DOI: 10.14457/tu.the.2019.1628
title: การบังคับคดีกับคริปโทเคอร์เรนซีในคดีล้มละลาย

description: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ มุ่งศึกษาปัญหาที่เกี่ยวข้องกับการบังคับคดีกับคริปโทเคอร์เรนซีในคดีล้มละลายในประเด็นปัญหาเกี่ยวกับสภาพความเป็นทรัพย์สินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์และกฎหมายล้มละลาย การรวบรวมรวมคริปโทเคอร์เรนซีโดยเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ และการขายคริปโทเคอร์เรนซีของลูกหนี้ในคดีล้มละลาย โดยศึกษาจากกฎหมายล้มละลายของไทยวิเคราะห์เปรียบเทียบกับกฎหมายล้มละลายและกรณีศึกษาของประเทศสหรัฐอเมริกา ประเทศญี่ปุ่น และประเทศออสเตรเลียจากการศึกษาพบว่า คริปโทเคอร์เรนซีมีสภาพเป็นทรัพย์สินตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์และเป็นทรัพย์สินที่อยู่ในขอบข่ายการบังคับคดีล้มละลายตามมาตรา 109 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พุทธศักราช 2483 ซึ่งเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์มีอำนาจรวบรวมไว้ในกองทรัพย์สินของลูกหนี้ อย่างไรก็ดี กระบวนการรวบรวมคริปโทเคอร์เรนซี และการขายทอดตลาดคริปโทเคอร์เรนซีในคดีล้มละลายนั้นก็มีอุปสรรคปัญหาข้อกฎหมายและทางปฏิบัติสามประการ ในการรวบรวมคริปโทเคอร์เรนซีของลูกหนี้นั้น เจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์จะต้องรวบรวมพยานหลักฐานอิเล็กทรอนิกส์ต่าง ๆ เพื่อสืบค้นหา หรือเข้าถึงคริปโทเคอร์เรนซี อย่างไรก็ดีพระราชบัญญัติล้มละลาย พุทธศักราช 2483 ไม่ได้กำหนดนิยามคำว่า “เอกสาร” ให้หมายความรวมถึงพยานหลักฐานอิเล็กทรอนิกส์แต่อย่างใด ดังนั้น การใช้อำนาจของเจ้าพนักงานพิทักษ์ทรัพย์ตามมาตรา 117 ในการสั่งให้บุคคลที่เกี่ยวข้องส่งมอบเอกสาร หรือการใช้อำนาจในการยึดเอกสารของลูกหนี้ตามมาตรา 19 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พุทธศักราช 2483 คำว่า “เอกสาร” ดังกล่าว จึงไม่รวมถึงพยานหลักฐานอิเล็กทรอนิกส์ด้วย แตกต่างกับกฎหมายล้มละลายของประเทศออสเตรเลีย (Bankruptcy Act 1966) ได้มีการให้คำนิยามไว้ใน Section 5 ให้บรรดาเอกสาร หมายความถึง พยานหลักฐานอิเล็กทรอนิกส์ด้วย นอกจากนี้ สำหรับวิธีการยึด คริปโทเคอร์เรนซีในคดีล้มละลายนั้น ในปัจจุบันยังไม่มีแนวปฏิบัติสำหรับการยึดแต่อย่างใด อีกทั้ง คริปโทเคอร์เรนซีนั้นเป็นทรัพย์สินที่ไม่มีทะเบียน เช่น หุ้น จึงไม่อาจนำวิธีการในการยึดหุ้นมาใช้กับคริปโทเคอร์เรนซีได้ ทั้งนี้ จากการศึกษาวิธีการยึดคริปโทเคอร์เรนซีทั้งในคดีแพ่ง คดีอาญา และคดีล้มละลาย ในต่างประเทศทั้งประเทศสหรัฐอเมริกา ประเทศญี่ปุ่น และประเทศออสเตรเลียนั้น พบว่าการยึดคริปโทเคอร์เรนซีของลูกหนี้มีขั้นตอนที่สำคัญคือ (1) เจ้าพนักงานที่มีอำนาจตามกฎหมายต้องทำให้ได้มาซึ่งรหัสผ่าน PINs หรือ ไพร์เวทคีย์ เพื่อใช้ในการเข้าถึงวอลเลทคริปโทเคอร์เรนซี (2) เข้าควบคุมคริปโทเคอร์เรนซี และ (3) โอนคริปโทเคอร์เรนซีดังกล่าวเข้าไปเก็บในวอลเลทของเจ้าพนักงานหรือวอลเลทของศาล สำหรับในกรณีการขายทอดตลาดคริปโทเคอร์เรนซีนั้น จากการศึกษาพบว่า การขายทอดตลาดคริปโทเคอร์เรนซีเป็นการขายทอดตลาดสังหาริมทรัพย์ที่ไม่มีรูปร่าง เช่นเดียวกับหุ้น ดังนั้นการขายทอดตลาดคริปโทเคอร์เรนซีจึงเทียบเคียงนำวิธีในการขายทอดตลาดหุ้นมาใช้ได้ แต่อย่างไรก็ดี การประเมินราคาคริปโทเคอร์เรนซีนั้นไม่อาจนำวิธีการประเมินราคาทรัพย์สินตามระเบียบกระทรวงยุติธรรมว่าด้วยการประเมินราคาทรัพย์ พ.ศ. 2557 มาใช้เพื่อกำหนดเป็นราคาเริ่มต้นและราคาที่สมควรขายในการขายทอดตลาดได้ เนื่องจากวิธีการประเมินราคาดังกล่าวไม่สะท้อนมูลค่าที่แท้จริงของคริปโทเคอร์เรนซี จึงควรใช้ราคาปิดตลาดหนึ่งวันก่อนการขายทอดตลาดเป็นราคาเริ่มต้นในการขายทอดตลาด อย่างไรก็ดี การขายคริปโทเคอร์เรนซีของลูกหนี้ในคดีล้มละลายตามกฎหมายล้มละลายของประเทศญี่ปุ่นและประเทศออสเตรเลียอาจดำเนินการขายผ่านตัวกลางในการซื้อขายแลกเปลี่ยนคริปโทเคอร์เรนซีได้ ดังนั้น จึงควรแก้ไขเพิ่มเติม มาตรา 6 แห่งพระราชบัญญัติล้มละลาย พุทธศักราช 2483 โดยกำหนดให้มี คำนิยามของคำว่า “เอกสาร” ให้หมายถึง เอกสารที่เป็นพยานหลักฐานอิเล็กทรอนิกส์ และกำหนดให้มีกฎหมายว่าด้วยหลักเกณฑ์ วิธีการ ในการยึดคริปโทเคอร์เรนซีและการขายทอดตลาดคริปโทเคอร์เรนซีไว้เป็นการเฉพาะ เพื่อรองรับการบังคับคดีกับคริปโทเคอร์เรนซีในคดีล้มละลายที่จะเกิดขึ้นในอนาคต