DOI: 10.17026/ar/tknam1
title: Archeologisch onderzoek Elshof Zuid te Anna Paulowna

description: In opdracht van Bouwfonds (BPD) heeft Sweco Nederland B.V. een archeologisch onderzoek uitgevoerd voor de locatie Elshof Zuid te Anna Paulowna. Het onderzoek heeft bestaan uit de archeologische begeleiding van een deel van de graafwerkzaamheden. De graafwerkzaamheden omvatte de aanleg van nieuwe rioolsleuven. De rioolsleuven zijn ontgraven tot een diepte van -4 m NAP, wat betekende dat ze gemiddeld circa 3 m diep waren. De sleuven hadden onderin een breedte van 2 m en zijn aangelegd met een profielverloop van 1:0,5. De bovenste 0,5 m is vrijgegeven van archeologisch onderzoek: de archeologische begeleiding diende plaats te vinden van 0,5 m -mv tot in de top van het veen. 
Het onderzoek is uitgevoerd in drie fasen. Fase 1 is uitgevoerd in maart en juli 2014 en reeds gerapporteerd. Fase 2 is uitgevoerd in juni 2016 en fase 3 in maart en 2020. Het laatste deel van fase 3 is uitgevoerd op 28 september 2021. Dit rapport behelst fase 2 en fase 3. Het onderzoek is uitgevoerd conform het Programma van Eisen, opgesteld door Sweco. 

Er hebben in het verleden binnen de begrenzing van het plangebied reeds verscheidene onderzoeken plaatsgevonden. Naar aanleiding van de vele onderzoeken en uiteenlopendheid van de adviezen, is na overleg met de gemeente Hollands Kroon en Grontmij, door Cultuurcompagnie een advies opgesteld voor het vervolgonderzoek. 
Deze adviezen hebben uiteindelijk geresulteerd in de aanwijzing van een aantal locaties met een dubbelbestemming archeologie in het bestemmingsplan. Deze locaties zijn onderzocht middels een opgraving, variant archeologische begeleiding daar waar de bodemingrepen dieper reikten dan 0,5 m -mv.

Tijdens het veldonderzoek zijn archeologische indicatoren waargenomen in de vorm van een greppelsysteem in het veenpakket. Er bestaat een gerede kans dat dit greppelsysteem zich tot buiten het onderzochte gebied voortzet. Ook zijn er enkele kuilen, paalkuilen en spitsporen aangetroffen. Het is op basis van het onderzoek duidelijk dat het plangebied niet bewoond is geweest, maar dat er slechts sprake is geweest van ontwateringsgreppels en enkele afrasteringspalen. Duidelijk is dat een deel van het veen verspoeld is geraakt door latere inbraken van de zee, waardoor in sommige delen het veen zelfs volledig afwezig is. Deze natte omstandigheden, in combinatie met de zeer beperkte periode waarin het gebied te bewonen is geweest (in de 12e eeuw) verklaren mogelijk de beperkte hoeveelheid archeologische resten binnen het plangebied. 
Daarnaast zijn ten zuiden van spoor 4006 op enkele plekken zones met katteklei aangetroffen. Dit zijn zure, soms venige kleien, die ontstaan als gevolg van oxidatie van pyriet. Gebieden met katteklei staan vooral bekend als zeer slechte landbouwgronden. Dit is mogelijk een reden waarom er geen nederzettingsresten of sporen van andere menselijke activiteiten (behalve begreppeling) zijn aangetroffen.

Op basis van deze archeologische begeleiding waaruit is gebleken dat er geen bewoning aanwezig is geweest binnen het plangebied, plus de langdurige natte omstandigheden waardoor het plangebied slechts gedurende een korte periode in de 12e eeuw bewoonbaar was en de aanwezigheid van katteklei wordt de kans op het aantreffen van archeologische bewoningsresten of activiteitenzones laag geacht. Het plangebied is reeds vrijgegeven van verder archeologisch onderzoek. Dit is tevens aangegeven op de nieuwe archeologische beleidskaart van de gemeente Hollands Kroon.