DOI: 10.14457/tu.the.2020.601
title: วิธีพิจารณาคดีผู้บริโภคที่มีทุนทรัพย์เล็กน้อย

description: แม้ประเทศไทยจะมีกฎหมายเกี่ยวกับการคุ้มครองสิทธิของผู้บริโภคในด้านการเยียวยาความเสียหายอยู่แล้วก็ตาม คือ พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค พ.ศ. 2551 อันเป็นกฎหมายที่มีเจตนารมณ์เพื่อคุ้มครองผู้บริโภคที่ได้รับความเสียหายจากการบริโภคสินค้าหรือบริการและส่งเสริมการใช้สิทธิเรียกร้องของผู้บริโภค โดยกำหนดวิธีพิจารณาคดีที่มีความสะดวก ประหยัด ความรวดเร็วและประกอบไปด้วยมาตรการต่าง ๆ เกี่ยวกับกระบวนพิจารณาอันเป็นการคุ้มครองผู้บริโภค แต่เมื่อพิจารณาในความเป็นจริงนั้น การบริโภคโดยส่วนใหญ่มักเป็นการบริโภคสินค้าหรือรับบริการที่ใช้ในชีวิตประจำวันเพื่อการใช้สอยส่วนตัวซึ่งสินค้าหรือบริการเหล่านี้มักมีมูลค่าไม่สูง ดังนี้ เมื่อผู้บริโภคถูกผู้ประกอบธุรกิจละเมิดสิทธิอย่างหนึ่งอย่างใดและได้รับความเสียหายจากการบริโภคสินค้าหรือบริการเหล่านั้น มูลค่าความเสียหายจึงมีจำนวนไม่มากนักซึ่งหากผู้บริโภคต้องการใช้สิทธิเรียกร้องโดยใช้กระบวนการทางศาล ผู้บริโภคจะต้องฟ้องร้องดำเนินคดีต่อศาลแพ่งที่มีเขตอำนาจและมีวิธีพิจารณาคดีในกระบวนการยุติธรรมอยู่ภายใต้พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค พ.ศ.2551 อันเป็นกระบวนการกลางที่ใช้เป็นการทั่วไปโดยไม่คำนึงว่าคดีจะมีทุนทรัพย์พิพาทเท่าใดทำให้คดีผู้บริโภคที่มีทุนทรัพย์เล็กน้อยต้องเข้าสู่ระบบการพิจารณาคดีและมีกระบวนการพิจารณาคดีรูปแบบเดียวกันกับคดีผู้บริโภคที่มีทุนทรัพย์สูง ๆ ซึ่งมีกระบวนการที่ซับซ้อนส่งผลให้ผู้บริโภคที่ถูกละเมิดสิทธิซึ่งได้รับความเสียหายเพียงเล็กน้อยเหล่านั้นเกิดความลังเลในการใช้สิทธิเรียกร้องเพื่อเยียวยาความเสียหายที่เกิดขึ้นและมักจะละทิ้งสิทธิเรียกร้องที่มีอยู่นั้นเสีย ไม่ดำเนินการใด ๆ เพื่อปกป้องสิทธิของตนเองอย่างไรก็ดี ถึงแม้ว่าประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งจะมีกฎหมายว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีมโนสาเร่ซึ่งกำหนดวิธีพิจารณาคดีสำหรับการใช้สิทธิเรียกร้องทางแพ่งที่มีทุนทรัพย์เล็กน้อยไว้เป็นกรณีเฉพาะ โดยกฎหมายว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภคได้เปิดช่องให้สามารถนำเอาบทบัญญัติแห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่งมาใช้บังคับกับคดีผู้บริโภคได้ ในกรณีที่พระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค ฯ และข้อกำหนดของประธานศาลฎีกาไม่มีบทบัญญัติหรือข้อกำหนดในเรื่องกระบวนพิจารณาอย่างใดไว้ตามความในมาตรา 7 แห่งพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค พ.ศ.2551 แต่เมื่อพิจารณาลึกลงไป กฎหมายว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีมโนสาเร่นั้นเป็นส่วนหนึ่งของกฎหมายว่าด้วยวิธีพิจารณาความแพ่งซึ่งตั้งอยู่บนฐานของนิติสัมพันธ์ระหว่างคู่ความสองฝ่ายที่เท่าเทียมกันจึงไม่มีมาตรการต่าง ๆ ที่เป็นไปเพื่อหรือมุ่งคุ้มครองสิทธิของคู่ความฝ่ายผู้บริโภคในการดำเนินกระบวนพิจารณาดังเช่นที่ปรากฏอยู่ในกฎหมายว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค ด้วยสภาพการณ์ดังกล่าว กฎหมายว่าด้วยวิธีพิจารณาความที่ใช้บังคับอยู่ในปัจจุบันไม่ว่าจะเป็นกฎหมายว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภคหรือกฎหมายว่าด้วยวิธีพิจารณาคดีมโนสาเร่ยังไม่เอื้อต่อการใช้สิทธิเรียกร้องของผู้บริโภคที่มีทุนทรัพย์เล็กน้อยโดยตรงในขณะที่กฎหมายต่างประเทศ มีการกำหนดวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภคที่ทุนทรัพย์เล็กน้อยเป็นการเฉพาะแยกต่างจากการดำเนินคดีแพ่งทั่วไป โดยมีกระบวนการพิจารณาที่เรียบง่าย รวดเร็ว ไม่เป็นทางการและประหยัดเพื่อคุ้มครองผู้บริโภคที่ได้รับความเสียหายจากการบริโภคสินค้าหรือบริการจากผู้ประกอบธุรกิจ ผู้เขียนจึงได้ทำการศึกษาและนำมาวิเคราะห์เพื่อนำเสนอแนวทางแก้ไขเกี่ยวกับวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภคที่มีทุนทรัพย์เล็กน้อยในประเทศไทยด้วยเหตุนี้ ผู้เขียนจึงนำเสนอแนวทางแก้ไขปัญหาโดยการกำหนดระบบวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภคสำหรับข้อพิพาทที่มีทุนทรัพย์จำนวนเล็กน้อยโดยตรง แยกต่างหากจากคดีผู้บริโภคทั่วไปซึ่งมีกระบวนการหรือวิธีพิจารณาคดีที่เรียบง่าย สะดวก รวดเร็ว คุ้มค่ากับจำนวนทุนทรัพย์ที่พิพาท โดยการแก้ไขพระราชบัญญัติวิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค พ.ศ.2551 เพิ่มเติมความเป็นหมวดใหม่ 2/1 ว่าด้วย “คดีผู้บริโภคที่มีทุนทรัพย์เล็กน้อย”