DOI: 10.14457/tu.the.2017.1015
title: การศึกษาเปรียบเทียบระหว่างระบบสัมปทานตามพระราชบัญญัติปิโตรเลียม พ.ศ. 2514 และที่แก้ไขเพิ่มเติมกับระบบสัญญาแบ่งปันผลผลิตและระบบสัญญาจ้างบริการตามพระราชบัญญัติปิโตรเลียม (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2560

description: งานวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อทำการศึกษาวิเคราะห์ต้นทุน ผลประโยชน์ และความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ของรัฐ จากการใช้ระบบสัญญาแบ่งปันผลผลิต (Production Sharing Contract) และระบบสัญญาจ้างบริการ (Service Contract) ตามพระราชบัญญัติปิโตรเลียม (ฉบับที่ 7) พ.ศ. 2560 ในการจัดเก็บผลประโยชน์จากผู้ประกอบการที่เข้ามาประกอบกิจการปิโตรเลียมในประเทศไทย เปรียบเทียบกับระบบสัมปทาน (Thailand I และ Thailand III) ที่ยังดำเนินการอยู่ในปัจจุบัน โดยอาศัยหลักแนวคิดการวิเคราะห์ต้นทุนและผลประโยชน์ทางเศรษฐศาสตร์ (Cost-Benefit Analysis) ที่ใช้เครื่องมือในการวิเคราะห์ คือ มูลค่าปัจจุบันสุทธิ (Net Present Value : NPV) อัตราส่วนผลประโยชน์ต่อต้นทุน (Benefit Cost Ratio : B/C Ratio) และอัตราผลตอบแทนทางเศรษฐศาสตร์ (Economic Internal Rate of Return : EIRR) พร้อมทั้งศึกษาวิเคราะห์ถึงความเหมาะสมและความมีประสิทธิภาพของหน่วยงานภาครัฐที่ปฏิบัติงานอยู่ในปัจจุบันภายใต้ระบบสัมปทาน ในกรณีที่มีการเปลี่ยนแปลงจากระบบสัมปทานไปสู่ระบบสัญญาแบ่งปันผลผลิตและระบบสัญญาจ้างบริการในอนาคต           จากผลการศึกษาพบว่าที่อัตราคิดลด (Discount Rate) ร้อยละ 12 ระบบสัมปทาน Thailand I, Thailand III และระบบสัญญาแบ่งปันผลผลิตมีความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์ จากมูลค่าปัจจุบันสุทธิ (NPV) ที่มีค่าเป็นบวก อัตราส่วนผลประโยชน์ต่อต้นทุน (B/C Ratio) มีค่ามากกว่า 1 และอัตราผลตอบแทนทางเศรษฐศาสตร์ (EIRR) มีค่ามากกว่าร้อยละ 12 เว้นแต่ระบบสัญญาจ้างบริการที่ร่างกฎกระทรวงกำหนดแบบสัญญาจ้างบริการ (สัญญาจ้างสำรวจและผลิต) พ.ศ. … ยังไม่แล้วเสร็จ จึงทำให้ไม่สามารถวิเคราะห์ผลประโยชน์ของรัฐที่ชัดเจนได้ โดยระบบสัมปทาน Thailand I ที่มีระยะเวลาในการสำรวจและผลิตปิโตรเลียมทั้งหมด 52 ปี มีค่า NPV เท่ากับ 98,935,375,452 บาท B/C Ratio เท่ากับ 17.34 และ EIRR เท่ากับร้อยละ 63.23 ระบบสัมปทาน Thailand III มีระยะเวลาทั้งหมด 39 ปี มีค่า NPV เท่ากับ 130,550,778,861 บาท B/C Ratio เท่ากับ 22.81 และ EIRR เท่ากับร้อยละ 65.79 ส่วนระบบสัญญาแบ่งปันผลผลิตมีอายุสัญญา 39 ปี มีค่า NPV เท่ากับ 167,523,179,076 บาท B/C Ratio เท่ากับ 28.99 และ EIRR เท่ากับร้อยละ 67.94 สำหรับการวิเคราะห์ความอ่อนไหวทางเศรษฐศาสตร์ (Sensitivity Analysis) เพื่อหาอัตราผลตอบแทนทางเศรษฐศาสตร์ (EIRR) โดยการจำลองสถานการณ์ให้ต้นทุนและผลประโยชน์ที่เกิดขึ้นของรัฐเปลี่ยนแปลงไปจากข้อสมมติฐานแบ่งออกเป็น 