DOI: 10.17026/dans-zhd-jfhq
title: Sumar - uitbreiding bedrijventerrein, Gemeente Tytsjerksteradiel. Inventariserend archeologisch onderzoek: onderzoek van een dobbe

description: &lt;p&gt;De onderzochte dobbe is waarschijnlijk een pingoruïne (omvang 110 x 125 m) die zich als markante depressie duidelijk in het landschap aftekent. Het laagste deel van de depressie is gevuld met organisch materiaal dat een maximaal waargenomen dikte heeft van 1,62 m. De locatie heeft daarom een hoge aardkundige (geologische, geomorfologische, paleobotanische en landschappelijke) waarde. Aangezien in de directe omgeving archeologische vindplaatsen uit de Steentijd voorkomen, is het niet uit te sluiten dat in het veen eveneens archeologische artefacten voorkomen. Hiervoor zijn tijdens het booronderzoek echter geen aanwijzingen gevonden. Wel zal de organische vulling van de pingoruïne pollenmateriaal (stuifmeel) uit de Prehistorie bevatten; hiermee kunnen vegetatieen klimaatsreconstructies gemaakt worden. Aanbevelingen In de provincie Fryslân wordt de aardkundige waarde van pingoruïnes erkend. Ze hebben echter ook een potentiële archeologische en natuurhistorische waarde. Aangezien de onderzochte locatie een markant voorbeeld van een pingoruïne betreft, wordt aanbevolen het gebied binnen de op figuur 1 aangegeven contour volledig en in de huidige staat te beschermen, dus ook het deel dat buiten het plangebied ligt. Alvorens de gehele locatie als beschermd gebied aan te wijzen, dient middels een waarderend booronderzoek vastgesteld te worden of ook de oostelijk helft van de depressie grotendeels intact is. Hierbij worden de mate van verstoring, aanwezigheid en dikte van de organische vulling en de eventuele aanwezigheid van een ringwal bepaald. Er dienen geen bodemingrepen plaats te vinden waardoor de organische pingovulling aangetast kan worden. Zo dient de dobbe niet uitgegraven te worden, omdat daardoor de aanwezige veenlaag vergraven wordt. Archeologisch waardevolle lagen kunnen zich direct onder de bouwvoor bevinden en zijn derhalve zeer kwetsbaar voor bodemingrepen, ook indien deze (slechts) zeer oppervlakkig plaatsvinden. Om de organische vulling te beschermen tegen oxidatie dient het waterpeil in ieder geval niet verlaagd te worden. Ook wordt het (deels) opvullen van de depressie afgeraden uit visuele overwegingen en omdat de veenlaag daardoor inklinkt. Aanbevolen wordt om de locatie op te nemen in het bestemmingsplan en op de plankaarten te vermelden als ‘aardkundig waardevol terrein’ en ‘potentieel archeologisch waardevol terrein’. De bestemming dient in overeenstemming te worden gebracht met de behoudsdoeleinden. De provincie hanteert het principe van een zogenaamde uitruilbaarheid van pingoruïnes. Indien binnen een straal van een kilometer van de onderzochte pingoruïne een gelijkwaardig exemplaar voorkomt en men ervoor kiest om de eerstgenoemde niet de beschermen, dan is het mogelijk om deze uit te ruilen tegen de andere. Het andere exemplaar dient dan dus wel beschermd te worden. Dit principe berust op de aanname dat op basis van één locatie per km met een veenlaag van voldoende dikte, voldoende informatie (vooral stuifmeelmonsters) voorhanden is om een regionale vegetatiereconstructie mogelijk te maken. Om te kunnen bepalen wat de beste (haalbare) beschermende maatregelen zijn, is overleg tussen provincie, gemeente en RAAP gewenst.&lt;/p&gt;