DOI: 10.17026/ar/huh8ni
title: Inventariserend Veldonderzoek, verkennende fase Zwanensingel, Vlaardingen Gemeente Vlaardingen

description: IDDS Archeologie heeft in november 2024 een inventariserend veldonderzoek (IVO), verkennende fase, uitgevoerd aan de Zwanensingel in Vlaardingen, gemeente Vlaardingen. De doel- en vraagstelling van het inventariserend veldonderzoek is het toetsen en zo nodig aanvullen van de gespecificeerde archeologische verwachting uit het bureauonderzoek. 
Uit het aanvullend bureauonderzoek is gebleken dat het plangebied in het Neolithicum lag in een uitgestrekt getijdegebied dat vergelijkbaar is met de huidige Waddenzee. Deze afzettingen worden gerekend tot het Laagpakket van Wormer en de archeologische verwachting van deze afzettingen is vooral laag . De top van dit pakket ligt in het plangebied ook relatief diep, tussen -6,7 en -7,6 m NAP ofwel gemiddeld ongeveer op 5 tot 6 m -mv. Daarna lag het plangebied afwisselend in een veenmoeras of een veenmoeras doorsneden door verschillende kreken. In periodes zonder kreken of tijdens het ontstaan van de kreken had het landschap een lage archeologische verwachting. Door de erosie of door de zeer natte omstandigheden was het landschap nauwelijks bruikbaar voor de mens. 
Echter in de periodes dat er watervoerende kreken voorkwamen die het veengebied eromheen ontwaterden kon er langs deze watervoerende kreekgeulen gewoond worden. In de regio van Vlaardingen zijn vele voorbeelden bekend van archeologische vindplaatsen uit de Bronstijd, IJzertijd en Romeinse tijd op kreken en kreekoevers. Dus de top van de kreekafzettingen (kreken en oevers) evenals de veenniveaus ter hoogte van de top van deze kreeksystemen hebben een hoge archeologische verwachting. Bij het veen geldt dit met name als veraard veen aanwezig is. In het plangebied zijn in het veenpakket dus drie niveaus waarop archeologische waarden verwacht mogen worden; tussen -5,6 en -6,0 m NAP (kreeksysteem IV); tussen -4,7 en -5,3 m NAP (kreeksysteem III); en tussen -3,8 en -4,5 m NAP (kreeksysteem II). 
Ook in de Late Middeleeuwen overstroomt het veengebied en ontstaan er nieuwe kreken (systeem I). Na deze overstromingen trad er geen hernieuwde veenvorming op, in plaats daarvan werd een dik kleipakket afgezet, dat daarna het maaiveld vormde. Dit kleipakket werd in de Late Middeleeuwen ontgonnen en voornamelijk in gebruik genomen als landbouwgronden (gras- en weilanden). Oorspronkelijk had het plangebied een lage tot middelhoge archeologische verwachting voor resten van dit gebruik voor de landbouw. Het plangebied is echter in de tweede helft van de 20ste eeuw bebouwd als onderdeel van een nieuwe woonwijk. Daarbij is de bovengrond omgewerkt tot ruim onder de voormalige bouwvoor en tot in de Middeleeuwse afzettingen, wat ook blijkt uit de onderzoeken aan de Lepelaarsingel, Sperwerlaan en Vinkenstraat evenals de onderzoeken voor WarmtelinQ. Ook is de grond in het plangebied zeer recent sterk omgewerkt en opgehoogd (op basis van het eerdere onderzoek binnen het plangebied; Conradi 2018), momenteel wordt het terrein gebruikt voor de opslag van materialen en grond. De archeologische resten in de top van de middeleeuwse klei-afzettingen zijn daarmee waarschijnlijk (vrijwel) volledig verdwenen en daarom heeft het plangebied aan het maaiveld slechts een lage archeologische verwachting.
Het veldonderzoek onderschrijft het alternatieve verwachtingsmodel en toont aan dat in enkele zones van het plangebied (Figuur 7) nog een hoge archeologische verwachting geldt voor het traject tussen de top van het totale veenpakket, de top van de kreekafzettingen van systeem II en de onderzijde van de aangetroffen veraarde veenlaagjes (langs de loop van kreeksysteem II) op een diepte tussen 1,9 en 2,5 m -mv, of tussen -4,7 en -3,8 m NAP. Ook dieper kunnen nog archeologische resten voorkomen, maar dan in de top van de kreekafzettingen van niveau III en op vergelijkbare hoogte in het veen waar dit niet is geërodeerd door jongere geulen. In het veen gaat het om boringen 26 en 27 en op een niveau van -5,5 tot -4,9 m NAP en bij kreeksysteem III om de top van de afzettingen op een niveau van -4,9 en -5,3 m NAP. Het is onduidelijk uit welke perioden de archeologische waarden zullen zijn op deze twee niveaus met een hoge verwachting. Rekening moet worden gehouden met IJzertijd, Romeinse tijd en Vroege Middeleeuwen. Het kan daarbij gaan om waarden uit complextypes zoals bewoning, landbouw, religie en begraving; sporen zoals (paal)kuilen, waterputten, graven, en dergelijke; resten van aardewerk, metaal, leer, glas, hout en andere organische en anorganische resten. 
Uit het veldonderzoek blijkt dat het alternatieve verwachtingsmodel beter aansluit bij de resultaten dan het verwachtingsmodel uit het bureauonderzoek van Hullegie (2023).
Op basis van de resultaten van het inventariserend veldonderzoek adviseert IDDS Archeologie om vervolgonderzoek uit te laten voeren bij werkzaamheden die dieper reiken dan -3,8 m NAP (ca. 1,9 m -mv). Aanvullend onderzoek kan het beste worden uitgevoerd in de vorm van proefsleuven (Prospectie op Maat: https://pom.cultureelerfgoed.nl/#/), waarbij wordt verdiept tot onder de veraarde veenlaagjes op een diepte van ongeveer 2,5 m -mv (-4,7 m NAP). Dit advies geldt alleen voor de aangegeven gebieden in Figuur 7. In de rest van het plangebied is het archeologische niveau geërodeerd door verschillende kreekgeulen of reiken de recente bodemverstoringen tot deze diepte. De delen van het plangebied die niet zijn aangewezen voor vervolgonderzoek hebben een lage archeologische verwachting en daarvoor wordt geadviseerd om deze gebieden vrij te geven voor alle toekomstige werkzaamheden.
Het bevoegd gezag (T. de Ridder) geeft aan dat er redenen zijn om aan te nemen dat de bovengrond is verstoord en dat daarmee eventuele middeleeuwse resten niet meer aanwezig zijn (lage archeologische verwachting), maar dat dit vooralsnog een veronderstelling is die getoetst zal moeten worden.