DOI: 10.17026/ar/0oiqlx
title: Groene waterbergingen en urgente waterknelpunten te Horst aan de Maas, gemeente Horst aan de Maas
title: Een bureauonderzoek

description: ADC ArcheoProjecten heeft in februari en maart 2023 een bureauonderzoek uitgevoerd naar de kans op de aanwezigheid van archeologische waarden in het kader van de aanleg van 18 groene waterbergingen en 5 urgente waterknelpunten te Horst aan de Maas. Het onderzoeksgebied bevindt zich ter plaatse van de Peelhorst, een als gevolg van tektonische bewegingen relatief hooggelegen gebied. De ondergrond van de Peelhorst wordt gevormd door pleistocene rivierafzettingen van de Maas (Formatie van Beegden/Veghel). Door de langzame daling van de Venlo Slenk verplaatste de Maas zich van west naar oost, tot net ten oosten van het onderzoeksgebied. Ter plaatse van het grootste deel van het onderzoeksgebied is in de laatste ijstijd (Weichselien) dekzand (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden) afgezet. Het dekzandgebied wordt doorsneden door diverse beken, die deels oude restgeulen van de Maas volgen. Vanuit de beekdalen is vanaf de Bronstijd of de IJzertijd veen gaan vormen. In de meest oostelijke deelgebieden is geen dekzand afgezet en zijn vanaf het maaiveld afzettingen van de Maas (restgeulen, rivierterrassen) uit het Weichselien en het Vroeg-Holoceen aanwezig. Het dekzandgebied was bewoonbaar vanaf het Laat-Paleolithicum. De veenvorming maakte het gebied niet aantrekkelijk voor bewoning vanaf de Bronstijd of de IJzertijd. Resten gerelateerd aan de natte context kunnen echter nog wel voorkomen. Het gebied is ontgonnen in de Late Middeleeuwen. Binnen het onderzoeksgebied ontstonden diverse bewoningskernen met een oorsprong in deze periode (onder andere Horst, Middelijk, Meterik, Grubbenvorst). Op basis van de landschappelijke ligging en de aanwezigheid van historische bewoningskernen kunnen vier verschillende verwachtingen worden onderscheiden:
- Verwachting A: Beekdalen en restgeulen: resten gerelateerd aan de natte context. Hier geldt met name een verwachting voor resten van infrastructuur (paden, bruggen, versterkingen (prehistorie tot en met de Nieuwe tijd), rituele deposities (prehistorie) en mogelijk ook jachtkampen uit het Laat-Paleolithicum of het Mesolithicum. Goede conservering van organische resten door natte omstandigheden. Resten kunnen vanaf het maaiveld of onder de bouwvoor aanwezig zijn.
- Verwachting B: Hoger gelegen delen van het landschap nabij beekdalen, relatief laag gelegen, later door veen bedekt: Hier kunnen resten van jachtkampjes uit het Laat-Paleolithicum, Mesolithicum of resten van (semi)permanente landbouwnederzettingen uit het Neolithicum en de Bronstijd voorkomen. De kans op het aantreffen van resten vanaf de Bronstijd is echter klein. Dit is ingegeven door de sterke vernatting van de lagere delen van het landschap. De resten kunnen bestaan uit kleine fragmenten aardewerk, natuursteen, vuursteen of houtskool. Archeologische sporen zullen zich naar verwachting bevinden tot ongeveer 25 cm in de top van de C-horizont. Goede conservering van organische resten door natte omstandigheden.
- Verwachting C: Hoger gelegen delen van het dekzandlandschap of terrassenlandschap, al dan niet met plaggendek. Hier kunnen resten van bewoning en begraving uit het Laat-Paleolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen voorkomen. Bij de aanwezigheid van een plaggendek worden nederzettingsresten uit het Neolithicum tot en met de Vroege Middeleeuwen wordt het vondstenniveau verwacht onderin het plaggendek en in de top van de oorspronkelijke C-horizont; hier wordt ook wel van ‘cultuurlaag’ gesproken: een doorwerkte oude bodem tussen het plaggendek en de ongeroerde ondergrond met kleine fragmenten aardewerk, natuursteen, vuursteen of houtskool. Deze kan vanaf ca. 50 cm -mv aanwezig zijn. Bij het ontbreken van een plaggendek kunnen de resten onder de bouwvoor aanwezig zijn. Archeologische sporen (afvalkuilen, paalkuilen) zullen zich naar verwachting bevinden tot ongeveer 25 cm in de top van de C-horizont. Waterputten kunnen tot een dieper niveau in de C-horizont reiken. Resten uit het Laat-Paleolithicum en Mesolithicum bestaan uit kleine fragmenten natuursteen, vuursteen of houtskool en (ondiepe) grondsporen (met name haardkuilen). Bij aanwezigheid van een plaggendek is de kans groot dat deze resten zijn verploegd. Organische resten (zoals bot, hout, leer en textiel) zullen door de relatief droge en zure bodemomstandigheden slecht zijn geconserveerd.
- Verwachting D: Historische bewoningskernen. Hier kunnen resten uit de Late Middeleeuwen en de Nieuwe tijd voorkomen. De resten kunnen bestaan funderingen (steen- of houtbouw), waterputten, beerputten, ophogingspakketten. Deze resten kunnen vanaf het maaiveld of onder de bouwvoor aanwezig zijn.
Met deze bureaustudie is de aan- of afwezigheid van archeologische waarden binnen de deelgebieden niet afdoende aangetoond.