DOI: 10.17026/dans-xrt-xesy
title: Archeologisch onderzoek op plangebied Molenakkers II, fase 1, te Dalen, gemeente Coevorden (DR)

description: &lt;p&gt;Aanleiding tot de hier beschreven archeologische onderzoeken betreft het voornemen van gemeente Coevorden om een aantal woningen te bouwen in plangebied Molenakkers II, fase 1, te Dalen. Het onderzoeksgebied ligt direct ten westen en zuiden van de weg De Spil en grenst aan de woonwijk Molenakkers. Gezien de bodemverstorende ingrepen die hiermee gepaard gaan en de zeer hoge archeologische waarde van het plangebied (het plangebied maakt deel uit van AMK-terrein 15952), heeft gemeente Coevorden besloten archeologisch onderzoek op het plangebied te laten uitvoeren. In eerste instantie is een archeologisch proefsleuvenonderzoek uitgevoerd, gevolgd door twee archeologische opgravingen. Deze onderzoeken zijn uitgevoerd conform de Monumentenwet van 1988. De gemeente Coevorden heeft MUG Ingenieursbureau, afdeling Archeologie, opdracht gegeven de archeologische onderzoeken uit te voeren. Deze onderzoeken zijn uitgevoerd conform de eisen van de Kwaliteitsnorm Nederlandse Archeologie (KNA), versie 3.3, en de richtlijnen van de Programma’s van Eisen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In het kader van de uitbreiding van woonwijk Molenakkers is in 2002 op het beoogde plangebied een archeologisch booronderzoek en een proefsleuvenonderzoek uitgevoerd. Tijdens dit laatstgenoemde onderzoek zijn nederzettingsresten uit de late bronstijd en ijzertijd aangetroffen, bestaande uit onder meer een huisplattegrond uit de vroege of midden-ijzertijd, enkele grote bijgebouwen, spiekers, haard- en afvalkuilen, een veekraal en omheiningen. Naast nederzettingsresten werd ook een deel van het - reeds bekende - urnenveld aangesneden, bestaande uit vier kringgreppelgraven en een langbed. Van het urnenveld, dat een vrij grote oppervlakte moet hebben gehad, is door de bouw van de woonwijk Molenakkers I destijds een groot deel verdwenen. Het huidige onderzoeksgebied, plangebied Molenakkers II, fase 1, is in 2002 niet onderzocht, met uitzondering van het meest zuidelijke deel. Voor het plangebied is door Libau een archeologisch advies opgesteld waarin wordt geadviseerd om op het plangebied een proefsleuvenonderzoek uit te voeren, aangezien de verwachting was dat zich op het plangebied eveneens nederzettingsresten uit de late bronstijd en ijzertijd zouden kunnen bevinden. Onderhavig rapport doet verslag van zowel dit proefsleuvenonderzoek als van de daaropvolgende twee opgravingen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het onderzoeksgebied bevindt zich op een dekzandrug waarop een esdek ligt, bestaande uit hoge zwarte enkeerdgronden van lemig fijn zand. Dit esdek is nog ongeveer 20 tot 30 cm dik. De donkergrijze tot zwarte bouwvoor gaat abrupt over in de es, die twee lagen laat zien. De bovenste laag is donkerder dan de ondergelegen grijze laag en kan beschouwd worden als een inspoellaag van de humeuze bouwvoor in de onderliggende es. Tussen het esdek en de top van het vaste zand, de C-horizont zit een dunne meng- of bioturbatielaag. Onder het esdek zijn in de top van het dekzand de archeologische sporen goed bewaard gebleven. De aangetroffen paalsporen hebben een gemiddelde resterende diepte van 15 tot 20 cm beneden vlakniveau en de kuilen van gemiddeld 40 tot 50 cm. