DOI: 10.14457/tu.the.2016.716
title: ชีวิตนักต่อสู้เพื่อที่ดินทำกิน หมู่บ้านแห่งหนึ่งในภาคเหนือ

description: การศึกษาเรื่อง นักต่อสู้เพื่อที่ดินทำกิน หมู่บ้านแห่งหนึ่งในภาคเหนือ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาผลกระทบจากการตัดสินคดีต่อนักต่อสู้เพื่อที่ดินทำกิน ครอบครัวนักต่อสู้เพื่อที่ดินทำกิน และสมาชิกสหกรณ์การเกษตรโฉนดชุมชน โดยใช้แนวทางวิจัยเชิงคุณภาพเป็นแนวทางหลักในการศึกษาภาคสนาม (Field Research) ทั้งวิธีการศึกษาจากเอกสาร (ขั้นทุติยภูมิ) และจากบุคคลในหมู่บ้านศึกษา (ขั้นปฐมภูมิ) ซึ่งใช้การวิเคราะห์ตามเนื้อหาเชิงพรรณนาและนำกรอบแนวคิดเกี่ยวกับสิทธิผู้ต้องขัง รวมถึงผลกระทบจากการถูกคุมขังเป็นระยะเวลานานหมู่บ้านแห่งหนึ่ง ในภาคเหนือ เป็นชุมชนที่มีปัญหาจากโครงการจัดสรรที่ดินขนาดใหญ่ เมื่อประมาณปี พ.ศ.2509-2513 จำนวน 15,000 ไร่ ซึ่งการจัดสรรไม่ประสบความสำเร็จ นำมาสู่ข้อพิพาทระหว่างนายทุนเจ้าของกรรมสิทธิ์กับชาวบ้าน อย่างไรก็ดี ชาวบ้านได้ตรวจสอบกรรมสิทธิ์ ผ่านหน่วยงานของรัฐ ซึ่งเป็นการ “เปิดเผย”และ “เปิดโปง” กลโกงในกระบวนการได้มาซึ่งเอกสารกรรมสิทธิ์ นับตั้งแต่ พ.ศ.2509 ที่พบกระบวนการอ้างกรรมสิทธิ์บนที่ดิน โดยการอ้างซื้อที่ดินกับคนตาย และการทุจริตโดยอาศัยช่องว่างของขั้นตอนในการออกโฉนด ซึ่งใช้อำนาจของกำนัน ผู้นำท้องถิ่น ในการชี้แนวเขตและให้การต่อเจ้าหน้าที่กรมที่ดินแทนชาวบ้านว่าที่ดินเป็นของบุคคลใดหรือที่ดินเป็นพื้นที่สาธารณะหรือไม่ ทั้งนี้ ยังพบว่ากำนัน ผู้นำท้องถิ่น เป็นนายหน้ากว้านซื้อที่ดินของชาวบ้านนำไปขายให้นายทุนอีกทอด ซึ่งผลการศึกษานักต่อสู้เพื่อที่ดินทำกิน พบว่าเมื่อถูกจำคุก ทำให้เกิดความเครียด ผลที่ตามมา คือการไม่อยากรับประทานอาหาร และการเข้าถึงระบบสุขภาพที่ไม่เอื้ออำนวยให้สะดวกต่อการรักษา รวมถึงการใช้ชีวิตในเรือนจำไม่สอดคล้องกับข้อปฏิบัติตามวิธีใช้ยาได้ถูกต้องนอกจากนี้ การใช้ชีวิตในเรือนจำ ยังขึ้นอยู่กับลักษณะครอบครัว เมื่อนักต่อสู้เพื่อที่ดินทำกิน ถูกจำกัดอิสรภาพ จะไม่มีใครดูแลสมาชิกที่เหลือ และยังต้องรับผิดชอบภาระ ค่าใช้จ่ายอื่นๆ หากในครอบครัวเหลือสมาชิกหลักที่รับผิดชอบอยู่คนเดียว ก็ยิ่งทำให้นักต่อสู้เพื่อที่ดินทำกิน  มีความกังวลใจและความเครียดมากขึ้นตามลำดับนักต่อสู้เพื่อที่ดินทำกินถูกจำกัดอิสรภาพ ได้มีผลกระทบในด้านเศรษฐกิจต่อสมาชิในครอบครัว 2 ลักษณะคือ (1) ครอบครัวที่มีนักต่อสู้ฯ เป็นผู้ทำหน้าที่หลักในการดูแลสมาชิกภายในครอบครัว (2) ครอบครัวที่นักต่อสู้ฯ ไม่ได้ทำหน้าที่หลักในการดูแลสมาชิกภายในครอบครัวส่วนสภาพร่างกายและจิตใจของสมาชิกในครอบครัว พบว่า โดยส่วนใหญ่มีอาการอ่อนล้า ร่างกายผอมลง       ซึ่งเป็นผลมาจากอาการเครียด จากความรับผิดชอบภาระในครอบครัว ที่มีมากขึ้น และสมาชิกสหกรณ์การเกษตรโฉนดชุมชน มีความรับรู้และเข้าใจว่านักต่อสู้เพื่อที่ดินทำกิน ทำเพื่อประโยชน์ของสมาชิกสหกรณ์การเกษตรโฉนดชุมชน และให้การช่วยเหลือนักต่อสู้เพื่อที่ดินทำกินผ่านสหกรณ์ ฯ การกลายเป็น “นักต่อสู้เพื่อที่ดินทำกิน” ทำให้ได้รับการชื่นชมในสายตาชาวบ้านว่า “เป็นคนเสียสละ ทิ้งความสุขที่มิได้อยู่กับครอบครัว”จำเป็นต้องพลิกตัวเข้าร่วมการต่อสู้เคลื่อนไหว ผลักดัน ในเชิงสัญลักษณ์ ภายใต้ภาวะอันจำยอม ซึ่งได้รับความชื่นชมใน “บทบาทสำคัญ ที่ทิ้งชีวิตที่มีความสุขกับครอบครัวไปติดคุกแทนชาวบ้าน”สะท้อนให้เห็นจากวันที่ได้รับอิสรภาพ ซึ่งเป็นวันที่สมาชิกสหกรณ์การเกษตรโฉนดชุมชนพร้อมใจกันไปต้อนรับด้วยการทำพิธีสืบชะตาทั้งนี้การกลายเป็นบุคคลสำคัญ ทำให้มีประเด็นที่แตกต่างจากผู้ถูกคุมขังของคดีอื่น ใน 3 ประเด็น ซึ่ง 1 ใน  3 คือ ความไม่เป็นธรรม เนื่องจากนักต่อสู้เพื่อที่ดินทำกิน ได้เข้าทำการปฏิรูปที่ดินจากเจ้าของกรรมสิทธิ์ จนนำมาสู่การพิพากษาจำคุก ซึ่งในมุมมองของชาวบ้านมิได้มองว่า “นักต่อสู้เพื่อที่ดินทำกิน”ทำผิดจารีตประเพณี จริยธรรม ศีลธรรม แต่อย่างใด เพียงกระทำการฝืนกฎหมายบ้านเมืองที่ไม่ได้เป็นธรรมข้อเสนอแนะจากการศึกษาเห็นว่าควรมีการดำเนินการวิจัยเพื่อเตรียมความพร้อมสำหรับ “แกนนำ” และ “ครอบครัวแกนนำ” แม้กระทั่งชุมชนเองก็ต้องศึกษาในประเด็น ทุนรอน องค์กรพี่เลี้ยง สำหรับเตรียมในกรณีการต่อสู้ในชั้นศาล ที่เสี่ยงต่อการถูกดำเนินคดีและสถาบันบริหารจัดการธนาคารที่ดินควรมีภารกิจที่มากกว่าการไกล่เกลี่ยซื้อขายที่ดิน สหกรณ์ฯ ควรดำเนินกิจกรรมให้มากกว่าการรองรับการผ่อนชำระ รวมทั้งควรตรวจสอบสถานะทางเศรษฐกิจก่อนจัดตั้งเป็นโฉนดชุมชน