DOI: 10.17026/dans-xqr-tpmc
title: Definitief onderzoek Hvh1-vindplaats 2 en inventariserend veldonderzoek, proefsleuven (IVO-P) in noordelijk uiteinde St. Jansingel in Nijmegen-Noord. Archeologische Berichten Nijmegen - Briefrapport 251

description: &lt;p&gt;In opdracht van de gemeente Nijmegen heeft Bureau Leefomgevingskwaliteit, Archeologie van de gemeente Nijmegen (BLAN) in mei 2018 een proefsleuvenonderzoek (Inventariserend Veldonderzoek; IVO-P) uitgevoerd in het noordelijke uiteinde van watergang de St. Jansingel die het plangebied Woenderskamp langs de westzijde begrenst en de opgraving van Hvh1-vindplaats 2 in het ten zuidoosten daarvan gelegen plangebied Hof van Holland te Nijmegen-Lent (gemeente Nijmegen, fig.1.1). Beide plangebieden zullen worden heringericht tot woonwijken. &lt;br&gt;Gezien de aanwezigheid van een vroeg-middeleeuwse haard-/ovenkuil ter plaatse van Hvh1-vindplaats 2 zouden nog andere sporen uit deze periode aanwezig kunnen zijn in de basis van het oeverkleipakket op circa 8,45 m +NAP. Het doel van de opgraving was het veiligstellen van de geselecteerde archeologische waarden in het tracé van de watersingel en, indien de vindplaats groter is, de aansluitende wegcunetten met grondverstoringen dieper dan 8,75 m +NAP. Het noordelijke uiteinde van de St. Jansingel zou een uitloop van vindplaats 28/65 kunnen aansnijden. Deze uitloop zou dan de overgang vormen naar het omringende cultuurlandschap, waardoor vooral rekening werd gehouden met sloten/greppels, kuilen en eventuele paalsporen van kleine bouwsels. Daarnaast werd er ook rekening gehouden met eventuele Romeinse graven en een weggreppel of zelfs wegverharding. Behalve al deze mogelijke Romeinse sporen, konden ook sporen aanwezig zijn uit de ijzertijd, late middeleeuwen en nieuwe tijd. Het doel van het proefsleuvenonderzoek was het toetsen van de gespecificeerde archeologische verwachting zoals geformuleerd in het Programma van Eisen en, indien sporen en vondsten van pre-middeleeuwse bewoning of landgebruik aanwezig zijn, het veiligstellen daarvan door middel van een opgraving binnen het tracé van de watersingel. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;In de werkputten 1 en 2 van Hvh1-vindplaats 2 werd een geul doorsneden en in het meest noordelijke deel van werkput 1 werd de aanzet van een vermoedelijk tweede geul aangetroffen die buiten het onderzoeksgebied ligt. Tussen de twee geulen ligt een zandige kronkelwaardrug. De aanwezigheid van restgeultjes binnen een kronkelwaard is een normaal verschijnsel. Tijdens het proefsleuvenonderzoek Hvh1 werd de zuidelijke geul als crevassegeul geïnterpreteerd, maar de vorming van een werkelijke crevasse in deze zone ligt niet direct voor de hand, ervan uitgaand dat maar iets noordelijker de kern van de laagte ligt van de hoofdrestgeul van de Waal. Het oeverkleidek (laag 5040) boven de geul waarin de vroeg-middeleeuwse haard-/ovenkuil (S1.15) is gelegen, dateert het dichtslibben van de geul in de (laat-)Romeinse tijd. &lt;br&gt;In vlak 3 van werkput 2 ligt een greppel (S2.3) langs de oostrand van de restgeul. Deze v-vormige greppel is circa 0,5 m breed en 0,7 m diep en wordt afgedekt door kleilagen die zijn afgezet in de late middeleeuwen. Aangezien de greppel in de geul is gegraven, lijkt een datering in de vroege middeleeuwen aannemelijk. Ongeveer 1,5 m ten westen van deze greppel is op een hoogte van ca. 8,20 m +NAP een kuil (S2.4) aangetroffen. De kuil lijkt ingegraven in de geulafzettingen en is afgedekt door latere fasen van de geul. Het spoor krijgt hiermee een datering in de (laat-)Romeinse tijd of vroege middeleeuwen. Er zijn geen vondsten uit deze twee sporen afkomstig.