DOI: 10.17026/ar/drwauc
title: Plangebied hydrologisch herstel Reuselse Moeren te Reusel, gemeente Reusel-De Mierden.
title: Archeologisch, aardkundig en cultuurhistorisch onderzoek: een bureauonderzoek.
title: RAAP-rapport 6833

description: &lt;p&gt; Bosgroep Zuid-Nederland is van plan werkzaamheden uit te voeren in de Reuselse Moeren in de
gemeente Reusel-De Mierden (figuur 1) ten behoeve van herstel van het hoogveengebied. In het
verleden zijn diverse voormalige landbouwgronden afgegraven. Daardoor zijn natuurlijke hooilanden
ontstaan, maar tegelijkertijd is hierdoor de hydrologie verstoord, waardoor in de afgegraven delen
kwelwater wordt afvangen wat oorspronkelijk door het veengebied stroomde. De geplande ingrepen zijn
er op gericht dit kwelwater weer door het veengebied laten stromen, zodat zich een ‘doorstroomveen’
kan ontwikkelen. Het betreft concreet:
(1) het beperkt graven van slenken waardoor het water uit de afgegraven delen kan wegvloeien,
(2) het ondiep plaggen van stroken om veenvormde vegetatie te herstellen,
(3) het doorsteken van enkele veendammen om de doorstroming op gang te brengen,
(4) verwijderen van de uitgegraven grond rondom een gegraven poel en daarmee
(5) een kade opwerpen
(6) en tot slot het dempen van enkele sloten, gebruik makende van grond die gewonnen wordt van de
slootkanten.
&lt;p&gt; Het gebied heeft zowel aardkundige, als cultuurhistorische als archeologische waarde. Daarom heeft
RAAP tussen november 2023 en januari 2024 naar deze aspecten een onderzoek uitgevoerd. Het
betreft een bureauonderzoek aangevuld met een veldinspectie. Het onderzoek vond plaats in het kader
van een omgevingsvergunning.
&lt;p&gt; Aardkunde
Het gebied Reuselse Moeren is aangemerkt als aardkundig waardevol omwille van het aanwezige
hoogveen, wat ooit in grote delen van westelijk Noord-Brabant voorkwam, maar door turfwinning is
verdwenen. Het veen is hier in de loop van het holoceen tot ontwikkeling gekomen in een
uitblazingskom die aan het eind van de laatste ijstijd door de wind is gevormd. Vanaf de middeleeuw en
heeft in het gebied veenwinning plaatsgevonden, maar altijd kleinschalig, waardoor delen van het
oorspronkelijk hoogveen bewaard zijn gebleven. De natuurwaarde hiervan werd al vroeg in de 20e
eeuw erkend, waardoor ook grootschalige ontginning voor de landbouw uit is gebleven. Alleen de
omringende hogere gronden zijn voor de landbouw ontgonnen. Daar is het oorspronkelijk microreliëf
dan ook verdwenen, terwijl dat in het hoogveen en de flankerende bossen nog intact is. Hier zijn zelfs
enkele subtiele welvingen en duintjes met intacte podzolgrond bewaard gebleven.
&lt;p&gt; Het gebied als geheel kent een hoge waardering. Hoogveen komt nauwelijks nog voor en is daarom
zeldzaam. Dat terwijl het kenmerkend is voor hoe vroeger grote delen van westelijke Noord-Brabant er
uitzagen. Het hoogveen is een vrij uitgestrekt gebied, waarin de restanten van de veenwinning
(turfwinputten en turfbanen) voor wat variatie zorgen. Aan de randen van het moer liggen wat hogere
landvormen die het moeras in wiggen en is de variatie groter. De afwisseling van natuurlijk en door
mensen veroorzaakt reliëf verleent het gebied bovendien haar samenhang. &lt;p&gt; Doordat grootschalige
ontginning uit is gebleven, is de gaafheid hoog. De herkenbaarheid daarvan is echter beperkt, omdat het om subtiele verschillen gaat en het gebied nauwelijks ontsloten is. Aan de randen is de ontsluiting
beter, maar daar is de gaafheid door landbouw juist sterk aangetast.
&lt;p&gt; Cultuurhistorie
De belangrijkste cultuurhistorische restanten in de Reuselse Moeren bestaan uit de relicten van
verschillende soorten turfwinning. Dit gebruik van het hoogveengebied heeft een zeer lange
geschiedenis die vermoedelijk teruggaat tot de stichting van de Abdij van Postel in de hoge
middeleeuwen. In het gebied zijn zowel sporen van de kleinschalige boerenturfputten als van een meer
grootschalige vervening uit het begin van de 20e eeuw te herkennen. De vervening middels
boerenputten ontwikkelde zich in de loop van de eeuwen tot een zeer goed georganiseerd systeem van
verpachting dat een grote rol speelde in de bestuurlijke en economische geschiedenis van Reusel en
omgeving. De restanten hiervan in de vorm van turfputten en -banen zijn daarom cultuurhistorisch
waardevol. Het veenwinningsreliëf, bestaande uit turfputten en -banen, vertelt bij uitstek het
cultuurhistorische verhaal van de Reuselse Moeren. Doorsnijding van dit reliëf zou de
cultuurhistorische waarde ervan aantasten. Daarnaast zijn de turfwallen locaties waar een groot deel
van het oorspronkelijke veen nog aanwezig is.
&lt;p&gt; Archeologie
Voor de hogere terreindelen (ruggen, duinen en welvingen) grenzend aan de natte terreindelen geldt
een hoge verwachting voor vindplaatsen van jager-verzamelaars, zoals ook al bekend op de duin in het
zuidwesten van het plangebied. Deze vindplaatsen kunnen voorkomen vanaf het maaiveld en zijn
intact, aangezien hier sprake is van intacte podzolgronden. Dat geldt niet voor de landbouwkundig
ontgonnen gronden. Daar zijn dergelijke vindplaatsen verstoord. Wel kunnen hier dieper dan de
bouwvoor eventueel grondsporen aanwezig zijn van randactiviteiten (beakkering, begravingen,
infrastructuur) uit de landbouwersperiode (vanaf het neolithicum). In de natte terreindelen kunnen
resten voorkomen gerelateerd aan de natte context, zoals resten gerelateerd aan jacht- en
visactiviteiten etc. Deze liggen echter niet aan het maaiveld, maar afgedekt onder het veen en zullen
met name aan de randen van het veengebied aanwezig zijn.
&lt;p&gt; Aanbevelingen
De in het gebied geplande ingrepen dienen ter versterking van de veengroei, wat een positief effect
heeft op de waarde van het gebied als geheel (aardkundig, cultuurhistorisch en archeologisch).
Sommige ingrepen leiden tot concreet herstel, terwijl andere echter te beschouwen zijn als moderne en
kunstmatige ingrepen die leiden tot een aantasting van de aanwezige waarden. We zien echter
mogelijkheden om door kleine aanpassingen de geplande ingrepen om te buigen van bedreigingen in
kansen voor behoud, herstel en educatie. Daartoe zijn in hoofdstuk 5 per ingreep aanbevelingen op
maat gegeven.
&lt;p&gt; Dit rapport geeft (selectie)adviezen. Het is aan de bevoegde overheid, de gemeente Reusel-De
Mierden, deze al dan niet over te nemen in de vorm van een (selectie)besluit.