DOI: 10.17026/ar/uoefcs
title: Archeologisch bureauonderzoek Hoofdstraat 80 te Nieuwolda, gemeente Oldambt (GR)

description: Laagland Archeologie heeft in november 2022 een Archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd aan de Hoofdstraat 80 te Nieuwolda. Het onderzoek vond plaats in verband met de ruimtelijke procedure rondom de geplande bouw van een nieuwe boerderij op de locatie waar een historische boerderij uit 1850 stond.
Het onderzoek is uitgevoerd conform protocol SIKB KNA 4002. Het plangebied grenst aan een getij-inversierug. Min of meer op deze locatie loopt het Kattendiep, een na 1600 gegraven watergang op de locatie waar veenriviertje Termunter Ee afwaterde. De inversierug is rond 1200 na Chr. gevormd met het verzanden van de Termunter Ee. Op basis van geraadpleegde bronnen en archeologisch booronderzoek in een min of meer aangrenzend plangebied kan in het plangebied de volgende bodemopbouw worden verondersteld (van beneden naar boven):

- getijdenafzettingen (lichtgrijze, matig siltige kalkloze klei met zandbandjes). De top is geërodeerd;
- Dollardafzettingen (lichtgrijze/lichtblauwgrijze zwak siltige kalkloze klei); dikte circa 50 – 100 cm;
- ophogingspakket (huiswierde, homogene laag van lichtgrijze, zwak siltige en kalkloze klei); dikte 50-80 cm;
- bouwvoor/verstoorde laag (lithologie komt grotendeels overeen met het ophogingspakket, maar bevat baksteenfragmenten en mortel; dikte variërend van 20-70 cm.
In het plangebied stond een historische boerderij. Deze was gebouwd in 1850. Op een kaart uit 1781 is op deze locatie al bebouwing aangegeven. Het gegeven dat de aangrenzende huiswierde op de Dollardafzettingen is opgeworpen, impliceert dat deze niet ouder is dan de late 16e eeuw. Hetzelfde geldt waarschijnlijk voor de huiswierde in het plangebied.
In het plangebied kunnen resten van de boerderij uit 1850 worden verwacht, evenals resten van (een) oudere voorganger(s). Resten bevinden zich in een huiswierde die waarschijnlijk niet veel ouder is dan circa 1600, zodat ook bebouwingsresten van voor circa 1600 niet zijn te verwachten. Het oorspronkelijke woonniveau is vermoedelijk aangetast tijdens de bouw van de tot voor kort aanwezige boerderij, en ook ruimingswerkzaamheden van de restanten van deze boerderij kunnen enige bodemverstoring hebben veroorzaakt. Diepere resten van de voormalige boerderij en voorgangers daarvan (funderingen, waterputten, kuilen en dergelijke) kunnen waarschijnlijk nog bewaard zijn gebleven, waarbij moet worden opgemerkt dat dergelijke boerderijen meestal ondiep werden gefundeerd. Deze resten kunnen in het wierdelichaam worden aangetroffen, maar kunnen zich uitstrekken tot in de onderliggende Dollardklei. 
Archeologisch booronderzoek is ongeschikt dergelijke resten op te sporen. Gezien de zeer grote kans op resten van bebouwing en het gegeven dat de bodemopbouw op basis van naburig onderzoek grotendeels bekend is, adviseren we direct op te schalen naar een opgraving variant archeologische begeleiding. Hiertoe is een door het bevoegd gezag goed te keuren Programma van Eisen benodigd.
Dit advies is in handen van de bevoegde overheid, de gemeente Oldambt. De gemeente wordt hierin vertegenwoordigd door haar deskundige, mevr. N. van der Mei, Stichting Libau.