DOI: 10.17026/ar/dxnr8h
title: Het gemeentearchief terrein (AAR 33)
title: Inventariserend veldonderzoek Fase 1 Amsteldijk 67 (2009)

description: Voor het plangebied Gemeentearchiefterrein gold een archeologische verwachting,
gebaseerd op de mogelijke aanwezigheid van sporen van bewoning en bedrijvigheid langs de Amstel vanaf de 16de eeuw. Bij het IVO is gebleken dat de ondergrond aanzienlijk was verstoord vanwege subrecente bouw- en sloopactiviteiten vanaf circa 1880 tot heden. Toch zijn zowel in het noordelijk als zuidelijk deel van het terrein (resp werkputten 3/4 en 1/2) verschillende clusters van sporen aangetoond die nadere informatie bieden over de daaraan voorafgaande gebruiks- en ontwikkelingsgeschiedenis van deze locatie.

De bovengrond langs de Rustenburgerstraat (in het noordelijk deel van het terrein)
bestond uit een recente deklaag van zand (S 12) die vanaf het maaiveld (ca. 0,70 m + NAP) tot maximaal 0,75 m - NAP reikte. Dit zand was aangebracht na de sloop van het archiefgebouw in 2009. Hieronder bevonden zich nog enkele zandpakketten al dan niet met puin (S 15 en 21) die samenhingen met de bouw- en sloopactiviteiten die vanaf 1981 op dit terrein hebben plaatsgevonden, namelijk de aanleg van het archiefgebouw in 1983 (heipalen S 21) en de sloop van de Omnibusremise in 1981. Twee muurresten van de fundering van deze tramhal waren nog gedeeltelijk aanwezig (S13 en S 16). Bij de sloop van de remise is de oorspronkelijke ophogingslaag, waarmee het maaiveld van de polder aan het einde van de 19de eeuw op 0.70 m NAP werd gebracht en waarin de remise in 1881 is aangelegd, vermengd met secundair puin en verstoord (S 14). Onder deze verstoringen en subrecente bouwlagen bevond zich een antropogene ophogingslaag (S 19) op een oorspronkelijk maaiveld van veraard veen (S 17 en ook S 7) op circa 2,38 m - NAP. 

Op basis van de laat 16de en vroeg 17de-eeuwse scherven (AMD2-4) kan worden
aangenomen dat ophoging rond 1625 heeft plaatsgevonden. Gezien deze datering houdt dit grondwerk mogelijk verband met de inrichting van de buitenplaats ‘Rust en Werk’. Het veenmaaiveld had zich gevormd op een natuurlijke afzetting (tussen 2,58-2,78 m - NAP) van compacte grijze rivierklei (S 18). Deze klei had zich afgezet tijdens een overstroming van het natuurlijk veen (S 20) door de rivier de Amstel. 

In het zuidelijke deel van het onderzoeksterrein bestond de bovengrond achter de
Amsteldijk 59-61 uit tuingrond (S 1) en zand (S 2) dat is aangebracht voor de binnentuin na de bouw van het archiefgebouw in 1983. Het zandpakket eronder (S 3) was evenals in het noordelijk deel (S 14) afkomstig van de sloop van het remisegebouw in 1981 en behoorde oorspronkelijk tot de laat-19de-eeuwse ophoging van het poldermaaiveld. Onder deze slooplaag bevond zich in het zuidelijke uiteinde van de werkput een oost-west georiënteerde muur, die een hoek maakte en zich in zuidelijke richting voortzette. Het muurwerk vertoonde qua locatie geen enkele relatie met de situering van de woonhuispercelen uit circa 1896 langs de Amsteldijk. Ook was het metselwerk (3-steens) zwaarder uitgevoerd dan bij een regulier woonhuis uit die periode het geval is. Het vermoeden dat het hier een pre-19de-eeuwse constructie betrof werd onderbouwd door het formaat en de productiewijze van de gebruikte oranjerode bakstenen die als 17de- of mogelijk 18de-eeuws gedateerd kunnen worden. Naast de muur lagen tevens de restanten van een waterkelder, waarvan het gebruik doorgaans eveneens tot die periode
teruggaat. De slooplaag van sintels en ander afval (S 6) naast de muur wijst op een sloop van het bouwwerk aan het eind van de 19de eeuw. 

Ondanks de hoge mate van verstoring geven de archeologische sporen voldoende aanwijzingen om dit muurwerk te kunnen interpreteren als onderdeel van het buitenhuis ‘Rust en Werk’ dat rond 1620 is gebouwd en in 1887 is gesloopt. Additioneel historisch kaartenonderzoek naar aanleiding van deze vondst onderschrijft deze voorlopige conclusie. Op basis van het kaartbeeld van het kadastrale minuutplan uit 1830 valt het muurwerk in de proefsleuf binnen de oorspronkelijke locatie van het buitenhuis. Dit versterkt ook het idee dat de vroeg 17de-eeuwse ophogingslaag (S 19) ten noorden van dit muurwerk samenhangt met het bouwrijp maken van het drassige oeverterrein voor de inrichting van de buitenplaats ‘Rust en Werk’ rond 1620. Mogelijke overige resten van het buitenhuis zelf kunnen zich dan ten zuiden van het IVO-onderzoeksterrein bevinden.
description: Amsterdamse Archeologische Rapporten