DOI: 10.17026/dans-zjz-xuf9
title: Eindrapportage hoek Horsterkamp en Ruurloseweg te Vorden

description: &lt;p&gt;Gespecificeerde archeologische verwachting&lt;br&gt;Het plangebied maakt deel uit van het Oost-Nederlandse dekzandlandschap. Het plangebied ligt binnen een dekzandrug, waarop een dik plaggendek is opgebracht. Opbrengen van dit plaggendek heeft plaatsgevonden vanaf in ieder geval de tweede helft van de 18e eeuw, maar waarschijnlijk eerder (mogelijk al in de Late-Middeleeuwen, samen met het ontstaan van de historische kern van Vorden direct ten westen van het plangebied). De aanwezigheid van een dik plaggendek zal gefungeerd hebben als beschermende laag, waardoor eventueel aanwezige archeologische resten mogelijk goed zijn geconserveerd. Indien het plangebied in het verleden in gebruik is geweest als bewoningslocatie dan zal voor het plangebied sprake zijn van een afgedekt archeologisch complex met een matige tot hogere vondstdichtheid en al dan niet met een grondsporenniveau. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van de geraadpleegde historische kaarten blijkt dat het plangebied niet bewoond is geweest, maar lag wel direct ten oosten van de historische dorpskern van Vorden. Vorden is waarschijnlijk in de 13e eeuw ontstaan, gelijktijdig met het ontstaan van ’t Huis te Vorden (kasteel Vorden) dat 400 meter ten zuidoosten van het plangebied ligt. Het dorp dankt zijn naam vermoedelijk aan het woord 'voorde', dat doorwaadbare plaats betekent. Deze voorde zal direct ten zuiden van de historische dorpskern van Vorden hebben gelegen, waar de Vordense beek kon worden overgestoken. Deze beek die circa 200 meter ten zuiden van het plangebied ligt, stond ook in verbinding met het grachtsysteem dat rondom kasteel Vorden lag. Het plangebied zelf is vanaf de tweede helft van de 18e eeuw vrijwel geheel in agrarisch gebruik geweest, afgezien van het zuidwestelijke deel van het plangebied waar tot aan begin jaren ’90 van de 19e eeuw een deel van de weg de Harsterkamp heeft gelopen (weg richting kasteel Vorden. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;De dekzandruggen naast beekdalen zullen geschikte locaties zijn geweest voor zowel Jagers-Verzamelaars en Landbouwers. Het beekdal van de Vordense beek vormde een natuurlijke waterbron, was geschikt voor visserij en er kon gejaagd worden op wild dat naar de beek trok. Voor Landbouwers waren de natuurlijke graslanden binnen het beekdal geschikt voor het houden van vee, terwijl de dek-zandruggen beakkerd konden worden. Langs het beekdal konden diverse andere specialistische (beekdalgerelateerde) activiteiten worden ontplooid.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van de aanwezige afzettingen en landschappelijke ligging is voor het merendeel van het plangebied de verwachting hoog op de aanwezigheid van resten en sporen. Voor Jagers-Verzamelaars kunnen resten (en mogelijk nog sporen) worden verwacht van een basis-/extractiekamp, waarbij sprake zal zijn van een matig/hoge dichtheid van (resistente) mobilia (stenen werktuigen, bot). Off-site resten bijvoorbeeld in de vorm van jachtattributen (in relatie tot het ten zuiden gelegen beekdal van de Vordense Beek) moeten gezien worden als puntlocaties van zeer kleine omvang.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resten en sporen van Landbouwers worden verwacht in de vorm van een nederzettingscomplex of huisplaats. Bij de aanwezigheid van een archeologische vindplaats uit de perioden vanaf het Laat-Neolithicum is de verwachting dat er sprake is van een matig/hoge dichtheid van resistente mobilia (aardewerk, metaalresten (lokale ijzerproductie) en een matig/hoge spoordichtheid (immobilia). