DOI: 10.17026/ar/o2xoen
title: Marine Etablissement Amsterdam (AAR 69)
title: Inventariserend Veldonderzoek Kattenburgerstraat, Amsterdam (2012)

description: Voor het plangebied Marine Etablissement Amsterdam gold een archeologische verwachting vanwege de aanwezigheid van sporen van gebruik als scheepswerf en –dok vanaf de 17de tot en met de 19de eeuw. Het bodemonderzoek met sleuven en boringen heeft geleid tot een precisering van de bekende gegevens over de bodemopbouw en archeologische ondergrond van de drie verschillende zones binnen het historische werfterrein.

De voorwerf betreft het aangeplempte eiland met de loopvlakken en structuren van de werf van de Admiraliteit uit 17de en 18de eeuw en de werf van de Koninklijke Marine in de 19de en 20ste eeuw. Bij de opgravingen direct langs de Kattenburgerstraat (KAT en KAT2) is vastgesteld dat archeologische sporen 19de-eeuwse bebouwing hier voorkomen vanaf ca 1,60 m + NAP, of wel vanaf een diepte van ca. 0,50 m – Mv. Het huidige onderzoek heeft aangetoond dat meer naar het westen ter hoogte van de hellingszone zich op gemiddeld 1,5 m –Mv (0,5 m + NAP) een ophogingslaag bevindt van sterk humeuze klei, met puin, hout en (spaarzaam) afval. Enkele keramiek scherven wijzen op een datering uit de tweede helft van de 18de eeuw. In de zuidwestelijke hoek van het terrein, het dichtst bij het Zeemagazijn, zit deze laag plaatselijk hoger, op 1 m –Mv (1,0 m + NAP). Mogelijk markeert deze laag het maaiveld ten tijde van de (her)inrichting en het gebruik van de werf aan het einde van de 18de en de 19de eeuw. Onder deze laag is in een aantal boringen op een diepte van circa 0 m NAP een tweede sterk humeuze kleilaag met veenbrokken aanwezig is. Het onderscheid tussen deze twee lagen is niet in alle boringen waargenomen. De top van de tweede laag betreft vermoedelijk het 17de- en 18de-eeuwse loopvlak met bijbehorende structuren. In de zuidwesthoek van het terrein werden in een boring en sleuf aanwijzingen gevonden voor de aanwezigheid van resten van de scheepshellingen. Hier werd tussen 1,5-2,0 m –Mv (0,4 m +NAP – 0 m NAP) een ondoordringbare laag en fragmenten hout aangetroffen.

De dam is aan het einde van de 18de eeuw rondom het bassin van het dok aangelegd. Tijdens onderhavig onderzoek zijn resten van de dam aangetroffen op ca. 0,6 tot 1,0 m –Mv. De damopbouw bestaat uit een zodenophoging van stevige klei met hierin zand- en veenbrokken.

Het dok bassin werd tot de jaren zestig van de vorige eeuw in beslag genomen door het binnenwater van het dok, dat eerst omsloten was door de palenrijen en vanaf het einde van de 18de eeuw door de dam. In de jaren zestig is het dok gedempt. De bodemopbouw van het dok bassin kenmerkt zich door een dik pakket schoon zand. Alleen in de mecha-nische boringen werd op 4,8 en 6 m –Mv aan de onderkant van dit pakket de sliblaag van de voormalige IJ-bodem bereikt. Deze havenbodem bestond uit zwart/donkergrijze, sterk siltige humeuze klei met plantenresten en hout. Gezien de geringe dikte van de sliblaag kan worden geconcludeerd dat het dok voorafgaand aan de demping is uitgebaggerd. Onder de sliblaag begint de natuurlijke IJ-bodem met resten van Hollandveen op afzettingen van Wormer. In waterbodems zoals het Oosterdok en het ’s Lands Dok zijn losse vondsten en afval te verwachten die samenhangen met de functie van het dok.
description: Amsterdamse Archeologische Rapporten