DOI: 10.17026/ar/wwp5cp
title: Archeologisch onderzoek Plangebied Polder Waard Nieuwland te Den Oever, gemeente Hollands Kroon
title: Inventariserend veldonderzoek d.m.v. verkennende boringen

description: In opdracht van de provincie Noord-Holland heeft Sweco een inventariserend 
veldonderzoek (verkennende fase) uitgevoerd ter plaatse van een plangebied gelegen in de 
Polder Waard Nieuwland te Wieringen, in de gemeente Hollands Kroon. De initiatiefnemer 
is voornemens de betreffende percelen in eigendom in te richten als natuur, in het kader 
van Natuurnetwerk Nederland (NNN) en in de vorm van kruidenrijk grasland. Hiervoor 
worden bestaande oevers verflauwd, bestaande greppels of sloten worden gedempt, er 
wordt een nieuwe watergang met natuurvriendelijke oevers gegraven en er komen dammen 
met duikers voor de toegankelijkheid van het terrein voor beheer en pachters. De nieuw te 
graven watergang met natuurvriendelijke oevers (binnen een oppervlakte van circa 1,2 
hectare) zal worden ontgraven met een talud 1:3 aan de agrarische zijde (westzijde) over 
een breedte van circa 5,5 meter, en een talud 1:10 tot 1:15 (variabel / natuurlijk ontgraven) 
aan de natuurzijde (oostzijde) over een breedte van circa 23,1 meter. De maximale 
ontgravingsdiepte betreft circa 1,85 meter -mv (zie bijlage 4). 

 

Het plangebied ligt binnen de Polder Waard Nieuwland, waarvoor door RAAP in 2014 een 
bureauonderzoek is uitgevoerd.1 Relevante bevindingen uit dit bureauonderzoek zijn 
integraal overgenomen onder andere in een rapportage van een inventariserend 
veldonderzoek uitgevoerd door RAAP in 2017.2 Deze bevinden zijn samengevat in 
onderhavige rapportage. Op basis van het bureauonderzoek gold voor aanvang van het 
onderzoek een (middel)hoge verwachting voor de perioden Laat-Paleolithicum t/m Vroeg-
Neolithicum (jagers-verzamelaars als ook vroege landbouwers, en dan met name voor 
dekzandkoppen). Daarnaast gold een lage verwachting voor vindplaatsen uit de perioden 
Midden-Neolithicum t/m Romeinse tijd en een middelhoge tot lage archeologische 
verwachting voor de periode Vroege Middeleeuwen in (de top van) het veen. Er gold een 
lage verwachting voor bewoningsresten uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd op de 
kwelderafzettingen. 

 

Resultaten inventariserend veldonderzoek 
De resultaten van het inventariserend veldonderzoek (IVO, verkennende fase) laten zien dat 
er sprake is van een vrij eenduidige bodemopbouw binnen het plangebied. Deze bestaat 
vanaf het maaiveld uit een circa 50 cm dikke laag getijdeafzettingen. Hieronder is een 
enkele decimeters dikke, natuurlijke menglaag van mariene klei met verslagen veen 
aanwezig, welke ontstaan is ten gevolge van een stormfase. Hierdoor is binnen het 
plangebied ook een deel van het oorspronkelijke pakket veen geërodeerd (oorspronkelijke 
top is niet meer aanwezig). De resterende veenlaag (Basisveen Laag) is verder volledig 
veraard en bij een aantal boringen is deze zeer dun of ontbreekt. Dit komt vrij goed overeen 
met daar de onderliggende top van de dekzandafzettingen vrij hoog ligt t.o.v. NAP (de 
hogere delen van het afgedekte dekzandlandschap). Bij vrijwel alle boringen is in de top van 
de dekzandafzettingen, op variërende diepte vanaf 50/110 cm -mv (-1,5/-2,4 NAP), een 
vrijwel geheel intacte en goed bewaard gebleven veldpodzolbodem aangetroffen. Het laat 
zien dat tijdens de perioden van het bestaan van dekzandlandschap (de top van het 
dekzand vormde het maaiveldniveau), er binnen het plangebied sprake was van voldoende 
gunstige condities voor het ontplooien van (tijdelijke) bewoningsactiviteiten. 

