DOI: 10.17026/ar/f5t3ky
title: Bureauonderzoek Archeologie Hoevelaken A28-Noord
title: AAR 409

description: In opdracht van Rijkswaterstaat heeft Arcadis Nederland B.V. een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd voor plangebied A28-noord. Het plangebied bestaat uit een deel van de A28, de rijksweg en autosnelweg die loopt van Utrecht (nabij A27) naar Groningen (knooppunt Julianaplein). Specifiek gaat het om de noord-oostbaan in de gemeente Putten tussen de aansluiting Nijkerk (de Beerencamperweg) en metrering R 28.2. In de toekomstige situatie wordt de A28-noord, specifiek de noordoostbaan, verbreed. In de breedte bedraagt deze ingreep 6 meter extra ruimte.

Landschap
De ondergrond binnen het plangebied bestaat uit dekzand uit het Pleistoceen. Op de archeologische verwachtingskaart met daarop geomorfologische eenheden opgesteld door E. Goossens in 2012 is te zien dat het plangebied verschillende landschappelijke vormeenheden raakt te relateren aan het ontstaan van het landschap in de loop van het Pleistoceen. Het grootste deel van het plangebied bestaat uit dekzandvlakte of -laagte. Verder worden dekzandruggen en-koppen (6a) en dekzandwelvingen (8a) weergegeven. Op het Pleistocene niveau is in het Holoceen veen ontstaan. Na ca 800 n.Chr. neemt het oppervlak aan veen af vanwege ontginningen. Dit heeft geleid tot lagere grondwaterstanden, degradatie veen en daardoor tot een verlaging van het maaiveld. Door overstromingen in de 13de eeuw in verband met het ontstaan van de Zuiderzee werd zeeklei afgezet op veen. Om de afkalving van land door de Zuiderzee te stoppen zijn vervolgens in de Late Middeleeuwen zeedijken aangelegd. 
Binnen het onderzoeksgebied bevinden zich veldpodzolgronden, moerige podzolgronden, laarpodzolgronden en poldervaaggronden. De gemiddelde laagste grondwaterdiepte bevindt zich volgens de BRO Grondwaterspiegeldieptekaart binnen het grootste deel van het plangebied op een diepte van 105 cm -mv. Voor een klein deel van het plangebied bevindt de GLG zich op een diepte van 161 cm -mv. Onder dit niveau is de kans groter dan mogelijk aanwezige organische resten goed bewaard zijn gebleven. 

Historie
Vanaf de 9de eeuw n.Chr. vonden ontginningen plaats van de veengronden waarbij percelen in onregelmatige blokvormig patroon werden aangelegd. Ook werden kleine nederzettingen gesticht. Er zijn geen aanwijzingen dat er binnen het plangebied nederzettingen zijn gesticht. Ten noorden van het plangebied is dit wel het geval, hier lag de nederzetting Ark die voor het eerst genoemd werd in 855. Met het ontstaan van de Zuiderzee en bijbehorende overstromingen is het dorp verdwenen en is er zeeklei afgezet op het veen in het plangebied. In de Late Middeleeuwen is de polder Arkemheen bedijkt. 
Op het kadastrale minuutplan van 1811-1832 is te zien dat het plangebied gelegen is binnen de ‘Arkemheensche polder’, een gebied dat grotendeels in gebruik is als hooi- en weiland. Ten zuiden van het plangebied bevindt zich het buurtschap Diermen. Op het beschikbare historisch kaartmateriaal is geen bebouwing ingetekend binnen het plan- of onderzoekgebied. Op de historische kaarten van 1900, 1930 en 1950 is te zien dat het plangebied als onderdeel van de Polder Arkemheen onveranderd is ten opzichte van de 19e -eeuwse situatie. 
Op de historische kaart van 1975 is te zien dat binnen het plangebied de rijksweg en snelweg A28 is aangelegd, met haaks hierop de nieuwe Berencamperweg. De A28 doorkruist de Koesteeg, de Schremmersteeg en de Kromme Beek. Deze historische stegen lopen nu dood op de snelweg. Verder is aan de westzijde van het plangebied, onder de A28, een waterplas aangelegd (later de Berenkuil genoemd).

Archeologie
Het onderzoeksgebied raakt geen archeologische vindplaatsen of AMK-terreinen. In de directe omgeving van het plangebied zijn vindplaatsen van vuursteen uit het Paleolithicum – IJzertijd aanwezig (objectnummer 1058013 en 1058014, op 160 en 600 meter ten zuiden van het plangebied). Op 230 meter ten noordwesten van het plangebied is een fragment kogelpot uit de Late Middeleeuwen aangetroffen (1058012). 

Voor de dekzandruggen- en koppen binnen het plangebied geldt een hoge archeologische verwachting voor de periode Paleolithicum B – Laat Neolithicum. Jagers- en verzamelaars vestigden zich graag op de overgangen van hogere droge dekzandruggen en het lagere nattere gebied. Voor de periode Bronstijd – Volle Middeleeuwen geldt een lage verwachting voor het gehele plangebied aangezien het gebied toen bestond uit onontgonnen veen. Vanaf de 9de eeuw vinden er in de omgeving van het plangebied plaatselijk ontginningen plaats vanaf deze tijd is de verwachting daarom middelhoog ter plaatse van dekzandruggen- en koppen. Deze verwachting geldt tot ongeveer 1200 wanneer het gebied wordt overspoeld met zeeklei vanwege het uitbreiden van de Zuiderzee. Voor de periode ca 1200 tot en met de tegenwoordige tijd zijn er geen aanwijzingen dat het plangebied bebouwd is. Om deze reden geldt voor deze periode een lage verwachting voor het gehele plangebied. 

Bovenstaande verwachting geldt niet voor de zones die zich onder het huidige tracé van de A28 bevinden. Aangezien de archeologisch relevante lagen zich niet diep onder het maaiveld bevinden is de kans aanzienlijk dat deze lagen zijn verstoord met de aanleg van de A28 in het verleden. 

Advies
Om het gespecificeerde verwachtingsmodel te toetsen wordt een onderzoeksmethode in de vorm van een verkennend booronderzoek voorgesteld. Het verkennend booronderzoek wordt geadviseerd voor de zones met dekzandruggen- en koppen en dekzandwelvingen. Het betreft een lengte van in totaal ca 730 meter. Om de bodemopbouw te toetsen kan met een interval van 35 meter een verkennende boring worden gezet. Dat komt neer op ongeveer 21 boringen.