DOI: 10.14457/tu.the.2015.589
title: ปัญหาข้อเท็จจริงและข้อกฎหมาย: การดำเนินคดีในศาลสูง

description: จากปัญหาคดีล้นศาลที่ทำให้การพิจารณาพิพากษาคดีของศาลฎีกาเป็นไปด้วยความล่าช้า สืบเนื่องมาจากระบบการฎีกาคดีอาญาของไทยซึ่งเป็นระบบการฎีกาแบบสิทธิที่ให้สิทธิคู่ความในคดีอาญาสามารถใช้สิทธิฎีกาได้ทั้งปัญหาข้อเท็จจริงและปัญหาข้อกฎหมาย และแม้มีข้อห้ามฎีกาก็เป็นข้อจำกัดเพียงส่วนน้อย อีกทั้งข้อจำกัดซึ่งเป็นข้อยกเว้นดังกล่าวก็ยังกำหนดให้มีการอนุญาตหรือรับรองให้ฎีกาได้ จึงเปิดช่องให้มีการฎีกาคดีต่าง ๆสู่ศาลฎีกาเป็นจำนวนมาก โดยเฉพาะปัญหาข้อเท็จจริง เป็นปัญหาที่มีการฎีกาเป็นจำนวนมากที่สุด ในขณะที่ผู้พิพากษาศาลฎีกามีจำนวนน้อย จึงส่งผลต่อเนื่องให้มีปริมาณคดีคั่งค้างการพิจารณาในศาลฎีกาเป็นจำนวนมาก ส่งผลกระทบต่อความยุติธรรมกับทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้องโดยเฉพาะคู่ความในคดี  แม้ศาลยุติธรรมจะพยายามนำมาตรการต่างๆ มาใช้เพื่อช่วยในการลดปริมาณคดี เช่น ปี 2534 แก้ไขประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความแพ่ง มาตรา 249 บัญญัติห้ามการฎีกาปัญหาที่ไม่เป็นสาระอันควรได้รับวินิจฉัยจากศาลฎีกามาบังคับใช้ในคดีแพ่ง โดยอนุโลมมาตรการนี้มาใช้ในคดีอาญาด้วย ต่อมาปี 2550 มีบทบัญญัติรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2550 ในมาตรา 219 วรรคหนึ่ง วางหลักทำนองเดียวกันในการไม่รับฎีกาข้อที่ไม่เป็นสาระอันควรได้รับการวินิจฉัยจากศาลฎีกาเช่นเดียวกัน นอกจากนี้ในปี 2551 มีการแก้ไขพระธรรมนูญศาลยุติธรรม มาตรา 23 ห้ามการฎีกาปัญหาข้อเท็จจริงและข้อกฎหมายที่อุทธรณ์หรือฎีกาแล้วจะไม่เป็นสาระอันควรแก่การพิจารณา ซึ่งมีหลักการทำนองเดียวกันอีกด้วย นอกจากนี้ในปี 2551 ศาลฎีกาออกระเบียบที่ประชุมใหญ่ศาลฎีกาในการไม่รับคดีไว้พิจารณาพิพากษาในกรณีที่เห็นว่าข้อกฎหมายหรือข้อเท็จจริงดังกล่าวไม่เป็นสาระอันควรแก่การพิจารณา พ.ศ. 2551ซึ่งมีหลักการทำนองเดียวกันอีก  นอกจากนี้ยังมีมาตรการอื่น ๆ เช่น การเพิ่มจำนวนผู้พิพากษาศาลฎีกาโดยการนำระบบผู้พิพากษาอาวุโสมาใช้ในศาลฎีกา การชะลอฟ้อง การไกล่เกลี่ยข้อพิพาทในชั้นศาลฎีกา ซึ่งล้วนสะท้อนให้เห็นได้ว่ามีความพยายามแก้ปัญหาล้นศาลฎีกาตลอดมา แต่ก็ไม่สามารถแก้ไขปัญหาคดีล้นศาลฎีกาได้อย่างแท้จริง เนื่องจากมาตรการต่างๆที่นำมาใช้ดังกล่าวนั้น ไม่ใช่แนวทางการแก้ปัญหาที่ถูกต้อง เพราะมิใช่เป็นการแก้ปัญหาที่ต้นเหตุจากการศึกษาพบว่า