DOI: 10.14457/tu.the.2016.759
title: หลักการรับฟังพยานหลักฐานที่เกิดขึ้นหรือได้มาโดยมิชอบ: ศึกษาเปรียบเทียบสถานะของพยานหลักฐานที่ได้มาโดยเอกชนกับกรณีได้มาโดยเจ้าหน้าที่รัฐ

description: การได้มาซึ่งพยานหลักฐานที่เกิดขึ้นหรือได้มาโดยมิชอบหากพิจารณาจากตัวบุคคลผู้แสวงหาพยานหลักฐานสามารถแบ่งพิจารณาได้ 2 ประการ คือ พยานหลักฐานที่ได้จากการแสวงหาของเจ้าหน้าที่รัฐ ซึ่งมีประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาบัญญัติรับรองผลของการรับฟังพยานหลักฐานไว้ในมาตรา 226 ว่าด้วยพยานหลักฐานที่เกิดขึ้นโดยมิชอบกับมาตรา 226/1 ว่าด้วยพยานหลักฐานที่เกิดขึ้นโดยชอบแต่ได้มาโดยมิชอบ เดิมทีจุดกำเนิดของบทบัญญัติทั้ง 2 มาตรามีขึ้นเพื่อจำกัดอำนาจรัฐมิให้เจ้าหน้าที่รัฐกระทำการใด ๆ อันเป็นการแสวงหาพยานหลักฐานโดยการล่วงละเมิดต่อสิทธิและเสรีภาพของประชาชน ซึ่งผลของการรับฟังพยานหลักฐานที่เจ้าหน้าที่รัฐแสวงหามาโดยมิชอบด้วยกฎหมายนั้นหากเป็นพยานหลักฐานที่เกิดขึ้นโดยมิชอบผลทางกฎหมายจะต้องห้ามมิให้คู่ความนำสืบต่อศาลอย่างเด็ดขาด หรือถึงแม้จะนำสืบเข้ามาในคดีก็ต้องห้ามมิให้ศาลรับฟังอย่างไม่มีข้อยกเว้น ส่วนพยานหลักฐานที่เกิดขึ้นโดยชอบแต่ได้มาโดยมิชอบผลทางกฎหมายมิได้ห้ามรับฟังอย่างเด็ดขาดแต่มีข้อยกเว้นให้รับฟังได้โดยคำนึงถึงคุณค่าในเชิงพิสูจน์ ความสำคัญและความน่าเชื่อถือของพยานหลักฐาน พฤติการณ์และความร้ายแรงของความผิด ลักษณะและความเสียหายที่เกิดจากการกระทำโดยมิชอบ รวมทั้งพิจารณาจากผู้ที่กระทำการโดยมิชอบอันเป็นเหตุให้ได้พยานหลักฐานนั้นได้รับการลงโทษหรือไม่เพียงใด นอกจากพยานหลักฐานที่ได้มาจากการดำเนินการของเจ้าหน้าที่รัฐแล้วยังมีพยานหลักฐานที่ได้มาจากการแสวงหาของเอกชนคู่พิพาทในคดี ซึ่งจากการศึกษาคำพิพากษาศาลฎีกาพบว่า ศาลฎีกาวางหลักการรับฟังพยานหลักฐานที่ได้มาจากการดำเนินการของเอกชนคู่พิพาทโดยการนำหลักผู้เสียหายโดยนิตินัยมาใช้ตัดอำนาจฟ้องกรณีที่โจทก์เป็นผู้แสวงหาพยานหลักฐานมาโดยมิชอบด้วยกฎหมาย ส่วนกรณีจำเลยเป็นผู้แสวงหาพยานหลักฐานศาลฎีกาวินิจฉัยโดยการนำมาตรา 226 และมาตรา 226/1 มาใช้บังคับกับพยานหลักฐานที่เกิดขึ้นหรือได้มาโดยมิชอบ ซึ่งส่งผลให้พยานหลักฐานที่ได้มาโดยเอกชนคู่กรณีมีผลทางกฎหมายเช่นเดียวกับพยานหลักฐานที่ได้มาจากการดำเนินการของเจ้าหน้าที่รัฐจากการศึกษาพบว่าการที่ศาลนำมาตรา 226 กับมาตรา 226/1 มาใช้วินิจฉัยพยานหลักฐานที่ได้มาจากการดำเนินการของเอกชนผู้เป็นจำเลยในคดีอาจมีความไม่เหมาะสมบางประการ เนื่องจากจำเลยในคดีอาญาถือเป็นประธานในคดีกระบวนการดำเนินพิจารณาคดีศาลต้องเปิดโอกาสให้จำเลยแสดงความบริสุทธิ์ของตนได้อย่างเต็มที่ นอกจากนี้การที่ศาลนำมาตรา 226 กับมาตรา 226/1 มาใช้กับพยานหลักฐานของจำเลยยังขัดต่อวัตถุประสงค์ของการร่างกฎหมายที่เดิมทีมีขึ้นเพื่อจำกัดอำนาจของเจ้าหน้าที่รัฐมิให้กระทำการใดที่เป็นการละเมิดสิทธิของบุคคลเท่านั้น