2 กรณีใหญ่ ดังนี้ 1. ให้ต้นทุนและผลประโยชน์ของรัฐเพิ่มขึ้นหรือลดลงร้อยละ 10, 5 และ 0 (ไม่เปลี่ยนแปลง) จากกรณีปกติ และ 2. ให้ต้นทุนของรัฐเพิ่มขึ้นร้อยละ 30, 40 และ 50 และผลประโยชน์ของรัฐลดลงร้อยละ 30, 40 และ 50 จากกรณีปกติภายใต้ระบบสัญญาแบ่งปันผลผลิต เมื่อพิจารณาหาความน่าจะเป็นจากกรณีที่ต้นทุนและผลประโยชน์ของรัฐเปลี่ยนแปลงไปตามที่กำหนดไว้ดังกล่าวข้างต้น จะเห็นได้ว่าในกรณีแรกสามารถแบ่งออกเป็นกรณีย่อยได้ทั้งหมด 30 กรณี ซึ่งจากผลการวิเคราะห์หาความอ่อนไหวทางเศรษฐศาสตร์ทั้ง 30 กรณี พบว่าที่อัตราคิดลดร้อยละ 12 ในทุกกรณีมีความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์หรือมีความคุ้มค่าในการลงทุน เนื่องจากมีอัตราผลตอบแทนทางเศรษฐศาสตร์มากกว่าร้อยละ 12 สำหรับกรณีที่สองที่ต้นทุนของรัฐเพิ่มขึ้นร้อยละ 30, 40 และ 50 และผลประโยชน์ของรัฐลดลงร้อยละ 30, 40 และ 50 แบ่งเป็นกรณีย่อยได้ทั้งหมด 9 กรณี พบว่าในทุกกรณีมีอัตราผลตอบแทนทางเศรษฐศาสตร์มากกว่าร้อยละ 12 แสดงว่ามีความคุ้มค่าทางเศรษฐศาสตร์เช่นเดียวกัน โดยกรณีที่ต้นทุนเพิ่มขึ้นร้อยละ 30 และผลประโยชน์ลดลงร้อยละ 30 ให้อัตราผลตอบแทนทางเศรษฐศาสตร์แก่รัฐสูงที่สุดเท่ากับร้อยละ 54.14 และในกรณีที่ต้นทุนเพิ่มขึ้นร้อยละ 50 และผลประโยชน์ลดลงร้อยละ 50 ให้อัตราผลตอบแทนทางเศรษฐศาสตร์แก่รัฐต่ำที่สุดเท่ากับร้อยละ 45.06 อย่างไรก็ตามการหาความน่าจะเป็นทั้ง 9 กรณี พบว่ากรณีที่ต้นทุนของรัฐเพิ่มขึ้นร้อยละ 50 และผลประโยชน์ของรัฐลดลงร้อยละ 50 มีความเป็นไปได้สูงสุดที่ผู้ประกอบการจะมีผลกำไร เห็นได้จากการคำนวณสัดส่วนของรายได้หลังหักค่าใช้จ่ายแล้วระหว่างรัฐและผู้ประกอบการ โดยรัฐจะได้รับผลประโยชน์ประมาณร้อยละ 66.53 ในขณะที่ผู้ประกอบการได้รับผลประโยชน์ประมาณร้อยละ 33.47 และเมื่อนำกรณีดังกล่าวมาวิเคราะห์ความอ่อนไหวทางเศรษฐศาสตร์จะได้ว่ามีอัตราผลตอบแทนทางเศรษฐศาสตร์ (EIRR) มากกว่าร้อยละ 12           นอกจากนั้นการศึกษาในส่วนของหน่วยงานภาครัฐ พบว่าหน่วยงานภาครัฐที่ปฏิบัติงานอยู่ในปัจจุบันมีความเหมาะสมและสามารถดำเนินงานได้อย่างมีประสิทธิภาพภายใต้ระบบสัมปทาน แต่ยังไม่มีความเหมาะสมภายใต้ระบบสัญญาแบ่งปันผลผลิตและระบบสัญญาจ้างบริการ เนื่องจากระบบทั้งสองดังกล่าวเป็นระบบที่รัฐต้องเข้าไปมีส่วนร่วมในการบริหารจัดการกิจการปิโตรเลียมในทุกขั้นตอน ซึ่งความรู้และความสามารถของหน่วยงานภาครัฐที่ปฏิบัติงานอยู่ในขณะนี้ ถูกจำกัดอยู่เพียงแค่ระบบสัมปทานเท่านั้น ดังนั้นหน่วยงานภาครัฐจึงควรมีการจ้างบุคลากรที่มีความรู้ความเชี่ยวชาญให้เข้ามาดำเนินการ มีการปรับโครงสร้างหน้าที่และความรับผิดชอบของหน่วยงานภาครัฐที่มีอยู่เดิมให้สอดคล้องกับระบบที่เพิ่มเข้ามาใหม่ทั้งสองระบบ หรือมีการเพิ่มหน่วยงานเฉพาะให้เข้ามาบริหารจัดการระบบการจัดเก็บผลประโยชน์ทั้งสองดังกล่าว เพื่อให้การประกอบกิจการปิโตรเลียมภายในประเทศดำเนินไปได้อย่างมีประสิทธิภาพ