DOI: 10.14457/tu.the.2019.267
title: การสร้างความเป็นจริงทางสังคมของผู้หญิงที่มีครอบครัวแตกแยก: ศึกษาจากสื่อนวนิยายรางวัลหนังสือแห่งชาติ

description: การศึกษาเรื่อง “การสร้างความเป็นจริงทางสังคมของผู้หญิงที่มีครอบครัวแตกแยก: ศึกษาจากสื่อนวนิยายรางวัลหนังสือแห่งชาติ” นี้ตั้งอยู่บนสมมติฐานเบื้องต้นว่าสื่อนวนิยายมีการเสนอแนวคิดใหม่ (ทางเลือก) หรือเป็นแนวคิดเดิม (ผลิตซ้ำ) ในการประกอบสร้างตัวละครผู้หญิง โดยบทบาทของตัวละครผู้หญิงที่ศึกษานั้นครอบคลุมทั้งในส่วนของผู้หญิงกับความเป็นลูกสาว ผู้หญิงกับความเป็นเมีย และผู้หญิงกับความเป็นแม่ ซึ่งสามารถอธิบายผ่านทฤษฎีสตรีนิยม โดยมีแนวคิดเรื่องการสื่อสารกับการประกอบสร้างความเป็นจริงทางสังคม และแนวคิดเกี่ยวนวนิยายเข้ามาช่วยวิเคราะห์ในส่วนของตัวละครเป็นสำคัญ และมีแก่นความคิด โครงเรื่อง ฉาก และความขัดแย้งเข้ามาเสริม ร่วมด้วยทฤษฎีครอบครัว และแนวคิดเกี่ยวกับสถาบันครอบครัวเพื่อให้เข้าใจถึงการแสดงบทบาทของตัวละครผู้หญิงที่มีครอบครัวแตกแยกในสื่อนวนิยายไทย โดยต้องมีการศึกษาเรื่องครอบครัวเดิมก่อนแต่งงาน และครอบครัวปัจจุบันที่มีความแตกแยกควบคู่กันไปจากการศึกษานวนิยายที่มีเนื้อหาเกี่ยวกับครอบครัวแตกแยกที่ได้รับรางวัลจากการประกวดหนังสือดีเด่นประจำปี ของคณะกรรมการพัฒนาหนังสือแห่งชาติ พบว่า สื่อนวนิยายมีการประกอบสร้างตัวละครผู้หญิงที่มีลักษณะทางประชากรศาสตร์ไม่ว่าเหมือนหรือต่างกันล้วนส่งผลให้เกิดการแตกแยกของครอบครัวทั้งสิ้น ในขณะที่คุณลักษณะของตัวละครผู้หญิงทั้งด้านบวกและด้านลบเข้ามามีส่วนทำให้บทสรุปของตัวละครมีความแตกต่างกัน คือ ตัวละครที่เป็นคนดี จะได้รับรางวัล ในขณะที่ตัวละครที่เป็นคนไม่ดี จะได้รับบทลงโทษ ตัวแปรแทรก(คุณลักษณะของตัวละคร)ที่เข้ามาจึงไม่ได้เป็นปัจจัยในการเปลี่ยนจุดจบของครอบครัว แต่เป็นปัจจัยที่ส่งผลให้เกิดการเปลี่ยนจุดจบของตัวละครผู้หญิงถึงแม้บริบทของสังคมจะเปลี่ยนไป แต่แนวความคิดของการผลิตซ้ำผู้หญิงยังคงเดิม นั่นคือ ตัวละครผู้หญิงที่ดีจะถูกผลิตซ้ำให้เป็นลูกสาวที่ดี เป็นเมียที่ดี และเป็นแม่ที่ดี ในทางกลับกันตัวละครผู้หญิงไม่ดีก็จะถูกผลิตซ้ำให้เป็นลูกสาวที่ไม่ดี เป็นเมียที่ไม่ดี และเป็นแม่ที่ไม่ดี แสดงให้เห็นว่านวนิยายมีการผลิตซ้ำผู้หญิงสมัยใหม่ตามแนวคิดมายาคติแบบต่อต้าน มากขึ้นกว่ามายาคติแบบเดิม ซึ่งจุดจบของตัวละครที่เป็นคนดีจะได้รับรางวัลตอบแทน คือ ได้แต่งงานใหม่ ได้ผู้ชายที่ดีกว่าคนเดิมมาดูแล ในขณะที่ตัวละครที่เป็นคนไม่ดี ก็จะถูกสังคมลงโทษ หรือแพ้ภัยตัวเองจนต้องตายในที่สุด นอกจากนี้ยังพบว่าสื่อนวนิยายมีการประกอบสร้างตัวละครผู้หญิงที่มีครอบครัวแตกแยกแบบเปลี่ยนไป คือ ประกอบสร้างให้มีความเหมือนจริงตรงกับสถานการณ์ในสังคมมากขึ้น หมายความว่า สื่อนวนิยายมีการประกอบสร้างให้ตัวละครผู้หญิงที่มีครอบครัวแตกแยกที่มีพฤติกรรมเป็นไปตามที่สังคมกำหนด ไม่จำเป็นต้องได้รางวัลเพื่อตอบแทนความดีเสมอไป บางครั้งสิ่งที่ผู้หญิงได้รับก็อาจเป็นการลงโทษ ดังคำพูดที่ว่า “ทำดีได้ดีมีที่ไหน ทำชั่วได้ดีมีถมไป” ซึ่งตรงกับความเป็นจริงแท้ของสังคมในปัจจุบัน บทสรุปทางเลือกของตัวละครผู้หญิงที่มีครอบครัวแตกแยก พบว่า มีด้วยกัน 3 แบบ คือ 1) จุดจบแบบที่ตัวผู้หญิงเป็นคนเลือกเอง ต่อมา คือ 2) จุดจบแบบที่สังคมเลือกให้ และสุดท้าย 3) จุดจบแบบรอมชอม คือ พวกตรงกลาง ดังนั้นคำกล่าวที่ว่า”ผู้หญิงในสังคมไทย มีสถานะเป็นได้เพียงแม่และเมียที่ดี” จึงใช้ไม่ได้อีกต่อไปสำหรับสื่อนวนิยายไทยที่เลือกมาศึกษา นั่นเพราะบทสรุปของผู้หญิงในท้ายที่สุดถูกประกอบสร้างให้ไม่ได้จบแบบมีความสุขเสมอไป บางคนอาจเป็นทั้งเมียและแม่ที่ร้ายกาจ ในขณะที่บางคนก็เป็นได้แค่แม่ที่ดีแต่เป็นเมียที่บกพร่อง ดังนั้นงานวิจัยชิ้นนี้จึงเป็นการศึกษาเพื่อแสดงให้เห็นว่าสื่อนวนิยายสามารถเป็นเครื่องมือที่ตอบสนองความต้องการของกลุ่มคนชั้นกลาง เป็นการอ่านเอาเรื่อง เอารส และเป็นพื้นที่แห่งการเรียนรู้ชีวิตครอบครัวที่คนอ่านไม่จำเป็นต้องมีประสบการณ์ตรง แต่สามารถนำเอาบทสรุป และข้อคิดที่ได้จากการอ่านนวนิยายมาประยุกต์ใช้ได้ในชีวิตจริงว่าเราควรมีพฤติกรรมอย่างไรถึงจะหลีกเลี่ยงการเผชิญกับปัญหาครอบครัวตรงนี้ได้