DOI: 10.17026/ar/zo6lho
title: AM23600 - Archeologisch bureau- en inventariserend veldonderzoek, verkennende fase door middel van boringen Baarleseweg 75-77 te Alphen (gemeente Alphen-Chaam)

description: In de periode februari – april 2024 is door Aeres Milieu een archeologisch bureau- en verkennend booronderzoek uitgevoerd aan de Baarleseweg 75 – 77 te Alphen (gemeente Alphen-Chaam). 
Aanleiding voor het laten uitvoeren van dit archeologisch onderzoek betreft een verkenning t.b.v. de toekomstige terreininrichting als parkeervoorziening. Uitgangspunt daarbij is dat de werkzaamheden niet leiden tot verstoring van eventueel aanwezige archeologische waarden. Voor het aanleggen van de parkeervoorzieningen is een werkruimte (verstoringsdiepte) nodig van maximaal 60 cm. 
De onderzoekslocatie ligt volgens de Archeologische Beleidskaart van de Alphen-Chaam (2020) in een zone met Beleidscategorie 2: bekende vindplaats (terrein van hoge waarde). Voor deze zone geldt een onderzoeksplicht bij bodemingrepen met een oppervlakte groter dan 100 m2 en een verstoringsdiepte vanaf 30 cm -mv. Binnen het vigerende bestemmingsplan Bedrijventerrein Alphen (vastgesteld in 2013) geldt de dubbelbestemming Waarde – Archeologie. Voor deze zone geldt een onderzoeksplicht bij bodemingrepen met een oppervlakte groter dan 100 m2 en een verstoringsdiepte vanaf 40 cm –mv. De gemeente heeft middels deze kaart aangegeven dat er een archeologische onderzoeksplicht geldt. 
De hooggelegen dekzanden in de directe nabijheid van waterlopen zullen ideale bewoningslocaties voor jager-verzamelaars zijn geweest. Vanwege de landschappelijke ligging krijgt het plangebied een hoge verwachting voor vindplaatsen uit het laat-paleolithicum tot en met het mesolithicum. Binnen het plangebied worden hoge zwarte enkeerdgronden verwacht. Deze gronden hebben een opgebracht antropogeen dek (eerdlaag) dat een conserverende werking kan hebben op eventueel aanwezige archeologische resten.
De ligging van het plangebied op de rand van een hooggelegen dekzandplateau zal voor latere landbouwende samenlevingen een aantrekkelijke vestigingsplaats zijn geweest. In de directe omgeving van het plangebied zijn meerdere vindplaatsen uit de ijzertijd en de Romeinse tijd aangetroffen. Voor het plangebied geldt een hoge verwachting voor nederzettingsresten uit de periode neolithicum tot en met de vroege middeleeuwen.
Het plangebied ligt aan de Kapellekensbaan. De uitvalswegen uit Alphen liepen ten westen en ten oosten van het plangebied. Uit bestudering van historische kaarten blijkt dat het plangebied sinds tenminste circa 1800 onbebouwd was en in gebruik is als bouwland. Op basis van deze gegevens geldt voor het plangebied een middelhoge verwachting voor de periode late middeleeuwen en nieuwe tijd. 
Op basis van het uitgevoerd verkennend veldonderzoek middels boringen kan worden gesteld dat de bodemopbouw in het grootste deel van het plangebied bestaat uit (deels) intacte enkeerdgronden. Hierdoor is de kans groot dat archeologische resten in de ondergrond kunnen worden aangetroffen. De in het vooronderzoek opgestelde archeologische verwachting (hoog voor laat-paleolithicum vroege middeleeuwen en middelhoog voor late middeleeuwen - nieuwe tijd) blijft dan ook gehandhaafd. Mogelijk aanwezige archeologische resten worden verwacht onder de A-horizont (Aap-, Aa- en/of Apb-horizont). Deze wordt vanaf 40 centimeter beneden maaiveld aangetroffen. 
Archeologisch relevante lagen worden vanaf 40 centimeter beneden maaiveld verwacht. Op basis van de Archeologische beleidskaart (2020) geldt een onderzoeksplicht vanaf 30 centimeter beneden maaiveld. Op basis van het vigerende bestemmingsplan Bedrijventerrein Alphen (vastgesteld 2013) geldt een onderzoeksplicht vanaf 40 centimeter –mv. 
Indien wordt uitgegaan van een ophoging van het terrein, waarbij dermate wordt opgehoogd dat niet dieper dan 30 centimeter beneden huidige maaiveld wordt verstoord, dan is op basis van de dieptecriteria conform de Archeologische beleidskaart geen archeologisch vervolgonderzoek nodig. Echter dient hierbij rekening te worden gehouden met verdroging en/of zetting van de bodem.
Als blijkt dat voor de uitvoering van de voorgenomen graafwerkzaamheden het terrein tot meer dan 30 centimeter beneden het huidige maaiveld afgegraven dient te worden, dan wordt een vervolgonderzoek geadviseerd. 
De Regio West-Brabant (RWB), de extern archeologisch adviseur van de bevoegde overheid (gemeente Alphen-Chaam), heeft aangegeven dat voor de onderzoekslocatie een vervolgonderzoek nodig wordt geacht bij alle bodemingrepen vanaf 10 centimeter beneden maaiveld (een buffer van 30 centimeter in acht nemend). Dit conform de resultaten van het uitgevoerde verkennende booronderzoek als eerste stap in het onderzoeksproces (AMZ-cyclus) en de diepteligging van mogelijk aanwezige archeologische resten.
Dit vervolgonderzoek vindt bij voorkeur in de vorm van een proefsleuvenonderzoek plaats. Hiervoor dient voorafgaand een Programma van Eisen (PvE) ter toetsing te worden voorgelegd aan de bevoegde overheid (gemeente Alphen-Chaam). 
De resultaten van dit onderzoek dienen nogmaals getoetst te worden door de bevoegde overheid (gemeente Alphen-Chaam), die op basis van het uitgebrachte advies een besluit zal nemen. Wij willen de opdrachtgever erop wijzen dat dit selectieadvies nog niet betekent dat al bodemverstorende of voorbereidende activiteiten ondernomen kunnen worden. 
Het uitgevoerde onderzoek is verricht conform de gestelde eisen en de conventionele methoden. Het doel van dit onderzoek is het inzichtelijk maken van de toestand van het aanwezige bodemarchief. Hiermee kan de beschadiging, dan wel vernietiging als gevolg van de voorgenomen verstoring van een mogelijk aanwezig bodemarchief tot een minimum worden beperkt. 
Dit rapport is in augustus 2024 na de eerste beoordeling nogmaals verstuurd naar de opdrachtgever om het ter goedkeuring voor te leggen aan de bevoegde overheid (gemeente Alphen-Chaam). Hier is nooit een reactie op ontvangen. Aangezien de tweejaarstermijn is verstreken, is besloten om dit rapport in Archis te uploaden zonder het selectiebesluit toe te voegen.