DOI: 10.14457/tu.the.2024.1192
title: การศึกษาผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อการกระจายแหล่งที่มาของรายได้นอกภาคการเกษตร (non-farm income diversification) ของครัวเรือนเกษตรกรไทย

description: ในปัจจุบันการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศเป็นประเด็นที่มีความท้าทาย เนื่องจากก่อให้เกิดผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจ โดยเฉพาะในภาคการเกษตรที่ส่งผลกระทบต่อการผลิตในภาคการเกษตร ทำให้มูลค่าผลผลิตทางการเกษตรลดลง สถานการณ์การเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศในประเทศไทยพบว่ามีอุณหภูมิเฉลี่ยสูงขึ้น สถานการณ์ฝนที่แปรปรวนและมีทิศทางที่ไม่แน่นอน ซึ่งความเสียหายที่เกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ส่งผลกระทบต่อรายได้ครัวเรือนเกษตรกร เกษตรกรมีความจำเป็นต้องปรับตัวและจัดการกับความเสี่ยงที่เกิดขึ้นการกระจายแหล่งที่มาของรายได้นอกภาคการเกษตรจึงเป็นอีกทางเลือกที่ช่วยลดผลกระทบที่เกิดขึ้นกับครัวเรือนเกษตรกรงานศึกษานี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษาลักษณะของกิจกรรมนอกภาคการเกษตรที่ครัวเรือนเกษตรกรเข้าร่วม (2) ศึกษาผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศต่อการกระจายแหล่งที่มาของรายได้นอกภาคการเกษตรของครัวเรือนเกษตรกรไทย ผ่านสัดส่วนแหล่งที่มาของรายได้ (Income Sources) ของครัวเรือนเกษตรกร และ (3) ศึกษาปัจจัยคุณลักษณะทั่วไปของครัวเรือนที่ส่งผลกระทบต่อการกระจายแหล่งที่มาของรายได้นอกภาคการเกษตรของครัวเรือนเกษตรกรไทย โดยใช้ข้อมูลทุติยภูมิของครัวเรือนเกษตรกร จากโครงการ Townsend Thai Data ซึ่งสำรวจข้อมูลครัวเรือนแบบตัวอย่างซ้ำ รวมทั้งสิ้น 6 จังหวัด ได้แก่ จังหวัดแพร่ บุรีรัมย์ ศรีสะเกษ ลพบุรี ฉะเชิงเทรา และสตูล ตั้งแต่ปี พ.ศ. 2548 – 2560 ร่วมกับข้อมูลปริมาณน้ำฝนและอุณหภูมิ จากศูนย์การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศระดับภูมิภาคและพลังงานทดแทน (Center of Regional Climate Change and Renewable Energy : RU-CORE) มหาวิทยาลัยรามคำแหง ประกอบไปด้วย ข้อมูลรายเดือนของปริมาณน้ำฝนรวม อุณหภูมิสูงสุดเฉลี่ย และอุณหภูมิต่ำสุดเฉลี่ย ผ่านการประมาณผลแบบ Fixed Effects Estimation เพื่อพิจารณาผลการศึกษาจากผลการศึกษาพบว่าลักษณะกิจกรรมนอกภาคการเกษตรที่ครัวเรือนนิยมเข้าร่วม คือ การทำงานนอกภาคการเกษตรที่ได้รับค่าจ้างร่วมกับการรับเงินโอนและเงินช่วยเหลือจากรัฐ และผลกระทบของการเปลี่ยนแปลงของสภาพภูมิอากาศต่อการกระจายแหล่งที่มาของรายได้พบว่า การเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิสูงสุดในฤดูฝน อุณหภูมิต่ำสุดในฤดูฝนและฤดูแล้ง ปริมาณน้ำฝนในฤดูฝน เมื่อเทียบกับค่าเฉลี่ยย้อนหลัง 20 ปี มีส่งผลกระทบในทิศทางลบต่อระดับการกระจายแหล่งที่มาของรายได้ และสัดส่วนรายได้นอกภาคการเกษตร เช่นเดียวกับดัชนีความเข้มข้นของปริมาณฝนที่ส่งผลกระทบในทิศทางลบต่อระดับการกระจายแหล่งที่มาของรายได้ ทำให้ครัวเรือนมีการกระจายแหล่งที่มาของรายได้ลดลง เมื่อมีฝนตกกระจุกตัวมากขึ้น แต่การเปลี่ยนแปลงของอุณหภูมิสูงสุดในฤดูฝน และปริมาณน้ำฝนในฤดูแล้งเมื่อเทียบกับค่าเฉลี่ยย้อนหลัง 20 ปี มีผลกระทบทิศทางบวกต่อระดับการกระจายแหล่งที่มาของรายได้ และสัดส่วนรายได้นอกภาคการเกษตร ในกรณีเหตุการณ์อุณหภูมิสูงสุดเกินกว่าค่าปกติทั้งในฤดูฝนและฤดูแล้ง และเหตุการณ์ปริมาณน้ำฝนเกินกว่าค่าปกติในฤดูฝนมีผลกระทบในทิศทางบวกต่อระดับการกระจายแหล่งที่มาของรายได้ และสัดส่วนรายได้นอกภาคการเกษตร นอกจากนี้ในเรื่องปัจจัยด้านคุณลักษณะทั่วไปของครัวเรือนพบว่า อายุ เพศหญิง สถานภาพสมรสของหัวหน้าครัวเรือน จำนวนสมาชิกในครัวเรือน ขนาดที่ดินนอกภาคการเกษตรที่ครัวเรือนเป็นเจ้าของ และดัชนีสินทรัพย์ มีผลกระทบในทิศทางบวกต่อสัดส่วนรายได้นอกภาคการเกษตรดังนั้นภาครัฐจึงควรให้ความสำคัญกับการสร้างแหล่งที่มาของรายได้ที่มีความยั่งยืนมากขึ้นให้กับครัวเรือนเกษตรกร โดยส่งเสริมการสร้างรายได้หลากหลายช่องทาง เสริมทักษะความรู้ในการหารายได้และเตรียมความพร้อมกับการสร้างงานที่จะเกิดขึ้นในอนาคต รวมไปถึงการส่งเสริมการเข้าถึงแหล่งเงินทุน เพื่อช่วยให้ครัวเรือนเกษตรกรรับมือกับการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศได้อย่างยั่งยืน