DOI: 10.14457/tu.the.2020.175
title: การสร้างความมั่นคงทางอาชีพและรายได้ของวิสาหกิจชุมชนในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้: กรณีศึกษาวิสาหกิจชุมชน 6 กลุ่มในจังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส

description: การศึกษาวิจัยนี้เป็นวิทยานิพนธ์ระดับปริญญาเอกเรื่อง “การสร้างความมั่นคงทางอาชีพและรายได้ของวิสาหกิจชุมชนในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้: กรณีศึกษาวิสาหกิจชุมชน 6 กลุ่ม ในจังหวัดปัตตานี ยะลาและนราธิวาส” เป็นการศึกษาวิจัยเชิงคุณภาพ โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาแนวทางในการพัฒนาการสร้างความมั่นคงในการประกอบอาชีพและการมีรายได้ของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนภายใต้สถานการณ์ความรุนแรงในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ และศึกษาความต้องการเชิงนโยบายด้านเศรษฐกิจของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ โดยเก็บข้อมูลภาคสนามจากวิสาหกิจชุมชน 6 กลุ่ม ในจังหวัดปัตตานี ยะลา และนราธิวาส รวมทั้งข้อมูลจากองค์กรภาคีทั้ง 4 หน่วยงาน จากภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม และภาคการศึกษาหรือองค์กรศาสนา โดยใช้เครื่องมือการเก็บข้อมูลแบบการสัมภาษณ์เจาะลึก (In-depth Interview) และการสนทนาแบบกลุ่ม (Focus Group) และออกแบบโครงสร้างของข้อคําถามที่สามารถนําไปใช้ในกระบวนการสัมภาษณ์แบบกึ่งโครงสร้าง และนำมาวิเคราะห์ข้อมูล เป็นการวิเคราะห์เนื้อหาและการตีความ โดยพิจารณาประเด็นหลักที่พบในข้อมูลที่ได้รับจากการสัมภาษณ์ มาพิจารณาแบ่งแยกออกเป็นประเด็นย่อยและหัวข้อย่อย ผลการศึกษาวิจัยที่ปรากฏในการศึกษานี้มี 4 ประเด็นสำคัญ คือ 1) ผลกระทบจากสถานการณ์ความไม่สงบในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ต่อความมั่นคงทางอาชีพและรายได้ของวิสาหกิจชุมชน 2) แนวทางการพัฒนาเพื่อสร้างความมั่นคงทางอาชีพและรายได้ของกลุ่มวิสาหกิจชุมชนในสามจังหวัดชายแดนใต้ 3) ข้อค้นพบของการศึกษาแนวคิดความมั่นคงทางภววิทยา(Ontological Security Concept) กับปัจจัยที่ทำให้เกิดการดำรงอยู่ของคนในพื้นที่ และ 4) ข้อเสนอเชิงนโยบายในการพัฒนาความมั่นคงทางอาชีพและรายได้ในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ผลการศึกษาได้แสดงให้เห็นถึงพัฒนาการของการสร้างอาชีพและรายได้ของวิสาหกิจชุมชน กระบวนการทำงานและกลยุทธ์ในการสร้างความเข้มแข็งของประธานและสมาชิกกลุ่มวิสาหกิจชุมชน และการใช้ภูมิปัญญา รวมทั้งองค์ความรู้ของกลุ่มในการสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ และการใช้ทรัพยากรในชุมชนเพื่อให้วิสาหกิจชุมชนมีรายได้อย่างต่อเนื่องและมั่นคง อีกทั้งการมีส่วนร่วมของหน่วยงานภาคีที่เกี่ยวข้อง ทั้งหน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคประชาสังคม ภาคการศึกษาหรือศาสนา ซึ่งเป็นส่วนสำคัญในแต่ละด้านที่ช่วยส่งเสริมให้กลุ่มวิสาหกิจชุมชนมีความเข้มแข็งมั่นคงภายใต้สถานการณ์ปัจจุบัน ซึ่งแสดงให้เห็นว่าวิสาหกิจชุมชนจะมีความมั่นคงในด้านอาชีพและการมีรายได้นั้น ต้องอาศัยความร่วมมือจากภาคส่วนต่างๆ นอกเหนือจากการดำเนินงานเพียงลำพังของวิสาหกิจชุมชน และการประยุกต์ใช้ทรัพยากรที่เหมาะสมกับบริบทของพื้นที่ อันเป็นแนวทางที่เหมาะสมสอดคล้องกับบริบททางวัฒนธรรมในสามจังหวัดชายแดนภาคใต้ และเห็นถึงความสำคัญของการรวมกลุ่มอาชีพในรูปแบบของวิสาหกิจชุมชนในพื้นที่สามจังหวัดชายแดนภาคใต้ ที่สอดคล้องกับบริบทพื้นที่ในความหลากหลายทางวัฒนธรรม และวิธีการในการสร้างรายได้ท่ามกลางพื้นที่ซึ่งมีสถานการณ์ขัดแย้งรุนแรงที่ยังคงเกิดขึ้นอย่างต่อเนื่ององค์ความรู้ใหม่ซึ่งเป็นข้อค้นพบจากการศึกษานี้ ยังชี้ให้เห็นถึงการสร้างความมั่นคงทางภววิทยาภายใต้สถานการณ์ต่อการดำรงอยู่ของคนในพื้นที่ โดยพบว่ามีปัจจัยสำคัญ 7 ด้าน ประกอบด้วย 1) การผลิตซ้ำอัตลักษณ์ทางวัฒนธรรมของการอยู่ร่วมกัน 2) การเปลี่ยนผ่านทรัพยากรที่มีไปสู่การสร้างความมั่นคง 3) จากทุนทางภูมิปัญญาสู่ความมั่นคงทางรายได้ 4) อัตลักษณ์ความสัมพันธ์ในชุมชนสู่พลังการสร้างความมั่นคงของวิสาหกิจชุมชน 5) การสร้างพลังอำนาจในการดำเนินชีวิตประจำวัน 6) การรักษาอัตลักษณ์พลังภายในสู่การสร้างความมั่นคงในการดำรงชีวิต 7) การเลือกที่จะอยู่และสู้อย่างสมศักดิ์ศรีความเป็นมนุษย์ โดยข้อค้นพบดังกล่าวทำให้ได้ข้อเสนอเชิงนโยบายมีความสำคัญ สามารถนำมาประกอบการพิจารณาต่อการกำหนดนโยบายในการปฏิบัติงานที่มีความเหมาะสมกับบริบททางสังคมและวัฒนธรรมที่มีอัตลักษณ์ โดยเฉพาะแนวทางการแก้ไขปัญหาต่างๆ ในพื้นที่และการสร้างความมั่นคงด้านเศรษฐกิจให้สอดคล้องกับความต้องการที่แท้จริงของคนในพื้นที่ได้