DOI: 10.14457/tu.the.2022.1048
title: ความรุนแรงต่อนักการเมืองในพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ (2475-2562): รูปแบบและปัจจัยของความรุนแรง

description: วิทยานิพนธ์ชิ้นนี้ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างรัฐชาติไทย ขบวนการแบ่งแยกดินแดน และนักการเมืองในจังหวัดชายแดนภาคใต้ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2475-2562 ผ่านมิติมุมมองจากความรุนแรงต่อนักการเมือง โดยมีวัตถุประสงค์คือ การอธิบายถึงเงื่อนไขและปัจจัยที่เอื้อหรือสนับสนุนให้เกิดความรุนแรงต่อนักการเมืองในพื้นที่ และเพื่ออธิบายถึงแบบแผนและพลวัตของปรากฏการณ์ดังกล่าวตลอดช่วงเวลาประวัติศาสตร์นักการเมืองในพื้นที่ต้องประสบกับความรุนแรงในหลากหลายรูปแบบ โดยส่วนใหญ่เป็นการยิง รองลงมาเป็นการระเบิดและวางเพลิง ส่วนที่เหลือคือการปะทะ ทำร้ายร่างกาย และก่อกวนด้วยความรุนแรง นอกเหนือจากเหยื่อซึ่งเป็นนักการเมืองในระดับบุคคลที่ต้องบาดเจ็บและล้มตายนับพันรายแล้ว เป้าหมายของความรุนแรงยังรวมถึงกระบวนการและสถาบันการเลือกตั้งหลายสิบเหตุการณ์ และที่ทำการสำนักงานองค์กรทางการเมืองในพื้นที่นับร้อยเหตุการณ์ ความรุนแรงเหล่านี้เกิดจากสาเหตุหลัก 2 ประการ คือ สาเหตุจากการแย่งชิงอำนาจและผลประโยชน์ ซึ่งเป็นลักษณะร่วมเช่นเดียวกับพื้นที่อื่น ๆ ของประเทศ ซึ่งเป็นรูปแบบความรุนแรงที่เริ่มปรากฏตั้งแต่ทศวรรษ 2490 โดยในยุคนั้นผู้ลงมือก่อเหตุเป็นเจ้าหน้าที่รัฐ และเมื่อเข้าสู่ทศวรรษ 2520 ผู้ลงมือก่อเหตุกลายเป็นกลุ่มนักการเมืองและเครือข่ายด้วยกันเอง และภายหลังการกระจายอำนาจอันเป็นผลพวงของรัฐธรรมนูญ 2540 ความรุนแรงซึ่งเดิมเกิดขึ้นในการเมืองระดับชาติเหล่านี้ก็ถูกผลิตซ้ำในการเมืองระดับท้องถิ่น ส่วนสาเหตุอีกประการเกิดจากปัญหาการแบ่งแยกดินแดน ซึ่งเป็นปัญหาเฉพาะของพื้นที่จังหวัดชายแดนภาคใต้ ความรุนแรงต่อนักการเมืองในรูปแบบนี้เริ่มปรากฏตั้งแต่ทศวรรษ 2490 ซึ่งเดิมเป็นความรุนแรงโดยเจ้าหน้าที่รัฐเพียงฝ่ายเดียว จนกระทั่งในกระบวนการเปลี่ยนผ่านประชาธิปไตยนับตั้งแต่ทศวรรษ 2510 ก็เริ่มปรากฏความรุนแรงเพื่อทำลายกระบวนการเลือกตั้งโดยขบวนการแบ่งแยกดินแดนต่อเนื่องควบคู่กันไปด้วย ความรุนแรงต่อนักการเมืองจากสาเหตุสงครามแบ่งแยกดินแดนปรากฏชัดเจนท่ามกลางวิกฤติไฟใต้ระลอกใหม่ที่ปะทุตั้งแต่ปี พ.ศ. 2547 ทั้งความรุนแรงโดยรัฐที่เกิดขึ้นอย่างเข้มข้น และโดยเฉพาะความรุนแรงโดยขบวนการที่พุ่งสูงขึ้นและมีแบบแผนที่เปลี่ยนแปลงไป คือเป้าความรุนแรงไม่ได้จำกัดเฉพาะกระบวนการและสถาบันการเลือกตั้งดังเช่นในอดีต แต่ยังขยายไปสู่ที่ทำการของสถาบันการเมืองในพื้นที่ และที่สำคัญคือ ความรุนแรงที่พุ่งเป้าต่อตัวนักการเมืองซึ่งเริ่มปรากฏในยุคนี้และเกิดขึ้นอย่างเข้มข้น โดยที่ความรุนแรงเหล่านี้มีความเกี่ยวข้องและซ้อนทับกับความรุนแรงเพื่อการแย่งชิงอำนาจและผลประโยชน์ในบางมิติในการอธิบายถึงปัจจัยที่สนับสนุนหรือกระตุ้นให้เกิดความรุนแรงต่อนักการเมืองในพื้นที่ งานศึกษาชิ้นนี้เพ่งความสนใจไปที่ปฏิสัมพันธ์ของปัจจัยระดับวัฒนธรรมและโครงสร้าง 3 ประการ ประกอบด้วย 1) พัฒนาการรัฐชาติไทย โดยเพ่งความสนใจไปที่สัมพันธภาพทางอำนาจระหว่างจินตนากรรมชาติกับระบอบการปกครองและโครงสร้างรัฐไทย 2) การเปลี่ยนผ่านสู่ประชาธิปไตย โดยเพ่งความสนใจไปที่ความสามารถของนักการเมืองและสถาบันการเมืองจากการเลือกตั้งในการสะท้อนและตอบสนองสิทธิอันพึงมีพึงได้ของคนในพื้นที่ และ 3) พลวัตของขบวนการแบ่งแยกดินแดน โดยเพ่งความสนใจไปที่ยุทธศาสตร์ในการปฏิสัมพันธ์กับการเลือกตั้งและนักการเมืองของขบวนการ ปัจจัยเหล่านี้ยังช่วยอธิบายถึงพลวัตของแบบแผนและระดับความรุนแรงต่อนักการเมืองในพื้นที่ อีกทั้งยังบ่งชี้ให้เห็นว่าท่ามกลางวิกฤติไฟใต้ระลอกใหม่ในปี พ.ศ. 2547-2562 ซึ่งความรุนแรงต่อนักการเมืองในพื้นที่พุ่งสูงขึ้น ขยายตัว และปรากฏแบบแผนอย่างชัดเจน สาเหตุหลักของปรากฏการณ์ดังกล่าวเกิดจากสาเหตุอันมาจากสภาวะสงครามแบ่งแยกดินแดน ส่วนการแย่งชิงอำนาจและผลประโยชน์เป็นเพียงชอบขอบของสาเหตุปรากฏการณ์ความรุนแรงต่อนักการเมืองในพื้นที่