 

 

 

1 De Boer, 2014 
2 Wink, 2018 


 

 7 (19) 

 

Conclusie 
Op basis van de aangetroffen bodemopbouw wordt geconcludeerd dat het potentiële 
archeologisch vondst- en sporenniveau in de top van de dekzandafzettingen nog intact aan-
wezig is. Vanwege het aangetroffen type bodemprofiel dient de (middel)hoge verwachting 
op het voorkomen van resten en sporen van jagers verzamelaars en van (zeer) vroege 
landbouwers (Laat-Paleolithicum t/m Vroeg-Neolithicum) gehandhaafd blijven voor het 
plangebied, uitgezonderd het uiterst noordelijke deel. De aanwezigheid van een volledige, 
intacte podzolbodem in de top van het dekzand wijst erop dat het oorspronkelijke 
dekzandoppervlak intact is binnen het overgrote deel van het plangebied (uitgezonderd het 
uiterst noordelijke deel) en dat eventueel aanwezige archeologische resten in het dekzand 
ongestoord aanwezig zullen zijn. Met de geplande bodemingreep (zie bijlage 4) zal in ieder 
geval de top van het dekzand (met eventueel hierin aanwezige archeologische 
resten/sporen) worden verstoord/vergraven ter plaatse van de aan te leggen watergang, als 
ook een strookgedeelte van de natuurvriendelijke oevers direct aan weerszijde van deze 
aan te leggen watergang. 

 

De middelhoge tot lage archeologische verwachting voor de periode Vroege Middeleeuwen 
en de lage verwachting voor de perioden Midden-Neolithicum t/m Romeinse tijd kan worden 
bijgesteld naar geen verwachting, aangezien de resterende veenlaag dun/zeer dun is of 
zelfs ontbreekt (met de verwachting dat er oorspronkelijk een aanzienlijk dik veenpakket 
heeft gelegen, periode van veenvorming vanaf het Midden-Neolithicum tot in de Vroege 
Middeleeuwen). Een groot deel van het oorspronkelijke veenpakket/de oorspronkelijke top 
van het veenpakket is reeds geërodeerd. Eventuele restanten/sporen van 
bewoningsactiviteiten op het veenpakket (mocht sprake zijn geweest van een relatief 
hooggelegen veenkussen ter plaatse van het plangebied) zullen reeds zijn vernietigd. 
Daarnaast is het resterend deel van het veenpakket geheel veraard, wat ook tot een sterke 
aantasting zal hebben geleid van eventueel hierin aanwezige archeologische sporen 
(waarvan de verwachting dus verder als laag dient te worden beschouwd). 

 

Voor de perioden Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd blijft de lage verwachting gehandhaafd. 
Het pakket getijdeafzettingen is tevens onderhevig geweest aan moderne agrarische 
bewerking (na definitieve inpoldering voornamelijk in gebruik geweest als landbouwgrond). 

 

Advies 
Op grond van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek wordt door Sweco de 
aanbeveling gedaan om binnen het plangebied (uitgezonderd het uiterst noordelijke deel, 
zie kaart 7) een vervolgonderzoek te laten uitvoeren. Omdat zowel steentijdvindplaatsen als 
vindplaatsen van nederzettingscomplexen (Vroeg-Neolithicum) kunnen worden 
aangetroffen, wordt geadviseerd het vervolgonderzoek te laten uitvoeren in de vorm van 
een waardestellend proefsleuvenonderzoek, waarbij vooralsnog uitgegaan moet worden 
van één potentieel archeologisch vondst-/sporenniveau in de top van de 
dekzandafzettingen. Bij een proefsleuvenonderzoek dienen gelijkmatig verdeeld over de 
locatie van de te graven watergang met natuurvriendelijke oevers (het plangebied) sleuven 
gegraven te worden met als doel om eventuele archeologische waarden te karteren en 
waarderen. Geadviseerd wordt de proefsleuven aan te leggen daar waar de watergang 
komt te liggen. Voor dit onderzoek dient een door de bevoegde overheid en de adviseur van 
de bevoegde overheid goedgekeurd Programma van Eisen te zijn opgesteld waarin is 
vastgelegd waaraan het onderzoek moet voldoen.