&lt;br&gt;De tijdens het Hvh1-proefsleuvenonderzoek aangetroffen haard-/ovenkuil had toen geen anorganisch vondstmateriaal prijsgegeven maar een 14C-ouderdomsbepaling van houtskool resulteerde in een datering tussen 460 en 655 cal AD. Vooral op grond van deze datering is de vindplaats als behoudenswaardig geselecteerd. Dit spoor (S1.15) is tijdens onderhavige opgraving afgewerkt, waarbij wederom geen vondstmateriaal is aangetroffen. De kuil is gegraven in de basis van het Waaloeverkleipakket en bevond zich op een hoogte van circa 8,40 m +NAP en was ongeveer 1,00 m breed en 0,25 m diep. De interpretatie als haard- of ovenkuil valt te betwijfelen, want bij een open vuur zou de klei rond de kuil verbrand moeten zijn, terwijl de binnenvulling bestaat uit houtskoolresten. In deze kuil lijkt dat eerder andersom te zijn. Mogelijk zijn de restanten van een open vuur in de kuil gedeponeerd. Er zijn geen andere vroeg-middeleeuwse sporen aangetroffen die met zekerheid aan de haard-/ovenkuil gekoppeld kunnen worden. De haard-/ovenkuil moet daarom beschouwd worden als een vroeg-middeleeuws off site-spoor, waarvan er verspreid over Nijmegen-Noord meer zijn aangetroffen in basis van het Waaloeverkleipakket. &lt;br&gt;Er is één structuur opgegraven, namelijk een plattegrond bestaande uit twee palenrijen met ten minste 34 paalkuilen. De structuur bestaat alternerend uit een grote (1 m in diameter) en een kleine paalkuil (40-50 cm) zowel achter als tegenover elkaar op een gelijkmatige afstand. De twee rijen staan 3,8 m van elkaar en de grote palen binnen een rij staan ook op 3,8 m lengte van elkaar. Dit is de exacte maat van de oude lengtemaat Gelderse Roede, die tot in het eind van de 18e eeuw werd gebruikt als standaard maatvoering. Deze structuur zou mogelijk een droogschuur voor tabak kunnen zijn. Deze verklaring wordt versterkt door de aanwezigheid van een serie langgerekte lineaire greppelkuilen van gemiddeld 10 m lang en 0,9 m breed. Ze zijn gevuld met een combinatie van overslagzand en kleibrokken, waaruit opgemaakt kan worden dat ze dicht gestort zijn. De combinatie van de vulling, de vorm en grootte van de greppelkuilen en de aanwezigheid van een grote schuur doet vermoeden dat het gaat om plantbedden van een tabaksplantage. De datering ligt op basis van het maatsysteem en de stratigrafie waarschijnlijk tussen de 17e en 18e eeuw.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In de drie proefsleuven in het noordelijke traject van de watersingel zijn slechts drie sporen aanwezig: één greppel en twee paalkuilen, allemaal in vlak 1 van werkput 6. In de overige vlakken zijn enkel natuurlijke bodemlagen aangetroffen, bestaande uit oeverklei-op-beddingzand met een zeer ondiepe ligging van de top van het zand (70-120 cm -mv). De sporen lijken niet tot een structuur te behoren. De paalkuilen (S6.2 en S6.3) zijn beide ca. 14 cm diep en 20 tot 40 cm in diameter. De greppel is 20 cm diep en 100 cm breed. De sporen zijn zichtbaar in hetzelfde kleipakket (5020) en zijn enkel afgedekt door een geroerde laag (laag 5010) en een ophogingslaag. Het vondstmateriaal uit deze laag blijft beperkt tot enkele scherven van handgevormd aardewerk uit de prehistorie of vroeg-Romeinse tijd en gedraaid aardewerk uit de Romeinse tijd of vroege middeleeuwen. Vermoedelijk hebben de sporen een prehistorische of Romeinse datering, maar ook een latere datering in de vroege middeleeuwen kan niet uitgesloten worden. Het merendeel van het handgevormd aardewerk is aangetroffen in de onderste helft van het kleipakket (laag 5040) en kan niet nauwkeuriger worden gedateerd dan de late bronstijd tot in de midden-Romeinse tijd. Op basis van de stratigrafie lijkt een vroege datering in de late bronstijd en vroege ijzertijd voor dit materiaal het meest aannemelijk. De hoeveelheid handgevormd aardewerk is echter dermate beperkt dat het niet gerelateerd kan worden aan prehistorische (bewonings)activiteiten in de (directe) nabijheid van het onderzoeksgebied. Het aardewerk maakt duidelijk dat het onderzoeksgebied in de prehistorie wel eens betreden werd, maar niet op regelmatige schaal zoals bij landbewerking rondom een nederzetting het geval geweest zou zijn, want dan was er ongetwijfeld meer materiaal aangetroffen. Er kan daarom niet gesproken worden van een vindplaats.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De twee vindplaatsen op locatie Hvh1-vindplaats 2 zijn reeds opgegraven en worden niet als behoudenswaardig beschouwd. Voor de nieuwetijdse vindplaats wordt geadviseerd om met behulp van primair historisch onderzoek en historisch geografisch onderzoek deze vindplaats meer te duiden. Dat zou kunnen in de vorm van een synthetiserend onderzoek naar de archeologische nieuwetijdse geschiedenis van Nijmegen Noord.&lt;br&gt;Op basis van de afwezigheid van een vindplaats in het noordelijke traject van de watersingel wordt voor deze locatie geen vervolgonderzoek aanbevolen.&lt;/p&gt;