DOI: 10.17026/ar/eieqmx
title: Plangebied Lommersbroek te Lomm, gemeente Venlo.
title: Archeologisch vooronderzoek en cultuurhistorische inventarisatie: een bureauonderzoek.
title: RAAP Rapport 7534

description: &lt;p&gt; Aanleiding en doelstelling
&lt;p&gt; In opdracht van Limburgs Landschap heeft RAAP in december 2024 t/m februari 2025 een 
archeologisch vooronderzoek en een cultuurhistorische inventarisatie uitgevoerd in de vorm van een 
bureauonderzoek voor het plangebied Lommerbroek te Lomm in de gemeente Venlo. Aanvullend is een
archeologische veldinspectie uitgevoerd. Ter plaatse heeft Limburgs Landschap agrarische grond 
gekocht om aan natuurontwikkeling te doen. Omdat de ingrepen de vrijstellingsgrenzen voor 
archeologisch onderzoek overschrijden is door het bevoegd gezag een archeologisch onderzoek 
verplicht gesteld. Bijkomend wenst Limburgs Landschap de cultuurhistorische waarde van het terrein in 
kaart te brengen. Het doel van het archeologische bureauonderzoek is het opstellen van een 
gespecificeerde archeologische verwachting. Het doel van de cultuurhistorische inventarisatie is het 
inventariseren van mogelijke cultuurhistorische relicten in het plangebied en het plaatsen van deze 
relicten in hun historische context. Op basis van de resultaten wordt een advies gegeven over hoe om 
te gaan met archeologische resten en cultuurhistorische waarden.
&lt;p&gt; Resultaat veldinspectie en het archeologisch bureauonderzoek
&lt;p&gt; Het plangebied bevindt zich in het terrassenlandschap van de Maas dat in de ijstijden tot stand is 
gekomen. Volgens de geomorfogenetische kaart van het Maasdal bevindt het zich tussen twee 
verlande Dryasgeulen op een laag deel van het terras uit dezelfde koude fase van de laatste ijstijd. Op 
basis van de uitgevoerde veldinspectie kan echter gesteld worden dat de aanwezige hoogten binnen 
het plangebied eerder lagere delen van het interstadiale terras zijn die door de Maas gevormd zijn 
tijdens de laatste warme fase van de laatste ijstijd. Met name op de hogere delen van dat terras zijn 
aangrenzend aan het onderzoeksgebied (straal van 500 m rondom het plangebied) archeologische 
vondsten gedaan. Volgens historisch kaartmateriaal bleef het plangebied vanaf de nieuwe tijd tot heden 
onbebouwd. In het relatief lage en natte terrein waarin het plangebied zich grotendeels in bevindt geldt 
een lage verwachting voor kampements- en nederzettingsresten vanaf de steentijd. Wel geldt er een 
verwachting voor zogenaamde ‘natte’ archeologie, bestaande uit losse vondsten, rituele deposities en 
depots alsook sporen van landinrichting (nadrukkelijk ontwateringssystemen uit de middeleeuwen en 
nieuwe tijd). Op de flankerende hogere terrasresten die het plangebied doorsnijden alsook zoals in het 
verlengde van de Lommerbroekweg en ter hoogte van de historische Lommerbroeklossing geldt een 
hoge verwachting voor kampements- en nederzettingsresten vanaf het laatpaleolithicum alsook resten 
van begravingen.
&lt;p&gt; Resultaat cultuurhistorische inventarisatie
&lt;p&gt; Het plangebied kent een lange en interessante cultuurhistorische ontwikkelingsgeschiedenis die 
vermoedelijk begon in de volle middeleeuwen en vroegmoderne tijd met de ontginning van 
landbouwkampen aan de westzijde van het gebied en het graven van de Lommerbroeklossing voor de 
ontwatering van natte gebieden ten oosten van de Maas, de wateraanvoer naar de watermolen van 
kasteel Arcen en het vullen van de grachten bij dit kasteel. Vermoedelijk werd in het gebied turf 
gestoken vanwege de aanwezigheid van veen en een ontwateringssloot als de Lommerbroeklossing. 
