DOI: 10.14457/tu.the.2016.746
title: การฟ้องคดีอาญา: ศึกษากรณีผู้เสียหายมอบให้ผู้อื่นดำเนินคดีอาญาแทน

description: ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา มาตรา 28 ให้อำนาจพนักงานอัยการและผู้เสียหายฟ้องดำเนินคดีอาญาได้ แต่เมื่อพิจารณามาตรา 32 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาแล้วจะเห็นว่าประเทศไทยใช้หลักการดำเนินคดีอาญาโดยรัฐเป็นหลัก แต่ผู้เสียหายก็มีอำนาจฟ้องดำเนินคดีอาญาได้ทั้งในคดีอาญาแผ่นดินและคดีความผิดต่อส่วนตัว ทั้งนี้ต้องเป็นผู้เสียหายตามที่กฎหมายกำหนดเท่านั้นจึงจะมีอำนาจฟ้องดำเนินคดีอาญาได้ ส่วนบุคคลอื่นที่ไม่ใช่ผู้เสียหายมีเพียงอำนาจกล่าวโทษต่อเจ้าพนักงานให้ทราบถึงการกระทำผิดอาญาเท่านั้น สิทธิในการดำเนินคดีอาญาจึงเป็นสิทธิเฉพาะตัวของผู้เสียหาย แต่ศาลฎีกากลับวินิจฉัยให้ผู้เสียหายมอบให้ผู้อื่นดำเนินคดีอาญาแทนผู้เสียหายได้ ซึ่งเป็นกรณีที่ผู้เสียหายมอบอำนาจให้บุคคลอื่นดำเนินคดีอาญาแทนตน โดยนำหลักกฎหมายแพ่งเรื่องตัวแทนมาใช้ในคดีอาญาอย่างไม่มีข้อจำกัด ซึ่งไม่สอดคล้องกับหลักการดำเนินคดีอาญาโดยรัฐ และยังเป็นการขยายสิทธิฟ้องดำเนินคดีอาญาของผู้เสียหายซึ่งเป็นหลักรองให้กว้างขึ้น ส่งผลให้ทุกคนสามารถฟ้องดำเนินคดีอาญาได้ ซึ่งเป็นการวางหลักการดำเนินคดีอาญาโดยประชาชนขึ้นทางอ้อมในไทย อีกทั้งการมอบให้ผู้อื่นดำเนินคดีอาญาแทนผู้เสียหายนั้นไม่มีบัญญัติในกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาของไทย และเมื่อพิจารณากฎหมายของต่างประเทศที่ใช้หลักการดำเนินคดีอาญาโดยรัฐเช่นเดียวกับประเทศไทย บางประเทศก็ไม่ให้อำนาจผู้เสียหายฟ้องดำเนินคดีอาญาด้วยตนเอง ผู้เสียหายมีเพียงอำนาจร้องทุกข์ต่อเจ้าพนักงาน หรือให้อำนาจผู้เสียหายฟ้องดำเนินคดีอาญาได้อย่างจำกัดตามที่กฎหมายกำหนด เปรียบเทียบกับประเทศไทยที่ผู้เสียหายมีอำนาจฟ้องดำเนินคดีอาญาได้อย่างกว้างขวางอยู่แล้ว ผู้เสียหายจึงไม่ควรมอบให้ผู้อื่นดำเนินคดีอาญาแทนตนได้อีก แต่หากมอบได้ก็ควรมอบได้เฉพาะคดีความผิดต่อส่วนตัวเท่านั้น เพราะคดีความผิดต่อส่วนตัวเป็นเรื่องทางแพ่งและเกี่ยวข้องกับประโยชน์ส่วนตัวของผู้เสียหาย ซึ่งการดำเนินคดีความผิดต่อส่วนตัวต้องคำนึงถึงความประสงค์ของผู้เสียหายเป็นสำคัญแม้ผู้เสียหายจะมีอำนาจฟ้องดำเนินคดีอาญาได้อย่างกว้างขวาง แต่ผู้เสียหายก็ไม่อาจทำให้คดีของพนักงานอัยการหรือคดีของรัฐเสียหายได้ ซึ่งคำว่า “คดีของอัยการ” ในมาตรา 32 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา หมายถึง คดีของรัฐซึ่งดำเนินคดีโดยพนักงานอัยการในฐานะผู้ทำแทนรัฐ หรือคดีอาญาของรัฐ แสดงให้เห็นว่าอำนาจฟ้องดำเนินคดีอาญายังคงเป็นหน้าที่รับผิดชอบสำคัญของพนักงานอัยการตามหลักการดำเนินคดีอาญาโดยรัฐ หรือแม้แต่ศาลเองก็ไม่อาจทำให้คดีของรัฐเสียหายได้ โดยเฉพาะในคดีอาญาแผ่นดินที่ถือว่าผู้เสียหายฟ้องดำเนินคดีอาญาแผ่นดินแทนรัฐจึงไม่อาจทำให้คดีของรัฐเสียหายได้ พนักงานอัยการย่อมมีอำนาจควบคุมดูแลคดีอาญาแผ่นดินอยู่เสมอ แต่อย่างไรก็ตามการฟ้องดำเนินคดีอาญาของผู้เสียหายอาจทำให้คดีของรัฐตกอยู่ในสภาวะห้ามดำเนินคดีซ้ำในเรื่องเดียวกัน ส่งผลให้พนักงานอัยการไม่อาจฟ้องดำเนินคดีอาญานั้นได้อีก เพราะสิทธิในการนำคดีอาญามาฟ้องระงับไปแล้ว ส่งผลเสียต่อประโยชน์สาธารณะ กระทบต่อความสงบเรียบร้อยในสังคม เพื่อแก้ปัญหาดังกล่าวทั้งพนักงานอัยการและศาลก็ควรเข้ามามีบทบาทร่วมกันควบคุมดูแลการดำเนินคดีอาญาของผู้เสียหาย เนื่องจากตามหลักการดำเนินคดีอาญาโดยรัฐทั้งเจ้าพนักงานและศาลมีหน้าที่ร่วมกันในการตรวจสอบค้นหาความจริงแท้ของเรื่อง ซึ่งในทางปฏิบัติพนักงานอัยการอาจไม่ทราบหรือมีโอกาสทราบน้อยถึงการฟ้องดำเนินคดีอาญาของผู้เสียหาย ศาลจึงควรมีหน้าที่แจ้งให้พนักงานอัยการทราบถึงการฟ้องดำเนินคดีอาญาของผู้เสียหาย เพื่อให้พนักงานอัยการเข้ามาควบคุมการดำเนินคดีอาญาของผู้เสียหายได้ทันเวลา เป็นการป้องกันไม่ให้คดีของรัฐเสียหายและรักษาไว้ซึ่งประโยชน์สาธารณะ