DOI: 10.17026/ar/yqhhik
title: Archeologisch onderzoek NAM-Alliander Oosthuizen-Edam

description: In opdracht van Stam & Co heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch bureauonderzoek uitgevoerd naar een locatie ten behoeve van een nieuw aan te leggen kabel van ca. 16.350 meter lang van Oosthuizen naar Edam (zie bijlage 1). Hiervoor zal een sleuf worden gegraven van 40 cm breed en 80 cm diep. 

Het tracé loopt door diverse plaatsen, twee gemeenten en zes bestemmingsplannen. 
De gemeente Edam-Volendam heeft drie bestemmingsplannen vastgesteld voor het gebied waarin het tracé zich bevindt. In Bestemmingsplan Industrieterrein Oosthuizerweg (2016) gaat een deel van het tracé (ca. 900 m2) door een zone met Waarde – Archeologie 1. Voor deze zone is volgens het bestemmingsplan voor werkzaamheden met een oppervlakte van meer dan 500 m2 en een maximale diepte van meer dan 4 m -mv archeologisch onderzoek verplicht. Volgens het Bestemmingplan Buitengebied 2015 (2017) gaat een deel van het tracé (ca. 2300 m2) door een zone met Waarde – Archeologie 5. Voor deze zone is volgens het bestemmingsplan voor werkzaamheden met een oppervlakte van meer dan 500 m2 en een maximale diepte van 40 cm -mv archeologisch onderzoek verplicht. Volgens het Bestemmingsplan Dorpskernen 2016 (2017) gaat een deel van het tracé (ca. 1350 m2) door een zone met Waarde – Archeologie (specifieke vorm van waarde – 3). Hierbij gaat 
ca. 400 m2 door het AMK-terrein. Voor deze zone (AMK-terrein) is volgens het bestemmingsplan voor werkzaamheden met een oppervlakte van meer dan 50 m2 en een maximale diepte van meer dan 0,4 m -mv archeologisch onderzoek verplicht.

De gemeente Purmerend heeft een bestemmingsplan vastgesteld voor het gebied waarin het tracé zich bevindt. In Bestemmingsplan Buitengebied Beemster 2012 – Partiële herziening 2021 gaat een deel van het tracé (ca. 1000 m2) door een zone met Waarde – Cultuurhistorie.

Op het pleistocene dekzand, wat op 13 tot 23 meter onder maaiveld ligt, heeft mogelijk bewoning plaatsgevonden in het Laat Paleolithicum en Mesolithicum totdat het gebied in de loop van het Neolithicum en in de Bronstijd vernatte en overgroeid raakte met veen (Formatie van Nieuwkoop, Basisveen Laag). De huidige ingreep reikt echter niet tot dit niveau.

In de hier opvolgende periode tijdens de vorming van het veen, en vervolgens gedurende de invloed van de zee waarbij zand en klei is afgezet (Laag van Wormer) is het gebied te nat geweest voor bewoning. Wel is er een kans op de aanwezigheid van een kreek met kreekoever waar mogelijk bewoning uit het Neolithicum op heeft plaatsgevonden. Inbraken van de zee kunnen eventuele fasen in het afzettingsmilieu waarin het gebied voor de mens te gebruiken was, hebben verstoord en deels opgeruimd. Mogelijke resten die aangetroffen kunnen worden bestaan uit sporen van landgebruik en -inrichting terwijl op een eventuele kreekoever bewoning kan hebben plaatsgevonden. Uit deze periode zijn echter nog geen sporen of vondsten bekend in het onderzoeksgebied of de directe omgeving. Daarom is de archeologische verwachting uit deze periode laag.

Pas vanaf de 10e eeuw is het veengebied ontgonnen. Eventuele archeologische waarden uit deze periode worden verwacht aan de ontginningsas in het uiterste noorden van het tracé, langs de Beemsterringvaart. Op kaarten uit 1640 was hier bewoning zichtbaar, ook was hier een molen aanwezig aan de uiterste noordoost zijde van het tracé. 
 
De rest van het plangebied lijkt in deze periode onbewoond, pas vanaf de 19e eeuw lijkt er meer bebouwing langs het tracé te verschijnen. Het uiterste westen van het tracé, dat gelegen is binnen de Beemster, was gedurende lange tijd een veenmeer. De archeologische verwachting op resten uit de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd is hoog langs de Beemsterringvaart. Voor de rest van het plangebied is de verwachting op bewoning laag. Wel zijn ontginningssporen mogelijk zoals ontwateringsgreppels- of sloten, beschoeiing of andere houten structuren.

Eventuele archeologische waarden vanaf de Bronstijd zijn aanwezig in de top van het veen, direct onder de bouwvoor. Vanaf de late Middeleeuwen zijn tevens archeologische waarden mogelijk in de top van het Laagpakket van Wormer, indien het veen is afgegraven. 

Op basis van de resultaten van het bureauonderzoek adviseert Sweco Nederland om de graafwerkzaamheden in het noorden van het tracé uit te voeren onder archeologische begeleiding, protocol opgraven. Daarvoor dient eerst een Programma van Eisen opgesteld te worden die dient te worden goedgekeurd door de bevoegde overheid (zie bijlage 5). 

Wij wijzen u erop dat de bevoegde overheid op basis van dit rapport een besluit neemt. 
De mogelijkheid bestaat dat dit besluit afwijkt van het door ons opgestelde advies.

Algemeen
In zijn algemeenheid blijft gelden dat indien bij de uitvoering van de werkzaamheden in vrijgegeven gebieden onverwacht archeologische resten worden aangetroffen, conform artikel 5.10 van de Erfgoedwet aanmelding van de desbetreffende vondsten bij de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed verplicht is.