DOI: 10.14457/tu.the.2020.624
title: การประยุกต์ใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์เพื่อประเมินพื้นที่เสี่ยงไข้เลือดออกในอำเภอเมือง จังหวัดแพร่

description: การศึกษาครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาความสัมพันธ์ของความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศต่อการเกิดโรคไข้เลือดออก ประเมินพื้นที่เสี่ยงต่อการเกิดโรคไข้เลือดออกโดยประยุกต์ใช้ระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ และเสนอแนะแนวทางมาตรการการป้องกันควบคุมโรคไข้เลือดออกให้แก่หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ในอำเภอเมือง จังหวัดแพร่ โดยเก็บรวบรวมข้อมูลทุติยภูมิ ได้แก่ข้อมูลอัตราป่วยโรคไข้เลือดออก ข้อมูลสภาพภูมิอากาศ (ข้อมูลอุณหภูมิ ข้อมูลปริมาณน้ำฝน ข้อมูลความชื้น และข้อมูลจำนวนวันที่ฝนตก) และข้อมูลค่าฝุ่นละอองขนาดเล็กกว่า 10 ไมครอน ตั้งแต่ปี พ.ศ.2557 - พ.ศ.2561 และวิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติเชิงพรรณนา ได้แก่ ค่าเฉลี่ย ค่าต่ำสุด-สูงสุด และส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐาน วิเคราะห์ความสัมพันธ์โดยใช้สถิติสหสัมพันธ์ และวิเคราะห์ข้อมูลเชิงพื้นที่ด้วยระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ ผลการศึกษา พบว่า ปีที่มีอัตราป่วยโรคไข้เลือดออกสูงสุด ได้แก่ ปีพ.ศ.2558 รองลงมาคือ ปี พ.ศ.2561 และปี พ.ศ.2557 ตามลำดับ ส่วนปีที่มีอัตราป่วยด้วยโรคไข้เลือดออกต่ำสุด ได้แก่ ปี พ.ศ. 2561 การกระจายเชิงพื้นที่ของปัจจัยสภาพภูมิอากาศและปัจจัยมลพิษทางอากาศ อำเภอเมือง จังหวัดแพร่ พบว่าค่าเฉลี่ยอุณหภูมิสูงสุด ได้แก่ ปี พ.ศ.2561 (28.9484 ºC) รองลงมาคือ ปี พ.ศ.2558 (28.8946 ºC) และปี พ.ศ. 2557 (27.7337 ºC) ค่าเฉลี่ยปริมาณน้ำฝน (mm) สูงสุด ได้แก่ ปี พ.ศ.2560 (167.741 mm) รองลงมาคือ ปี พ.ศ. 2559 (159.874 mm) และปี พ.ศ.2561 (123.579 mm) ตามลำดับ ค่าเฉลี่ยความชื้นสัมพัทธ์สูงสุด ได้แก่ ปี พ.ศ. 2560 (72.9115 %) รองลงมาคือปี พ.ศ.2559 (67.5556 %) และปี พ.ศ.2561 (67.959 %) ตามลำดับ ค่าฝุ่นละอองขนาดเล็กกว่า 10 ไมครอนสูงสุด ได้แก่ ปี พ.ศ.2557 (54.6578 µg/m3) รองลงมาคือ ปี พ.ศ.2559 (46.956 µg/m3) และปี พ.ศ.2558 (45.7068 µg/m3) ตามลำดับ การกระจายของโรคไข้เลือดออก ในอำเภอเมือง จังหวัดแพร่ พบรายงานผู้ป่วยไข้เลือดออก ตั้งแต่เดือนพฤษภาคม ถึง เดือนธันวาคม (ฤดูฝน) โดยผู้ป่วยไข้เลือดออกสูงสุดในเดือนสิงหาคม มีแนวโน้มเพิ่มสูงขึ้นต่อเนื่องตั้งแต่เดือนพฤษภาคม และลดลงในเดือนกันยายน (ฤดูหนาว) มีรายงานต่ำสุดในเดือนกุมภาพันธ์ และเดือนเมษายน (ฤดูร้อน) แต่ในเดือนมกราคม และเดือนมีนาคมมีจำนวนผู้ป่วยไข้เลือดออกเพิ่มขึ้น เนื่องจาก มีจำนวนวันที่ฝนตกและปริมาณน้ำฝนเพิ่มขึ้นในช่วงเดือนธันวาคมของปี พ.ศ.2559 สำหรับปัจจัยที่มีความสัมพันธ์เชิงบวกกับการเกิดโรคไข้เลือดออก ได้แก่ ปริมาณน้ำฝน (p&lt;0.001, r=0.896) จำนวนวันที่มี่ฝนตก (p&lt;0.001, r=0.907) ความชื้นสัมพัทธ์ (p=0.034, r=0.614) ปัจจัยที่มีความสัมพันธ์เชิงลบ ได้แก่ ฝุ่นละอองขนาดไม่เกิน 10 ไมครอน (p=0.017, r=-0.067) ส่วนอุณหภูมิไม่มีความสัมพันธ์กับการเกิดโรคไข้เลือดออก พื้นที่เสี่ยงโรคไข้เลือดออกระบาด แบ่งเป็น 3 ระดับ ได้แก่ พื้นที่เสี่ยงโรคไข้เลือดออกระบาดสูง (พื้นที่สีแดง) จำนวน 7 ตำบล ได้แก่ ตำบลวังหงส์ ตำบลท่าข้าม ตำบลแม่คำมี ตำบลแม่หล่าย ตำบลห้วยม้า ตำบลสวนเขื่อน และตำบลป่าแดง พื้นที่เสี่ยงโรคไข้เลือดออกระบาดปานกลาง (พื้นที่สีเหลือง) จำนวน 6 ตำบล ได้แก่ ตำบลวังธง ตำบลแม่ยม ตำบลป่าแมต ตำบลน้ำชำ ตำบลบ้านถิ่น และตำบลช่อแฮ และพื้นที่เสี่ยงโรคไข้เลือดออกระบาดต่ำ (พื้นที่สีเขียว) จำนวน 7 ตำบล ได้แก่ตำบลนาจักร ตำบลในเวียง ตำบลกาญจนา ตำบลทุ่งกวาว ตำบลร่องฟอง ตำบลเหมืองหม้อ และตำบลทุ่งโฮ้ง ข้อเสนอแนะในการเฝ้าระวัง ป้องกันและควบคุมโรคไข้เลือดออก สำหรับพื้นที่เสี่ยงโรคไข้เลือดออกระบาดสูง และพื้นที่โรคไข้เลือดออกระบาดเสี่ยงปานกลาง หน่วยงานที่เกี่ยวข้องควรดำเนินทุกกิจกรรมต่อเนื่องทุกสัปดาห์ เพื่อเฝ้าระวังการเกิดโรคไข้เลือดออกและจำกัดวงการแพร่ระบาดของโรคไข้เลือดออกในพื้นที่ดังกล่าว สำหรับพื้นที่เสี่ยงต่ำ ควรดำเนินทุกกิจกรรมและต่อเนื่องทุกเดือน หรือในกรณีที่มีการรายงานผู้ป่วยไข้เลือดออกในพื้นที่