DOI: 10.17026/ar/kcfcpf
title: Graafland 62, Groot-Ammers (gemeente Molenlanden)
title: Een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek

description: ADC ArcheoProjecten heeft in april en mei 2024 een bureauonderzoek en inventariserend veldonderzoek in de vorm van een verkennend booronderzoek uitgevoerd op de locatie Graafland 62 in Groot-Ammers, gemeente Molenlanden. De aanleiding voor het onderzoek is de voorgenomen nieuwbouw van een schuur en de aanleg van aanvullend leidingwerk. Hiervoor is een omgevingsvergunning nodig.

Op basis van het bureauonderzoek is een gespecificeerde archeologische verwachting opgesteld. Hieruit volgt dat het plangebied is gelegen in een uitgestrekt komgebied, de Alblasserwaard. Kenmerkend voor dit gebied is het plaatselijk voorkomen van rivierduinen in de ondergrond. Gezien grilligheid van het duinreliëf is het niet uit te sluiten dat in het onderzoek gebied tot nog toe onbekende, dieper gelegen duinen voorkomen. 

Rivierduinen vormden vooral in de prehistorie ideale vestigingslocaties. Zij staken uit boven het omringende natte rivierenlandschap. Op vrijwel alle bekende rivierduinen zijn vindplaatsen daterend uit het Mesolithicum of het Neolithicum aangetroffen. Deze manifesteren zich vooral door afvallagen die bestaan uit kleine fragmenten houtskool en (verbrand) bot in het veen rond het duin; in het duin kunnen resten van paal- en afvalkuilen, haardplaatsen en graven aanwezig zijn. Ten gevolg van afdekking met veen en komklei zal een vindplaats goed geconserveerd zijn. Het is niet bekend in hoeverre ter plaatse van het plangebied sprake is van rivierduinafzettingen in de ondergrond. Daarom geldt een onbekende verwachting voor archeologische resten uit het Mesolithicum of Neolithicum.

Wegens vernatting en grootschalige veenvorming die zich vanaf de Bronstijd voltrok, moet worden aangenomen dat de bewoningsmogelijkheden in het gebied zeer beperkt waren. Weliswaar bevond zich ten noorden van het plangebied in de periode Romeinse tijd tot en met Vroege Middeleeuwen een veenstroom, maar gezien de afstand tot het plangebied is het niet aannemelijk dat deze van invloed is geweest op de bewoningsmogelijkheden. Voor archeologische resten uit de periode Bronstijd tot en met Vroege Middeleeuwen geldt daarom een lage archeologische verwachting.

De situatie veranderde in de Late Middeleeuwen toen de natuurlijke afwatering verbeterde en als gevolg van de aanleg van dijken de kans op overstromingen afnam. Uit historische informatie is bekend dat het gebied in 12e-13e eeuw gefaseerd werd ontgonnen en dat de bewoning zich concentreerde langs zogenoemde ontginningsassen. Vanwege wateroverlast werden de erven opgehoogd en ontstond een reeks woonheuvels of huisterpen, waaronder langs de Graafland. Eén van de huisterpen bevindt zich vrijwel direct ten zuidwesten van het plangebied. Het plangebied maakt echter geen deel uit van dit erf en was gelet op het kaartbeeld van oude kaarten onbebouwd en in gebruik als bouwland of weiland/grasland. De geschiedenis van het huidige erf gaat niet verder terug dan 1924. Bewoningsresten uit de Late Middeleeuwen of de Nieuwe tijd zijn daarom niet te verwachten. Wel kunnen sporen van landbewerking aanwezig zijn. Voor archeologische resten uit de Late Middeleeuwen of Nieuwe tijd geldt daarom een lage verwachting.

Teneinde de hierboven beschreven verwachting te toetsen en aan te vullen is in het plangebied een verkennend booronderzoek uitgevoerd. Hierbij is vastgesteld dat de ondergrond, in ieder geval tot de maximale boordiepte (500 cm -mv, 6,20 m -NAP), hoofdzakelijk uit zwak tot sterk kleiig onveraard bosveen (Hollandveen Laagpakket van de Formatie van Nieuwkoop) bestaat. In geen van de boringen zijn rivierduinafzettingen aangetroffen. Het veen wordt afgedekt door een 25 tot 60 cm dik pakket komafzettingen bestaande uit kalkloze, zwak siltige klei (Formatie van Echteld). De bovenste 25 cm hiervan vormt de huidige bouwvoor. In boring 5 is sprake van een ten dele omgewerkt en opgebracht kleipakket van 75 cm dikte, dat samenhangt met de aanleg van bebouwing in het eerste kwart van de 20e eeuw.

Op basis van resultaten dient voor het onderzochte bodemtraject de onbekende archeologische verwachting voor resten uit het Mesolithicum en Neolithicum naar een lage verwachting te worden bijgesteld. De lage verwachting voor archeologische resten uit overige perioden dient te worden gehandhaafd. Wel kunnen laat- of postmiddeleeuwse ontginningssporen aanwezig zijn. Deze hebben echter beperkte informatiewaarde.