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Daarnaast werden nabij de nederzetting water- en drenkkuilen aangelegd (meestal op de overgang naar of in lager gelegen terreindelen, waar minder diep gegraven hoefde te worden tot aan het grondwater). De flanken van de dekzandrug, waar het zuidelijke/zuidwestelijke deel van het plangebied binnen ligt, de lager gelegen dekzandvlakten/-laagten, maar ook het beekdal van de Vordense Beek konden ook worden gebruik als dumplocatie van afval. Water- en drenkkuilen moeten wel gezien worden als puntlocaties. Resten van afvaldumps kunnen over een groter oppervlak verspreid zijn, mogelijk is hiervoor eerst dekzand afgegraven maar het afval kan ook direct op het oorspronkelijke maaiveld zijn opgebracht. Afvaldumps zijn zeer rijk aan vondsten en hebben dan ook een hoge vondst-dichtheid.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten inventariserend veldonderzoek&lt;br&gt;Uit de resultaten van het inventariserend veldonderzoek (IVO, verkennende fase direct gecombineerd met de karterende fase) blijkt dat de bodemopbouw binnen het merendeel van het plangebied bestaat uit dekzandafzettingen, behorend tot de Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden. Hierin heeft zich van nature een veldpodzolprofiel gevormd. Door de mens is een plaggendek opgebracht met een dikte van gemiddeld 65 cm. Deze bestaat uit donkerbruingrijs en naar onderen toe lichtgrijsbruin gekleurd, matig humeus, zwak siltig, matig fijn tot zeer fijn zand (inclusief huidige bouwvoor, Aap- en Aa-horizont). De grijze kleuring van het onderste deel van het plaggendek duidt erop dat het terrein al voor een zeer lange periode beakkerd is, waardoor beter gesproken kan worden van een oude akkerlaag of een meerfasig plaggendek. Mogelijk heeft het terrein al vanaf het ontstaan van de middeleeuwse dorpskern van Vorden gefungeerd als akkerland. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;De oude akkerlaag gaat ten gevolge van bioturbatie geleidelijk over naar een donkerbruin gekleurde restant van een Bhe-horizont van het oorspronkelijke veldpodzolprofiel, tussen gemiddeld 65 en 80 cm -mv. Hieronder bevindt zich de lichtbruingeel gekleurde gekleurde overgangs-BC-horizont, tussen gemiddeld 80 en 110 cm -mv, en vervolgens de C-horizont met onderin roestvlekken. Op basis van deze bodemopbouw zal de oorspronkelijke minerale bovenlaag (Ah-horizont) en de eventuele uit-spoelingshorizont (E-horizont) zijn opgemengd met/tijdens het aanbrengen van het plaggen-dek/intensieve beakkering van het terrein. Op basis van deze bodemopbouw dient het aanwezige bodemprofiel geclassificeerd te worden als een hoge enkeerdgrond, aangezien het plaggendek &gt; 50 cm dik is. Dit werd ook verwacht op basis van de geomorfologische kaart van de gemeente Bronckhorst.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In het uiterst noordwestelijke deel van het plangebied, nabij de ligging van de bestaande rotonde, is het plaggendek dunner en is de overgang naar het onderliggende dekzand scherp. In het uiterst zuidwestelijke deel van het plangebied is de bodem diep verstoord. Hier is sprake van een 140 cm dikke humeuze laag met resten puin en baksteen. Hieronder bevat het dekzand veel roest. Vanaf 170 cm -mv bestaat de C-horizont uit sterk siltig, matig fijn tot zeer fijn zand met enkel grindjes. Deze afzettingen betreffen eerder verspoelde dekzanden of al beekafzettingen van de Vordense Beek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In zowel het plaggendek als in de onderliggende top van de dekzandafzettingen (in de Bhe-horizont), zijn fragmenten kwartsgemagerd handgevormd aardewerk aangetroffen, daterend uit de IJzertijd. Deze fragmenten zijn in meerdere boringen aangetroffen en bevestigd de hoge verwachting op de aanwezigheid van archeologische resten binnen het plangebied. Naast de fragmenten kwartsgemagerd handgevormd aardewerk zijn ook concentraties van kleine houtskoolfragmenten en een ijzerslak aangetroffen, de laatste echter in verstoorde context. