DOI: 10.14457/tu.the.2019.531
title: การเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลของปริมาณรงควัตถุที่ใช้ในการสังเคราะห์แสงและคาร์โบไฮเดรตของไม้ป่าชายเลน แสมขาว (Avicennia alba Bl.) แสมทะเล (Avicennia marina Forsk.) และชะคราม (Suaeda maritima L. Dum.) ในพื้นที่ที่แตกต่างกัน

description: การเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลของปริมาณรงควัตถุที่ใช้ในการสังเคราะห์แสง และคาร์โบไฮเดรตของพืชในป่าชายเลน ได้แก่ แสมขาว แสมทะเล และชะคราม ได้ศึกษาในสองพื้นที่ที่แตกต่างกัน ทำการเก็บตัวอย่างภาคสนามเพื่อตรวจวัดปริมาณรงควัตถุที่ใช้ในการสังเคราะห์แสง น้ำตาล และแป้ง ในแสมขาว (A. alba) ในพื้นที่ป่าชายเลนที่มีสภาพชุ่มน้ำ ในจังหวัดชลบุรี ภาคตะวันออกของประเทศไทย ดำเนินการในสามฤดูกาล ประกอบด้วยฤดูหนาว (มกราคม) ฤดูร้อน (พฤษภาคม) และฤดูฝน (กันยายน) ในปี พ.ศ. 2559-2561 พื้นที่ศึกษาแบ่งตามระยะห่างจากชายฝั่ง และทำการตรวจวัดปัจจัยสภาวะแวดล้อม ได้แก่ ความเข้มแสง และอุณหภูมิ ในการเก็บตัวอย่างภาคสนามแต่ละครั้ง ทำการเก็บตัวอย่างภาคสนามแสมทะเล (A. marina) และชะคราม (S. maritima) ในพื้นที่ที่มีสภาพแห้ง ในจังหวัดสมุทรสาคร ภาคกลางของประเทศไทย ดำเนินการเก็บตัวอย่างในฤดูกาลที่แตกต่างกันสามฤดูกาล ประกอบด้วย ฤดูหนาว (มกราคม) ฤดูร้อน (พฤษภาคม) และฤดูฝน (กันยายน) ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2560-2562 และทำการตรวจวัดปัจจัยสภาวะแวดล้อม ได้แก่ ความเข้มแสง และอุณหภูมิ ในการเก็บตัวอย่างภาคสนามแต่ละครั้ง รวมทั้งเก็บตัวอย่างดินเพื่อนำมาตรวจวัดค่าความเค็ม และปริมาณสารอินทรีย์รวม โดยทำการสุ่มเก็บตัวอย่างใบพืชป่าชายเลนทั้งสามชนิด เพื่อนำมาตรวจวัดปริมาณคลอโรฟิลล์เอ (Chl-a) คลอโรฟิลล์บี (Chl-b) และแคโรทีนอยด์ (Carotenoid) และอีกส่วนหนึ่งจากใบคู่เดียวกันของแสมขาว และแสมทะเล รวมทั้งส่วนใบ ต้น และราก ของชะคราม นำมาตรวจวัดหาปริมาณน้ำตาลและแป้ง แสมขาว (A. alba) มีปริมาณคลอโรฟิลล์เอ (Chl-a) 0.78-1.69 mg g-1 คลอโรฟิลล์บี (Chl-b) 0.29-0.52 mg g-1 และแคโรทีนอยด์ (Carotenoid) 0.22-0.30 mg g-1 โดยปริมาณคลอโรฟิลล์เอ คลอโรฟิลล์บี และแคโรทีนอยด์ มีค่าสูงสุดในฤดูหนาว ส่วนน้ำตาล และแป้ง มีปริมาณสูงสุดในฤดูฝน แสมขาวมีปริมาณน้ำตาล 15.02-42.70 mg g DW-1 และปริมาณแป้ง 6.80-27.96 mg g DW-1 ความผันแปรของปริมาณรงควัตถุที่ใช้ในการสังเคราะห์แสง และคาร์โบไฮเดรต ในใบแสมขาว เป็นเพราะกลไกในในการตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงปัจจัยสิ่งแวดล้อมในป่าชายเลน ได้แก่ ไฮโดรเจนซัลไฟด์ (H2S) ซึ่งในพื้นที่ป่าชายเลนพบว่ามีปริมาณ 0.06-4.76 mM แสมขาวในป่าชายเลนมีการตอบสนองต่อซัลไฟด์ โดยการเพิ่มปริมาณของคลอโรฟิลล์เอ คลอโรฟิลล์บี