DOI: 10.17026/ar/hkdpcr
title: Archeologisch bureauonderzoek & Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase Peilmolenbrug (N481), Oud-Alblas Gemeente Molenlanden

description: IDDS Archeologie heeft in december 2024 een archeologisch bureauonderzoek en een inventariserend veldonderzoek (IVO), verkennende fase, uitgevoerd aan de Peilmolenbrug (N481) in Oud-Alblas, gemeente Molenlanden. De doel- en vraagstelling van het bureauonderzoek is het opstellen van een gespecificeerde archeologische verwachting voor het plangebied. Met het inventariserend veldonderzoek wordt deze verwachting getoetst en zo nodig aangevuld. 
Uit het bureauonderzoek blijkt dat in de diepere ondergrond van het plangebied Pleistocene afzettingen voorkomen. Het betreft terrasafzettingen (Formatie van Kreftenheye) en rivierduinafzettingen (Formatie van Boxtel), eventueel bedekt met Basisveen. Met name de rivierduinafzettingen kunnen een hoge verwachting hebben. Deze afzettingen bevinden zich echter dieper dan -10 m NAP. Ten opzichte van het maaiveld in het plangebied is dat ongeveer 9 m -mv. Het is zeer onwaarschijnlijk dat deze diepte bereikt wordt met de graafwerkzaamheden ten behoeve van de herinrichting van de weg. Deze niveaus worden dan ook verder buiten beschouwing gelaten.
Door het zuidelijke deel van het plangebied loopt de stroomgordel van de Vuilendam. Deze rivier was actief tussen ongeveer 6400 en 5100 voor Chr. Door de relatief hoge ligging van de oeverwallen en – na de verlating van de geul – van de geulafzettingen kunnen deze een hoge verwachting hebben voor archeologische resten vanaf het Laat Mesolithicum. Door de diepteligging van deze stroomrug zijn hier nog nooit archeologische resten op aangetroffen. Ook deze afzettingen liggen, met een diepte van ongeveer -6 m NAP (5 m -mv) buiten het bereik van de meeste graafwerkzaamheden en worden daarom buiten beschouwing gelaten.
Op een hoger niveau bevinden zich afzettingen van de Alblas stroomgordel, die actief was vanaf ongeveer 150 na Chr. en waarvan archeologische resten bekend zijn uit de Romeinse tijd en Middeleeuwen. Hoewel vaak omschreven als dijk of oeverwal, heeft archeologisch onderzoek bij Alblasserdam aangetoond dat de oevers van de Alblas tot aan de ontginning van het veengebied in de Middeleeuwen niet hoger lagen dan de omgeving. Indien dit in het plangebied inderdaad het geval is, moet de hoge verwachting van de gemeentelijke verwachtingenkaart naar beneden worden bijgesteld.
Verder van de rivier af ligt het komgebied, waar sprake is van een afwisseling van klei- en veenlagen. De archeologische verwachting van dit gebied is laag omdat het een vochtig gebied was dat niet gunstig was voor bewoning. Op diverse plekken wordt dit gebied doorsneden door crevasses, afkomstig van de Alblas en daterende van vóór de bedijking rond 1280 na Chr. Deze afzettingen kunnen bewoonbaar zijn geweest en hebben daarom een middelhoge verwachting voor de periode Romeinse tijd tot Middeleeuwen.
Het uiterste noorden van het plangebied heeft op de gemeentelijke verwachtingenkaart een middelhoge verwachting voor archeologische resten uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd vanwege de ligging in een bebouwingslint. Het historisch kaartmateriaal toont hier echter geen bebouwing aan.
Indien in het plangebied archeologische resten aanwezig waren, dan is de kans groot dat deze verstoord zijn geraakt bij de bouw van de wegen en van de brug. De delen van het plangebied die verder van de weg af liggen, zijn mogelijk minder verstoord.
Met het veldonderzoek wordt het archeologische verwachtingsmodel uit het bureauonderzoek onderbouwd. Zoals verwacht bij het bureauonderzoek zijn van de diepere afzettingen zoals rivierduinen en de stroomgordel van de Vuilendam geen resten aangeboord in dit onderzoek omdat de boringen daarvoor niet diep genoeg reikten. De aangetroffen afzettingen van de Alblas en het omliggende veengebied hebben slechts een lage archeologische verwachting zoals verwacht. IDDS Archeologie adviseert om het plangebied, voor wat betreft het aspect archeologie, vrij te geven voor alle voorgenomen civieltechnische werkzaamheden, ongeacht de diepte en omvang.