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie&lt;br&gt;Op basis van de geleverde onderzoeksinspanning en de daarbij aangetroffen archeologische indicatoren wordt geconcludeerd dat er sprake is van een archeologische vindplaats binnen het plangebied. Het kan gaan om een nederzettingscomplex of huisplaats (Landbouwers) van het complextype 4c (boerderijplattegrond uit de IJzertijd met mogelijk ijzerproductie (voor lokaal gebruik?)). Het is zeer goed mogelijk dat de archeologische vindplaats doorloopt buiten het plangebied, in oostelijke richting vanaf het plangebied binnen (de flank van) de dekzandrug. De top van de vondstenlaag ligt direct onder het plaggendek, vanaf gemiddeld 65 cm -mv. De meeste archeologische resten en sporen zullen naar verwachting worden aangetroffen tussen circa 65 en 110 cm -mv, in de Bhe- en BC-horizont. Archeologische sporen zullen goed zichtbaar zijn op de overgang van de BC- naar de C-horizont. Ook ondiep doorlopende sporen intact zullen worden aangetroffen, aangezien bodemverstorende ingegrepen zich voor het merendeel van het plangebied beperken tot de huidige bouwvoor (eerste 30 cm).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Door de voorgenomen ingreep (aanleg van een rotonde en diverse kabels en leidingen) zal binnen het plangebied de mogelijk aanwezige archeologische vindplaats verstoord worden. De archeologische laag begint direct onder het plaggendek, dat een dikte heeft van circa 65 cm. De te verwachten archeologische vindplaats zal bij de graafwerkzaamheden ten behoeve van de aanleg van de rotonde (graafwerkzaamheden tot minimaal op de top van het “gele” zand voor de aanleg van een stabilisatie-laag/halfverhardingslaag) en diverse kabels- en leidingen worden verstoord. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectieadvies&lt;br&gt;Op grond van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek wordt door Econsultancy de aanbeveling gedaan om een vervolgonderzoek te laten uitvoeren. Behoud van de mogelijk aanwezige archeologische vindplaats zal niet mogelijk zijn bij een niet aangepaste uitvoering van de huidige plannen. Geadviseerd wordt het vervolgonderzoek te laten uitvoeren in de vorm van een proefsleuvenonderzoek (IVO-P). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voor het proefsleuvenonderzoek (IVO-P) dient een Programma van Eisen (PvE) te worden opgesteld, waarin beschreven staat op welke wijze het onderzoek uitgevoerd dient te worden. Dit PvE dient te worden beoordeeld door het bevoegd gezag (gemeente Bronckhorst).&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Behoud in situ van de te verwachten archeologische vindplaats is alleen maar mogelijk als bodemingrepen niet dieper gaan dan de huidige bouwvoor (eerste 30 tot 35 cm vanaf het maaiveld), wat de bovenste helft van het plaggendek betreft. De onderste helft van het plaggendek dient behouden te blijven als bufferzone en conserveringslaag van de onderliggende vondsten- en sporenlaag in de top van de dekzandafzettingen. Door de initiatiefnemer dient bepaald te worden of het civieltechnisch haalbaar is om de rotonde aan te leggen nadat het terrein is opgehoogd (aanleg van een stabilisatielaag/halfverhardingslaag direct bovenop het plaggendek). &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Dit selectieadvies is voorgelegd aan het bevoegd gezag in kwestie, Burgemeester en Wethouders van de gemeente Bronckhorst en door middel van een selectiebesluit als zodanig bekrachtigd (be-ordeling archeologisch rapport door de heer drs. M. Kocken, Regionaal Archeoloog Omgevingsdienst Achterhoek, d.d. 24 september 2014, zaaknummer S2014-0516). Met bovenstaand selectieadvies wordt ingestemd.&lt;/p&gt;
description: Date Accepted: 2014-09-30