คดีส่วนใหญ่ที่ขึ้นสู่การพิจารณาของศาลฎีกาของไทย คือ คดีที่มีการฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริง ซึ่งไม่สอดคล้องกับหลักสากลที่กำหนดให้มีการตรวจสอบปัญหาข้อเท็จจริงเพียงหนึ่งครั้งตามหลักกติการะหว่างประเทศว่าด้วยสิทธิพลเมืองและสิทธิทางการเมือง (International Covenant on Civil and Political Rights หรือ ICCPR) โดยการตรวจสอบดังกล่าวนั้น ต้องทำโดยศาลที่ลำดับชั้นต่างกันตามหลัก Double Degree of Jurisdiction  และในต่างประเทศกำหนดให้ปัญหาข้อเท็จจริงเป็นที่ยุติในชั้นศาลอุทธรณ์ คงฎีกาได้เฉพาะปัญหาข้อกฎหมายที่เกี่ยวกับสาธารณะประโยชน์หรือเป็นปัญหาสำคัญอันควรแก่การพิจารณาของศาลสูง แต่ทั้งนี้ศาลอุทธรณ์ต้องทำหน้าที่เป็นศาลพิจารณาชั้นที่สอง (second trial court ) วิธีการแก้ปัญหาที่แท้จริงคือ การจำกัดมิให้มีการฎีกาปัญหาข้อเท็จจริง โดยต้องมีระบบหรือโครงสร้างวิธีพิจารณาความอาญาที่สามารถยุติปัญหาข้อเท็จจริงในชั้นศาลอุทธรณ์ได้อย่างมีประสิทธิภาพและน่าเชื่อถือ  แม้ไม่นานมานี้มีการเสนอร่างพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา (ฉบับที่ ...) พ.ศ. ... เพื่อแก้ไขระบบการฎีกาในคดีอาญาซึ่งเป็นระบบการฎีกาแบบสิทธิมาเป็นระบบการฎีกาแบบอนุญาต แต่ระบบการฎีกาแบบอนุญาตตามที่มีการนำเสนอในร่างพระราชบัญญัติข้างต้นมิใช่ระบบการฎีกาแบบอนุญาตตามหลักการสากลดังกล่าว เพราะมีหลักการที่อนุญาตให้ฎีกาในปัญหาข้อเท็จจริงได้ จึงไม่ใช่แนวทางที่จะแก้ปัญหาคดีล้นศาลฎีกาที่เกิดขึ้นได้อย่างแท้จริง  ผู้ทำวิทยานิพนธ์จึงได้นำเสนอระบบการฎีกาที่วางหลักการ การฎีการวมถึงการจำกัดสิทธิฎีกาคดีอาญาที่เหมาะสมกับประเทศไทยอย่างแท้จริง คือระบบการฎีกาที่ห้ามฎีกาปัญหาข้อเท็จจริง คงให้ฎีกาได้เฉพาะปัญหาข้อกฎหมาย โดยกำหนดให้ศาลอุทธรณ์เป็นศาลพิจารณาชั้นที่สองตามหลักสากล ซึ่งเป็นแนวทางที่น่าสนใจ ทั้งมีความเป็นไปได้ที่จะมีการนำมาปรับใช้กับประเทศไทยในอนาคต เพราะเป็นระบบการฎีกาที่มีบทบาทสำคัญในการประกันสิทธิของคู่ความในคดีอาญา ทั้งมีผลช่วยแก้ปัญหาคดีล้นศาลฎีการวมถึงปัญหาความล่าช้าในการพิจารณาพิพากษาของศาลฎีกาได้อย่างแท้จริง  และที่สำคัญเป็นแนวทางที่มีการกำหนดวิธีพิจารณาความอาญาที่ถูกต้องเหมาะสมตรงตามหลักการ อันจะช่วยประกันสิทธิของคู่ความในการได้รับความยุติธรรมจากกระบวนการยุติธรรมทางอาญาได้เป็นอย่างดี ทำให้ประชาชนเกิดความเชื่อมั่นศรัทธาต่อกระบวนการยุติธรรมไทยอย่างแท้จริง