล และเพื่อไม่ให้เกิดปัญหาทางกฎหมายต่อไป ประการที่สอง ปัญหาการไม่มีคำนิยามหรือความหมายที่ชัดเจนของคำว่า “หนังสือสัญญา” ตามรัฐธรรมนูญของประเทศไทย เนื่องจากคำว่า “หนังสือสัญญา” นั้น ยังไม่เคยมีการบัญญัติความหมายไว้ในรัฐธรรมนูญหรือกฎหมายฉบับใดเลย แม้ศาลรัฐธรรมนูญจะเคยวินิจฉัยความหมายของหนังสือสัญญาว่ามีความหมายเช่นเดียวกับ Treaty ตามอนุสัญญากรุงเวียนนาว่าด้วยกฎหมายสนธิสัญญาก็ตาม และแม้คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญจะผูกพันทุกองค์กร แต่ก็เป็นการตีความกฎหมายโดยองค์กรตุลาการ อย่างไรก็ตาม ฝ่ายนิติบัญญัติก็ยังมีหน้าที่ที่จะต้องยกร่างหรือบัญญัติกฎหมายขึ้นมาบังคับใช้เพื่อแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นจากคำวินิจฉัยดังกล่าว และเพื่อให้เกิดความชัดเจนในการใช้บังคับกฎหมายที่เกี่ยวกับการทำหนังสือสัญญาของประเทศไทยต่อไปประการที่สาม ปัญหารัฐธรรมนูญของประเทศไทยไม่ได้มีการบัญญัติรับรองความสามารถในการทำหนังสือสัญญาของผู้ทรงสิทธิอื่น ๆ ตามกฎหมายระหว่างประเทศ ซึ่งมีสาเหตุมาจากบทบัญญัติตามรัฐธรรมนูญของประเทศไทยในปัจจุบัน เฉพาะในส่วนที่เกี่ยวกับการรับรองความสามารถของผู้ที่จะเข้ามาทำหนังสือสัญญากับประเทศไทยนั้น เป็นบทบัญญัติเดิมที่มีอยู่แล้วในรัฐธรรมนูญฉบับก่อน ๆ โดยที่ไม่ได้รับการแก้ไขเปลี่ยนแปลงในส่วนสำคัญ และได้บัญญัติรับรองความสามารถของผู้ที่จะเข้ามาเป็นภาคีกับประเทศไทยจำกัดเฉพาะเพียงรัฐกับองค์การระหว่างประเทศเท่านั้น แต่ยังไม่ได้มีการบัญญัติรับรองความสามารถในการทำหนังสือสัญญาของผู้ทรงสิทธิอื่น ๆ ตามกฎหมายระหว่างประเทศ อาทิ ขบวนการปลดปล่อยแห่งชาติ (National Liberation Movement) องค์การระหว่างประเทศแบบเอกชน หรือที่รู้จักกันดีว่า NGOs และเขตปกครองพิเศษฮ่องกง (HKSAR) เป็นต้นจากปัญหาทั้งสามประการนี้อาจส่งผลให้ประเทศไทยเกิดปัญหาในกระบวนการจัดทำหนังสือสัญญา เนื่องจากการทำหนังสือสัญญาของประเทศไทยในปัจจุบันใช้เวลานานและเพิ่มภาระให้แก่ภาครัฐในทางปฏิบัติ และก่อให้เกิดผลกระทบต่อการเจรจากับประเทศคู่เจรจา ดังนั้น เพื่อให้การทำหนังสือสัญญาของประเทศไทยเป็นไปโดยมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น ผู้เขียนได้เสนอแนะให้มีกฎหมายกำหนดขั้นตอนและวิธีการจัดทำหนังสือสัญญา ซึ่งมีรายละเอียดเกี่ยวกับขั้นตอนและวิธีการดำเนินการจัดทำหนังสือสัญญาที่มีการตรวจสอบถ่วงดุลระหว่างคณะรัฐมนตรีและรัฐสภา มีความโปร่งใส มีประสิทธิภาพ และให้ประชาชนมีส่วนร่วมอย่างแท้จริง เพื่อให้สอดคล้องกับหลักกฎหมายระหว่างประเทศ และประเพณีปฏิบัติของประเทศไทย อีกทั้งให้มีการกำหนดบทนิยามคำว่า “หนังสือสัญญา” โดยให้เป็นไปตามนิยามของสนธิสัญญาตามอนุสัญญากรุงเวียนนาว่าด้วยกฎหมายสนธิสัญญา ค.ศ. 1969 และตามนัยคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญที่ 11/2542, 33/2543, และ 6-7/2551 โดยจะต้องบัญญัติให้ครอบคลุมถึงความตกลงที่ทำขึ้นเป็นหนังสือเท่านั้น นอกจากนี้ เห็นสมควรให้มีการแก้ไขเพิ่มเติมบทบัญญัติตามรัฐธรรมนูญ เพื่อให้รับรองความสามารถในการทำหนังสือสัญญาของผู้ทรงสิทธิอื่น ๆ ตามกฎหมายระหว่างประเทศอีกด้วยคำสำคัญ: กฎหมายกำหนดขั้นตอนและวิธีการจัดทำหนังสือสัญญา, หนังสือสัญญา, รัฐ, องค์การระหว่างประเทศ, ผู้ทรงสิทธิอื่น ๆ ตามกฎหมายระหว่างประเทศ