DOI: 10.14457/tu.the.2023.56
title: ผลผูกพันของคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญต่อการปฏิบัติหน้าที่ของพนักงานอัยการ

description: คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญนอกจากจะมีผลผูกพันคู่ความในคดีแล้ว ยังมีผลผูกพันต่อองค์กรต่าง ๆ ของรัฐด้วย ปัจจุบันคดีรัฐธรรมนูญมีหลายประเภท ทำให้คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญอาจมีประเด็นข้อเท็จจริงหรือประเด็นข้อกฎหมายเกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา องค์กรอัยการซึ่งเป็นองค์กรของรัฐที่มีภารกิจในการดำเนินคดีอาญา ย่อมถูกผูกพันต่อคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ จึงเกิดปัญหาว่าหากมีการนำคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญมาเป็นฐานในการดำเนินคดีอาญา หรือหากคดีรัฐธรรมนูญมีประเด็น ข้อกฎหมายหรือประเด็นข้อเท็จจริงเกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา และศาลรัฐธรรมนูญได้มีคำวินิจฉัยแล้ว พนักงานอัยการจะถูกผูกพันต่อคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญแค่ไหน เพียงใด หากพนักงานอัยการพิจารณาสั่งคดีหรือดำเนินการในชั้นศาลตามคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ แม้จะเป็นไปตามหลักผลผูกพันของคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ แต่ก็อาจกระทบต่อสิทธิเสรีภาพของประชาชนได้เช่นกัน ประกอบกับองค์กรอัยการยังไม่มีหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนในเรื่องดังกล่าว วิทยานิพนธ์เล่มนี้จึงมุ่งศึกษาถึง ผลผูกพันของคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญต่อการปฏิบัติหน้าที่ของพนักงานอัยการ ทั้งในชั้นการพิจารณาสั่งคดี และในชั้นการดำเนินคดีในศาล เพื่อเสนอแนะแนวทางปฏิบัติที่เหมาะสมของพนักงานอัยการ ต่อปัญหาข้างต้น ผู้เขียนได้ทำการศึกษาตัวบทกฎหมาย หลักการและทฤษฎี คำพิพากษาและคำสั่งของศาล ตลอดจนเอกสารอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องของประเทศไทย โดยทำการศึกษาเปรียบเทียบกับสหรัฐอเมริกา สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี และสาธารณรัฐฝรั่งเศส เพื่อเสนอแนะแนวทางปฏิบัติที่เหมาะสมของพนักงานอัยการผลการศึกษาพบว่า กรณีศาลรัฐธรรมนูญกำหนดคำบังคับให้คำวินิจฉัยในคดีตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายหรือคดีที่มีวัตถุแห่งคดีเป็นบทบัญญัติของกฎหมายมีผลบังคับในอนาคต เกิดปัญหาว่าการดำเนิน คดีอาญาในช่วงเวลาก่อนถึงกำหนดตามคำบังคับได้สัดส่วนกับสิทธิเสรีภาพของผู้ต้องหาหรือจำเลยหรือไม่ แม้องค์กรอัยการ จะกำหนดหลักเกณฑ์ในการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของผู้ต้องหาหรือจำเลยไว้ แต่หลักเกณฑ์ดังกล่าวก็ยังขาดความชัดเจน ไม่ครอบคลุม และไม่มีประสิทธิภาพเท่าที่ควร ส่วนกรณีศาลรัฐธรรมนูญได้มีคำวินิจฉัยในคดีรัฐธรรมนูญที่เกี่ยวเนื่องกับคดีอาญา ก็เกิดปัญหาว่าการรับฟังข้อเท็จจริงเป็นยุติตามคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญจะกระทบต่อสิทธิเสรีภาพของผู้ต้องหาหรือจำเลยหรือไม่ ซึ่งองค์กรอัยการยังไม่มีหลักเกณฑ์ที่ชัดเจนเกี่ยวกับประเด็นดังกล่าว จากการศึกษาการปฏิบัติงานของพนักงานอัยการ ในสหรัฐอเมริกา สหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี และสาธารณรัฐฝรั่งเศส พบว่าแม้คำพิพากษาของศาลสูงสุดแห่งสหรัฐอเมริกา คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญแห่งสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี และคำวินิจฉัยของคณะตุลาการรัฐธรรมนูญแห่งสาธารณรัฐฝรั่งเศส ในคดีตรวจสอบความชอบด้วยรัฐธรรมนูญของกฎหมายหรือคดีที่มีวัตถุแห่งคดีเป็นบทบัญญัติของกฎหมายจะมีผลผูกพันแบบเด็ดขาดต่อพนักงานอัยการ แต่พนักงานอัยการในสหรัฐอเมริกา และสาธารณรัฐฝรั่งเศสใช้หลักการฟ้องคดีตามดุลพินิจ โดยมีแนวทางปฏิบัติที่มีความชัดเจน และมุ่งคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชน ส่วนพนักงานอัยการในสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี แม้จะใช้หลักการฟ้องคดีตามกฎหมาย แต่ก็มีแนวทางปฏิบัติที่ชัดเจน มีประสิทธิภาพ สำหรับคำพิพากษาของศาลสูงสุดแห่งสหรัฐอเมริกา คำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญแห่งสหพันธ์สาธารณรัฐเยอรมนี และคำวินิจฉัยของคณะตุลาการรัฐธรรมนูญแห่งสาธารณรัฐฝรั่งเศสในกรณีอื่นนั้น มีผลผูกพันแบบไม่เด็ดขาดต่อพนักงานอัยการ พนักงานอัยการอาจรับฟังข้อเท็จจริงในคดีอาญาแตกต่างไปจากคดีรัฐธรรมนูญได้ หากมีพยานหลักฐานที่แตกต่างกัน ประกอบกับพนักงานอัยการในประเทศดังกล่าวมีแนวทางปฏิบัติเกี่ยวกับการสอบสวนรวมรวมพยานหลักฐานและการสืบพยานที่ชัดเจน โดยมุ่งค้นหาความจริงในคดี เพื่อคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชน ผู้เขียนจึงเห็นว่า องค์กรอัยการควรแก้ไขเพิ่มเติมระเบียบสำนักงานอัยการสูงสุดที่เกี่ยวข้อง ให้มีความชัดเจน ครอบคลุม โดยแก้ไขเพิ่มเติมให้มีแนวทางในการพิจารณาดำเนินการที่ชัดเจน และครอบคลุม หากมีกรณีต้องคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของผู้ต้องหาหรือจำเลยจากผลผูกพันของคำวินิจฉัยของศาลรัฐธรรมนูญ เพื่อให้พนักงานอัยการผู้ปฏิบัติงานสามารถตัดสินใจใช้ดุลพินิจในการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของผู้ต้องหาหรือจำเลยได้อย่างรวดเร็ว และมีประสิทธิภาพ