DOI: 10.14457/tu.the.2022.1497
title: ปัญหาการถูกกำจัดมิให้รับมรดกฐานเป็นผู้ไม่สมควรตามมาตรา 1606 แห่งประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์

description: การกำจัดมิให้รับมรดกฐานเป็นผู้ไม่สมควรตามประมวลกฎหมายแพ่งและพาณิชย์มาตรา 1606 เป็นเหตุที่ทำให้ทายาทเสียสิทธิในการรับมรดกโดยมีที่มาจากการประพฤติชั่วอย่างร้ายแรงหรือมีความมุ่งร้ายของทายาทโดยได้รับต้นแบบมาจากฎหมายของต่างประเทศ ได้แก่ ประมวลฎหมายแพ่งฝรั่งเศส ประมวลกฎหมายแพ่งเยอรมันและประมวลกฎหมายแพ่งญี่ปุ่น ซึ่งประมวลกฎหมายลายลักษณ์อักษรเหล่านี้ได้รับอิทธิพลมาจากกฎหมายโรมันเรื่อง ‘ความไม่สมควร’ ของทายาทที่ประพฤติชั่วอย่างร้ายแรงและเข้าครอบครองมรดกหลังจากที่เป็นผู้ฆ่าเจ้ามรดก ดังนั้น เจตนารมณ์เรื่องการกำจัดมิให้รับมรดกแต่เดิมจึงเป็นไปเพื่อลงโทษทายาทที่ประพฤติไม่สมควรต่อชีวิตเจ้ามรดก ในทางกลับกัน หากทายาทไม่มีความมุ่งร้ายต่อชีวิตเจ้ามรดกเพียงแต่ละเลยหน้าที่ในการอุปการะเลี้ยงดูเจ้ามรดกหรือทายาทที่ใช้ความรุนแรงโดยเจตนา ข่มขืนหรือล่วงละเมิดทางเพศต่อเจ้ามรดกซึ่งเป็นบุคคลในครอบครัว หากเจ้ามรดกไม่ถึงแก่ความตายจะถือว่าเป็นการประพฤติไม่สมควรต่อเจ้ามรดกหรือไม่ หากนำแนวคิดของกฎหมายโรมันมาปรับจะเห็นว่าการละเลยหน้าที่ในการอุปการะเลี้ยงดูและการใช้ความรุนแรงในครอบครัวไม่ถือว่าเป็นการประพฤติไม่สมควรต่อเจ้ามรดกจึงไม่ถูกกำจัดมิให้รับมรดก เมื่อพิจารณามาตรา 1606 ซึ่งเป็นบทบัญญัติเรื่องการกำจัดมิให้รับมรดกฐานเป็นผู้ไม่สมควรที่ได้รับอิทธิพลมาจากกฎหมายโรมันจะเห็นว่าไม่มีการบัญญัติเหตุกำจัดมิให้รับมรดกกรณีที่ทายาทละเลยหน้าที่ในการอุปการะเลี้ยงดูหรือใช้ความรุนแรงในครอบครัวเช่นกันนอกจากนี้ยังพบว่ามาตรา 1606 (3) มีปัญหาการตีความถ้อยคำในกฎหมายและปัญหาการปรับใช้กฎหมาย ดังนี้ ประการที่หนึ่ง ถ้อยคำในตัวบทมาตรา 1606 (3) ทำให้ผู้ใช้กฎหมายต้องตีความเจตนารมณ์ของกฎหมายถึงขอบเขตของถ้อยคำว่าทายาทจะต้องรู้ข้อเท็จจริงใดบ้างจึงจะถือว่าเป็นการรู้ตามมาตรานี้ จากการศึกษาพบว่า คำว่า ‘รู้’ ในมาตรานี้ หมายถึง ทายาทต้องรู้ฐานความผิดว่าเจ้ามรดกถูกฆ่าโดยเจตนาและรู้ตัวผู้ที่ฆ่าเจ้ามรดก เป็นกรณีที่กฎหมายกำหนดให้ทายาทจะต้องรู้ตั้งแต่แรกว่าผู้นั้นมีเจตนาฆ่าเจ้ามรดกโดยไม่ต้องรอให้มีคำพิพากษาถึงที่สุดจึงขัดกับหลักสันนิษฐานว่าเป็นผู้บริสุทธิ์อย่างชัดเจนซึ่งไม่เป็นธรรมต่อทายาทที่รู้เห็นการตายของเจ้ามรดก ประการที่สอง กฎหมายกำหนดเงื่อนไขการเป็นผู้ไม่สมควรไว้หลายประการ ดังนั้น โอกาสที่จะเกิดข้อเท็จจริงครบทุกประการตามเงื่อนไขตามที่กฎหมายกำหนดไว้เป็นไปได้ยาก จากการศึกษาพบว่ามาตรา 1606 (3) ของไทยมีต้นแบบมาจากมาตรา 891 (2) ของประมวลกฎหมายแพ่งญี่ปุ่นซึ่งกำหนดเงื่อนไขการเป็นผู้ไม่สมควรไว้หลายประการเช่นกันและประสบปัญหาเดียวกันคือ ไม่สามารถใช้ได้ในทางปฏิบัติ ประการที่สาม การกำหนดข้อยกเว้นบางประการแก่ทายาทที่รู้ว่าเจ้ามรดกถูกฆ่าโดยเจตนาแต่มิได้นำข้อความขึ้นร้องเรียนเพื่อเป็นทางที่จะเอาตัวผู้กระทำผิดมาลงโทษโดยกฎหมายกำหนดให้ทายาทสามารถอ้างความสัมพันธ์ใกล้ชิดกับผู้ที่ฆ่าเจ้ามรดกเพื่อเพิกเฉยต่อความตายของเจ้ามรดกได้ การที่กฎหมายกำหนดข้อยกเว้นโดยนำเรื่องความเป็นสถาบันครอบครัวมาเกี่ยวข้องเท่ากับเป็นการช่วยเหลือให้บุคคลในครอบครัวกระทำความผิด ไม่สอดคล้องกับศีลธรรมอันดีและไม่ควรได้รับการยอมรับอีกต่อไปตั้งแต่ปี พ.ศ. 2563 เป็นต้นมา พบว่าประเทศที่ได้ศึกษาในวิทยานิพนธ์เล่มนี้ได้มีการแก้ไขเหตุกำจัดมิให้รับมรดกฐานเป็นผู้ไม่สมควรให้สอดคล้องกับปัญหาที่เกิดขึ้นในประเทศของตนโดยนำความสัมพันธ์ในครอบครัวมาเป็นเหตุกำจัดมิให้รับมรดก ได้แก่ สาธารณรัฐฝรั่งเศสได้แก้ไขเหตุกำจัดมิให้รับมรดกเมื่อปี พ.ศ. 2563 นำเรื่องการใช้ความรุนแรงแก่บุคคลในครอบครัวมาเป็นเหตุกำจัดมิให้รับมรดกเพื่อเป็นมาตรการลดการใช้ความรุนแรงแก่บุคคลในครอบครัว สาธารณรัฐเกาหลีใต้ได้แก้ไขเหตุกำจัดมิให้รับมรดกเมื่อปี พ.ศ. 2564 นำเรื่องการละเลยหน้าที่ในการเลี้ยงดูบุตรมาเป็นเหตุกำจัดมิให้รับมรดกหรือที่รู้จักกันในชื่อกฎหมายคูฮาราเพื่อเป็นการกำจัดสิทธิในการรับมรดกของบิดามารดาที่ชอบด้วยกฎหมายที่ไม่อุปการะเลี้ยงดูบุตร สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวเพิ่งประกาศใช้ประมวลกฎหมายแพ่งและมีผลบังคับใช้เมื่อปี พ.ศ. 2563 กำหนดกรณีที่บิดามารดาหรือบุตรถูกศาลพิพากษาว่าละเลยหน้าที่ในการอุปการะเลี้ยงดูบุคคลในครอบครัวมาเป็นเหตุกำจัดมิให้รับมรดกอันมีที่มาจากการให้ความสำคัญเรื่องความกตัญญูของคนในประเทศ จะเห็นว่ากฎหมายของนานาประเทศเริ่มแก้ไขเหตุกำจัดมิให้รับมรดกให้สอดคล้องกับปัญหาที่เกิดขึ้นในประเทศของตนซึ่งประเทศไทยก็เป็นประเทศที่ให้ความสำคัญเรื่องความกตัญญูและมีปัญหาเรื่องการใช้ความรุนแรงแก่บุคคลในครอบครัวและการละเลยหน้าที่ในการอุปการะเลี้ยงดูบุคคลในครอบครัวเช่นกัน ผู้เขียนขอเสนอแนวทางในการปรับปรุงมาตรา 1606 ดังนี้ ประการที่หนึ่ง ยกเลิกมาตรา 1606 (3) เนื่องจาก มีปัญหาการตีความถ้อยคำในกฎหมายและเจตนาของผู้ที่ฆ่าเจ้ามรดก อีกทั้งกฎหมายวางเงื่อนไขการเป็นผู้ไม่สมควรไว้มากเกินไปทำให้ไม่สามารถใช้ได้ในทางปฏิบัติ ประการที่สอง เพิ่มเหตุกำจัดมิให้รับมรดกกรณีทายาทใช้ความรุนแรงแก่บุคคลในครอบครัว ประการที่สาม เพิ่มเหตุกำจัดมิให้รับมรดกกรณีที่ทายาทไม่อุปการะเลี้ยงดูเจ้ามรดกโดยนำเรื่องประโยชน์สูงสุดของเด็กมาพิจารณาร่วมด้วย เพื่อเป็นการกำจัดทายาทที่ไม่สมควรได้รับมรดกและทำให้มรดกตกแก่ทายาทที่สมควรได้รับ