DOI: 10.17026/dans-xrx-azks
title: Archeologisch Bureau- en Cultuurhistorisch Onderzoek en Verkennend Booronderzoek Plangebied Natuurbegraafplaats Laude te Sellingen, gemeente Westerwolde

description: &lt;p&gt;In opdracht van Bert Speulman van de Heidehof te Eext heeft Hamaland Advies een archeologisch onderzoek uitgevoerd voor het plangebied Natuurbegraafplaats Laude. Het onderzoek bestaat uit een archeologisch bureauonderzoek conform de BRL 4002 dat is uitgevoerd vanwege de bestemmingsplanwijziging. Het plangebied heeft een oppervlakte van circa 60 hectare. Daarbinnen heeft een zone van ongeveer 13 hectare de aanduiding ‘natuurbegraafplaats’ gekregen. In het rapport zal hiernaar verwezen worden als zijnde het ‘onderzoeksgebied’.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie bureauonderzoek&lt;br&gt;Uit het onderzoek is gebleken dat een deel van het plangebied ter plaatse van het beekdal van een aftakking van de Ruiten Aa is gelegen. Dit lager gelegen deel was met veen begroeid. De rest van het plangebied ligt ter plaatse van dekzandwelvingen. Deze hoger gelegen delen zijn gebruikt voor het aanleggen van Celtic fields – raatakkers uit de Late Bronstijd en IJzertijd. De nederzetting behorende bij deze akkers moet in de nabijheid gelegen hebben; mogelijk bevindt deze zich binnen het plangebied, maar dat is niet op voorhand vast te stellen zonder aanvullend bodemonderzoek. Het plangebied is vanaf de oudste beschikbare historische kaarten (deels) aangeduid als woeste grond. Dit komt terug op de eerste gedetailleerde kaart van 1811-1832, waarop sprake is van veenheide. Aan het begin van de 20ste eeuw zijn deze gronden ontgonnen en omgezet in landbouwgrond en weiland. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Vanaf de jaren ’60 van de 20ste eeuw zijn delen van de agrarische grond omgezet in bos. De huidige situatie, waarbij alleen maar sprake is van bos, stamt uit het begin van de 21ste eeuw. Voor zover bekend heeft er binnen het plangebied nooit bebouwing gestaan.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Vanwege de ligging op een hoger gelegen dekzandwelving en de aanwezigheid van Celtic fields (een drietal AMK terreinen) heeft het plangebied een hoge archeologische verwachting gekregen voor de periode Paleolithicum – IJzertijd. Deze hoge verwachting geldt voor zowel de dekzandwelvingen als het beekdal, want exploitatie van de beek is niet ondenkbaar (vissen en andere water-gerelateerde activiteiten). Uit de periode Romeinse tijd – Vroege Middeleeuwen zijn binnen de gemeente Westerwolde geen archeologische resten bekend. De verwachting voor deze periode is daarom laag. In de Late Middeleeuwen en Nieuwe tijd bestond het plangebied uit onbebouwde en niet ontgonnen woeste gronden. Desondanks kunnen er resten van (zand)paden, agrarische activiteiten en perceelsgrenzen aanwezig zijn. De verwachting is daarom vastgesteld op middelhoog.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Conclusie verkennend booronderzoek&lt;br&gt;In boring 1, 2, 5, 6, 11, 12, 13, 14 en 15 is een (zwak ontwikkelde) B-horizont aangetroffen. Deze inspoelingslaag gaat geleidelijk over in de top van de C-horizont. In alle gevallen bestaat deze uit dekzand (Formatie van Boxtel, Laagpakket van Wierden). Alleen in boring 6 is een overstoven bodem aangetroffen. Dit betekend dat in de top van de natuurlijke ondergrond een B-horizont ontwikkeld is, welke vervolgens door dekzand overstoven is. In dit nieuwe pakket vormde zich opnieuw een B-horizont. Hierboven komt een geroerde of opgebrachte laag voor.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;In boring 3, 4, 7, 8, 9 en 10 ontbreekt de B-horizont. De bodem is hier verstoord tot in de top van het dekzand. De enige uitzondering hierop is boring 3. Hier is onder de geroerde of opgebrachte laag sprake van een waterbodem van sterk moerig-venig, kleiig, sterk siltig fijn zand met houtresten en plantenresten. Onder de waterbodem is het in het gehele plangebied voorkomende dekzand aanwezig. Het dekzandpakket wordt alleen in boring 4 doorsneden door een laag grijze, zandige, iets roestige leem. Deze fluvioperiglaciale afzettingen worden, net als het dekzand, tot de Formatie van Boxtel gerekend. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Selectieadvies op basis van het verkennend booronderzoek &lt;br&gt;In het onderzoeksgebied zijn geen aanwijzingen gevonden voor de aanwezigheid van Celtic fields binnen de maximale boordiepte van 160 cm-mv. In 9 van de 15 boringen is wel een (zwak ontwikkelde) Bhorizont aangetroffen, die geleidelijk overgaat in de top van de C-horizont. De top van de B-horizont komt op minimaal 25 cm-mv en maximaal 90 cm-mv voor.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;De toekomstige graven worden binnen het onderzoeksgebied gerealiseerd en zullen tot maximaal 120 cm-mv uitgegraven worden. Hiermee wordt een potentieel archeologisch niveau doorsneden (overgang van B- naar C-horizont). Echter, in het onderzoeksgebied is sprake van bos, dat ook zal blijven bestaan. De individuele begravingen zullen over een relatief kleine oppervlakte voor een bodemverstoring zorgen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Bovendien heeft het booronderzoek aangetoond dat de verwachte akkerlagen van Celtic fields niet aanwezig zijn binnen 160 cm-mv. Hamaland Advies adviseert daarom om het plangebied tot 160 cm-mv vrij te geven voor de geplande graafwerkzaamheden. Wij wijzen erop dat het advies geldt voor het onderzochte deel van het plangebied (onderzoeksgebied). Indien er in de rest van het plangebied toch structureel bodemingrepen plaats gaan vinden, zal ook daar een verkennend booronderzoek uitgevoerd moeten worden. Voorafgaand daaraan dient een Plan van Aanpak opgesteld te worden.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Toetsing conceptrapport bureauonderzoek en Plan van Aanpak&lt;br&gt;Op 4 maart 2021 is het conceptrapport van het bureauonderzoek en het Plan van Aanpak voor het verkennend booronderzoek namens gemeente Westerwolde getoetst door mw. M. van Geffen van Libau. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Behoudens enkele opmerkingen die in deze definitieve versie van dit rapport zijn verwerkt gaat mevrouw Van Geffen akkoord met het selectieadvies voor verkennende boringen. Toetsing conceptrapport verkennend booronderzoek, selectiebesluit Op 21 mei 2021 is het bureauonderzoek (definitief) en het booronderzoek (concept) namens gemeente Westerwolde getoetst door mw. Mevr. N. van der Mei, Coördinator archeologie Libau. Zij heeft de resultaten en aanbevelingen uit deze rapportage onderschreven.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Libau onderschrijft het advies om de beoogde graafwerkzaamheden in de nu onderzochte delen mogelijk te maken tot een diepte van 160 cm -mv. In navolging van Hamaland Advies wijst mevr. Van der Mei er op dat dit advies alleen geldt voor het onderzochte deel van het plangebied. Indien er in de rest van het plangebied ook bodemingrepen plaats gaan vinden, zal ook daar archeologisch veldonderzoek moeten worden uitgevoerd.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Voorbehoud&lt;br&gt;Het uitgevoerde onderzoek is op zorgvuldige wijze verricht volgens de algemeen gebruikelijke inzichten en methoden. Het archeologisch onderzoek is erop gericht om de kans op het aantreffen dan wel vernietigen van archeologische waarden bij bouwwerkzaamheden in het plangebied te verkleinen. &lt;/p&gt;&lt;p&gt;Verder dient te allen tijde bij het afgeven van een omgevingsvergunning de wettelijke meldingsplicht (ex artikel 5.10 en 5.11 van de Erfgoedwet) kenbaar te worden gemaakt, om het documenteren van toevalsvondsten te garanderen: ‘Degene die anders dan bij het doen van opgravingen een zaak vindt waarvan hij weet dan wel redelijkerwijs moet vermoeden dat het een monument is (in roerende of onroerende zin), meldt die zaak zo spoedig mogelijk bij onze minister’. Deze aangifte dient te gebeuren bij de provinciaal archeoloog van Groningen (e-mail: archeologie@provinciegroningen.nl) en de bevoegde ambtenaar van de gemeente Westerwolde (dhr. K. Gringhuis).&lt;/p&gt;