DOI: 10.17026/dans-z8a-mpm4
title: CB.12.001 Rapportage verkennend onderzoek archeologie en cultuurhistorie DR73 Beesel
title: CB.12.002 Rapportage verkennend onderzoek archeologie en cultuurhistorie DR71 Belfeld

description: &lt;p&gt;In het kader van het Hoogwater Beschermingsprogramma Noordelijke Maasvallei worden de dijkringen in het gebied versterkt om in de toekomst het land tegen het rivierwater te kunnen beschermen. Voor de dijkring bij Beesel, Belfeld, Heel en Nieuw Bergen is een voorkeursalternatief (VKA) gekozen. Binnen de invloedssfeer van het VKA worden archeologie en cultuurhistorie meegenomen in het afwegingskader. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;CB.12.001 Beesel Uit het archeologisch booronderzoek blijkt dat de archeologische verwachting op basis van de Archeologische Verwachtingskaart voor het Maasdal (AVM) vrijwel geheel gehandhaafd kan blijven (Figuur 7, Figuur 8 en Figuur 91). De aangetroffen geomorfogenetische eenheden komen namelijk goed overeen met de GKM. Enkel voor deelgebieden Bakheide en Bussereindseweg, die buiten de AVM vallen, is de verwachting toegekend op basis van de principes die voor de AVM zijn gebruikt. Over het algemeen kan gesteld worden dat de gronden, of die nu op een terraslaagte of een rivierduin liggen, vrij goed ontwaterd zijn. De grondwaterstanden hebben met uitzondering van deelgebied Bussereindseweg vermoedelijk dus maar een beperkte rol in de locatiekeuze gespeeld. De vondsten die zijn aangetroffen zijn al een eerste aanwijzing dat er vindplaatsen uit allerlei perioden aanwezig kunnen zijn. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Archeologische resten zijn te verwachten in de top van de oeverafzettingen en in de top van het rivierduinzand (mits niet afgedekt door oeverafzettingen), onder eventueel verstoorde en opgebrachte lagen. Dit is immers het pakket dat langdurig aan het oppervlak heeft gelegen, getuige de verbruining. Bij de verlandingsafzettingen (veen) geldt dat in het hele pakket resten kunnen voorkomen. In het jonge overstromingsdek zijn zelden nederzettingsresten aanwezig. Vanaf de Volle- en Late Middeleeuwen was het Jonge Dryasterras veelal te overstromingsgevoelig, zodat bewoning of begraving uit deze periode in dit pakket niet verwacht wordt. Anderzijds kunnen natuurlijk wel economisch gerelateerde archeologische resten in het jonge dek voorkomen. In die zin geldt dus dat voor dergelijke resten in het jonge overstromingsdek een archeologisch niveau uit de Late Middeleeuwen tot Nieuwe tijd aanwezig is. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van historisch kaartmateriaal, veldinventarisatie en literatuurstudie zijn de cultuurhistorische elementen in het plangebied van de dijkversterking geïnventariseerd en gewaardeerd op hun beleefde, fysieke en inhoudelijke kwaliteiten. De waardering heeft geresulteerd in een erfgoedwaardekaart voor de dijkring bij Beesel. Uit het cultuurhistorisch onderzoek en de erfgoedwaardering blijkt dat de meeste waardevolle cultuurhistorische elementen in het plangebied zijn: • Het oude cultuurlandschap langs de Maas en in Het Spick vanwege de hoge beleefde kwaliteiten. Belangrijke kenmerken zijn het open en groene karakter van de bouwlanden (de velden Ohé Broekerveld, Spijkers Kamp, Koe beemd, Het Spick), oude landwegen (Ohé Broekvelderweg, Huilbeekweg, Het Spick), het beekdal van de Huilbeek, het intact en nog redelijk fijnmazig verkavelingspatroon haaks op de Kerkstraat in Het Spick en haaks op de Maas in het Ohé Broekerveld, en de relatie met de historische kern van Beesel vanwege het zicht op het dorpssilhouet vanuit Het Spick; • De rijksmonumentale molen De Grauwe Beer prominent gelegen in de bocht van de Maas, goed zichtbaar in het Maasoeverlandschap en met een hoge inhoudelijke kwaliteit vanwege de lange gebruiksgeschiedenis en als representatief voorbeeld als eerste bovenkruier van Zaandam; • Het kleinschalige oude cultuurlandschap, de middeleeuwse kampontginning De Bakhei; • De Bomenrijen langs de wegen in het jonge cultuurlandschap tussen De Bakhei en Bussereind, met oude landwegen en deels intacte laanbeplanting langs historische wegen zoals de Varkensheideweg, Bayerweg en Schansweg. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;CB.12.002 Belfeld Tijdens het archeologisch booronderzoek werd op één van de terrasruggen in de oeverafzettingen enkele stukjes prehistorisch aardewerk aangetroffen, die een eerste aanwijzing vormen voor de hoge archeologische potentie van het gebied. Het lage deel van Jonge Dryasterras, waar het plangebied deel van uit zou maken, heeft op de AVM een archeologische verwachting voor wonen, begraven, economische en rituele activiteiten, zonder ‘aanvullende criteria’. Maar uit het onderzoek blijkt dat in ieder geval delen van het plangebied als een hoog deel van het Dryasterras zijn aan te merken, met daarnaast een zeer goede ontwatering en hoge vruchtbaarheid. Bovendien leveren de vondsten uit boring 135 een aanwijzing voor mogelijke bewoningsactiviteiten in de Late Prehistorie. Daarom zouden in feite wel enkele aanvullende criteria voor het Jonge Dryasterras moeten worden toegekend. Het voert echter te ver om de hele archeologische verwachting opnieuw te berekenen. De verwachting is dus “hoger” dan op de AVM staat aangegeven, met de meeste aanvullende criteria voor de hoogstgelegen en meest zandige oeverafzettingen, en wat minder aanvullende criteria voor de wat kleiigere en wat lager gelegen oeverafzettingen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;In het jonge overstromingsdek zijn zelden nederzettingsresten aanwezig. Vanaf de Volle- en Late Middeleeuwen was het Jonge Dryasterras veelal te overstromingsgevoelig, zodat bewoning of begraving uit deze periode niet verwacht wordt. Anderzijds kunnen natuurlijk wel economisch gerelateerde archeologische resten in het jonge dek voorkomen. In die zin geldt dus, dat voor dergelijke resten in het jonge overstromingsdek een archeologisch niveau uit de Late Middeleeuwen tot Nieuwe tijd aanwezig kan zijn. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van verschillende bronnen is een inventarisatie gemaakt van de cultuurhistorische elementen die in het huidige dijktracé liggen. Op basis van de ingewonnen kennis en de veldinspectie zijn de elementen vervolgens gewaardeerd op hun beleefde, fysieke en inhoudelijke kwaliteit. Deze waardering heeft geresulteerd in een erfgoedwaarderingskaart voor de dijkring bij Belfeld. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het cultuurhistorisch onderzoek en de erfgoedwaardering blijkt dat het dijtracé bij Belfeld wordt gekenmerkt door het Maasdallandschap en de verschillende steilranden die nog duidelijk zichtbaar zijn in het gebied. De Rijksweg is nog altijd de verbindingsader die door het gebied loopt. Het oude dorp Belfeld de connectie die het dorp had met de rivier is in mindere mate resterend in het huidige landschap. Volgens het huidige tracé worden verschillende elementen bedreigd, onder meer de relatie van de Oude Kern van Belfeld met zijn omgeving, de steilrand ten oosten van de Rijksweg waarop haaks een dijk komt te liggen en de Rijksweg die op twee punten doorsneden wordt door een dijk. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;CB.12.003 Heel Uit het archeologisch booronderzoek blijkt dat in de diep ontgronde zones de archeologische verwachting naar laag kan worden bijgesteld. Hier worden geen resten meer verwacht. In de andere zones kan de archeologische verwachting van de AVM (Isarin et al, 2015) veelal gehandhaafd blijven. Uitzondering zijn gebieden waar sprake is van een andere geomorfogenese dan vermoed werd. Hier is de verwachting aangepast. In een flinke zone langs de weg Pol is de verwachting veranderd van watergebonden activiteiten naar wonen, begraven, economische en rituele activiteiten uit alle archeologische perioden, met tien ‘aanvullende criteria’1, wat op een vrij hoge archeologische verwachting wijst. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Vindplaatsen uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd kunnen zich in de top van de oeverafzettingen of in het jonge overstromingsdek bevinden. Oudere vindplaatsen (Mesolithicum tot en met Volle Middeleeuwen) worden uitsluitend in de top van de oeverafzettingen verwacht. Aan de boringen waar niet tot in de oeverafzettingen kon worden geboord (14, 15 en 18 tot en met 24) wordt eveneens een archeologische verwachting toegekend omdat het archeologische niveau hier mogelijk nog intact is.Archeologische resten zijn te verwachten in de top van de oeverafzettingen, onder eventueel verstoorde en opgebrachte lagen. Dit is immers het pakket dat langdurig aan het oppervlak heeft gelegen, getuige de verbruining. De oeverafzettingen zijn relatief snel in het begin van het Holoceen afgezet, waardoor in dit pakket vanwege het zeer dynamische milieu geen (intacte) resten verwacht worden. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;In het jonge overstromingsdek zijn zelden nederzettingsresten aanwezig. Vanaf de Volle- en Late Middeleeuwen was het Jonge Dryasterras veelal te overstromingsgevoelig, zodat bewoning uit deze periode hier in de regel niet verwacht wordt. In Heel liggen de boringen met een jong dek echter allemaal in de historische kern van Pol, waar natuurlijk bewoningsresten uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd in het jonge dek kunnen voorkomen. Uitzondering bevestigt de regel in dit geval. Verder kunnen natuurlijk ook resten die met wegen, grondstofwinning/verwerking, percellering en landbouw te maken hebben (economische activiteiten) in het jonge dek voorkomen. Begravingen uit deze periode worden echter weer in de nabijheid van de kerk van Heel verwacht, en dus niet in het plangebied. In die zin geldt dus dat voor deze resten in het jonge overstromingsdek een archeologisch niveau uit de Late Middeleeuwen tot Nieuwe tijd aanwezig is. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van verschillende bronnen is een inventarisatie gemaakt van de cultuurhistorische elementen die in het huidige dijktracé liggen en zijn de elementen vervolgens gewaardeerd op hun beleefde, fysieke en inhoudelijke kwaliteit. Deze waardering heeft geresulteerd in een erfgoedwaardekaart voor de dijkring bij Heel. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het cultuurhistorisch onderzoek en de erfgoedwaardering blijkt dat het dorp Heel en zijn omgeving met name elementen bevat die herinneren aan recente ontwikkelingen in het gebied metbetrekking tot de zand- en grindwinning en het ontstaan van grote plassen, het Poldermeer op de locatie van het Polderveld, het abrupt eindigen van verschillende wegen en de Onze Lieve Vrouwe van Rust Kapel herinneren aan het afgraven van het polderveld. Daarnaast is de ziekenzorg een waarde voor het dorp die zijn oorsprong vindt in het gebruik van het Kasteel van Heel als klooster Huize Sint Anna. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Volgens het huidige tracé worden twee elementen direct bedreigd door de geplande ingrepen. Dit zijn de Onze Lieve Vrouwe van Rust Kapel en de Wessemerweg in combinatie met de Sleybeek. &lt;/p&gt;&lt;p&gt; CB.12,005 Nieuw Bergen Het hele gebied heeft op de AVM een verwachting voor wonen, begraven, economische en rituele activiteiten. Deze verwachting kan op basis van het booronderzoek gehandhaafd blijven, ook al is bij boringen 143 en 144 misschien sprake van een afgetopt bodemprofiel. Met name de hooggelegen terrasruggen vormden waarschijnlijk aantrekkelijke locaties. Het grondspoor dat in boring 157 werd aangetroffen, vormt een eerste bewijs hiervoor. Ter hoogte van boringen 148 en 149 met een onbekende geomorfogenese, is de archeologische verwachting van de nabijgelegen delen van het plangebied geëxtrapoleerd (boringen 150 en 151). Bewoning of begraving uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd wordt niet verwacht. Wel kunnen economisch gerelateerde archeologische resten uit deze periode voorkomen in het jonge overstromingsdek. Archeologische resten uit de Volle Middeleeuwen en oudere perioden worden onder het jonge overstromingsdek of akkerdek verwacht, in de top van de (interstadiale) oeverafzettingen of de top van de vlechtende rivierafzettingen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van verschillende bronnen is een inventarisatie gemaakt van de cultuurhistorische elementen die in het huidige dijktracé liggen. Op basis van de ingewonnen kennis en de veldinspectie zijn de elementen vervolgens gewaardeerd op hun beleefde, fysieke en inhoudelijke kwaliteit. Deze waardering heeft geresulteerd in een erfgoedwaarderingskaart voor de dijkring bij Nieuw Bergen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit het cultuurhistorisch onderzoek en de erfgoedwaardering blijkt dat het dijktracé bij Nieuw Bergen met name het Maasdallandschap, in combinatie met het Maasheggenlandschap en de Heukelomse beek een van de kernwaarden vormt. Ook de steilrand met daarop de Rijksweg is een kenmerkend element in het landschap. De steilrand dient al lange tijd als verbindingsader, ook de tram liep hier overheen. Nu herinnert alleen het historisch tramstation nog aan deze oude transportverbinding. Voor een paar cultuurhistorische elementen vormt het geplande dijktracé een risico, namelijk, het historisch tramstation en fietspad en de laanbeplanting langs de Rijksweg.&lt;/p&gt;
description: &lt;p&gt;CB.12.003 Rapportage verkennend onderzoek archeologie en cultuurhistorie DR78 Heel&lt;/p&gt;
description: &lt;p&gt;CB.12.005 Rapportage verkennend onderzoek archeologie en cultuurhistorie DR57 Nieuw Bergen&lt;/p&gt;
description: Date: 2017-12-12