DOI: 10.14457/tu.the.2024.1237
title: ศึกษานโยบายภาครัฐในบริบทข้อตกลงการค้าเสรี (FTA): กรณีการส่งออกทุเรียนสดและแช่แข็งของไทย

description: การส่งออกทุเรียนสดและแช่แข็งของไทยมีบทบาทสำคัญต่อเศรษฐกิจเกษตรของประเทศ โดยเฉพาะอย่างยิ่งตลาดจีน ซึ่งเป็นตลาดหลักที่ทุเรียนไทยครองส่วนแบ่งอย่างโดดเด่น ความสำเร็จนี้ส่วนหนึ่งมาจากนโยบายภาครัฐที่ส่งเสริมการค้าและข้อตกลงการค้าเสรี (FTA) ที่ช่วยลดอุปสรรคทางการค้า แม้ FTA จะนำมาซึ่งโอกาสมหาศาล แต่ก็มีความท้าทายจากการแข่งขันที่สูงขึ้นและข้อกำหนดด้านคุณภาพที่เข้มงวด งานวิจัยนี้จึงมุ่งศึกษาบทบาทและผลกระทบของนโยบายภาครัฐในบริบท FTA ที่มีต่อการส่งออกทุเรียนไทย เพื่อวิเคราะห์ประสิทธิภาพและเสนอแนะแนวทางในการพัฒนาขีดความสามารถในการแข่งขันอย่างยั่งยืน โดยการวิจัยนี้มุ่งตอบคำถามหลักเกี่ยวกับบทบาทของนโยบายภาครัฐและผลกระทบของ FTA ต่อการส่งออกทุเรียนสดและแช่แข็งของไทย ในประเด็นดังนี้ 1) นโยบายภาครัฐมีบทบาทอย่างไรต่อการส่งออกทุเรียนภายใต้ FTA ? 2) FTA ส่งผลต่อนโยบายภาครัฐอย่างไร? 3) นโยบายใดมีประสิทธิภาพและนโยบายใดควรได้รับการปรับปรุง และ 4)นโยบายภาครัฐด้านใดบ้างที่มีผลต่อต้นทุนการผลิต มาตรฐานคุณภาพ การเข้าถึงตลาด และขีดความสามารถในการแข่งขันของทุเรียนสดและแช่แข็งในบริบทของ FTA โดยมีวัตถุประสงค์การวิจัยคือทำความเข้าใจบทบาทและวิเคราะห์นโยบายภาครัฐที่เกี่ยวข้องกับการส่งออกทุเรียนในบริบทของ FTA วิเคราะห์ผลกระทบของ FTA ต่างๆ ที่ไทยลงนามไว้ต่อการส่งออกทุเรียนสดและแช่แข็งของไทยประเมินประสิทธิภาพของนโยบายภาครัฐในการส่งเสริมการส่งออกทุเรียนสดและแช่แข็ง และเสนอแนะแนวทางการพัฒนากรอบนโยบายภาครัฐที่เหมาะสมเพื่อส่งเสริมการส่งออกทุเรียนไทยอย่างยั่งยืน เพื่อช่วยให้หน่วยงานภาครัฐสามารถตัดสินใจเชิงนโยบายได้อย่างมีประสิทธิภาพ เพิ่มโอกาสทางธุรกิจแก่ภาคเอกชนและผู้ส่งออกทุเรียน เพิ่มรายได้และพัฒนาคุณภาพชีวิตให้แก่เกษตรกร รวมถึงให้ข้อมูลที่เป็นประโยชน์แก่ประชาชนทั่วไปในการทำความเข้าใจกลไกการส่งออกทุเรียนไทยในบริบทของ FTA นอกจากนี้ยังสามารถให้คำแนะนำแก่เกษตรกรไทยเกี่ยวกับการปรับตัวเพื่อรองรับการแข่งขันในตลาดโลก การวิจัยนี้เป็นการศึกษาเชิงนโยบายเชิงคุณภาพ โดยดำเนินการใน 3 ขั้นตอน ได้แก่ การค้นหาปัญหานโยบาย การนำปัญหาสู่การวิจัย และการบูรณาการผลการวิจัยสู่นโยบาย