DOI: 10.14457/tu.the.2015.872
title: อาชญากรรมการล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์: ศึกษากรณีความรับผิดตามกฎหมายอาญาของไทย

description: การล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์เป็นการกระทำที่มนุษย์กระทำต่อมนุษย์ด้วยกันอย่างโหดร้ายและไร้มนุษยธรรม ทั้งยังกระทบกระเทือนต่อความรู้สึกของประชาชนในวงกว้าง จึงดูคล้ายเป็นเรื่องธรรมดาที่มนุษย์ทุกคนจะตระหนักถึงความโหดร้ายดังกล่าว และร่วมมือเพื่อป้องกันหรือหลีกเลี่ยงไม่ให้เกิดการล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ขึ้น หากแต่เหตุการณ์การล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์กลับยังเกิดขึ้นบ่อยครั้ง แม้ว่าแนวความคิดเรื่องสิทธิมนุษยชนจะแพร่หลายไปมากแล้ว โดยเฉพาะภายหลังการก่อตั้งองค์การสหประชาชาติ ซึ่งถือเป็นจุดเริ่มต้นของการสร้างสันติภาพ เพื่อป้องกันเหตุการณ์รุนแรงเช่นที่เกิดขึ้นในช่วงสงครามโลกทั้งสองครั้ง ก็ยังคงเกิดการล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ขึ้นในหลายภูมิภาคทั่วโลก ทั้งในรวันดา สหพันธ์สาธารณรัฐยูโกสลาเวียเดิม และกัมพูชา ดังนั้น ปัญหาการล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์จึงไม่ใช่ปัญหาที่ทั่วโลกและประเทศไทยจะเพิกเฉยได้แม้ว่าประเทศไทยจะไม่ได้เป็นภาคีในอนุสัญญาว่าด้วยการป้องกันและลงโทษอาชญากรรมการล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ ค.ศ. 1948 และยังเป็นเพียงแค่รัฐลงนามในธรรมนูญกรุงโรมว่าด้วยศาลอาญาระหว่างประเทศ แต่เนื่องจากการล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ไม่ได้เป็นความผิดแค่ตามสนธิสัญญาทั้งสองฉบับเท่านั้น ยังเป็นความผิดตามกฎหมายจารีตประเพณีระหว่างประเทศที่มีสถานะเป็นบทกฎหมายบังคับเด็ดขาด ซึ่งผูกพันทุกรัฐโดยรวมในการป้องกันและปราบปรามอีกด้วยดังนั้น หากการล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์เกิดขึ้นในประเทศไทย หรือผู้กระทำความผิดฐานล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ในประเทศอื่นปรากฏตัวในประเทศไทย ประเทศไทยย่อมมีหน้าที่ต้องดำเนินคดีกับผู้กระทำความผิดดังกล่าว อย่างไรก็ตาม เนื่องจากประเทศไทยยังไม่ได้บัญญัติให้การล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์เป็นความผิด ดังนั้น การดำเนินคดีกับผู้กระทำความผิดฐานล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ในประเทศไทย คงทำได้เพียงการดำเนินคดีตามบทบัญญัติความผิดอาญาธรรมดาตามประมวลกฎหมายอาญาหรือพระราชบัญญัติที่มีโทษทางอาญาอื่น ๆ เท่านั้น ซึ่งการลงโทษความผิดฐานล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ตามกฎหมายอาญาธรรมดา ย่อมทำให้เกิดปัญหาการดำเนินคดีและลงโทษผู้กระทำความผิดไม่เหมาะสมตามเจตนารมณ์ที่ต้องการให้ทุกรัฐปราบปรามการล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ด้วยมาตรการที่รุนแรงที่สุด แต่เนื่องจากความผิดอาญาธรรมดาบางฐานความผิดเป็นความผิดที่มีอัตราโทษจำคุกไม่สูง รวมทั้งบางฐานความผิดยังเป็นความผิดอันยอมความได้ เช่น ความผิดฐานพรากผู้เยาว์ หรือความผิดฐานข่มขืน นอกจากนี้ การลงโทษตามกฎหมายไทยยังมีปัญหาไม่สอดคล้องกับธรรมนูญศาลอาญาระหว่างประเทศอีกหลายประการ เช่น หลักความรับผิดของผู้บังคับบัญชา หรือหลักการไม่บังคับใช้อายุความ ซึ่งต่างจากประมวลกฎหมายอาญาที่กำหนดอายุความสำหรับความผิดตามกฎหมายไทยทุกฐานความผิด และกำหนดอายุความสูงสุดเพียง 20 ปี หรืออัตราโทษขั้นสูงสุดตามกฎหมายไทยที่สามารถลงแก่จำเลยได้ คือ โทษประหารชีวิต ในขณะที่ธรรมนูญศาลอาญาระหว่างประเทศกลับกำหนดอัตราโทษขั้นสูงสุดเพียงแค่โทษจำคุกตลอดชีวิต เนื่องจากโทษประหารชีวิตไม่สอดคล้องกับหลักสิทธิมนุษยชน ดังนั้น โดยสภาพของกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับสิทธิมนุษยชนอย่างเช่นธรรมนูญศาลอาญาระหว่างประเทศ จึงไม่อาจมีบทบัญญัติที่เป็นการละเมิดสิทธิมนุษยชนเองได้ ทั้งนี้ หากประเทศไทยยังคงบังคับใช้โทษประหารชีวิต การกำหนดโทษประหารชีวิตในความผิดฐานล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ย่อมสามารถกระทำได้ เพราะเจตนารมณ์ของการลงโทษในความผิดฐานนี้ คือ การลงโทษบุคคลด้วยมาตรการที่รุนแรงที่สุดเท่าที่รัฐจะสามารถกระทำได้ตามกฎหมาย แม้ว่าจะเป็นโทษประหารชีวิตก็ตาม อีกทั้งกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมืองยังเปิดช่องให้รัฐสามารถลงโทษประหารชีวิตในคดีอุกฉกรรจ์ได้ ซึ่งบรรดารัฐต่าง ๆ ยอมรับว่าความผิดฐานล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ถือเป็นคดีอุกฉกรรจ์ตามความหมายนี้แล้วเมื่อการล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ไม่เป็นความผิดตามกฎหมายไทย นอกจากประเทศไทยไม่สามารถลงโทษผู้กระทำความผิดฐานล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ด้วยตนเองได้แล้ว หากมีการร้องขอให้ส่งตัวผู้กระทำความผิดเพื่อไปดำเนินคดีในประเทศอื่นที่มีเขตอำนาจ ประเทศไทยยังไม่สามารถส่งตัวผู้กระทำความผิดตามหลักการส่งผู้ร้ายข้ามแดนได้ เพราะขัดหลักความผิดสองรัฐ ซึ่งเป็นหลักสำคัญของการส่งผู้ร้ายข้ามแดน หรือหากร้องขอให้ประเทศไทยส่งผู้ร้ายข้ามแดนในความผิดฐานอื่น รัฐที่ร้องขอก็ไม่สามารถดำเนินคดีในความผิดฐานล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ ซึ่งไม่ใช่ความผิดที่ร้องขอได้ เพราะขัดหลักการพิจารณาความผิดเฉพาะเรื่อง ด้วยเหตุผลดังกล่าวย่อมทำให้ประเทศไทยกลายเป็นจุดหมายในการหลบซ่อนตัวของผู้กระทำความผิดฐานล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์จากรัฐอื่น เป็นเหตุให้เกิดภาพลักษณ์ของประเทศไทยในสายตาประชาคมระหว่างประเทศเป็นไปในด้านลบ และอาจเป็นเหตุให้เกิดการรวมตัวกันระหว่างบรรดารัฐที่ได้รับความเสียหายจากการไม่สามารถดำเนินคดีกับผู้กระทำความผิดที่เข้ามาหลบซ่อนตัวในประเทศไทย รวมถึงบรรดารัฐมหาอำนาจที่ให้ความสนใจกับการล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์และสิทธิมนุษยชน เพื่อกดดันและตอบโต้ประเทศไทยทางด้านการเมืองระหว่างประเทศหรือทางด้านเศรษฐกิจ เป็นต้น ซึ่งหากเกิดเหตุการณ์เช่นนั้น ย่อมส่งผลกระทบต่อประเทศไทยและประชาชนชาวไทยอย่างแน่นอนวิทยานิพนธ์ฉบับนี้จึงมุ่งศึกษาถึงความจำเป็นและผลกระทบของการบัญญัติให้ความผิดฐานล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์เป็นความผิดตามกฎหมายไทย โดยศึกษาจากเอกสารทางวิชาการ ประกอบกับศึกษาจากบทบัญญัติธรรมนูญศาลอาญาระหว่างประเทศและกฎหมายภายในของประเทศต่าง ๆ ได้แก่ เยอรมนี ฝรั่งเศส ฟิลิปปินส์ สหรัฐอเมริกา และเอธิโอเปีย ซึ่งมีทั้งประเทศที่เป็นภาคีอนุสัญญาว่าด้วยการล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์และธรรมนูญศาลอาญาระหว่างประเทศ ประเทศที่เป็นภาคีเพียงฉบับใดฉบับหนึ่ง หรือแม้แต่ไม่เป็นภาคีเลย พบว่า บทบัญญัติความผิดฐานล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ตามกฎหมายภายในของประเทศต่าง ๆ จะบัญญัติคำนิยามตามธรรมนูญศาลอาญาระหว่างประเทศและอนุสัญญาว่าด้วยการล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์เป็นหลัก เพียงแต่อาจมีความแตกต่างเล็กน้อย เช่น การขยายขอบเขตของกลุ่มที่ได้รับความคุ้มครอง หรือการเพิ่มลักษณะการกระทำที่เป็นการต้องห้าม เป็นต้น อีกทั้งยังมีการนำหลักการเฉพาะที่กำหนดในธรรมนูญศาลอาญาระหว่างประเทศมาบัญญัติไว้ในกฎหมาย เช่น หลักการไม่บังคับใช้อายุความ หลักความรับผิดของผู้บังคับบัญชา และหลักความไม่เกี่ยวข้องของสถานะทางการ สำหรับรูปแบบในการบัญญัติกฎหมายของประเทศต่าง ๆ มีหลายรูปแบบ ทั้งการแก้ไขเพิ่มเติมในประมวลกฎหมายอาญา และการบัญญัติเป็นพระราชบัญญัติเฉพาะ โดยแนวทางที่เหมาะสมที่ประเทศไทยควรนำมาใช้ คือ การบัญญัติเป็นพระราชบัญญัติเฉพาะ เนื่องจากบทบัญญัติที่เกี่ยวข้องกับความผิดฐานล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ยังรวมถึงบทบัญญัติวิธีสบัญญัติ และบทบัญญัติสารบัญญัติอื่น ๆ ที่ไม่ใช่บทบัญญัติกำหนดความผิดด้วย เช่น หลักการไม่บังคับใช้อายุความ หลักความรับผิดของผู้บังคับบัญชา และหลักการเยียวยาผู้เสียหาย ซึ่งหากแก้ไขเพิ่มเติมในประมวลกฎหมายอาญา อาจกระทบต่อบทบัญญัติอื่น ๆ ที่มีอยู่แล้วในประมวลกฎหมายอาญาได้จากการศึกษาพบว่า แนวทางที่ดีที่สุดของการบัญญัติความผิดฐานล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ คือ การกำหนดนิยามและลักษณะของการล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ตามธรรมนูญศาลอาญาระหว่างประเทศและอนุสัญญาว่าด้วยการล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ แต่เนื่องจากกลุ่มที่ได้รับความคุ้มครองและการกระทำที่เป็นการต้องห้ามบางลักษณะเป็นการกระทำที่มีลักษณะพิเศษ ซึ่งไม่ปรากฏในประมวลกฎหมายอาญาหรือกฎหมายไทยฉบับใด ดังนั้น จึงควรกำหนดนิยามและลักษณะของกลุ่มที่ได้รับความคุ้มครองและการกระทำที่เป็นการต้องห้ามให้ชัดเจน โดยเฉพาะการกระทำที่ไม่ปรากฏในกฎหมายไทย เช่น การจงใจก่อให้เกิดสภาวะเกี่ยวกับเงื่อนไขการดำรงชีวิตที่เล็งเห็นว่าจะนำไปสู่การทำลายกลุ่ม การกำหนดมาตรการโดยเจตนาป้องกันการเกิดภายในกลุ่ม รวมทั้งนิยามคำว่า “เด็ก” ในกรณีการบังคับโยกย้ายเด็กของกลุ่มไปยังกลุ่มอื่นให้ชัดเจน เพื่อหลีกเลี่ยงปัญหาอันเกิดจากการตีความ นอกจากนี้ ผู้เขียนเห็นว่าบทบัญญัติความผิดฐานล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ของไทยควรบัญญัติให้ชัดเจนว่า ผู้กระทำความผิดฐานล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ คือ “ผู้ใด” กล่าวคือ จะเป็นบุคคลใดก็ได้ โดยไม่จำกัดว่าต้องเป็นบุคคลที่ไม่ใช่สมาชิกของกลุ่มผู้ถูกกระทำเท่านั้น ทั้งนี้ เพื่อให้บทบัญญัติมีความชัดเจนและตัดประเด็นข้อโต้แย้งเรื่องการล้างเผ่าพันธุ์ตนเอง (Auto-Genocide) และควรขยายความคุ้มครองรวมกลุ่มทางเพศ (Gender Group) ซึ่งมีลักษณะใกล้เคียงกับกลุ่มอื่น ๆ ที่ได้รับความคุ้มครองตามธรรมนูญศาลอาญาระหว่างประเทศและอนุสัญญาว่าด้วยการล้างเผ่าพันธุ์มนุษย์ เพื่อให้บทบัญญัติดังกล่าวมีความครอบคลุมและมีประสิทธิภาพมากที่สุด