DOI: 10.14457/tu.the.2021.1263
title: การศึกษาแนวทางการพัฒนาระบบการคุ้มครองคนไร้บ้าน

description: การศึกษาเรื่อง “การศึกษาแนวทางการพัฒนาระบบการคุ้มครองคนไร้บ้าน” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาสภาพปัญหาคนไร้บ้าน ศึกษากลไก และกระบวนการคุ้มครองคนไร้บ้าน และแนวทางการพัฒนาระบบการคุ้มครองคนไร้บ้าน ใช้วิธีวิจัยแบบคุณภาพ (Qualitative Methodology) โดยใช้วิธีการสัมภาษณ์เจาะลึก (In-dept Interview) เก็บข้อมูลจากกลุ่มคนไร้บ้าน จำนวน 8 คน เจ้าหน้าที่หน่วยงานภาครัฐ จำนวน 4 คน และเจ้าหน้าที่หน่วยงานภาคประชาสังคม จำนวน 4 คน ที่ปฏิบัติงานด้านการคุ้มครองคนไร้บ้าน และวิธีการสนทนากลุ่ม ได้แก่ เจ้าหน้าที่หน่วยงานภาครัฐ จำนวน 3 คน และเจ้าหน้าที่หน่วยงานภาคประชาสังคม จำนวน 1 คน รวมทั้งสิ้น 4 คน วิเคราะห์ข้อมูลจากข้อมูลที่ได้จากการสัมภาษณ์ข้อมูลเชิงลึก และนำมาวิเคราะห์ และประมวลผลโดยเชื่อมโยงความสัมพันธ์ในแง่ต่าง ๆ ตามข้อเท็จจริง ซึ่งการศึกษาสรุปผลได้ดังนี้ 1) กลุ่มตัวอย่างคนไร้บ้านส่วนใหญ่มีประสบการณ์อาศัยหลับนอนในที่สาธารณะ และประสบการณ์เข้าพักอาศัยที่ศูนย์พักพิงชั่วคราว สภาพปัญหาก่อนการเข้ารับการคุ้มคนครองสวัสดิภาพที่ศูนย์พักพิงชั่วคราว ได้แก่ ปัญหาครอบครัว ปัญหาตกงาน/ ไม่มีงานทำ ปัญหาสุขภาพ ปัญหาการไม่มีสถานะทางทะเบียนราษฎร์ และปัญหาด้านพฤติกรรม ซึ่งสภาพปัญหาของแต่ละคนมีความซ้ำซ้อนและแตกต่าง รวมถึงความต้องการของคนไร้บ้านด้วย สภาพปัญหาระหว่างการเข้ารับการคุ้มครองสวัสดิภาพที่ศูนย์พักพิงชั่วคราว ได้แก่ การจัดสวัสดิการที่ไม่ตอบสนองต่อความต้องการของคนไร้บ้าน การพักอาศัยอยู่รวมกันจำนวนมากของผู้ใช้บริการที่ส่วนใหญ่เป็นผู้ป่วยจิตเวช และปัญหาการทะเลาะวิวาท เป็นต้น และปัญหาหลังเข้ารับการคุ้มครองสวัสดิภาพที่ศูนย์พักพิงคนไร้บ้าน ได้แก่ ไม่มีระบบการติดตามคนไร้บ้านอย่างต่อเนื่อง ไม่สามารถติดต่อคนไร้บ้านได้ 2) กลไกของหน่วยงานภาครัฐมีกลไกที่สำคัญ คือ คณะอนุกรรมการคุ้มครองคนไร้ที่พึ่ง คณะทำงานทีมสหวิชาชีพ อาสาสมัครพัฒนาสังคมและความมั่นคงของมนุษย์ การทำงานร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นผ่านการดำเนินงานโครงการ กิจกรรม ภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้องทั้งภาคประชาสังคม ภาคเอกชน เพื่อขับเคลื่อนงานด้านการคุ้มครองคนไร้บ้าน และหน่วยงานภาคประชาสังคม มีกลไกในการทำงานที่สำคัญ คือ อาสาสมัครแกนนำคนไร้บ้าน อาสาสมัครนักศึกษา คณะทำงานหน่วยเคลื่อนที่เร็ว และภาคีเครือข่ายหน่วยงานภาครัฐที่ทำงานด้านการคุ้มครองคนไร้บ้าน เป็นต้น สำหรับกระบวนการคุ้มครองคนไร้บ้านของหน่วยงานภาครัฐมีกระบวนการที่สำคัญ คือ กระบวนการรับแจ้ง กระบวนการคัดกรอง กระบวนการคุ้มครองช่วยเหลือพัฒนาศักยภาพกระบวนการส่งต่อ กระบวนการติดตามและประเมินผล และกฎหมายที่นำไปสู่การปฏิบัติงาน และกระบวนการคุ้มครองคนไร้บ้านของหน่วยงานภาคประชาสังคมมีกระบวนการที่สำคัญ คือ การบูรณาการทำงานร่วมกับหน่วยงานภาครัฐ และภาคเอกชนที่เกี่ยวข้อง จุดมุ่งหมายให้คนไร้บ้านเข้าถึงสวัสดิการและพึ่งพาตนเองได้โดยการจัดสวัสดิการภายในศูนย์พักพิงคนไร้บ้าน เช่น การออมทรัพย์สัจจะวันละ 1 บาท การเข้าร่วมกองทุนสวัสดิการสังคม การรับผิดชอบค่าใช้จ่ายด้านที่พักอาศัยของตนเอง และการฝึกอาชีพ เป็นต้น3) แนวทางการพัฒนาระบบการคุ้มครองคนไร้บ้าน ประกอบด้วย การพัฒนาระบบก่อนเข้ารับการคุ้มครองสวัสดิภาพ ระหว่างการเข้ารับการคุ้มครองสวัสดิภาพ หลังเข้ารับการคุ้มครองสวัสดิภาพ เพื่อให้บรรลุวัตถุประสงค์ในการคุ้มครองคนไร้บ้านให้มีคุณภาพชีวิตที่ดี โดยบูรณาการทำงานระหว่างหน่วยงานภาครัฐ ภาคประชาสังคม และภาคีเครือข่ายที่เกี่ยวข้อง ข้อเสนอแนะจากการศึกษา จากสถานการณ์คนไร้บ้านทั่วประเทศมีจำนวนเพิ่มมากขึ้น พบว่า ระบบฐานข้อมูลคนไร้บ้านที่หน่วยงานภาครัฐ และภาคประชาสังคมมีนั้นไม่สามารถดึงข้อมูลเพื่อปรับใช้ในการช่วยเหลือคนไร้บ้านได้ จึงควรมีการสำรวจ และจัดทำระบบฐานข้อมูลคนไร้บ้านทั่วประเทศ เพื่อนำข้อมูลคนไร้บ้านมาใช้ในการเข้าถึงกลุ่มคนไร้บ้าน นำไปสู่กระบวนการช่วยเหลือ คุ้มครองคนไร้บ้านให้ได้รับการพัฒนาคุณภาพชีวิต และตั้งหลักชีวิตได้