DOI: 10.17026/ar/4osehf
title: Plangebied De Groeve tussen Zuidlaren en Zuidlaarderveen
title: gemeente Tynaarlo. Archeologisch vooronderzoek: een inventariserend veldonderzoek (verkennend booronderzoek)
title: RAAP-rapport 6831

description: &lt;p&gt;
Het plangebied De Groeve bevindt zich binnen het beekdal van de Hunze tussen Zuidlaren en
Zuidlaarderveen in de gemeente Tynaarlo, provincie Drenthe. In het kader van de waterwinning is het
Waterbedrijf Groningen voornemens om binnen het plangebied de grondwaterstand met 0,05 tot 0,25 m
te verlagen. Binnen het relatief natte milieu van het beekdal worden archeologische vindplaatsen
verwacht die door de hoge grondwaterstand over het algemeen zeer goed geconserveerd, met name
waar deze afgedekt worden door jongere sedimenten (veen). In het voorgaande bureauonderzoek is
geadviseerd om een verkennend booronderzoek uit te voeren binnen de delen van het plangebied waar
de geplande grondwaterverlaging een gemiddelde tot hoge verwachte impact heeft op eventuele
archeologische resten. Het huidige rapport betref t dit verkennende onderzoek. Op basis van het
bureauonderzoek zijn 21 onderzoekslocaties geselecteerd, waarvan een deel niet kon worden
onderzocht vanwege het ontbreken van betredingstoestemming of hoog water.
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
Het beekdal van de Hunze was in het verleden een zeer dynamisch systeem. Hierdoor varieert de
bodemopbouw over korte afstand sterk. De geroerde bovengrond is veelal tussen 0,2 en 0,6 m dik,
maar soms liggen de onverstoorde afzettingen al direct onder maaiveld. Langs de kades die in 2018
aangelegd zijn bij de inrichting van het waterbergingsgebied is de bodem echter diep verstoord. Binnen
de hogergelegen delen van het onderzoeksgebied ligt onder de geroerde bovengrond vaak direct
dekzand, soms afgedekt door een dunne laag deels veraard veen. Slechts in drie boringen is in de top
van het dekzand een podzolbodem of bodemvorming waargenomen. Soms is de top van het dekzand
verbleekt. Elders heeft geen bodemvorming plaatsgevonden of is het dekzand tot in de C-horizont
verstoord. In de beekdalen bestaat de opbouw uit een afwisseling van veen, zandlagen met veenresten
en sporadisch humeuze beekleem. Het veen heeft veelal geen structuur meer en is vaak zandig en
enigszins amorf. De top ervan is deels veraard, met name waar slechts een dunne veenlaag resteert.
Het zal gaan om veen dat is verspoeld en vervolgens elders weer is afgezet (detritus). Alleen binnen de
onderzoekslocaties 4 en 20 is nog wel veen aangetroffen dat zich ter plaatse heeft gevormd. Het gaat
daarbij om zeggeveen, vaak met rietresten, dat onder de waterspiegel is ontstaan (laagveen). Mogelijk
gaat het hier om de vulling van afgesneden beekmeanders, waar onder rustige omstandigheden het
organische materiaal zich kon ophopen. Het (verspoelde) veen, de zandlagen en de beekleem worden
gerekend tot de organische beekafzettingen uit het Holoceen, waarvan de dikte varieert tussen 0,05 m
binnen de hoger gelegen delen en tot meer dan 2,5 m -mv in de diepste delen. Lokaal komen in de top
van de beekafzettingen ijzerconcreties voor. Dit is het gevolg van ijzerrijk opwellend water uit de
ondergrond (kwel). Onder de beekafzettingen ligt dekzand, maar vaak komt er tussen de
beekafzettingen en het dekzand nog een 0,05 tot 0,4 m dikke laag verspoeld zand voor. Deze is
ontstaan als gevolg van erosie en sedimentatie van het onderliggende dekzand door stromend water. In
tegenstelling tot de zandige beekdalafzettingen bevat dit verspoelde zand weinig organisch materiaal.
Deze laag zal zich hebben gevormd in het Pleistoceen of het begin van het Holoceen, voorafgaand aan
de veenvorming.
&lt;p&gt;&lt;p&gt;
Op basis van de vergelijking tussen het AHN1 en AHN4 blijkt dat de afgelopen twee decennia al
degradatie van de organische beekafzettingen binnen het beekdal van de Hunze heeft plaatsgevonden,
die binnen de lagergelegen delen heeft geleid tot een daling van het maaiveld tot 0,5 m. Op de hoger
gelegen dekzandvoorkomens komt veelal geen veen meer voor en waar nog sprake is van een dun
veenrestant ligt dit meestal al boven de huidige Gemiddeld Hoogste Grondwaterstand (GHG). Verder is geconstateerd dat bij de aanleg van kades binnen het waterbergingsgebied Tussenwater in 2018 de
bodem diep verstoord is geraakt. Alleen binnen delen van de onderzoekslocaties 5 t/m 7, 10, 12 en 17
t/m 20 zijn organische beekafzettingen aanwezig die door de verlaging van de grondwaterstand
mogelijk verder kunnen degraderen. De algemene conclusie is dat geplande verlaging van het
grondwaterpeil binnen het plangebied met 0,05 tot 0,25 m een (zeer) gering effect zal hebben op de
conservering van de beekafzettingen en de mogelijk daarin aanwezige archeologische resten. In het
kader van de voorgenomen maatregelen wordt geen vervolgstap uit het proces van de Archeologische
Monumentenzorg (AMZ) noodzakelijk geacht .