มิได้มีขึ้นเพื่อตัดพยานหลักฐานของเอกชน และจากการศึกษากฎหมายต่างประเทศไม่ว่าจะเป็นกฎหมายของสหรัฐอเมริกาและกฎหมายของเยอรมนีพบว่ากฎหมายของทั้งสองประเทศไม่นำบทตัดพยานหลักฐานที่มีขึ้นเพื่อใช้ตัดพยานหลักฐานที่เกิดขึ้นโดยมิชอบอันได้มาจากการแสวงหาโดยเจ้าหน้าที่รัฐมาใช้ตัดพยานหลักฐานที่แสวงหามาโดยเอกชน โดยเฉพาะบทตัดพยานหลักฐานของประเทศสหรัฐอเมริกาที่ศาลสูงสหรัฐวางหลักไว้อย่างแน่ชัดแล้วว่าไม่นำบทตัดพยานหลักฐานตามรัฐธรรมแก้ไขเพิ่มเติมฉบับที่ 4 มาใช้ตัดพยานหลักฐานที่ได้มาโดยเอกชนคู่พิพาท แม้ว่าพยานหลักฐานชิ้นนั้นจะได้มาโดยวิธีการที่มิชอบด้วยกฎหมายก็ตามดังนั้น จึงเสนอแนวทางการรับฟังพยานหลักฐานที่เกิดขึ้นหรือได้มาโดยมิชอบที่ได้มาจากการแสวงหาของเอกชนโดยแบ่งพิจารณาได้ว่า คดีที่ผู้เสียหายเป็นโจทก์ฟ้องคดีด้วยตนเองและโจทก์เป็นผู้แสวงหาพยานหลักฐานเห็นด้วยกับศาลฎีกาที่นำหลักผู้เสียหายโดยนิตินัยมาใช้ตัดอำนาจฟ้องโจทก์ซึ่งเป็นไปตามหลักมาศาลด้วยมือสะอาด (Clean Hands Doctrine) ส่วนคดีที่ผู้เสียหายเป็นโจทก์ฟ้องคดีและจำเลยเป็นผู้แสวงหาพยานหลักฐาน เสนอให้ศาลควรยอมรับฟังพยานหลักฐานประเภทนี้โดยไม่นำมาตรา 226 กับมาตรา 226/1 มาตัดพยานหลักฐานของจำเลยอย่างเด็ดขาดเช่นเดียวกับที่ใช้ตัดพยานหลักฐานของเจ้าหน้าที่รัฐเพราะขัดต่อวัตถุประสงค์ของการร่างบทบัญญัติมาตรา 226 และมาตรา 226/1 โดยเสนอให้นำมาตรา 227 ว่าด้วยหลักการพิสูจน์จนสิ้นความสงสัยตามสมควร (Proof Beyond a Reasonable Doubt Principle) มาใช้บังคับ เนื่องจากพยานหลักฐานที่จำเลยในคดีแสวงหามามักจะเป็นพยานหลักฐานที่แสดงให้เห็นถึงความบริสุทธิ์ของจำเลย ซึ่งหากอนุญาตให้จำเลยสามารถนำสืบพยานหลักฐานชิ้นนั้นเข้ามาในคดีเพื่อพิสูจน์ให้เห็นว่าตนบริสุทธิ์อาจจะก่อให้เกิดความสงสัยตามสมควรแก่ศาลว่าจำเลยเป็นผู้กระทำความผิดจริงหรือไม่ ท้ายที่สุดหากโจทก์ไม่สามารถที่จะเสนอพยานหลักฐานได้อย่างเพียงพอหรือนำสืบหักล้างพยานหลักฐานของจำเลยได้อย่างปราศจากข้อสงสัยตามสมควรเพื่อพิสูจน์ให้เห็นถึงความผิดของจำเลยตามข้อกล่าวหา มาตรา 227 บัญญัติให้ศาลยกประโยชน์แห่งความสงสัยนั้นให้จำเลย ซึ่งการนำมาตรา 227 มาใช้บังคับจะเป็นการอำนวยความยุติธรรมให้เกิดแก่จำเลยในคดีอาญามากกว่า อีกทั้งยังไม่ขัดต่อหลักกฎหมายอีกด้วย อย่างไรก็ตาม ยังมีพยานหลักฐานอีกประเภทหนึ่ง คือ พยานหลักฐานที่เอกชนแสวงหามาโดยได้รับคำร้องขอจากเจ้าหน้าที่รัฐ ต้องถือว่าเป็นพยานหลักฐานที่ได้มาโดยมีเจ้าหน้าที่รัฐเข้ามามีส่วนเกี่ยวข้อง จึงไม่ถือเป็นพยานหลักฐานที่ได้มาจากการแสวงหาของเอกชนโดยแท้ ฉะนั้น ผลของการรับฟังพยานหลักฐานประเภทนี้ต้องนำบทบัญญัติมาตรา 226 หรือมาตรา 226/1 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญามาใช้บังคับ