และแคโรทีนอยด์ และจะส่งผลให้เกิดความผันแปรของคาร์โบไฮเดรตที่สะสม โดยแป้งในใบแสมขาวจะมีการเปลี่ยนรูปไปเป็นน้ำตาลมากขึ้น แสมทะเล (A. marina) มีปริมาณคลอโรฟิลล์เอ (Chl-a) 0.99-1.17 mg g-1 คลอโรฟิลล์บี (Chl-b) 0.32-0.6 mg g-1 และแคโรทีนอยด์ (Carotenoid) 0.23-0.27 mg g-1 โดยมีปริมาณรงควัตถุที่ใช้ในการสังเคราะห์แสงทั้งสามชนิด สูงสุดในฤดูหนาว ส่วนปริมาณน้ำตาล และแป้ง มีปริมาณสูงสุดในฤดูร้อน แสมทะเลมีปริมาณน้ำตาล 15.43-28.01 mg g DW-1 และปริมาณแป้ง 51.14-12.63 mg g DW-1 ส่วนชะคราม (S. maritima) มีปริมาณคลอโรฟิลล์เอ คลอโรฟิลล์บี และแคโรทีนอยด์ สูงสุดในฤดูหนาว โดยมีปริมาณคลอโรฟิลล์เอ 0.35-0.56 mg g-1 คลอโรฟิลล์บี 0.10-0.28 mg g-1 และแคโรทีนอยด์ 0.06-0.10 mg g-1 ส่วนน้ำตาล และแป้ง มีปริมาณสูงสุดในฤดูร้อน ชะครามมีปริมาณน้ำตาล 14.04-18.26 mg g DW-1 และปริมาณแป้ง 18.50-28.97 mg g DW-1 ความผันแปรของปริมาณรงควัตถุที่ใช้ในการสังเคราะห์แสง และคาร์โบไฮเดรต ในใบแสมทะเล และชะคราม เป็นเพราะกลไกในในการตอบสนองต่อการเปลี่ยนแปลงปัจจัยสิ่งแวดล้อม ได้แก่ ความเค็ม โดยพบว่าดินในพื้นที่ทั้งสามฤดูกาล มีค่าความเค็มสูง 46-82 ppt ใบแสมทะเล และชะคราม ในพื้นที่เดียวกันจะมีการตอบสนองต่อความเครียดจากความเค็ม โดยการสร้างน้ำตาลและสะสมเป็นแป้งมากขึ้น ชะครามมีปริมาณน้ำตาล และแป้ง สะสมทั้งในส่วน ใบ ต้น และราก สูงสุดในฤดูร้อน โดยปริมาณน้ำตาลในส่วนต่างๆ มีค่า 13.20-22.36 mg g DW-1 ปริมาณแป้ง มีค่า 14.19-47.47 mg g DW-1 ชะครามจะตอบสนองต่อความเครียดจากความเค็มโดยเปลี่ยนการสะสมปริมาณคาร์โบไฮเดรตในส่วนต่างๆ พบว่าชะครามจะมีการสร้างน้ำตาล และนำไปสะสมเป็นแป้งในส่วนต่างๆ เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะส่วนรากที่พบว่ามีปริมาณแป้งสูงสุดในฤดูร้อน พืชในป่าชายเลนชนิดที่มีเนื้อไม้ และไม่มีเนื้อไม้ จะมีการตอบสนองต่อความเครียดจากปัจจัยสิ่งแวดล้อมที่แตกต่างกัน เช่น บางชนิดจะใช้น้ำตาลมากขึ้น ส่วนบางชนิดจะสะสมในรูปของแป้งที่ไม่ละลายน้ำ การเปลี่ยนแปลงตามฤดูกาลของปริมาณรงควัตถุที่ใช้ในการสังเคราะห์แสงและคาร์โบไฮเดรตของพืชในป่าชายเลนในพื้นที่แตกต่างกัน พบว่าปริมาณของคลอโรฟิลล์เอ (Chl-a) คลอโรฟิลล์บี (Chl-b) และแคโรทีนอยด์ (Carotenoid) ในใบแสมทะเลซึ่งเป็นพืชที่มีเนื้อไม้ มีค่าสูงกว่าแสมขาวซึ่งเป็นพืชชนิดเดียวกัน และสูงกว่าชะครามซึ่งไม่มีเนื้อไม้ ในแทบทุกฤดูกาล จากการศึกษาพบว่าทั้งแสมขาว แสมทะเล และชะคราม มีปริมาณรงควัตถุที่ใช้ในการสังเคราะห์แสงสูงสุดในฤดูหนาวเหมือนกันทั้งสามชนิด ส่วนปริมาณคาร์โบไฮเดรตในพืชทั้งสามชนิดพบว่า แสมทะเล และชะคราม ในพื้นที่เดียวกันมีปริมาณน้ำตาล และแป้ง สูงสุดในฤดูร้อน ส่วนแสมขาวในพื้นที่ต่างกันมีปริมาณน้ำตาล และแป้ง สูงสุดในฤดูฝน