DOI: 10.14457/tu.the.2021.1126
title: การศึกษาแนวทางการพัฒนาแหล่งรายได้ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น: กรณีศึกษากรุงเทพมหานครเทียบเคียงกับมหานครโตเกียว

description: การศึกษาเรื่อง “ การศึกษาแนวทางการพัฒนาแหล่งรายได้ขององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น กรณีศึกษากรุงเทพมหานครเทียบเคียงกับมหานครโตเกียว” มีวัตถุประสงค์เพื่อทำความเข้าใจถึงการกระจายอำนาจทางการคลังในมิติด้านรายได้ที่กรุงเทพมหานครและมหานครโตเกียวได้รับจากส่วนกลาง เพื่อวิเคราะห์และเทียบเคียงแหล่งรายได้ของกรุงเทพมหานครและมหานครโตเกียว และเพื่อจัดทำแนวทางการพัฒนาแหล่งรายได้ของกรุงเทพมหานครด้วยข้อมูลที่ได้จากการวิเคราะห์และเทียบเคียงแหล่งรายได้ของกรุงเทพมหานครและมหานครโตเกียวโดยทำการศึกษาจากเอกสารที่เกี่ยวข้อง เช่น ระเบียบ ข้อบังคับ และกฎหมายต่างๆ วิทยานิพนธ์ บทความ สถิติ เอกสารทางวิชาการและรายงาน ทางการคลังและงบประมาณ เป็นต้น และมีการสัมภาษณ์กลุ่มผู้บริหารระดับสูงหรือระดับกลางและผู้ปฏิบัติงานของกรุงเทพมหานครที่มีประสบการณ์ในการบริหารหรือปฏิบัติงานด้านการคลังและงบประมาณของกรุงเทพมหานคร และสัมภาษณ์ผู้ปฏิบัติงานด้านการคลังและงบประมาณหรือผู้ที่มีความรู้ในเรื่องของการคลังและงบประมาณของมหานครโตเกียว ประเทศญี่ปุ่น จากการศึกษาพบว่ามหาโตเกียวมีโครงสร้างด้านรายได้ที่มีความยืดหยุ่น โดยงบประมาณของมหานครโตเกียวโดยส่วนใหญนั้นมาจากรายได้ของท้องถิ่นซึ่งมหานครโตเกียวจัดเก็บเองซึ่งไม่ได้รับการสนับสนุนจากรัฐบาลกลาง แสดงให้เห็นถึงความเป็นอิสระในการบริหารจัดการรายได้ของตนเองที่มีค่อนข้างสูง นอกจากนี้มหานครโตเกียวยังสามารถปรับอัตราและขยายฐานรายได้ของมหานครโตเกียวได้เองโดยไม่ได้มีขั้นตอนที่ยุ่งยากมากนักและไม่จำเป็นต้องดำเนินการผ่านรัฐบาลส่วนกลาง นอกจากนี้รัฐบาลมหานครโตเกียวและรัฐบาลกลางของญี่ปุ่นยังให้ความสำคัญกับการพัฒนาเทคโนโลยีดจิทัลในการจัดเก็บและการบริหารจัดการด้านรายได้ รวมถึงการเชื่อมโยงข้อมูลด้านรายได้ระหว่างมหานครโตเกียวและหน่วยงานภายนอกที่เกี่ยวข้องได้อย่างไร้รอยต่อและสามารถเข้าถึงข้อมูลที่มีความเฉพาะได้โดยสะดวกทำให้มีผลต่อการจัดเก็บรายได้ที่ครอบคลุม สมบูรณ์และถูกต้อง ไม่สูญเสียเม็ดเงินไปจากการขาดข้อมูลในการจัดเก็บ และสามารถทุ่นแรงของผู้ปฏิบัติงานได้ ขณะที่กรุงเทพมหานครข้อจำกัดทางโครงสร้างรายได้ที่สำคัญมากคือการที่กรุงเทพมหานครสามารถจัดเก็บรายได้ได้เองเพียงร้อยละ 10 – 20 ของรายได้ทั้งหมดโดยรายได้ส่วนใหญ่ของกรุงเทพมหานครมาจากการที่ส่วนราชการอื่นจัดเก็บให้ ซึ่งกรุงเทพมหานครจะเข้าไปปรับแก้และพัฒนารายได้ดังกล่าวตามต้องการนั้นเป็นไปไม่ได้นอกจากจะแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับรายได้ประเภทนั้นๆ ซึ่งมีความยุ่งยากซับซ้อน แสดงถึงความยืดหยุ่นที่ค่อนข้างน้อยของโครงสร้างรายได้ นอกจากนี้ข้อมูลด้านรายได้ โดยเฉพาะข้อมูลผู้เสียภาษีส่วนใหญ่จะบันทึกไว้ในฐานข้อมูลของหน่วยงานภายนอกที่เกี่ยวข้องซึ่งกรุงเทพมหานครมักจะเข้าถึงได้ยากและได้รับการถ่ายโอนข้อมูลดังกล่าวมาไม่ครบถ้วน โดยเฉพาะเมื่อมีการประกาศใช้ภาษีใหม่เช่น ภาษีที่ดินและสิ่งปลูกสร้าง อีกทั้งกรุงเทพมหานครยังไม่มีเทคโนโลยีที่มีประสิทธิภาพมากพอในการเก็บข้อมูลต่างๆ สำหรับการจัดเก็บและประเมินภาษีและรายได้ที่กรุงเทพมหานครเป็นผู้จัดเก็บ แม้ว่ากรุงเทพมหานครพยายามจะแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้น แต่การดำเนินการมีความยุ่งยากและใช้เวลานาน อีกทั้งรายได้บางประเภทแม้จะมีการออนุมัติและประกาศให้มีการจัดเก็บได้แล้วแต่ยังมีเลื่อนการจัดเก็บออกไป หรือในบางกรณีจะถูกปฏิเสธการขอปรับปรุงและพัฒนารายได้ดังกล่าวเนื่องจากปัจจัยทางการเมืองและวิสัยทัศน์ของผู้บริหาร นอกจากนี้กรุงเทพมหานครยังประสบปัญหาในการประชาสัมพันธ์และสร้างความเข้าใจในการจัดเก็บภาษีและรายได้ต่างๆ ล่วงหน้า ส่งผลให้ประชาชนไม่เห็นความสำคัญและไม่เข้าใจในวิธีการเสียภาษีและชำระค่าธรรมเนียมและรายได้ต่างๆ ทำให้กรุงเทพมหานครได้รับรายได้ที่ไม่ครบถ้วน และกรุงเทพมหานครยังมีปัญหาด้านบุคลากรทมี่ไม่เพียงพอ รวมถึงบุคลากรขาดความรู้ที่เกี่ยวข้องอย่างรอบด้านและนิติกรที่ดำเนินงานด้านรายได้โดยเฉพาะ ทั้งนี้ จากการการศึกษาข้างต้นสามารถนำมาเป็นข้อเสนอแนะให้แก่กรุงเทพมหานครได้ ได้ดังนี้ (1) กรุงเทพมหานครควรพิจารณาให้มีการเช่าพื้นที่เพื่อจัดทำสาธารณะประโยชน์หรือจัดกิจกรรมต่างๆ โดยกรุงเทพมหานครต้องมีการสำรวจและจัดทำฐานข้อมูลแบบละเอียดของทรัพย์สินที่กรุงเทพมหานครเป็นเจ้าของเพื่อประเมินในประเด็นต่างๆ โดยมีวัตถุประสงค์สำคัญคือการนำไปใช้ประเมินและวิเคราะห์ทรัพย์สินของกรุงเทพมหานครว่าจะสามารถนำไปใช้งานและจัดเก็บรายได้จากทรัพย์สินดังกล่าวได้อย่างไร (2) เพิ่มประเภทรายได้ ได้แก่ การออกพันธบัตรท้องถิ่น การจัดเก็บภาษีผังเมือง (City Planning Tax) ภาษีจัดตั้งสถานประกอบการ (Establishment Tax) ภาษีเพื่อการตั้งถิ่นฐานของนิติบุคคล (Corporate Inhabitant Tax) และภาษีและ/หรือค่าธรรมเนียมสิ่งแวดล้อม (3) เพิ่มประสิทธิภาพในการจัดเก็บรายได้ ได้แก่ การสำรวจภาษีและรายได้ที่มีแหล่งกำเนิดที่เกิดขึ้นภายในพื้นที่ของกรุงเทพมหานครเพื่อนำข้อมูลดังกล่าวมาใช้ในการตัดสินใจในการเสนอขอให้เป็นอำนาจของกรุงเทพมหาหนครในการจัดเก็บได้เอง รวมถึงควรมีการจัดทำฐานข้อมูลก่อนการประกาศจัดเก็บรายได้ต่างๆ เป็นเรื่องที่ควรกระทำอย่างครอบคลุม เพื่อประเมินสถานการณ์ในการจัดเก็บรายได้ให้ลดช่องโหว่ในการจัดเก็บให้ได้มากที่สุดก่อนการประกาศให้มีการจัดเก็บรายได้นั้นๆ อีกทั้ง กรุงเทพมหานครควรมีการนำเอากระบวนการการจัดเก็บภาษีทั้งหมดมาจัดทำให้อยู่ในระบบออนไลน์ทั้งหมดแบบครบวงจร และควรมีการเชื่อมฐานข้อมูลการเสียภาษีระหว่างเขตและเชื่อมโยงข้อมูลรายได้และผู้เสียภาษีกับหน่วยงานภายนอกให้สามารถแลกเปลี่ยนข้อมูลระหว่างกันได้อย่างรวดเร็ว ครบถ้วนและไร้รอยต่อ ผ่านระบบและฐานข้อมูลที่มีรูปแบบ (Pattern) เดียวกัน โดยเทคโนโลยีที่ใช้ดำเนินการดังกล่าวควรมีความเชื่อมโยงกับข้อมูลในเชิงพื้นที่และสามารถแสดงผลการเปลี่ยนแปลงของข้อมูลทรัพย์ที่ใช้ประเมินภาษีและข้อมูลผู้เสียภาษีได้ทันทีที่มีการเปลี่ยนแปลงของข้อมูล และสามารถเข้าถึงข้อมูลเชิงพื้นที่ได้อย่างทั่วถึง นอกจากนี้กรุงเทพมหานครควรให้ความสำคัญกับการประชาสัมพันธ์การจัดเก็บรายได้ให้แก่ประชาชนอย่างทั่วถึงทั้งในรูปแบบออฟไลน์และออนไลน์ และควรมีเนื้อหาที่ตรงประเด็นและประชาชนเข้าใจง่ายและเป็นปัจจุบัน โดยประชาชนทั่วไปสามารถเข้าไปดูและตรวจสอบได้ทันที สุดท้ายคือควรมีการเพิ่มอัตรากำลังและคุณสมบัติของผู้ปฏิบัติงานในด้านดังกล่าวโดยเฉพาะในพื้นที่เขตต่างๆ มากขึ้น