DOI: 10.14457/tu.the.2015.947
title: แนวโน้มผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นจากการจัดทำ ASEAN Common Visa ต่อภาคการท่องเที่ยวของไทยและประเด็นทางกฎหมายที่เกี่ยวข้อง

description: ประเทศสมาชิกอาเซียนมีแนวคิดที่จะจัดทำการตรวจลงตราร่วมอาเซียน หรือ “ASEAN Common Visa” เพื่ออำนวยความสะดวกด้านการเดินทางและลดความยุ่งยากในกระบวนการด้านวีซ่าให้แก่ผู้ที่ประสงค์จะเดินทางเข้ามาท่องเที่ยวในกลุ่มประเทศสมาชิกอาเซียน โดยมีเป้าหมายให้การเคลื่อนย้ายบุคคลระหว่างประเทศภายในภูมิภาคอาเซียนเป็นไปอย่างเสรี และมุ่งหวังว่า ASEAN Common Visa จะสามารถดึงดูดให้นักท่องเที่ยวระหว่างประเทศเดินทางเข้ามาท่องเที่ยวในอาเซียนเพิ่มขึ้น ซึ่งจะก่อให้เกิดประโยชน์ต่อการท่องเที่ยวของภูมิภาคอาเซียนโดยรวม อีกทั้งเป็นการเสริมสร้างความเชื่อมโยงภายใต้การรวมตัวกันเป็นประชาคมอาเซียนอีกด้วยงานวิจัยฉบับนี้จึงศึกษาต่อไปว่า ประเทศไทยในฐานะสมาชิกอาเซียนจะได้รับผลกระทบจากการบังคับใช้ ASEAN Common Visa อย่างไรบ้าง โดยแบ่งกรอบการศึกษาแบ่งออกเป็น 2 ส่วน คือ (1) การศึกษาผลกระทบเชิงเศรษฐศาสตร์ เพื่อให้ทราบถึงแนวโน้มผลกระทบของ ASEAN Common Visa ที่มีต่อภาคการท่องเที่ยวของไทย โดยวิเคราะห์และอธิบายผลกระทบทางตรงที่คาดว่าจะเกิดขึ้นต่อสถานการณ์การท่องเที่ยวของไทยในแง่จำนวนนักท่องเที่ยวระหว่างประเทศที่มาเยือน รายได้จากการท่องเที่ยว และการจ้างงานภายในประเทศ รวมทั้งผลกระทบต่อเศรษฐกิจโดยรวมของไทย (2) การศึกษาผลกระทบเชิงนิติศาสตร์ เป็นการวิเคราะห์หลักเกณฑ์และมาตรการทางกฎหมายที่บังคับใช้อยู่ในปัจจุบันของไทย ทั้งในระดับระหว่างประเทศและภายในประเทศ เพื่อให้ทราบว่า ASEAN Common Visa มีความเกี่ยวข้องกับประเด็นทางกฎหมายในเรื่องใดบ้าง และไทยจะต้องมีการเตรียมความพร้อมและดำเนินการทางกฎหมายภายในประเทศอย่างไร เพื่อรองรับให้ ASEAN Common Visa มีผลบังคับใช้ภายในประเทศ อันจะนำไปสู่การประเมินความเป็นได้ในการจัดทำ ASEAN Common Visa สำหรับประเทศไทยในอนาคตจากการศึกษาพบว่า ในด้านเศรษฐศาสตร์ ASEAN Common Visa ส่งผลกระทบโดยตรงต่อภาคการท่องเที่ยวของไทยในทิศทางบวก โดย ASEAN Common Visa จะช่วยส่งเสริมการขยายตัวของภาคการท่องเที่ยวของไทย ทั้งในแง่จำนวนนักท่องเที่ยวระหว่างประเทศที่มาเยือนไทยเพิ่มขึ้น รายได้จากภาคการท่องเที่ยวของไทยที่เพิ่มขึ้น และอัตราการจ้างงานภายในประเทศที่เพิ่มสูงขึ้น นอกจากนี้ ASEAN Common Visa จะส่งผลดีต่อระบบเศรษฐกิจไทยในภาพรวม โดยผลของตัวคูณทวีด้านการท่องเที่ยวจะทำให้เกิดการค้าการลงทุนและสร้างความเจริญให้แก่พื้นที่ที่เป็นแหล่งท่องเที่ยวในประเทศปลายทางด้วย สำหรับผลกระทบในด้านนิติศาสตร์ จากการศึกษาหลักเกณฑ์และมาตรการทางกฎหมายที่เกี่ยวข้องพบว่า ในระดับระหว่างประเทศ หลักการของ ASEAN Common Visa มีความสอดคล้องกับเจตนารมณ์ของความตกลงในระดับภูมิภาคภายใต้กรอบอาเซียน อันได้แก่ ความตกลงว่าด้วยการค้าบริการอาเซียน (ASEAN Framework Agreement on Trade in Services) และความตกลงว่าด้วยการเคลื่อนย้ายบุคคลธรรมดาของอาเซียน (ASEAN Agreement on the Movement of Natural Persons) ซึ่งไทยสามารถเข้าร่วมความตกลง ASEAN Common Visa ได้โดยข้อผูกพันทั้งหมดต้องไม่เกินกว่าขอบเขตของกฎหมายไทย ในส่วนของกฎหมายภายในประเทศ การบังคับใช้ ASEAN Common Visa จะมีผลกระทบโดยตรงต่อนโยบายด้านวีซ่าและพิธีการตรวจคนเข้าเมืองของไทย ซึ่งกฎหมายไทยที่เกี่ยวข้องโดยตรง คือ พรบ. คนเข้าเมือง พ.ศ. 2522 โดยอาจต้องอาศัยอำนาจใน พรบ. นี้ในการตรากฎหมายเพิ่มเติมหรือปรับปรุงแก้ไขกฎหมายที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะในประเด็นเรื่องการเข้าเมืองและการพำนักอยู่ในราชอาณาจักร เพื่อเป็นการอนุวัติการความตกลงระหว่างประเทศว่าด้วย ASEAN Common Visa ให้มีผลบังคับใช้เป็นกฎหมายภายในประเทศ อย่างไรก็ดี แม้สมาชิกอาเซียนทั้งสิบประเทศจะเห็นชอบร่วมกันในหลักการให้จัดตั้ง ASEAN Common Visa ขึ้นโดยเร็ว แต่จากผลการศึกษาพบว่า ASEAN Common Visa ยังไม่มีแนวโน้มว่าจะเกิดขึ้นในอนาคตอันใกล้นี้ เนื่องจากอาเซียนยังขาดความพร้อมในเรื่องเงินทุนและเทคโนโลยีซึ่งเป็นปัญหาจากระดับการพัฒนาที่แตกต่างกันระหว่างประเทศสมาชิก อีกทั้งยังมีความห่วงกังวลในประเด็นเรื่องความมั่นคงของรัฐภายใต้การดำเนินนโยบายการตรวจลงตราร่วมกัน ทำให้ประเทศสมาชิกส่วนใหญ่รวมทั้งไทยยังคงสงวนท่าทีและไม่มีเจตนารมณ์ทางการเมืองที่ชัดเจนในการผลักดัน ASEAN Common Visa ให้เกิดขึ้นจริงในทางปฏิบัติ การดำเนินการจัดตั้ง ASEAN Common Visa จึงยังไม่มีความคืบหน้าเท่าที่ควรและล่าช้ากว่าแผนการที่อาเซียนกำหนดไว้