DOI: 10.17026/dans-xv2-gmau
title: Rotterdam ‘Hoogvlietstraat’. Een karterend en een waarderend inventariserend veldonderzoek door middel van grondboringen van een laatmesolithische vindplaats op een rivierduin (vindplaats 13-101)
title: BOORrapporten 579

description: &lt;p&gt;Algemeen In opdracht van het cluster Stadsontwikkeling van de gemeente Rotterdam heeft de afdeling Onderzoek en Rapportage van het Bureau Oudheidkundig Onderzoek Rotterdam (BOOR) in de periode augustus 2014 - januari 2016 een karterend en een waarderend inventariserend veldonderzoek uitgevoerd in het plangebied ‘Hoogvlietstraat’ te Rotterdam. In totaal zijn verspreid over de locatie 35 mechanische boringen verricht: 33 karterende en 2 waarderende boringen. Er is geboord vanaf maaiveld tot minimaal 10,26 m - NAP (10,0 m - mv) en maximaal 18,53 m - NAP (18,2 m - mv). De karterende boringen zijn doorgezet tot in de aanwezige rivierduinafzettingen (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Delwijnen). Tijdens de waarderende fase is geboord tot in de top van de dieper gelegen beddingafzettingen (Formatie van Kreftenheye). De bovenste bodemtrajecten met archeologisch gezien niet relevante stratigrafische niveaus - tot maximaal in de top van de Formatie van Echteld - zijn gepulsd gestoken en niet bemonsterd. Na het veldwerk zijn alle (mogelijke) archeologische indicatoren, inclusief de vondsten die waren verzameld in november 2013 tijdens het verkennend inventariserend veldonderzoek, onderzocht door verschillende (materiaal)specialisten. Om inzicht te krijgen in de ouderdom van het aangetroffen materiaal zijn enkele verkoolde resten gedateerd. De boorkernen van de twee waarderende boringen zijn gebruikt voor verder archeobotanisch en daterend onderzoek.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Aanleiding onderzoek De onderzoeken vonden plaats als vervolg op een bureauonderzoek en een verkennend inventariserend veldonderzoek (Van de Meer 2014). Gedurende dit veldwerk werden concrete aanwijzingen aangetroffen voor de aanwezigheid van een archeologische vindplaats in het plangebied (BOOR-vindplaatscode 13-101). In de top van een rivierduin - daar waar bodemvorming heeft plaatsgevonden - of in het niveau daar direct onder of boven zijn namelijk archeologische indicatoren gevonden. Het ging om houtskoolbrokjes en -spikkels, (on)verbrand botmateriaal, een verbrande hazelnootschaal en mogelijk een stukje vuursteen, dat bij nadere bestudering waarschijnlijk een splinter kwartsiet bleek te zijn. Gelet op de diepteligging van de archeologische indicatoren, tussen minimaal 10,32 m - NAP en maximaal 8,21 m - NAP, werd de vindplaats vooralsnog in het Mesolithicum (circa 9200-5300 voor Chr.) gedateerd. De karterende en waarderende fasen van het inventariserend veldonderzoek zijn verricht omdat bij de - inmiddels gerealiseerde - bouw van een gymzaal in het plangebied tot circa 20 m - NAP heiwerkzaamheden waren gepland. Aangezien deze werkzaamheden dieper reikten dan de basis van het aanwezige rivierduin vormden ze een bedreiging voor de archeologische waarden van vindplaats 13-101.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Resultaten Uit de onderzoeken blijkt dat de diepere ondergrond in het plangebied bestaat uit beddingafzettingen (Formatie van Kreftenheye). De top is aangeboord vanaf minimaal 15,50 m - NAP en kon gedateerd worden in het Preboreaal. Direct op deze grofzandige afzettingen van de Rijn en de Maas is, vanaf minimaal 14,22 m - NAP, een zand-kleipakket (Formatie van Kreftenheye, Laag van Wijchen) aangetroffen. Deze (relatief zandige) overstromingsafzettingen (mogelijk in de nabijheid van een geul) zijn tijdens incidentele overstromingen in het gebied afgezet. De sedimenten konden gedateerd worden aan het eind van de Late Dryas, op de overgang naar het Preboreaal (overgang Pleistoceen-Holoceen). Deze ouderdom werd verwacht op basis van eerder onderzoek (Vos en Cohen 2014). Opvallend is wel dat de onderliggende afzettingen een jongere datering opleverden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Verspreid over het gehele plangebied komt op de Laag van Wijchen een pakket rivierduinafzettingen (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Delwijnen) voor van 431 cm tot 683 cm dik. De eolische afzettingen zijn waargenomen vanaf gemiddeld 8,93 m - NAP. Het hoogste voorkomen van de top bedraagt 7,16 m - NAP