Tevens werd het gebied eeuwenlang als gemeenschappelijke bezit van de dorpen Arcen en Lomm 
gebruikt voor de schapenbeweiding. In 1880 liet de gemeente het gebied ontginnen door de aanleg van 
wegen, greppels, sloten en percelen. Gedurende de 20e eeuw vervielen delen van deze ontginning tot natuur en zijn heden ten dage bos. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werden er loopgraven in het 
gebied aangelegd. Delen van dit stelsel zijn nog aanwezig en behoren tot de meest aansprekende 
cultuurhistorische elementen in het gebied, samen met het tracé van de historische 
Lommerbroeklossing, de restanten van de 19e-eeuwse ontginning en het reliëf in het westelijke deel 
van het plangebied. 
&lt;p&gt; Advies
&lt;p&gt; Archeologie
Voor de zones waar geen graafwerkzaamheden plaatsvinden (opheffen van paden en aanvullen van de 
zone rondom de waterbuffer) zal archeologisch erfgoed niet worden verstoord. Het afdekken van deze 
zones met gebiedsvreemd materiaal zal zelfs een beschermende werking hebben op eventueel 
onderliggende archeologische resten. Bij het herprofileren van de bermsloten is de ingreep dermate 
beperkt dat ook daar geen noemenswaardig risico ontstaat voor archeologisch erfgoed.
&lt;p&gt; Daar waar ontgravingen echter tot op de minerale grond (dus tot onder de bouwvoor) zullen 
plaatsvinden zal het archeologische niveau ten gevolge van de werkzaamheden bloot komt te liggen.
Daarom worden naargelang de precieze ingrepen verschillende vervolgstrategieën aanbevolen (zie 6.4)). Voor de maaiveldverlagingen wordt een veldinspectie met metaaldetectie geadviseerd om sporen 
van landinrichtingen in natte context op te sporen en te documenteren. Bij het aantreffen van 
belangwekkende resten kan door intiatiefnemer, aannemer en het bevoegd gezag overlegd worden 
gekozen worden tussen behoud in situ of ex situ. 
&lt;p&gt; Bij het advies voor de tracévormige ingrepen wordt onderscheid gemaakt tussen zones waar middels 
extensieve- dan wel intensieve begeleiding archeologische onderbouwing van het project volstaat en 
eventueel verlies van erfgoed uitgesloten kan worden.
&lt;p&gt; Omdat er volgens het bodembelastingsonderzoek van de gemeente Venlo geen aanleiding is 
ongesprongen explosieven te verwachten binnen het plangebied wordt hiernaar geen verder onderzoek 
geadviseerd.
&lt;p&gt; De adviseur erfgoed namens het bevoegd gezag heeft hierin een besluit genomen (paragraaf 6.6)
welke ruimtelijk is afgebeeld op figuur 17.
&lt;p&gt; Cultuurhistorie
&lt;p&gt; Geen van de geplande ingrepen heeft een uitgesproken negatieve invloed op de cultuurhistorische 
waarde van het gebied. De invloed die het behoud en herstel van de historische Lommerbroeklossing 
en de vernatting van het gebied hebben op de cultuurhistorische waarde i s zelfs positief te noemen 
omdat het oorspronkelijk vegetatietype nat grasland wordt hersteld. Daarbij wordt uitdrukkelijk vermeld
dat het gebied behouden dient te worden als open grasland. Er moet voorkomen worden dat het gebied 
met (bos)struweel begroeit raakt en daardoor de historische openheid verliest. Het graslandbeheer zou 
daarop afgesteld moeten worden. Daarnaast is het mogelijk enkele suggesties te doen die mogelijke 
schade aan cultuurhistorische relicten tijdens de werkzaamheden kunnen voorkomen. 
&lt;p&gt; Aangeraden wordt te proberen bestaande waterlopen zo veel mogelijk te verondiepen in plaats van 
geheel te dempen zodat deze toch herkenbaar blijven. Dit geldt specifiek voor de huidige 
Lommerbroeklossing, een ontginningsrelict uit 1880. Daarnaast wordt aangeraden om bij het uitvoeren 
van de werkzaamheden te letten op de aanwezigheid van loopgraven uit de Tweede Wereldoorlog en waardevol (half)natuurlijk reliëf in het westen van het gebied. Schade aan dit laatste element kan worden voorkomen door reliëfvolgend afgraven.