DOI: 10.14457/tu.the.2016.883
title: มาตรการทางกฎหมายในการจัดการการท่องเที่ยวเชิงนิเวศ: กรณีศึกษาพื้นที่บางกะเจ้า

description: “บางกะเจ้า” คือคำที่ถูกใช้เรียกรวมพื้นที่ 6 ตำบลของอำเภอพระประแดง จังหวัดสมุทรปราการ ได้แก่ ตำบลบางกะเจ้า ตำบลบางน้ำผึ้ง ตำบลบางกอบัว ตำบลบางกระสอบ ตำบลบางยอ และตำบลทรงคนอง ซึ่งตั้งอยู่ในบริเวณที่เรียกว่า “กระเพาะหมู” หรือพื้นที่บริเวณแม่น้ำเจ้าพระยาที่ตีโค้งรอบจนเกือบเป็นเกาะ ซึ่งมีความอุดมสมบูรณ์ที่เกิดจากการสะสมของดินตะกอนแม่น้ำ เป็นแหล่งทำการเกษตรที่อุดมสมบูรณ์แห่งหนึ่ง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ รัชกาลที่ 9 ทรงมีพระราชดำริถึงพื้นที่แห่งนี้ว่า เป็นผืนป่ากลางกรุงที่ต้องอนุรักษ์ไว้เปรียบเสมือน “ปอด” ของคนกรุงเทพฯ และคนสมุทรปราการ ซึ่งจะช่วยให้ประชาชนมีคุณภาพชีวิตที่ดีท่ามกลางความเจริญเติบโตของเมือง ดังนั้น คณะรัฐมนตรีจึงได้มีมติคณะรัฐมนตรีเมื่อวันที่ 14 กันยายน พ.ศ. 2520 ให้อนุรักษ์พื้นที่สีเขียวบริเวณบางกะเจ้านี้ไว้ ซึ่งพื้นที่บางกะเจ้านั้นยังมีระบบนิเวศที่มีความหลากหลาย เนื่องจากได้รับอิทธิพลทั้งจากน้ำจืดจากแม่น้ำเจ้าพระยา และน้ำเค็มจากอ่าวไทย จนมีการกล่าวว่าระบบนิเวศของพื้นที่สีเขียวบางกะเจ้าเป็นระบบนิเวศ “ป่าสามน้ำ” คือ ระบบนิเวศป่าน้ำจืด ระบบนิเวศป่าน้ำกร่อย และระบบนิเวศป่าน้ำเค็ม และในปี พ.ศ. 2549 นิตยสารไทม์ (Time Magazine) ได้ยกให้พื้นที่บางกะเจ้าเป็น The Best Urban Oasis of Asia อีกด้วย          จากการศึกษาพบว่าปัจจุบันพื้นที่สีเขียวมีจำนวนลดลง อีกทั้งบางกะเจ้ายังเป็นสถานที่ที่กำลังเป็นที่นิยมในหมู่นักท่องเที่ยว ทั้งชาวไทยและชาวต่างชาติที่ให้ความสนใจที่จะไปเห็นธรรมชาติ ไปปั่นจักรยานรอบๆ พื้นที่ตามที่มีการโฆษณาเชิญชวนให้ไปเที่ยวกันอย่างแพร่หลาย หากไม่มีมาตรการการจัดการการท่องเที่ยวที่ดีแล้ว ทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่ก็อาจถูกทำลายเนื่องจากจำนวนนักท่องเที่ยวที่มากเกินความสามารถในการรองรับของพื้นที่ หรือมีนักท่องเที่ยวที่อาจขาดความรู้ความเข้าใจในการท่องเที่ยวธรรมชาติที่ถูกต้องและได้ทำลายธรรมชาตินั้น แนวทางหนึ่งที่จะรักษาพื้นที่สีเขียวนี้ไว้ได้ คือการจัดให้มีการจัดการการท่องเที่ยวเชิงนิเวศขึ้น เพื่อให้บางกะเจ้าแห่งนี้เป็นทั้งสถานที่ท่องเที่ยวพักผ่อนหย่อนใจให้กับนักท่องเที่ยว และในขณะเดียวกันก็เป็นแหล่งรายได้ให้กับคนในพื้นที่ เพื่อแก้ไขผลกระทบทั้งทางด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมที่อาจถูกทำลาย ด้านเศรษฐกิจ และสังคม          จากปัญหาที่เกิดขึ้น ผู้เขียนขอเสนอแนวทางการแก้ไขปัญหาโดยควรมีการควบคุมให้พนักงานเจ้าหน้าที่ที่มีความเกี่ยวข้อง ที่มีอำนาจในการบังคับใช้กฎหมายให้ใช้กฎหมายที่มีอยู่อย่างเคร่งครัด และองค์การบริหารส่วนตำบลในแต่ละพื้นที่ควรมีมาตรการในการสนับสนุนให้ผู้ประกอบการในพื้นที่ใช้บรรจุภัณฑ์ที่สามารถนำกลับมาใช้ใหม่ได้ และสนับสนุนให้นักท่องเที่ยวนำบรรจุภัณฑ์ของตนเอง อาทิ แก้วน้ำ เป็นต้น มาใช้เพื่อลดปริมาณขยะ รวมถึงสร้างความตระหนักให้กับประชาชนในพื้นที่ให้รู้ถึงคุณค่าและความสำคัญของทรัพยากรธรรมชาติที่มีอยู่ในท้องถิ่นเพื่อให้เกิดความร่วมมือกันในการรักษาพื้นที่สีเขียวนี้ไว้ และควรมีการประกาศให้บางกะเจ้าเป็นพื้นที่คุ้มครองสิ่งแวดล้อม ตามพระราชบัญญัติส่งเสริมและรักษาคุณภาพสิ่งแวดล้อมแห่งชาติ พ.ศ. 2535 มาตรา 43 เพื่อให้เกิดการคุ้มครองดูแลพื้นที่นี้อย่างมีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น และทำให้สามารถจำกัดจำนวนนักท่องเที่ยวที่จะเข้ามาเยี่ยมชมพื้นที่สีเขียวแห่งนี้ทั้งแบบไปเช้าเย็นกลับและแบบค้างคืนได้ อีกทั้งควรเสนอชื่อพื้นที่บางกะเจ้าให้ได้รับการบรรจุลงในทำเนียบพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระดับนานาชาติ ตามอนุสัญญา ว่าด้วยพื้นที่ชุ่มน้ำที่มีความสำคัญระหว่างประเทศโดยเฉพาะเป็นแหล่งที่อยู่อาศัยของนกน้ำ ค.ศ. 1971 เพื่อให้มีมาตรการที่จะช่วยส่งเสริมการเป็นพื้นที่ที่ควรอนุรักษ์ไว้ในระดับนานาชาติ และได้รับการสนับสนุนทั้งทางด้านวิชาการ งบประมาณ และความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีจากรัฐภาคีของอนุสัญญาดังกล่าว ซึ่งมาตรการที่กล่าวมานี้ต่างสอดคล้องกันกับหลักการของการจัดการการท่องเที่ยวเชิงนิเวศที่ควรจัดให้มีขึ้นในพื้นที่บางกะเจ้า เพื่อแก้ปัญหาทรัพยากรธรรมชาติถูกทำลาย และทำให้พื้นที่แห่งนี้เป็นพื้นที่สีเขียวที่สามารถคงอยู่ต่อไปได้อย่างยั่งยืน