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;In vrijwel alle werkputten, afgezien van werkput 4 aan de uiterste oostkant van het plangebied, zijn archeologische sporen aangetroffen. Deze sporen bestaan voornamelijk uit paalsporen. Uit de paalsporen is een aantal structuren te reconstrueren. Deze structuren bestaan uit twee huisplattegronden en uit opslaggebouwen, zogeheten spiekers. Ook zijn een aantal kuilen (silo- en afvalkuilen) en delen van palissades gevonden. De aangetroffen sporen betreffen nederzettingssporen en hebben deel uitgemaakt van prehistorische boerenerven. Het aangetroffen vondstmateriaal bestaat uit aardewerk, huttenleem, natuur- en vuursteen, houtskool, metaal en metaalslak, faunaresten en botanische macroresten. De sporen en structuren dateren vooral –voor zover na te gaan aan de hand van typologie en vondstmateriaal- uit de ijzertijd en uit het begin van de Romeinse tijd. Het terrein is echter in een oudere periode (neolithicum-bronstijd) eveneens gebruikt, getuige vuursteenvondsten en een kuil. De huizen worden gedateerd in de vroege ijzertijd (huis 1) en op de overgang van de late ijzertijd naar de vroeg-Romeinse tijd (huis 2). De spiekers dateren uit de ijzertijd. Eén van de kuilen kan aan de hand van koolstofonderzoek (14C) gedateerd worden in de vroege middeleeuwen. Een tweede kuil heeft een veel oudere datering en stamt uit het neolithicum (14C-onderzoek). Naast prehistorische vondsten is aardewerk en metaal aangetroffen dat een laatmiddeleeuwse datering heeft. Dit materiaal is afkomstig uit het esdek en heeft geen directe relatie met de onderliggende sporen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Op basis van de huidige resultaten is binnen het plangebied gedurende de gehele ijzertijd, tot en met het begin van de Romeinse tijd, een continuïteit van bewoning of gebruik aanwezig. Wanneer de huidige resultaten worden samengevoegd met die van de overige onderzoeken in de nabije omgeving is vast te stellen dat de locatie Molenakkers in gebruik is geweest in de periode vanaf het mesolithicum tot en met de vroege middeleeuwen, waarbij naast gebruiks- en bewoningsporen ook de sporen van grafvelden zijn vastgesteld. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Aan de westkant van het huidige Dalen zijn in de afgelopen decennia archeologische bewoningssporen aangetroffen die grofweg dateren in de periode neolithicum tot en met vroege middeleeuwen. Het gebied lijkt lange tijd vrij intensief bewoond te zijn geweest. Vrijwel alle bekende archeologische waarnemingen en monumentterreinen bevinden zich ten westen van het oude esdorp Dalen. Dalen bevindt zich op een lage dekzandrug, de oude kern van het esdorp bevindt zich op de oostelijke helft van deze rug. Aangezien binnen de oude kern van Dalen naast laatmiddeleeuwse eveneens vroegmiddeleeuwse sporen en vondsten zijn aangetroffen, lijkt het er op dat de bewoning zich vanaf de prehistorie van de westhelft van de dekzandrug heeft verplaatst naar de oosthelft, waarbij in de late middeleeuwen het westelijk deel van de zandrug in gebruik is genomen als es. In dit licht kunnen de sporen en structuren die in het plangebied zijn gevonden, worden beschouwd als behorend tot een voorganger van het huidige Dalen.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Uit de hier gerapporteerde onderzoeken blijkt eens te meer dat zich te Dalen Molenakkers een zeer rijke archeologische vindplaats bevindt waarin veel archeologische periodes zijn vertegenwoordigd en die vergelijkbaar is met bijvoorbeeld een vindplaats als de Noordbarger es te Emmen. Dit beeld was natuurlijk al verkregen bij het onderzoek op de Molenakkers in 2002, waarna het gebied de AMK-status heeft gekregen. De vindplaats te Dalen Molenakkers is vele malen groter dan hier nu onderzocht is en dient zoveel mogelijk behouden te worden voor de toekomst.&lt;/p&gt;