DOI: 10.14457/tu.the.2022.1284
title: การบริหารจัดการเพื่อใช้ประโยชน์พื้นที่ในเขตทางพิเศษ การทางพิเศษแห่งประเทศไทย: กรณีศึกษาทางพิเศษเฉลิมมหานครและทางพิเศษศรีรัช

description: การศึกษาวิจัยเรื่อง “การบริหารจัดการเพื่อใช้ประโยชน์พื้นที่ในเขตทางพิเศษ การทางพิเศษแห่งประเทศไทย กรณีศึกษาทางพิเศษเฉลิมมหานครและทางพิเศษศรีรัช” ในครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษารายละเอียดของการบริหารจัดการพื้นที่แนวเขตทางพิเศษที่ได้ดำเนินการไปแล้ว และนำมาเป็นแนวทางในการดำเนินนโยบายของหน่วยงานในการบริหารจัดการแนวเขตทางทางพิเศษได้มีประสิทธิภาพและตรงตามวัตถุประสงค์ การศึกษาวิจัยครั้งนี้ผู้ศึกษาใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Method) โดยการค้นคว้าข้อมูลจากเอกสาร (Documentary Study) การลงพื้นที่เก็บข้อมูลภาคสนาม และการสัมภาษณ์แบบเจาะลึก (In-depth interview) กับผู้เกี่ยวข้องในภาคส่วนต่าง ๆ ที่สัมพันธ์เชื่อมโยงกับการศึกษาวิจัยซึ่งเป็นผู้ให้ข้อมูลสำคัญ (Key-informants) จำนวนทั้งสิ้น 8 คนผลการศึกษา พบว่า การบริหารจัดการเพื่อใช้ประโยชน์พื้นที่ในเขตทางพิเศษ การทางพิเศษแห่งประเทศไทยมีรายได้เฉลี่ยที่ลดลงจากการเก็บค่าผ่านทางพิเศษในช่วงสถานการณ์การแพร่ระบาดของโรคไวรัสโคโรน่า 2019 (โควิด-19) ในขณะที่รายจ่ายของหน่วยงานมีแนวโน้มที่สูงขึ้นในทุกปี นโยบายผู้บริหารของการทางพิเศษแห่งประเทศไทยจึงให้ความสำคัญกับการหารายได้จากช่องทางอื่นเพิ่มเติม คือ การใช้ประโยชน์จากสินทรัพย์ที่มีอยู่เพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มให้เกิดรายได้ แต่ในขณะเดียวกันก็มีข้อจำกัดทางด้านกฎหมายที่ส่งผลให้การดำเนินงานไม่คล่องตัวการใช้ประโยชน์ในที่ดินในเขตทางพิเศษ และนอกจากนี้ยังพบปัญหาสำคัญเรื่องการบริหารจัดการพื้นที่ การบริหารสัญญา ยังไม่เป็นระบบ เกิดความไม่ชัดเจน ส่งผลกระทบต่อคู่สัญญาและผู้มีส่วนได้ส่วนเสีย รวมถึงการใช้ประโยชน์จากที่ดินที่ไม่สอดคล้องกับวัตถุประสงค์สรุปผลการศึกษา การบริหารจัดการพื้นที่แนวเขตทางพิเศษฯ สามารถแยกได้ดังนี้ ประการแรก ด้านนโยบาย แผนการดำเนินงาน ศักยภาพของการทางพิเศษแห่งประเทศไทย มีแนวทางในการขับเคลื่อนมูลค่าพื้นที่ในเขตทางพิเศษ โดยใช้ประโยชน์จากทรัพยากรพื้นที่ที่มีอยู่ แต่เนื่องจาก กทพ. เป็นรัฐวิสาหกิจ การดำเนินงานต้องปฏิบัติตามกฎ ระเบียบ ข้อบังคับ ประกอบกับโครงสร้างของหน่วยงานมีสายบังคับบัญชามาก