DOI: 10.14457/tu.the.2022.1501
title: ปัญหากรรมการในบริษัทจำกัดว่างลงจนไม่มีผู้แทนนิติบุคคลดำเนินการ

description: บริษัทจำกัดดำเนินการผ่านกรรมการซึ่งเป็นผู้แทนนิติบุคคลที่แต่งตั้งขึ้นตามกฎหมาย ข้อบังคับ หรือตราสารจัดตั้ง โดยมีบทบาทสำคัญในการแสดงเจตนาให้เป็นไปตามขอบวัตถุประสงค์และในนามของบริษัทจำกัด กรณีจึงมีปัญหาว่า หากกรรมการในบริษัทจำกัดว่างลงทั้งคณะ จะมีวิธีการจัดการแก้ไขปัญหานี้อย่างไร การศึกษาค้นคว้าอิสระนี้ จึงมีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาหลักการ แนวคิดและทฤษฎีเกี่ยวกับผู้แทนนิติบุคคลหรือกรรมการ การได้มาและการสิ้นสุดของกรรมการในบริษัทจำกัด เพื่อศึกษาเปรียบเทียบปัญหาแนวทางการจัดการปัญหา และการวิเคราะห์ปัญหากรณีกรรมการในบริษัทจำกัดการว่างลงทั้งคณะ ทั้งในกฎหมายไทยและกฎหมายต่างประเทศ รวมถึงการอภิปรายแนวทางการแก้ไขปัญหาอันนำไปสู่ข้อเสนอแนะในการแก้ไขปัญหากรรมการในบริษัทจำกัดว่างลงทั้งคณะ จากการศึกษาพบว่า การได้มาซึ่งกรรมการใหม่ของบริษัทจำกัดในกรณีดังกล่าวนั้น ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยหุ้นส่วนและบริษัทของไทยไม่ได้กำหนดไว้เฉพาะ จึงต้องดำเนินการแต่งตั้งกรรมการในบริษัทจำกัดผ่านศาลซึ่งเป็นผู้มีอำนาจตามหลักทั่วไปในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 73 ด้วยเหตุที่กฎหมายบริษัทจำกัดของไทยไม่เปิดช่องให้ผู้ถือหุ้นมีอำนาจเรียกประชุมวิสามัญได้ตามกฎหมาย จึงทำให้ประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ มาตรา 1174 วรรค 2 นำไปใช้แก้ไขปัญหากรณีกรรมการว่างลงทั้งคณะไม่ได้ ทำให้เมื่อกรรมการว่างลงทั้งคณะขึ้น หากไม่มีข้อบังคับกำหนดไว้เป็นอย่างอื่น ที่ประชุมใหญ่ผู้ถือหุ้นย่อมไม่อาจประชุมและมีมติแต่งตั้งกรรมการใหม่ได้ อย่างไรก็ดี การแก้ไขปัญหามีวิธีการอื่นที่เหมาะสมซึ่งสะดวกและมีความคล่องตัวกว่า ได้แก่ การให้ที่ประชุมผู้ถือหุ้นมีอำนาจแต่งตั้งกรรมการ เนื่องจากบริษัทจำกัดเกิดขึ้นจากการตกลงร่วมกันลงทุนของผู้ถือหุ้น โดยผู้ถือหุ้นทุกคนถือเป็นเจ้าของและเป็นผู้มีส่วนได้เสียโดยตรงของบริษัทที่มีอำนาจครอบงำกรรมการในการดำเนินกิจการของบริษัทซึ่งรวมถึงสิทธิในการแต่งตั้งกรรมการตามกฎหมาย จึงมีความสะดวกและคล่องตัวกว่าการร้องขอต่อศาลเพื่อแต่งตั้งกรรมการชั่วคราว (ผู้แทนชั่วคราว) สำหรับเรื่องวิธีการได้มาซึ่งกรรมการใหม่ ซึ่งในประเด็นนี้ตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์ว่าด้วยหุ้นส่วนและบริษัทของไทยไม่ได้กำหนดบทเฉพาะไว้ วิธีการแก้ไขปัญหาเพื่อให้ผู้ถือหุ้นสามารถแต่งตั้งกรรมการใหม่โดยไม่ต้องดำเนินการผ่านศาล จึงอาจมีด้วยกัน 3 รูปแบบ ได้แก่ (1) การกำหนดข้อความในข้อบังคับบริษัท (2) การแปลความขยายคำว่า “ถ้าและกรรมการมิได้เรียกประชุม” ในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1174 วรรค 2 ให้หมายความรวมถึงกรรมการว่างลงทั้งคณะ (3) การแก้ไขเพิ่มเติมในประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1174 วรรค 2 เพื่อให้ผู้ถือหุ้นรวมกันไม่น้อยกว่า 1 ใน 5 ของจำนวนหุ้นทั้งหมดเข้าชื่อและเรียกประชุมวิสามัญผู้ถือหุ้น เพื่อให้ที่ประชุมมีมติแต่งตั้งกรรมการได้ต่อไป จากวิธีการทั้งสามรูปแบบ ผู้เขียนเห็นว่า การแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายย่อมเป็นวิธีการที่ดีที่สุด เพราะการแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมาย ทำให้เกิดความชัดเจนแน่นอนว่า ผู้ถือหุ้นทุกคนซึ่งเป็นผู้มีส่วนได้เสียโดยตรงและเป็นเจ้าของบริษัท ที่ประชุมผู้ถือหุ้นจึงควรมีอำนาจเรียกประชุมวิสามัญเพื่อแต่งตั้งกรรมการใหม่แทนที่กรรมการที่ว่างลงทั้งคณะนั้น อีกทั้งการแก้ไขเพิ่มเติมกฎหมายเป็นรูปแบบที่กำหนดวิธีการและขั้นตอนซึ่งผู้ถือหุ้นเรียกประชุมวิสามัญเพื่อแต่งตั้งกรรมการชุดใหม่แทนที่กรรมการที่ว่างลงทั้งคณะได้ และมีผลบังคับเป็นการทั่วไป กล่าวคือ หากให้แต่ละบริษัทกำหนดวิธีการจัดการแก้ไขปัญหากรรมการว่างลงทั้งคณะในข้อบังคับของตน ย่อมเกิดปัญหาว่ากรณีไม่มีข้อบังคับกำหนดจะจัดการปัญหาดังกล่าวอย่างไร เพื่อให้ได้มาซึ่งกรรมการชุดใหม่ หรือหากไม่แก้ไขกฎหมายและใช้วิธีการแปลความมาตรา 1174 วรรค 2 เพื่อแก้ปัญหา ย่อมเกิดอุปสรรคที่ผู้ถือหุ้นจะต้องรอกำหนดระยะเวลา 30 วัน และเป็นการใช้กฎหมายซึ่งไม่เป็นไปตามหลักการใช้การตีความกฎหมายในระบบกฎหมายไทย