ครอบคลุมการวิเคราะห์นโยบายภาครัฐด้านการเงินการคลัง การเกษตร การค้า การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐาน และวิทยาศาสตร์ เทคโนโลยีและนวัตกรรม รวมถึงผลกระทบของ FTA ในด้านกฎหมาย ภาษี และมาตรฐานคุณภาพ นอกจากนี้ยังมีการประเมินประสิทธิภาพของนโยบายและแนวทางการพัฒนาที่เหมาะสม การวิจัยจะใช้วิธีการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยเน้นการวิเคราะห์เนื้อหา (Content Analysis) จากเอกสารนโยบาย รายงานการประชุม บทสัมภาษณ์ผู้เกี่ยวข้อง และข่าวสารจากสื่อต่างๆ เพื่อทำความเข้าใจเนื้อหา เป้าหมาย ผลกระทบ ปัญหา และข้อเสนอแนะของนโยบายภาครัฐที่เกี่ยวข้องกับการส่งออกทุเรียนภายใต้ FTA นอกจากนี้ยังมีการศึกษาเชิงเอกสาร (Literature Review) และการศึกษากรณีศึกษา (Case Study) ของประเทศคู่แข่งสำคัญอย่างเวียดนามและมาเลเซีย เพื่อวิเคราะห์ปัจจัยความสำเร็จและนำมาประยุกต์ใช้กับบริบทของประเทศไทยผลการวิจัยเบื้องต้นชี้ให้เห็นว่า FTA โดยเฉพาะ ACFTA และ RCEP มีบทบาทสำคัญอย่างยิ่งในการขยายตลาดส่งออกทุเรียนของไทยไปยังจีนผ่านการลดภาษีนำเข้าเป็น 0% ซึ่งส่งผลให้ปริมาณและมูลค่าการส่งออกเติบโตอย่างก้าวกระโดด อย่างไรก็ตาม ความสำเร็จนี้มาพร้อมกับความท้าทาย เช่น ปัญหาการสวมสิทธิ์ทุเรียน มาตรฐานความปลอดภัยอาหารที่เข้มงวดของประเทศผู้นำเข้า และการแข่งขันที่เพิ่มขึ้นจากเวียดนามและมาเลเซีย นโยบายภาครัฐที่ผ่านมาได้ให้ความสำคัญกับการยกระดับมาตรฐาน GAP และ GMP การควบคุมสารตกค้าง การพัฒนาโครงสร้างพื้นฐานด้านโลจิสติกส์ และการส่งเสริมการตลาด แต่ยังคงมีจุดที่ต้องปรับปรุง เช่น การบังคับใช้กฎหมายควบคุมทุเรียนอ่อนและการสวมสิทธิ์ที่เข้มข้นขึ้น การพัฒนาระบบตรวจสอบย้อนกลับ (Traceability System) ที่มีประสิทธิภาพ การแก้ไขปัญหาความแออัดบริเวณชายแดน และการกระจายความเสี่ยงโดยการขยายตลาดใหม่นอกเหนือจากจีน เช่น อินเดีย ตะวันออกกลาง หรือยุโรป ควบคู่ไปกับการส่งเสริมการแปรรูปเพื่อเพิ่มมูลค่า งานวิจัยหลายชิ้นยืนยันว่าปัจจัยทางเศรษฐกิจมหภาค เช่น GDP ของประเทศผู้นำเข้า ราคา และอัตราแลกเปลี่ยน มีอิทธิพลอย่างมีนัยสำคัญต่อการส่งออกทุเรียนของไทย นอกจากนี้ ความสำเร็จของประเทศคู่แข่งชี้ให้เห็นถึงความสำคัญของการบริหารจัดการห่วงโซ่อุปทาน การสร้างแบรนด์ และการปรับตัวให้เข้ากับความต้องการเฉพาะของตลาด