จึงเป็นอุปสรรคในการขับเคลื่อนแนวทางการบริหารจัดการการใช้ประโยชน์ในพื้นที่ ประการที่สอง ด้านการบริหารจัดการการใช้ประโยชน์ในพื้นที่เขตทางพิเศษ พบว่า มีปัญหาในเรื่องความคลุมเครือ ขั้นตอนการติดต่อประสานงานมีความล่าช้า ในฐานะหน่วยงานของรัฐด้วยกันมีความยากลำบากในการเข้าถึงข้อมูลสัญญา ไม่ทราบวัตถุประสงค์ที่แท้จริงของสัญญา ดังนี้จึงควรมีการสร้างความเข้าใจร่วมกันเพื่อก่อให้เกิดประโยชน์แก่ทุกฝ่ายที่เกี่ยวข้อง บูรณาการการทำงานร่วมกันให้เกิดประสิทธิภาพประการที่สาม ด้านบริบทเชิงพื้นที่กับความคาดหวัง ความต้องการ ปัญหาอุปสรรคของผู้มีส่วนได้เสียในพื้นที่เขตทางพิเศษ พบว่า ความไม่เข้าใจในความต้องการของชุมชน ผู้มีส่วนได้เสียในพื้นที่ การประสานงานระหว่างการทางพิเศษฯ สำนักงานเขต และชุมชน มีช่องว่าง ทำให้เกิดความล่าช้า จนนำไปสู่ความเข้าใจที่คลาดเคลื่อนในวัตถุประสงค์ของการประโยชน์ในพื้นที่ ข้อเสนอแนะ จากข้อมูลที่ได้ทำการศึกษาวิจัย ผู้ศึกษามีข้อเสนอแนะเพื่อเป็นแนวทางในการบริหารจัดการใช้ประโยชน์ในเขตทางพื้นที่เขตทางพิเศษในอนาคต ดังนี้ ประการแรก ด้านบุคลากร กทพ. ควรจะมีการปรับเปลี่ยนเจ้าหน้าที่ภายในหน่วยงานที่ดูแลรับผิดชอบโดยตรงต่อการบริหารจัดการพื้นที่ในเขตทางพิเศษให้มีความสามารถและทักษะ ความรู้ความเข้าใจด้านธุรกิจอสังหาริมทรัพย์ เพื่อให้เกิดความเข้าใจและการมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนในการบูรณาการทำงานร่วมกัน ประการที่สอง ด้านโครงสร้าง กทพ. ควรมีการปรับปรุงโครงสร้างภายในองค์กรให้มีหน่วยงานที่รองรับภารกิจในการบริหารจัดการพื้นที่ในเขตทางพิเศษได้ครบทุกมิติ จะเป็นการเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานให้สูงขึ้น ประการที่สาม ด้านการจัดการ กทพ.ควรมีรูปแบบการบริหารจัดการที่เป็นระบบ รวมทั้งมีการสื่อสารทำความเข้าใจกับประชาชนผู้มีส่วนได้เสียในบริเวณโดยรอบพื้นที่การใช้ประโยชน์ให้มากขึ้น ประการที่สี่ ด้านการจัดเก็บฐานข้อมูล ควรมีการจัดเก็บข้อมูลพื้นที่เขตทางพื้นที่ทางพิเศษในรูปแบบดิจิตอลให้เป็นปัจจุบันด้วยระบบสารสนเทศทางภูมิศาสตร์ GIS เพื่อใช้เป็นเครื่องมือที่ทันสมัยในการบริหารจัดการ ประการสุดท้าย ด้านชุมชนสัมพันธ์และให้สิทธิประชาชนในพื้นที่ กทพ. ควรให้ความสำคัญกับชุมชนที่อยู่ติดพื้นที่ของ กทพ. เนื่องจากผู้มีที่ได้รับผลกระทบโดยตรงต่อการใช้พื้นที่ของ กทพ. ควรมีมาตรการช่วยเหลือ เยียวยาผู้ได้รับผลกระทบอย่างเป็นระบบและครอบคลุม