in het zuidelijke deel. Richting het noorden loopt het oppervlak van het rivierduin geleidelijk naar beneden tot maximaal 11,32 m - NAP. Uit het daterend onderzoek blijkt dat het duin in het plangebied in de periode Late Dryas - Preboreaal gevormd is. Op dit moment is het echter onduidelijk waarom de onderliggende bedding- en overstromingsafzettingen jongere dateringen (dan de basis en de kern van de rivierduinafzettingen) opleverden. In de bovenste humeuze trajecten van het rivierduin en in de basis van het stratigrafische niveau daar direct boven (Formatie van Echteld) zijn onder meer een vuursteensplinter met sporen van verbranding en drie kleine fragmentjes natuursteen aangetroffen. Opgemerkt wordt dat het wel twijfelachtig is of deze drie stukjes van antropogene oorsprong zijn. Ook zijn zeer kleine, niet verder te determineren, (on)verbrande stukjes zoogdierbot gevonden. Aan (deels verbrande) visresten zijn, naast niet nader determineerbare karperachtigen, Europese of Atlantische steur, zeelt, rietvoorn, blankvoorn en snoek waargenomen. Tot slot zijn houtskool en (on)verkoolde macroresten (onder meer van eetbare planten) aangetroffen. De aanwezigheid van onder meer verkoolde stengelresten van kruidachtige planten (inclusief riet) duidt vermoedelijk op het intentioneel afbranden van lokale moerasvegetatie door de jagers-verzamelaars-vissers die het rivierduin bezochten. Alle in situ aangeboorde archeologische resten kunnen gekoppeld worden aan vindplaats 13-101. Op basis van het uitgevoerde 14C-onderzoek kunnen de resten gedateerd worden tussen 5734 en 5477 cal BC. Hiermee kan de vindplaats, die zich waarschijnlijk uitstrekt tot buiten de grenzen van het plangebied, geplaatst worden in het Laat Mesolithicum.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Het rivierduinzand gaat naar boven toe geleidelijk over in een kleipakket (Formatie van Echteld). Op de lager gelegen flank in het noorden komen, vanaf gemiddeld 8,36 m - NAP, kalkrijke geulafzettingen voor. Mogelijk betreffen het echter kalkrijke komafzettingen die zijn afgezet tijdens een meer dynamische overstromingsfase. Op de hoger gelegen top in het zuiden komen, vanaf gemiddeld 6,62 m - NAP, alleen kalkloze komafzettingen voor. Deze dekken ook de kalkrijke klei in het noordelijke deel af. Het gehele pakket aan geul- en/of komzettingen kon gedateerd worden in het Midden-Atlanticum. Hieruit volgt dat het rivierduin na het Laat Mesolithicum/Vroeg Neolithicum niet meer toegankelijk was voor de jagers-verzamelaars-vissers. Naar boven toe gaan de komafzettingen geleidelijk over in een gemiddeld 196 cm dik pakket veen (Formatie van Nieuwkoop, Hollandveen Laagpakket). De (deels geërodeerde) top is vanaf gemiddeld 4,51 m - NAP waargenomen. De veengroei in het zuidelijke deel van het plangebied is in ieder geval gestart in het Laat Atlanticum. Aangezien de basis van het veen in het noordelijke deel lager ligt, zal de veengroei hier ook eerder begonnen zijn. De top van de natuurlijke ondergrond in het plangebied bestaat uit een overstromingsdek (Formatie van Naaldwijk, Laagpakket van Walcheren) dat gevormd is na de overstromingen van de Riederwaard in 1373. De ongeroerde top van de overstromingsafzettingen bevindt zich tussen 2,51 en 1,84 m - NAP en is enkel tijdens het verkennend inventariserend veldonderzoek aangetroffen (Van de Meer 2014). Het dek is sterk aangetast door (sub)recente verstoringen in het plangebied.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Waardering en selectieadvies Op bijna alle criteria wordt de archeologische waarde van vindplaats 13-101, binnen de grenzen van het plangebied ‘Hoogvlietstraat’ te Rotterdam, hoog ingeschat. Alleen het criterium ensemblewaarde wordt als midden beoordeeld. Aangezien de waardering van de laatmesolithische vindplaats resulteert in een bovengemiddelde score op zowel fysieke kwaliteit als op inhoudelijke kwaliteit, wordt de vindplaats als behoudenswaardig aangemerkt. Hieruit volgt dat bij eventuele toekomstige bodemingrepen dan ook gestreefd dient te worden naar het in situ veiligstellen van de archeologische informatie door middel van fysieke bescherming. Daarnaast wordt geadviseerd om extra alert te zijn op nieuwe bodemingrepen in de directe omgeving van het plangebied. Deze kunnen mogelijk een bedreiging vormen voor eventueel aanwezige archeologische waarden die horen bij vindplaats 13-101.&lt;/p&gt;