DOI: 10.17026/ar/etiojx
title: Archeologisch onderzoek 10 kV en 20 kV verbindingen te Espel, gemeente Noordoostpolder
title: Inventariserend veldonderzoek door middel van boringen, verkennende fase

description: In opdracht van Liander N.V. heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch 
inventariserend veldonderzoek verkennende fase uitgevoerd voor de uitbreiding van het 
electriciteitsnet in Espel en Tollebeek, gemeente Noordoostpolder. 

 

Het NuLelie programma bestaat uit een omvangrijke uitbreiding van het elektriciteitsnet in 
Fryslân en de Noordoostpolder. Hierbij zullen meerdere middenspanningsverbindingen 
(10 kV en 20 kV) worden gelegd en worden waar nodig nieuwe stations gebouwd of 
bestaande stations vervangen. 

 

In het onderzoeksgebied zijn drie potentiële archeologische periodes waar rekening mee 
dient te worden gehouden. 

 

Tijdens het paleolithicum en mesolithicum konden er jager-verzamelaars door het gebied 
trekken. Deze hadden nog geen vaste verblijfplaats en verbleven in tijdelijke kampen. Deze 
kampen werden vaak ingericht op plaatsen waar de lokale voedselbronnen (bijvoorbeeld 
wild en vis) konden worden geëxploiteerd. Resten uit de steentijd kunnen worden verwacht 
in het dekzand. Met name de hogere en droge zandkoppen en opduikingen waren 
aantrekkelijke bewoningsplekken in deze periode. Bodemvorming (podzolering) is 
doorgaans een aanwijzing voor een hogere en droge plek in het landschap. Indicatoren die 
ook op menselijke activiteit wijzen bestaan uit vuursteen/natuursteen 
artefacten, houtskoolresten en (verbrand) bot. 

 

Tijdens het neolithicum en na de introductie van de veeteelt en landbouw begon de mens 
zich te vestigen op vaste verblijfplaatsen. Nog steeds waren de hogere plekken in het 
landschap, zoals de dekzandruggen, rivierduinen en oeverwallen, de meeste aantrekkelijke 
vestigingslocaties. Vanaf deze periode kunnen bewoningsresten van nederzettingen en 
grafvelden worden aangetroffen. Archeologische indicatoren uit deze perioden bestaan 
onder andere uit aardewerk, vuursteen/natuursteen artefacten, (verbrand) bot, metaal 
(brons) en hout/houtskool. Vis vormde in deze periode nog een belangrijke bron van 
voedsel. In de lagere gebieden, nabij de rivieren en kreken, kunnen ook resten worden 
verwacht van visvangst, zoals kampen en resten van visfuiken/weren. 

 

Geleidelijk aan raakte het gebied bedekt met veen. Vanaf de vroege bronstijd dwong de 
opmars van het veen de bewoning naar de hoogste delen van het landschap. 
Bewoningsresten vanaf de midden bronstijd tot de Romeinse tijd zijn niet meer (intact) 
aanwezig in het gebied. Sporadische vondsten uit deze periode duiden wel op menselijke 
activiteiten en mogelijke bewoning, maar daadwerkelijke bewoningsresten van 
nederzettingen zijn (nog) niet aangetroffen. De bewoning zal op de hoogste delen van het 
landschap hebben plaatsgevonden. De delen die zowel door de middeleeuwse 
veenontginningen en door de erosie van de Zuiderzee zijn vernietigd. 

 

Deze veenontginningen begonnen rond de 8e/9e eeuw. In het middeleeuwse 
veenlandschap zal bewoning voornamelijk op veenterpen, nabij veendijken, hebben 
plaatsgevonden en in dorpen die op de hogere zandruggen ontstonden (zoals bij 
Schokland). Het land werd echter sterk aangetast door overstromingen en hoog water, 
waardoor in de 19e eeuw alleen nog een smal eiland, Schokland, boven het water uitstak. 
Na de inpoldering in 1942 kwam het oude landschap echter vlak onder het maaiveld (de 
oude zeebodem) te liggen. Voor zover de resten niet verspoeld zijn en aangetast door 
recente (land)bouwwerkzaamheden kunnen er vlak onder het maaiveld (onder de 
bouwvoor) archeologische resten, daterend vanaf de middeleeuwen, aanwezig zijn. Deze 
bestaan onder meer uit aardewerk, bouwmateriaal (baksteenpuin), natuursteen artefacten, 
verbrand bot, metaal, glas, en hout/houtskool). Ook kunnen er nog resten van 
scheepswrakken door het hele onderzoeksgebied worden aangetroffen. 


 
 

 

Het veldwerk voor het inventariserende veldonderzoek is verricht aan het eind van 2023 en 
begin 2024. Hierbij zijn 112 handmatige grondboringen verricht met behulp van een 
Edelmanboor met een diameter van 7 cm en een guts van 3 cm. De boringen zijn 
uitgevoerd tot 0,3 m in de C-horizont en/of tot een maximale diepte van 2 m beneden 
maaiveld. De boringen zijn gezet in een lijnsegment van om de 50 meter. 

 

Tijdens het booronderzoek is gebleken dat vrijwel het gehele plangebied in het verleden 
onderdeel geweest van de verschillende voorgaande meren, het Flevomeer, het Almere 
meer en als laatste de Zuiderzee. In een groot deel van de boringen zijn dan ook de 
afzettingen hiervan gevonden. Afzettingen van de Zuiderzee Laag zijn hoogstwaarschijnlijk 
opgenomen in de bouwvoor. De Almere Laag is over vrijwel het gehele plangebied 
aangetroffen en afzettingen van de Flevomeer Laag zijn voornamelijk langs de Staartweg, 
Westerringweg en Zuideringweg aangetroffen. Het Hollandveen Laagpakket is enkel langs 
de Westerringweg en Zuiderringweg aangetroffen. 

 

De boringen laten zien dat het landschap voortdurend veranderde door deze voormalige 
meren en zee. Veen is weggeslagen en weer afgezet tussen kleilagen en diverse 
wadgeulen in het gebied hebben lagen weggespoeld. Deze landschappelijke activiteit 
betekent ook dat er qua archeologie vrijwel geen archeologische verwachting meer in het 
gebied is te vinden binnen 2 meter onder maaiveld. De enige uitzondering is hierbij boring 
147, waarbij er mogelijk een kreekoever is aangetroffen waarbij bodemvorming heeft 
plaatsgevonden op een diepte van 132 cm onder maaiveld. Aangezien dit een locatie betreft 
op openbare grond, zal de kabel op een diepte van 90 cm onder maaiveld komen te liggen. 
Het potentiele archeologische niveau zal hierbij niet worden geraakt. 

 

Op basis van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek wordt voor het 
plangebied geen vervolgonderzoek aanbevolen. De voorgenomen bodemingrepen kunnen 
zonder archeologisch voorbehoud worden uitgevoerd.